Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 798 858032 855925 2026-06-03T04:09:16Z ~2026-32840-50 105084 Г.Вандан-Ардын засгийн анхны аварга 858032 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын аймаг}} {{Инфобокс суурин | name = Архангай аймаг | native_name = {{MongolUnicode|ᠠᠷᠤᠬᠠᠩᠭ᠋ᠠᠢ}}{{MongolUnicode|ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ}} | native_name_lang = mn | settlement_type = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | image_skyline = TariatLandscape.jpg | image_alt = | image_caption = [[Тариат сум|Тариатын]] үзэмж | image_flag = Mn flag arkhangai aimag 2014.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Mn coa arkhangai aimag 2014.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Arkhangai in Mongolia.svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|47|23|N|101|30|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1931 он | founder = | seat_type = Нийслэл | seat = [[Цэцэрлэг (хот)|Цэцэрлэг]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 55313.82 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = (хамгийн өндөр цэг) | elevation_m = 3529 | population_footnotes = | population_total = {{decrease}} 91,559 | population_as_of = 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = UTC+8 | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +976 133 | registration_plate = АР_ | iso_code = MN-073 | website = {{URL|arkhangai.gov.mn}} | footnotes = }} [[Файл:Tsetserleg.jpg|thumb|Цэцэрлэг хот]] [[Файл:Ögii Lake.jpg|thumb|Өгий нуур]] [[Файл:Khorgo1.jpg|thumb|Хорго]] [[Файл:ChuluutCanyon.JPG|thumb|Чулуутын хавцал]] '''Архангай аймаг''' нь [[Монгол Улс]]ын [[Монгол Улсын аймгууд|21 аймгийн]] нэг. Аймгийн төв болох [[Цэцэрлэг хот]] Улаанбаатар хотоос 521 км зайтай оршдог. Нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 55.3 мянган хавтгай дөрвөлжин км. Засаг захиргааны 19 сум, 99 багтай. == Хүн ам == 2023 оны байдлаар 47091 эрэгтэй, 46525 эмэгтэй нийт 93616 хүн байнга оршин сууж байв. Энэ нь Монгол Улсын хүн амын 2.8 % юм. Нийт хүн амын 34.4 хувийг 0-16 насны хүүхдүүд, 33.9 хувийг 16-35 насны залуучууд, 5.6 хувийг 60-аас дээш насны хүн ам эзэлж байна. Үндсэндээ [[монгол үндэстэн]]. [[Халх ястан]]-97.1% зонхилно. Харин [[Өөлд]]-2.3% [[Дөрвөд]]-0.2% [[Баяд]]-0.1% Бусад 0.3% эзэлнэ. Архангай аймаг 2025 онд 98199, 2035 онд 104406, 2045 онд 115874 болж өснө гэсэн үр дүн гарсан байдаг. == Газар зүй == Далайн төвшнөөс дээш дунджаар 2414 метр. Хамгийн өндөр цэг нь 3539 метр өндөр [[Харлагтайн сарьдаг уул]]. Хамгийн нам дор цэг нь Цэцэрлэг сумын нутгаар урсах Идэр-Чулуутын бэлчир орчимд дтд 1192 метр ба Архангай аймгийн нутгаас Хөвсгөл аймаг руу гарах үед 1179 метр хүртэл нам дор оршдог юм. Хойд талаараа Хөвсгөл аймагтай, зүүн талаараа Булган аймагтай, өмнө талаараа Өвөрхангай аймагтай, баруун хойд талаараа Завхан аймагтай тус тус хиллэдэг. Дийлэнхдээ ойт хээр, тал хээр нутагтай, баруун урдуур нь [[Хангайн нуруу]], баруун хойгуур нь түүний салбар болох [[Тарвагатайн нуруу]] оршдог ба зүүн болон төв хэсгээр тэдгээрээс эх авсан [[Орхон гол|Орхон]], [[Хануй гол|Хануй]], [[Тамир гол|Тамир]], [[Чулуут гол|Чулуут]] зэрэг томоохон голууд урсдаг. Энэ нутаг нь аялал жуулчлалын нэгэн чухал газар бөгөөд [[Өгий нуур]], [[Тэрхийн Цагаан нуур|Тэрхийн цагаан нуур]] зэрэг нуур болон [[Хорго]], [[Тайхар чулуу]] зэрэг галт уулын тогтцоороо олны анхаарлыг татдаг. [[Тамир гол|Тамир]], [[Орхон гол|Орхон]], Хануй, Хүнүй, [[Чулуут гол|Чулуут]], хойд урд Тэрх, Суман, Гичгэнэ, Согоот, Цэнхэр зэрэг 844 түргэн урсгалт голууд урсдаг. Хадат, Үүртийн тохой, Мухар хужирт, Цэнхэр, Шивэрт, Улаан эрэг, Бор тал, Цагаан сүм, Чулуут, Бумбат зэрэг 50 гаруй халуун хүйтэн рашаануудтай. === Уур амьсгал === [[Цэцэрлэг (хот)|Цэцэрлэг хотод]] агаарын дундаж температур нь жилд 0.1 бөгөөд, [[өвөл]] 1-р сард -15.6 хэм хүйтэн, [[зун]] нь 7-р сард 14.7 хэм дулаан байдаг. [[Хангайн нуруу]] нь монгол орны хамгийн их тунадастай нутгийн нэг бөгөөд Цэцэрлэг хотод жилд дунджаар 344 мм тунадас унана. Салхины дундаж хурд нь 2.6 м/с бөгөөд хамгийн их салхитай байдаг 4-р сарын дундаж хурд нь 3.5 м/с юм. === Онцлог газар === Аймгийн нутгийн хойд хэсэг нь пермийн ба чулуун нүүрсний галавын боржин, баруун өмнөд хэсгээр нь элсэн чулуу тархжээ. [[Тамирын гол]]д [[төмрийн хүдэр]], [[Суман гол]]ын савд галт уулын чулуу, үнэт чулууны баялаг бий. Аймгийн газрын хөрс сайн судлагдаагүй боловч сүүлийн үед эрэл, хайгуулын ажил ихээр явагдаж байна. Мөн [[Суваргахайрхан]] уул, [[Унтаа уул]], [[Ямаат уул]], [[Ноёнхангай уул]], [[Хан Өндөр уул]] зэрэг сүрлэг уулстай. [[Эрдэнэмандал сум]]аас [[Хүннү]] гүрний үеийн Буган чулуу ихээр олддог. Мөн тухайн суманд Монголын эртний хаадын нэг болох Харуул хааны ордны туурь байдаг. Хадат, Бор тал, Цагаан сүм, Мухар Хужирт, Бэлх ээрэг халуун хүйтэн [[рашаан]] олонтой. Архангай аймаг 2.1 сая [[мал]]тай, [[Үхэр|үхрийн]] тоогоор 428 мянга буюу улсад тэргүүн байр эзэлдэг. Зүүн талын сумдад газар тариалан хөгжүүлж байна. Архангай аймгийн есөн гайхамшигаар [[Чулуут гол|Чулуут]] [[Чулуут гол|гол]], [[Хорго|Хоргын тогоо]], [[Тэрхийн цагаан нуур]], Суварга хайрхан уул, [[Тамир гол|Тамирын гол]], [[Булган уул]], [[Тайхар чулуу]], [[Хар балгас]], Билгэ хааны цогцолборуудыг тодруулжээ. === Ургамал, амьтан === Тус аймгийн нутагт 1700-гаад зүйлийн ургамал ургадгаас монгол алтан хундага, [[алтан гагнуур]], [[вансэмбэрүү]], бамбай, [[нохойн хошуу]], [[царван]], төллүүр, өргөст [[сарнай]], [[таван салаа]], ванжингарав, эрээгомбо, юмдүүжин, мягмансанжаа, хунчир, туйплан, шар, хөх дэгд, сөд өвс, говийн ганга, [[тарваган шийр]], зүрхэн цэцэг, хурган чих, холтсон цэцэг, цагаан түрүү, [[чихэр өвс]], хурган гоньд, эмийн багваахай, ягаан сэрдэг, цээнэ зэрэг эмчилгээний зориулалтаар ашиглагддаг ховор ургамлууд бий. Аймгийн нийт нутгийн 15.7 хувийг ой мод, 75 хувийг бэлчээр, 1.5 хувийг тариалангийн талбай эзэлдэг. [[Хуайс]], боролзгоно, торлог, яргай, чаргай, ясиль, балгана, монос, тавилгана, шар мод, далан хайлс, [[гацуур]], жодоо, сөөгөн ба бургасан царам, шинэс, [[хуш]], [[хус]], [[нарс]], зожир өвс, [[улиас]], [[бургас]] зэрэг тавь гаруй төрлийн модлог, бутлаг ургамал ургадгийн зэрэгцээ бүүргэнэ, цээнэ, согоон чих, бадаан, поврон, нохойн хошууны навч зэрэг цайны ургамал элбэг билээ. Аймгийн нутагт гичгэнэ, [[сонгино]], халиар, [[халгай]], тарна, [[гогод]], бэрээх, мангир, хүнхээл, бандзоо, [[мөөг]], ямаахай, зэрлэг жууцай, гоньд, [[хөмүүл]], цагаан төмс, шар сэвэлгэнэ, цагаан сэвэлгэнэ, үхэр болон хурган мэхээр зэрэг хvнсний ургамал элбэг тохиолдоно. Жимс, жимсгэний төрлөөс [[үхрийн нүд]], үрэл, хар хад, [[аньс]], нохойн хошууны үр, [[нэрс]], өргөст тошлой, [[мойл]], [[улаалзгана]], дорнодын [[гүзээлзгэнэ]], [[самар]], [[долоогоно]], тансаг үнэрт ургамлаас хонин болон ямаан [[арц]], [[агь]], ганга, даль, санхам, минжиннаваг зэрэг ургамлууд ургадаг. Нар, хур хосолсон хавар, зуны дэлгэр сайхан улиралд удвал, [[жамъянмядаг]], шар яргуй, хөх яргуй, сэржмядаг, улаалзай, [[алтанзул цэцэг|алтанзул]], [[сарнай]], цээнийн ягаан, [[намуу]], цагаан лавай, [[бэр цэцэг]], [[багваахай]] цэцэг цаг цагаар солигдон цэцэглэх үеэр уул, тал, хөндий ягаан, цагаан, шар, цэнхэр өнгөөр солонгорон жигдэрч үнэхээр үзэсгэлэн төгөлдөр харагддаг билээ. Аймгийн нутгийн зонхилох хэсэг уулын нугын хийгээд ойн саарал, элсэрхэг бор, хар, хар хүрэн хөрснөөс тогтоно. [[Аргаль]], [[янгир]], [[шилүүс]], [[буга]], [[зэрлэг гахай]] зэрэг [[Амьтан|ан амьтнаар]] элбэг. == Түүх == Өнөөгийн Архангай аймгийн нутагт Буган чулуун хөшөө , Хиргисүүрийн соёл байсан түүхтэй. Харин [[Хүннү улс|Хүннү улсын]] үеэс Нийслэл [[Луут хот]] энд байжээ. Мөн Архангай аймгийн [[Өндөр-Улаан сум|Өндөр-Улаан]] сумын нутгаас Гол Мод II Хүннүгийн язгууртны булшнаас хос луу олдсон байна. Сянби, Нирун улсын нийслэл [[Орхоны хөндий]] орчимд байх магадлалтай бөгөөд олдоогүй ч Архангай аймгаас олдох магадлалтай. Түрэг улсын нийслэл Өтүкэн нь Архангай, [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай]] аймгийн хил орчимд Уйгур улсын нийслэл [[Хотонт сум|Хотонт]] сумын нутагт байсныг үзэхэд эртний Монголын төрт улсуудын Нийслэл, Соёлын төв нь энд байжээ. [[Сайн ноён хан аймаг]] (1725-1911) Халхын сайн ноён хан аймаг 1725 онд байгуулагджээ. Халхын сайн ноён хан аймгийн дээд өвөг болох Хөндлөн Сайн ноён Хан бол Чингис хааны удам, [[Батмөнх Даян хаан|Батмөнх Даян]] сэцэн хааны аравдугаар хүү Гэрсэнз Жалайр хун тайжийн гуравдугаар хүү, Онохуй үйзэн ноёны дөрөвдүгээр хүү юм. Тэрээр IX жарны шар морин жил буюу 1558 онд төрсөн бөгөөд ах Автай Сайн ханы хамтаар Халхад Шарын шашныг дэлгэрүүлэхэд хүчин зүтгэж байв. 1725 оны байдлаар Халхын Сайн ноён хан аймгийн нутаг умар зүг [[Чулуут гол|Чулуут голоос]] өмнө зүг Цэцэрлэг гол, дорно зүг Бор бургас, Олон нуураас өмнө зүг Халзан согоот, Хөл саяын даваа хүрч байв. 1761 онд Өөлдийн хоёр хошууг Сайн ноён аймагт шилжүүлэн захируулж энэ үеэр аймгийн нутгийн хилийг умраас өмнө зүг Говь Гурван сайхан уул хүртэл, дорноос өрнө зүг Сэгс цагаан богд хүртэл өргөтгөж, анх байсан 19 засаг хошууг 24 болгосон ажээ. Сайн ноёны аймгийн чуулган Аймгийн чуулганыг Манжийн эзэн хааны зарлигаар 1728 онд бий болгожээ.Аймгийн чуулган тэр аймгийн дээд эрхийг барих газар байсан бөгөөд тэр үед чуулганы хуралдааныг ‘’чуулган чуулах’’ буюу чуулган нийлэх гэж нэрлэж байсан байна. Манжийн хуулинд зааснаар аймгийн чуулганыг 3 жилд нэг удаа чуулж байсан боловч зарим дайн дажинтай үед тасалдах явдал ч тохиолдож байжээ. Аймгийн чуулганд чуулган дарга, жанжин, хошууны засаг ноёд,тэднийг дагалдсан түшмэд, бичээч нар оролцдог байв. Аймгийн чуулганы өдөр тутмын ажлыг засаг ноёд, дагуул түшмэл, бичээч нарын хамт 3 сараар жасаалан суух журмаар гүйцэтгэж байсан бөгөөд галч , зарлага, дахар хуяг зэрэг байнгын ажилчид үйлчилж байсан юм. (1911-1921) Халхын [[Сайн ноён хан аймаг]] нь Богд хаант Монгол улсын Сайн ноён хан аймаг болон өөрчлөгдөж Сайн ноён хан Намнансүрэн, Богд хаант Монгол улсын ерөнхий сайдаар томилогдож, Далай Чойнхор ван Цэрэнсодном Дотоод яамны дэд сайдаар томилогдов. Богд хаант Монгол улын Сайн ноён хан аймаг нь нутаг дэвсгэр, хүн ам, хошуу шавийн тоо, хөрөнгө малын хэмжээгээр улсад дээгүүр байр эзэлдэг томоохон аймгийн нэг байв. 1918 оны байдлаар Сайн ноён хан аймаг 30619 өрхтэй,133748 хүн амтай байлаа. Бүх хүн амын 54,8 хувь нь эрэгтэйчүүд, 45,2 хувь нь эмэгтэйчүүд нийгмийн анги давхаргын хувьд нийт хүн амын 5,7 хувь тайж нар, 16,8 хувь хамжлага албат, 28,1 хувь нь сум албат, бүх эрэгтэйчүүдийн 39,2 хувь нь лам нар байв. Засаг захиргааны үндсэн нэгжүүд нь засаг хошуу 22, шавь 8, хязгаар газар 1 гэсэн 31 нэгэн нэгжээр бүрдэж байжээ.Эдгээр шавийг 6-13 удаа хэргэм зэрэг залгамжилсан засаг, гүн, бэйл,бэйс,вангийн зэрэг бүхий хар ноёд тамгатай хутагт захирагч байсан юм. Ардын засгийн газар 1922 онд Сайн ноён ханы аймагт хошууны засаг даргыг бий болгон ноёдын эрх хэмжээг хязгаарлах, аймгийн чуулган жасааг нутгийн төвд шилжүүлж суурьшуулах ажлыг эхний ээлжэнд хийлгэв.1922 оны 5-р сарын 7-нд аймгийн чуулган даргын албан хэргийг чуулганы дарга Дүгэржав, дэд дарга Лувсанбалдан нарт хүлээлгэн өгч гүйцээв.Ингээд тус аймгийн чуулган, да жасааны өргөөг Цогтоо гүн Дашдоржийн хошууны нутаг (одоо Баянхонгор аймаг Бөмбөгөр сум) “Дааган дэл” гэдэг газраас нүүлгэн Заяын хүрээний газар шилжүүлэн суурьшуулсан юм. Ийнхүү Заяын хүрээ (одоо Архангай аймгийн төв Эрдэнэбулган сум) аймаг орны засаг захиргааны төв газар болов. 1922 оны 9-р сард хошуу тамгын газруудын тамгыг хураан авах ажил эхлэн, 10-р сараас шинээр аймаг байгуулах ажил хийгджээ. 1923-1931 онд [[Цэцэрлэг Мандал уулын аймаг|Цэцэрлэг мандал уулын аймаг]] байгуулагдсан нь 1923 оны 1-р сарын 13-нд Засгийн газрын 58 дугаар тогтоолоор аймгийн суурин жасаадыг татан буулгаж мөн оны 6дугаар сарын 22 дугаар хурлаар аймгийн чуулганы дэргэдэх жанжин жасаадыг дагалдах аппаратынх нь хамтаар татан буулгасан юм. Ардын засгийн газрын 1923 оны 10 дугаар сарын 19-ний хурлын 39 дүгээр тогтоолоор аймгуудын нэрийг өөрчлөн Сайн ноён ханы аймгийг Цэцэрлэг мандал уулын аймаг болгон өөрчилжээ. 1923-1924 онд хийсэн засаг захиргааны шинэ хуваариар Цэцэрлэг мандал аймаг нь 10 гэр 3610, баг 722, сум 250, хошуу 26-тайгаар байгуулагдсан байна. 1931 онд 71 сум, 16 хошуутай байсан тус аймгийг 35 сумтай Архангай аймаг болгосон. БНМАУ-ын Бага хурлын 1931 оны 2-р сарын 7-ны өдрийн 5 дугаар хурлын тогтоолоор 5 аймгийг 13 аймаг болгожээ. Ингэснээр 1930 оны эцсээр 71 сум, 16 хошуутай байсан Цэцэрлэг мандал аймаг 35 сумтай Архангай аймаг болон зохион байгуулагдав. 1931 онд Архангай аймаг нь Наран, Их уул, Тосонцэнгэл, Цахир сумын нутгаар [[Завхан аймаг|Завхан аймагтай]], Их жаргалант, Баянзүрх, Чандмана, Шинэ идэр сумын нутгаар [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл аймагтай]], Могод, Гурванбулаг, [[Төв аймаг|Төв аймагтай]], Бүрд, Шанх, Бат-Өлзий сумын нутгаар [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай аймагтай]] хил залгаж байв. 1931 оны 12-р сарын тоо бүртгэлийн мэдээгээр үзэхэд Архангай аймаг 35 сум, 22285 өрх, 65333 хүн амтай, 1800000 малтай байжээ. == Эдийн засаг == Архангай аймаг улсын төвлөрсөн төсвийн шилжүүлэг дэмжлэгийг оруулан тооцсоноор 2024 оны эхний 12 дугаар сард аймгийн төсөвт 58.4 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлэхээс 66.5 тэрбум төгрөгийн орлого оруулж, төлөвлөгөөг 110.2 % биелүүлжээ. Аймгийн төсвийн орлогын 50.9 хувийг тусламжийн орлогоор, 43.2 хувийг орлогын албан татвараар, 5.7 хувийг татварын бус орлогоор, 0.2 хувийг хөрөнгийн орлогын албан татвараар бүрдүүлсэн байна. Орон нутгийн төсвийн зарлагыг эдийн засгийн салбараар харвал 84.4 хувийг орон нутгийн засаг захиргаанд, 10.8 хувийг боловсролын салбарт, 2.1 хувийг соёлын салбарт, 2.7 хувийг эрүүл мэндийн салбарт зарцуулсан байна. Улсын мал тооллогын 2011 оны дүнгээр малын тоо толгой 2679200 тоологдож улсад 2 дугаар байранд орсон бөгөөд 196100 адуу, 302000 үхрийн тоогоор улсад тус бүр 2 дугаарт, 1327500 хонь тоолуулж улсад гуравдугаарт орсон байна. Үйлдвэрийн газрууд 2021 оны эхний 1 сард оны үнээр 805.2 сая төгрөгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж борлуулсан байна. Нийт үйлдвэрлэлтийн 15.9 хувийг хүнс ундааны, 0.3 хувийг хэвлэлийн, 65.0 хувийг дулааны эрчим хүчний 9.9 хувийг усан хангамж, 1.7 хувийг модон эдлэлийн, 6.9 хувийг гутал хувцасны, 0.3 хувийг бусад үйлдвэрлэл эзэлсэн байна. Тээврийн байгууллагууд 0.8 мянган зорчигч, 1.5 мянган тонн ачаа тээвэрлэн, 0.5 сая хүн км, 0.7 сая ткм ажил гүйцэтгэн 55.5 сая төгрөгийн орлоготой ажилласан ажээ. == Нутгийн хуваарь == Архангай аймаг 19 [[Монгол Улсын сумд|сум]], түүний 99 [[Монгол улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн хуваарь|баг]]т хуваагддаг. {| class="wikitable sortable" | style="text-align: right" |- ! align="center"| ! align="center"|Сум ! align="center"|Сумын төв</small><ref>Архангай төрийн мэдээллийн цахим сүлжээ - {{Webarchiv|url=http://www.arkhangai.gov.mn/modules.php?name=Menu&id=13 |wayback=20120830201411 |text=Засаг захиргаа, хүн ам |archiv-bot=2023-09-26 06:34:28 InternetArchiveBot }}</ref> ! align="center"|Хүн ам <small>(2009)</small><ref>{{Cite web |url=http://www.statis.mn/portal/content_files/comppmedia/cxls0x1523.xls |title=Архангай аймгийн статистик -2009.12.31 |access-date=2011-10-10 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722221815/http://www.statis.mn/portal/content_files/comppmedia/cxls0x1523.xls |url-status=dead }}</ref> ! align="center"|Хүн ам <small>(2022)</small><ref>{{Cite web|url=https://www2.1212.mn/tables.aspx?tbl_id=DT_NSO_0300_067V2&BAG_select_all=0&BAGSingleSelect=_265_26501_26504_26507_26510_26513_26516_26519_26522_26525_26528_26531_26534_26537_26540_26543_26546_26549_26552_26555&AGE_GROUP5_select_all=0&AGE_GROUP5SingleSelect=_1&YearY_select_all=0&YearYSingleSelect=_2022&viewtype=table|title=Үндэсний статистикийн хороо|access-date=2023-12-27|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121190345/https://www2.1212.mn/tables.aspx?tbl_id=DT_NSO_0300_067V2&BAG_select_all=0&BAGSingleSelect=_265_26501_26504_26507_26510_26513_26516_26519_26522_26525_26528_26531_26534_26537_26540_26543_26546_26549_26552_26555&AGE_GROUP5_select_all=0&AGE_GROUP5SingleSelect=_1&YearY_select_all=0&YearYSingleSelect=_2022&viewtype=table|url-status=dead}}</ref> ! align="center"|Нутаг дэвсгэр (км²) ! align="center"|Нягтрал (хүн/км²) |- |align="center"|1 |align="left"|[[Цэцэрлэг (хот)|Эрдэнэбулган]] |align="left"|<small>[[Цэцэрлэг хот|Цэцэрлэг]]</small> |17,770 |21,603 |536 |33.15 |- |align="center"|2 |align="left"|[[Батцэнгэл сум|Батцэнгэл]] |align="left"|<small>Жаргалант</small> |3,846 |3,774 |3,500 |1.10 |- |align="center"|3 |align="left"|[[Булган сум (Архангай)|Булган]] |align="left"|<small>Булгийн дэнж</small> |2,434 |2,838 |3,100 |0.79 |- |align="center"|4 |align="left"|[[Жаргалант сум (Архангай)|Жаргалант]] |align="left"|<small>Баянцагаан</small> |4,111 |4,383 |3,832 |1.07 |- |align="center"|5 |align="left"|[[Ихтамир сум|Ихтамир]] |align="left"|<small>Заанхошуу</small> |5,247 |5,696 |4,800 |1.09 |- |align="center"|6 |align="left"|[[Өгийнуур сум|Өгийнуур]] |align="left"|<small>Зэгстэй</small> |3,086 |3,129 |1,686 |1.83 |- |align="center"|7 |align="left"|[[Өлзийт сум (Архангай)|Өлзийт]] |align="left"|<small>Хөшөөт</small> |3,102 |3,403 |1,700 |1.82 |- |align="center"|8 |align="left"|[[Өндөр-Улаан сум|Өндөр-Улаан]] |align="left"|<small>Тээл</small> |5,798 |5,870 |4,000 |1.45 |- |align="center"|9 |align="left"|[[Тариат сум|Тариат]] |align="left"|<small>Хорго</small> |5,086 |5,064 |3,800 |1.34 |- |align="center"|10 |align="left"|[[Төвшрүүлэх сум|Төвшрүүлэх]] |align="left"|<small>Таван булаг</small> |3,438 |2,907 |1,200 |2.86 |- |align="center"|11 |align="left"|[[Хайрхан сум|Хайрхан]] |align="left"|<small>Уубулан</small> |3,656 |3,673 |2,500 |1.46 |- |align="center"|12 |align="left"|[[Хангай сум|Хангай]] |align="left"|<small>Хунт</small> |2,926 |3,228 |4,400 |0.66 |- |align="center"|13 |align="left"|[[Хашаат сум|Хашаат]] |align="left"|<small>Баян</small> |3,344 |3,150 |2,600 |1.29 |- |align="center"|14 |align="left"|[[Хотонт сум|Хотонт]] |align="left"|<small>Хотонт</small> |4,440 |4,349 |2,200 |2.02 |- |align="center"|15 |align="left"|[[Цахир сум|Цахир]] |align="left"|<small>Авгалдай</small> |2,143 |2,485 |3,398 |0.63 |- |align="center"|16 |align="left"|[[Цэнхэр сум|Цэнхэр]] |align="left"|<small>Алтан-Овоо</small> |6180 |6,107 |3,200 |0.75 |- |align="center"|17 |align="left"|[[Цэцэрлэг сум (Архангай)|Цэцэрлэг]] |align="left"|<small>Хужирт</small> |3,813 |3,784 |2,500 |1.53 |- |align="center"|18 |align="left"|[[Чулуут сум|Чулуут]] |align="left"|<small>Жаргалант</small> |3,744 |4,199 |3,900 |0.96 |- |align="center"|19 |align="left"|[[Эрдэнэмандал сум|Эрдэнэмандал]] |align="left"|<small>Өлзийт</small> |5,933 |5,611 |3,400 |1.74 |- |align="left"|'''Нийт''' | | |'''89,311''' |'''95,253''' |'''56,252''' |'''1.59''' |- [[Зураг:Mongol Arkhangai sum.PNG|center|400px]] |} == Алдартан == ===Эрдэмтэн=== *Д.Цэвээндорж, Археологийн хүрээлэнгийн захирал, доктор, профессор [[Өндөр-Улаан сум|Хотонт сум]] *Лүнрэг Дандар - Дорно дахины анагаах ухаанд томоохон шинэчлэл хийсэн их оточ, [[Цахир сум]] *Бадрахын Жадамбаа - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Очирбатын Чогний - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Гүррагчаагийн Лхагваа - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Дэлэгийн Сангаа - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Мишиг-Очирын Цогбадрах - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *[[Равсалын Ринчинбазар]] - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Лхамсүрэнгийн Гүрбазар - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *Раднаасүмбэрэлийн Вандангомбо - Доктор/ Ph.D/, [[Цахир сум]] *Пүрэвбазарын Адъяасүрэн - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *Ванчинсүрэнгийн Бямбаа - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *Балданхүүгийн Шижээ - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *Батаагийн Хээрийнбаатар - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *[[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]] -Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Чимэддоржийн Даваадорж - Сурган хүмүүжүүлэх ухааны доктор, [[Эрдэнэмандал сум]] *Нацагдоржийн Цэрэнсодном - Эдийн засгийн ухааны доктор /Ph.D/, [[Эрдэнэмандал сум]] *Самбуугийн Цэрэн-Очир - Шинжлэх ухааны доктор, Эрдэнэмандал сум *Сэнгээгийн Гантулга - Хууль зүйн ухааны доктор (Ph.D), Ихтамир сум *Чагнаагийн Пүрэвдорж - шинжлэх ухааны доктор, профессор, Жаргалант сум *Дамдинжавын Даваадагва - Анагаах ухааны доктор, профессор, Өлзийт сум *Баднааванчин Насан-Очир - Сурган хүмүүжүүлэх ухааны доктор, Эрдэнэмандал сум *[[Төмөр-Очирын Идэрхангай]] - Түүхийн ухааны доктор (Ph.D), дэд профессор, Батцэнгэл сум Гэндэнсүрэнгийн Ёндонгомбо-Техникийн ухааны доктор (Ph.D), Чулуут сум Мөнхөөгийн Сувдаа - Монгол Улсын Хүний гавьяат эмч, Анагаах ухааны магистр, Өлзийт сум Балдоржийн Сандагдорж - Доктор /Ph.D/ Хашаат сум ===Цэргийн зүтгэлтэн === *[[Солийн Данзан]] - МАН-ын үүсгэн байгуулагч МАН-ын анхны дарга бүх цэргийн жанжин Хотонт сус *[[Рагчаагийн Гүнчин-Иш]] - БНМАУ-ын Ардын Их хурлын депутат, хошууч генерал [[Хайрхан сум]] *[[Гэлэгдоржийн Дэмид]] - БНМАУ-ын анхны Маршал, өрлөг жанжин, Их Тамир сум *[[Шагдарын Нацагдорж]] - Хошууч генерал, [[Цахир сум]] *Пунцагийн Пүрэвбазар - Бригадын генерал, [[Цахир сум]] *Лхамсүрэнгийн Лувсанпэрэнлэй - Хурандаа [[Тариат сум]] === Улсын цолтой бөхчүүд === * Галсанхүүгийн Вандан- Ардын засгийн анхны аварга, Батцэнгэл сум *[[Нацагийн Жамъян]] — даян аварга, гавъяат тамирчин, [[Цахир сум]] *[[Чимэдийн Гочоосүрэн]] - Монгол улсын заан чөлөөт бөхийн ОУХМ , Хотонт сум *[[Гэлэгжамцын Өсөхбаяр]] — дархан аварга, [[Батцэнгэл сум]] *[[Цэдэндоржийн Чимэд-Очир]] (1916-1985) — даян аварга, [[Хайрхан сум]] *[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба]] — Улсын аварга, Хашаат сум *[[Баатарын ТөрБат]]- Улсын арслан [[Жаргалант сум]] 1938 онд улсад түрүүлсэн * [[Далайн Жамц]] - Улсын арслан, Хотонт сум *[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва]] - Улсын арслан, Булган сум *Нисэхийн" хэмээх [[Дашийн Лувсан]] (1925 оны нэгдүгээр сарын 1-нд төрсөн[1]) нь Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм. Хүү нь Монгол улсын гавъяат тамирчин, үндэсний бөхийн улсын начин Л.Энхбаяр болно. *[[Чагнаадоржийн Ганзориг]] - Улсын начин Булган сум *[[Дамбийн Рагчаа]] — Улсын гарьд, [[Булган сум]] *Мягмарын Бадарч - Улсын заан, Цэнхэр сум *Батсүхийн Зоригтбаатар -Улсын харцага, Батцэнгэл сум *[[Дуламжавын Мөнх-Эрдэнэ]] - Улсын арслан, Булган сум *[[Мишкагийн Батжаргал]] - Улсын харцага, Булган сум *[[Гэлэгжамцын Батбаяр]] — Улсын харцага, Батцэнгэл сум *[[Түмэнсанаагийн Мөнгөнцоож]] - Улсын харцага, Батцэнгэл сум *[[Гүсэмийн Жалаа ]]- Улсын начин, Хашаат сум === Аймгийн цолтой бөхчүүд === * Лувсансодовын Чимэд-Очир - Аймгийн арслан, Батцэнгэл сум * [[Гэндэн Цэдэнбал|Гэндэнгийн Цэдэнбал]] - Аймгийн арслан, [[Өгийнуур сум]] * Дэмбэрэлийн Содномпил - Аймгийн арслан, Хайрхан сум * Төмөрийн Нямсүрэн - Аймгийн арслан, Их Тамир сум === Даншигийн цолтой бөхчүүд === * [[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва]] - Даншигийн Дархан аварга, Булган сум === Бусад спорт === * [[Соронзонболдын Батцэцэг]] — чөлөөт бөхийн дэлхийн аварга, [[Хашаат сум]] ===Урлаг === *[[Лэгшидийн Чуваамэд]], [[Ардын зураач]], УГЗ, [[Хашаат сум]] *[[Ванчинсүрэнгийн Оросоо]] - Гавьяат жүжигчин, [[Цахир сум]] *[[Өлзий-Утасын Баярмагнай]], ЦДБЧ-н дуучин, МУАЖ *[[Дэндэвийн Чимэд-Осор]], БНМАУ-н [[Ардын Жүжигчин]] *[[Гомбын Равдан]], МУГЖ, [[Хашаат сум]] * [[Цэндийн Доржготов]] МУСГЗ, шог зураач, төрийн шагналт зохиолч, [[Хашаат сум]] *[[Соронзонболдын Батболд]], Хүүхдийн элч уран бүтээлч, хөгжмийн зохиолч, Соёлын тэргүүний ажилтан, Багш, [[Батцэнгэл сум]] === Бусад === *[[Чойжилсүрэнгийн Пүрэвдорж]]-Монгол Улсын шадар сайд. *Чимэдийн Зундуй-Осор - Аж Үйлдвэрийн Гавьяат ажилтан, [[Эрдэнэмандал сум]] *Л.Бямбадорж - адуучин, Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, [[Цахир сум]] *[[Майдаржавын Ганзориг|Майаржавын Ганзориг]] - сансрын нисэгч, [[Цэцэрлэг сум]] *Даваагийн Жигжидсүрэн - Улсын аварга малчин, [[Цахир сум]] *Банзарын Хуягбаатар - Улсын аварга тууварчин, [[Цахир сум]] *Бадрахын Жадамбаа, Гавьяат багш, [[Цахир сум]] *Гончигын Халтархүү, Хөдөлмөрийн баатар, [[Цахир сум]] *[[Аюурын Дангаасүрэн]], (1913-1978), хилийн цэргийн тасгийн бага дарга байсан ба тасгаас нь Дүгэрийн Гуулин, Энхийн Шийлэг нарын Монгол улсын баатрууд төрөн гарсан байна. А.Дангаасүрэн Халхын голын дайнд оролцон "Эх оронч цол", "Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон”, "Алтан гадас одон", "Халх голын ялалтын медаль", "Дотоод яамны хүндэт чекист” цол тэмдэг, "Чойбалсангийн мэргэн буудагч” медалиудаар шагнагджээ, [[Цахир сум]] *Төмөөний Зундуй, (1939-2001), алтан гадас одонт , улсын аварга малчин , Улсын их хурлын депутат, [[Хайрхан сум]] *Данзангийн Цэрэнбатаа, Гавьяат барилгачин, [[Эрдэнэмандал сум]] *Жалбуугийн Шажинбат, Гавьяат барилгачин, [[Эрдэнэмандал сум]] == Мөн үзэх == * [[Тайхар чулуу]] * [[Тамир гол]] * [[Орхон гол]] * [[Чулуут гол]] * [[Суман гол]] * [[Хануй гол]] * [[Хүнүй гол]] * [[Хөхсүмийн рашаан]] * [[Баатархан уул]] * [[Тэрхийн Цагаан нуур]] * [[Чойдогийн боргио]] ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:Arkhangai Aimag|Архангай аймаг}} * [https://web.archive.org/web/20151103081008/http://arkhangai.gov.mn/ Архангай аймгийн албан ёсны цахим хуудас] * [https://web.archive.org/web/20140326095513/http://arkhangai-ith.com/ Архангай аймгийн ИТХ-ын цахим талбар] == Эшлэл == {{лавлах холбоос}} {{Хөтлөгч мөр Монголын аймаг}} {{Хөтлөгч мөр Архангайн сумууд}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Архангай аймаг| ]] [[Ангилал:Монголын аймаг]] n3m9g450me7khpogs5anj7e3kwqbix4 858040 858032 2026-06-03T05:25:20Z Zorigt 49 858040 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын аймаг}} {{Инфобокс суурин | name = Архангай аймаг | native_name = {{MongolUnicode|ᠠᠷᠤᠬᠠᠩᠭ᠋ᠠᠢ}}{{MongolUnicode|ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ}} | native_name_lang = mn | settlement_type = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | image_skyline = TariatLandscape.jpg | image_alt = | image_caption = [[Тариат сум|Тариатын]] үзэмж | image_flag = Mn flag arkhangai aimag 2014.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Mn coa arkhangai aimag 2014.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Arkhangai in Mongolia.svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|47|23|N|101|30|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1931 он | founder = | seat_type = Нийслэл | seat = [[Цэцэрлэг (хот)|Цэцэрлэг]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 55313.82 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = (хамгийн өндөр цэг) | elevation_m = 3529 | population_footnotes = | population_total = {{decrease}} 91,559 | population_as_of = 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = UTC+8 | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +976 133 | registration_plate = АР_ | iso_code = MN-073 | website = {{URL|arkhangai.gov.mn}} | footnotes = }} [[Файл:Tsetserleg.jpg|thumb|Цэцэрлэг хот]] [[Файл:Ögii Lake.jpg|thumb|Өгий нуур]] [[Файл:Khorgo1.jpg|thumb|Хорго]] [[Файл:ChuluutCanyon.JPG|thumb|Чулуутын хавцал]] '''Архангай аймаг''' нь [[Монгол Улс]]ын [[Монгол Улсын аймгууд|21 аймгийн]] нэг. Аймгийн төв болох [[Цэцэрлэг хот]] Улаанбаатар хотоос 521 км зайтай оршдог. Нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 55.3 мянган хавтгай дөрвөлжин км. Засаг захиргааны 19 сум, 99 багтай. == Хүн ам == 2023 оны байдлаар 47091 эрэгтэй, 46525 эмэгтэй нийт 93616 хүн байнга оршин сууж байв. Энэ нь Монгол Улсын хүн амын 2.8 % юм. Нийт хүн амын 34.4 хувийг 0-16 насны хүүхдүүд, 33.9 хувийг 16-35 насны залуучууд, 5.6 хувийг 60-аас дээш насны хүн ам эзэлж байна. Үндсэндээ [[монгол үндэстэн]]. [[Халх ястан]]-97.1% зонхилно. Харин [[Өөлд]]-2.3% [[Дөрвөд]]-0.2% [[Баяд]]-0.1% Бусад 0.3% эзэлнэ. Архангай аймаг 2025 онд 98199, 2035 онд 104406, 2045 онд 115874 болж өснө гэсэн үр дүн гарсан байдаг. == Газар зүй == Далайн төвшнөөс дээш дунджаар 2414 метр. Хамгийн өндөр цэг нь 3539 метр өндөр [[Харлагтайн сарьдаг уул]]. Хамгийн нам дор цэг нь Цэцэрлэг сумын нутгаар урсах Идэр-Чулуутын бэлчир орчимд дтд 1192 метр ба Архангай аймгийн нутгаас Хөвсгөл аймаг руу гарах үед 1179 метр хүртэл нам дор оршдог юм. Хойд талаараа Хөвсгөл аймагтай, зүүн талаараа Булган аймагтай, өмнө талаараа Өвөрхангай аймагтай, баруун хойд талаараа Завхан аймагтай тус тус хиллэдэг. Дийлэнхдээ ойт хээр, тал хээр нутагтай, баруун урдуур нь [[Хангайн нуруу]], баруун хойгуур нь түүний салбар болох [[Тарвагатайн нуруу]] оршдог ба зүүн болон төв хэсгээр тэдгээрээс эх авсан [[Орхон гол|Орхон]], [[Хануй гол|Хануй]], [[Тамир гол|Тамир]], [[Чулуут гол|Чулуут]] зэрэг томоохон голууд урсдаг. Энэ нутаг нь аялал жуулчлалын нэгэн чухал газар бөгөөд [[Өгий нуур]], [[Тэрхийн Цагаан нуур|Тэрхийн цагаан нуур]] зэрэг нуур болон [[Хорго]], [[Тайхар чулуу]] зэрэг галт уулын тогтцоороо олны анхаарлыг татдаг. [[Тамир гол|Тамир]], [[Орхон гол|Орхон]], Хануй, Хүнүй, [[Чулуут гол|Чулуут]], хойд урд Тэрх, Суман, Гичгэнэ, Согоот, Цэнхэр зэрэг 844 түргэн урсгалт голууд урсдаг. Хадат, Үүртийн тохой, Мухар хужирт, Цэнхэр, Шивэрт, Улаан эрэг, Бор тал, Цагаан сүм, Чулуут, Бумбат зэрэг 50 гаруй халуун хүйтэн рашаануудтай. === Уур амьсгал === [[Цэцэрлэг (хот)|Цэцэрлэг хотод]] агаарын дундаж температур нь жилд 0.1 бөгөөд, [[өвөл]] 1-р сард -15.6 хэм хүйтэн, [[зун]] нь 7-р сард 14.7 хэм дулаан байдаг. [[Хангайн нуруу]] нь монгол орны хамгийн их тунадастай нутгийн нэг бөгөөд Цэцэрлэг хотод жилд дунджаар 344 мм тунадас унана. Салхины дундаж хурд нь 2.6 м/с бөгөөд хамгийн их салхитай байдаг 4-р сарын дундаж хурд нь 3.5 м/с юм. === Онцлог газар === Аймгийн нутгийн хойд хэсэг нь пермийн ба чулуун нүүрсний галавын боржин, баруун өмнөд хэсгээр нь элсэн чулуу тархжээ. [[Тамирын гол]]д [[төмрийн хүдэр]], [[Суман гол]]ын савд галт уулын чулуу, үнэт чулууны баялаг бий. Аймгийн газрын хөрс сайн судлагдаагүй боловч сүүлийн үед эрэл, хайгуулын ажил ихээр явагдаж байна. Мөн [[Суваргахайрхан]] уул, [[Унтаа уул]], [[Ямаат уул]], [[Ноёнхангай уул]], [[Хан Өндөр уул]] зэрэг сүрлэг уулстай. [[Эрдэнэмандал сум]]аас [[Хүннү]] гүрний үеийн Буган чулуу ихээр олддог. Мөн тухайн суманд Монголын эртний хаадын нэг болох Харуул хааны ордны туурь байдаг. Хадат, Бор тал, Цагаан сүм, Мухар Хужирт, Бэлх ээрэг халуун хүйтэн [[рашаан]] олонтой. Архангай аймаг 2.1 сая [[мал]]тай, [[Үхэр|үхрийн]] тоогоор 428 мянга буюу улсад тэргүүн байр эзэлдэг. Зүүн талын сумдад газар тариалан хөгжүүлж байна. Архангай аймгийн есөн гайхамшигаар [[Чулуут гол|Чулуут]] [[Чулуут гол|гол]], [[Хорго|Хоргын тогоо]], [[Тэрхийн цагаан нуур]], Суварга хайрхан уул, [[Тамир гол|Тамирын гол]], [[Булган уул]], [[Тайхар чулуу]], [[Хар балгас]], Билгэ хааны цогцолборуудыг тодруулжээ. === Ургамал, амьтан === Тус аймгийн нутагт 1700-гаад зүйлийн ургамал ургадгаас монгол алтан хундага, [[алтан гагнуур]], [[вансэмбэрүү]], бамбай, [[нохойн хошуу]], [[царван]], төллүүр, өргөст [[сарнай]], [[таван салаа]], ванжингарав, эрээгомбо, юмдүүжин, мягмансанжаа, хунчир, туйплан, шар, хөх дэгд, сөд өвс, говийн ганга, [[тарваган шийр]], зүрхэн цэцэг, хурган чих, холтсон цэцэг, цагаан түрүү, [[чихэр өвс]], хурган гоньд, эмийн багваахай, ягаан сэрдэг, цээнэ зэрэг эмчилгээний зориулалтаар ашиглагддаг ховор ургамлууд бий. Аймгийн нийт нутгийн 15.7 хувийг ой мод, 75 хувийг бэлчээр, 1.5 хувийг тариалангийн талбай эзэлдэг. [[Хуайс]], боролзгоно, торлог, яргай, чаргай, ясиль, балгана, монос, тавилгана, шар мод, далан хайлс, [[гацуур]], жодоо, сөөгөн ба бургасан царам, шинэс, [[хуш]], [[хус]], [[нарс]], зожир өвс, [[улиас]], [[бургас]] зэрэг тавь гаруй төрлийн модлог, бутлаг ургамал ургадгийн зэрэгцээ бүүргэнэ, цээнэ, согоон чих, бадаан, поврон, нохойн хошууны навч зэрэг цайны ургамал элбэг билээ. Аймгийн нутагт гичгэнэ, [[сонгино]], халиар, [[халгай]], тарна, [[гогод]], бэрээх, мангир, хүнхээл, бандзоо, [[мөөг]], ямаахай, зэрлэг жууцай, гоньд, [[хөмүүл]], цагаан төмс, шар сэвэлгэнэ, цагаан сэвэлгэнэ, үхэр болон хурган мэхээр зэрэг хvнсний ургамал элбэг тохиолдоно. Жимс, жимсгэний төрлөөс [[үхрийн нүд]], үрэл, хар хад, [[аньс]], нохойн хошууны үр, [[нэрс]], өргөст тошлой, [[мойл]], [[улаалзгана]], дорнодын [[гүзээлзгэнэ]], [[самар]], [[долоогоно]], тансаг үнэрт ургамлаас хонин болон ямаан [[арц]], [[агь]], ганга, даль, санхам, минжиннаваг зэрэг ургамлууд ургадаг. Нар, хур хосолсон хавар, зуны дэлгэр сайхан улиралд удвал, [[жамъянмядаг]], шар яргуй, хөх яргуй, сэржмядаг, улаалзай, [[алтанзул цэцэг|алтанзул]], [[сарнай]], цээнийн ягаан, [[намуу]], цагаан лавай, [[бэр цэцэг]], [[багваахай]] цэцэг цаг цагаар солигдон цэцэглэх үеэр уул, тал, хөндий ягаан, цагаан, шар, цэнхэр өнгөөр солонгорон жигдэрч үнэхээр үзэсгэлэн төгөлдөр харагддаг билээ. Аймгийн нутгийн зонхилох хэсэг уулын нугын хийгээд ойн саарал, элсэрхэг бор, хар, хар хүрэн хөрснөөс тогтоно. [[Аргаль]], [[янгир]], [[шилүүс]], [[буга]], [[зэрлэг гахай]] зэрэг [[Амьтан|ан амьтнаар]] элбэг. == Түүх == Өнөөгийн Архангай аймгийн нутагт Буган чулуун хөшөө , Хиргисүүрийн соёл байсан түүхтэй. Харин [[Хүннү улс|Хүннү улсын]] үеэс Нийслэл [[Луут хот]] энд байжээ. Мөн Архангай аймгийн [[Өндөр-Улаан сум|Өндөр-Улаан]] сумын нутгаас Гол Мод II Хүннүгийн язгууртны булшнаас хос луу олдсон байна. Сянби, Нирун улсын нийслэл [[Орхоны хөндий]] орчимд байх магадлалтай бөгөөд олдоогүй ч Архангай аймгаас олдох магадлалтай. Түрэг улсын нийслэл Өтүкэн нь Архангай, [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай]] аймгийн хил орчимд Уйгур улсын нийслэл [[Хотонт сум|Хотонт]] сумын нутагт байсныг үзэхэд эртний Монголын төрт улсуудын Нийслэл, Соёлын төв нь энд байжээ. [[Сайн ноён хан аймаг]] (1725-1911) Халхын сайн ноён хан аймаг 1725 онд байгуулагджээ. Халхын сайн ноён хан аймгийн дээд өвөг болох Хөндлөн Сайн ноён Хан бол Чингис хааны удам, [[Батмөнх Даян хаан|Батмөнх Даян]] сэцэн хааны аравдугаар хүү Гэрсэнз Жалайр хун тайжийн гуравдугаар хүү, Онохуй үйзэн ноёны дөрөвдүгээр хүү юм. Тэрээр IX жарны шар морин жил буюу 1558 онд төрсөн бөгөөд ах Автай Сайн ханы хамтаар Халхад Шарын шашныг дэлгэрүүлэхэд хүчин зүтгэж байв. 1725 оны байдлаар Халхын Сайн ноён хан аймгийн нутаг умар зүг [[Чулуут гол|Чулуут голоос]] өмнө зүг Цэцэрлэг гол, дорно зүг Бор бургас, Олон нуураас өмнө зүг Халзан согоот, Хөл саяын даваа хүрч байв. 1761 онд Өөлдийн хоёр хошууг Сайн ноён аймагт шилжүүлэн захируулж энэ үеэр аймгийн нутгийн хилийг умраас өмнө зүг Говь Гурван сайхан уул хүртэл, дорноос өрнө зүг Сэгс цагаан богд хүртэл өргөтгөж, анх байсан 19 засаг хошууг 24 болгосон ажээ. Сайн ноёны аймгийн чуулган Аймгийн чуулганыг Манжийн эзэн хааны зарлигаар 1728 онд бий болгожээ.Аймгийн чуулган тэр аймгийн дээд эрхийг барих газар байсан бөгөөд тэр үед чуулганы хуралдааныг ‘’чуулган чуулах’’ буюу чуулган нийлэх гэж нэрлэж байсан байна. Манжийн хуулинд зааснаар аймгийн чуулганыг 3 жилд нэг удаа чуулж байсан боловч зарим дайн дажинтай үед тасалдах явдал ч тохиолдож байжээ. Аймгийн чуулганд чуулган дарга, жанжин, хошууны засаг ноёд,тэднийг дагалдсан түшмэд, бичээч нар оролцдог байв. Аймгийн чуулганы өдөр тутмын ажлыг засаг ноёд, дагуул түшмэл, бичээч нарын хамт 3 сараар жасаалан суух журмаар гүйцэтгэж байсан бөгөөд галч , зарлага, дахар хуяг зэрэг байнгын ажилчид үйлчилж байсан юм. (1911-1921) Халхын [[Сайн ноён хан аймаг]] нь Богд хаант Монгол улсын Сайн ноён хан аймаг болон өөрчлөгдөж Сайн ноён хан Намнансүрэн, Богд хаант Монгол улсын ерөнхий сайдаар томилогдож, Далай Чойнхор ван Цэрэнсодном Дотоод яамны дэд сайдаар томилогдов. Богд хаант Монгол улын Сайн ноён хан аймаг нь нутаг дэвсгэр, хүн ам, хошуу шавийн тоо, хөрөнгө малын хэмжээгээр улсад дээгүүр байр эзэлдэг томоохон аймгийн нэг байв. 1918 оны байдлаар Сайн ноён хан аймаг 30619 өрхтэй,133748 хүн амтай байлаа. Бүх хүн амын 54,8 хувь нь эрэгтэйчүүд, 45,2 хувь нь эмэгтэйчүүд нийгмийн анги давхаргын хувьд нийт хүн амын 5,7 хувь тайж нар, 16,8 хувь хамжлага албат, 28,1 хувь нь сум албат, бүх эрэгтэйчүүдийн 39,2 хувь нь лам нар байв. Засаг захиргааны үндсэн нэгжүүд нь засаг хошуу 22, шавь 8, хязгаар газар 1 гэсэн 31 нэгэн нэгжээр бүрдэж байжээ.Эдгээр шавийг 6-13 удаа хэргэм зэрэг залгамжилсан засаг, гүн, бэйл,бэйс,вангийн зэрэг бүхий хар ноёд тамгатай хутагт захирагч байсан юм. Ардын засгийн газар 1922 онд Сайн ноён ханы аймагт хошууны засаг даргыг бий болгон ноёдын эрх хэмжээг хязгаарлах, аймгийн чуулган жасааг нутгийн төвд шилжүүлж суурьшуулах ажлыг эхний ээлжэнд хийлгэв.1922 оны 5-р сарын 7-нд аймгийн чуулган даргын албан хэргийг чуулганы дарга Дүгэржав, дэд дарга Лувсанбалдан нарт хүлээлгэн өгч гүйцээв.Ингээд тус аймгийн чуулган, да жасааны өргөөг Цогтоо гүн Дашдоржийн хошууны нутаг (одоо Баянхонгор аймаг Бөмбөгөр сум) “Дааган дэл” гэдэг газраас нүүлгэн Заяын хүрээний газар шилжүүлэн суурьшуулсан юм. Ийнхүү Заяын хүрээ (одоо Архангай аймгийн төв Эрдэнэбулган сум) аймаг орны засаг захиргааны төв газар болов. 1922 оны 9-р сард хошуу тамгын газруудын тамгыг хураан авах ажил эхлэн, 10-р сараас шинээр аймаг байгуулах ажил хийгджээ. 1923-1931 онд [[Цэцэрлэг Мандал уулын аймаг|Цэцэрлэг мандал уулын аймаг]] байгуулагдсан нь 1923 оны 1-р сарын 13-нд Засгийн газрын 58 дугаар тогтоолоор аймгийн суурин жасаадыг татан буулгаж мөн оны 6дугаар сарын 22 дугаар хурлаар аймгийн чуулганы дэргэдэх жанжин жасаадыг дагалдах аппаратынх нь хамтаар татан буулгасан юм. Ардын засгийн газрын 1923 оны 10 дугаар сарын 19-ний хурлын 39 дүгээр тогтоолоор аймгуудын нэрийг өөрчлөн Сайн ноён ханы аймгийг Цэцэрлэг мандал уулын аймаг болгон өөрчилжээ. 1923-1924 онд хийсэн засаг захиргааны шинэ хуваариар Цэцэрлэг мандал аймаг нь 10 гэр 3610, баг 722, сум 250, хошуу 26-тайгаар байгуулагдсан байна. 1931 онд 71 сум, 16 хошуутай байсан тус аймгийг 35 сумтай Архангай аймаг болгосон. БНМАУ-ын Бага хурлын 1931 оны 2-р сарын 7-ны өдрийн 5 дугаар хурлын тогтоолоор 5 аймгийг 13 аймаг болгожээ. Ингэснээр 1930 оны эцсээр 71 сум, 16 хошуутай байсан Цэцэрлэг мандал аймаг 35 сумтай Архангай аймаг болон зохион байгуулагдав. 1931 онд Архангай аймаг нь Наран, Их уул, Тосонцэнгэл, Цахир сумын нутгаар [[Завхан аймаг|Завхан аймагтай]], Их жаргалант, Баянзүрх, Чандмана, Шинэ идэр сумын нутгаар [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл аймагтай]], Могод, Гурванбулаг, [[Төв аймаг|Төв аймагтай]], Бүрд, Шанх, Бат-Өлзий сумын нутгаар [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай аймагтай]] хил залгаж байв. 1931 оны 12-р сарын тоо бүртгэлийн мэдээгээр үзэхэд Архангай аймаг 35 сум, 22285 өрх, 65333 хүн амтай, 1800000 малтай байжээ. == Эдийн засаг == Архангай аймаг улсын төвлөрсөн төсвийн шилжүүлэг дэмжлэгийг оруулан тооцсоноор 2024 оны эхний 12 дугаар сард аймгийн төсөвт 58.4 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлэхээс 66.5 тэрбум төгрөгийн орлого оруулж, төлөвлөгөөг 110.2 % биелүүлжээ. Аймгийн төсвийн орлогын 50.9 хувийг тусламжийн орлогоор, 43.2 хувийг орлогын албан татвараар, 5.7 хувийг татварын бус орлогоор, 0.2 хувийг хөрөнгийн орлогын албан татвараар бүрдүүлсэн байна. Орон нутгийн төсвийн зарлагыг эдийн засгийн салбараар харвал 84.4 хувийг орон нутгийн засаг захиргаанд, 10.8 хувийг боловсролын салбарт, 2.1 хувийг соёлын салбарт, 2.7 хувийг эрүүл мэндийн салбарт зарцуулсан байна. Улсын мал тооллогын 2011 оны дүнгээр малын тоо толгой 2679200 тоологдож улсад 2 дугаар байранд орсон бөгөөд 196100 адуу, 302000 үхрийн тоогоор улсад тус бүр 2 дугаарт, 1327500 хонь тоолуулж улсад гуравдугаарт орсон байна. Үйлдвэрийн газрууд 2021 оны эхний 1 сард оны үнээр 805.2 сая төгрөгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж борлуулсан байна. Нийт үйлдвэрлэлтийн 15.9 хувийг хүнс ундааны, 0.3 хувийг хэвлэлийн, 65.0 хувийг дулааны эрчим хүчний 9.9 хувийг усан хангамж, 1.7 хувийг модон эдлэлийн, 6.9 хувийг гутал хувцасны, 0.3 хувийг бусад үйлдвэрлэл эзэлсэн байна. Тээврийн байгууллагууд 0.8 мянган зорчигч, 1.5 мянган тонн ачаа тээвэрлэн, 0.5 сая хүн км, 0.7 сая ткм ажил гүйцэтгэн 55.5 сая төгрөгийн орлоготой ажилласан ажээ. == Нутгийн хуваарь == Архангай аймаг 19 [[Монгол Улсын сумд|сум]], түүний 99 [[Монгол улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн хуваарь|баг]]т хуваагддаг. {| class="wikitable sortable" | style="text-align: right" |- ! align="center"| ! align="center"|Сум ! align="center"|Сумын төв</small><ref>Архангай төрийн мэдээллийн цахим сүлжээ - {{Webarchiv|url=http://www.arkhangai.gov.mn/modules.php?name=Menu&id=13 |wayback=20120830201411 |text=Засаг захиргаа, хүн ам |archiv-bot=2023-09-26 06:34:28 InternetArchiveBot }}</ref> ! align="center"|Хүн ам <small>(2009)</small><ref>{{Cite web |url=http://www.statis.mn/portal/content_files/comppmedia/cxls0x1523.xls |title=Архангай аймгийн статистик -2009.12.31 |access-date=2011-10-10 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722221815/http://www.statis.mn/portal/content_files/comppmedia/cxls0x1523.xls |url-status=dead }}</ref> ! align="center"|Хүн ам <small>(2022)</small><ref>{{Cite web|url=https://www2.1212.mn/tables.aspx?tbl_id=DT_NSO_0300_067V2&BAG_select_all=0&BAGSingleSelect=_265_26501_26504_26507_26510_26513_26516_26519_26522_26525_26528_26531_26534_26537_26540_26543_26546_26549_26552_26555&AGE_GROUP5_select_all=0&AGE_GROUP5SingleSelect=_1&YearY_select_all=0&YearYSingleSelect=_2022&viewtype=table|title=Үндэсний статистикийн хороо|access-date=2023-12-27|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121190345/https://www2.1212.mn/tables.aspx?tbl_id=DT_NSO_0300_067V2&BAG_select_all=0&BAGSingleSelect=_265_26501_26504_26507_26510_26513_26516_26519_26522_26525_26528_26531_26534_26537_26540_26543_26546_26549_26552_26555&AGE_GROUP5_select_all=0&AGE_GROUP5SingleSelect=_1&YearY_select_all=0&YearYSingleSelect=_2022&viewtype=table|url-status=dead}}</ref> ! align="center"|Нутаг дэвсгэр (км²) ! align="center"|Нягтрал (хүн/км²) |- |align="center"|1 |align="left"|[[Цэцэрлэг (хот)|Эрдэнэбулган]] |align="left"|<small>[[Цэцэрлэг хот|Цэцэрлэг]]</small> |17,770 |21,603 |536 |33.15 |- |align="center"|2 |align="left"|[[Батцэнгэл сум|Батцэнгэл]] |align="left"|<small>Жаргалант</small> |3,846 |3,774 |3,500 |1.10 |- |align="center"|3 |align="left"|[[Булган сум (Архангай)|Булган]] |align="left"|<small>Булгийн дэнж</small> |2,434 |2,838 |3,100 |0.79 |- |align="center"|4 |align="left"|[[Жаргалант сум (Архангай)|Жаргалант]] |align="left"|<small>Баянцагаан</small> |4,111 |4,383 |3,832 |1.07 |- |align="center"|5 |align="left"|[[Ихтамир сум|Ихтамир]] |align="left"|<small>Заанхошуу</small> |5,247 |5,696 |4,800 |1.09 |- |align="center"|6 |align="left"|[[Өгийнуур сум|Өгийнуур]] |align="left"|<small>Зэгстэй</small> |3,086 |3,129 |1,686 |1.83 |- |align="center"|7 |align="left"|[[Өлзийт сум (Архангай)|Өлзийт]] |align="left"|<small>Хөшөөт</small> |3,102 |3,403 |1,700 |1.82 |- |align="center"|8 |align="left"|[[Өндөр-Улаан сум|Өндөр-Улаан]] |align="left"|<small>Тээл</small> |5,798 |5,870 |4,000 |1.45 |- |align="center"|9 |align="left"|[[Тариат сум|Тариат]] |align="left"|<small>Хорго</small> |5,086 |5,064 |3,800 |1.34 |- |align="center"|10 |align="left"|[[Төвшрүүлэх сум|Төвшрүүлэх]] |align="left"|<small>Таван булаг</small> |3,438 |2,907 |1,200 |2.86 |- |align="center"|11 |align="left"|[[Хайрхан сум|Хайрхан]] |align="left"|<small>Уубулан</small> |3,656 |3,673 |2,500 |1.46 |- |align="center"|12 |align="left"|[[Хангай сум|Хангай]] |align="left"|<small>Хунт</small> |2,926 |3,228 |4,400 |0.66 |- |align="center"|13 |align="left"|[[Хашаат сум|Хашаат]] |align="left"|<small>Баян</small> |3,344 |3,150 |2,600 |1.29 |- |align="center"|14 |align="left"|[[Хотонт сум|Хотонт]] |align="left"|<small>Хотонт</small> |4,440 |4,349 |2,200 |2.02 |- |align="center"|15 |align="left"|[[Цахир сум|Цахир]] |align="left"|<small>Авгалдай</small> |2,143 |2,485 |3,398 |0.63 |- |align="center"|16 |align="left"|[[Цэнхэр сум|Цэнхэр]] |align="left"|<small>Алтан-Овоо</small> |6180 |6,107 |3,200 |0.75 |- |align="center"|17 |align="left"|[[Цэцэрлэг сум (Архангай)|Цэцэрлэг]] |align="left"|<small>Хужирт</small> |3,813 |3,784 |2,500 |1.53 |- |align="center"|18 |align="left"|[[Чулуут сум|Чулуут]] |align="left"|<small>Жаргалант</small> |3,744 |4,199 |3,900 |0.96 |- |align="center"|19 |align="left"|[[Эрдэнэмандал сум|Эрдэнэмандал]] |align="left"|<small>Өлзийт</small> |5,933 |5,611 |3,400 |1.74 |- |align="left"|'''Нийт''' | | |'''89,311''' |'''95,253''' |'''56,252''' |'''1.59''' |- [[Зураг:Mongol Arkhangai sum.PNG|center|400px]] |} == Алдартан == ===Эрдэмтэн=== *Д.Цэвээндорж, Археологийн хүрээлэнгийн захирал, доктор, профессор [[Өндөр-Улаан сум|Хотонт сум]] *Лүнрэг Дандар - Дорно дахины анагаах ухаанд томоохон шинэчлэл хийсэн их оточ, [[Цахир сум]] *Бадрахын Жадамбаа - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Очирбатын Чогний - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Гүррагчаагийн Лхагваа - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Дэлэгийн Сангаа - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Мишиг-Очирын Цогбадрах - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *[[Равсалын Ринчинбазар]] - Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Лхамсүрэнгийн Гүрбазар - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *Раднаасүмбэрэлийн Вандангомбо - Доктор/ Ph.D/, [[Цахир сум]] *Пүрэвбазарын Адъяасүрэн - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *Ванчинсүрэнгийн Бямбаа - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *Балданхүүгийн Шижээ - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *Батаагийн Хээрийнбаатар - Доктор/Ph.D/, [[Цахир сум]] *[[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]] -Шинжлэх ухааны доктор, [[Цахир сум]] *Чимэддоржийн Даваадорж - Сурган хүмүүжүүлэх ухааны доктор, [[Эрдэнэмандал сум]] *Нацагдоржийн Цэрэнсодном - Эдийн засгийн ухааны доктор /Ph.D/, [[Эрдэнэмандал сум]] *Самбуугийн Цэрэн-Очир - Шинжлэх ухааны доктор, Эрдэнэмандал сум *Сэнгээгийн Гантулга - Хууль зүйн ухааны доктор (Ph.D), Ихтамир сум *Чагнаагийн Пүрэвдорж - шинжлэх ухааны доктор, профессор, Жаргалант сум *Дамдинжавын Даваадагва - Анагаах ухааны доктор, профессор, Өлзийт сум *Баднааванчин Насан-Очир - Сурган хүмүүжүүлэх ухааны доктор, Эрдэнэмандал сум *[[Төмөр-Очирын Идэрхангай]] - Түүхийн ухааны доктор (Ph.D), дэд профессор, Батцэнгэл сум Гэндэнсүрэнгийн Ёндонгомбо-Техникийн ухааны доктор (Ph.D), Чулуут сум Мөнхөөгийн Сувдаа - Монгол Улсын Хүний гавьяат эмч, Анагаах ухааны магистр, Өлзийт сум Балдоржийн Сандагдорж - Доктор /Ph.D/ Хашаат сум ===Цэргийн зүтгэлтэн === *[[Солийн Данзан]] - МАН-ын үүсгэн байгуулагч МАН-ын анхны дарга бүх цэргийн жанжин Хотонт сус *[[Рагчаагийн Гүнчин-Иш]] - БНМАУ-ын Ардын Их хурлын депутат, хошууч генерал [[Хайрхан сум]] *[[Гэлэгдоржийн Дэмид]] - БНМАУ-ын анхны Маршал, өрлөг жанжин, Их Тамир сум *[[Шагдарын Нацагдорж]] - Хошууч генерал, [[Цахир сум]] *Пунцагийн Пүрэвбазар - Бригадын генерал, [[Цахир сум]] *Лхамсүрэнгийн Лувсанпэрэнлэй - Хурандаа [[Тариат сум]] === Улсын цолтой бөхчүүд === * [[Галсанхүүгийн Вандан]]- Ардын засгийн анхны аварга, Батцэнгэл сум *[[Нацагийн Жамъян]] — даян аварга, гавьяат тамирчин, [[Цахир сум]] *[[Чимэдийн Гочоосүрэн]] - Монгол улсын заан, чөлөөт бөхийн ОУХМ, Хотонт сум *[[Гэлэгжамцын Өсөхбаяр]] — дархан аварга, [[Батцэнгэл сум]] *[[Цэдэндоржийн Чимэд-Очир]] (1916-1985) — даян аварга, [[Хайрхан сум]] *[[Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба]] — Улсын аварга, Хашаат сум *[[Баатарын Төрбат]]- Улсын арслан, [[Жаргалант сум]], 1938 онд улсад түрүүлсэн * [[Далайн Жамц]] - Улсын арслан, Хотонт сум *[[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва]] - Улсын арслан, Булган сум *Нисэхийн" хэмээх [[Дашийн Лувсан]] - Улсын заан, Батцэнгэл сум *[[Лувсангийн Энхбаяр]] - Монгол улсын гавьяат тамирчин, үндэсний бөхийн улсын начин, Батцэнгэл сум *[[Чагнаадоржийн Ганзориг]] - Улсын начин Булган сум *[[Дамбийн Рагчаа]] — Улсын гарьд, [[Булган сум]] *[[Мягмарын Бадарч]] - Улсын заан, Цэнхэр сум *[[Батсүхийн Зоригтбаатар]] -Улсын харцага, Батцэнгэл сум *[[Дуламжавын Мөнх-Эрдэнэ]] - Улсын арслан, Булган сум *[[Мишкагийн Батжаргал]] - Улсын харцага, Булган сум *[[Гэлэгжамцын Батбаяр]] — Улсын харцага, Батцэнгэл сум *[[Түмэнсанжаагийн Мөнгөнцоож|Түмэнсанаагийн Мөнгөнцоож]] - Улсын харцага, Батцэнгэл сум *[[Гүсэмийн Жалаа ]]- Улсын начин, Хашаат сум === Аймгийн цолтой бөхчүүд === * Лувсансодовын Чимэд-Очир - Аймгийн арслан, Батцэнгэл сум * [[Гэндэн Цэдэнбал|Гэндэнгийн Цэдэнбал]] - Аймгийн арслан, [[Өгийнуур сум]] * Дэмбэрэлийн Содномпил - Аймгийн арслан, Хайрхан сум * Төмөрийн Нямсүрэн - Аймгийн арслан, Ихтамир сум === Даншигийн цолтой бөхчүүд === * [[Рэнцэнбямбын Пүрэвдагва]] - Даншигийн Дархан аварга, Булган сум === Бусад спорт === * [[Соронзонболдын Батцэцэг]] — чөлөөт бөхийн дэлхийн аварга, [[Хашаат сум]] ===Урлаг === *[[Лэгшидийн Чуваамэд]], [[Ардын зураач]], УГЗ, [[Хашаат сум]] *[[Ванчинсүрэнгийн Оросоо]] - Гавьяат жүжигчин, [[Цахир сум]] *[[Өлзий-Утасын Баярмагнай]], ЦДБЧ-н дуучин, МУАЖ *[[Дэндэвийн Чимэд-Осор]], БНМАУ-н [[Ардын Жүжигчин]] *[[Гомбын Равдан]], МУГЖ, [[Хашаат сум]] * [[Цэндийн Доржготов]] МУСГЗ, шог зураач, төрийн шагналт зохиолч, [[Хашаат сум]] *[[Соронзонболдын Батболд]], Хүүхдийн элч уран бүтээлч, хөгжмийн зохиолч, Соёлын тэргүүний ажилтан, Багш, [[Батцэнгэл сум]] === Бусад === *[[Чойжилсүрэнгийн Пүрэвдорж]]-Монгол Улсын шадар сайд. *Чимэдийн Зундуй-Осор - Аж Үйлдвэрийн Гавьяат ажилтан, [[Эрдэнэмандал сум]] *Л.Бямбадорж - адуучин, Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, [[Цахир сум]] *[[Майдаржавын Ганзориг]] - сансрын нисэгч, [[Цэцэрлэг сум]] *Даваагийн Жигжидсүрэн - Улсын аварга малчин, [[Цахир сум]] *Банзарын Хуягбаатар - Улсын аварга тууварчин, [[Цахир сум]] *Бадрахын Жадамбаа, Гавьяат багш, [[Цахир сум]] *Гончигийн Халтархүү, Хөдөлмөрийн баатар, [[Цахир сум]] *[[Аюурын Дангаасүрэн]], (1913-1978), хилийн цэргийн тасгийн бага дарга байсан ба тасгаас нь Дүгэрийн Гуулин, Энхийн Шийлэг нарын Монгол улсын баатрууд төрөн гарсан байна. А.Дангаасүрэн Халхын голын дайнд оролцон "Эх оронч цол", "Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон”, "Алтан гадас одон", "Халх голын ялалтын медаль", "Дотоод яамны хүндэт чекист” цол тэмдэг, "Чойбалсангийн мэргэн буудагч” медалиудаар шагнагджээ, [[Цахир сум]] *Төмөөний Зундуй, (1939-2001), алтан гадас одонт , улсын аварга малчин , Улсын их хурлын депутат, [[Хайрхан сум]] *Данзангийн Цэрэнбатаа, Гавьяат барилгачин, [[Эрдэнэмандал сум]] *Жалбуугийн Шажинбат, Гавьяат барилгачин, [[Эрдэнэмандал сум]] == Мөн үзэх == * [[Тайхар чулуу]] * [[Тамир гол]] * [[Орхон гол]] * [[Чулуут гол]] * [[Суман гол]] * [[Хануй гол]] * [[Хүнүй гол]] * [[Хөхсүмийн рашаан]] * [[Баатархан уул]] * [[Тэрхийн Цагаан нуур]] * [[Чойдогийн боргио]] ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:Arkhangai Aimag|Архангай аймаг}} * [https://web.archive.org/web/20151103081008/http://arkhangai.gov.mn/ Архангай аймгийн албан ёсны цахим хуудас] * [https://web.archive.org/web/20140326095513/http://arkhangai-ith.com/ Архангай аймгийн ИТХ-ын цахим талбар] == Эшлэл == {{лавлах холбоос}} {{Хөтлөгч мөр Монголын аймаг}} {{Хөтлөгч мөр Архангайн сумууд}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Архангай аймаг| ]] [[Ангилал:Монголын аймаг]] 0gnffyyqqwggp5tnr1m1evscjxbnlv7 0 5171 858062 741095 2026-06-03T11:41:40Z ~2026-33087-65 105088 /* */ 858062 wikitext text/x-wiki [[Файл:Self-portrait_at_34_by_Rembrandt_(rectangular_detail).jpg|thumb|200px]] '''Рембрандт''' буюу Рембрант Харменсоон ван Рейн ({{lang-nl|Rembrandt Harmenszoon van Rijn}} {{IPA|[ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin]}}; 1606 оны 7-р сарын 15 өдөр төрсөн- 1669 оны 10-р сарын 4 өдөр нас барсан) [[17-р зуун|XVII]] зууныг төлөөлөх [[Нидерланд]]ын гэрэл, сүүдрийн мастер гэгддэг [[уран зураач]]. [[Тосон будаг]] төдийгүй, [[хорын сийлбэрийн арга]] болон эдгээрийн нийлмэл арга, хар зургийн аргыг хэрэглэн зурж байснаараа алдартай. "[[Шөнийн эргүүл]]", "[[Доктор Түлпийн анатомийн хичээл]]" зэрэг зураг нь түүнийг нэрд гаргажээ. Рембрандтын нүд нь өнгө ялгахдаа жирийн хүнийхээс өөрөөр хардаг байсан гэж яригддаг. Нэг төрлийн нүдний өвчин юм. == Амьдрал == Рембрандт нь арван хүүхэдтэй чинээлэг, тээрэм эзэмшигч Хармен Герритсзон ван Рейны ес дэх хүүхэд болж төрсөн юм. Түүний эх нь Корнелла ван Зуютброук нь талхчны охин байлаа. Рембрандтыг латин дунд сургууль дүүргэсний дараа эцэг, эх нь түүнийг Лейдений их сургуульд оруулжээ. Гэвч нэг жил гаруйн хугацаанд суралцаад сургуулиасаа гарчээ. Рембрандт ердөө 15 настайдаа л ирээдүйд зураач болно гэж бүрэн шийдвэрийг гаргасан байдаг. 1623 онд Рембрандт Италид бэлтгэгдсэн, түүх, домог, библийн сэдвээр мэргэшсэн Питер Ластман-аас Амстердамд суралцжээ. 1627 онд Лейден рүү буцаж ирээд Рембрандт найз Ян Ливенсийн хамт өөрийн урлан нээж, оюутнуудыг элсүүлж эхлэв. Хэдэн жилийн дотор тэрээр маш их нэр хүндтэй болсон юм. Тэрээр 1634 онд Са́ския ван Эйленбург (нидерланд. ''Saskia van Uylenburgh'',: 1612-1642)-тэй Амстердамд гэрлэж их аз жаргалтай хэдэн жил болжээ. == Бүтээл (сонголтоор) == <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Rembrandt Harmensz. van Rijn 150.jpg|Гэгээн Стефаныг чулуудсан нь (1625 он), [[Лион]] дахь [[Лионы дүрслэх урлагийн музей|дүрслэх урлагийн музей]] Rembrandt Harmensz. van Rijn 154.jpg|Тобиас эхнэрээ хулгайд хардсан нь (1626 он), [[Амстердам]] дахь [[Рейксмузеум]]д Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp.jpg|Доктор Тульпийн анатомийн хичээл (1632 он), [[Хааг]] дахь [[Маурицхёйс]] музейд Harmensz van Rijn Rembrandt - Флора - Google Art Project.jpg|Цэцгийн хатан Саскиа (1634 он), [[Санкт-Петербург]] дахь [[Эрмитаж]] музейд </gallery> == Мөн үзэх == Д.Наранцацрал, М.Ганхүү "Рембрандт Харменс Ван Рейн", УБ 2007 == Цахим холбоос == {{Commons|Rembrandt}} * [http://www.rembrandtdatabase.org/ The Rembrandt Database] [[Ангилал:Рембрандт| ]] [[Ангилал:Нидерландын уран зураач]] [[Ангилал:Бароккогийн уран зураач]] [[Ангилал:Нидерландын зураач]] [[Ангилал:Шинэчлэгч]] [[Ангилал:Нидерландчууд]] [[Ангилал:1606 онд төрсөн]] [[Ангилал:1669 онд өнгөрсөн]] nldx6jd05ktxpi3iwk0cq52dt9uibic 0 5843 857936 856005 2026-06-02T15:12:58Z ~2026-32804-16 105072 857936 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Ардчилсан Нам}} {{Инфобокс нам | name = Ардчилсан Нам | native_name = {{MongolUnicode|ᠠᠷᠠᠳᠴᠢᠯᠠᠭᠰᠠᠨ ᠨᠠᠮ}} | native_name_lang = mn | logo = Democratic Party of Mongolia emblem since 2026.svg | logo_size = | colorcode = #11479E | abbreviation = {{lang|mn|АН}} | presidium = Үндэсний Бодлогын Хороо | leader1_title = Дарга | leader1_name = [[Одонгийн Цогтгэрэл]] | leader2_title = | leader2_name = | leader3_title = Ерөнхий Нарийн Бичгийн Дарга | leader3_name = [[Сангажавын Баярцогт]] | foundation = {{start date|1990}} ([[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|МоАН]])<br /> 2000 оны 12 сарын 6 (албан ёсоор) | headquarters = [[Улаанбаатар]] | newspaper = ''Ardchilal Times'' | student_wing = [[Ардчилсан оюутны холбоо]] | youth_wing = Ардчилсан Залуучуудын Холбоо | womens_wing = Ардчилсан Эмэгтэйчүүдийн Холбоо | membership_year = 2024 | membership = {{increase}}172,000<ref>{{Cite web |url=https://www.democraticparty.mn/page/17/ |title="Ардчилсан нам: Намын тухай"|access-date=2026-05-10}}</ref> | ideology = {{ubl|class=nowrap | [[Либерал консерватизм]]<ref>{{cite book |last1= Uribe Burcher |first1= Catalina |last2= Casal Bértoa |first2= Fernando |date= 15 November 2018 |title= Political Finance in Mongolia: Assessment and Recommendations |url=https://www.idea.int/sites/default/files/publications/political-finance-in-mongolia.pdf |publisher= International Institute for Democracy and Electoral Assistance; Open Society Forum |page= 13|doi=10.31752/idea.2018.68 |access-date=22 June 2020 |isbn=978-91-7671-217-7}} </ref> | [[Эдийн засгийн либерализм]]<ref>{{Cite book |author=Julia Bader |title=China's Foreign Relations and the Survival of Autocracies |publisher=Routledge |year=2015 |page=88}}</ref> | [[Нармай Монгол|Үндсэрхэг үзэл]]<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/video/news/2017/07/mongolia-khaltmaa-battulga-wins-election-nationalist-platform-170709101449331.html|title=Mongolia: Khaltmaa Battulga wins election on nationalist platform|website=www.aljazeera.com|access-date=25 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303160127/https://www.aljazeera.com/video/news/2017/07/mongolia-khaltmaa-battulga-wins-election-nationalist-platform-170709101449331.html|archive-date=3 March 2018}}</ref> }} | position = [[Төв-барууны улс төр|Төв-баруун]] | international = [[Олон Улсын Ардчилсан Холбоо]] | national = | colors = {{color box|{{Ардчилсан Нам (Монгол)/meta/color}}|border=darkgray}} Хөх | seats1_title = [[Улсын Их Хурал]] | seats1 = {{Composition bar|42|126|hex={{Ардчилсан Нам (Монгол)/meta/color}}}} | flag = [[File:Democratic Party of Mongolia flag since 2026.svg|Official flag of the Democratic Party of Mongolia|border|200px]] | website = {{URL|democraticparty.mn}} | footnotes = | country = Монголын }} '''Ардчилсан Нам''' нь [[Монгол]]ын [[улс төрийн нам]]уудын нэг. Өдгөөгийн Ардчилсан нам нь [[2000]] оны [[12 сарын 6]]-нд [[Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам|Үндэсний Ардчилсан Нам]], [[Монголын Социал-Демократ Нам|Социал-Демократ Нам]], Шашинтны Ардчилсан Нам, Ардчилсан Сэргэн Мандлын Нам, хуучин [[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|Ардчилсан Нам]], Уламжлалын нэгдсэн намын нэг хэсэг гэсэн улс төрийн 6 хүчний нэгдлийн үр дүнд байгуулагдсан. == Түүх == {{Гол|Монголын ардчилсан хувьсгал}} [[File:Foundation_of_the_Democratic_Party_(Mongolia).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foundation_of_the_Democratic_Party_(Mongolia).jpg|left|thumb|225x225px|Ардчиллын төлөө намуудын нэгдэх Их Хурал, 2000 он.]] 1989 оны 11 дүгээр сарын сүүлчээр Улаанбаатар хотод болсон залуу уран бүтээлчдийн улсын хоёрдугаар зөвлөгөөнд оролцсон уран бүтээлч залуу сэхээтнүүд тухайн үед нийгэмд хуримтлагдсан бэрхшээл, зөрчлийг илэн далангүй илчилж, эрх баригчдын алгуур, идэвхгүй үйл ажиллагааг хурцаар шүүмжилсэн. Тус зөвлөлгөөнд оролцсон хэсэг залуучууд өөрчлөлт, шинэчлэлийг түргэтгэхэд тус дөхөм үзүүлэх зорилготой улс төрийн байгууллага үүсгэн тэрлэх болсноо мэдэгдэж, Монголын ардчилсан холбоог байгуулав. Ардчилсан холбоо 1990 оны 2 дугаар сарын 18-нд анхдугаар их хурлаа хийж, [[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|Монголын Ардчилсан Нам]] /МоАН/ байгуулах шийдвэр гаргав. 1990 оны 4 дүгээр сарын 8-9 нд МоАН-ын их хурал болж, намынхаа дүрмийг баталж, намын Ерөнхий зохицуулагчаар Э.Бат-Үүлийг сонгон баталж, 1990 оны 5 дугаар сард БНМАУ-ын Дээд шүүхэд хууль ёсоор бүртгүүлсэн. Ийнхүү МоАн байгуулагдсан нь ардчиллыг жинхэнэ ёсоор хэрэгжүүлэх олон намын тогтолцооны эх суурийг бүрдүүлж, Монгол Улсын хөгжлийн шинэ сонголтын эхлэлийг тавьсан түүхэн ач холбогдол бүхий үйл явдал болов. 2000 онд Монголын Ардчилсан Нам, [[Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам]], [[Монголын Социал-Демократ Нам]], [[Монголын Ардчилсан Сэргэн Мандлын Нам]], [[Монголын Шашинтны Ардчилсан Нам]] нэгдэж “Ардчилсан нам” болсон. Тус нам 1992-1996 онд “Ардчилсан холбоо эвсэл” байгуулан ажиллаж, 1996-2000, 2012-2016 онд УИХ-д олонх болон засгийн эрх барьж байв.<ref>[https://mongoltoli.mn/history/h/1031 МонголАрдчилсан нам]</ref> == Дарга нар == {| class="wikitable" |+ !д.д. !Нэр !Ажилласан хугацаа |- |1 |[[Дамбийн Дорлигжав]] |2000-2002 |- |2 |[[Мэндсайханы Энхсайхан]] |2002-2005 |- |3 |[[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]] |2005-2006 |- |4 |[[Цахиагийн Элбэгдорж]] |2006-2008 |- |5 |[[Норовын Алтанхуяг]] |2008-2014 |- |6 |[[Зандаахүүгийн Энхболд]] |2014-2017 |- |7 |[[Содномзундуйн Эрдэнэ]] |2017-2020 |- |8 |[[Цэвэгдоржийн Туваан]] |2020-2021 |- |9 |[[Лувсаннямын Гантөмөр]] |2023-2025 |- |10 |[[Одонгийн Цогтгэрэл]] |2025-одоо хүртэл |} == Сонгуулийн тухай == === Ерөнхийлөгчийн сонгууль === {| class="wikitable" style="text-align:center" !Сонгууль !Нэр дэвшигч !Санал !% !Үр дүн |- |[[2001 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль|2001]] |[[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]] |365,363 |37.2% |{{no|'''Ялагдсан''' {{Nay}}}} |- |[[2005 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль|2005]] |[[Мэндсайханы Энхсайхан]] |184,743 |20.20% |{{no|'''Ялагдсан''' {{Nay}}}} |- |[[2009 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль|2009]] | rowspan="2" |[[Цахиагийн Элбэгдорж]] |562,718 |51.21% |{{yes2|'''Сонгогдсон''' {{Tick|15}}}} |- |[[2013 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль|2013]] |622,794 |50.23% |{{yes2|'''Сонгогдсон''' {{Tick|15}}}} |- |[[2017 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль|2017]] |[[Халтмаагийн Баттулга]] |611,226 |50.61% |{{yes2|'''Сонгогдсон''' {{Tick|15}}}} |- |[[2021 оны Монголын ерөнхийлөгчийн сонгууль|2021]] |[[Содномзундуйн Эрдэнэ]] |72,394 |6.38% |{{no|'''Ялагдсан''' {{Nay}}}} |} === Улсын Их Хурлын сонгууль === {| class="wikitable" style="text-align:center" !Сонгууль !Намын дарга !Санал !% !Авсан суудал !+/– !Эзэлсэн байр !Үр дүн |- | rowspan="2" |[[2004 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2004]] | rowspan="3" |[[Цахиагийн Элбэгдорж]] | rowspan="2" |474,977 | rowspan="2" |44.74% | rowspan="2" |{{Composition bar|26|76|hex={{Ардчилсан Нам (Монгол)/meta/color}}}} | rowspan="2" |{{increase}} 26 | rowspan="2" |{{increase}} 2-р | {{yes2|Эвслийн засгийн газар<br><small>(2004–2006)</small>}} |- | {{no2|Сөрөг хүчин<br><small>(2006–2008)</small>}} |- | [[2008 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2008]] | 701,641 | 40.43% | {{Composition bar|28|76|hex={{Ардчилсан Нам (Монгол)/meta/color}}}} | {{increase}} 2 | {{steady}} 2-р | {{yes2|Эвслийн засгийн газар}} |- | [[2012 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2012]] | [[Норовын Алтанхуяг]] | 399,194 | 35.32% | {{Composition bar|34|76|hex={{Ардчилсан Нам (Монгол)/meta/color}}}} | {{increase}} 6 | {{increase}} 1-р | {{yes2|Эвслийн засгийн газар}} |- | [[2016 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2016]] | [[Зандаахүүгийн Энхболд]] | 467,341 | 33.55% | {{Composition bar|9|76|hex={{Ардчилсан Нам (Монгол)/meta/color}}}} | {{decrease}} 25 | {{decrease}} 2-р | {{no2|Сөрөг хүчин}} |- | [[2020 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2020]] | [[Содномзундуйн Эрдэнэ]] | 978,890 | 24.49% | {{Composition bar|11|76|hex={{Ардчилсан Нам (Монгол)/meta/color}}}} | {{increase}} 2 | {{steady}} 2-р | {{no2|Сөрөг хүчин}} |- | rowspan="2" |[[2024 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2024]] | rowspan="2" |[[Лувсаннямын Гантөмөр]] | rowspan="2" |438,506 | rowspan="2" |30.13% | rowspan="2" |{{Composition bar|42|126|hex={{Ардчилсан Нам (Монгол)/meta/color}}}} | rowspan="2" |{{Increase}} 31 | rowspan="2" |{{steady}} 2-р | {{yes2|Эвслийн засгийн газар<br><small>(2024–2025)</small>}} |- | {{no2|Сөрөг хүчин<br><small>(2025 оноос хойш)</small>}} |} == Мөн үзэх == *[[Монгол Улс]] *[[Монголын улс төрийн намууд]] == Эшлэл == {{Reflist}} {{commonscat}}{{Монголын нам}} [[Ангилал:Монголын Ардчилсан Нам| ]] [[Ангилал:Монголын нам|Ардчилсан Нам]] [[Ангилал:Консерватив нам]] [[Ангилал:Либерал нам]] [[Ангилал:2000 онд байгуулагдсан]] lhxb1uu3wr12dzplr79hha196tlrtz6 0 7835 857938 827174 2026-06-02T18:50:25Z ~2026-32885-99 105078 . 857938 wikitext text/x-wiki {{SHORTDESC|Монголын сум}} {{Unreferenced}} {{Инфобокс суурин |name = Хяргас сум |native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠬᠢᠷᠭᠢᠰ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}} |native_name_lang = mn |settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] |nickname = |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |pushpin_map = |pushpin_label_position = |subdivision_type = Улс |subdivision_name = {{flag|Монгол}} |subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] |subdivision_name1 = {{flagicon image|Uvs Aimag Flag.svg}} [[Увс аймаг|Увс]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |seat_type = Сумын төв |seat = Бугат |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = <!-- Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 3590 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2022 |population_footnotes = |population_note = |population_total = {{decrease}} 2,562 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_mi2 = |timezone = UTC + 7 |utc_offset = +7 |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = Шуудангийн код<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = 85080 |area_code = |website = |footnotes = }} '''Хяргас''' нь [[Увс]] [[Аймаг|аймгийн]] [[сум]] юм. Хяргас сум Улаанбаатараас 1300 км, аймгийн төвөөсөө 160 км зайд оршдог. Тус сумын нутагт Монгол улсад гүнээрээ гуравт ордог [[Хяргас нуур]] байдаг. Хэцүү хар хад, Хар Тэрэмсийн амралт зэрэг үзэсгэлэнт газруудтай. Сумын ахлах сургууль нь алдарт туульч М.Парчингийн нэрэмжит болно. ==Түүх== Энэ газар эртнээс олон овог аймаг их бага хугацаагаар нутаглаж ирсэн. Хяргас гэсэн үг Киргиз гэдгийн Монгол хувилбар гэж ойлгож болно. Гэхдээ Хяргас гэсэн үг нь Хиргүй ус гэсэн үгнээс үүдэлтэй гэж үзэх хүмүүс мөн байдаг. Баруун Монголын [[Ойрад]] угсааны [[Баяд]]ууд аж төрдөг. Тэдгээр нь [[Манж Чин улс]] Ойрадын [[Зүүнгарын хаант улс]]ыг мөхөөх үед одоогийн Шинжааны Тэнгэр уулсын орчмоос Алтайгаар дамжин орж ирсэн. Манжийн хаан Увс-Хяргас нуурын хооронд нутаг зааж, Арван Баядын хошуу болгон суулгахдаа Дөрвөд Далай ханы харьяанд оруулжээ. Тус сум нь Ардын хувьсгалын дараа 1922 онд албан ёсоор байгуулагдсан. ==Хүмүүс== Тус сумаас төрөн гарсан алдартнууд: *Зохиолч Дамбын Цэмбэл *[[Жамбын Батмөнх]] - БНМАУ-ын АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга, Сайд нарын Зөвлөлийн ерөнхий сайд *[[Хорлоогийн Баянмөнх]] - [[Үндэсний бөх]]ийн [[дархан аварга]] дэлхийн 100 жилийн бөхийн од 20-р зууны манлай бөх *[[Баянмөнхийн Гантогтох]] - Үндэсний бөхийн [[улсын гарьд]] *[[Очирын Одгэрэл]] - Үндэсний бөхийн [[улсын заан]] *[[Цогт-Очирын Баянмөнх]] - Үндэсний бөхийн [[улсын начин]] *[[Жачингийн Цэрэндэлэг]] - цаг уурч, Монголоос анх удаа [[Антарктид]]ад хөл тавьсан хүн *[[Сүхбаатарын Батсуурь]] - Монгол Улсын начин *Төрийн сайд, МУГЭдийн засагч [[Түмэнбаярын Рагчаа]] *НААҮ-ны яамны сайд О.Нямаа *Монгол улсын ардын багш Ц.Өнөрбаян *Монгол улсын гавьяат багш Л.Өвгөн *Монгол улсын гавьяат багш Я.Цэдэнбал *Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн зураач Т.Гоош *Баруун Монголын алдарт бийч Т.Баян *Баруун Монголын алдарт туульч М.Парчин *Монгол улсын гавьяат хуульч С.Удвал *Тагнуулын ерөнхий газрын дэд хурандаа Г.Чулуунбаатар *Монгол улсын гавьяат тээвэрчин Аазайн Санжжав ==Лавлах бичиг== {{лавлах холбоос}} {{Хөтлөгч мөр Увсын сумууд}} [[Ангилал:Хяргас сум| ]] [[Ангилал:Монголын сум]] [[Ангилал:Увс аймгийн сум]] hpro03mxy57otwjced5woxve5rgh7nd 0 11907 857935 804431 2026-06-02T13:45:26Z ~2026-32891-32 105070 /* Газарзүй */ 857935 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин | name = Бор-Өндөр сум | native_name = | native_name_lang = mn | settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] | nickname = | motto = | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Khentii aimag Flag.svg}} [[Хэнтий аймаг|Хэнтий]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Сумын төв | seat = Бор-Өндөр | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = | established_date = | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 144 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_note = | population_total = {{decrease}} 8,897 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_mi2 = | timezone = UTC + 8 | utc_offset = +8 | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = }} [[Хэнтий]] аймгийн '''Бор-Өндөр сум''' нь 1981 онд Хэрлэн хороо гэж байгуулагдаж, газар нутгийн харъяалал нь хуучнаар Хэнтий аймгийн Дархан сумын 5-р баг байсан. УИХ-ын 2012 оны 02 сарын 09 ний өдрийн 15-р тогтоолоор Бор-Өндөр сум болон өөрчлөгдөж, 2012 оны 12 дугаар сараас эхлэн сумын бүтэц зохион байгуулалтад орсон. Засаг захиргааны хувьд 1-р баг /Бор-Өндөр/, 2-р баг /Холбоо/, 3-р баг /Бумбат/, 4-р баг /Уурхайчин/, 5-р баг /Хүйх/, 6-р баг /Өлгий/ гэсэн 6 багтай. == Газарзүй == Бор-Өндөр хот нь далайн түвшнээс дээш 1000-1500метр өргөгдсөн бөгөөд физик газарзүйн хувьд Монголын дорнод талын их мужийн Халхын дундад ухаа гүвээт талын тойрогт, Байгалийн бүсийн хувьд хуурай хээрийн бүсэд тус тус багтдаг. Газар хөдлөлийн эрчим 6 балл. Газарзүйн байршлын хувьд Өмнөд хэсгээрээ Дорноговь аймгийн Даланжаргалан, бусад хэсгээрээ Хэнтий аймгийн Дархан сумтай хиллэдэг. Нийслэл [[Улаанбаатар]] хотоос 348 км, Хэнтий аймгийн төв [[Өндөрхаан]]аас 180 км-т оршдог. Хотын нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 144 км².<ref name="Burhanhaldun">''www.burhanhaldun.mn'', Бор-Өндөр хотын тухай {{Webarchiv|url=http://www.burhanhaldun.mn/index.php?view=article&catid=15%3A2008-03-28-11-21-39&id=37%3A2008-03-31-10-37-21&option=com_content&Itemid=2 |wayback=20131125182723 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-10-12 03:10:38 InternetArchiveBot }}</ref> Үүнээс: Уул уурхайн зориулалттай газар 9500 га, 67,8%. Ойн сан бүхий газар, усан сан бүхий газар, тусгай хэрэгцээний газар 0 га, 0,0% Тосгон, суурингийн газар 3000 га, 21,5%. Дэд бүтцийн газар 1500 га, 10,7% == Цаг агаар == Уур амьсгал: Хуурай хээрийн, цөлөрхөг говь хээрийн уур амьсгал зонхилно. Дулаан зунтай чийг дутмаг мужид багтана. Бүх нутгаар агаарын хэмийн харьцангуй жигд тархалттай байдаг. Ургамшил тачирхан, чулуурхаг буюу элсэрхэг гадаргатай тул наранд халж агаарын хэмийг дээшлүүлдэг. Хамгийн их хүйтрэл 1-р сард дундаж температур -28 цельсийн градус, хамгийн их халуун 7-р сард дундаж температур +25 цельсийн градус болдог. Агаарын температурын сарын дундаж нь бүх нутгаар 8-13 градус байдаг ба олон жилийн дунджаар 1,5 градусаар дулаан байна. Жилд дунджаар 200 орчим мм тунадас унадаг. Нутгийн ноёлох салхи баруун хойноосоо ихэвчлэн салхилдаг ба хамгийн их салхи шуургатай үе 3, 4, 5-р сар юм. Жилийн дундаж салхины хурд 6-8 м/с. == Хүн ам == 2017 оны байдлаар хотын хүн ам нийт 2660 өрх, 8883 хүн тоологдсон ба үүнээс эрэгтэй 4442, эмэгтэй 4441, бүртгэлтэй түр оршин суугч 880 хүн. Нийт хүн амын 99.63 хувийг Халх ястан, 0.12 хувийг Казах ястан, 0.25 хувийг Дөрвөд ястан эзлэн амьдарч байна. Хүн амын тоогоор Хэнтий аймгийн 18 сумаас эхнээсээ 1-д, газар нутгийн хэмжээгээр 18-д ордог /аймгийн төвийг оролцуулалгүйгээр/ хүн амын нягтралаар хамгийн өндөр 60,99 хүн/га сум юм. Нийт хүн амын 70 орчим хувь нь 35 хүртлэх насны залуучууд, 51 хувь нь эмэгтэйчүүд, хүн амын 45.1% нь орон сууцанд амьдардаг. МУ-ын хөдөлмөрийн баатар [[Сурахын Ганхуяг]], МУ-ын гавъяат жүжигчин [[Цэдэндоржийн Ичинхорлоо]], гавъяат эдийн засагч [[Цэрэнгийн Дагдан]], гавъяат уурхайчин [[Буувангийн Түмэндэмбэрэл]], зэрэг алдартнууд Бор-Өндөр хотод ажиллаж амьдардаг. == Боловсрол == Төрийн 1, хувийн 1 ЕБС-ийн сургуультай. Улсын тэргүүний "Бор-Өндөр" цогцолбор сургууль нь 1981 онд байгуулагдсан. 3000 орчим сурагчидтай, 100 гаруй багш, ажилчидтай. Хувийн "Их-Ирээдүй" бага сургууль нь 1998 онд байгуулагдсан. == Эдийн засаг == [[Жонш]], төмөр олборлолт, боловсруулах үйлдвэр нь тус хотын эдийн засгийг тэтгэдэг бөгөөд анх Бор-Өндөр нь жоншны үйлдвэрийг түшиглэн байгуулагдсан юм. [[Монгол|Монгол-Ороz]]ын хамтарсан [[Монголросцветмет]] ТӨҮГ тус жоншны уурхай, үйлдвэрийг голлон эзэмшдэг. Үйлдвэрийн бүх бүтээгдэхүүн ОХУ, [[Украин]], Хятад зэрэг орнууд руу төмөр замаар дамжин экспортлогддог<ref>''Монголросцветмет'' компанийн албан ёсны сайт {{Webarchiv|url=http://www.mongolros.mn/index.php |wayback=20070626220033 |text=Archive copy |archiv-bot=2024-01-07 03:22:24 InternetArchiveBot }}</ref>. Уулын баяжуулах үйлдвэр нь 1981 онд ашиглалтанд орсон одоогийн байдлаар нийт 1135 ажилтан ажиллаж байна. Хүчин чадал: Жоншны хүдэр олборлолт 300,000-360,000 тн 95%-н агуулгатай хайлуур жонш/caf2/ 140,000-160,000 тн 75%-н агуулгатай бүхэллэг жонш 15,000-20,000 тн 65%-н фторын агуулгатай төмрийн баяжмал 500,000 тн Хуурай төмрийн баяжмал 205,000 тн Нойтон төмрийн баяжмал 250,000 тн тус тус олборлож байна Мөн Герман улсын “Констант” пүүсийн тусламжтайгаар баригдсан мах боловсруулах үйлдвэр ажилладагийн зэрэгцээ гахай үржүүлэх цогцолбор, Хэнтий аймгийн МХГ-ын хяналтын алба, Татвар, Нийгмийн даатгалын тасаг, УБТЗ-ын Бор-Өндөр өртөө, Гүний гаалийн салбар, Бор-Өндөр цогцолбор сургууль, хувийн Их-Ирээдүй дунд сургууль, “Энхжин”, “Бүжинхэн” болон "Нархан" цэцэрлэг, Сум дундын шүүх, прокурор, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газар, Цагдаагийн хэлтэс, Хас банк, ХААН банк, Төрийн банкны салбарууд, Эргэлтийн эмийн сан, Холбооны салбар, Монгол шуудан, Нэгдсэн эмнэлэг, Өрхийн эмнэлэг, Мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төв зэрэг төрийн болон түшиглэсэн байгууллагууд үйл ажиллагаа явуулж байна. Тус хотын нутаг дэвсгэрт тохижилт үйлчилгээний “Бор-Өндөр хот тохижилт” ОНТҮГ, худалдааны “Пүрдэм” ХХК, “Дэлгэрнуур” ХХК, “Морьтын даваа” ЗБН зэрэг томоохон ААН, 100 гаруй жижиг дунд худалдаа үйлчилгээний цэг салбарууд хотын иргэдэд үйлчилж байна. Сумын хэмжээнд 2017 оны байдлаар нийт 77,014 мянган мал тоологдсон.бэлчээрийн хомсдол ажиглагдаж буй. == Түүх == Жоншны ордын нөөцийг [[ЗХУ]]-ын геологичид 1950-иад онд нээн илрүүлжээ. 1973 онд Зөвлөлт-Монголын хамтарсан үйлдвэр байгуулагдсан бөгөөд одоо 51%-г Монгол, 49%-г Оросын засгийн газар эзэмшдэг. Бор-Өндөр хот нь анх [[БНМАУ]]-ын [[Ардын Их Хурал|АИХ]]-ын тэргүүлэгчдийн 1981 оны 10 сарын 14-ний өдрийн 347-р зарлигаар Хэнтий аймгийн "Хэрлэн хороо" болон байгуулагдсан бөгөөд [[УИХ]]-ын 1994 оны 36-р тогтоолоор "Хэрлэн хот", УИХ-ын 1995 оны 7 сарын 3-ны өдрийн 55 дугаар тогтоолоор Хэнтий аймгийн харъяа "Бор-Өндөр" нэртэй аймгийн зэрэглэлтэй хот, улмаар УИХ-ын 2012 оны 2 сарын 9-ний 15-р тогтоолоор Бор-Өндөр сум байгуулагдсан. == Түүхийн дурсгалт газрууд == Бор-Өндөр сумын 6 дугаар багийн нутаг дэвсгэрт түүхийн дурсгалт газрууд оршдог. Эртний булш бунхан, хэргэсүүр байдаг. Олон овоот, зугаалгын хад, хүслийн мод, Далантүрүү рашаан, Агуйт зэрэг олон сайхан байгалийн үзэсгэлэнт газар байдаг. == Дэд бүтэц == Бор-Өндөр хот нь [[төмөр зам]]ын сүлжээнд холбогдсон. Мөн 43 км зайд байх [[Дархан сум]]ын төв болон 144 км зайд байх [[Өндөрхаан]] хоттой сайжруулсан шороон замаар холбогдоно. Мөн 43 км зайд орших, [[Дорноговь]] аймгийн Хажуу-Улааны уурхай, 65 км зайд орших [[Иххэт сум]], [[Айраг сум]], 59 км зайд орших [[Даланжаргалан сум]]д хүртэл сайжруулсан шороон зам бий. 2022 онд Даланжаргалан сумаар дамжин хатуу хучилттай засмал замын сүлжээнд холбогдоно, [[Улаанбаатар]] хүрнэ. [[Багануур]]-[[Чойр]]ын зүүн бүсийн 110 кв-ын өндөр хүчдэлийн сүлжээнд холбогдсоны дээр [[Монголын Цахилгаан Холбоо Компани|МЦХК]], [[Мобиком]], Скайтелийн,[[Юнител]], Жи-Мобайлын үүрэн телефоны компаниуд үйл ажиллагаа явуулж, [[интернэт|интернэт, шилэн кабельд]] бүрэн нэвтэрсэн. 1993 онд сумын оршин суугчид кабелийн 14 сувагтай сансарын олон сувгийн телевизтэй болж байсан. == Сумын байгаль орчин, ан амьтан, хөрс ургамал == Хөрсний шинж чанар: Бор-Өндөр сумын нутаг дэвсгэрт тархсан хөрсийг шинж чанар газарзүйн байршил хөрс үүсгэгч нөхцөлөөр нь: 1. Долгирхог тал, хээрийн ба өргөн хөндийн хөрс 2. Голын хөндийн, нугын хээршсэн хөрс 3. Уулархаг, уулын хөрс 4. Хээрийн элсэрхэг , хүрэн хөрс гэж хуваана. Долгиорхог хээр талын ба өргөн хөндийн хөрс зонхилох хувийг эзлэнэ. Ховор тохиолдох нуур тойрмын зах хэсгээр хужир марзтай хөрс тохиолддог. Түр зуурын ус тогтдог хотгоруудад шаварлаг хөрс үүссэн байна. Хуурай сайрын хөндий болон тэгш талд элсэрхэг хөрс тархсан байна. Ургамал зүйн байдал: Цахилдаг, алаг өвст, хиаг-хялганат , бужмаг , хонгорзул, улалж, бут бударгана, харгана, халгай, буурцагт өвсний төрөл зонхилно. Үетэн хялганат, хазаар өвс, хиагхялганат, шарилж, лууль, дэрс болон амт чанар , шимт сайтай үетэн, буурцагт, алаг өвсний төрлийн ургамал зонхилно. Мөн гол, булаг,нуур тойрмын хөвөөгөөр хиаг, хазаар өвс, салхин ерхөг, дэрс, харгана, адамсын агь, хэрс зэрэг ургамал ургадаг ба сумын урд говирхог талаараа таана, мангир, хөмүүл, ерхөг, үетэн хялганат, алаг өвс, жижиг бутан үетэн, ботуульт ургамал зонхилон ургадаг байна. Нам доор хотгор газруудаар дэрс, хааяа тохиолдох булгийн дэргэд зэгс, сухай, бургас ургана. Ан амьтан: Бор-Өндөр сум нь 77 мянган тоо толгой таван хошуу малтай, уул хадаараа 30 гаруй аргаль янгир бэлчдэг, цагаан зээр бэлчээрлэдэг, цаашдаа тарвага нутагшуулах зорилготой байна. == Цаашид хөгжүүлэх боломжтой үйлдвэрлэл үйлчилгээ, сумын хэтийн хөгжлийн төлөвийн талаарх мэдээлэл == Бор-Өндөр орчмын сумдын нутаг дэвсгэрийн өнөөгийн судалгаанд тулгуурлан ашигт малтмалын ордыг ашиглан уул уурхайн үйлдвэрлэл, мал аж ахуйн түүхий эдэд түшиглэн малын гаралтай бүтээгдэхүүн боловсруулах жижиг дунд үйлдвэрлэл хөгжүүлэх, түүхэн дурсгалт газрууд, амралт рашаан сувилалд тулгуурласан дотоод гадаадын аялал жуулчлалыг хөгжүүлэн тойргийн сумдын эдийн засагт нөлөөлөхүйц бичил бүсийн төв болгон хөгжүүлэх хэтийн төлөв байна. Энэ ажлын хүрээнд хийгдсэн хамгийн том алхам бол “Бор-Өндөр” хот байгуулалтын нэгдсэн төслийг Монгол орныг бүсчлэн хөгжүүлэх үзэл баримтлалтай уялдуулан боловсруулж, Монгол Улсын Дэд Бүтцийн Хөгжлийн сайдын 1996 оны 10 дугаар 29-ний өдрийн 316 дугаар тушаалаар батлуулсан юм. Энэхүү төсөл нь Бор-Өндөр орчмын бичил бүсийг хөгжүүлэх төсөл, Бор-Өндөр хотын ерөнхий төлөвлөгөө, БорӨндөр хотын дэвсгэр нутгийн хот байгуулалт-эдийн засгийн үнэлгээ гэсэн үндсэн 3 хэсэгтэй бөгөөд дагалдах зураг төслийн хамтаар хийгдсэн байдаг. == Эшлэл == {{Reflist}} == Цахим холбоос == *[https://web.archive.org/web/20110705203015/http://borundur.mn/ Албан ёсны сайт] {{Хөтлөгч мөр Монголын томоохон хот суурин}} {{Хөтлөгч мөр Хэнтийн сумууд}} [[Ангилал:Монголын сум]] [[Ангилал:Хэнтий аймгийн сум]] [[Ангилал:Монголын суурин]] [[Ангилал:Хэнтий аймгийн суурин]] hlp3m66cb9jjuqxefxt2n2ngik7k5kc 0 41871 857937 788886 2026-06-02T15:45:54Z IvanScrooge98 35074 /* */ +pron 857937 wikitext text/x-wiki {{НБА2 тоглогч | Нэр = Хаким Олажьювон | Англиар = Hakeem Olajuwon | Зураг = Hakeemsigningautocropped.jpg | Хэмжээ = 220px | Тайлбар = | Байрлал = [[Төвийн тоглогч]] | Өндөр = 213 [[Сантиметр|см]] | Жин = 116 [[Килограмм|кг]] | Баг = Зодог тайлсан | Дугаар = 34, 15 | Иргэншил = {{NIG}}, {{USA}} | Мэндэлсэн огноо = {{Birth date and age|mf=yes|1963|1|21}} | Мэндэлсэн газар = [[Нигери]], [[Лагос]] | Коллеж = [[Хьюстон]] (1981—1984) | Драфт = 1 | Драфтын жил = 1984 | Сонгогдсон баг = [[Хьюстон Рокетс]] | Багууд = <nowiki></nowiki> * [[Хьюстон Рокетс]] (1984—2001) * [[Торонто Рэпторс]] (2001—2002) | Тоглолт = 1238 | Оноо = 26946 | Авалт = 13747 | Дамжуулалт = 3058 | Таслалт = 2162 | Хаалт = 3830 | Алдар цол = <nowiki></nowiki> * [[Сагсан бөмбөгийн алдрын танхим]]ын гишүүн (2008) * [[НБА-гийн түүхт 50 тоглогч]]ийн нэг (1996) * [[НБА-д түрүүлсэн багууд|НБА-гийн аварга]] (1994—1995) * [[НБА-гийн улирлын үнэ цэнэтэй тоглогч]] (1994) * [[НБА-гийн улирлын үнэ цэнэтэй тоглогч|НБА-гийн шувтаргын тоглолтын MVP]] (1994—1995) * [[НБА-гийн оны шилдэг хамгаалан тоглогч|НБА-гийн шилдэг хамгаалан тоглогч]] (1993—1994) * [[НБА-гийн бүх оддын тоглолт|Бүх оддын I баг]] (1987—89, 1993—1994, 1997) * [[НБА-гийн бүх оддын тоглолт|Бүх оддын II баг]] (1986, 1990, 1996) * [[НБА-гийн бүх оддын тоглолт|Бүх оддын III баг]] (1991, 1995, 1999) * [[НБА-гийн бүх оддын тоглолт|Бүх оддын хамгаалалтын I баг]] (1987—88, 1990, 1993—1994) * [[НБА-гийн бүх оддын тоглолт|Бүх оддын хамгаалалтын II баг]] (1985, 1991, 1996—1997) * [[НБА-гийн оны шилдэг шинэ тоглогч|НБА-гийн холимог шинэ оддын I баг]] (1985) * [[НБА-гийн бүх оддын тоглолт|Бүх оддын тоглолтын]] оролцогч (1985—1990, 1992—1997) * НБА-гийн улирлыг бөмбөг авалтаар тэргүүлэгч (1989—1990) * НБА-гийн улирлыг хаалт тавилтаар тэргүүлэгч (1990—1991, 1993) * Үндэсний коллежийн шилдэг тоглогч (1983) * Бүсийн шилдэг тоглогч (Southwest) (1984) * Үндэсний коллежийн I баг (1984) * Рокетс баг 34 дугаарыг нь мөнхөлсөн | Алдрын танхим = http://www.hoophall.com/hall-of-famers/tag/hakeem-olajuwon (2008) | Медалиуд = {{МедальТэмцээн|[[Олимпын наадам|Зуны олимп]]}} {{МедальАлт|[[Атлантын олимп|Атланта 1996]]|[[АНУ-ын эрэгтэйчүүдийн сагсан бөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|АНУ]]}} }} '''Хаким Абдул Олажьювон''' ({{lang-en|{{audio|Hakeem Abdul Olajuwon.wav|Hakeem Abdul Olajuwon}}}}, ''[[1963]] оны [[1 сарын 21|нэгдүгээр сарын 21-нд]] [[Нигери]] [[улс]]ын [[Лагос]] [[хот]]од төрсөн'') — [[Нигери]] гаралтай [[АНУ|Америкийн]] зодог тайлсан мэргэжлийн [[сагсан бөмбөг]]чин, бүх цаг үеийн хамгийн шилдэг [[төвийн тоглогч]] юм.<ref name="top5">[http://sports.espn.go.com/nba/dailydime?page=dailydime-GreatestCenters Daily Dime: Special Edition The game's greatest giants ever], espn.com, March 6, 2007, accessed April 12, 2007.</ref><ref name="bigmanbook">Heisler. Pg. 3<br />*Ruley, Clayton. {{Webarchiv|url=http://www.geoclan.com/sports/articles/06/TopFiveCentersinNBAHistory.htm |wayback=20070307112918 |text=Top Five Centers in NBA History |archiv-bot=2024-08-14 04:41:27 InternetArchiveBot }}, geoclan.com, accessed January 3, 2007.</ref> == Замнал == Тэрээр [[Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо]]ны [[Хьюстон Рокетс]] (1984—2001) болон [[Торонто Рэпторс]] (2001—2002) багуудад тоглож байлаа. Олажьювон [[АНУ-ын эрэгтэйчүүдийн сагсан бөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|АНУ-ын шигшээд]] [[1996]] оны [[Зуны олимп|Олимпын аварга]] болсон юм. [[Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо|НБА-гийн хоёр удаагийн аварга]] (1994, 1995), [[1993-1994 оны НБА-гийн улирал|1994]] оны улирлын, 1994 болон [[1994-1995 оны НБА-гийн улирал|1995]] оны шувтаргын тоглолтын үнэ цэнэтэй тоглогч, [[НБА-гийн бүх оддын тоглолт|бүх оддын тоглолтонд]] 12 удаа оролцсон домогт тоглогч билээ. [[1994]] онд улирлын нийт 82 тоглолтонд оролцохдоо нэг тоглолтонд дунджаар 27.3 оноо, 11.9 бөмбөг авалт, хасагдах шатны тоглолт бүрт дунджаар 43.0 минут, 28.9 оноо, 11.0 бөмбөг авалт хийсэн бол [[1995]] онд улирлын турш 27.8 оноо, 10.8 бөмбөг авалт, хасагдах шатанд 33.0 оноо, 10.3 бөмбөг авалт дунджилж багаа НБА-д анх удаа, мөн дараалан түрүүлэхэд онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн хүчирхэг [[төвийн тоглогч]] билээ. Самбарт босоо түүний оноо авалт болон самбараас бөмбөг авалт их, голдуу цагирагт тохдог, холын зайнаас шидэх нь тун бага, ер нь шидэлт төдийлөн сайн биш байжээ. Тэр замналынхаа туршид 26946 оноо, 13747 бөмбөг авалт болон 3830 хаалт хийж, [[НБА-гийн түүхт 50 тоглогч|НБА-гийн түүхт тавийн нэг]], [[Сагсан бөмбөгийн алдрын танхим]]ын гишүүн. ==Эшлэл== {{reflist|colwidth=30em}} ==Холбоос== * [http://www.nba.com/history/players/olajuwon_summary.html НБА]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20120822161537/http://www.hoophall.com/hall-of-famers/tag/hakeem-olajuwon Сагсан бөмбөгийн алдрын танхим]{{ref-en}} * [http://www.basketball-reference.com/players/o/olajuha01.html Basketball-Reference.com]{{ref-en}} * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ol/hakeem-olajuwon-1.html www.sports-reference.com]{{ref-en}} {{1984 оны НБА-гийн драфт}} {{НБА-гийн драфтыг тэргүүлэгчид}} {{НБА-гийн улирлыг самбараас бөмбөг авалтаар тэргүүлэгч‎}} {{НБА-гийн улирлын MVP}} {{1993-1994 оны НБА-гийн аваргууд}} {{1994-1995 оны НБА-гийн аваргууд}} {{НБА-гийн шувтаргын тоглолтын MVP}} {{1996 оны зуны олимпт АНУ-ын эрэгтэйчүүдийн сагсан бөмбөгийн баг}} {{DEFAULTSORT:Олажьювон, Хаким}} [[Ангилал:1963 онд төрсөн]] [[Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин]] [[Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин]] [[Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч]] [[Ангилал:НБА-гийн тоглогч]] [[Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга]] [[Ангилал:Америкчууд]] [[Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч]] l6us0rhs7k8292d9c4kkgmf5qhvgega 0 82643 858061 773978 2026-06-03T11:12:09Z ~2026-33087-65 105088 /* Намтар */ 858061 wikitext text/x-wiki [[File:Claude Monet 1899 Nadar crop.jpg|thumbnail|right|[[Надар]]ын авсан Клод Монегийн гэрэл зураг, (1899 он)]] [[Файл:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|250px|thumbnail|right|Клод Моне. ''Сэтгэгдэл. Мандах наран.'' 1875 он. [[Мармоттан-Моне музей]], [[Парис]]]] Оскар '''Клод Моне''' (франц:-Oscar-Claude Monet;* [[1840 он]]ы [[11 сарын 14|11 сарын сарын 14]]-нд [[Парис]]т; † [[1926 он]]ы [[12 сарын 5|арванхоёрдугаар сарын 5]]-нд [[Живерни]]д, төрөхдөө ''Оскар-Клод Моне'') -францын зураач, [[импрессионизм]]ын эцгүүдийн нэг. Импрессионизмыг түүний “Сэтгэгдэл. Мандах наран” гэсэн бүтээлийн нэрнээс үүдэлтэй гэж үздэг. XIX зууны сүүлээс XX зууны Францад үүссэн импрессионизм гадаад ертөнцөөс төрсөн сэтгэгдлүүдийг тусган харуулах, орчин тойрноо байгаагаар нь бичиж, зурдгаараа онцлогтой гэж урлаг судлаачид хэлдэг. Клод Монегоос өмнө хэн ч хэзээ ч ногоон навчис дээрх гэрэл сүүдрийн тоглолт, үүлсийн гайхамшигт хэлбэр, хэн нэгний зурвасхан инээмсэглэлийг дуу алдаж, гайхмаар яг тэр агшинд нь зогсоон дүрсэлж чадаагүй юм. == Намтар == Зураач 1840 оны [[11 сарын 14]]-нд талх баригч Клод-Адольф Моне, дуучин Луиза Жюстин Обре-гийн гэр бүлд Францын Парис хотноо мэндэлжээ. Хүүг таван настай байхад гэр бүл нь ахиу мөнгө олохоор францын умард нутгийн Нормандын Гавр ([[Франц хэл|франц]]. Le Havre — ''боомт'') хотноо шилжин суурьшсан байна. Тухайн үед эцэг нь хүүгээ мухлагийнх нь бизнесийг үргэлжлүүлнэ гэж бодож байсан ч Клод худалдаа сонирхсонгүй. Орон нутгийн коллежид суралцаж байхдаа шог зураг зурах хорхойтой болж. Хүү багш нараа шоглож зурсныхаа шанд таагүй байдалтай нүүр тулж байсан ч шантарсангүй. Аав, ээж нь хүүгийнхээ хүслийг хорьсонгүй, зурах дуртай нагац эгч нь хөрөнгө санхүүгээр дэмжиж байлаа. 15 насандаа тэр Гавр хотноо сайн шог зураач гэсэн алдартай болжээ. 1860 онд Моне цэрэгт татагдаж [[Алжир]]<nowiki/>т очоод ходоодны халдварт өвчин тусч хамаатан эгчийн санхүүгийн тусламжтайгаар цэргийн албанаас чөлөөлөгдөж жилийн дараа гэртээ иргэж иржээ. Моне их сургуульд Урлагийн факультетэд элсэн орсон боловч тэндхийн уран зургийн арга барил түүний урамыг хугалсан байна. Сургуулиа орхиод удалгүй тэрээр Чарльз Глейрийн зохион байгуулсан зургийн урланд оржээ. Студид байхдаа тэрээр [[Огюст Ренуар]], [[Альфред Сислей]], [[Фредерик Базилл]] зэрэг үе тэнгийн авьяаслаг уран бүтээлчидтэй танилцсан байна. 1866 онд зурсан Камилла Донсиерийн хөрөг ("Ногоон даашинзтай эмэгтэйн хөрөг") алдар нэр олсон Камилла сүүлд 1870 оны 6 дугаар сарын 28-нд алдарт зураачийн эхнэр болжээ. Тэд Жан (1867), Мишель (1878 оны 3-р сарын 17) гэсэн хоёр хүү төрүүлсэн байна. 1870 онд [[Франц-Пруссын дайн]] эхэлсний дараа Моне Англи руу явж, [[Жон Констебль]], [[Уильям Тернер]] нарын бүтээлүүдтэй танилцжээ. 1871 оны хавар Монегийн бүтээлийг Английн Хатан хааны Академийн уран зургийн үзэсгэлэнд оролцохыг зөвшөөрөөгүй байна. 1871 оны 5 дугаар сард тэрээр Нидерландын Заандам хотод амьдрахаар Лондонг орхин очиж хорин таван зураг зурсан байна. Залуу зураач маань [[Эжен Луи Буден|Эжен Луи Будентэй]] танилцаагүй бол хүүгийн хувь тавилан хэрхэх байсныг таахад бэрх. Хүү шог зургаа зардаг талхны газарт энэ агуу хүнтэй уулзжээ. Зурах дуртай хөвгүүнийг харсан даруйдаа дэргэд нь ирсэн агуу зураач ''«Таны зураг сонирхолтой, хөнгөхөн, ухаалаг учраас би харах дуртай. Та бол их авьяастай. Төд удалгүй та шог зургаас залхана. Байгалийг зурах хэрэгтэй. Тэнгэр, тэнгис, амьтан, хүмүүс, мод... бурхан тэднийг яаж бүтээсэн яг тэр хэвээр нь, агаар, гэрэлтэй нь зурах хэрэгтэй»'' хэмээн хэлсэн гэдэг. Тэр үед Будений гэрэл гэгээ, нарны туяагаар амилуулсан тэнгисийн зураг Клодод таалагддаггүй байв. Залуу удаан хугацааны турш байгалийн зураг зурахаас татгалзаж байсан ч багшийнхаа ятгалгаар Хавр хотынхоо зүүн хойд хэсэгт байрлах Рюэлльд очжээ. Багштайгаа өнгөрүүлсэн тэр мөчөө Клод Моне “Буден багш зургийн тавиураа байрлуулаад уран бүтээлээ туурвиж эхэллээ. Яг тэр агшинд би уран зураг гэж юу болохыг жинхэнэ утгаар нь мэдэрсэн. Буденд тэр үед л чин зүрхнээсээ талархсан шүү. Зураач болох суурийг минь тавьсан хүн дээ” гэж дурссан нь бий. Клод Монегийн “Рюэлль руу харсан нь” гэсэн нэртэй анхны зураг нь Будений байгалийн зурагтай тун төстэй. Түүнээс хойш олон жилийн дараа Моне багшдаа “Би жинхэнэ утгаар нь байгалийг ойлгож байна. Тэр хэрээрээ дурлан, хайрлах болов. Та бол миний байгалийг харахад тусалсан, ойлгож, мэдрэхэд чиглүүлсэн анхны багш” хэмээн бичиж байж. Моне хачирхалтай уран зөгнөлийг дүрслэхийн эсрэг байсан ч бодит байдлыг гэрэл зураг шиг /реалист/ тусгах гэж оролдодгүй байсан. Хөнгөн нарны туяа, хурц нарны гэрэл, сүүдрийн тоглоом түүний хожмын бүх бүтээлд байдаг. Тэрээр амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг цэцэрлэг, гүүр, цөөрөм болон хүрээлэн буй орчны бусад зүйлийг дүрслэн тосгоны байшинд өнгөрөөжээ. Клод Моне 1926 оны 12 дугаар сарын 5-нд 86 насандаа Норманд дахь [[Живерни]] тосгонд уушгины хорт хавдраар нас барж, нутгийн сүмийн оршуулгын газарт оршуулжээ. == Оргил үе == [[Файл:Claude Monet - Woman with a Parasol - Madame Monet and Her Son - Google Art Project.jpg|thumb|Шүхэр барьсан эмэгтэй. Клод Моне ]] 1870-аад оныг Клод Монегийн уран бүтээлийн оргил үе байсан гэж үздэг. 1872 онд "Ражант дахь Регата", 1874 онд "Далбаат завь", 1873 онд "Ражант дахь зураачийн гүүр", 1874 онд "Ражантын гүүр" алдарт уран бүтээлүүдээ туурвижээ. == Бүтээлүүд: == 1877 оноос зураач нэг сэдвээр хэсэг цуврал зурагнууд зурж эхэлсэн. Илүү алдартай цувралууд бол: * 1877 он '''«Сен-Лазарын гал тэрэгний буудал»''' цуврал- 12 зураг багтдаг. Гал тэрэгний буудал Монегийн анхны цуврал. * 1889 он '''« Мөрөөдлийн хөндий »,''' цуврал- 10 зураг. Жорж Пети-гийн галерейд тавьсан. * 1889—1891 он '''«Өвсөн бухал»,''' цуврал - 22 зураг. * 1892 он '''«Улиас моднууд»''' 11 цуврал зураг. * 1895 он '''«Руаны сүм»''' 35 цуврал зураг. * 1900 он '''«Усны цэцэг, усны дүрс»''' (франц. Nymphéas) 25 цуврал том зураг. * 1904 он '''«Лондон»''' 98 тосоор болон 26 пастелээр зурсан зурагнууд. * 1903—1908 онуудад '''«Усны цэцэгүүд»''' хоёр дахь цувралууд 48 зураг. 1909 онд дэлгэсэн. * 1912 он '''«Венеци»''' — 28 цуврал зураг. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Claude Monet}} * {{DNB-Portal|11858345X|''Клод Моне''}} * {{DDB|Person|11858345X|''Клод Моне''}} {{DEFAULTSORT:Моне, Клод}} [[Ангилал:Клод Моне| ]] [[Ангилал:Францын уран зураач]] [[Ангилал:Байгалийн уран зураач]] [[Ангилал:Импрессионизмын уран зураач]] [[Ангилал:Венецийн биенналед оролцогч]] [[Ангилал:Парисын хүн]] [[Ангилал:Францчууд]] [[Ангилал:1840 онд төрсөн]] [[Ангилал:1926 онд өнгөрсөн]] npra0g458bi9hmy67zczyp1rh3fymo2 0 145953 857969 856801 2026-06-03T01:47:13Z MongolEditor2026 103976 ЭЗБХ-ны даргын хугацааны мэдээлэл нэмэв 857969 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Батжаргалын Заяабал | image = Batjargalyn_Zayaabal_portrait_2025.jpg | caption = Б. Заяабал, 2025 он | office = Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга }} '''Батжаргалын Заяабал''' 1976 онд Увс аймгийн Өмнөговь суманд төрсөн. Тэрээр Монголын улс төрч бөгөөд 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр ажиллаж байна.<ref>{{cite web |title=Сонгууль 2024: Батжаргалын ЗАЯАБАЛ |url=https://ikon.mn/elections/2024/candidate/5907/m |website=iKon.MN |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref name="parliament">{{cite web |title=Батжаргалын Заяабал |url=https://www.parliament.mn/cv/344/ |website=Монгол Улсын Их Хурал |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> Өмнө нь Төрийн өмчийн хорооны дарга, Татварын ерөнхий газрын даргаар ажиллаж байсан.<ref name="parliament" /><ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Монгол Улс НӨАТ-аар бусад орноос дарамт багатай |url=https://ikon.mn/n/2nbo |work=iKon.MN |date=2022-08-25 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> == Намтар == === Боловсрол === 1984–1994 онд Увс аймгийн Улаангом сумын 1 дүгээр арван жилийн сургуульд суралцаж төгссөн.<ref name="parliament" /> 1994–1998 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Эдийн засгийн сургуулийг санхүү, эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн.<ref name="parliament" /> 2005–2008 онд АНУ-ын Жорж Мейсоны их сургуульд төрийн бодлогын магистрын зэрэг хамгаалсан.<ref name="parliament" /> 2013–2016 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Хууль зүйн сургуулийг эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн.<ref name="parliament" /> === Ажилласан байдал === * 1999 оны 7 сар – 1999 оны 12 сар: Улсын Их Хурлын гишүүний туслах<ref name="parliament" /> * 2002 оны 2 сар – 2004 оны 12 сар: Дэлхийн банкны Өрхийн амьжиргааг дэмжих хөтөлбөрт төслийн ажилтан<ref name="parliament" /> * 2008 оны 6 сар – 2008 оны 9 сар: Түлш, эрчим хүчний яамны Төрийн захиргаа, удирдлагын газрын Хяналт-шинжилгээ, мониторингийн хэлтсийн дарга<ref name="parliament" /> * 2008 оны 9 сар – 2010 оны 4 сар: Эрдэс баялаг, эрчим хүчний яамны Хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний газрын дарга<ref name="parliament" /> * 2010 оны 4 сар – 2012 оны 2 сар: Төрийн өмчийн хорооны Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн концессын газрын дарга<ref name="parliament" /> * 2012 оны 2 сар – 2012 оны 7 сар: Төрийн өмчийн хорооны дарга<ref name="parliament" /> * 2012 оны 8 сар – 2015 оны 5 сар: Улсын Их Хурлын гишүүний зөвлөх<ref name="parliament" /> * 2015 оны 5 сар – 2015 оны 10 сар: Татварын ерөнхий газрын дэд дарга<ref name="parliament" /> * 2015 оны 10 сар – 2016 оны 8 сар: Улсын Их Хурлын гишүүний зөвлөх<ref name="parliament" /> * 2016 оны 8 сар – 2019 оны 1 сар: Татварын ерөнхий газрын дэд дарга<ref name="parliament" /> * 2019 оны 1 сар – 2023 оны 12 сар: Татварын ерөнхий газрын дарга<ref name="parliament" /> * 2024 оны 1 сар – 2024 оны 5 сар: Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргын зөвлөх<ref name="parliament" /> * 2024 оны 7 сараас: Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн<ref>{{cite web |title=Сонгууль 2024: Батжаргалын ЗАЯАБАЛ |url=https://ikon.mn/elections/2024/candidate/5907/m |website=iKon.MN |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> * 2026 оны 5 дугаар сараас: Улсын Их Хурлын Эдийн Засгийн Байнгын Хорооны дарга<ref>{{cite web |title=Татварын хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцэхийг дэмжив |url=https://www.parliament.mn/nn/77366/ |website=Монгол Улсын Их Хурал |date=2026-05-22 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> === Улс төрийн үйл ажиллагаа, байр суурь === 2024 оны Улсын Их Хурлын сонгуулиар 2-р тойрогт Монгол Ардын Намаас нэр дэвшин 67,321 санал буюу 47.7 хувийн санал авч сонгогдсон.<ref>{{cite web |title=Сонгууль 2024: Батжаргалын ЗАЯАБАЛ |url=https://ikon.mn/elections/2024/candidate/5907/m |website=iKon.MN |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref>{{cite news |title=Иргэдээс хамгийн олон санал авсан 10 нэр дэвшигч |url=https://itoim.mn/a/2024/06/29/election/clo?708fb003ef258feeb9c302155d61581b |work=iToim.mn |date=2024-06-29 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2024 оноос Төсвийн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хорооны гишүүнээр ажиллаж байна.<ref>{{cite web |title=Танилцуулга |url=https://www.parliament.mn/cv/?departmentId=5 |website=Монгол Улсын Их Хурал |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref>{{cite web |title=Танилцуулга |url=https://www.parliament.mn/cv/?departmentId=6 |website=Монгол Улсын Их Хурал |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2022 онд iKon.mn сайтад нийтлэгдсэн ярилцлагад түүнийг Татварын ерөнхий газрын даргаар дурдсан байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Монгол Улс НӨАТ-аар бусад орноос дарамт багатай |url=https://ikon.mn/n/2nbo |work=iKon.MN |date=2022-08-25 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2023 онд iKon.mn сайтад нийтлэгдсэн ярилцлагад тэрээр татварын албаны цахимжилт болон татвар төлөлт үндсэндээ 100 хувь цахим хэлбэрт шилжсэн талаар байр сууриа илэрхийлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Татвар 100% цахимжсанаар татварын байцаагч таньдаг байх шаардлагагүй болсон |url=https://ikon.mn/opinion/310z |work=iKon.MN |date=2023-12-13 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2022 онд Eguur.mn сайтад нийтлэгдсэн ярилцлагад түүнийг татварын алба 100 хувь цахим болсон, иргэнтэй холбоотой мэдээллийг Ebarimt, аж ахуйн нэгжийн мэдээллийг Etax системд нэгтгэсэн талаар дурдсан байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Татварын алба бүрэн цахимжсан. Бүх үйлчилгээг Ebarimt, Etax системээр авна |url=https://eguur.mn/407909/ |work=Eguur.mn |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2020 онд Peak.mn сайтад нийтлэгдсэн мэдээлэлд E-Mongolia системд татварын 34 үйлчилгээг байршуулсан талаар түүний мэдэгдлийг эш татсан байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: E-MONGOLIA-д одоогоор татварын 34 үйлчилгээг байршуулаад байна |url=https://peak.mn/news/bzayaabal-e-mongolia-d-odoogoor-tatwariin-34-uilchilgeeg-bairshuulaad-baina |work=Peak.mn |date=2020-09-09 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2024 онд Time.mn сайтад нийтлэгдсэн ярилцлагад түүний НӨАТ-ын бодлоготой холбоотой байр суурийг нийтэлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: НӨАТ-аар маш том хэмжээний өөрчлөлт хийх нь улс орны хувьд өндөр эрсдэлтэй |url=https://time.mn/n/78303 |work=Time.mn |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2025 онд GoGo.mn сайтад нийтлэгдсэн мэдээнд түүнийг Улсын Их Хурлын гишүүнээр эш татан мэдээлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Монгол Улсыг авч явах чадвартай хүн МАН-д олон бий, жишээ нь Г.Занданшатар |url=https://gogo.mn/r/1eek3 |work=GoGo.mn |date=2025-06-09 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> Санхүүгийн хоршооны тухай хуулийн төслийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа, Б.Заяабал нар хамтран санаачилсан.<ref>{{cite news |title=УИХ-ын чуулганы үдээс хойших хуралдаан эхэлж, Санхүүгийн хоршооны тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж эхэллээ |url=https://news.mn/r/2859715/ |work=News.mn |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2026 оны 5 дугаар сарын 20-ны өдөр Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хорооноос түүнийг Байнгын хорооны даргаар сонгохыг дэмжсэн байна.<ref>{{cite web |title=ЭЗБХ: Байнгын хорооны даргаар УИХ-ын гишүүн Б.Заяабалыг сонгохыг дэмжив |url=https://www.parliament.mn/nn/77326/ |website=Монгол Улсын Их Хурал |date=2026-05-20 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref>{{cite news |title=ЭЗБХ-ны даргад Б.Заяабалыг нэр дэвшүүлэхийг ДЭМЖЛЭЭ |url=https://ubn.mn/p/97811 |work=UBN.mn |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2026 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдөр Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар түүнийг Эдийн засгийн байнгын хорооны даргаар сонгосон байна.<ref>{{cite web |title=Татварын хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцэхийг дэмжив |url=https://www.parliament.mn/nn/77366/ |website=Монгол Улсын Их Хурал |date=2026-05-22 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref>{{cite news |title=Эдийн засгийн байнгын хорооны даргаар УИХ-ын гишүүн Б.Заяабалыг сонгов |url=https://www.24tsag.mn/a/246143 |work=24tsag.mn |date=2026-05-23 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2026 онд Mass.mn сайтад нийтлэгдсэн мэдээнд тэрээр хувь хүний орлогын албан татварын хуулийн төсөлтэй холбоотой асуудлаар байр сууриа илэрхийлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Xувь xүний xүний орлогод нийцсэн албан татвар аваx ёстой |url=https://mass.mn/n/105522 |work=Mass.mn |date=2026-05-19 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2026 онд Zuv.mn сайтад нийтлэгдсэн тодруулгад тэрээр Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг хэлэлцэхийг дэмжих байр суурь илэрхийлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг хэлэлцэхийг дэмжих хэрэгтэй |url=https://zuv.mn/1fd7 |work=Zuv.mn |date=2026-04-16 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> == Эшлэл == {{Reflist}} == Гадаад холбоос == * [https://www.parliament.mn/cv/344/ Монгол Улсын Их Хурлын цахим хуудас дахь танилцуулга] [[Ангилал:1976 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] 1glgaqqmbgs5fc7bkkziely31ak1xhk 857970 857969 2026-06-03T01:51:13Z MongolEditor2026 103976 ЭЗБХ-ны даргын хугацааны мэдээлэл нэмэв 857970 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Батжаргалын Заяабал | image = Batjargalyn_Zayaabal_portrait_2025.jpg | caption = Б. Заяабал, 2025 он }} '''Батжаргалын Заяабал''' 1976 онд Увс аймгийн Өмнөговь суманд төрсөн. Тэрээр Монголын улс төрч бөгөөд 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр ажиллаж байна.<ref>{{cite web |title=Сонгууль 2024: Батжаргалын ЗАЯАБАЛ |url=https://ikon.mn/elections/2024/candidate/5907/m |website=iKon.MN |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref name="parliament">{{cite web |title=Батжаргалын Заяабал |url=https://www.parliament.mn/cv/344/ |website=Монгол Улсын Их Хурал |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> Өмнө нь Төрийн өмчийн хорооны дарга, Татварын ерөнхий газрын даргаар ажиллаж байсан.<ref name="parliament" /><ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Монгол Улс НӨАТ-аар бусад орноос дарамт багатай |url=https://ikon.mn/n/2nbo |work=iKon.MN |date=2022-08-25 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> == Намтар == === Боловсрол === 1984–1994 онд Увс аймгийн Улаангом сумын 1 дүгээр арван жилийн сургуульд суралцаж төгссөн.<ref name="parliament" /> 1994–1998 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Эдийн засгийн сургуулийг санхүү, эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн.<ref name="parliament" /> 2005–2008 онд АНУ-ын Жорж Мейсоны их сургуульд төрийн бодлогын магистрын зэрэг хамгаалсан.<ref name="parliament" /> 2013–2016 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Хууль зүйн сургуулийг эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн.<ref name="parliament" /> === Ажилласан байдал === * 1999 оны 7 сар – 1999 оны 12 сар: Улсын Их Хурлын гишүүний туслах<ref name="parliament" /> * 2002 оны 2 сар – 2004 оны 12 сар: Дэлхийн банкны Өрхийн амьжиргааг дэмжих хөтөлбөрт төслийн ажилтан<ref name="parliament" /> * 2008 оны 6 сар – 2008 оны 9 сар: Түлш, эрчим хүчний яамны Төрийн захиргаа, удирдлагын газрын Хяналт-шинжилгээ, мониторингийн хэлтсийн дарга<ref name="parliament" /> * 2008 оны 9 сар – 2010 оны 4 сар: Эрдэс баялаг, эрчим хүчний яамны Хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний газрын дарга<ref name="parliament" /> * 2010 оны 4 сар – 2012 оны 2 сар: Төрийн өмчийн хорооны Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн концессын газрын дарга<ref name="parliament" /> * 2012 оны 2 сар – 2012 оны 7 сар: Төрийн өмчийн хорооны дарга<ref name="parliament" /> * 2012 оны 8 сар – 2015 оны 5 сар: Улсын Их Хурлын гишүүний зөвлөх<ref name="parliament" /> * 2015 оны 5 сар – 2015 оны 10 сар: Татварын ерөнхий газрын дэд дарга<ref name="parliament" /> * 2015 оны 10 сар – 2016 оны 8 сар: Улсын Их Хурлын гишүүний зөвлөх<ref name="parliament" /> * 2016 оны 8 сар – 2019 оны 1 сар: Татварын ерөнхий газрын дэд дарга<ref name="parliament" /> * 2019 оны 1 сар – 2023 оны 12 сар: Татварын ерөнхий газрын дарга<ref name="parliament" /> * 2024 оны 1 сар – 2024 оны 5 сар: Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргын зөвлөх<ref name="parliament" /> * 2024 оны 7 сараас: Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн<ref>{{cite web |title=Сонгууль 2024: Батжаргалын ЗАЯАБАЛ |url=https://ikon.mn/elections/2024/candidate/5907/m |website=iKon.MN |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> * 2026 оны 5 дугаар сараас: Улсын Их Хурлын Эдийн Засгийн Байнгын Хорооны дарга<ref>{{cite web |title=Татварын хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцэхийг дэмжив |url=https://www.parliament.mn/nn/77366/ |website=Монгол Улсын Их Хурал |date=2026-05-22 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> === Улс төрийн үйл ажиллагаа, байр суурь === 2024 оны Улсын Их Хурлын сонгуулиар 2-р тойрогт Монгол Ардын Намаас нэр дэвшин 67,321 санал буюу 47.7 хувийн санал авч сонгогдсон.<ref>{{cite web |title=Сонгууль 2024: Батжаргалын ЗАЯАБАЛ |url=https://ikon.mn/elections/2024/candidate/5907/m |website=iKon.MN |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref>{{cite news |title=Иргэдээс хамгийн олон санал авсан 10 нэр дэвшигч |url=https://itoim.mn/a/2024/06/29/election/clo?708fb003ef258feeb9c302155d61581b |work=iToim.mn |date=2024-06-29 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2024 оноос Төсвийн байнгын хороо, Эдийн засгийн байнгын хорооны гишүүнээр ажиллаж байна.<ref>{{cite web |title=Танилцуулга |url=https://www.parliament.mn/cv/?departmentId=5 |website=Монгол Улсын Их Хурал |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref>{{cite web |title=Танилцуулга |url=https://www.parliament.mn/cv/?departmentId=6 |website=Монгол Улсын Их Хурал |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2022 онд iKon.mn сайтад нийтлэгдсэн ярилцлагад түүнийг Татварын ерөнхий газрын даргаар дурдсан байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Монгол Улс НӨАТ-аар бусад орноос дарамт багатай |url=https://ikon.mn/n/2nbo |work=iKon.MN |date=2022-08-25 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2023 онд iKon.mn сайтад нийтлэгдсэн ярилцлагад тэрээр татварын албаны цахимжилт болон татвар төлөлт үндсэндээ 100 хувь цахим хэлбэрт шилжсэн талаар байр сууриа илэрхийлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Татвар 100% цахимжсанаар татварын байцаагч таньдаг байх шаардлагагүй болсон |url=https://ikon.mn/opinion/310z |work=iKon.MN |date=2023-12-13 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2022 онд Eguur.mn сайтад нийтлэгдсэн ярилцлагад түүнийг татварын алба 100 хувь цахим болсон, иргэнтэй холбоотой мэдээллийг Ebarimt, аж ахуйн нэгжийн мэдээллийг Etax системд нэгтгэсэн талаар дурдсан байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Татварын алба бүрэн цахимжсан. Бүх үйлчилгээг Ebarimt, Etax системээр авна |url=https://eguur.mn/407909/ |work=Eguur.mn |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2020 онд Peak.mn сайтад нийтлэгдсэн мэдээлэлд E-Mongolia системд татварын 34 үйлчилгээг байршуулсан талаар түүний мэдэгдлийг эш татсан байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: E-MONGOLIA-д одоогоор татварын 34 үйлчилгээг байршуулаад байна |url=https://peak.mn/news/bzayaabal-e-mongolia-d-odoogoor-tatwariin-34-uilchilgeeg-bairshuulaad-baina |work=Peak.mn |date=2020-09-09 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2024 онд Time.mn сайтад нийтлэгдсэн ярилцлагад түүний НӨАТ-ын бодлоготой холбоотой байр суурийг нийтэлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: НӨАТ-аар маш том хэмжээний өөрчлөлт хийх нь улс орны хувьд өндөр эрсдэлтэй |url=https://time.mn/n/78303 |work=Time.mn |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2025 онд GoGo.mn сайтад нийтлэгдсэн мэдээнд түүнийг Улсын Их Хурлын гишүүнээр эш татан мэдээлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Монгол Улсыг авч явах чадвартай хүн МАН-д олон бий, жишээ нь Г.Занданшатар |url=https://gogo.mn/r/1eek3 |work=GoGo.mn |date=2025-06-09 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> Санхүүгийн хоршооны тухай хуулийн төслийг Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Үүрийнтуяа, Б.Заяабал нар хамтран санаачилсан.<ref>{{cite news |title=УИХ-ын чуулганы үдээс хойших хуралдаан эхэлж, Санхүүгийн хоршооны тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж эхэллээ |url=https://news.mn/r/2859715/ |work=News.mn |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2026 оны 5 дугаар сарын 20-ны өдөр Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хорооноос түүнийг Байнгын хорооны даргаар сонгохыг дэмжсэн байна.<ref>{{cite web |title=ЭЗБХ: Байнгын хорооны даргаар УИХ-ын гишүүн Б.Заяабалыг сонгохыг дэмжив |url=https://www.parliament.mn/nn/77326/ |website=Монгол Улсын Их Хурал |date=2026-05-20 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref>{{cite news |title=ЭЗБХ-ны даргад Б.Заяабалыг нэр дэвшүүлэхийг ДЭМЖЛЭЭ |url=https://ubn.mn/p/97811 |work=UBN.mn |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2026 оны 5 дугаар сарын 22-ны өдөр Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар түүнийг Эдийн засгийн байнгын хорооны даргаар сонгосон байна.<ref>{{cite web |title=Татварын хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийг хэлэлцэхийг дэмжив |url=https://www.parliament.mn/nn/77366/ |website=Монгол Улсын Их Хурал |date=2026-05-22 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref><ref>{{cite news |title=Эдийн засгийн байнгын хорооны даргаар УИХ-ын гишүүн Б.Заяабалыг сонгов |url=https://www.24tsag.mn/a/246143 |work=24tsag.mn |date=2026-05-23 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2026 онд Mass.mn сайтад нийтлэгдсэн мэдээнд тэрээр хувь хүний орлогын албан татварын хуулийн төсөлтэй холбоотой асуудлаар байр сууриа илэрхийлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Xувь xүний xүний орлогод нийцсэн албан татвар аваx ёстой |url=https://mass.mn/n/105522 |work=Mass.mn |date=2026-05-19 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> 2026 онд Zuv.mn сайтад нийтлэгдсэн тодруулгад тэрээр Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг хэлэлцэхийг дэмжих байр суурь илэрхийлсэн байна.<ref>{{cite news |title=Б.Заяабал: Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг хэлэлцэхийг дэмжих хэрэгтэй |url=https://zuv.mn/1fd7 |work=Zuv.mn |date=2026-04-16 |access-date=2026-05-22 |language=mn}}</ref> == Эшлэл == {{Reflist}} == Гадаад холбоос == * [https://www.parliament.mn/cv/344/ Монгол Улсын Их Хурлын цахим хуудас дахь танилцуулга] [[Ангилал:1976 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] hgb2u7pqxfbe6ku40eo5x12ijadgiav 0 146313 857957 855840 2026-06-03T00:02:28Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 857957 wikitext text/x-wiki Дунд Тайгасын нурууны баруун талын 2670метрт орших жижиг нуураас эх авч дээд Тайгасын нуруу, Дунд Тайгасын нурууны 2400-3100м өндөртэй уулсын дундуур далайн түвшнээс дээш 1650м өндөртэй нарийн хөндийгөөр 110км урсан Дархадын хотгороор ихээр тахирлан Цагаан морьт нуурын орчмоор Шишхэд голд нийлнэ. Голын адаг далайн түвшнээс дээш 1544м өндөр, өргөн 60-120м, гүн 0.5м, урсгалын хурд 1-1.5м/сек гольдрол чулуутай. Хөгийн голд 38 том жижиг гол, горхи цутгах ба том цутгал нь Буурал гол 20км, Тайгасын хөндийн гол 11км, Тайгасын гол 17км, Ивэдийн гол 24км, Үхэртийн гол 19км. [[Файл:Хөг_гол.jpg|thumb]] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%A5%D3%A9%D0%B3_%D0%B3%D0%BE%D0%BB.jpg<ref>{{Cite web |title=Login required - Wikimedia Commons |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard |access-date=2026-05-08 |website=commons.wikimedia.org |language=en}}</ref> tvcsw4i4bnag8nlukz7nx748000qvcs 857998 857957 2026-06-03T03:25:56Z Zorigt 49 857998 wikitext text/x-wiki [[Файл:Хөг_гол.jpg|thumb]] '''Хөгийн гол''' нь Дунд Тайгасын нурууны баруун талын 2670метрт орших жижиг нуураас эх авч, дээд Тайгасын нуруу, Дунд Тайгасын нурууны 2400-3100м өндөртэй уулсын дундуур далайн түвшнээс дээш 1650м өндөртэй нарийн хөндийгөөр 110км урсан [[Дархадын хотгор]]оор ихээр тахирлан Цагаан морьт нуурын орчмоор [[Шишгэд гол|Шишхэд гол]]д нийлнэ. Голын адаг далайн түвшнээс дээш 1544м өндөр, өргөн 60-120м, гүн 0.5м, урсгалын хурд 1-1.5м/сек голдирол чулуутай. Хөгийн голд 38 том жижиг гол, горхи цутгах ба том цутгал нь Буурал гол 20км, Тайгасын хөндийн гол 11км, Тайгасын гол 17км, Ивэдийн гол 24км, Үхэртийн гол 19км. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] kysqjkf8i9rdqg836znwa2hu6ssqnjn 0 146488 858033 857919 2026-06-03T04:14:52Z Asaaa18 98448 858033 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:teal; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 5s9d98st6kh59ccpy0p8aeodongxce0 858034 858033 2026-06-03T04:15:50Z Asaaa18 98448 858034 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:teal; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:maroon; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] ncxugmgj2w1sdcasmbqlxg022anotu9 858035 858034 2026-06-03T04:16:37Z Asaaa18 98448 858035 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:teal; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 5s9d98st6kh59ccpy0p8aeodongxce0 858036 858035 2026-06-03T04:51:51Z Asaaa18 98448 858036 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 5c6xn5mj0f0tk9m87omojuklsqvqmc6 858037 858036 2026-06-03T04:52:31Z Asaaa18 98448 858037 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:lightmagenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] tdn6de2dmmip9mapiu2bhq2ql3fqy4y 858038 858037 2026-06-03T04:53:26Z Asaaa18 98448 858038 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:lightpurple; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 3m5kyhs406h1hgkr5wdenukj263i89l 858039 858038 2026-06-03T04:54:02Z Asaaa18 98448 858039 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 5c6xn5mj0f0tk9m87omojuklsqvqmc6 858041 858039 2026-06-03T05:55:34Z Asaaa18 98448 858041 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар Марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 0a64kf1o5nwj66g1c6kgpgtkaurehlk 858042 858041 2026-06-03T06:07:33Z Asaaa18 98448 858042 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон олон улсын шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. [[Дэлхий]]н 40 улсаас гүйгчид оролцлоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 7w7ll7nq80nr9y4jfnmwwvnksjb6jsx 858043 858042 2026-06-03T06:13:26Z Asaaa18 98448 858043 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн сүүл хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] ic3osybdekbpbyma436ovofe61p41ld 858044 858043 2026-06-03T06:14:04Z Asaaa18 98448 858044 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Улаанбаатар Марафон 2026: Ялагчдын жагсаалт (Бүх ангилалаар) === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] fz5rei1g5vymwbobsguntf1wgd0lqgk 858045 858044 2026-06-03T06:20:48Z Asaaa18 98448 858045 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Гүйлтийн ангилал ба зайн дэлгэрэнгүй === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] bblsb08xmyidgu9ri30gsyqsojtmhjt 858046 858045 2026-06-03T06:21:36Z Asaaa18 98448 858046 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "Улаанбаатар марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] sw1pz3v39xgjddg835n7ixw7ksznx22 858047 858046 2026-06-03T06:22:59Z Asaaa18 98448 858047 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] po7pt04xt2bnxo99gq5ixb2obwtwbgf 858053 858047 2026-06-03T08:57:34Z Asaaa18 98448 858053 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Марафоны тв нэвтрүүлэл === Улаанбаатар марафон 2026-г Монгол ТВ шууд дамжууллаа [эндээс үзээрэй|https://www.youtube.com/watch?v=HFArWIY8fso]. === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] dgcmie7abmmqbug82rd3ugsrhngmd3b 858054 858053 2026-06-03T08:58:33Z Asaaa18 98448 858054 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Марафоны тв нэвтрүүлэл === Улаанбаатар марафон 2026-г Монгол ТВ шууд дамжууллаа [[эндээс үзээрэй|https://www.youtube.com/watch?v=HFArWIY8fso]]. === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] nf56e68pz8v294dfndjbar326eksdiy 858055 858054 2026-06-03T08:59:40Z Asaaa18 98448 858055 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Марафоны тв нэвтрүүлэл === Улаанбаатар марафон 2026-г Монгол ТВ шууд дамжууллаа [[https://www.youtube.com/watch?v=HFArWIY8fso|эндээс үзээрэй]]. === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] mswi2ram3yn813hi0h9pvsgpbui2fiw 858056 858055 2026-06-03T09:00:50Z Asaaa18 98448 858056 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Марафоны тв нэвтрүүлэл === Улаанбаатар марафон 2026-г Монгол ТВ шууд дамжууллаа [[https://www.youtube.com/watch?v=HFArWIY8fso|эндээс]] үзээрэй. === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] bd1wkwlg014ajgr35biyfy6y76q1wmb 858057 858056 2026-06-03T09:02:23Z Asaaa18 98448 858057 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Марафоны тв нэвтрүүлэл === Улаанбаатар марафон 2026-г Монгол ТВ шууд дамжууллаа [https://www.youtube.com/watch?v=HFArWIY8fso| эндээс] үзээрэй. === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 1nqa8qqduqmw6t2cv6lcynh28ckg1of 858058 858057 2026-06-03T09:07:17Z Asaaa18 98448 858058 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 80км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Марафоны тв нэвтрүүлэл === Улаанбаатар марафон 2026-г Монгол ТВ шууд дамжууллаа [https://www.youtube.com/watch?v=HFArWIY8fso| эндээс] үзээрэй. === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] 4wbecq21glfdnwi53deerivg0fp2oxt 858059 858058 2026-06-03T09:17:37Z Asaaa18 98448 858059 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 50км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. (Мексикийн индиан бүсгүй 22 настай María Lorena Ramírez 2017 онд гар аргаар хийсэн сандальтай 50км-ийн марафонд түрүүлсэн) Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн пүүз (агаар солилцоо сайтай нсвэл даавуун) авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Марафоны тв нэвтрүүлэл === Улаанбаатар марафон 2026-г Монгол ТВ шууд дамжууллаа [https://www.youtube.com/watch?v=HFArWIY8fso| эндээс] үзээрэй. === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] j47ohdsevzsj6dnj4dm386rh6098111 858060 858059 2026-06-03T09:19:19Z Asaaa18 98448 858060 wikitext text/x-wiki [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 11.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа орж медалиа авав]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 12.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны гүйгчид бариандаа оров]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 13.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Зураг:Ulaanbaatar marathon 2026 14.webm|thumb|Улаанбаатар Марафоны эргэн тойронд]] [[Монгол]]ын Хөнгөн Атлетикийн холбоо, Нийслэлийн ЗДТГ-аас жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг Олон улсын гүйлтийн "[[Улаанбаатар]] марафон" нь энэ жил 2026 оны 5 дугаар сарын 23-ны Бямба гарагт [[Сүхбаатарын талбай]]д амжилттай зохион байгуулагдлаа. Энэ жилийн марафонд [[Монгол]] улсын өнцөг булан бүрээс болон дэлхийн 43 улсаас шилдэг тамирчид, сонирхогчид зэрэг нийт 46 000 гаруй гүйгч оролцож шинэ дээд амжилтийг тогтоолоо. Марафоны өдөр уламжлал ёсоор Улаанбаатар хотын төв замуудыг хааж, '''Автомашингүй өдөр''' болгон тэмдэглэсэн бөгөөд Сүхбаатарын талбай орчимд спорт, эрүүл мэндийн олон талт өдөрлөгүүд өрнөлөө. (Шинэ уралдагч нарт зориулсан зөвлөмжийг өгүүллийн дунд хэсгээс харна уу!) === Ангилал ба зай === Тэмцээн нь мэргэжлийн тамирчид болон сонирхогчдод зориулсан дараах үндсэн зайн ангилалуудаар явагдсан: * Мэргэжлийн болон хагас мэргэжлийн ангилал:** 42 км (Бүтэн марафон), 21 км (Хагас марафон). * Сонирхогчдын ангилал:** 10 км, 5 км (Энэхүү зайд гэр бүлийн гүйлт, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн гүйлт багтсан). * Эрүүл мэндийн гүйлт:** 1.5 км (Алхалт болон гүйлт). === Түрүүлэгчид === 2026 оны марафоны гол зайн буюу бүтэн марафоны ангилалд Монгол улсын болон Кени, Этиоп, Япон зэрэг орнуудын олон улсын хэмжээний мастерууд хүчтэй өрсөлдлөө. {| class="wikitable sortable" style="border: 0;" style="text-align: center; width: 64%;" |- ! style="background:#efefef; width: 30%;" | ! style="background:#efefef; width: 30%;" | |- | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 1.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эрэгтэй ялагчид]] | [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 2.jpg|thumb|center|Улаанбаатар Марафон 2026 10км, 21км, 42kм-ийн эмэгтэй ялагчид]] |} {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 4.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 3.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 5.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 6.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 9.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 10.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 15.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 16a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 18.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 19.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 20.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===42 км (Бүтэн марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 6a.jpg|thumb|42км-ийн зам]] ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр (Алтан медаль): Кени улсын тамирчин Серой Андерсон Сайтоти * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Япон улсын тамирчин Томита Наоки * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Гантулга ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр (Алтан медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр (Мөнгөн медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Г.Хишигсайхан * 3-р байр (Хүрэл медаль): Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Номин-Эрдэнэ {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 21.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 22.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 23.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 24.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 25.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===21 км (Хагас марафон)=== [[File:Ulaanbaatar Marathon 2026 8.jpg|thumb|21км-ийн зам]] ==Эрэгтэй төрөл 18-34 насны ангиллын эрэгтэйчүүд 🏃‍♂️== * 1-р байр: Япон улсын тамирчин Ишикава Рюга * 2-р байр: Япон улсын тамирчин Хигучи Дайсуке * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ О.Нацагдорж ==Эмэгтэй 18-34 насны ангиллын эмэгтэйчүүд 🏃‍♀️== * 1-р байр: БНХАУ-ын тамирчин Чин Инг Инг * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Сарангуа * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхтуяа {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 26a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 28.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 29.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 30.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 31.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 32.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ===10 км (Элит ба Сонирхогчид)=== ==Эрэгтэй 🏃‍♂️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Д.Мягмарсүрэн * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ М.Лхагвадорж * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Ачбадрах ==Эмэгтэй 🏃‍♀️== * 1-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Б.Мөнхзаяа * 2-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Н.Нандинцэцэг * 3-р байр: Монгол Улсын тамирчин ОУХМ Э.Хонгорзул ==Тэмцээний онцлох мэдээ болон Шагналын сан== * Шагналын өсөлт: Энэ жилийн марафоны шагналын сан өмнөх жилүүдээс нэмэгдсэн бөгөөд 42 км-ийн бүтэн марафоны тэргүүн байрын эздийг '''20-40 сая төгрөгөөр урамшуулсан''' нь гадны болон дотоодын тамирчдын идэвхийг ихээхэн татлаа. * Байгаль орчинд ээлтэй марафон: Зохион байгуулагчдын зүгээс энэ жил "Хоггүй марафон" уриалга гаргаж, гүйлтийн зам дагуух усны сав, хогийг ангилан цуглуулах эко цэгүүдийг олноор байршуулсан нь иргэдийн талархлыг хүлээв. * Олон улсын шууд дамжуулалт: Тэмцээнийг дотоодын телевизүүдээс гадна цахим талбаруудаар олон улсад шууд дамжуулан үзүүлсэн байна. {|class="greentable" style="text-align:center" |+ |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 33.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 34.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 35.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 36a.jpg |center|x108px]] |[[Зураг:Ulaanbaatar Marathon 2026 38.jpg |center|x108px]] |- | | | | | |} ==Ерөнхий зохион байгуулагч== *World Athletics *Asian Athletics Association *Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар *Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар === 🏃‍♂️ 🏃‍♀️ 📣 🔥⚡ МАРАФОНД УРАЛДАХ ЗӨВЛӨМЖ ⚡🔥 🏅 🥇 🏆 === #Хооллолт, ус, ундаа: *Нүүрс ус ихтэй хоол хүнс хэрэглэж, биеийн энерги, тэсвэрээ нэмэгдүүлээрэй. *Уралдааны өмнө, явцын дунд болон дараа тогтмол бага багаар ус уух нь чухал. *Хөлсөөр алдагдсан шингэнийг нөхөх нь биеийн тэнцвэрийг хадгална. *Өмнө нь туршиж үзсэн энергийн ундаа хэрэглээрэй. Уралдааны үеэр шинэ зүйл туршихаас зайлсхийх нь зүйтэй. #Уралдааны тактик: *Өөрийн хэмнэлээр гүйх: Эхлэлд хэт хурдлах нь ядаргаа үүсгэж, барианд хүрэх чадварыг бууруулдаг. *Хурдаа зөв хуваарилах: Эхний хагаст жигд, хяналттай гүйж, сүүлийн хэсэгт аажмаар хурдаа нэмэх нь илүү үр дүнтэй. *Сэтгэлзүйн бэлтгэл: Олон нийтийн дэмжлэг, хамт гүйгчдийн уур амьсгал нь гүйцэтгэлд эергээр нөлөөлдөг тул үүнийг давуу тал болгон ашиглаарай. === Тэмцээний өмнөх бэлтгэлийн төлөвлөгөө (Зай тус бүрээр) === Шинээр марафон гүйхээр бэлтгэж буй гүйгчиддээ зориулан 10 км, 21 км (хагас марафон), болон 42 км (бүтэн марафон) зайд хэрхэн бэлдэх тухай мэргэжлийн зөвлөгөөг хүргэж байна. Марафонд амжилттай оролцоход зөвхөн гүйхээс гадна хооллолт, эрүүл мэнд болон уралдааны өдрийн тактик хамгийн чухал байдаг. Хүн бүрийн биеийн онцлог өөр тул гүйх зайнаасаа хамаарч дараах хугацаанд системтэй бэлдэх хэрэгтэй. ==🏃‍♂️ 10 км-ийн зайн гүйлт 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 2–3 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 3-4 удаа. * Тактик: Эхний сард ерөнхий тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлж, 3-5 км-т тасралтгүй гүйж сурна. Сүүлийн сард зайгаа аажмаар өсгөсөөр тэмцээнээс 2 долоо хоногийн өмнө 8-9 км-т хялбархан гүйдэг болсон байх шаардлагатай. ==🏃‍♀️ 21 км-ийн зайн гүйлт (Хагас марафон) 🏃‍♂️== * Бэлтгэх хугацаа: 3–4 сар. * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4 удаа. * Тактик: Долоо хоногийн нэг өдрийг заавал "Урт гүйлт" (Long Run)-д зориулна. Урт гүйлтийн зайгаа долоо хоног бүр 1.5-2 км-ээр аажмаар нэмнэ. Тэмцээн болохоос 3 долоо хоногийн өмнө 17-18 км-ийн урт гүйлт хийж үзсэн байх ёстой. ==🏃‍♂️ 42 км-ийн зайн гүйлт (Бүтэн марафон) 🏃‍♀️== * Бэлтгэх хугацаа: 4–6 сар (Өмнө нь 10 болон 21 км-т гүйж байсан туршлагатай байхыг зөвлөдөг). * Гүйлтийн давтамж: Долоо хоногт 4-5 удаа. * Тактик: Бэлтгэлийн ачааллыг 3 долоо хоног өсгөөд, 1 долоо хоног буулгах замаар (Periodization) бэлдэнэ. Тэмцээнээс 4 долоо хоногийн өмнө хамгийн урт гүйлт буюу 32-35 км-ийг гүйж, бие физиологио шалгана. Үүнээс урт гүйх нь булчинг хэт туйлдуулдаг тул хэрэггүй. Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 долоо хоногт ачааллыг багасгах (Tapering) шатанд шилжинэ. === 2. Хооллолтын дэглэм (Food Regime)🍞 🍯 🍝 🍜 🍌 🍳 🍗 🐟 === Гүйгч хүний хувьд хоол хүнс бол "шатахуун" юм. ==📅 Бэлтгэлийн саруудад== * **Нүүрс ус (Carbohydrates):** Нийт хоолны 55-65%-ийг эзлэх ёстой. Бор будаа, овъёос, амтат төмс, бүхэл үрийн талх зэрэг удаан задардаг цогц нүүрс усыг хэрэглэнэ. * **Уураг (Protein):** Булчингийн нөхөн төлжилтөнд зориулж 🍳 🍗 🐟 тахианы цээж мах, загас, өндөг, шош зэргийг тогтмол хоол хүнсэндээ хэрэглэх. * **Ус, чийгшил:** Өдөрт багадаа 2.5-3 литр ус ууна. Урт гүйлтийн дараа эрдэс бодисоо нөхөхийн тулд изотоник (электролиттэй) ундаа ууж хэвших. ===🏎️ Тэмцээний өмнөх сүүлийн 3 өдөр (Carbo-loading)=== * Энэ өдрүүдэд уургийн хэмжээг багасгаж, нүүрс усыг түлхүү хэрэглэнэ (бүхэл үрийн болон бусад чанартай гоомон, паста, агшаасан будаа). Энэ нь булчинд гликогенийн нөөцийг дээд цэгт нь хүргэдэг. * **Анхаарах зүйл:** Шинэ, урьд нь идэж үзээгүй чамин хоол бүү идээрэй. Ходоод хямрахаас сэргийлж, хэт их тостой болон халуун ногоотой хоолноос татгалз. === 3. Эрүүл мэндийн болон гэмтлээс сэргийлэх зөвлөгөө 💪❤️ === * 😴 Амралт ба Нойр: Булчин гүйж байхдаа биш, харин унтаж амрах үед томорч, хүчирхэгждэг. Өдөрт 7-8 цаг чанартай унтах. * 🧘‍♀️ Сунгалт ба Хүчний бэлтгэл: Гүйхээс өмнө динамик (хөдөлгөөнтэй) сунгалт, гүйсний дараа статик (барилттай) сунгалт заавал хийнэ. Долоо хоногт 1-2 удаа өвдөг, шагай, өгзөгний булчин чангалах хүчний бэлтгэл хийх нь гэмтлээс 80% хамгаална. * 👟 Гүйлтийн гутал: Өөрийн хөлийн гишгэлтэд (пронаци) тохирсон, гүйлтийн зориулалттай гутал сонгох. Тэмцээнд хэзээ ч цоо шинэ гутал өмсөж орж болохгүй (багадаа 50-100 км гүйж дасгасан байх). === 4. МАРАФОНД ГҮЙЖ БАЙХ ҮЕИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ (Race Day Advice) === Уралдааны өдөр бол таны олон сарын хөдөлмөрийн үр дүнг үзэх өдөр юм. Дараах тактикийг ягштал баримтлаарай: ===🌅 Уралдаан эхлэхээс өмнө (Өглөө)=== * Өглөөний цай: Гараанаас 2.5–3 цагийн өмнө хөнгөн хооллоно. Овъёосны каш, гадил, зөгийн балтай талх тохиромжтой. Кофе уудаг бол гараанаас 1 цагийн өмнө ууж болно. * Хувцаслалт: 🧢🧦🩳🕶️👟👟 Цаг агаарт тохируулж хувцаслах. Уралдааны үеэр бие хөрдөггүй, халдаг тул гараан дээр зогсож байхад бага зэрэг сэрүүхэн санагдаж байх ёстой. Хөх, суга, гуяны дотор талд үрэлтээс сэргийлж вазелин түрхээрэй. ===🏃‍♂️ Уралдааны үеэр (Зай тус бүрийн тактик) 🏃‍♀️=== ==🏁 Эхний хэсэг (Айдсаа дарах ба Хурдаа хянах)== * Хамгийн том алдаа: Гарааны буу дуугарахад олон хүмүүсийн уур амьсгалд автаж, хэтэрхий хурдан гүйж эхлэх. Энэ нь таны энергийг эхний хэдэн км-т л дуусгана. * ⌚ Тактик: Төлөвлөсөн хурдаасаа (Pace) бага зэрэг удаан эхэл. Эхний 1-2 км-т биеэ халааж, өөрийн гэсэн жигд хэмнэлийг ол. == 💧⚡ Ус ба Энерги нөхөлт (Ялангуяа 21 км ба 42 км-т) ⚡💧== * Цэг бүрийг ашигла: Цаашдаа цангаагүй байсан ч 💧 усны цэг бүрээс 1-2 балга ус эсвэл изотоник 🥤 ундаа ууж яв. Цангтал хүлээх нь аль хэдийн хоцорсны шинж. * Энергийн гел ⚡ 🧪 🔥(Energy Gel): 21 км-т гүйж байвал 10 дахь км дээр, 42 км-т гүйж байвал 45-50 минут тутамд энергийн гел ууж, араас нь заавал цэвэр 💧 ус ууна (Изотоник ундаагаар даруулж болохгүй, ходоод хямарна). == 🧠 Дунд болон Төгсгөл хэсэг (Сэтгэл зүйн тулаан) 🏁== * Зайг хэсэгчлэн хуваах: Уралдааны урт зайд сэтгэл зүйгээр унахгүйн тулд зайгаа жижиглэж бод. Жишээ нь: Бүтэн марафоныг "Миний урт бэлтгэл дуусахад ердөө 10 км үлдлээ" эсвэл "Дараагийн усны цэг хүртэл гүйчихье" гэх мэтээр өөрийгөө зоригжуул. * Сүүлийн 2-3 км: 🏁 🔥 Хэрэв биеийн байдал сайн, булчин татаагүй бол хурдаа бага багаар нэмж, бариа руу эрч хүчтэй орно. Хэрэв ядарсан бол хурдаа тогтвортой барьж, зөвхөн барианд орохдоо анхаарлаа хандуулаарай. Барианд орсны дараа шууд суугаад зогсож болохгүй. Бага зэрэг алхаж, зүрхний цохилтоо буулгасны дараа сунгалт хийж, уураг болон нүүрс усаар баялаг хоол идэж биеэ нөхөн сэргээгээрэй. 🏅 🥇 Танд амжилт хүсэе! === 👟 Гутлаа сонгох 👟 === Уралдааны замд таны хамгийн чухал хэрэгсэл бол гарцаагүй гүйлтийн гутал/пүүз юм. Олон улсын 50км-ийн марафонд энгийн сандальтай гүйгээд түрүүлсэн тохиолдол гарч байсан. (Мексикийн индиан бүсгүй 22 настай María Lorena Ramírez 2017 онд гар аргаар хийсэн сандальтай 50км-ийн марафонд түрүүлсэн) Харин боломжоороо аль болох марафонд тохирох гутлаа сонгвол сайн. Дийлэнх 90% гүйгчдийн хувьд зөөлөн пампагардуу ултай энгийн (агаар солилцоо сайтай эсвэл даавуун) пүүз авхад хангалттай. ==1. Хөлийн гишгэлтээ тодорхойлох (Pronation)== Гутал авахаас өмнө та өөрийн хөлийн нум (арт) болон гүйх үед хөл дотогшоо эсвэл гадагшао далайж буйг мэдэх хэрэгтэй. * Хэвийн гишгэлт (Neutral): Хөлийн нум хэвийн, гүйхэд ачаалал хөлийн тавхай даяар жигд тархдаг. * ''Сонголт:'' '''Neutral''' (Энгийн) ангиллын пүүз. * Дотогшоо хазайлттай (Overpronation): Хавтгай тавхайтай хүмүүст ихэвчлэн ажиглагддаг. Гүйх үед шагай дотогшоо цөмөрч, өвдөгт ачаалал өгдөг. * ''Сонголт:'' Хөлийг дотор талаас нь түших тусгай шийдэлтэй '''Stability''' (Тогтворжуулагч) ангиллын пүүз. * Гадагшаа хазайлттай (Underpronation/Supination): Хөлийн нум хэт өндөр хүмүүст тохиолддог. Хөл газардах үед доргилтыг сайн шингээж чаддаггүй. * ''Сонголт:'' Доргилт сайн дарах маш зөөлөн нумтай ба ултай '''Cushioned''' ангиллын пүүз. ==2. Гутлын хэмжээг зөв сонгох (Size Matters)== ⚠️ Алтан дүрэм: Марафонд өмсөх пүүзийг өдөр тутмын гутлын хэмжээнээсээ заавал **0.5-аас 1 хэмжээгээр (Size) том** авах шаардлагатай. * Яагаад? Холын зайд тасралтгүй гүйх үед хөл рүү цус ихээр шахагдаж, хөл тодорхой хэмжээгээр хөөж томордог. * Шалгах арга: Гутлаа өмсөөд босож зогсоход таны хамгийн урт хуруу болон гутлын хошууны хооронд эрхий хуруу багтахуйц (ойролцоогоор 1-1.5 см) зай үлдэж байх ёстой. Хэрэв яг таарсан гутал авбал гүйлтийн явцад хумсаа гэмтээх, хумс унах эрсдэлтэй. ==3. Зөөлөвч ба Улны өндөр (Cushioning & Drop)== * Максимум зөөлөвчтэй (Max Cushion): Сүүлийн үеийн гүйлтийн гуталнууд маш зузаан, хөнгөн хөөсөн (foam) ултай болсон. Энэ нь үе мөчид ирэх цохилтыг дээд зэргээр багасгадаг тул 21 км болон 42 км-ийн зайд булчин бага ядрахад тусална. * Heel-to-Toe Drop: Гутлын өсгий болон хошууны өндрийн зөрүү. Хэрэв та өсгийгөөрөө түрүүлж газардаг бол өндөр drop-той (8-12 мм), харин хөлийн дунд болон урд хэсгээр газардаг бол бага drop-той (4-6 мм) гутал тохиромжтой. ==4. Нүүрстөрөгчийн хавтантай гутал (Carbon-Plated Shoes)== * Хэрэв та хувийн амжилтаа ахиулах, хурдан гүйх зорилготой бол хөлийн нумны дундаа карбон хавтантай (Carbon plate) "Super Shoes" ангиллын гутлыг сонгож болно. Энэ нь алхам бүрт энергийг буцааж түлхэх (bouncy) мэдрэмж өгдөг. * Анхаарах зүйл: Энэ төрлийн гутал нь үнэтэй бөгөөд бэлтгэл багатай шинэ гүйгчийн шагай, шөрмөсийг хэт ачаалах эрсдэлтэй тул анхны марафондоо энгийн зөөлөвчтэй гутал сонгохыг зөвлөж байна. ==5. Марафонд зориулсан чухал санамжууд== * Хэзээ худалдаж авах вэ? Гутал худалдаж авахаар дэлгүүр орохдоо өдрийн цусны эргэлтээс шалтгаалж '''хөл хамгийн их томорсон байдаг оройн цагаар очиж''' өмсөж үзээрэй. Мөн уралдаанд өмсөх зузаан гүйлтийн 🧦 оймсоо заавал авч очиж өмсөх хэрэгтэй. * '''Шинэ гутлаар шууд уралдаж болохгүй: Тэмцээний өдөр цоо шинэ гутал өмсөх нь хамгийн том алдаа''' юм. Гутал нь холын урт гүйлтэнд эвтэйхэн байхын тулд багадаа '''50-80 км''' зайд өмсч эдэлгээнд орсон байх шаардлагатай. Та өөрийн хөлийн онцлогт тохирсон гутлаа сонгоод, уралдаандаа амжилттай оролцоорой! Зөвлөмжийг боловсруулсан Дэвшлийн Гарц ТББ. ==Хамтран зохион байгуулагч== *Hipay *Mongolian Athletics Federation ==Ерөнхий ивээн тэтгэгч== *Emart *APU Company *Khan Bank ==Ивээн тэтгэгч== *MIAT Mongolian Airlines *NEOCITY *Cloud Nine *Icemark *BlueMon Sports *Эрүүл мэндийн хамтрагч: Denk Pharma Mongolia *Даатгалын хамтрагч: Тэнгэр Даатгал === Марафоны тв нэвтрүүлэл === Улаанбаатар марафон 2026-г Монгол ТВ шууд дамжууллаа [https://www.youtube.com/watch?v=HFArWIY8fso| эндээс] үзээрэй. === Тэмцээний статистик === '''Улаанбаатар марафон''' олон улсын гүйлтийн тэмцээний 2014 оноос хойших нийт оролцогчдын тоог нэгтгэн харуулав. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width: 100%;" |- ! style="background:cyan; width: 10%;" | Он ! style="background:lightgreen; width: 25%;" | Нийт оролцогчдын тоо (Бүртгүүлсэн/Гүйсэн) ! style="background:magenta; width: 20%;" | Оролцсон улс орны тоо ! style="background:pink; width: 45%;" | Онцлох үйл явдал ба нэмэлт мэдээлэл |- | '''2026''' | 46,306 | 43 | Тэмцээний түүхэн дэх хамгийн олон оролцогч бүртгүүлсэн дээд амжилт. Гадаадын 443 тамирчин оролцсон. 21 болон 42 км-ийн замууд Дэлхийн хөнгөн атлетикийн холбооны "В" ангиллын сертификатаар баталгаажсан. |- | '''2025''' | 36,000 | 38 | Нийтийн биеийн тамирыг дэмжих, гүйлтийн соёлыг түгээх хүрээнд дотоод гадаадын сонирхогчид өргөнөөр оролцсон. |- | '''2024''' | 28,699 | 33 | Албан ёсны бүртгэл өмнөх онуудаас өссөн. Үндсэн марафон (42 км)-д 180 гаруй, хагас марафон (21 км)-д 917 гаруй тамирчин мэргэжлийн түвшинд хурд сорьсон. |- | '''2023''' | 26,000 | 30 | Ковидын дараах сэргэлтийн үе бөгөөд хагас болон бүтэн марафонд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тусгай гүйлтийн ангиллыг шинээр нэмж өргөжүүлсэн. |- | '''2022''' | 23,690 | 29 | Цар тахлын улмаас хоёр жил завсарласны дараа дахин зохион байгуулагдаж, олон улсын гүйгчид өргөнөөр эргэн ирсэн. |- | colspan="4" style="background:#f9f9f9; text-align:center;" | '''''2020–2021 онд COVID-19 цар тахлын улмаас цуцлагдсан''''' |- | '''2019''' | 32,000 | 29 | Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 380 жилийн ойн хүрээнд болсон. Гадаадын 313 тамирчин оролцсоноос Кени улсын элит тамирчид урилгаар оролцож түрүүлсэн. |- | '''2018''' | 30,000 | 30 | Олон улсын марафоны нэр хүнд өсөж, Австрали, АНУ, Герман, Кени зэрэг орны тамирчид оролцсон. Автомашингүй өдрөөр уламжлал болгон зохион байгуулагдав. |- | '''2017''' | 30,000 | 20 | Тэмцээний цар хүрээ тогтворжиж, нийслэлийн иргэдийн хамгийн дуртай спорт өдөрлөгүүдийн нэг болов. |- | '''2016''' | 25,000 | 15 | Гурав дахь удаагийн гүйлт бөгөөд зохион байгуулалтын хувьд цахим бүртгэл болон чипний системийг сайжруулж эхэлсэн. |- | '''2015''' | 18,085 | 13 | Хоёр дахь удаагийн марафон. Оролцогчдын тоо өмнөх оныхоос бараг хоёр мянгаар нэмэгдсэн. |- | '''2014''' | 16,839 | 12 | Улаанбаатар хотын Засаг даргын тамгын газраас санаачлан зохион байгуулсан анхны албан ёсны олон улсын марафон. |} * Тэмдэглэл: 2020 ба 2021 онуудад дэлхий нийтийг хамарсан COVID-19 цар тахлын улмаас тэмцээн албан ёсоор завсарласан болно. === Бусад үзэх === * [[250км-ийн Ультра марафон]] * [[Дархан Марафон 2026]] * [[Улаанбаатар марафон 2025]] * [[Эрдэнэт Марафон 2026]] * [[Марафон]] [[Ангилал:Улаанбаатар марафон]] [[Ангилал:Монголын спортын тэмцээн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын спорт]] [[Ангилал:2026 оны спорт]] [[Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ]] hxhtxeokt7r9slhqd1ar2v7690aywk0 0 146538 858048 857879 2026-06-03T07:56:04Z Mongolcompanies 104958 CEO нэмсэн 858048 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Эс Би Логистикс ХХК}} {{Инфобокс компани | name = ЭС БИ ЭЛ, ЭС БИ Логистикс ХХК, SBL, SB Logistics LLC | logo = File:SBL LOGO 2.png | founder = [[Батсүрэн Соронзонбаатар]] | foundation = 2001 | area_served = Ази, Европ, Хойд Америк | key_people = [[Лхагвадорж Мөнхнаран]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | industry = Олон улсын тээвэр | num_employees = 50-60 (2026) | location = Улаанбаатар, Монгол Улс | native_name_lang = ЭС БИ ЭЛ, ЭС БИ Логистикс ХХК | type = Хувийн | homepage = https://sbl.mn/ }} '''Эс Би Логистик ХХК''' нь олон улсын тээвэр зуучлалын компани бөгөөд 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан<ref>{{Cite web |title=Монголын тэргүүлэгч тээвэр логистикийн компани |url=https://sbl.mn/mn/abous-us |access-date=2026-06-02 |website=SBL |language=mn}}</ref>. '''Эс Би Логистик ХХК''' Зам, Тээврийн Хөгжлийн Яамнаас олгодог Төмөр замын тээврийн аюулгүй байдалтай холбоотой үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөл бүхий төмөр замын тээвэр зуучлалын гэрчилгээтэй, MТЗНХ-ны удирдах зөвлөлийн гишүүн, FIATA болон МҮХАҮТ-ийн гишүүн байгууллага юм. '''Эс Би Логистик ХХК''' нь зах зээлийн хамгийн ашигтай ойр байрлалд тээврийн логистиксийн цогц, нэг цэгийн үйлчилгээг үйлчлүүлэгчиддээ хүргэх болсон төдийгүй, гадаад харилцааны асуудлыг тэргүүлэх чиглэлд тавин ажилласны үр дүнд импорт, экспорт, дамжин өнгөрөх тээвэрлэлтийн хурдыг хамгийн боломжит богино хугацаанд, хямд өртгөөр зохион байгуулж өдгөө салбартаа тэргүүлэх зэрэглэлийн компани болж чадсан. MТЗНХ болон бусад холбогдох байгууллагуудын гаргасан судалгаагаар Олон улсын тээвэр зуучлалын '''Эс Би Логистикс ХХК''' нь салбартаа тэргүүлж буй ТОП аж ахуйн нэгжээр тогтвортой байнга шалгардаг. == Түүх == 2001 он '''Эс Би Логистик ХХК''' үүсгэн байгуулагдав. Улс хооронд тээвэр логистикийн чиглэлээр үйл ажиллагаа эхлүүлсэн. <br> 2009 он '''Эс Би Транс ХХК''' үүсгэн байгуулагдаж авто тээвэр, уул уурхайн тоног төхөөрөмж болон эрдэс баялаг тээвэрлэх үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. <br> 2010 он '''Монгол Тээвэр Нэгдэл ХХК''' үүсгэн байгуулж Монгол улсад хэрэгжиж буй бүхий л төслүүд, түүн дотор уул уурхайн, дэд бүтцийн салбарт шаардлагатай байгаа тээвэрлэлтийн хэрэгцээг хот хооронд болон орон нутаг, хил дамнуулан гүйцэтгэх тээвэр логистикийн үндэсний өргөн сүлжээг бий болгохын төлөө хүчээ нэгтгэсэн. == Охин компаниуд == === Тээвэр === * '''[[ЭС БИ ТРАНС ХХК]]''': Монголын Үндэсний авто тээврийн компани болох “Эс Би Транс” ХХК нь 2009 онд авто тээвэр, уул уурхайн тоног төхөөрөмж болон эрдэс баялаг тээвэрлэх үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэйгээр үүсгэн байгуулагдсан. Мөн ГИТ буюу Гаалийн итгэмжлэгдсэн тээвэрлэгч бөгөөд Гаалийн хяналтад байгаа улс хооронд болон дотоодод дамжин өнгөрөх тээвэрлэлтийн ТИР зөвшөөрөлтэй. == Олон улсын чанарын стандарт == * '''Эс Би Логистик''': Үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамжийг дээдлэсэн ISO9001:2015 олон улсын стандартад нийцсэн чанарын менежментийн тогтолцоог үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлж, баталгаажуулалтын байгууллагаар батламжлуулж, гэрчилгээ гардан авсан. Энэ нь үйлчлүүлэгчийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн тээвэр логистикийн шийдлийг санал болгож, тасралтгүй сайжруулж буй. == Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд == * '''Эс Би Логистикс ХХК''' нь [https://www.facebook.com/Broncos.Pro.Basketball.Team/ Хасын Хүлэгүүд] багтай 2011 оноос хойш хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд Багийн спортыг дэмжигч байгууллага ба нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлан хүүхэд залуучуудад сагсан бөмбөгийн спортыг сурталчлах, Монгол Улсын сагсан бөмбөгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах үйлсэд санаачилга гарган ажилладаг. == Гишүүнчлэл == [https://en.wikipedia.org/wiki/International%20Air%20Transport%20Association Олон Улсын Агаарын Тээвэрлэгчдийн Холбоо], [[Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим|Худалдаа Аж Үйлдвэрлэлийн Тэнхим]], [https://www.facebook.com/FMFFs Монголын Тээвэр Зуучлагчдын Нэгдсэн Холбоо], [https://mrt.gov.mn/p/82 Монголын Авто Тээвэрчдийн Нэгдсэн Холбоо.] == Хамтын ажиллагаа == [https://customs.gov.mn Гаалийн Ерөнхий Газар], [[Зам тээврийн хөгжлийн яам (Монгол)|Зам, Тээврийн Хөгжлийн Яам]], [https://www.transdep.mn Автотээврийн Үндэсний Төв], [[Монголын төмөр зам|Монголын Төмөр Зам]], [[Улаанбаатар төмөр зам|Улаанбаатар Төмөр Зам.]] {{DEFAULTSORT:Эс Би Логистикс ХХК}} [[Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж]] kqjkqvpf0cbddoewan4fon5rx53zdmp 858049 858048 2026-06-03T07:57:22Z Mongolcompanies 104958 байр сольсон 858049 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Эс Би Логистикс ХХК}} {{Инфобокс компани | name = ЭС БИ ЭЛ, ЭС БИ Логистикс ХХК, SBL, SB Logistics LLC | logo = File:SBL LOGO 2.png | founder = [[Батсүрэн Соронзонбаатар]] | foundation = 2001 | area_served = Ази, Европ, Хойд Америк | key_people = [[Лхагвадорж Мөнхнаран]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | industry = Олон улсын тээвэр | num_employees = 50-60 (2026) | location = Улаанбаатар, Монгол Улс | native_name_lang = ЭС БИ ЭЛ, ЭС БИ Логистикс ХХК | type = Хувийн | homepage = https://sbl.mn/ }} '''Эс Би Логистик ХХК''' нь олон улсын тээвэр зуучлалын компани бөгөөд 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан<ref>{{Cite web |title=Монголын тэргүүлэгч тээвэр логистикийн компани |url=https://sbl.mn/mn/abous-us |access-date=2026-06-02 |website=SBL |language=mn}}</ref>. '''Эс Би Логистик ХХК''' Зам, Тээврийн Хөгжлийн Яамнаас олгодог Төмөр замын тээврийн аюулгүй байдалтай холбоотой үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөл бүхий төмөр замын тээвэр зуучлалын гэрчилгээтэй, MТЗНХ-ны удирдах зөвлөлийн гишүүн, FIATA болон МҮХАҮТ-ийн гишүүн байгууллага юм. '''Эс Би Логистик ХХК''' нь зах зээлийн хамгийн ашигтай ойр байрлалд тээврийн логистиксийн цогц, нэг цэгийн үйлчилгээг үйлчлүүлэгчиддээ хүргэх болсон төдийгүй, гадаад харилцааны асуудлыг тэргүүлэх чиглэлд тавин ажилласны үр дүнд импорт, экспорт, дамжин өнгөрөх тээвэрлэлтийн хурдыг хамгийн боломжит богино хугацаанд, хямд өртгөөр зохион байгуулж өдгөө салбартаа тэргүүлэх зэрэглэлийн компани болж чадсан. MТЗНХ болон бусад холбогдох байгууллагуудын гаргасан судалгаагаар Олон улсын тээвэр зуучлалын '''Эс Би Логистикс ХХК''' нь салбартаа тэргүүлж буй ТОП аж ахуйн нэгжээр тогтвортой байнга шалгардаг. == Түүх == 2001 он '''Эс Би Логистик ХХК''' үүсгэн байгуулагдав. Улс хооронд тээвэр логистикийн чиглэлээр үйл ажиллагаа эхлүүлсэн. <br> 2009 он '''Эс Би Транс ХХК''' үүсгэн байгуулагдаж авто тээвэр, уул уурхайн тоног төхөөрөмж болон эрдэс баялаг тээвэрлэх үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. <br> 2010 он '''Монгол Тээвэр Нэгдэл ХХК''' үүсгэн байгуулж Монгол улсад хэрэгжиж буй бүхий л төслүүд, түүн дотор уул уурхайн, дэд бүтцийн салбарт шаардлагатай байгаа тээвэрлэлтийн хэрэгцээг хот хооронд болон орон нутаг, хил дамнуулан гүйцэтгэх тээвэр логистикийн үндэсний өргөн сүлжээг бий болгохын төлөө хүчээ нэгтгэсэн. == Охин компаниуд == === Тээвэр === * '''[[ЭС БИ ТРАНС ХХК]]''': Монголын Үндэсний авто тээврийн компани болох “Эс Би Транс” ХХК нь 2009 онд авто тээвэр, уул уурхайн тоног төхөөрөмж болон эрдэс баялаг тээвэрлэх үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэйгээр үүсгэн байгуулагдсан. Мөн ГИТ буюу Гаалийн итгэмжлэгдсэн тээвэрлэгч бөгөөд Гаалийн хяналтад байгаа улс хооронд болон дотоодод дамжин өнгөрөх тээвэрлэлтийн ТИР зөвшөөрөлтэй. == Олон улсын чанарын стандарт == * '''Эс Би Логистик''': Үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамжийг дээдлэсэн ISO9001:2015 олон улсын стандартад нийцсэн чанарын менежментийн тогтолцоог үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлж, баталгаажуулалтын байгууллагаар батламжлуулж, гэрчилгээ гардан авсан. Энэ нь үйлчлүүлэгчийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн тээвэр логистикийн шийдлийг санал болгож, тасралтгүй сайжруулж буй. == Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд == * '''Эс Би Логистикс ХХК''' нь [https://www.facebook.com/Broncos.Pro.Basketball.Team/ Хасын Хүлэгүүд] багтай 2011 оноос хойш хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд Багийн спортыг дэмжигч байгууллага ба нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлан хүүхэд залуучуудад сагсан бөмбөгийн спортыг сурталчлах, Монгол Улсын сагсан бөмбөгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах үйлсэд санаачилга гарган ажилладаг. == Гишүүнчлэл == [https://en.wikipedia.org/wiki/International%20Air%20Transport%20Association Олон Улсын Агаарын Тээвэрлэгчдийн Холбоо] [[Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим|Худалдаа Аж Үйлдвэрлэлийн Тэнхим]] [https://www.facebook.com/FMFFs Монголын Тээвэр Зуучлагчдын Нэгдсэн Холбоо] [https://mrt.gov.mn/p/82 Монголын Авто Тээвэрчдийн Нэгдсэн Холбоо.] == Хамтын ажиллагаа == [https://customs.gov.mn Гаалийн Ерөнхий Газар] [[Зам тээврийн хөгжлийн яам (Монгол)|Зам, Тээврийн Хөгжлийн Яам]] [https://www.transdep.mn Автотээврийн Үндэсний Төв] [[Монголын төмөр зам|Монголын Төмөр Зам]] [[Улаанбаатар төмөр зам|Улаанбаатар Төмөр Зам.]] {{DEFAULTSORT:Эс Би Логистикс ХХК}} [[Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж]] mezkhv2mpba8p54l0p0y1vv3dbw3xyy 858051 858049 2026-06-03T08:47:12Z Mongolcompanies 104958 858051 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Эс Би Логистикс ХХК}} {{Инфобокс компани | name = ЭС БИ ЭЛ, ЭС БИ Логистикс ХХК, SBL, SB Logistics LLC | logo = File:SBL LOGO 2.png | founder = [[Батсүрэн Соронзонбаатар]] | foundation = 2001 | area_served = Ази, Европ, Хойд Америк | key_people = [[Лхагвадорж Мөнхнаран]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | industry = Олон улсын тээвэр | num_employees = 50-60 (2026) | location = Улаанбаатар, Монгол Улс | native_name_lang = ЭС БИ ЭЛ, ЭС БИ Логистикс ХХК | type = Хувийн | homepage = https://sbl.mn/ }} '''Эс Би Логистикc ХХК''' нь олон улсын тээвэр зуучлалын компани бөгөөд 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан<ref>{{Cite web |title=Монголын тэргүүлэгч тээвэр логистикийн компани |url=https://sbl.mn/mn/abous-us |access-date=2026-06-02 |website=SBL |language=mn}}</ref>. '''Эс Би Логистикc ХХК''' Зам, Тээврийн Хөгжлийн Яамнаас олгодог Төмөр замын тээврийн аюулгүй байдалтай холбоотой үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөл бүхий төмөр замын тээвэр зуучлалын гэрчилгээтэй, MТЗНХ-ны удирдах зөвлөлийн гишүүн, FIATA болон МҮХАҮТ-ийн гишүүн байгууллага юм. '''Эс Би Логистикc ХХК''' нь зах зээлийн хамгийн ашигтай ойр байрлалд тээврийн логистиксийн цогц, нэг цэгийн үйлчилгээг үйлчлүүлэгчиддээ хүргэх болсон төдийгүй, гадаад харилцааны асуудлыг тэргүүлэх чиглэлд тавин ажилласны үр дүнд импорт, экспорт, дамжин өнгөрөх тээвэрлэлтийн хурдыг хамгийн боломжит богино хугацаанд, хямд өртгөөр зохион байгуулж өдгөө салбартаа тэргүүлэх зэрэглэлийн компани болж чадсан. MТЗНХ болон бусад холбогдох байгууллагуудын гаргасан судалгаагаар Олон улсын тээвэр зуучлалын '''Эс Би Логистикс ХХК''' нь салбартаа тэргүүлж буй ТОП аж ахуйн нэгжээр тогтвортой байнга шалгардаг. == Түүх == 2001 он '''Эс Би Логистикc ХХК''' үүсгэн байгуулагдав. Улс хооронд тээвэр логистикийн чиглэлээр үйл ажиллагаа эхлүүлсэн. <br> 2009 он '''Эс Би Транс ХХК''' үүсгэн байгуулагдаж авто тээвэр, уул уурхайн тоног төхөөрөмж болон эрдэс баялаг тээвэрлэх үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. <br> 2010 он '''Монгол Тээвэр Нэгдэл ХХК''' үүсгэн байгуулж Монгол улсад хэрэгжиж буй бүхий л төслүүд, түүн дотор уул уурхайн, дэд бүтцийн салбарт шаардлагатай байгаа тээвэрлэлтийн хэрэгцээг хот хооронд болон орон нутаг, хил дамнуулан гүйцэтгэх тээвэр логистикийн үндэсний өргөн сүлжээг бий болгохын төлөө хүчээ нэгтгэсэн. == Охин компаниуд == === Тээвэр === * '''[[ЭС БИ ТРАНС ХХК]]''': Монголын Үндэсний авто тээврийн компани болох “Эс Би Транс” ХХК нь 2009 онд авто тээвэр, уул уурхайн тоног төхөөрөмж болон эрдэс баялаг тээвэрлэх үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэйгээр үүсгэн байгуулагдсан. Мөн ГИТ буюу Гаалийн итгэмжлэгдсэн тээвэрлэгч бөгөөд Гаалийн хяналтад байгаа улс хооронд болон дотоодод дамжин өнгөрөх тээвэрлэлтийн ТИР зөвшөөрөлтэй. == Олон улсын чанарын стандарт == * '''Эс Би Логистикc''': Үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамжийг дээдлэсэн ISO9001:2015 олон улсын стандартад нийцсэн чанарын менежментийн тогтолцоог үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлж, баталгаажуулалтын байгууллагаар батламжлуулж, гэрчилгээ гардан авсан. Энэ нь үйлчлүүлэгчийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн тээвэр логистикийн шийдлийг санал болгож, тасралтгүй сайжруулж буй. == Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд == * '''Эс Би Логистикс ХХК''' нь [https://www.facebook.com/Broncos.Pro.Basketball.Team/ Хасын Хүлэгүүд] багтай 2011 оноос хойш хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд Багийн спортыг дэмжигч байгууллага ба нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлан хүүхэд залуучуудад сагсан бөмбөгийн спортыг сурталчлах, Монгол Улсын сагсан бөмбөгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах үйлсэд санаачилга гарган ажилладаг. == Гишүүнчлэл == [https://en.wikipedia.org/wiki/International%20Air%20Transport%20Association Олон Улсын Агаарын Тээвэрлэгчдийн Холбоо] [[Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим|Худалдаа Аж Үйлдвэрлэлийн Тэнхим]] [https://www.facebook.com/FMFFs Монголын Тээвэр Зуучлагчдын Нэгдсэн Холбоо] [https://mrt.gov.mn/p/82 Монголын Авто Тээвэрчдийн Нэгдсэн Холбоо.] == Хамтын ажиллагаа == [https://customs.gov.mn Гаалийн Ерөнхий Газар] [[Зам тээврийн хөгжлийн яам (Монгол)|Зам, Тээврийн Хөгжлийн Яам]] [https://www.transdep.mn Автотээврийн Үндэсний Төв] [[Монголын төмөр зам|Монголын Төмөр Зам]] [[Улаанбаатар төмөр зам|Улаанбаатар Төмөр Зам.]] {{DEFAULTSORT:Эс Би Логистикс ХХК}} [[Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж]] 4ppyoqx0bmhd9koj0atsgponx8x255n 858052 858051 2026-06-03T08:50:21Z Mongolcompanies 104958 858052 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Эс Би Логистикс ХХК}} {{Инфобокс компани | name = Эс Би Эл, Эс Би Логистикс ХХК, SBL, SB Logistics LLC | logo = File:SBL LOGO 2.png | founder = [[Батсүрэн Соронзонбаатар]] | foundation = 2001 | area_served = Ази, Европ, Хойд Америк | key_people = [[Лхагвадорж Мөнхнаран]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | industry = Олон улсын тээвэр | num_employees = 50-60 (2026) | location = Улаанбаатар, Монгол Улс | native_name_lang = ЭС БИ ЭЛ, ЭС БИ Логистикс ХХК | type = Хувийн | homepage = https://sbl.mn/ }} '''Эс Би Логистикc ХХК''' нь олон улсын тээвэр зуучлалын компани бөгөөд 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан<ref>{{Cite web |title=Монголын тэргүүлэгч тээвэр логистикийн компани |url=https://sbl.mn/mn/abous-us |access-date=2026-06-02 |website=SBL |language=mn}}</ref>. '''Эс Би Логистикc ХХК''' Зам, Тээврийн Хөгжлийн Яамнаас олгодог Төмөр замын тээврийн аюулгүй байдалтай холбоотой үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөл бүхий төмөр замын тээвэр зуучлалын гэрчилгээтэй, MТЗНХ-ны удирдах зөвлөлийн гишүүн, FIATA болон МҮХАҮТ-ийн гишүүн байгууллага юм. '''Эс Би Логистикc ХХК''' нь зах зээлийн хамгийн ашигтай ойр байрлалд тээврийн логистиксийн цогц, нэг цэгийн үйлчилгээг үйлчлүүлэгчиддээ хүргэх болсон төдийгүй, гадаад харилцааны асуудлыг тэргүүлэх чиглэлд тавин ажилласны үр дүнд импорт, экспорт, дамжин өнгөрөх тээвэрлэлтийн хурдыг хамгийн боломжит богино хугацаанд, хямд өртгөөр зохион байгуулж өдгөө салбартаа тэргүүлэх зэрэглэлийн компани болж чадсан. MТЗНХ болон бусад холбогдох байгууллагуудын гаргасан судалгаагаар Олон улсын тээвэр зуучлалын '''Эс Би Логистикс ХХК''' нь салбартаа тэргүүлж буй ТОП аж ахуйн нэгжээр тогтвортой байнга шалгардаг. == Түүх == 2001 он '''Эс Би Логистикc ХХК''' үүсгэн байгуулагдав. Улс хооронд тээвэр логистикийн чиглэлээр үйл ажиллагаа эхлүүлсэн. <br> 2009 он '''Эс Би Транс ХХК''' үүсгэн байгуулагдаж авто тээвэр, уул уурхайн тоног төхөөрөмж болон эрдэс баялаг тээвэрлэх үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. <br> 2010 он '''Монгол Тээвэр Нэгдэл ХХК''' үүсгэн байгуулж Монгол улсад хэрэгжиж буй бүхий л төслүүд, түүн дотор уул уурхайн, дэд бүтцийн салбарт шаардлагатай байгаа тээвэрлэлтийн хэрэгцээг хот хооронд болон орон нутаг, хил дамнуулан гүйцэтгэх тээвэр логистикийн үндэсний өргөн сүлжээг бий болгохын төлөө хүчээ нэгтгэсэн. == Охин компаниуд == === Тээвэр === * '''[[ЭС БИ ТРАНС ХХК]]''': Монголын Үндэсний авто тээврийн компани болох “Эс Би Транс” ХХК нь 2009 онд авто тээвэр, уул уурхайн тоног төхөөрөмж болон эрдэс баялаг тээвэрлэх үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлтэйгээр үүсгэн байгуулагдсан. Мөн ГИТ буюу Гаалийн итгэмжлэгдсэн тээвэрлэгч бөгөөд Гаалийн хяналтад байгаа улс хооронд болон дотоодод дамжин өнгөрөх тээвэрлэлтийн ТИР зөвшөөрөлтэй. == Олон улсын чанарын стандарт == * '''Эс Би Логистикc''': Үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамжийг дээдлэсэн [https://www.iso.org/standard/62085.html ISO9001:2015] олон улсын стандартад нийцсэн чанарын менежментийн тогтолцоог үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлж, баталгаажуулалтын байгууллагаар батламжлуулж, гэрчилгээ гардан авсан. Энэ нь үйлчлүүлэгчийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн тээвэр логистикийн шийдлийг санал болгож, тасралтгүй сайжруулж буй. == Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд == * '''Эс Би Логистикс ХХК''' нь [https://www.facebook.com/Broncos.Pro.Basketball.Team/ Хасын Хүлэгүүд] багтай 2011 оноос хойш хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд Багийн спортыг дэмжигч байгууллага ба нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлан хүүхэд залуучуудад сагсан бөмбөгийн спортыг сурталчлах, Монгол Улсын сагсан бөмбөгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах үйлсэд санаачилга гарган ажилладаг. == Гишүүнчлэл == [https://en.wikipedia.org/wiki/International%20Air%20Transport%20Association Олон Улсын Агаарын Тээвэрлэгчдийн Холбоо] [[Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим|Худалдаа Аж Үйлдвэрлэлийн Тэнхим]] [https://www.facebook.com/FMFFs Монголын Тээвэр Зуучлагчдын Нэгдсэн Холбоо] [https://mrt.gov.mn/p/82 Монголын Авто Тээвэрчдийн Нэгдсэн Холбоо.] == Хамтын ажиллагаа == [https://customs.gov.mn Гаалийн Ерөнхий Газар] [[Зам тээврийн хөгжлийн яам (Монгол)|Зам, Тээврийн Хөгжлийн Яам]] [https://www.transdep.mn Автотээврийн Үндэсний Төв] [[Монголын төмөр зам|Монголын Төмөр Зам]] [[Улаанбаатар төмөр зам|Улаанбаатар Төмөр Зам.]] {{DEFAULTSORT:Эс Би Логистикс ХХК}} [[Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж]] pik4jeewtksg1ye47k591sep62o96uw 0 146545 857939 2026-06-02T23:01:32Z Zelmepedia 105080 Докуз хатан (Дугуз-хатун) — XIII зууны үеийн Монголын эзэнт гүрэн, ялангуяа Ил Хан улсын түүхэнд гүн нөлөө үзүүлсэн хүчирхэг хатан юм. 857939 wikitext text/x-wiki '''Докуз хатан''' '''Докуз хатан ([[Монгол бичиг]]: ﾄﾞｸｽ  get; ? — 1265 оны 6 сарын 16) — [[Хэрэйд]] аймгаас гаралтай, [[Их Монгол Улс|Их Монгол Улсын]] сурвалжит эмэгтэй, [[Ил Хаант Улс|Ил Хан улсыг]] үндэслэгч [[Хүлэгү]] ханы ахмад бөгөөд хамгийн нөлөө бүхий хатан юм. Тэрээр Несториан Христийн шашинтан байсан бөгөөд Монголчуудын Ойрхи Дорнод дахь байлдан дагуулалтын үеэр Христийн шашинтнуудыг ивээлдээ авч, төрийн бодлогод үлэмж хэмжээгээр нөлөөлж байснаараа түүхэнд алдаршжээ.''' '''Намтар''' '''Гарал үүсэл ба залуу нас''' '''Докуз хатан нь [[Хэрэйд]] аймгийн Тоорил (Ван) ханы хүү Хэрлэг (зарим сурвалжид Гэрлэг, Илчидэй) ноёны охин юм. Тэрээр Чингис хааны отгон хүү [[Тулуй]] эзний хатан [[Сорхагтани Бэхи|Сорхогтани бэхийн]] үеэл байв.''' '''Түүнийг анх [[Тулуй]] ханы орд суудал, гэр бүлд зориулан авчирсан боловч Тулуйг таалал төгссөний дараа монголчуудын уламжлалт левиратын (үүд хэвлүүлэх) ёсоор түүний хүү [[Хүлэгү]] хан өөрийн хатан болгон авчээ. Докуз хатнаас хүүхэд төрөөгүй боловч Хүлэгү хан түүний ухаан бодол, зөвлөгөөг асар их хүндэтгэдэг байсан тул тэрээр ордны хамгийн нөлөө бүхий гол хатан болсон байна.''' '''[[Ил Хаант Улс|Ил Хан]] улсын төрийн зүтгэлтэн''' '''[[Хүлэгү]] ханыг Ойрхи Дорнод руу аяллаар мордоход Докуз хатан түүнийг дагалдан явжээ. Тэрээр [[Ил Хаант Улс|Ил Хан]] улсыг байгуулах болон төрийн хэрэгт идэвхтэй оролцдог байв. Сурвалж бичгүүдэд тэмдэглэснээр, [[Хүлэгү]] хан аливаа чухал шийдвэр, дайн байлдааны төлөвлөгөөг гаргахдаа Докуз хатнаас заавал зөвлөгөө авдаг байсан гэнэ.''' '''1258 онд Монголын цэрэг [[Багдад]] хотыг эзлэн авах үеэр Докуз хатны шашны нөлөө тод илэрсэн байдаг. Түүний хүсэлтээр [[Хүлэгү]] хан [[Багдад]] хотын Христийн шашинт иргэдийг хядлагаас чөлөөлж, амь насыг нь аварч байжээ. Түүнчлэн хотын Христийн сүм хийдүүдийг тонон дээрэмдэхийг хориглож, заримыг нь Несториан шашны патриарх Маккад шилжүүлэн өгч байв.''' '''Ойрхи Дорнодын [[Христийн шашин|Христийн]] шашинтнууд (армян, ассири, гүржүүд) түүнийг [[Христийн шашин|Христийн]] шашныг зөвшөөрсөн Ромын эзэн хаан Константины эх Елена хатантай зүйрлэн, "Шинэ Елена" хэмээн өргөмжлөн хүндэтгэдэг байжээ. Докуз хатны ордны дэргэд үргэлж зөөврийн сүм-гэр явдаг байсан бөгөөд сүмийн хонхны дуу цангинахад Хүлэгү хан хүртэл хүндэтгэл үзүүлдэг байсан тухай Сирийн түүхч Бар Эбрей тэмдэглэсэн байдаг.''' '''Нас барсан нь''' '''[[Хүлэгү]] хан 1265 оны 2 сард таалал төгссөний дараа түүний хүү Абага хан Ил Хан улсын ширээнд суусан юм. [[Абаха|Абага]] хан мөн адил Докуз хатныг гүнээ хүндэтгэж, улсын хэрэгт түүний үгийг сонсдог байв. Тэрээр эцгийнхээ уламжлалаар Докуз хатныг өөрийн асрамжид авсан боловч Докуз хатан удалгүй буюу 1265 оны 6 сарын 16-ны өдөр насан эцэслэжээ. Түүнийг [[Хүлэгү]] ханы оршуулсан Урмиа нуурын дундах Шахи арал дээрх ордон-бунханд нутаглуулсан байна.''' '''Соёл урлаг, уран зохиолд''' '''• Докуз хатан нь Ойрхи Дорнод дахь Монголын дипломат харилцаа болон шашны хүлээцтэй бодлогын тод илэрхийлэл болон түүхэнд үлдсэн.''' '''• Барууны түүх бичлэг болон Ватиканы албан бичгүүдэд түүнийг Монголын эзэнт гүрэнтэй холбоо тогтоох, [[Ислам|исламын]] шашинт [[Мамлюк|Мамлюкуудын]] эсрэг "[[Есүс Христ|Христ]]-[[Монгол|Монголын]] эвсэл" байгуулах гол гүүр байсан хэмээн үздэг.''' 5gilhgjogt7l8eogu0g2kay5swi1s4j 857940 857939 2026-06-02T23:06:51Z Zelmepedia 105080 Докуз хатан (Дугуз-хатун) — XIII зууны үеийн Монголын эзэнт гүрэн, ялангуяа Ил Хан улсын түүхэнд гүн нөлөө үзүүлсэн хүчирхэг хатан юм. 857940 wikitext text/x-wiki '''Докуз хатан''' '''Докуз хатан ([[Монгол бичиг]]: ᠳ᠋ᠣᠻᠦ᠋ᠽ ᠬᠠᠲᠤᠨ; ? — 1265 оны 6 сарын 16) — [[Хэрэйд]] аймгаас гаралтай, [[Их Монгол Улс|Их Монгол Улсын]] сурвалжит эмэгтэй, [[Ил Хаант Улс|Ил Хан улсыг]] үндэслэгч [[Хүлэгү]] ханы ахмад бөгөөд хамгийн нөлөө бүхий хатан юм. Тэрээр Несториан Христийн шашинтан байсан бөгөөд Монголчуудын Ойрхи Дорнод дахь байлдан дагуулалтын үеэр Христийн шашинтнуудыг ивээлдээ авч, төрийн бодлогод үлэмж хэмжээгээр нөлөөлж байснаараа түүхэнд алдаршжээ.''' '''Намтар''' '''Гарал үүсэл ба залуу нас''' '''Докуз хатан нь [[Хэрэйд]] аймгийн Тоорил (Ван) ханы хүү Хэрлэг (зарим сурвалжид Гэрлэг, Илчидэй) ноёны охин юм. Тэрээр Чингис хааны отгон хүү [[Тулуй]] эзний хатан [[Сорхагтани Бэхи|Сорхогтани бэхийн]] үеэл байв.''' '''Түүнийг анх [[Тулуй]] ханы орд суудал, гэр бүлд зориулан авчирсан боловч Тулуйг таалал төгссөний дараа монголчуудын уламжлалт левиратын (үүд хэвлүүлэх) ёсоор түүний хүү [[Хүлэгү]] хан өөрийн хатан болгон авчээ. Докуз хатнаас хүүхэд төрөөгүй боловч Хүлэгү хан түүний ухаан бодол, зөвлөгөөг асар их хүндэтгэдэг байсан тул тэрээр ордны хамгийн нөлөө бүхий гол хатан болсон байна.''' '''[[Ил Хаант Улс|Ил Хан]] улсын төрийн зүтгэлтэн''' '''[[Хүлэгү]] ханыг Ойрхи Дорнод руу аяллаар мордоход Докуз хатан түүнийг дагалдан явжээ. Тэрээр [[Ил Хаант Улс|Ил Хан]] улсыг байгуулах болон төрийн хэрэгт идэвхтэй оролцдог байв. Сурвалж бичгүүдэд тэмдэглэснээр, [[Хүлэгү]] хан аливаа чухал шийдвэр, дайн байлдааны төлөвлөгөөг гаргахдаа Докуз хатнаас заавал зөвлөгөө авдаг байсан гэнэ.''' '''1258 онд Монголын цэрэг [[Багдад]] хотыг эзлэн авах үеэр Докуз хатны шашны нөлөө тод илэрсэн байдаг. Түүний хүсэлтээр [[Хүлэгү]] хан [[Багдад]] хотын Христийн шашинт иргэдийг хядлагаас чөлөөлж, амь насыг нь аварч байжээ. Түүнчлэн хотын Христийн сүм хийдүүдийг тонон дээрэмдэхийг хориглож, заримыг нь Несториан шашны патриарх Маккад шилжүүлэн өгч байв.''' '''Ойрхи Дорнодын [[Христийн шашин|Христийн]] шашинтнууд (армян, ассири, гүржүүд) түүнийг [[Христийн шашин|Христийн]] шашныг зөвшөөрсөн Ромын эзэн хаан Константины эх Елена хатантай зүйрлэн, "Шинэ Елена" хэмээн өргөмжлөн хүндэтгэдэг байжээ. Докуз хатны ордны дэргэд үргэлж зөөврийн сүм-гэр явдаг байсан бөгөөд сүмийн хонхны дуу цангинахад Хүлэгү хан хүртэл хүндэтгэл үзүүлдэг байсан тухай Сирийн түүхч Бар Эбрей тэмдэглэсэн байдаг.''' '''Нас барсан нь''' '''[[Хүлэгү]] хан 1265 оны 2 сард таалал төгссөний дараа түүний хүү Абага хан Ил Хан улсын ширээнд суусан юм. [[Абаха|Абага]] хан мөн адил Докуз хатныг гүнээ хүндэтгэж, улсын хэрэгт түүний үгийг сонсдог байв. Тэрээр эцгийнхээ уламжлалаар Докуз хатныг өөрийн асрамжид авсан боловч Докуз хатан удалгүй буюу 1265 оны 6 сарын 16-ны өдөр насан эцэслэжээ. Түүнийг [[Хүлэгү]] ханы оршуулсан Урмиа нуурын дундах Шахи арал дээрх ордон-бунханд нутаглуулсан байна.''' '''Соёл урлаг, уран зохиолд''' '''• Докуз хатан нь Ойрхи Дорнод дахь Монголын дипломат харилцаа болон шашны хүлээцтэй бодлогын тод илэрхийлэл болон түүхэнд үлдсэн.''' '''• Барууны түүх бичлэг болон Ватиканы албан бичгүүдэд түүнийг Монголын эзэнт гүрэнтэй холбоо тогтоох, [[Ислам|исламын]] шашинт [[Мамлюк|Мамлюкуудын]] эсрэг "[[Есүс Христ|Христ]]-[[Монгол|Монголын]] эвсэл" байгуулах гол гүүр байсан хэмээн үздэг.''' rhs10w9gcimbhbx922wv71d78psdnqh 857968 857940 2026-06-03T01:36:10Z Zorigt 49 857968 wikitext text/x-wiki '''Докуз хатан''' ([[Монгол бичиг]]: ᠳ᠋ᠣᠻᠦ᠋ᠽ ᠬᠠᠲᠤᠨ; ? — 1265 оны 6 сарын 16) — [[Хэрэйд]] аймгаас гаралтай, [[Их Монгол Улс|Их Монгол Улсын]] сурвалжит эмэгтэй, [[Ил Хаант Улс|Ил Хан улсыг]] үндэслэгч [[Хүлэгү]] ханы ахмад бөгөөд хамгийн нөлөө бүхий хатан юм. Тэрээр Несториан Христийн шашинтан байсан бөгөөд монголчуудын Ойрх Дорнод дахь байлдан дагуулалтын үеэр Христийн шашинтнуудыг ивээлдээ авч, төрийн бодлогод үлэмж хэмжээгээр нөлөөлж байснаараа түүхэнд алдаршжээ. ==Намтар== ===Гарал үүсэл ба залуу нас=== Докуз хатан нь [[Хэрэйд]] аймгийн Тоорил (Ван) ханы хүү Хэрлэг (зарим сурвалжид Гэрлэг, Илчидэй) ноёны охин юм. Тэрээр Чингис хааны отгон хүү [[Тулуй]] эзний хатан [[Сорхагтани Бэхи|Сорхогтани бэхийн]] үеэл байв. Түүнийг анх [[Тулуй]] ханы орд суудал, гэр бүлд зориулан авчирсан боловч Тулуйг таалал төгссөний дараа монголчуудын уламжлалт левиратын (үүд хэвлүүлэх) ёсоор түүний хүү [[Хүлэгү]] хан өөрийн хатан болгон авчээ. Докуз хатнаас хүүхэд төрөөгүй боловч Хүлэгү хан түүний ухаан бодол, зөвлөгөөг асар их хүндэтгэдэг байсан тул тэрээр ордны хамгийн нөлөө бүхий гол хатан болсон байна. ===[[Ил Хаант Улс|Ил Хан]] улсын төрийн зүтгэлтэн=== [[Хүлэгү]] ханыг Ойрх Дорнод руу аяллаар мордоход Докуз хатан түүнийг дагалдан явжээ. Тэрээр [[Ил Хаант Улс|Ил Хан]] улсыг байгуулах болон төрийн хэрэгт идэвхтэй оролцдог байв. Сурвалж бичгүүдэд тэмдэглэснээр, [[Хүлэгү]] хан аливаа чухал шийдвэр, дайн байлдааны төлөвлөгөөг гаргахдаа Докуз хатнаас заавал зөвлөгөө авдаг байсан гэнэ. 1258 онд Монголын цэрэг [[Багдад]] хотыг эзлэн авах үеэр Докуз хатны шашны нөлөө тод илэрсэн байдаг. Түүний хүсэлтээр [[Хүлэгү]] хан [[Багдад]] хотын Христийн шашинт иргэдийг хядлагаас чөлөөлж, амь насыг нь аварч байжээ. Түүнчлэн хотын Христийн сүм хийдүүдийг тонон дээрэмдэхийг хориглож, заримыг нь Несториан шашны патриарх Маккад шилжүүлэн өгч байв. Ойрх Дорнодын [[Христийн шашин|Христийн]] шашинтнууд (армян, ассири, гүржүүд) түүнийг [[Христийн шашин|Христийн]] шашныг зөвшөөрсөн Ромын эзэн хаан Константины эх Елена хатантай зүйрлэн, "Шинэ Елена" хэмээн өргөмжлөн хүндэтгэдэг байжээ. Докуз хатны ордны дэргэд үргэлж зөөврийн сүм-гэр явдаг байсан бөгөөд сүмийн хонхны дуу цангинахад Хүлэгү хан хүртэл хүндэтгэл үзүүлдэг байсан тухай Сирийн түүхч Бар Эбрей тэмдэглэсэн байдаг. ===Нас барсан нь=== [[Хүлэгү]] хан 1265 оны 2 сард таалал төгссөний дараа түүний хүү Абага хан Ил Хан улсын ширээнд суусан юм. [[Абаха|Абага]] хан мөн адил Докуз хатныг гүнээ хүндэтгэж, улсын хэрэгт түүний үгийг сонсдог байв. Тэрээр эцгийнхээ уламжлалаар Докуз хатныг өөрийн асрамжид авсан боловч Докуз хатан удалгүй буюу 1265 оны 6 сарын 16-ны өдөр насан эцэслэжээ. Түүнийг [[Хүлэгү]] ханы оршуулсан Урмиа нуурын дундах Шахи арал дээрх ордон-бунханд нутаглуулсан байна. ==Соёл урлаг, уран зохиолд== *Докуз хатан нь Ойрх Дорнод дахь Монголын дипломат харилцаа болон шашны хүлээцтэй бодлогын тод илэрхийлэл болон түүхэнд үлдсэн. *Барууны түүх бичлэг болон Ватиканы албан бичгүүдэд түүнийг Монголын эзэнт гүрэнтэй холбоо тогтоох, [[Ислам|исламын]] шашинт [[Мамлюк|Мамлюкуудын]] эсрэг "[[Есүс Христ|Христ]]-[[Монгол|Монголын]] эвсэл" байгуулах гол гүүр байсан хэмээн үздэг. h877o8l9e6yfhaf5b0ze2o7zzj2xamu 858050 857968 2026-06-03T08:38:23Z Zelmepedia 105080 858050 wikitext text/x-wiki '''Докуз хатан''' ([[Монгол бичиг]]: ᠳ᠋ᠣᠻᠦ᠋ᠽ ᠬᠠᠲᠤᠨ);(? — 1265 оны 6 сарын 16) — [[Хэрэйд]] аймгаас гаралтай, [[Их Монгол Улс|Их Монгол Улсын]] сурвалжит эмэгтэй, [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант улсыг]] үндэслэгч [[Хүлэгү]] хааны хамгийн ахмад бөгөөд хамгийн нөлөө бүхий хатан юм. Тэрээр Несториан Христийн шашинтан байсан бөгөөд монголчуудын Ойрх Дорнод дахь байлдан дагуулалтын үеэр Христийн шашинтнуудыг ивээлдээ авч, төрийн бодлогод үлэмж хэмжээгээр нөлөөлж байснаараа түүхэнд алдаршжээ. =='''Намтар'''== ===Гарал үүсэл ба залуу нас=== Докуз хатан нь [[Хэрэйд]] аймгийн [[Тоорил хан|Тоорил хан (Ван)]] хааны хүү Хэрлэг (зарим сурвалжид Гэрлэг, Илчидэй) ноёны охин юм. Тэрээр [[Чингис хаан|Чингис хааны]] отгон хүү [[Тулуй]] эзний хатан [[Сорхагтани Бэхи|Сорхогтани бэхийн]] үеэл байв. Түүнийг анх [[Тулуй]] ханы орд суудал, гэр бүлд зориулан авчирсан боловч [[Тулуй|Тулуйг]] таалал төгссөний дараа монголчуудын уламжлалт левиратын (үүд хэвлүүлэх) ёсоор түүний хүү [[Хүлэгү]] хан өөрийн хатан болгон авчээ. Докуз хатнаас хүүхэд төрөөгүй боловч [[Хүлэгү|Хүлэгү хаан]] түүний ухаан бодол, зөвлөгөөг асар их хүндэтгэдэг байсан тул тэрээр ордны хамгийн нөлөө бүхий гол хатан болсон байна. === [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант улсын]] төрийн зүтгэлтэн === [[Хүлэгү]] хааныг Ойрх Дорнод руу аяллаар мордоход Докуз хатан түүнийг дагалдан явжээ. Тэрээр [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант улсыг]] байгуулах болон төрийн хэрэгт идэвхтэй оролцдог байв. Сурвалж бичгүүдэд тэмдэглэснээр, [[Хүлэгү]] хаан аливаа чухал шийдвэр, дайн байлдааны төлөвлөгөөг гаргахдаа Докуз хатнаас заавал зөвлөгөө авдаг байсан гэнэ. 1258 онд Монголын цэрэг [[Багдад]] хотыг эзлэн авах үеэр Докуз хатны шашны нөлөө тод илэрсэн байдаг. Түүний хүсэлтээр [[Хүлэгү]] хаан [[Багдад]] хотын Христийн шашинт иргэдийг хядлагаас чөлөөлж, амь насыг нь аварч байжээ. Түүнчлэн хотын Христийн сүм хийдүүдийг тонон дээрэмдэхийг хориглож, заримыг нь Несториан шашны патриарх Маккад шилжүүлэн өгч байв. Ойрх Дорнодын [[Христийн шашин|Христийн]] шашинтнууд ([[армени]], [[ассири]], [[гүржүүд]]) түүнийг Христийн шашныг зөвшөөрсөн Ромын эзэн хаан Константины эх Елена хатантай зүйрлэн, "Шинэ Елена" хэмээн өргөмжлөн хүндэтгэдэг байжээ. Докуз хатны ордны дэргэд үргэлж зөөврийн сүм-гэр явдаг байсан бөгөөд сүмийн хонхны дуу цангинахад Хүлэгү хан хүртэл хүндэтгэл үзүүлдэг байсан тухай Сирийн түүхч Бар Эбрей тэмдэглэсэн байдаг. ===Нас барсан нь=== [[Хүлэгү]] хаан 1265 оны 2 сард таалал төгссөний дараа түүний хүү [[Абаха]] хан [[Ил Хаант Улс|Ил Хаант улсын]] ширээнд суусан юм. [[Абаха]] хаан мөн адил Докуз хатныг гүнээ хүндэтгэж, улсын хэрэгт түүний үгийг сонсдог байв. Тэрээр эцгийнхээ уламжлалаар Докуз хатныг өөрийн асрамжид авсан боловч Докуз хатан удалгүй буюу 1265 оны 6 сарын 16-ны өдөр насан эцэслэжээ. Түүнийг [[Хүлэгү]] хааны оршуулсан [[Урмиа нуур|Урмиа нуурын]] дундах Шахи арал дээрх ордон-бунханд нутаглуулсан байна. =='''Соёл урлаг, уран зохиолд'''== *Докуз хатан нь Ойрх Дорнод дахь Монголын дипломат харилцаа болон шашны хүлээцтэй бодлогын тод илэрхийлэл болон түүхэнд үлдсэн. *Барууны түүх бичлэг болон Ватиканы албан бичгүүдэд түүнийг Монголын эзэнт гүрэнтэй холбоо тогтоох, исламын шашинт [[Мамлюк|Мамлюкуудын]] эсрэг "Христ-Монголын эвсэл" байгуулах гол гүүр байсан хэмээн үздэг. ohkog19ep88zs54zdl9c9873c9gva6k 0 146546 857941 2026-06-02T23:46:46Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 18 км зайд тахилгат Баян уулын баруун дээд талд Нарийн уулын өвөр хормойгоос эх авна. 800 метр урсаж Багтагын голд цутгана. Байнгын урсацтай. Зундаа ус нь цэв хүйтэн, өвөлдөө хөлддөггүй бүлээн урсдаг. Мөнх н..." 857941 wikitext text/x-wiki Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 18 км зайд тахилгат Баян уулын баруун дээд талд Нарийн уулын өвөр хормойгоос эх авна. 800 метр урсаж Багтагын голд цутгана. Байнгын урсацтай. Зундаа ус нь цэв хүйтэн, өвөлдөө хөлддөггүй бүлээн урсдаг. Мөнх ногоон гацуур, хуш, шинэс зэрэг олон зүйлийн мод, бут ургадаг, ургамлын зүйлийн бүрдэл өндөртөй газар юм. Ээжийн тухай дууг ямар ч хэлээр дуулахад ус дээш оргилон булгилдаг. Сүүлийн жилүүдэд дотоодын жуулчид энэхүү булгийг үзэхээр ихээр ирдэг болсон. fcyk2jxlxsyxnjqiewjxfuilhjtp910 858029 857941 2026-06-03T03:45:38Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ОРГИХЫН БУЛАГ БУЮУ ИЖИЙ БУЛАГ]] to [[Оргихын булаг]] without leaving a redirect 857941 wikitext text/x-wiki Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 18 км зайд тахилгат Баян уулын баруун дээд талд Нарийн уулын өвөр хормойгоос эх авна. 800 метр урсаж Багтагын голд цутгана. Байнгын урсацтай. Зундаа ус нь цэв хүйтэн, өвөлдөө хөлддөггүй бүлээн урсдаг. Мөнх ногоон гацуур, хуш, шинэс зэрэг олон зүйлийн мод, бут ургадаг, ургамлын зүйлийн бүрдэл өндөртөй газар юм. Ээжийн тухай дууг ямар ч хэлээр дуулахад ус дээш оргилон булгилдаг. Сүүлийн жилүүдэд дотоодын жуулчид энэхүү булгийг үзэхээр ихээр ирдэг болсон. fcyk2jxlxsyxnjqiewjxfuilhjtp910 858030 858029 2026-06-03T03:46:19Z Zorigt 49 858030 wikitext text/x-wiki '''Оргихын булаг''' буюу '''Ижий булаг''' нь Хөвсгөл аймгийн [[Улаан-Уул сум]]ын төвөөс зүүн тийш 18 км зайд тахилгат Баян уулын баруун дээд талд Нарийн уулын өвөр хормойгоос эх авна. 800 метр урсаж Багтагын голд цутгана. Байнгын урсацтай. Зундаа ус нь цэв хүйтэн, өвөлдөө хөлддөггүй бүлээн урсдаг. Мөнх ногоон гацуур, хуш, шинэс зэрэг олон зүйлийн мод, бут ургадаг, ургамлын зүйлийн бүрдэл өндөртөй газар юм. Ээжийн тухай дууг ямар ч хэлээр дуулахад ус дээш оргилон булгилдаг. Сүүлийн жилүүдэд дотоодын жуулчид энэхүү булгийг үзэхээр ихээр ирдэг болсон. 4hkyh6ptey4s89m20d3n2jxq3f9q5dj 0 146547 857942 2026-06-02T23:48:52Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Доод тайгасын нурууны баруун сугын 2720м өндөрт орших жижиг нуураас эх авч Улаан тайгын өмнө талаар нийт 135км урсаж Шишхэд голд урд биеэс улсын хилийн 303 дугаар баганаар далайн түвшнээс дээш 1119м өндөрт цутгана. Энэ голд нийтдээ 76 орчим том жижиг гол горхи ц..." 857942 wikitext text/x-wiki Доод тайгасын нурууны баруун сугын 2720м өндөрт орших жижиг нуураас эх авч Улаан тайгын өмнө талаар нийт 135км урсаж Шишхэд голд урд биеэс улсын хилийн 303 дугаар баганаар далайн түвшнээс дээш 1119м өндөрт цутгана. Энэ голд нийтдээ 76 орчим том жижиг гол горхи цутгаж усаар тэжээх ба томоохон цутгал нь Уранга гол 38км юм. Бусын голын голдирол чулуутай, гүн 0.7-1.0м, урсгалын хурд 2.0-3.0м, голын өргөн 40-60м, голын хөндий 2-10км өргөн, адаг уруугаа гарийн болж битүү ойн дундуур урсана. Бусын голын хөндий далайн түвшнээс дээш 1100-1300м өндөртэй бол эргэн тойрны уулс 2000-3000м өндөрт оршдог. Урсацын модуль 4-8л/сек. Бусийн голд Бойм горхи 7 км, Оренной горхи 7км, Арыскан ойн горхи 4км, Урт салаа гол 24км, Шанайн гол 21км, Жишигтийн гол 17км, Бага сайлаг гол 20км, Жигийн гол 15км, Ногоон салаа гол 8км, Хадраши гол 7км, Хараат гол 22км, Элэгтэг гол 10км, Устэгнэйн гол 20км голууд цутгаж усаар тэжээгдэнэ. kut5p3l3i6p4d9gxji4d60d1es6pfbq 858002 857942 2026-06-03T03:28:02Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[БУСИЙН ГОЛ]] to [[Бусын гол]] without leaving a redirect 857942 wikitext text/x-wiki Доод тайгасын нурууны баруун сугын 2720м өндөрт орших жижиг нуураас эх авч Улаан тайгын өмнө талаар нийт 135км урсаж Шишхэд голд урд биеэс улсын хилийн 303 дугаар баганаар далайн түвшнээс дээш 1119м өндөрт цутгана. Энэ голд нийтдээ 76 орчим том жижиг гол горхи цутгаж усаар тэжээх ба томоохон цутгал нь Уранга гол 38км юм. Бусын голын голдирол чулуутай, гүн 0.7-1.0м, урсгалын хурд 2.0-3.0м, голын өргөн 40-60м, голын хөндий 2-10км өргөн, адаг уруугаа гарийн болж битүү ойн дундуур урсана. Бусын голын хөндий далайн түвшнээс дээш 1100-1300м өндөртэй бол эргэн тойрны уулс 2000-3000м өндөрт оршдог. Урсацын модуль 4-8л/сек. Бусийн голд Бойм горхи 7 км, Оренной горхи 7км, Арыскан ойн горхи 4км, Урт салаа гол 24км, Шанайн гол 21км, Жишигтийн гол 17км, Бага сайлаг гол 20км, Жигийн гол 15км, Ногоон салаа гол 8км, Хадраши гол 7км, Хараат гол 22км, Элэгтэг гол 10км, Устэгнэйн гол 20км голууд цутгаж усаар тэжээгдэнэ. kut5p3l3i6p4d9gxji4d60d1es6pfbq 858003 858002 2026-06-03T03:29:55Z Zorigt 49 858003 wikitext text/x-wiki '''Бусын гол''' нь Доод тайгасын нурууны баруун сугын 2720м өндөрт орших жижиг нуураас эх авч Улаан тайгын өмнө талаар нийт 135км урсаж [[Шишгэд гол|Шишхэд гол]]д урд биеэс улсын хилийн 303 дугаар баганаар далайн түвшнээс дээш 1119м өндөрт цутгана. Энэ голд нийтдээ 76 орчим том жижиг гол горхи цутгаж усаар тэжээх ба томоохон цутгал нь Уранга гол 38км юм. Бусын голын голдирол чулуутай, гүн 0.7-1.0м, урсгалын хурд 2.0-3.0м, голын өргөн 40-60м, голын хөндий 2-10км өргөн, адаг уруугаа нарийн болж битүү ойн дундуур урсана. Бусын голын хөндий далайн түвшнээс дээш 1100-1300м өндөртэй бол эргэн тойрны уулс 2000-3000м өндөрт оршдог. Урсацын модуль 4-8л/сек. Бусын голд Бойм горхи 7 км, Оренной горхи 7км, Арыскан ойн горхи 4км, Урт салаа гол 24км, [[Шанайн гол]] 21км, Жишигтийн гол 17км, Бага сайлаг гол 20км, Жигийн гол 15км, Ногоон салаа гол 8км, Хадраши гол 7км, [[Хараат гол]] 22км, Элэгтэг гол 10км, Устэгнэйн гол 20км зэрэг голууд цутгаж усаар тэжээнэ. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] bqmi8p3oj9mkk0cladwjdtjdop1ibnj 0 146548 857943 2026-06-02T23:49:52Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Улаан-Уул сумын нутаг Улаан тайгад 1990м өндрөөс эх авч 12км ой дундуур урсаж Шишхэд голд урд биеэс цутгана." 857943 wikitext text/x-wiki Улаан-Уул сумын нутаг Улаан тайгад 1990м өндрөөс эх авч 12км ой дундуур урсаж Шишхэд голд урд биеэс цутгана. 2mqnc9d2h3jx7c1gpx91edgbyjh2beo 858027 857943 2026-06-03T03:44:36Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[БАГА ЖАМС ГОЛ]] to [[Бага Жамс гол]] without leaving a redirect 857943 wikitext text/x-wiki Улаан-Уул сумын нутаг Улаан тайгад 1990м өндрөөс эх авч 12км ой дундуур урсаж Шишхэд голд урд биеэс цутгана. 2mqnc9d2h3jx7c1gpx91edgbyjh2beo 858028 858027 2026-06-03T03:45:18Z Zorigt 49 858028 wikitext text/x-wiki '''Бага Жамс гол''' нь Хөвсгөл аймгийн [[Улаан-Уул сум]]ын нутаг [[Улаан тайга]]д 1990м өндрөөс эх авч 12км ой дундуур урсаж [[Шишгэд гол|Шишхэд гол]]д урд биеэс цутгана. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] k8x9iiti6dkp9asmiamhwwnxic77zdp 0 146549 857944 2026-06-02T23:50:34Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Бэрх уул /2591.2/ урдаас 2300м өндрөөс эх авч 13 км урсаж Бусын голд зүүнээс цутгана." 857944 wikitext text/x-wiki Бэрх уул /2591.2/ урдаас 2300м өндрөөс эх авч 13 км урсаж Бусын голд зүүнээс цутгана. j8cli4edphueydkc51t1834pi7j71ep 858025 857944 2026-06-03T03:43:34Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[БАГА САЙЛАГ ГОЛ]] to [[Бага Сайлаг гол]] without leaving a redirect 857944 wikitext text/x-wiki Бэрх уул /2591.2/ урдаас 2300м өндрөөс эх авч 13 км урсаж Бусын голд зүүнээс цутгана. j8cli4edphueydkc51t1834pi7j71ep 858026 858025 2026-06-03T03:44:17Z Zorigt 49 858026 wikitext text/x-wiki '''Бага Сайлаг гол''' нь Бэрх уул (2591.2м)-ын урдаас 2300м өндрөөс эх авч 13 км урсаж [[Бусын гол]]д зүүнээс цутгана. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] pzgm23g9v70uk7e6yw8ypvgo3iu52vx 0 146550 857945 2026-06-02T23:51:38Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Сайлагийн  давааны баруун хойноос 2230м өндөрт орших жижиг нуураас эх авч 25км урсаж Хэтэрхэй уулын ард далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт Жолгын голтой нийлж Даваат Сайлаг гол болно. Голын гольдрол чулуутай, өргөн 15-17м, гүн 0.7-1.0м, урсгалын хурд 2.0с/сек байна...." 857945 wikitext text/x-wiki Сайлагийн  давааны баруун хойноос 2230м өндөрт орших жижиг нуураас эх авч 25км урсаж Хэтэрхэй уулын ард далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт Жолгын голтой нийлж Даваат Сайлаг гол болно. Голын гольдрол чулуутай, өргөн 15-17м, гүн 0.7-1.0м, урсгалын хурд 2.0с/сек байна. Даваат Сайлаг голд 5 гол горхи цутгана. Том цутгал нь Тагвийн гол 13км, Цагаан адар гол 26км, Дотоод гол 5км болно. 34ghr125l3l5y8qtvha3p2dbxs3e44s 858023 857945 2026-06-03T03:42:09Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ДАВААТ САЙЛАГ ГОЛ]] to [[Даваат Сайлаг гол]] without leaving a redirect 857945 wikitext text/x-wiki Сайлагийн  давааны баруун хойноос 2230м өндөрт орших жижиг нуураас эх авч 25км урсаж Хэтэрхэй уулын ард далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт Жолгын голтой нийлж Даваат Сайлаг гол болно. Голын гольдрол чулуутай, өргөн 15-17м, гүн 0.7-1.0м, урсгалын хурд 2.0с/сек байна. Даваат Сайлаг голд 5 гол горхи цутгана. Том цутгал нь Тагвийн гол 13км, Цагаан адар гол 26км, Дотоод гол 5км болно. 34ghr125l3l5y8qtvha3p2dbxs3e44s 858024 858023 2026-06-03T03:42:59Z Zorigt 49 858024 wikitext text/x-wiki '''Даваат Сайлаг гол''' нь Сайлагийн давааны баруун хойноос 2230м өндөрт орших жижиг нуураас эх авч 25км урсаж Хэтэрхэй уулын ард далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт [[Жологийн гол]]той нийлж Даваат Сайлаг гол болно. Голын голдирол чулуутай, өргөн 15-17м, гүн 0.7-1.0м, урсгалын хурд 2.0с/сек байна. Даваат Сайлаг голд 5 гол горхи цутгана. Том цутгал нь Тагвийн гол 13км, Цагаан адар гол 26км, Дотоод гол 5км болно. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] echb6adwssrnuzim8z7s9q94dgo72kt 0 146551 857946 2026-06-02T23:52:29Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Жолгын гол 33км, Даваат Сайлаг 25км голууд Хэтэрхэй уулын ард, далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт нийлж Жовош гол болон 2100м дээш өндөртэй уулсын дундуур 3.0м/сек хурдтай 21км урсан Шишхэд голын урд биеэс далайн түвшнээс дээш 1312м өндөрт цутгана. Жовош голд 11 гол г..." 857946 wikitext text/x-wiki Жолгын гол 33км, Даваат Сайлаг 25км голууд Хэтэрхэй уулын ард, далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт нийлж Жовош гол болон 2100м дээш өндөртэй уулсын дундуур 3.0м/сек хурдтай 21км урсан Шишхэд голын урд биеэс далайн түвшнээс дээш 1312м өндөрт цутгана. Жовош голд 11 гол горхи нийлж усаар тэжээгдэнэ. r8hlpp5t296cu7tax6tb4i427g5mpka 858021 857946 2026-06-03T03:41:05Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ЖОВОШ ГОЛ]] to [[Жовош гол]] without leaving a redirect 857946 wikitext text/x-wiki Жолгын гол 33км, Даваат Сайлаг 25км голууд Хэтэрхэй уулын ард, далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт нийлж Жовош гол болон 2100м дээш өндөртэй уулсын дундуур 3.0м/сек хурдтай 21км урсан Шишхэд голын урд биеэс далайн түвшнээс дээш 1312м өндөрт цутгана. Жовош голд 11 гол горхи нийлж усаар тэжээгдэнэ. r8hlpp5t296cu7tax6tb4i427g5mpka 858022 858021 2026-06-03T03:41:51Z Zorigt 49 858022 wikitext text/x-wiki [[Жологийн гол]] 33км, Даваат Сайлаг 25км голууд Хэтэрхэй уулын ард, далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт нийлж '''Жовош гол''' болон 2100м дээш өндөртэй уулсын дундуур 3.0м/сек хурдтай 21км урсан [[Шишгэд гол|Шишхэд гол]]ын урд биеэс далайн түвшнээс дээш 1312м өндөрт цутгана. Жовош голд 11 гол горхи нийлж усаар тэжээнэ. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] kycs6knxb49p1bj8zjyrpmhwd1fovgz 0 146552 857947 2026-06-02T23:53:18Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Мянганбулагийн хөндийн баруун талын Дээд тайгасын нурууны Онголог уулын арын Цуглын давааны баруунаас 2280м өндрөөс эх авч 33км урсаж, Хэтэрхэй уулын ард Даваат Сайлаг голтой нийлж, далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт Жовош гол болдог. Жологийн голд 27 гол гор..." 857947 wikitext text/x-wiki Мянганбулагийн хөндийн баруун талын Дээд тайгасын нурууны Онголог уулын арын Цуглын давааны баруунаас 2280м өндрөөс эх авч 33км урсаж, Хэтэрхэй уулын ард Даваат Сайлаг голтой нийлж, далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт Жовош гол болдог. Жологийн голд 27 гол горхи цутгана. Том цутгал нь Бараан гол 10км, Хэттэг гол 12км, Хэвтэг бууш гол 6км, Хар гол 10км, Бараан Адар гол 4км байна. cf8ifq3kl7tem3ohmb8lfgdglbu3ff4 858019 857947 2026-06-03T03:40:08Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ЖОЛОГИЙН ГОЛ]] to [[Жологийн гол]] without leaving a redirect 857947 wikitext text/x-wiki Мянганбулагийн хөндийн баруун талын Дээд тайгасын нурууны Онголог уулын арын Цуглын давааны баруунаас 2280м өндрөөс эх авч 33км урсаж, Хэтэрхэй уулын ард Даваат Сайлаг голтой нийлж, далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт Жовош гол болдог. Жологийн голд 27 гол горхи цутгана. Том цутгал нь Бараан гол 10км, Хэттэг гол 12км, Хэвтэг бууш гол 6км, Хар гол 10км, Бараан Адар гол 4км байна. cf8ifq3kl7tem3ohmb8lfgdglbu3ff4 858020 858019 2026-06-03T03:40:48Z Zorigt 49 858020 wikitext text/x-wiki '''Жологийн гол''' нь Мянганбулагийн хөндийн баруун талын Дээд тайгасын нурууны Онголог уулын арын Цуглын давааны баруунаас 2280м өндрөөс эх авч 33км урсаж, Хэтэрхэй уулын ард Даваат Сайлаг голтой нийлж, далайн түвшнээс дээш 1440м өндөрт Жовош гол болдог. Жологийн голд 27 гол горхи цутгана. Том цутгал нь Бараан гол 10км, Хэттэг гол 12км, Хэвтэг бууш гол 6км, Хар гол 10км, Бараан Адар гол 4км байна. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] jt6guf0y2uvxj9zzj3q8yfxyq5awmmr 0 146553 857948 2026-06-02T23:54:13Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Цагааннуур, Рэнчинлхүмбэ, Улаан-Уул сумын нутгийн хилийн Ивэдийн давааны /2292,0/ урд 2200м өндрөөс эх авч 23км урсан Доод Цахир /1881,2/ уулын баруун хойгуур Хөгийн голын ар биеэр цутгана. Голын цутгал далайн түвшнээс дээш 1546м өргөдсөн, урсгалын хурд 0,5м/сек. Энэ..." 857948 wikitext text/x-wiki Цагааннуур, Рэнчинлхүмбэ, Улаан-Уул сумын нутгийн хилийн Ивэдийн давааны /2292,0/ урд 2200м өндрөөс эх авч 23км урсан Доод Цахир /1881,2/ уулын баруун хойгуур Хөгийн голын ар биеэр цутгана. Голын цутгал далайн түвшнээс дээш 1546м өргөдсөн, урсгалын хурд 0,5м/сек. Энэ голд 12 гол, горхи цутгадагаас том нь Ар гол 9км, Тэрэгтэг гол 10 км байна. 0adxn4bedtvgfh99o9869oke1pg5uw9 858017 857948 2026-06-03T03:38:39Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ИВЭДИЙН ГОЛ]] to [[Ивэдийн гол]] without leaving a redirect 857948 wikitext text/x-wiki Цагааннуур, Рэнчинлхүмбэ, Улаан-Уул сумын нутгийн хилийн Ивэдийн давааны /2292,0/ урд 2200м өндрөөс эх авч 23км урсан Доод Цахир /1881,2/ уулын баруун хойгуур Хөгийн голын ар биеэр цутгана. Голын цутгал далайн түвшнээс дээш 1546м өргөдсөн, урсгалын хурд 0,5м/сек. Энэ голд 12 гол, горхи цутгадагаас том нь Ар гол 9км, Тэрэгтэг гол 10 км байна. 0adxn4bedtvgfh99o9869oke1pg5uw9 858018 858017 2026-06-03T03:39:52Z Zorigt 49 858018 wikitext text/x-wiki '''Ивэдийн гол''' нь Хөвсгөл аймгийн [[Цагааннуур сум (Хөвсгөл)|Цагааннуур]], [[Рэнчинлхүмбэ сум|Рэнчинлхүмбэ]], [[Улаан-Уул сум]]ын нутгийн хилийн Ивэдийн давааны (2292,0м) урд 2200м өндрөөс эх авч 23км урсан Доод Цахир (1881,2м) уулын баруун хойгуур [[Хөгийн гол]]ын ар биеэр цутгана. Голын цутгал далайн түвшнээс дээш 1546м өргөдсөн, урсгалын хурд 0,5м/сек. Энэ голд 12 гол, горхи цутгадгаас том нь Ар гол 9км, Тэрэгтэг гол 10 км байна. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] 9g78gtqa348pgi6vjr6xfrfayj1zamb 0 146554 857949 2026-06-02T23:54:57Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Сайлагийн давааны жижиг нуураас эх авч 2500 м дээш өндөртэй уулсын хоорондуур 20км урсан Бусын голд зүүнээс цутгана. Энэ голд 2 горхи цутгадаг." 857949 wikitext text/x-wiki Сайлагийн давааны жижиг нуураас эх авч 2500 м дээш өндөртэй уулсын хоорондуур 20км урсан Бусын голд зүүнээс цутгана. Энэ голд 2 горхи цутгадаг. lzj52la3u5x9as9m4a2uyf3qq6t4m0x 858015 857949 2026-06-03T03:37:54Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ИХ САЙЛАГ ГОЛ]] to [[Их Сайлаг гол]] without leaving a redirect 857949 wikitext text/x-wiki Сайлагийн давааны жижиг нуураас эх авч 2500 м дээш өндөртэй уулсын хоорондуур 20км урсан Бусын голд зүүнээс цутгана. Энэ голд 2 горхи цутгадаг. lzj52la3u5x9as9m4a2uyf3qq6t4m0x 858016 858015 2026-06-03T03:38:21Z Zorigt 49 858016 wikitext text/x-wiki '''Их Сайлаг гол''' нь Сайлагийн давааны жижиг нуураас эх авч 2500 м дээш өндөртэй уулсын хоорондуур 20км урсан [[Бусын гол]]д зүүнээс цутгана. Энэ голд 2 горхи цутгадаг. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] 668tb0v3o7etvpi2kf1g4alllw9fnm7 0 146555 857950 2026-06-02T23:55:54Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Саяны нурууны Халзар Дух уул урд 2340м өндрөөс эх авч, 2200м дээш өндөртэй уулсын дундуур 21км урсан Шишхэд голын урд биеэс цутгана. Цутгал орчим далайн түвшнээс дээш 1245м өргөгдсөн. Голын голдирол чулуутай, урсгалын хурд 3м/сек, өргөн 15м гүн 0.7м байна." 857950 wikitext text/x-wiki Саяны нурууны Халзар Дух уул урд 2340м өндрөөс эх авч, 2200м дээш өндөртэй уулсын дундуур 21км урсан Шишхэд голын урд биеэс цутгана. Цутгал орчим далайн түвшнээс дээш 1245м өргөгдсөн. Голын голдирол чулуутай, урсгалын хурд 3м/сек, өргөн 15м гүн 0.7м байна. 9oyzucr4iunb7kn5en4y870e9szj0ch 858013 857950 2026-06-03T03:36:54Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ИХ ТУРШ ГОЛ]] to [[Их Турш гол]] without leaving a redirect 857950 wikitext text/x-wiki Саяны нурууны Халзар Дух уул урд 2340м өндрөөс эх авч, 2200м дээш өндөртэй уулсын дундуур 21км урсан Шишхэд голын урд биеэс цутгана. Цутгал орчим далайн түвшнээс дээш 1245м өргөгдсөн. Голын голдирол чулуутай, урсгалын хурд 3м/сек, өргөн 15м гүн 0.7м байна. 9oyzucr4iunb7kn5en4y870e9szj0ch 858014 858013 2026-06-03T03:37:36Z Zorigt 49 858014 wikitext text/x-wiki '''Их Турш гол''' нь [[Соёны нуруу|Саяны нуруу]]ны Халзар Дух уулын урд 2340м өндрөөс эх авч, 2200м дээш өндөртэй уулсын дундуур 21км урсан [[Шишгэд гол|Шишхэд гол]]ын урд биеэс цутгана. Цутгал орчим далайн түвшнээс дээш 1245м өргөгдсөн. Голын голдирол чулуутай, урсгалын хурд 3м/сек, өргөн 15м гүн 0.7м байна. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] 7tpqwhdazcd4x5hncy3dk3qcisdceal 0 146556 857951 2026-06-02T23:57:11Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Улаан тайгын нурууны Ханх, Рэнчинлхүмбэ сумын хилийн Өлийн давааны зүүн талын 1930м өндрөөс авч Рэнчинлхүмбэ, Ханх сумын нутгийн хилээр 8км урсан Хөвсгөл нуурт баруунаас цутгана. Өлийн голд 3 горхи цутгана." 857951 wikitext text/x-wiki Улаан тайгын нурууны Ханх, Рэнчинлхүмбэ сумын хилийн Өлийн давааны зүүн талын 1930м өндрөөс авч Рэнчинлхүмбэ, Ханх сумын нутгийн хилээр 8км урсан Хөвсгөл нуурт баруунаас цутгана. Өлийн голд 3 горхи цутгана. qept1dr5nkva8g271g5c2ecvn2q6dpx 858011 857951 2026-06-03T03:35:40Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ӨЛИЙН ГОЛ]] to [[Өлийн гол]] without leaving a redirect 857951 wikitext text/x-wiki Улаан тайгын нурууны Ханх, Рэнчинлхүмбэ сумын хилийн Өлийн давааны зүүн талын 1930м өндрөөс авч Рэнчинлхүмбэ, Ханх сумын нутгийн хилээр 8км урсан Хөвсгөл нуурт баруунаас цутгана. Өлийн голд 3 горхи цутгана. qept1dr5nkva8g271g5c2ecvn2q6dpx 858012 858011 2026-06-03T03:36:35Z Zorigt 49 858012 wikitext text/x-wiki '''Өлийн гол''' нь [[Улаан тайга|Улаан тайгын]] нурууны [[Ханх сум|Ханх]], [[Рэнчинлхүмбэ сум]]ын хилийн Өлийн давааны зүүн талын 1930м өндрөөс авч Рэнчинлхүмбэ, Ханх сумын нутгийн хилээр 8км урсан [[Хөвсгөл нуур]]т баруунаас цутгана. Өлийн голд 3 горхи цутгана. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] 1mfyeoj1nfg0l83v8i4ycb11sg8oiwx 0 146557 857952 2026-06-02T23:57:58Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Саллигийн давааны араас далайн түвшнээс дээш 2680м өндрөөс эх авч 20км урсан Бусын голд зүүн биеэс нь далайн түвшнээс дээш 1275м өндөрт цутгана. Сагилаг голд 7 жижиг гол горхи цутгадаг." 857952 wikitext text/x-wiki Саллигийн давааны араас далайн түвшнээс дээш 2680м өндрөөс эх авч 20км урсан Бусын голд зүүн биеэс нь далайн түвшнээс дээш 1275м өндөрт цутгана. Сагилаг голд 7 жижиг гол горхи цутгадаг. ai3bjjsubilovvav07vgomdol9o4qch 858010 857952 2026-06-03T03:35:25Z Zorigt 49 858010 wikitext text/x-wiki '''Сагилаг гол''' нь Сагилагийн давааны араас далайн түвшнээс дээш 2680м өндрөөс эх авч 20км урсан [[Бусын гол]]д зүүн биеэс нь далайн түвшнээс дээш 1275м өндөрт цутгана. Сагилаг голд 7 жижиг гол горхи цутгадаг. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] 4ka4ux5eovmo9lwt0w1nfkjix22j32i 858031 858010 2026-06-03T03:46:49Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[САГИЛАГ ГОЛ]] to [[Сагилаг гол]] without leaving a redirect 858010 wikitext text/x-wiki '''Сагилаг гол''' нь Сагилагийн давааны араас далайн түвшнээс дээш 2680м өндрөөс эх авч 20км урсан [[Бусын гол]]д зүүн биеэс нь далайн түвшнээс дээш 1275м өндөрт цутгана. Сагилаг голд 7 жижиг гол горхи цутгадаг. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] 4ka4ux5eovmo9lwt0w1nfkjix22j32i 0 146558 857953 2026-06-02T23:58:59Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Хөгийн голын баруун талын Улаан тайгын нурууны хойно 2403.0  өндөрт орших нуураас эх авч Улаан Тайгын нуруны араар битүү ойн дундуур 38км урсан Монгол улс, ОХУ-ын хилийн араар 296 дугаар баганы орчмоор далайн түвшнээс дээш 1398.3 өндөрт Бусийн голд цутгана. Голы..." 857953 wikitext text/x-wiki Хөгийн голын баруун талын Улаан тайгын нурууны хойно 2403.0  өндөрт орших нуураас эх авч Улаан Тайгын нуруны араар битүү ойн дундуур 38км урсан Монгол улс, ОХУ-ын хилийн араар 296 дугаар баганы орчмоор далайн түвшнээс дээш 1398.3 өндөрт Бусийн голд цутгана. Голын голдирол чулуутай, өргөн 45м, гүн 0.7м, урсгалын хурд 2.5-2.7м/сек. Уранга голд 17 гол, горхи цутгадаг. Том цутгал нь Эзэнгийн гол 12 км. h6cwazojal7sdx8ey3dxctg47a9opxm 858008 857953 2026-06-03T03:33:30Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[УРАНГА ГОЛ]] to [[Уранга гол]] without leaving a redirect 857953 wikitext text/x-wiki Хөгийн голын баруун талын Улаан тайгын нурууны хойно 2403.0  өндөрт орших нуураас эх авч Улаан Тайгын нуруны араар битүү ойн дундуур 38км урсан Монгол улс, ОХУ-ын хилийн араар 296 дугаар баганы орчмоор далайн түвшнээс дээш 1398.3 өндөрт Бусийн голд цутгана. Голын голдирол чулуутай, өргөн 45м, гүн 0.7м, урсгалын хурд 2.5-2.7м/сек. Уранга голд 17 гол, горхи цутгадаг. Том цутгал нь Эзэнгийн гол 12 км. h6cwazojal7sdx8ey3dxctg47a9opxm 858009 858008 2026-06-03T03:34:25Z Zorigt 49 858009 wikitext text/x-wiki '''Уранга гол''' нь [[Хөгийн гол]]ын баруун талын [[Улаан тайга|Улаан тайгын]] нурууны хойно 2403.0 өндөрт орших нуураас эх авч, Улаан Тайгын нуруны араар битүү ойн дундуур 38км урсан Монгол улс, ОХУ-ын хилийн араар 296 дугаар баганын орчмоор далайн түвшнээс дээш 1398.3 өндөрт [[Бусын гол]]д цутгана. Голын голдирол чулуутай, өргөн 45м, гүн 0.7м, урсгалын хурд 2.5-2.7м/сек. Уранга голд 17 гол, горхи цутгадаг. Том цутгал нь Эзэнгийн гол 12 км. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] g4lc660x2blosn1u4cb5blg78a1cwy4 0 146559 857954 2026-06-02T23:59:54Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Жалмайн нурууны арын 2100м дээш өндөрт орших олон нууруудаас /Барлин нуур 2115.0/ эх авч, Монгол Улс, ОХУ-ын хилийн дагуу Эрээний нурууны зүүнээс 2100м дээш өндөр уулс хоорондын битүү ойн дундуур 22км урсан, Шар гэр голын урд биеэс далайн түвшнээс дээш 1493.4м өндөрт..." 857954 wikitext text/x-wiki Жалмайн нурууны арын 2100м дээш өндөрт орших олон нууруудаас /Барлин нуур 2115.0/ эх авч, Монгол Улс, ОХУ-ын хилийн дагуу Эрээний нурууны зүүнээс 2100м дээш өндөр уулс хоорондын битүү ойн дундуур 22км урсан, Шар гэр голын урд биеэс далайн түвшнээс дээш 1493.4м өндөрт цутгана. Уусын голд 18 жижиг гол горхи цутгадаг. o7emmxjwaou93fs3hohmo3i3z6jj267 858006 857954 2026-06-03T03:32:08Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[УУСЫН ГОЛ]] to [[Уусын гол]] without leaving a redirect 857954 wikitext text/x-wiki Жалмайн нурууны арын 2100м дээш өндөрт орших олон нууруудаас /Барлин нуур 2115.0/ эх авч, Монгол Улс, ОХУ-ын хилийн дагуу Эрээний нурууны зүүнээс 2100м дээш өндөр уулс хоорондын битүү ойн дундуур 22км урсан, Шар гэр голын урд биеэс далайн түвшнээс дээш 1493.4м өндөрт цутгана. Уусын голд 18 жижиг гол горхи цутгадаг. o7emmxjwaou93fs3hohmo3i3z6jj267 858007 858006 2026-06-03T03:32:57Z Zorigt 49 858007 wikitext text/x-wiki '''Уусын гол''' нь Жалмайн нурууны арын 2100м дээш өндөрт орших олон нууруудаас /[[Барлин нуур]] 2115.0/ эх авч, Монгол Улс, ОХУ-ын хилийн дагуу Эрээний нурууны зүүнээс 2100м дээш өндөр уулс хоорондын битүү ойн дундуур 22км урсан, [[Шар Гэр гол]]ын урд биеэс далайн түвшнээс дээш 1493.4м өндөрт цутгана. Уусын голд 18 жижиг гол горхи цутгадаг. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] il4uqho5voyltsdcsn4f1c468ggrj35 0 146560 857955 2026-06-03T00:00:34Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Онголог уулын урд 2105м өндрөөс эх авч 19км урсан Улаан Хад овооны баруунаас Хөгийн голд цутгана. Үхэртийн голд 13 гол, горхи цутгадаг. Том цутгал гол нь Зүүн үхэрт гол 10км урт болно." 857955 wikitext text/x-wiki Онголог уулын урд 2105м өндрөөс эх авч 19км урсан Улаан Хад овооны баруунаас Хөгийн голд цутгана. Үхэртийн голд 13 гол, горхи цутгадаг. Том цутгал гол нь Зүүн үхэрт гол 10км урт болно. 91jx2duuo6nsxzkkvy8yxj54cv6txdg 858004 857955 2026-06-03T03:31:12Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ҮХЭРТИЙН ГОЛ]] to [[Үхэртийн гол]] without leaving a redirect 857955 wikitext text/x-wiki Онголог уулын урд 2105м өндрөөс эх авч 19км урсан Улаан Хад овооны баруунаас Хөгийн голд цутгана. Үхэртийн голд 13 гол, горхи цутгадаг. Том цутгал гол нь Зүүн үхэрт гол 10км урт болно. 91jx2duuo6nsxzkkvy8yxj54cv6txdg 858005 858004 2026-06-03T03:31:50Z Zorigt 49 858005 wikitext text/x-wiki '''Үхэртийн гол''' нь Онголог уулын урд 2105м өндрөөс эх авч 19км урсан Улаан Хад овооны баруунаас [[Хөгийн гол]]д цутгана. Үхэртийн голд 13 гол, горхи цутгадаг. Том цутгал гол нь Зүүн үхэрт гол 10км урт болно. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] h361p910eeib9svunzubi6kp7ckpcpl 0 146561 857956 2026-06-03T00:01:09Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Халзар дух уулын баруун талын 1800м өндрөөс эх авч 22 км урсан хилийн 302 дугаар баганы доогуур Бусын голын зүүнээс цутгана. Хараат голд 13 гол горхи цутгаж усаар тэжээнэ." 857956 wikitext text/x-wiki Халзар дух уулын баруун талын 1800м өндрөөс эх авч 22 км урсан хилийн 302 дугаар баганы доогуур Бусын голын зүүнээс цутгана. Хараат голд 13 гол горхи цутгаж усаар тэжээнэ. co40p717bj13oyx9m0rophb1nyve13a 857999 857956 2026-06-03T03:26:15Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ХАРААТ ГОЛ]] to [[Хараат гол]] without leaving a redirect 857956 wikitext text/x-wiki Халзар дух уулын баруун талын 1800м өндрөөс эх авч 22 км урсан хилийн 302 дугаар баганы доогуур Бусын голын зүүнээс цутгана. Хараат голд 13 гол горхи цутгаж усаар тэжээнэ. co40p717bj13oyx9m0rophb1nyve13a 858000 857999 2026-06-03T03:27:25Z Zorigt 49 858000 wikitext text/x-wiki '''Хараат гол''' нь Халзар дух уулын баруун талын 1800м өндрөөс эх авч 22 км урсан хилийн 302 дугаар баганын доогуур [[Бусын гол]]ын зүүнээс цутгана. Хараат голд 13 гол горхи цутгаж усаар тэжээнэ. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] rm4zr8u44q12pibxkewb6155kagicfa 0 146562 857958 2026-06-03T00:03:30Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Шанайн уулын баруун хойно 2200м өндрөөс эх авч 21 зм урсан Бэрх уулын харалдаагаар Бусийн голын хөндийн намагт зүүнээс шургана. Шанайн голд 5 гол горхи цутгадаг." 857958 wikitext text/x-wiki Шанайн уулын баруун хойно 2200м өндрөөс эх авч 21 зм урсан Бэрх уулын харалдаагаар Бусийн голын хөндийн намагт зүүнээс шургана. Шанайн голд 5 гол горхи цутгадаг. ezgdslk7nit8v68sicgmudggmj4s89c 857996 857958 2026-06-03T03:22:33Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ШАНАЙН ГОЛ]] to [[Шанайн гол]] without leaving a redirect 857958 wikitext text/x-wiki Шанайн уулын баруун хойно 2200м өндрөөс эх авч 21 зм урсан Бэрх уулын харалдаагаар Бусийн голын хөндийн намагт зүүнээс шургана. Шанайн голд 5 гол горхи цутгадаг. ezgdslk7nit8v68sicgmudggmj4s89c 857997 857996 2026-06-03T03:24:14Z Zorigt 49 857997 wikitext text/x-wiki '''Шанайн гол''' нь Шанайн уулын баруун хойно 2200м өндрөөс эх авч 21 км урсан Бэрх уулын харалдаагаар [[Бусийн гол]]ын хөндийн намагт зүүнээс шургана. Шанайн голд 5 гол горхи цутгадаг. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] l97tysrbd7h8vs7hhw536665kvkyv2i 858001 857997 2026-06-03T03:27:42Z Zorigt 49 858001 wikitext text/x-wiki '''Шанайн гол''' нь Шанайн уулын баруун хойно 2200м өндрөөс эх авч 21 км урсан Бэрх уулын харалдаагаар [[Бусын гол]]ын хөндийн намагт зүүнээс шургана. Шанайн голд 5 гол горхи цутгадаг. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] 056unyyq1un2dik3pdw72uf8vhpemc7 0 146563 857959 2026-06-03T00:04:26Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Шар гэр их голын даваанаас эх авч 2500м өндөртэй уулсын дундуур Монгол улсын нутагт 42км, хийлээс цааш ОХУ-ын нутагт 20км урсана. Голын гольдрол чулуутай, өргөн 30-40м, гүн 0.7м, урсгалын хурд 2.7м/сек. Энэ голд 8 жижиг гол горхи цутгадаг. Том цутгал нь Уусын гол 22 к..." 857959 wikitext text/x-wiki Шар гэр их голын даваанаас эх авч 2500м өндөртэй уулсын дундуур Монгол улсын нутагт 42км, хийлээс цааш ОХУ-ын нутагт 20км урсана. Голын гольдрол чулуутай, өргөн 30-40м, гүн 0.7м, урсгалын хурд 2.7м/сек. Энэ голд 8 жижиг гол горхи цутгадаг. Том цутгал нь Уусын гол 22 км, Тэрмийн гол 12км байна. ljo8azop149pf4j209h8one56a43h7p 857994 857959 2026-06-03T03:20:24Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ШАР ГЭР ГОЛ]] to [[Шар Гэр гол]] without leaving a redirect 857959 wikitext text/x-wiki Шар гэр их голын даваанаас эх авч 2500м өндөртэй уулсын дундуур Монгол улсын нутагт 42км, хийлээс цааш ОХУ-ын нутагт 20км урсана. Голын гольдрол чулуутай, өргөн 30-40м, гүн 0.7м, урсгалын хурд 2.7м/сек. Энэ голд 8 жижиг гол горхи цутгадаг. Том цутгал нь Уусын гол 22 км, Тэрмийн гол 12км байна. ljo8azop149pf4j209h8one56a43h7p 857995 857994 2026-06-03T03:22:04Z Zorigt 49 857995 wikitext text/x-wiki '''Шар Гэр гол''' нь Шар гэр их голын даваанаас эх авч 2500м өндөртэй уулсын дундуур Монгол улсын нутагт 42км, хилээс цааш ОХУ-ын нутагт 20км урсана. Голын голдирол чулуутай, өргөн 30-40м, гүн 0.7м, урсгалын хурд 2.7м/сек. Энэ голд 8 жижиг гол горхи цутгадаг. Том цутгал нь Уусын гол 22 км, Тэрмийн гол 12км байна. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] [[Ангилал:Оросын гол мөрөн]] 4b3984zwmtzxgeg1gahoxdr6u0n75vs 0 146564 857960 2026-06-03T00:05:15Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Жалмайн нурууны ард Барлингийн нурууны зүүн талд Монгол Улс, ОХУ-ын хилээс 9км-т далайн түвшнээс дээш 2115м өндөрт 500га талбайг хамарч байршдаг. Нуурын тойронд 20 гаруй жижиг нуурууд байршдаг. Бошдог нуур нь 50 га орчим талбайтай." 857960 wikitext text/x-wiki Жалмайн нурууны ард Барлингийн нурууны зүүн талд Монгол Улс, ОХУ-ын хилээс 9км-т далайн түвшнээс дээш 2115м өндөрт 500га талбайг хамарч байршдаг. Нуурын тойронд 20 гаруй жижиг нуурууд байршдаг. Бошдог нуур нь 50 га орчим талбайтай. 30nd0delrtp77llilyc84pp0v8zgrsu 857992 857960 2026-06-03T03:19:11Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[БАРЛИН НУУР]] to [[Барлин нуур]] without leaving a redirect 857960 wikitext text/x-wiki Жалмайн нурууны ард Барлингийн нурууны зүүн талд Монгол Улс, ОХУ-ын хилээс 9км-т далайн түвшнээс дээш 2115м өндөрт 500га талбайг хамарч байршдаг. Нуурын тойронд 20 гаруй жижиг нуурууд байршдаг. Бошдог нуур нь 50 га орчим талбайтай. 30nd0delrtp77llilyc84pp0v8zgrsu 857993 857992 2026-06-03T03:19:49Z Zorigt 49 857993 wikitext text/x-wiki '''Барлин нуур''' нь Жалмайн нурууны ард, Барлингийн нурууны зүүн талд, Монгол Улс, ОХУ-ын хилээс 9км-т, далайн түвшнээс дээш 2115м өндөрт 500га талбайг хамарч байршдаг. Нуурын тойронд 20 гаруй жижиг нуур байршдаг. [[Ангилал:Монголын нуур]] phzakcnw47397dke3e91twwtn5ntao1 0 146565 857961 2026-06-03T00:05:55Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Бошдог уулын ард далайн түвшнээс дээш 1586.0м өндөрт байршдаг. Бошдог нуур нь 50 га орчим талбайтай." 857961 wikitext text/x-wiki Бошдог уулын ард далайн түвшнээс дээш 1586.0м өндөрт байршдаг. Бошдог нуур нь 50 га орчим талбайтай. tvgw03tcnmruadqt6gr8pqqrphtkelp 857990 857961 2026-06-03T03:18:21Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[БОШДОГ НУУР]] to [[Бошдог нуур]] without leaving a redirect 857961 wikitext text/x-wiki Бошдог уулын ард далайн түвшнээс дээш 1586.0м өндөрт байршдаг. Бошдог нуур нь 50 га орчим талбайтай. tvgw03tcnmruadqt6gr8pqqrphtkelp 857991 857990 2026-06-03T03:18:52Z Zorigt 49 857991 wikitext text/x-wiki '''Бошдог нуур''' нь Бошдог уулын ард, далайн түвшнээс дээш 1586.0м өндөрт байршдаг. Бошдог нуур нь 50 га орчим талбайтай. [[Ангилал:Монголын нуур]] bjqa4orozg5r3z39ikzrbqyggeytv8d 0 146566 857962 2026-06-03T00:06:39Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Мунгарагийн Цагаан уулын ард далайн түвшнээс дээш 2247м өндөрт Мунгараг голын эх болж байршдаг. 120га талбайтай." 857962 wikitext text/x-wiki Мунгарагийн Цагаан уулын ард далайн түвшнээс дээш 2247м өндөрт Мунгараг голын эх болж байршдаг. 120га талбайтай. tlz470sr6p0d8kx2x6btbpiqi78jr7f 857988 857962 2026-06-03T03:17:37Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[МУНГАРАГ НУУР]] to [[Мунгараг нуур]] without leaving a redirect 857962 wikitext text/x-wiki Мунгарагийн Цагаан уулын ард далайн түвшнээс дээш 2247м өндөрт Мунгараг голын эх болж байршдаг. 120га талбайтай. tlz470sr6p0d8kx2x6btbpiqi78jr7f 857989 857988 2026-06-03T03:18:03Z Zorigt 49 857989 wikitext text/x-wiki '''Мунгараг нуур''' нь Мунгарагийн Цагаан уулын ард, далайн түвшнээс дээш 2247м өндөрт Мунгараг голын эх болж байршдаг. 120га талбайтай. [[Ангилал:Монголын нуур]] jlnrie181xl614ltnhb7vg0oc4s0htz 0 146567 857963 2026-06-03T00:07:22Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Бүрэлгээний Цагаан нурууны ард, Ёлт уулын баруун урд, Дэлгэрмөрөн голын зүүн талд, далайн түвшнээс дээш 2329.6м өндөрт оршдог. Нуурын талбай 700 га, нуураас Тайжийн гол гарч 8км урсан Дэлгэрмөрөн голд цутгана. Нуурын тойронд 100 орчим жижиг нуурууд байна." 857963 wikitext text/x-wiki Бүрэлгээний Цагаан нурууны ард, Ёлт уулын баруун урд, Дэлгэрмөрөн голын зүүн талд, далайн түвшнээс дээш 2329.6м өндөрт оршдог. Нуурын талбай 700 га, нуураас Тайжийн гол гарч 8км урсан Дэлгэрмөрөн голд цутгана. Нуурын тойронд 100 орчим жижиг нуурууд байна. fsx47ziv68p6o0kac4bnt0qomo0gqb5 857986 857963 2026-06-03T03:16:33Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ТАЙЖИЙН НУУР]] to [[Тайжийн нуур]] without leaving a redirect 857963 wikitext text/x-wiki Бүрэлгээний Цагаан нурууны ард, Ёлт уулын баруун урд, Дэлгэрмөрөн голын зүүн талд, далайн түвшнээс дээш 2329.6м өндөрт оршдог. Нуурын талбай 700 га, нуураас Тайжийн гол гарч 8км урсан Дэлгэрмөрөн голд цутгана. Нуурын тойронд 100 орчим жижиг нуурууд байна. fsx47ziv68p6o0kac4bnt0qomo0gqb5 857987 857986 2026-06-03T03:17:19Z Zorigt 49 857987 wikitext text/x-wiki '''Тайжийн нуур''' нь Бүрэлгээний Цагаан нурууны ард, Ёлт уулын баруун урд, [[Дэлгэрмөрөн гол]]ын зүүн талд, далайн түвшнээс дээш 2329.6м өндөрт оршдог. Нуурын талбай 700 га, нуураас Тайжийн гол гарч 8км урсан Дэлгэрмөрөн голд цутгана. Нуурын тойронд 100 орчим жижиг нуур байна. [[Ангилал:Монголын нуур]] 0utv4uy2fs81k24kvwfdaq0jh9fzbt7 0 146568 857964 2026-06-03T00:07:57Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Шишхэд голын баруун талд, Их номт уулын зүүн талд далайн түвшнээс дээш 1582м өндөрт оршдог." 857964 wikitext text/x-wiki Шишхэд голын баруун талд, Их номт уулын зүүн талд далайн түвшнээс дээш 1582м өндөрт оршдог. 1l10j48l12oi45z4i0vfslahxu11l9s 857984 857964 2026-06-03T03:15:43Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ХУРГАНЫ НУУР]] to [[Хурганы нуур]] without leaving a redirect 857964 wikitext text/x-wiki Шишхэд голын баруун талд, Их номт уулын зүүн талд далайн түвшнээс дээш 1582м өндөрт оршдог. 1l10j48l12oi45z4i0vfslahxu11l9s 857985 857984 2026-06-03T03:16:18Z Zorigt 49 857985 wikitext text/x-wiki '''Хурганы нуур''' нь [[Шишгэд гол|Шишхэд гол]]ын баруун талд, Их номт уулын зүүн талд, далайн түвшнээс дээш 1582 м өндөрт оршдог нуур юм. [[Ангилал:Монголын нуур]] f1llqrdrpviknpesnl4iivwe5xkt4j4 0 146569 857965 2026-06-03T00:08:53Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 30км-т байрлана. Мэдрэл, зүрхний рашаан" 857965 wikitext text/x-wiki Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 30км-т байрлана. Мэдрэл, зүрхний рашаан jthg7rcntk3pzvyjrrj4587tz80xp7q 857978 857965 2026-06-03T03:13:05Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[БӨӨСТӨГИЙН РАШААН]] to [[Бөөстөгийн рашаан]] without leaving a redirect 857965 wikitext text/x-wiki Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 30км-т байрлана. Мэдрэл, зүрхний рашаан jthg7rcntk3pzvyjrrj4587tz80xp7q 857979 857978 2026-06-03T03:13:58Z Zorigt 49 857979 wikitext text/x-wiki '''Бөөстөгийн рашаан''' нь [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл аймгийн]] [[Улаан-Уул сум]]ын төвөөс зүүн тийш 30 км-т байрлах, мэдрэл, зүрхний рашаан юм. Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтад авсан. antil7dk19cv2w3ed8guqtrdzcoewwv 857980 857979 2026-06-03T03:14:13Z Zorigt 49 857980 wikitext text/x-wiki '''Бөөстөгийн рашаан''' нь [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл аймгийн]] [[Улаан-Уул сум]]ын төвөөс зүүн тийш 30 км-т байрлах, мэдрэл, зүрхний рашаан юм. Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтад авсан. [[Ангилал:Улаан-Уул сум]] 8ww46vae4ukwrtawprumi35k6v5n7kv 0 146570 857966 2026-06-03T00:09:41Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс хойд зүгт 45 км-т байршдаг. Ходоод, элэг, цөс, мэдрэл, нүдэнд хэрэглэнэ." 857966 wikitext text/x-wiki Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс хойд зүгт 45 км-т байршдаг. Ходоод, элэг, цөс, мэдрэл, нүдэнд хэрэглэнэ. 3muaa0bs4ja6ymbr8zg1lhry38ggm8z 857976 857966 2026-06-03T03:11:39Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[ДЭЭД ЦАГААН НУУРЫН РАШААН]] to [[Дээд Цагаан нуурын рашаан]] without leaving a redirect 857966 wikitext text/x-wiki Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс хойд зүгт 45 км-т байршдаг. Ходоод, элэг, цөс, мэдрэл, нүдэнд хэрэглэнэ. 3muaa0bs4ja6ymbr8zg1lhry38ggm8z 857977 857976 2026-06-03T03:12:41Z Zorigt 49 857977 wikitext text/x-wiki '''Дээд Цагаан нуурын рашаан''' нь [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл аймгийн]] [[Улаан-Уул сум]]ын төвөөс хойд зүгт 45 км-т байршдаг, ходоод, элэг, цөс, мэдрэл, нүдэнд хэрэглэдэг рашаан юм. Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтад авсан. q5zk56qifybx230uavyovgjupcuu4h3 857981 857977 2026-06-03T03:14:35Z Zorigt 49 857981 wikitext text/x-wiki '''Дээд Цагаан нуурын рашаан''' нь [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл аймгийн]] [[Улаан-Уул сум]]ын төвөөс хойд зүгт 45 км-т байршдаг, ходоод, элэг, цөс, мэдрэл, нүдэнд хэрэглэдэг рашаан юм. Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтад авсан. [[Ангилал:Улаан-Уул сум]] qsihlrm55nn41ebh5x5c5qnygoe2bwn 0 146571 857967 2026-06-03T00:10:15Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 Хуудас үүсгэв: "Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 15 км-т оршдог. ушгины рашаан" 857967 wikitext text/x-wiki Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 15 км-т оршдог. ушгины рашаан cl4ldzk9qa5xgiov26ol1wr64ha479f 857974 857967 2026-06-03T03:10:08Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[УШГАТЫН РАШААН]] to [[Ушгатын рашаан]] without leaving a redirect 857967 wikitext text/x-wiki Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтанд авсан. Улаан-Уул сумын төвөөс зүүн тийш 15 км-т оршдог. ушгины рашаан cl4ldzk9qa5xgiov26ol1wr64ha479f 857975 857974 2026-06-03T03:11:14Z Zorigt 49 857975 wikitext text/x-wiki '''Ушгатын рашаан''' нь [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл аймгийн]] [[Улаан-Уул сум]]ын төвөөс зүүн тийш 15 км-т оршдог, уушгины рашаан юм. Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтад авсан. gynu4tf00ilc73pcx2uk8ey6fn02pla 857982 857975 2026-06-03T03:14:47Z Zorigt 49 857982 wikitext text/x-wiki '''Ушгатын рашаан''' нь [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл аймгийн]] [[Улаан-Уул сум]]ын төвөөс зүүн тийш 15 км-т оршдог, уушгины рашаан юм. Аймгийн ИТХ-ын 2002 оны №4 тогтоолоор хамгаалалтад авсан. [[Ангилал:Улаан-Уул сум]] l17a68ljioah8zyre6v7iba2qzc1bys 0 146572 857971 2026-06-03T02:37:09Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 targan nuur, Rechinlhumbe sum, Khuvsgul aimag 857971 wikitext text/x-wiki Тарган нуур нь Хөвсгөл аймгийн Рэнчинлхүмбэ сумын 2-р багын нутагт байрладаг. Шишхэд голын сав газарт байрлах тус нуур нь далайн түвшнээс дээш 1536 метр өндөрт орших ба 9.3 км орчим урт, 4.5 км орчим өргөнтэй жигд бус дүрсзүйн хэлбэртэй нуур юм. Нуурын ус усан мандлын талбайн хэмжээ 21.2 км2 байдаг ба Рэнчинлхүмбэ сумын хамгийн том нуурт тооцогддог. Тарган нуурын орчимд олон жилийн дундаж агаарын температур 4-8 С0  байдаг ба 1-р сарын агаарын дундаж температур -50 С0 , 7-р сарын агаарын дундаж температур +30 С0 байдаг. Уур амьсгалын мужлалаар Тарган нуурын орчим нь нэн хахир өвөлтэй, чийглэгдүү хүйтэрвтэр зунтай бүсэд оршино. gv1gtiik042nnsknac4kpp254znl4en 857972 857971 2026-06-03T02:39:06Z Delgermurun Shishkhed goliin sav gazriin zahirgaa 90862 тарган нуур 857972 wikitext text/x-wiki Тарган нуур нь Хөвсгөл аймгийн Рэнчинлхүмбэ сумын 2-р багын нутагт байрладаг. Шишхэд голын сав газарт байрлах тус нуур нь далайн түвшнээс дээш 1536 метр өндөрт орших ба 9.3 км орчим урт, 4.5 км орчим өргөнтэй жигд бус дүрсзүйн хэлбэртэй нуур юм. Нуурын ус усан мандлын талбайн хэмжээ 21.2 км2 байдаг ба Рэнчинлхүмбэ сумын хамгийн том нуурт тооцогддог. Тарган нуурын орчимд олон жилийн дундаж агаарын температур 4-8 С0  байдаг ба 1-р сарын агаарын дундаж температур -50 С0 , 7-р сарын агаарын дундаж температур +30 С0 байдаг. Уур амьсгалын мужлалаар Тарган нуурын орчим нь нэн хахир өвөлтэй, чийглэгдүү хүйтэрвтэр зунтай бүсэд оршино. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80.jpg 8ohkxz62qfjodkxe318zr6jqeb6f53x 857973 857972 2026-06-03T03:08:48Z Zorigt 49 857973 wikitext text/x-wiki [[Файл:Тарган нуур.jpg|thumb]] '''Тарган нуур '''нь [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл]] аймгийн [[Рэнчинлхүмбэ сум]]ын 2-р багийн нутагт байрладаг. [[Шишгэд гол|Шишхэд гол]]ын сав газарт байрлах тус нуур нь далайн түвшнээс дээш 1536 метр өндөрт орших ба 9.3 км орчим урт, 4.5 км орчим өргөнтэй жигд бус дүрс зүйн хэлбэртэй нуур юм. Нуурын ус усан мандлын талбайн хэмжээ 21.2 км2 байдаг ба Рэнчинлхүмбэ сумын хамгийн том нуурт тооцогддог. Тарган нуурын орчимд олон жилийн дундаж агаарын температур 4-8 ° байдаг ба 1-р сарын агаарын дундаж температур -50С°, 7-р сарын агаарын дундаж температур +30С° байдаг. Уур амьсгалын мужлалаар Тарган нуурын орчим нь нэн хахир өвөлтэй, чийглэгдүү хүйтэрвтэр зунтай бүсэд оршино. 1npyrn6m7f9b1olbne21j0mlxy3zh1o 857983 857973 2026-06-03T03:15:16Z Zorigt 49 857983 wikitext text/x-wiki [[Файл:Тарган нуур.jpg|thumb]] '''Тарган нуур '''нь [[Хөвсгөл аймаг|Хөвсгөл]] аймгийн [[Рэнчинлхүмбэ сум]]ын 2-р багийн нутагт байрладаг. [[Шишгэд гол|Шишхэд гол]]ын сав газарт байрлах тус нуур нь далайн түвшнээс дээш 1536 метр өндөрт орших ба 9.3 км орчим урт, 4.5 км орчим өргөнтэй жигд бус дүрс зүйн хэлбэртэй нуур юм. Нуурын ус усан мандлын талбайн хэмжээ 21.2 км2 байдаг ба Рэнчинлхүмбэ сумын хамгийн том нуурт тооцогддог. Тарган нуурын орчимд олон жилийн дундаж агаарын температур 4-8 ° байдаг ба 1-р сарын агаарын дундаж температур -50С°, 7-р сарын агаарын дундаж температур +30С° байдаг. Уур амьсгалын мужлалаар Тарган нуурын орчим нь нэн хахир өвөлтэй, чийглэгдүү хүйтэрвтэр зунтай бүсэд оршино. [[Ангилал:Рэнчинлхүмбэ сум]] [[Ангилал:Монголын нуур]] 3ndy2jv0lxmixwutyg3wpm8zfu3xb9o