Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 785 859479 852720 2026-06-20T18:27:19Z ~2026-35901-24 105455 /* */ 859479 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын албан ёсны хэл}} {{Инфобокс хэл | name = Монгол хэл | nativename = {{ubl|{{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ|lang=mn}} {{MongolUnicode|ᠬᠡᠯᠡ|lang=mn}}}}<!-- {{Phagspa|v|ꡏꡡꡃ ꡢꡡꡙ ꡁꡦ ꡙꡦ|style=height:40px}} does not align nicely with surrounding text. Alternatively, this phagspa sample shouldn't be misleadingly horizontal *here* given the prominence of the infobox. --> | pronunciation = {{IPA|mn|ˈmɔɴ.ɢəɮ xiɮ|}} | states = [[Монголын тэгш өндөрлөг]] | region = [[Монгол]], [[Өвөр Монгол]], [[Буриад]], [[Халимаг]]; [[Орос]]ын [[Эрхүү муж]], [[Өвөр Байгалын хязгаар]]ын зарим хэсэг; [[Хятад]]ын [[Ляонин муж|Ляонин]], [[Гирин муж|Гирин]], [[Хармөрөн муж|Хармөрөн]], [[Шиньжян]], [[Ганьсү муж|Ганьсү]] болон [[Хөхнуур муж]]ийн; [[Киргиз]]ийн [[Ысыккөл муж]]ийн зарим хэсэг | speakers = {{sigfig|6.187570|2}} сая | ethnicity = [[Монголчууд]] | date = 1982–2020 | ref = e26 | familycolor = Алтай | fam1 = [[Монгол хэлний язгуур]] | fam2 = Төв Монгол | fam3 = [[Буриад хэл|Буриад]]–Монгол | ancestor = [[Прото-Монгол хэл|Прото-Монгол]] | ancestor2 = [[Дундад Монгол хэл|Дундад Монгол]] | ancestor3 = [[Сонгодог Монгол хэл|Сонгодог Монгол]] | dia1 = [[Халх аялга|Халх]] | dia2 = [[Ойрад–Халимаг аялга|Ойрад]] | dia3 = [[Өвөр Монгол аялга|Өвөр Монгол]] | stand1 = [[Халх аялга|Халх]] (Монгол) | stand2 = [[Цахар аялга|Цахар]] (Хятад) | script = {{plainlist| * [[Монгол бичиг|Уламжлалт Монгол]] (Хятад болон Монголд) * [[Монголын кирилл цагаан толгой|Монголын кирилл]] (Монгол болон Оросод) * [[Монгол брайл үсэг]] * [[Дөрвөлжин бичиг]] (түүхэн)}} | nation = {{ubl|{{MGL}}}} * [[Өвөр Монгол]]<ref>{{cite web |title= China |url = http://www.ethnologue.com/country/CN/status|website= Ethnologue}}</ref> * [[Шиньжян]] ** [[Бортал тойрог|Борталын монгол үндэстний өөртөө засах жуу]] ** [[Баянгол - Монголын өөртөө засах тойрог]] ** [[Ховогсайр Монгол өөртөө засах шянь]] * [[Хөхнуур муж|Хөхнуур]] ** [[Хайши тойрог|Хайши Монгол ба Төвөдийн өөртөө засах тойрог]] | agency = {{ubl|Монгол:|Төрийн хэлний зөвлөл,<ref>{{cite web |url = http://www.edulaws.pmis.gov.mn/edulaws/web/index.php?modules=law&viewid=2&law_id=189 |title = Төрийн албан ёсны хэлний тухай хууль<nowiki>'</nowiki> |publisher= MongolianLaws.com|date= 2003-05-15 |access-date = 2009-03-27 |url-status = dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20090822084246/http://www.edulaws.pmis.gov.mn/edulaws/web/index.php?modules=law&viewid=2&law_id=189 |archive-date= 2009-08-22}} Зөвлөлийн шийдвэрийг Засгийн газар соёрхон батлах ёстой.</ref>|Хятад:|Монгол хэл бичгийн ажлын зөвлөл<ref>"Mongγul kele bičig-ün aǰil-un ǰöblel". See Sečenbaγatur ''et al.'' (2005): 204.</ref>}} | iso1 = mn | iso2 = mon | iso3 = mon | lc1 = khk | ld1 = Халх Монгол | lc2 = mvf | ld2 = Өвөр Монгол (хэсэг) | lingua = 44-BAA-b | image = | imagescale = | map = Idioma mongol.png | mapcaption = Монгол хэлээр ярьдаг газрууд. | notice = IPA | glotto = mong1331 | glottorefname = Mongolian }} [[Зураг:Atlas Mongolica.jpg|thumb]] [[Файл:Mongol atlas.jpg|thumb]] [[Файл:MongolianLanguages.jpg|thumb]] [[Файл:Mongolic Lang-map.jpg|thumb]] [[File:China linguistic map.jpg|thumb]] [[File:Mongolic.jpg|thumb]] [[File:БНХАУ - үндэстнүүдийн тархалт.png|thumb]] '''Монгол хэл''' нь Монгол улсын албан ёсны хэл юм. [[Монгол үндэстэн|Монгол үндэстний]] эрт эдүгээ цагийн [[хэл]] [[аялга]], [[үсэг]] [[бичиг|бичгийг]] хамтад нь '''Монгол хэл бичиг''' гэнэ. Түүнээс [[Монгол үндэстэн|Монгол үндэстний]] эх [[хэл]]ийг '''Монгол хэл''' ([[Монгол бичиг|монгол бичгээр]] монггул хэлэ, [[тод монголоор]] монггол хэлэн) гэдэг. Монгол хэл [[13-р зуун|XIII]]-XV, [[16-р зуун|XVI зуун]]ы нэг, [[16-р зуун|XVI-]]XVIII зуун, [[19-р зуун|XIX зуун]]ы гэх мэтээр шатлан хөгжиж [[20-р зуун|XX зуун]]д "'''Орчин цагийн монгол хэл'''"-тэй золгосон юмсанжээ. Монгол хэлийг [[Ойрад–Халимаг аялга|өрнөд]], [[Буриад аялга|умард]], дорнод, төв гэсэн үндсэн дөрвөн аялгатай, биесээсээ тасралгүй үлдсэн хэл [[аялга]] юм гэж [[1959 он]]д Ш.Лувсанвандан эрдэмтэн хэлсэн байдаг.Монгол хэл үсэг бичиг эртний бүр тодорхойлбол Хүннүгийн үеэс хэрэглэж ирж байсан. 1206 онд [[Монгол үндэстэн]] бат тогтож, Согд, Уйгур ул сууриас өөрийн үсэг бичигтэй болжээ. Өнөө цагт хэлбэл [[Монгол бичиг|монгол бичиг]] (1204?–), [[Тод монгол үсэг|Тод]] (1648–) гэсэн хоёр янзын [[монгол бичиг|монгол үсэг]], Монгол (1941–) Буриад (1939–) Халимаг (1941–) гурван янзын [[кирилл үсэг|кирилл үсгийн]] аль нэгийг нь ашиглан Монгол хэлээ тэмдэглэснийг '''Монгол бичиг үсэгтэй''' гэнэ. Өнөөдөр тусгүй ч [[дөрвөлжин үсэг|Дөрвөлжин]], [[соёмбо үсэг|Соёмбо]], [[галиг үсэг|галиг]], [[Вагиндрын үсэг|Вагиндрын]] зэрэг үсэг бичгийн уламжлал бас бий. Монгол хэл бичиг нь [[эгшиг зохицох ёс]]той, [[Алтай хэлний язгуур]]ын ерөнхий шинж буюу өгүүлэгдэхүүн-тусагдахуун-өгүүлэхүүн дарааллаар өгүүлбрээ бүтээдэг. Нэр үг, үйл үгийн адаг нь тийн ялгал, дагавар, нөхцлөөр хувирдаг. == Ангилал == 1959 онд Монголын эрдэмтэн [[Шадавын Лувсанвандан]] урьд нь монгол хэл аялгыг [[Андрей Руднев]], [[Борис Яковлевич Владимирцов|Борис Владимирцов]], [[Гарма Санжеев]], [[Николай Поппе]], [[Н.Чингэлтэй]] нарын ангилж байсан саналыг харьцуулан үзээд харилцан зөрүүтэй зүйлсийг нь ойлгомжтойгоор тайлбарлажээ. Түүний дараа тэрээр өөрийн өвөрмөц саналаа дэвшүүлсэн байдаг:<ref>Г.Батзаяагийн ишлэснээр {{Webarchiv|url=http://medleg.now.mn/uploads/flash/93ab2def18c32824af1d1e8cf93275e98d3b0021.swf |wayback=20121016101735 |text=Ш.Лувсанвандан Монгол хэл аялганы учир |archiv-bot=2023-09-26 14:27:17 InternetArchiveBot }} (1959)</ref> * '''[[Ойрад–Халимаг аялга|Өрнөд аялга]]:''' — Шинжааны Хөхнуур ойрд (250000+орчим), Ижил мөрний [[халимаг]]ууд (160 000+ орчим) ** '''Төв, өрнөдийн завсрын аман аялга''' — Хөх нуур, Альшаа, Эзэнэ гол, Ховдын ойрдын аман аялга * '''[[Буриад аялга|Умард аялга]]:''' — Байгалийн урд биеийн буриад, Байгалийн хойд биеийн буриад (бүгд ≈450000 орчим) ** '''Төв, умардын завсрын аман аялга''' — Сэлэнгийн аман аялга, баргын аман аялга * '''[[Монгол хэл|Төв аялга]]:''' — Халх (3500000-3600000 орчим), Цахар (300000+ орчим), Ордос (200000орчим) * '''[[Монгол хэлний дорнод аялга|Дорнод аялга]]:''' — Хорчин (2000000 орчим), харчин (350 000 орчим) ** '''Төв, дорнодын завсрын аман аялга''' — Баарин, ар хорчин, найман, онниудын аман аялга” гэж ангилагдана. === Халх аялга === [[Халх аялга]] нь [[Монгол Улс]]ын нэг төв [[Аялга|аялга]] юм. 3 сая<ref>Монгол Улсын гурван сая дахь иргэн Өмнөговь аймагт мэндэллээ {{Webarchiv|url=http://www.news.mn/news.shtml |wayback=20150731032500 |text=news.mn |archiv-bot=2023-10-06 12:28:35 InternetArchiveBot }} (2015)</ref> гаруй хүн ам бүхий Монгол Улсын хүн амын 84 орчим хувийг эзлэх [[Халх]]уудын аялга бөгөөд түүнд тохируулан кирилл бичгээр тэмдэглэх бичгийн хэл болох Монгол хэл нь Монгол Улсын албан ёсны хэл ([[Монгол Улсын Үндсэн Хууль]], 8 дугаар зүйл) болно. Хэд хэдэн дэд аялгад хуваагдана. [[1941 он]]<nowiki/>оос ЗХУ-ын нөлөөгөөр Монгол бичгийг халж, «ө», «ү» үсгийг нэмж, орос үсгийн авч хэрэглэсэн нь одоогийн Монгол улсын бичгийн Монгол хэл юм. === Цахар аялга === Цахар аялга ([[Шулуун хөх хошуу]]) нь [[Өвөр Монгол]]ын нэг төв [[Аялга|аялга]] юм. == Өвөрлөгч аялга == Өвөр Монголд албан ёсоор хэрэглэгдэх Монгол хэл нь нэг төв аялга болох [[Цахар аялга| Цахар аялгыг]] баримжаа авиа гэж нэрлэдэг. Албан ёсоор хэлийг тэмдэглэхэд хэрэглэдэг Монгол бичиг бол олон авиаг нэг үсгээр тэмдэглэх уламжлалтай байдаг болон [[Хятад хэл|өөр хэлтэн]] хүмүүстээ холилдон сууж байгаа зэргээс шалтгаалан Өвөр Монголд олон аялга байдаг. Өвөр Монголын төв хэсэгт тархсан Цахар аялга нь Халх аялгатай ялгаа тун бага байдаг бол, зүүн талын Хорчин, Харчин аялга нь дуудлага, авиагаараа нэлээд ялгаатай. Энэ нь Монгол хэлний зүүн аялга юм. Хойд этгээдэд Барга, түүнийг төрөл Буриад аялга, баруун талд Ойрад аялгад (Ордос аялга багтана) байна. Өвөр Монгол дахь, Монгол хэл нь албан ёсоор Урд Монголын, Ойрад, Барга-Буриад гэх гурван аялгад хуваагддаг. Урд Монголын аялга гэдэг нь Цахар, Ордос, Баарин, Хорчин, Харчин болон Алшаа аман аялгануудыг хамарна.<ref>{{unicode|“Öbür mongγul ayalγu bol dumdadu ulus-un mongγul kelen-ü saγuri ayalγu bolqu büged dumdadu ulus-un mongγul kelen-ü barimǰiy-a abiy-a ni čaqar aman ayalγun-du saγurilaγsan bayidaγ.“}} (Sečenbaγatur ''et al.'' 2005: 85).</ref> == Буриад аялга == Буриад аялга нь Монгол хэлний хойд аялга болох бөгөөд зонхилох ярилцагчид нь ОХУ-ын Буриад улсад хэлээ Хори аялгад үндэслэн дүрэмжүүлж, 1939 онд «ө», «ү», «h» гэсэн гурван үсэг нэмж орос үсгийг авч, албан ёсны бичгийн хэл болгон Буряад хэлэн, Буряад-Монгол хэлэн хэмээн нэрлэгдэж байна. Монгол улс дахь Буриадууд Халх-Монгол кирил бичиг, Өвөр Монгол дахь Буриадууд Монгол бичгээр хэлээ тэмдэглэж байна. Буриад аялга нь дотроо 4 аман аялга багтаадаг. Эдгээр нь баруун (эхирид, булагад), дундад (алайр, түнхэн), зүүн (хори), урд (сонгоол, сартуул) аман аялганууд юм. 12 анги эеш зөвлөмж монгол хэл зөв бичгийн дүрэм гээгдэхгүй эгшгийн дүрэм 1.нийтэд мэдэгдэж байгаа гадаад үгийн эгшгийн гээхгүй. жишээ нь: физикийн, менежерээр 2.дараалсан 2 заримдаг гийгүүлэгч эгшггүйдэхэд хүрвэл эгшгийг гээхгүй. жишээ нь: нөхцөлийн, мэдсэний, малчдадаа, мэдэгдчихээд, нөхдөдөө, сурагчдадаа == Ярилцагчдын тоо == Явцуу утгаарх Монгол хэл нь Монгол улс болон, Өвөр Монголын Өөртөө Засах Оронд албан ёсны хэл юм. Нийтдээ 5.2 сая хүн тус хэлээр хэлэлцдэг гэсэн 2005 оны судалгааны үр дүн байдаг<ref>Svantesson ''et al.'' 2005: 141, 143. On the other hand, Sečenbaγatur ''et al.'' 2005: 206 (an Inner Mongolian source) assumes four million Inner Mongolians to be proficient in Mongolian.</ref>. Хятад улс дахь хэлэлцэгсдийн тоог мэдээлэл дутуугаас болж яг нарийн тодорхойлоход төвөгтэй байдаг. 5.8 сая Монгол хүн Хятад улсад амьдарч байгаа гэх статистик байгаа боловч Монгол хэлээр хэлэлцэгсдийн тоо тэдний дотор буурч байгаа ба ялангуяа суурьшмал газруудад болон залуучуудын дунд буурч байна.<ref>Janhunen 2003d: 178.</ref> Хятад улс дахь Монгол хэлээр ярилцагсдын ихэнх нь Өвөр Монголд байдаг бол Харчин болон Хорчин аялгаар ярилцагсад нь Өвөр Монголын зүүн талын залгаа мужуудад байна.<ref>Sečenbaγatur ''et al.'' 2005: 565.</ref> Орост (1989 оны тооллогоор) 376 мянга орчим хүн буриадаараа ярьдаг. Үүний 86,6 %-нь Буриад хэлийг, 13,3 %-нь Орос хэлийг эх хэлээ хэмээн хариулсан байдаг. Халимаг хэлээр ярилцагсдын тоо 150 мянга орчим байдаг. 1991 оноос хойш Буриад, Халимагт эх хэлнүүд нь Орос хэлтэй зэрэгцэх албан ёсны хэл болсноор дунд сургуулиудад заан сургах болсон. == Тулгамдсан асуудал == Монгол улсаас гадна амьдарч буй Монголчууд нь төрөхдөө эх хэлээрээ хэлд орох боловч сургуульд сурах, цаашлаад их дээд сургуульд сурах, төгсөөд ажил олох тэр орчин нь Хятад, Орос, англи хэлээр байдаг тул улсынхаа албан ёсны хэрэгцээнд шахагдан монгол хэл нь орхигдож дайвар хэлний буюу судалгааны хэлний үүрэгтэй болж байна. Улсын албан ёсны хэл болох хятад, орос хэлний хүчтэй хүрээлэлд байгаа буриад, халимаг, өвөрмонголчууд эх хэл аажим аажмаар ийнхүү хэрэглээний хүрээ нь аяндаа багасаж, мөн нөгөө талаар үгсийн сангийн бүрэлдхүүн ихээхэн эрлийзжиж уугуул монгол хэлний чанараа алдан олон зуун жил харь хэлний хүрээлэлд байж салангид монгол хэл болсон могол, монгор, дунсян, баоань хэлтний хувь заяа руу аажимдаа дөтөлсөөр байна.<ref>Л. ЧУлуунбаатар: Монгол хэлний сургалт хийгээд монгол хэлний одоогийн байдал {{Webarchiv|url=http://www.tsahimurtuu.mn/forum/2010/01/13/1747-post |wayback=20120222134456 |text=Цахим Өртөө сүлжээ |archiv-bot=2025-07-27 01:36:50 InternetArchiveBot }}</ref> Монгол хэлэнд тус үг нь байхад, оронд нь интернетээс орж ирсэн англи, орос хэлний үг томъёог шууд галигчлан хэрэглэх асуудал байгаа билээ. ==Цагаан толгой== {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" |- ! colspan="3" | Худам монгол үсэг ! rowspan="2" | ! colspan="2" | Галиг |- ! эхэнд ! дунд ! адагт ! латин ! кирил |- | [[Image:Mg a initial.png]] | rowspan="2" | [[Image:2mg ae medial.png]] | rowspan="2" | [[Image:3mg ae final.png]][[Image:3mg ae2 final.png]] | rowspan="2" | | a | А |- | [[Image:Mg e initial.png]] | e | Э |- | [[Image:Mg i initial.png]] | [[Image:2mg i medial.png]] [[Image:Mongol i middle2.jpg]] | [[Image:3mg iy final.png]] | | i, yi | И,Й, Ы, Ь |- | [[Image:Mg ou initial.png]] | [[Image:2mg_öü2_medial.PNG]] | [[Image:3mg ouöü final.PNG]] | | o, u | О, У |- | [[File:Mg öü initial.PNG]] | [[Image:2mg öü1 medial.PNG]][[Image:2mg öü2 medial.PNG]] | [[Image:3mg ouöü final.PNG]][[Image:Mongol oe tail.jpg]] | | ö, ü | Ө, Ү |- | [[Image:Mg n initial.png]] | [[Image:2mg n1 medial.png]] [[Image:2mg n2 medial.png]] | [[Image:3mg ae final.png]][[Image:3mg n2 final.png]] | | n | Н |- | | [[Image:2mg ng medial.png]] | [[Image:3mg ng final.png]] | | ng | Н, НГ |- | [[Image:Mg b initial.png]] | [[Image:3mg_ouöü_final.PNG]] | [[Image:3mg b1 final.png]][[Image:3mg b2 final.png]] | | b | Б, В |- | [[Image:Mg p initial.png]] | [[Image:2mg p medial.png]] | [[Image:3mg p final.png]] | | p | П |- | [[Image:Mg q initial.png]] | [[Image:2mg q medial.png]] | [[Image:3mg q final.png]] | | q | Х |- | [[Image:Mg gh initial.png]] | [[Image:2mg gh1 medial.png]][[Image:2mg_q_medial.png]] | [[Image:3mg gh1 final.png]] [[Image:3mg_q_final.png]] | | γ | Г |- | rowspan="2" | [[Image:Mg g initial.png]] | rowspan="2" | [[Image:2mg g medial.png]] | | rowspan="2" | | k | Х |- |[[Image:3mg g final.png]] | g | Г |- | [[Image:Mg m initial.png]] | [[Image:2mg m medial.png]] | [[Image:3mg m final.png]] | | m | М |- | [[Image:Mg l initial.png]] | [[Image:2mg l medial.png]] | [[Image:3mg l final.png]] | | l | Л |- | [[Image:Mg s initial.png]] | [[Image:2mg s medial.png]] | [[Image:3mg s final.png]] | | s | С |- class="nounderlines" | [[Image:Mg sh initial.png]] | [[Image:2mg sh medial.png]] | [[Image:3mg sh final.png]] | | š | Ш |- | [[Image:Mg td initial.png]] | [[Image:2mg td2 medial.png]][[Image:2mg td1 medial.png]] | [[Image:3mg td final.png]] | | t, d | Т, Д |- | [[Image:Mg c initial.png]] | [[Image:2mg c medial.png]] | | | č | Ч, Ц |- | [[Image:Mg j initial.png]] | [[Image:2mg j medial.png]] | | | j | Ж, З |- | [[Image:Mg y initial.png]] | [[Image:2mg y medial.png]] | [[Image:3mg iy final.png]] | | y | -Й, Е*, Ё*, Ю*, Я* |- | [[Image:Mg r initial.png]] | [[Image:2mg r medial.png]] | [[Image:3mg r final.png]] | | r | Р |- | [[Image:Mg w initial.png]] | [[Image:2mg w medial.png]] | | | v | В |- | [[Image:Mg f initial.png]] | [[Image:2mg f medial.png]] | [[Image:3mg f final.png]] | | f | Ф |- | [[Image:Mg k initial.png]] | [[Image:2mg k medial.png]] | [[Image:3mg k final.png]] | | {{unicode|ḳ}} | К |- | [[Image:Mg ts initial.png]] | [[Image:2mg ts medial.png]] | | | (c) | (ц) |- | [[Image:Mg z initial.png]] | [[Image:2mg z medial.png]] | | | (z) | (з) |- | [[Image:Mg h initial.png]] | [[Image:2mg h medial.png]] | | | (h) | (г, х) |- | [[Image:Mg zh initial.png]] | | | | (zh) | (-,-) |- | [[Image:Mg ri initial.png]] | | | | (ř) | (-,-) |- | [[Image:Mg ch initial.png]] | | | | (chi) | (-,-) |- |- |} </div> {{col-2}} {|class="wikitable" ! colspan="3" align="center"|Кирил үсэг |- !align="center"|Халимаг <br><small>(1941–)</small> !align="center"|Монгол <br><small>(1941–)</small> !align="center"|Буриад <br><small>(1939–)</small> |- |align="center"|Аа |align="center" rowspan=2 |Аа |align="center" rowspan=2 |Аа |- |align="center"|Әә |- |align="center"|Бб |align="center"|Бб |align="center"|Бб |- |align="center"|Вв |align="center"|Вв |align="center"|Вв |- |align="center"|Гг |align="center" rowspan=2 |Гг |align="center" rowspan=2 |Гг |- |align="center"|Һһ |- |align="center"|Дд |align="center"|Дд |align="center"|Дд |- |align="center"|Ее |align="center"|Ее |align="center"|Ее |- |align="center"|Ёё |align="center"|Ёё |align="center"|Ёё |- |align="center"|Жж |align="center" rowspan=2 |Жж |align="center" rowspan=2 |Жж |- |align="center"|Җҗ |- |align="center"|Зз |align="center"|Зз |align="center"|Зз |- |align="center"|Ии |align="center"|Ии |align="center"|Ии |- |align="center"|Йй |align="center"|Йй |align="center"|Йй |- |align="center"|Кк |align="center"|Кк |align="center"|Кк |- |align="center"|Лл |align="center"|Лл |align="center"|Лл |- |align="center"|Мм |align="center"|Мм |align="center"|Мм |- |align="center"|Нн |align="center" rowspan=2 |Нн |align="center" rowspan=2 |Нн |- |align="center"|Ңң |- |align="center"|Оо |align="center"|Оо |align="center"|Оо |- |align="center"|Өө |align="center"|Өө |align="center"|Өө |- |align="center"|Пп |align="center"|Пп |align="center"|Пп |- |align="center"|Рр |align="center"|Рр |align="center"|Рр |- |align="center"|Сс |align="center"|Сс |align="center"|Сс |- |align="center"|Тт |align="center"|Тт |align="center"|Тт |- |align="center"|Уу |align="center"|Уу |align="center"|Уу |- |align="center"|Үү |align="center"|Үү |align="center"|Үү |- |align="center"|Фф |align="center"|Фф |align="center"|Фф |- |align="center" rowspan=2 |Хх |align="center" rowspan=2 |Хх |align="center"|Хх |- |align="center"|Һһ |- |align="center"|Цц |align="center"|Цц |align="center"|Цц |- |align="center"|Чч |align="center"|Чч |align="center"|Чч |- |align="center"|Шш |align="center"|Шш |align="center"|Шш |- |align="center"|Щщ |align="center"|Щщ |align="center"|Щщ |- |align="center"| |align="center"|ъ |align="center"|ъ |- |align="center"|Ыы |align="center"|Ыы |align="center"|Ы |- |align="center"|ь |align="center"|ь |align="center"|ь |- |align="center"|Ээ |align="center"|Ээ |align="center"|Ээ |- |align="center"|Юю |align="center"|Юю |align="center"|Юю |- |align="center"|Яя |align="center"|Яя |align="center"|Яя |- |align="center"|'''38 үсэг''' |align="center"|'''35 үсэг''' |align="center"|'''36 үсэг''' |} {{col-2}} {{col-end}} == Мөн үзэх == * [[Кирилл монгол бичгийн дүрэм|Кирилл Монгол бичгийн дүрэм]] * [[Монгол бичиг]] * [[Монголын түүхэн үсгүүд]] * [[Монгол хэлний Халх-Буриад-Халимаг товч толь бичиг]] * [[Монгол хэлний бүлэг]] * [[Монгол хэлний хэл зүй]] * [[Цагаан толгой]] == Эшлэл == <references/> == Гадаад холбоос == * [http://toli.query.mn Монгол хэлний тайлбар толь бичиг] * [https://web.archive.org/web/20131127153743/http://asuult.net/dic/ ''Asuult.net'' толь (Англи, Герман, Орос - Монгол хөрвөх)] * [http://www.bolor-toli.com/ "Болор" толь (Англи, Монгол хөрвөх)] * [https://web.archive.org/web/20120922034201/http://altaica.narod.ru/v-mongol.htm Алтайн хэл зүй, Монгол хэлний толь бичигүүд (Кирилл Монгол, Буриад, Халимаг, Монгол бичиг)] *[https://web.archive.org/web/20140112153034/http://indo-european-migrations.scienceontheweb.net/Mongolic_Tungusic.html The Mongolic-Tungusic Language Cluster] *[https://web.archive.org/web/20140722135210/http://lingvoforum.net/index.php/topic,62413.0.html lingvoforum.net] *[http://books.google.mn/books?id=uJ-7yFXRpiYC&pg=PA9&dq=Hsiung-nu+Turkic&hl=en&sa=X&ei=HoJKT8STE7OJ0QGCsrmSDg&redir_esc=y#v=onepage&q=Hsiung-nu%20Turkic&f=false Studies in Turkic and Mongolic Linguistics] *[http://www.dissercat.com/content/grammaticheskie-kategorii-znamenatelnykh-slov-yazyka-sokrovennogo-skazaniya-mongolov-v-sopos Грамматические категории знаменательных слов языка "Сокровенного сказания монголов" в сопоставлении с бурятским языком] *[http://books.google.mn/books?id=to0jS8HJMmAC&dq=%D1%81%D1%81%D0%BC+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B&source=gbs_navlinks_s Монгольское языкознание в России в первой половине XIX в.: проблемы наследия] *[http://www.omniglot.com/language/phrases/mongolian.php omniglot.com] [[Ангилал:Монгол хэл| ]] [[Ангилал:Дан ганц хэл]] [[Ангилал:Залгамал хэл бичиг]] [[Ангилал:Монголын соёл]] [[Ангилал:Монгол хэлний бүлэг]] [[Ангилал:Монголын хэл]] [[Ангилал:Эгшиг зохицох ёст хэл бичиг]] 5fngyahvp7445xirm5rs4ifm9y0rih8 0 4224 859537 854303 2026-06-21T09:22:53Z Enkhsaihan2005 64429 859537 wikitext text/x-wiki {{Short description|Австрийн нийслэл ба хамгийн том хот}} {{About|Австрийн нийслэлийн}} {{Инфобокс суурин | name = Вена | native_name = {{native name|de|Wien}}<br/>{{native name|bar|Wean}} | settlement_type = Нийслэл, [[Австрийн муж|муж]] болон [[Австрийн хотын захиргаанууд|хотын захиргаа]] | image_skyline = {{multiple image |total_width = 305 |border = infobox |perrow = 1/2/3/2 |caption_align = center |image1 = Vienna Austria Skyline Aerial, October 2024.jpg |caption1 = Венийн холын бараа |image2 = Schoenbrunn philharmoniker 2012.jpg |caption2 = [[Шёнбрунн ордон]] |image3 = L02 829e Stephansdom.jpg |caption3 = [[Гэгээн Стефаны сүм, Вена|Штефансдом]] |image4 = 20180109 Vienna State Opera at blue hour 850 9387.jpg |caption4 = [[Венийн дуурийн театр|Дуурийн театр]] |image5 = Merry Christmas (189581451) (cropped).jpg |caption5 = [[Вена хотын захиргаа|Хотын захиргаа]] |image6 = Wien, Hofburg -- 2018 -- 3185.jpg |caption6 = Шинэ [[Хофбург]] |image7 = Karlskirche Vienna, September 2016.jpg |caption7 = [[Карлскирхе]] |image8 = Palacio Belvedere, Viena, Austria, 2020-02-01, DD 93-95 HDR.jpg |caption8 = [[Бельведер, Вена|Дээд Бельведер]] }} | image_flag = Flag of Vienna.svg | image_seal = Vienna seal 1926.svg{{!}}class=skin-invert | image_shield = Wien 3 Wappen.svg | shield_size = 80 | image_blank_emblem = Logo Stadt Wien 04-2019.svg | blank_emblem_type = Лого | blank_emblem_size = | pushpin_map_caption = Австри дахь байршил##Европ дахь байршил | pushpin_map = Австри#Европ | pushpin_relief = 1 | image_map = | mapframe = yes | mapframe-shape = yes | coordinates = {{Coord|type:adm1st_region:AT-9|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flagicon|Австри}} Австри | subdivision_type1 = [[Австрийн муж|Муж]] | subdivision_name1 = Вена | governing_body = [[Венийн хотын зөвлөл ба Ландтаг|Муж ба Хотын захиргаа]] | leader_name = [[Михаэль Людвиг]] | leader_title = [[Венийн хотын даргын жагсаалт|Хотын дарга ба захирагч]] | leader_party = [[Австрийн Социал Демократ Нам|SPÖ]] | total_type = Нийт | area_total_km2 = 414.78 | area_land_km2 = 395.25 | area_water_km2 = 19.39 | elevation_m = 151–542 | elevation_ft = 495–1778 | population_density_sq_mi = auto | population_as_of = 2025 | population_total = 2028499 | population_footnotes = <ref>{{cite web|title=Population 01.01.2025|url=https://www.statistik.at/statistiken/bevoelkerung-und-soziales/bevoelkerung/bevoelkerungsstand/bevoelkerung-zu-jahres-/-quartalsanfang|access-date=2026-04-19|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607224935/https://www.statistik.at/statistiken/bevoelkerung-und-soziales/bevoelkerung/bevoelkerungsstand/bevoelkerung-zu-jahres-/-quartalsanfang|url-status=live}}</ref> | population_density_km2 = 4,890.5/км² | population_urban = 2223236 ("Гол бүс")<ref name="stadtregionen.at h225">{{cite web |title=Bevölkerung Stadtregion Wien |website=stadtregionen.at |url=https://www.stadtregionen.at/wien/bev%C3%B6lkerung |language=de |access-date=2026-04-19 |archive-date=2023-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203052809/https://www.stadtregionen.at/wien/bev%C3%B6lkerung |url-status=live }}</ref> | population_metro = 2890577 | population_rank = Европт [[Европын хотын жагсаалт (хотын хязгаар доторх хүн амын тоогоор)|10-т]]<br/>Австрид [[Австрийн хотын жагсаалт|1-т]] | population_blank2_title = Угсаатан<ref>{{cite web |url=https://www.bamproject.eu/cities/vienna |title=Vienna – BAM – Becoming a Minority |author=Becoming a Minority Project |work=bamproject.eu |access-date=2026-04-19 |archive-date=2021-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821205648/https://www.bamproject.eu/cities/vienna |url-status=live }}</ref> | population_blank2 = {{ubl|46% Австричууд|54% [[Австрийн хүн ам зүй|бусад]]}} | population_demonyms = Венчүүд | iso_code = AT-9 | registration_plate = [[Австрийн тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|W]] | postal_code_type = [[Шуудангийн код]] | postal_code = {{unbulleted list|1xx0 (xx {{=}} дүүргийн дугаар)|1300 ([[Венийн олон улсын нисэх буудал|нисэх буудал]])|1400 ([[Вена дахь НҮБ-ын төлөөлөгчийн газар|НҮБ]])|бусад 1yyy (шуудангийн хайрцаг)<ref>{{cite web |url=https://www.post.at/geschaeftlich_werben_produkte_und_services_adressen_postlexikon.php |title=Postlexikon |publisher=Post AG |year=2018 |access-date=2026-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040554/https://www.post.at/geschaeftlich_werben_produkte_und_services_adressen_postlexikon.php |archive-date=2017-12-01 |url-status=dead }}</ref>}} | timezone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +02:00 | demographics_type1 = ДНБ | demographics1_footnotes = <ref>{{cite web | url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | title=EU regions by GDP, Eurostat|access-date=2026-04-19|website=www.ec.europa.eu}}</ref> | demographics1_title1 = Нийт | demographics1_info1 = €124.868 тэрбум (2024) | demographics1_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics1_info2 = €61,572 (2024) | blank_name_sec1 = [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]] (2022) | blank_info_sec1 = 0.948<ref>{{Cite web |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/AUT/?levels=1+4&years=2021&extrapolation=0 |department=Subnational HDI (v7.0) |title=Austria |website=Global Data Lab |publisher=Менежментийн Судалгааны Хүрээлэн, Радбудын Их Сургууль |language=en |access-date=2026-04-19 |archive-date=24 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524212031/https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/AUT/?levels=1+4&years=2021&extrapolation=0 |url-status=live }}</ref><br />{{color|green|маш өндөр}} · 1-т | blank3_name = [[Холбооны Зөвлөл (Австри)|Холбооны Зөвлөл]] дэх суудал | blank3_info = {{Composition bar|10|60|hex=#000}} | blank_name_sec2 = [[GeoTLD]] | blank_info_sec2 = [[.wien]] | module = {{designation list |embed = yes |designation1 = WHS |designation1_offname = Венийн Түүхэн Төв |designation1_date = 2001 (25-р [[Дэлхийн өвийн хорооны хуралдаан|чуулган]]) |designation1_type = Соёлын |designation1_criteria = ii, iv, vi |designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/1033 1033] |designation1_free1name = Талбай |designation1_free1value = 371 га |designation1_free2name = ЮНЕСКО Бүс нутаг |designation1_free2value = [[Дэлхийн өвийн газруудын жагсаалт#Европ|Европ ба Хойд Америк]] |designation1_free3name = [[Аюулд орсон дэлхийн өвийн жагсаалт|Аюулд орсон]] |designation1_free3value = {{start date|2017}}–одоо<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/news/1684/ |title=Historic Centre of Vienna inscribed on List of World Heritage in Danger |first=UNESCO World Heritage |last=Centre |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-04-19 |archive-date=2020-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003182507/https://whc.unesco.org/en/news/1684// |url-status=live }}</ref> }} | website = {{URL|wien.gv.at}} {{in lang|de}} }} '''Вена''' ({{lang-de|Wien}}) нь [[Австри]]йн [[нийслэл]] бөгөөд Австрийн есөн мужийн нэг нь юм. Вена нь Австрийн хамгийн том хот бөгөөд 1.7 гаруй сая хүн амтай ([[метрополи]] газар нутгийн хүн ам нь 2.3 сая). Мөн түүний [[соёл]]ын, [[эдийн засаг|эдийн засгийн]] ба [[улс төр]]ийн төв юм. Хүн амаараа [[Европын Холбоо]]нд аравт ордог хот бөгөөд 2008 оны байдлаар амьдралын чанараараа хоёрт орсон байна (''Mercer Human Resource Consulting''-н тооцоо). Венад [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага]], [[Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага]] (ОПЕК) зэрэг олон улсын томоохон байгууллагуудын төвүүд оршдог. Вена нь Австрийн хамгийн зүүн захад орших ба [[Чех]], [[Словак]], [[Унгар]] улсуудтай хил залгана. 2001 онд хотын төв буюу "хуучин Вена" , Шёнбрунн ордонг [[ЮНЕСКО]] -ийн [[Дэлхийн өв]]д бүртгэгдсэн бөгөөд ''Economist Intelligence Unit''-н 127 хотыг оролцуулсан амьдралын чанарын судалгаагаар [[Ванкувер]] хоттой эн зэрэгцэж, жагсаалтыг тэргүүлсэн байна. == Газар зүй == {{Том зураг|Gallitzinberg_Panorama.jpg|800|Вена}} === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт|location= Вена ([[Хоэ Варте (Вена)|Хоэ Варте]]) 1991–2020, туйлын үе 1775–одоо |metric first= Y |single line= Y |Jan record high C = 18.7 |Feb record high C = 20.6 |Mar record high C = 25.5 |Apr record high C = 29.5 |May record high C = 34.0 |Jun record high C = 36.5 |Jul record high C = 39.5<!--See info here: https://wien.orf.at/v2/news/stories/2596922/ Moreover, in all of Austria has never reached 41 degrees; the absolute highest registered temperature in the history of Austria is just 40.2 degrees (Bad Deutsch Altenburg, always in 2013)--> |Aug record high C = 38.4 |Sep record high C = 34.0 |Oct record high C = 27.8 |Nov record high C = 21.7 |Dec record high C = 18.6 |year record high C = 39.5 |Jan high C = 3.5 |Feb high C = 6.5 |Mar high C = 10.7 |Apr high C = 17.2 |May high C = 20.7 |Jun high C = 25.1 |Jul high C = 26.4 |Aug high C = 26.1 |Sep high C = 21.1 |Oct high C = 14.3 |Nov high C = 8.8 |Dec high C = 4.0 |year high C = 15.4 |Jan mean C = 1.1 |Feb mean C = 2.8 |Mar mean C = 6.9 |Apr mean C = 11.9 |May mean C = 16.3 |Jun mean C = 20.0 |Jul mean C = 21.9 |Aug mean C = 21.6 |Sep mean C = 16.6 |Oct mean C = 11.2 |Nov mean C = 6.2 |Dec mean C = 1.8 |year mean C = 11.5 |Jan low C = -1.3 |Feb low C = -0.5 |Mar low C = 2.6 |Apr low C = 6.7 |May low C = 10.7 |Jun low C = 14.7 |Jul low C = 15.9 |Aug low C = 15.6 |Sep low C = 12.0 |Oct low C = 7.3 |Nov low C = 3.7 |Dec low C = -0.4 |year low C = 7.2 |Jan record low C = -23.8 |Feb record low C = -26.0 |Mar record low C = -16.3 |Apr record low C = -8.1 |May record low C = -1.8 |Jun record low C = 3.2 |Jul record low C = 6.9 |Aug record low C = 6.5 |Sep record low C = -0.6 |Oct record low C = -9.1 |Nov record low C = -14.3 |Dec record low C = -20.7 |year record low C = -26.0 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 42.1 |Feb precipitation mm = 38.1 |Mar precipitation mm = 51.6 |Apr precipitation mm = 41.8 |May precipitation mm = 78.9 |Jun precipitation mm = 70.0 |Jul precipitation mm = 77.7 |Aug precipitation mm = 69.1 |Sep precipitation mm = 64.1 |Oct precipitation mm = 46.9 |Nov precipitation mm = 46.0 |Dec precipitation mm = 46.8 |year precipitation mm = 673.1 |Jan snow cm = 15.9 |Feb snow cm = 13.6 |Mar snow cm = 5.2 |Apr snow cm = 1.1 |May snow cm = 0.0 |Jun snow cm = 0.0 |Jul snow cm = 0.0 |Aug snow cm = 0.0 |Sep snow cm = 0.0 |Oct snow cm = 0.4 |Nov snow cm = 3.2 |Dec snow cm = 10.8 |year snow cm = |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 8.7 |Feb precipitation days = 7.1 |Mar precipitation days = 8.7 |Apr precipitation days = 6.5 |May precipitation days = 9.4 |Jun precipitation days = 8.4 |Jul precipitation days = 8.9 |Aug precipitation days = 7.9 |Sep precipitation days = 7.4 |Oct precipitation days = 7.2 |Nov precipitation days = 7.6 |Dec precipitation days = 8.6 |year precipitation days = 96.4 |unit snow days = 1.0&nbsp;cm |Jan snow days = 11.4 |Feb snow days = 8.8 |Mar snow days = 3.4 |Apr snow days = 0.3 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.1 |Nov snow days = 1.6 |Dec snow days = 6.2 |year snow days = 31.8 |time day= 14:00 |Jan humidity = 73.4 |Feb humidity = 64.9 |Mar humidity = 57.7 |Apr humidity = 51.6 |May humidity = 54.6 |Jun humidity = 54.4 |Jul humidity = 53.3 |Aug humidity = 52.8 |Sep humidity = 58.4 |Oct humidity = 66.2 |Nov humidity = 74.3 |Dec humidity = 76.6 |year humidity = 61.5 |Jan sun = 70.2 |Feb sun = 104.9 |Mar sun = 155.1 |Apr sun = 216.5 |May sun = 248.3 |Jun sun = 260.5 |Jul sun = 273.6 |Aug sun = 266.3 |Sep sun = 191.7 |Oct sun = 129.9 |Nov sun = 67.7 |Dec sun = 57.1 |year sun = 2041.8 |Jan percentsun = 26.4 |Feb percentsun = 37.5 |Mar percentsun = 43.0 |Apr percentsun = 54.1 |May percentsun = 54.4 |Jun percentsun = 56.3 |Jul percentsun = 58.6 |Aug percentsun = 62.1 |Sep percentsun = 52.2 |Oct percentsun = 40.0 |Nov percentsun = 25.1 |Dec percentsun = 22.6 |year percentsun = 44.4 |source 1 = [[Цаг уур, геодинамикийн төв хүрээлэн]]<ref name="Central Institute for Meteorology and Geodynamics"> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605200319/https://www.zamg.ac.at/cms/de/dokumente/klima/dok_klimauebersichten/copy_of_klimanormalperiode_19912020.xlsx |archive-date=5 June 2023 |url=https://www.zamg.ac.at/cms/de/dokumente/klima/dok_klimauebersichten/copy_of_klimanormalperiode_19912020.xlsx |title=Klimamittelwerte 1991–2020 |publisher=Цаг уур, геодинамикийн төв хүрээлэн |language=de |access-date=2026-04-19 }}</ref> |source 2= Meteo Climat (дээд, доод цэгийг),<ref>{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=299 |title=Station Vienne |publisher=Météo Climat |language=fr |access-date=2026-04-19 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224012427/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=299 |url-status=live }}</ref> wien.orf.at<ref>{{cite web |url=https://wien.orf.at/v2/news/stories/2596922/ |title=Hitzerekord: 39,5 Grad in Wien |publisher=wien.orf.at |access-date=2026-04-19 |language=de |date=2013-08-08 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022001407/https://wien.orf.at/v2/news/stories/2596922/ |url-status=live }}</ref> }} Вена хотын төв хэсэгт байх цаг уурын станцын мэдээллээр хотын төв хэсэг нь Австрийн хамгийн дулаан хэсэгт ордог байна. Хотын төвийн шигүү орон сууцнаас шалтгаалан шөнийн температурын бууралт бага байхад нөлөөлдөг байна. Салхины дунд хурд 14&nbsp;км/цаг. {{Уур амьсгалын хүснэгт|location= Вена ([[Венийн түүхэн төв|Түүхэн төв]]) 1991–2020, туйлшрал 1961–2020 |metric first = Y |single line = Y |collapsed = Y |Jan record high C = 19.5 |Feb record high C = 20.0 |Mar record high C = 25.4 |Apr record high C = 31.2 |May record high C = 34.1 |Jun record high C = 37.7 |Jul record high C = 38.4 |Aug record high C = 39.5 |Sep record high C = 34.5 |Oct record high C = 28.5 |Nov record high C = 21.3 |Dec record high C = 16.4 |year record high C = 39.5 |Jan high C = 4.2 |Feb high C = 7.0 |Mar high C = 11.0 |Apr high C = 17.4 |May high C = 21.1 |Jun high C = 25.7 |Jul high C = 26.9 |Aug high C = 26.6 |Sep high C = 21.6 |Oct high C = 15.0 |Nov high C = 9.5 |Dec high C = 4.7 |year high C = 15.9 |Jan mean C = 2.1 |Feb mean C = 3.8 |Mar mean C = 7.7 |Apr mean C = 13.0 |May mean C = 17.3 |Jun mean C = 21.0 |Jul mean C = 23.0 |Aug mean C = 22.8 |Sep mean C = 17.7 |Oct mean C = 12.3 |Nov mean C = 7.2 |Dec mean C = 2.8 |year mean C = 12.6 |Jan low C = -0.1 |Feb low C = 1.1 |Mar low C = 4.0 |Apr low C = 8.6 |May low C = 12.3 |Jun low C = 16.4 |Jul low C = 17.7 |Aug low C = 17.5 |Sep low C = 13.8 |Oct low C = 8.9 |Nov low C = 5.0 |Dec low C = 0.7 |year low C = 8.8 |Jan record low C = -17.6 |Feb record low C = -16.4 |Mar record low C = -11.0 |Apr record low C = -2.4 |May record low C = 3.0 |Jun record low C = 6.8 |Jul record low C = 10.9 |Aug record low C = 10.1 |Sep record low C = 5.1 |Oct record low C = -2.1 |Nov record low C = -7.0 |Dec record low C = -15.4 |year record low C = -17.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 37.6 |Feb precipitation mm = 33.5 |Mar precipitation mm = 46.3 |Apr precipitation mm = 39.6 |May precipitation mm = 78.3 |Jun precipitation mm = 82.0 |Jul precipitation mm = 80.3 |Aug precipitation mm = 73.8 |Sep precipitation mm = 67.3 |Oct precipitation mm = 47.7 |Nov precipitation mm = 42.9 |Dec precipitation mm = 39.9 |year precipitation mm = 669.2 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 7.5 |Feb precipitation days = 6.3 |Mar precipitation days = 7.7 |Apr precipitation days = 6.4 |May precipitation days = 9.3 |Jun precipitation days = 9.0 |Jul precipitation days = 8.9 |Aug precipitation days = 8.0 |Sep precipitation days = 7.2 |Oct precipitation days = 7.0 |Nov precipitation days = 6.9 |Dec precipitation days = 7.7 |year precipitation days = 91.9 |time day= 14:00 |Jan humidity = 75.0 |Feb humidity = 67.6 |Mar humidity = 62.1 |Apr humidity = 53.9 |May humidity = 54.3 |Jun humidity = 56.9 |Jul humidity = 54.4 |Aug humidity = 54.4 |Sep humidity = 61.0 |Oct humidity = 64.9 |Nov humidity = 74.9 |Dec humidity = 78.4 |year humidity = 63.2 |Jan sun = 70.4 |Feb sun = 103.7 |Mar sun = 154.9 |Apr sun = 216.6 |May sun = 248.5 |Jun sun = 259.1 |Jul sun = 273.3 |Aug sun = 266.3 |Sep sun = 194.0 |Oct sun = 133.3 |Nov sun = 70.7 |Dec sun = 57.1 |year sun = 2047.9 |Jan percentsun = 26.7 |Feb percentsun = 37.1 |Mar percentsun = 42.8 |Apr percentsun = 53.8 |May percentsun = 53.9 |Jun percentsun = 55.2 |Jul percentsun = 57.9 |Aug percentsun = 61.7 |Sep percentsun = 52.6 |Oct percentsun = 40.9 |Nov percentsun = 26.4 |Dec percentsun = 23.0 |year percentsun = 44.3 |source 1= [[Цаг уур, геодинамикийн төв хүрээлэн]]<ref name="Central Institute for Meteorology and Geodynamics"/><ref>{{cite web |url=http://www.zamg.ac.at/fix/klima/oe71-00/klima2000/klimadaten_oesterreich_1971_frame1.htm |title=Klimadaten von Österreich 1971–2000 – Wien-Innere-Stadt |language=de |publisher=Цаг уур, геодинамикийн төв хүрээлэн |access-date=2026-04-19 |archive-date=2019-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012234750/http://www.zamg.ac.at/fix/klima/oe71-00/klima2000/klimadaten_oesterreich_1971_frame1.htm |url-status=live }}</ref> |date= 2015}} {{Уур амьсгалын хүснэгт |collapsed = Y |location= Вена ([[Хоэ Варте (Вена)|Хоэ Варте]]) 1961–1990{{efn-lr|Үдээс хойшхи чийгшлийг орон нутгийн цагаар 14:00 цагт хэмжсэн}} |metric first= Y |single line= Y <!-- Average monthly absolute maximum temperatures (that is, on average, the highest temperature to be observed in a month). It is important to note that this data is not very prominent in most climate data archives. --> | Jan avg record high C = 10.2 | Feb avg record high C = 11.9 | Mar avg record high C = 19.6 | Apr avg record high C = 23.5 | May avg record high C = 26.6 | Jun avg record high C = 30.1 | Jul avg record high C = 31.8 | Aug avg record high C = 31.5 | Sep avg record high C = 27.6 | Oct avg record high C = 21.6 | Nov avg record high C = 16.0 | Dec avg record high C =11.3 | Jan high C =2.9 | Feb high C =5.1 | Mar high C =10.3 | Apr high C =15.2 | May high C =20.5 | Jun high C =23.4 | Jul high C =25.6 | Aug high C =25.4 | Sep high C =20.3 | Oct high C =14.2 | Nov high C =7.5 | Dec high C =4.0 | year high C = | Jan mean C =-0.6 | Feb mean C =1.6 | Mar mean C =5.8 | Apr mean C =10.5 | May mean C =15.1 | Jun mean C =18.2 | Jul mean C =20.1 | Aug mean C =19.7 | Sep mean C =16.0 | Oct mean C =10.6 | Nov mean C =5.1 | Dec mean C =1.2 | year mean C =10.3 | Jan low C =-2.0 | Feb low C =-0.9 | Mar low C =2.4 | Apr low C =5.8 | May low C =10.5 | Jun low C =13.5 | Jul low C =15.4 | Aug low C =15.3 | Sep low C =11.7 | Oct low C =7.0 | Nov low C =2.4 | Dec low C =-0.5 | year low C =6.7 <!-- Average monthly absolute minimum temperatures (that is, on average, the lowest temperature to be observed in a month). It is important to note that this data is not very prominent in most climate data archives. --> | Jan avg record low C = -10.2 | Feb avg record low C = -8.3 | Mar avg record low C = -4.8 | Apr avg record low C = 0.0 | May avg record low C = 4.2 | Jun avg record low C = 8.0 | Jul avg record low C = 10.3 | Aug avg record low C = 9.6 | Sep avg record low C = 5.9 | Oct avg record low C = 0.3 | Nov avg record low C = -3.8 | Dec avg record low C = -9.1 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =38.0 | Feb precipitation mm =42.0 | Mar precipitation mm =41.0 | Apr precipitation mm =51.0 | May precipitation mm =61.0 | Jun precipitation mm =74.0 | Jul precipitation mm =63.0 | Aug precipitation mm =58.0 | Sep precipitation mm =45.0 | Oct precipitation mm =41.0 | Nov precipitation mm =50.0 | Dec precipitation mm =43.0 | year precipitation mm = | unit precipitation days = 1.0 мм | precip days colour = | Jan precipitation days =8 | Feb precipitation days =8 | Mar precipitation days =8 | Apr precipitation days =8 | May precipitation days =9 | Jun precipitation days =9 | Jul precipitation days =9 | Aug precipitation days =8 | Sep precipitation days =6 | Oct precipitation days =6 | Nov precipitation days =8 | Dec precipitation days =8 | year precipitation days = | Jan humidity =79 | Feb humidity =76 | Mar humidity =69 | Apr humidity =64 | May humidity =66 | Jun humidity =66 | Jul humidity =64 | Aug humidity =68 | Sep humidity =74 | Oct humidity =78 | Nov humidity =80 | Dec humidity =80 | year humidity = | Jan afthumidity =73 | Feb afthumidity =68 | Mar afthumidity =57 | Apr afthumidity =51 | May afthumidity =53 | Jun afthumidity =55 | Jul afthumidity =52 | Aug afthumidity =53 | Sep afthumidity =58 | Oct afthumidity =64 | Nov afthumidity =72 | Dec afthumidity =75 | year afthumidity = | Jan dew point C =-3.5 | Feb dew point C =-2.3 | Mar dew point C =-0.2 | Apr dew point C =3.1 | May dew point C =8.2 | Jun dew point C =11.4 | Jul dew point C =12.6 | Aug dew point C =12.7 | Sep dew point C =10.4 | Oct dew point C =6.3 | Nov dew point C =1.5 | Dec dew point C =-1.8 | Jan sun =56 | Feb sun =78 | Mar sun =126 | Apr sun =170 | May sun =221 | Jun sun =223 | Jul sun =246 | Aug sun =228 | Sep sun =171 | Oct sun =137 | Nov sun =63 | Dec sun =52 | year sun = |source 1 = [[Deutscher Wetterdienst]]<ref>{{Cite web |url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_110350_kt.pdf |title=Klimatafel von Wien-Hohe Warte / Österreich |access-date=2026-04-19 |publisher=Deutscher Wetterdienst |no-pp=y |language=Герман |archive-date=2024-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216111615/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_110350_kt.pdf |url-status=live }}</ref> |source 2 = [[NOAA]](mean monthly max/min-Sun-Dew Point)<ref>{{Cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-VI/OS/11035.TXT |title=Wien - Hohe Warte Climate Normals for 1961-1990 |access-date=2026-04-19 |website=ncei.noaa.gov |publisher=National Oceanic and Atmosoheric Administration |no-pp=y |archive-date=2024-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214081204/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-VI/OS/11035.TXT |url-status=live }}</ref> }} {{notelist-lr}} <br><gallery caption="Вена - Wien"> Wien-Linke Wienzeile-10-2007-gje.jpg Wien-Hofburg-133-Josefsplatz-2007-gje.jpg Wien-Hofbibliothek-08-2005-gje.jpg Wien-Jesuitenkirche-02-Dr. Ignaz-Seipel-Platz-2005-gje.jpg Wien-Jesuitenkirche-12-Mittelschiff-2005-gje.jpg Wien-Justizpalast-02-Schmerlingplatz-2009-gje.jpg Wien-Staatsoper-110-2007-gje.jpg Wien-Staatsoper-210-2013-gje.jpg </gallery> == Цахим холбоос == * {{commons|Wien}} * [http://www.wien.info Wien.info] - Аялал жуулчлалын албан ёсны сайт * [http://www.wien.gv.at/english/ Wien.gv.at] - Хотын албан ёсны сайт, интерактив газрын зурагтай * [https://web.archive.org/web/20060113060112/http://www.vho.at/embassy.en.html Вена дахь элчин сайдууд] == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Вена| ]] [[Ангилал:Австрийн хот]] [[Ангилал:Европын нийслэл]] [[Ангилал:Дотоодын боомттой суурин]] [[Ангилал:Саятан хот]] [[Ангилал:Австрийн мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Австрийн муж]] [[Ангилал:Австрийн коммун]] [[Ангилал:Австрийн их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Дунай мөрний суурин]] [[Ангилал:Нутаг дэвсгэрийн нэгжийн статистикийн бүртгэл-2-Бүс нутаг]] [[Ангилал:Келт гаралтай суурингийн нэр]] fy9w4dwjnzy6yocjdpjo3v99adso49d 0 7318 859545 859323 2026-06-21T10:01:33Z ~2026-35898-30 105466 859545 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Оросын Холбооны Улс | common_name = Орос | linking_name = Орос | native_name = {{native name|ru|Российская Федерация}} | image_flag = Flag of Russia.svg | flag_type = [[Оросын төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | symbol_type = [[Оросын төрийн сүлд|Сүлд]] | national_anthem = <br />{{nowrap|{{lang|ru|Государственный гимн Российской Федерации}}}}<br />"[[Оросын Холбооны Улсын төрийн дуулал]]"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]}} | image_map = {{Switcher|[[File:Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг (нэхэмжилсэн ба маргаантай нутаг дэвсгэрийг оруулан){{Efn|2014 онд [[Оросын Холбооны Улсын өөртөө Крымын нэгтгэл|Орос эзэлсэн]] [[Крым]] нь [[НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 68/262 тоот тогтоол|олон улсад]] Украины нэг хэсэг гэж зөвшөөрөгдсөн хэвээрээ.<ref name="dispute">{{cite web |last=Pifer |first=Steven |url=https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/03/17/crimea-six-years-after-illegal-annexation/ |title=Crimea: Six years after illegal annexation |publisher=[[Brookings Institute]] |date=17 March 2020 |access-date=30 November 2021}}</ref> 2022 онд хэсэгчлэн эзлэгдсэн ч Орос [[Оросын Холбооны Улсын өөртөө Донецк, Луханск, Херсон болон Запорожье мужуудын нэгтгэл|өөртөө нэгтгэсэн]] Донецк, Луганск, Херсон, Запорожье мужууд нь, [[НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн ES-11/4 тогтоол|олон улс]] мөн Украины нэг хэсэг гэж хүлээн зөвшөөрч байна. Хамгийн өмнөд [[Курилийн арлууд]] нь дэлхийн хоёрдугаар дайны төгсгөлд ЗХУ-д эзлэгдсэнээс хойш Япон улстай газар нутгийн маргаантай байсаар ирсэн.<ref name="chapple-2019" />}}|[[File:Map of Russia-en.svg|frameless]]|Бүс нутгийг шошготойгоор харуулах|default=1}} | map_caption = | capital = [[Москва]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = capital | languages_type = Албан ёсны ба үндэсний хэл | languages = [[Орос хэл]]<ref name="Russian">{{cite journal |last=Chevalier |first=Joan F. |title=Russian as the National Language: An Overview of Language Planning in the Russian Federation |jstor=43669126 |journal=Russian Language Journal |pages=25–36 |volume=56 |year=2006 |publisher=American Councils for International Education ACTR / ACCELS}}</ref> | languages2_type = {{nobold|Зөвшөөрөгдсөн мужийн хэлнүүд}} | languages2 = [[Оросын хэлнүүд#Албан ёсны хэлнүүд|Оросын хэлнүүд § Албан ёсны хэлнүүд]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | 71.7% [[Оросууд]] | 3.2% [[Татарууд]] | 1.1% [[Чеченьчүүд]] | 1.1% [[Башкирууд]] | 22.9% [[Оросын ард түмэн|бусад]] эсвэл дурдаагүй }} | ethnic_groups_year = 2021, Крымыг оруулан | ethnic_groups_ref = <ref name=EthnicGroups2021>{{cite web|title=Национальный состав населения|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|accessdate=30 December 2022}}</ref> | demonym = [[Оросууд]] | government_type = [[Авторитар]] [[дарангуйлал]] дор [[холбооны бүгд найрамдах улс|холбооны]] [[Холимог засаглалын систем|хагас-ерөнхийлөгчийн]] [[бүгд найрамдах улс]]<ref name="Krzywdzinski">{{cite book | author = Martin Krzywdzinski |year= 2020 | title = Consent and Control in the Authoritarian Workplace: Russia and China Compared | publisher = [[Oxford University Press]] | pages = 252– | isbn = 978-0-19-252902-2 | oclc = 1026492383 | url = https://books.google.com/books?id=gz5MDwAAQBAJ&pg=PA252|quote=''officially a democratic state with the rule of law, in practice an authoritarian dictatorship''}}</ref><ref>{{cite web | title=Russia: Freedom in the World 2023 Country Report | website=Freedom House | date=2019-07-20 | url=https://freedomhouse.org/country/russia/freedom-world/2023 | access-date=2023-04-17}}</ref><ref name="cia"/><ref name="authoritarianness"/> <!--- Before adding [[Dominant-party system]] here, discuss in the talk page, additions before any consensus will be challenged and removed. ---> | leader_title1 = [[Оросын ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Владимир Путин]] | leader_title2 = [[Оросын ерөнхий сайд|Ерөнхий Сайд]] | leader_name2 = [[Михаил Мишустин]] | legislature = [[Холбооны Хурал (Орос)|Холбооны Хурал]] | upper_house = [[Холбооны Зөвлөл (Орос)|Холбооны Зөвлөл]] | lower_house = [[Төрийн Дум]] | sovereignty_type = [[Оросын түүх|Түүх]] | established_event1 = {{nowrap|[[Киевийн Русь]]}} | established_date1 = 879 | established_event2 = {{nowrap|[[Владимир-Суздалийн Вант Улс]]}} | established_date2 = 1157 | established_event3 = [[Москвагийн Их Вант Улс]] | established_date3 = 1263 | established_event4 = [[Оросын Царьт Улс]] | established_date4 = 1 сарын 16, 1547 он | established_event5 = [[Оросын Хаант Улс|Оросын эзэнт гүрэн]] | established_date5 = 11 сарын 2, 1721 он | established_event6 = {{nowrap|[[Хоёрдугаар сарын хувьсгал|Хаант засгийг халав]]}} | established_date6 = 3 сарын 15, 1917 он | established_event7 = {{nowrap|[[Зөвлөлт Холбоот Улс]]}} | established_date7 = 12 сарын 30, 1922 он | established_event8 = {{nowrap|[[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс төрийн бүрэн эрхт байдлын тухай тунхаглал|Бүрэн эрхт байдлын тунхаглал]]}} | established_date8 = 6 сарын 12, 1990 он | established_event9 = {{nowrap|[[Беловежийн тохиролцоо|Оросын Холбооны Улс]]}} | established_date9 = 12 сарын 12, 1991 он | established_event10 = [[Оросын Холбооны Улсын Үндсэн Хууль|Одоогийн үндсэн хууль]] | established_date10 = 12 сарын 12, 1993 он | established_event11 = [[Орос, Беларусь холбоот улс|Холбооны Улсыг байгуулсан]] | established_date11 = 12 сарын 8, 1999 он | area_km2 = 17,098,246 | area_footnote = <ref>{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/publications/pocketbook/files/world-stats-pocketbook-2016.pdf#page=182 |title=World Statistics Pocketbook 2016 edition |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs. Statistics Division |access-date=24 April 2018}}</ref> (олон улсын хүлээн зөвшөөрсөн газар нутаг) {{convert|17,234,028|km2|abbr=on}} (нэхэмжилсэн газар нутгийг тооцвол) | area_rank = 1 | percent_water = 13<ref name=gen>{{cite web |title=The Russian federation: general characteristics |url=http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728064121/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1%2F010000R |archive-date=28 July 2011 |website=Federal State Statistics Service |access-date=5 April 2008 |url-status=dead}}</ref> (намгийг тооцвол) | population_estimate = {{plainlist| * {{IncreaseNeutral}} 147,182,123 ([[Оросын хүн амын тооллого (2021)|2021 тооллого]])<ref name="census2021">Including 2,482,450 people living on the [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|annexed]] [[Crimea|Crimean Peninsula]] {{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/vpn_popul |script-title=ru:Том 1. Численность и размещение населения |language=ru |work=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service]] |access-date=3 September 2022 |archive-date=24 Нэгдүгээр сар 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200124160257/http://rosstat.gov.ru/vpn_popul |url-status=dead }}</ref> * {{nowrap|(Крымыг оруулан)<ref name="gks.ru-popul">{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2022_Site.xls |format=XLS |script-title=ru:Предварительная оценка численности постоянного населения на 1 января 2022 года и в среднем за 2021 год |trans-title=Preliminary estimated population as of 1 January 2022 and on the average for 2021 |language=ru |work=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service]] |access-date=30 January 2022 |archive-date=24 Гуравдугаар сар 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324230246/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2022_Site.xls |url-status=dead }}</ref>}} * {{IncreaseNeutral}} 144,699,673 * (Крамыг оруулаагүй)<ref name="gks.ru-popul"/>}} | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 9 | population_density_km2 = 8.4 | population_density_sq_mi = 21.5 | population_density_rank = 181 | GDP_PPP = {{Increase}} $4.771 их наяд<ref name="IMFWEORU">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=922,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, April 2023 |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $33,263<ref name="IMFWEORU"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = {{Increase}} $2.215 их наяд<ref name="IMFWEORU"/> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $15,444<ref name="IMFWEORU"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = 36.0 <!--number only--> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="WBgini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=RU |title=GINI index (World Bank estimate) – Russian Federation |publisher=World Bank |access-date=23 June 2022}}</ref> | HDI = 0.822<!--number only--> | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 52 | currency = [[Оросын рубль|Рубль]] ([[Рублийн тэмдэг|₽]]) | currency_code = RUB | utc_offset = +2 - +12 | drives_on = баруун | calling_code = [[Орос дахь утасны дугаар|+7]] | cctld = {{unbulleted list |[[.ru]]|[[.рф]]}} | religion_year = 2012 | religion_ref = <ref name="auto">https://www.state.gov/reports/2020-report-on-international-religious-freedom/russia/</ref><ref name="ArenaAtlas2012">{{cite web|title=Арена: Атлас религий и национальностей|trans-title=Arena: Atlas of Religions and Nationalities|year=2012|publisher=Среда (Sreda)|url=https://docviewer.yandex.com/view/0/?*=rvAv5PGTc%2Fw%2BBFV6QOUZtaf5gYF7InVybCI6InlhLWRpc2stcHVibGljOi8vMWV1aDl5RDFpcnZKeVZNNSswWWFaZktqRFhoOXZDNWhldUlGTU5uQU4zQT0iLCJ0aXRsZSI6IlNyZWRhX2Jsb2tfcHJlc3Nfc20yLnBkZiIsInVpZCI6IjAiLCJub2lmcmFtZSI6ZmFsc2UsInRzIjoxNTI0NDg3NTUzMTcwfQ%3D%3D&page=1|format=PDF}} See also the results' '''[http://sreda.org/arena main interactive mapping]''' and the static mappings: {{cite map|title=Religions in Russia by federal subject|journal=Ogonek|volume=34|issue=5243|date=27 August 2012|url=http://c2.kommersant.ru/ISSUES.PHOTO/OGONIOK/2012/034/ogcyhjk2.jpg|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421154615/http://c2.kommersant.ru/ISSUES.PHOTO/OGONIOK/2012/034/ogcyhjk2.jpg|archive-date=21 April 2017}} The Sreda Arena Atlas was realised in cooperation with the [http://sreda.org/arena/maps?mainsection=census All-Russia Population Census 2010 (Всероссийской переписи населения 2010)], the [http://sreda.org/arena/maps?mainsection=minust Russian Ministry of Justice (Минюста РФ)], the Public Opinion Foundation (Фонда Общественного Мнения) and presented among others by the Analytical Department of the Synodal Information Department of the Russian Orthodox Church. See: {{cite journal|title=Проект АРЕНА: Атлас религий и национальностей|trans-title=Project ARENA: Atlas of religions and nationalities|url=http://russ.ru/Mirovaya-povestka/Proekt-ARENA-Atlas-religij-i-nacional-nostej|journal=Russian Journal|date=10 December 2012|access-date=4 Хоёрдугаар сар 2024|archive-date=24 Хоёрдугаар сар 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224141716/http://russ.ru/Mirovaya-povestka/Proekt-ARENA-Atlas-religij-i-nacional-nostej|url-status=dead}}</ref> | religion = {{ublist|item_style=white-space;|{{Tree list}} * 47.4% [[Орос дахь Христийн шашин|Христийн шашин]] ** 41% [[Оросын үнэн алдартны сүм|Үнэн Алдартны Сүм]]<ref name="auto"/> ** 6.4% бусад [[Христийн урсгалын жагсаалт|христийн урсгал]] {{Tree list/end}}|38.2% Шашингүй|6.5% [[Орос дахь лалын шашин|Ислам]]{{efn|name=ArenaAtlasIslam}}|2.4% [[Орос дахь шашин шүтлэг|бусад]] ([[Орос дахь буддын шашин|Буддизмыг]] оруулан)<ref>{{cite web |url=https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia |title=Check out Russia's Kalmykia: The only region in Europe where Buddhism rules the roost |last=Shevchenko |first=Nikolay |date=February 21, 2018 |website=[[Russia Beyond]] |access-date=February 11, 2023}}</ref>|5.5% хариулаагүй}} }} '''Орос улс''' ([[Орос хэл|орос.]] ''{{Audio|Ru-Россия.ogg|Россия}})'', албан ёсоор '''Оросын Холбооны Улс''' (товчоор '''ОХУ,''' [[Орос хэл|орос]]. Российская Федерация) нь хойд [[Еврази|Евразийн]] [[улс]] юм. Орос нь хагас ерөнхийлөгчийн засаглалтай [[Бүгд Найрамдах Улсын жагсаалт (ОХУ)|Бүгд Найрамдах Улс]]. Энэхүү улсын [[ОХУ-ын нутаг дэвсгэрийн хуваарь|холбооны бүрэлдэхүүн]] нь найман [[Холбооны тойрог (ОХУ)|холбооны тойрог]] ба 85 [[Оросын холбооны байгууламж|холбооны байгууламжаас]] бүрдэнэ. Оросын Холбооны Улс нь өргөн уудам нутагтай бөгөөд тус улсын үндсэн нутаг дэвсгэртэй хиллэх улсуудыг цагийн зүүний дагуу нэрлэвэл [[Умард Солонгос]], [[Хятад]], [[Монгол Улс|Монгол]], [[Казахстан]], [[Азербайжан]], [[Гүрж]], [[Украин]], [[Беларусь]], [[Латви]], [[Эстони]], [[Финланд]], [[Норвеги]] зэрэг болно. Харин Оросын [[эксклав]] буюу эх нутгаасаа тусдаа салангид орших [[Калининград муж|Калининград мужтай]] нь [[Литва]] ба [[Польш]] улс хиллэдэг. Мөн зүүн умард хэсгээрээ далайгаар [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын [[Аляска]] мужтай хиллэлдэг бөгөөд [[Швед]], [[Дани]], [[Турк]], [[Япон]] улстай далайгаар мөн ойр хил залгадаг байна. Дэлхийн хамгийн том болох 17,075,400 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, хүн амын тоогоороо 8 дугаарт ордог, нийт 143 сая хүнтэй улс юм. Оросын газар нутаг [[Хойд Ази]]йг бүхэлд нь, [[Европ]]ын 40 хувийг бүрхдэг, хөндлөнгөөрөө 9 [[цагийн бүс|цагийн бүсээр]] хуваагддаг, байгаль, газрын тогтоц олон төрлөөс бүрддэг уудам их нутагтай болно. Мөн дэлхийд эрдэс баялаг ба [[эрчим хүч]]ний эх үүсвэр, [[ой]], цэнгэг [[ус]]ны нөөцөөрөө тэргүүлдэг байна. 862 онд оросын анхны төрт улс [[Русь]] [[Новгород]]од байгуулагдаж удалгүй 882 онд [[Киев]] рүү шилжив. Оросууд 988 оноос [[Христийн шашин|Христийн]] шашны нэгэн урсгал болох [[Үнэн алдартны шашин]]д сүсэглэсэн дагаж ирсэн түүхтэй. 13 дугаар зуунд [[Их Монгол Улс|Монгол]]ын байлдан дагууллын үед [[Киев]]т төвлөрсөн [[Русь]] улс цохигдон бутарснаар, [[Алтан Орд]]ны улсын эрхэнд орж албат, гувчуур төлөгч болцгоосон юм. [[Москвагийн Их Вант Улс|Москва]]гийн вант улсыг хүрээлэн нэгдсэн Оросууд 1380 онд Куликовын тулалдаанд [[Мамай]]н цэргийг цохисноор бүрэн тусгаар тогтносон гэж үздэг байна. Түүнээс хойш 15-р зуунаас газар нутгаа тэлэх бодлого баримталж байжээ. Хожим 17-18 дугаар зуунд дорно зүгт Үнэн алдартны шашинаа дэлгэрүүлэн түгээх замаар шинэ газар байлдан дагуулах, нэгтгэн хавсаргах, газар зүйн нээлт хийх зэрэг нэрийдлээр [[Оросын Хаант Улс]] нь Польшоос Аляска хүртэл газар нутаг тэлжээ. 1917 оны 10-р сарын коммунист [[Октябрийн хувьсгал|Октябрийн хувьсгалаар]] Хаант ёсыг халж [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] залгамжлахад гол нэгтгэх үндсэн улс нь Орос байв. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|Дэлхийн хоёрдугаар дайнд]] оролцож ялалт байгуулсан холбоотнуудын нэг болж нэр хүндээ өсгөсөн байна. ЗХУ-ын үед [[шинжлэх ухаан]], [[технологи]]йн үсрэнгүй хөгжилд хүрч, [[Юрий Гагарин|сансарт хүн анх]] нисгэсэн. 1991 оны ЗХУ задран бутарсанаар бусад бүрэлдэхүүнд байсан Бүгд найрамдах улсууд тусгаар улс болоход Оросын Холбооны Улс байгуулагдаж олон улсын эрх зүйн хувьд хуучин ЗХУ-ын залгамж халааг албан ёсоор авч үлдсэн улс болсон юм. Эдүгээ Орос нь худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|дотоодын нийт бүтээгдэхүүний]] (ДНБ) хэмжээгээр дэлхийд 6-д, нэрлэсэн ДНБ-ий хэмжээгээр 9-д эрэмбэлэгддэг, [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын]] [[НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл|Аюулгүй байдлын Зөвлөлийн]] Байнгын 5 гишүүн орнуудын нэг, [[Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөл|Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөлийн]] тэргүүлэх гишүүн, [[Их Найм]]ын гишүүн, хүлээн зөвшөөрөгдсөн [[цөмийн зэвсэг]]тэй 5 орны нэг гэх мэт нөлөө бүхий [[гүрэн|том гүрэн]] юм. 2014 онд Украины [[Крымын хойг|Крымын хойгийг]] эзлэн авч дэлхий нийтийн эсэргүүцэлтэй тулгарч хориг тавиулаад байгаа улс юм. == Нэрний гарал үүсэл == "Росия" ({{lang-gr|Ρωσία}}) гэсэн нэр томьёоны талаарх анхны бичээс нь X зууны дунд үеэс эхлэлтэй. Мөн 862 онд байгуулагдсан Оросын анхны төр Русь улсын нэр нь бусад Европын улсууд болон Зүүн Ромын харилцаанд нэрлэгдсэн баримтаар анх Россия/Русь/Русская нэрний эхлэл гэж үздэг. Энэ нь [[Византын эзэнт гүрэн|Византын]] эзэн хаан Константин Порфирогенитийн "[[Ёслолын тухай]]", "[[Эзэнт гүрний засаг захиргааны тухай]]" бүтээлүүдэд Оросын грек нэрээр олддог. Кирилл бичигт "Росия" (Ρωσία) гэдэг үгийг анх 1387 оны 4-р сарын 24-ний өдөр [[Стамбул|Константинополь]] хотод хамба Киприаны цолонд хэрэглэсэн бөгөөд "Киев ба Бүх Оросын бишоп" хэмээн биечлэн гарын үсэг зуржээ. Төр нь хаан ширээнд залах ёслолын дараа: 1547 онд [[IV Иван]] хаант улсад хуримаа хийсний дараа уг мужийг [[Оросын Хаант Улс|Оросын эзэнт гүрэн]] гэж нэрлэж эхлэв. Үгийн орчин үеийн зөв бичгийн дүр төрх - "С" гэсэн хоёр үсэгтэй - XVII зууны дунд үед гарч ирсэн бөгөөд эцэст нь [[I Пётр|I Петрийн]] удирдлаган дор бүрэн нэгтгэгджээ. Романовын угсааны [[I Пётр|I Петр]] хаан 1700 онд төрийн эрхэнд гарч Оросын Эзэнт улс байгуулж томоохон өөрчлөлт шинэчлэл хийж европоос эрдэмтэн, инженерүүд олноор урин авчирч "Европ руу цонх гаргаж, үүдээ нээж" өөрийн усан флот, аж үйлдвэрийн суурийг тавьж хөгжүүлжээ. == Газар зүй == === Газар зүйн байрлал === ОХУ-ын тунхагласан хил хязгаар дахь нутаг дэвсгэр нь 17,125,191 км² (дэлхийн улс орнуудын дунд газар нутгийн хэмжээгээр нэгдүгээрт) бөгөөд энэ нь Өмнөд Америк тивээс арай бага юм. Бүхэлдээ хойд бөмбөрцөгт байрладаг бөгөөд Оросын ихэнх нутаг нь зүүн бөмбөрцөгт байрладаг, зөвхөн Чукоткийн автономит тойргийн зүүн хэсэг нь баруун бөмбөрцөгт байрладаг. Номхон далай ба Хойд мөсөн далайн ус, мөн Атлантын далайн Балтийн, Хар, Азовын тэнгисүүдээр хүрээлүүлж, дэлхийн хамгийн урт эргийн шугамыг эзэмшдэг (37.653 км). Орос нь Евразийн эх газрын хойд хэсэгт байрладаг бөгөөд Зүүн Европын ихэнх хэсэг, Азийн хойд хэсгийг бүхэлд нь эзэлдэг. [[Уралын нуруу]] ба Кумо-Маныч хотгор нь Оросыг Европ, Азийн хэсгүүдэд хуваадаг. Европ, Азид ч гэсэн Орос улс нь нутаг дэвсгэрийн хувьд хамгийн том муж бөгөөд хэсэгчлэн оршдог. === Хил хязгаар === Оросын Холбооны Улс нь хиллэдэг улсуудын тоогоороо Хятадтай адил хамгийн олон буюу 14 улстай хил залгадаг байна. Хуурай газрын хилийн нийт урт нь 20.027&nbsp;километр. Үүнээс гадна Орос нь таван тэнгис болон далайгаар усан хилийн урт нь 37.653&nbsp;километр үргэлжилнэ. Оросын эх нутагтай хиллэх улсуудыг зүүн талаас нар зөв эргүүлэн тоочбол [[Умард Солонгос|Умард Солонгос Улстай]] (19&nbsp;км) зүүн урд талаараа хиллэнэ. Дараа нь [[Хятад|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улстай]] (3605&nbsp;км) зүүн хэсгээр хиллэх ба үргэлжлүүлээд [[Монгол Улс|Монгол Улстай]] (3485&nbsp;км) хиллэнэ. Монгол Улсын баруун талаар Хятадтай (40&nbsp;км) баруун хэсгээр мөн хиллэдэг. Ингээд [[Казахстан|Казахстан Улстай]] (6846&nbsp;км) маш урт газраар болон [[Каспийн тэнгис]]ийн эргийн зурвасын хилтэй. [[Кавказын нуруу]]нд [[Азербайжан]] (284&nbsp;км) ба [[Гүрж|Гүрж Улстай]] (723&nbsp;км) хиллэнэ. [[Хар тэнгис]] нь Оросын ази, ервопын хилийн зааг болно. Эндээс баруун урд талаараа [[Украин|Украинаар]] (1586&nbsp;км, Крымийн хамт) дамжин дараа нь умард талд нь орших [[Беларусь|Беларусь Улсаар]] (959&nbsp;км) үргэлжлэх ба эндээс [[Балтын Улсууд]] болох [[Латви]] (217&nbsp;км), [[Эстони|Эстониор]] (334&nbsp;км) үргэлжилнэ. Үргэлжлүүлээд [[Балтын тэнгис|Балтын тэнгисийн]] зурвас газар дараа нь [[Финланд|Финланд Улстай]] (1340&nbsp;км), эцэст нь баруун хойд хэсгээрээ [[Норвеги|Норвегитой]] (196&nbsp;км) хиллэдэг. Дараа нь усан эргийн хил эхлэх ба умард талаараа улс бүхэлдээ [[Умард мөсөн далай]]н хилтэй. Дөнгөж 85 км өргөнтэй 30-аас 50 метрийн гүнтэй [[Берингийн хоолой]]гоор ОХУ хамгийн зүүн талаараа АНУ буюу [[Аляска]]ас тусгаарлагдана. Үргэлжлүүлээд [[Номхон далай]] руу гарах гарц болох [[Берингийн тэнгис]]ийн эрэг, төгсгөлд нь [[Агнуурын тэнгис]]ээр дамжин [[Япон тэнгис]] рүү гарах гарцтай. {{Байршлын карт+ | Орос | maptype=relief | width=700 | float=right | caption= | places= {{Байршлын карт~ | Орос | label='''[[Москва]]''' | position=3 | lat=55.75 | long=37.616667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Санкт-Петербург]]</small> | position=2 | lat=59.933333 | long=30.266667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Их Новгород|Новгород]]</small> | position=9 | lat=58.516667 | long=31.283333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Новосибирск]]</small> | position=9 | lat=55.033333 | long=82.916667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Воронеж]]</small> | position=12 | lat=51.65 | long=39.2 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Тверь]]</small> | position=9 | lat=56.866667 | long=35.916667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Екатеринбург]]</small> | position=right | lat=56.833333 | long=60.583333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Петропавловск-Камчатский]]</small> | position=bottom | lat=53.016667 | long=158.65 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Сыктыквар]]</small> | position=right | lat=61.666667 | long=50.816667| region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Сургут]]</small> | position=right | lat=61.25 | long=73.433333| region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Магадан]]</small> | position=left | lat=59.566667 | long=150.8| region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Өмнөд Сахалинск]]</small> | position=right | lat=46.95 | long=142.733333| region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Доод Новгород|Доод&nbsp;Новгород]]</small> | position=right | lat=56.316667 | long=44 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Уфа]]</small> | position=6 | lat=54.733333 | long=55.966667| region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Сочи]]</small> | position=3 | lat=43.583333 | long=39.733333| region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Калининград]]</small> | position=2 | lat=54.733333 | long=20.483333| region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Самара]]</small> | position=10 | lat=53.183333 | long=50.116667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Челябинск]]</small> | position=3 | lat=55.15| long= 61.4 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Красноярск]]</small> | position=3 | lat=56.0| long= 92.933333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Казань]]</small> | position=left | lat=55.783333 | long=49.116667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Краснодар]]</small> | position=12 | lat=45.040216 | long= 38.975996 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Пермь]]</small> | position=right | lat=58.0| long= 56.25 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Омск]]</small> | position=left | lat=54.966667 | long=73.383333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Владивосток]]</small> | position=left | lat=43.116667 | long=131.9 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Норильск]]</small> | position=2 | lat=69.333333 | long=88.216667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Томск]]</small> | position=2 | lat=56.5 | long=84.966667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Эрхүү]]</small> | position=right | lat=52.283333 | long=104.3 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Мурманск]]</small> | position=2 | lat=68.966667 | long=33.083333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Пятигорск]]</small> | position=3 | lat=44.033333 | long=43.05 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Донын Ростов|Ростов]]</small> | position=12 | lat=47.233333 | long=39.716667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Волгоград]]</small> | position=3 | lat=48.7 | long=44.483333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Чита]]</small> | position=3 | lat=52.05 | long=113.583333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Хабаровск]]</small> | position=7 | lat=48.483333 | long=135.066667 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Архангельск]]</small> | position=3 | lat=64.55 | long=40.533333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Якутск]]</small> | position=3 | lat=62.033333 | long=129.733333 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | label=<small>[[Барнаул]]</small> | position=3 | lat=53.337778 | long=83.773889 | region=RU}} {{Байршлын карт~ | Орос | position=6 | lat=43/21// | long=42/26// | region=RU | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>''[[Эльбрус уул|Эльбрус]]''</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=18 | X=16 | position=6 | label=<small>[[Финланд|<span style="color:#646464">'''ФИНЛАНД'''</span>]]</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=42 | X=5 | position=6 | label=<small>[[Украин|<span style="color:#646464">'''УКРАИН'''</span>]]</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=94 | X=67 | position=6 | label=[[Хятад|<span style="color:#646464">'''ХЯТАД'''</span>]]}} {{Байршлын карт~ | Y=94 | X=40 | position=6 | label=[[Хятад|<span style="color:#646464">'''ХЯТАД'''</span>]]}} {{Байршлын карт~ | Y=90 | X=53 | position=6 | label=[[Монгол Улс|<span style="color:#646464">'''МОНГОЛ'''</span>]]}} {{Байршлын карт~ | Y=80 | X=26 | position=6 | label=[[Казахстан|<span style="color:#646464">'''КАЗАХСТАН'''</span>]]}} {{Байршлын карт~ | Y=95 | X=78 | position=6 | label=<small><small><small>[[Умард Солонгос|<span style="color:#646464">'''УМАРД СОЛОНГОС'''</span>]]</small></small></small>}} {{Байршлын карт~ | Y=90| X=88 | position=6 | label=[[Япон|<span style="color:#646464">'''ЯПОН'''</span>]]}} {{Байршлын карт~ | Y=1 | X=55 | position=6 | label=[[Умард мөсөн далай|<span style="color:#2A6DB5">'''''УМАРД МӨСӨН ДАЛАЙ'''''</span>]]}} {{Байршлын карт~ | Y=82 | X=95 | position=6 | label=[[Номхон далай|<span style="color:#2A6DB5">'''''НОМХОН ДАЛАЙ'''''</span>]]}} {{Байршлын карт~ | Y=75 | X=9 | position=6 | label=<small>[[Каспийн тэнгис|<span style="color:#2A6DB5">''Каспийн тэнгис''</span>]]</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=73 | X=59 | position=6 | label=<small>[[Байгал нуур|<span style="color:#2A6DB5">''Байгал нуур''</span>]]</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=18 | X=33 | position=6 | label=<small>''[[Шинэ Газар]]''</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=38 | X=90 | position=6 | label=<small>''[[Камчатка]]''</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=4 | X=44 | position=6 | label=<small>''[[Франц-Иосифын газар]]''</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=11 | X=53 | position=6 | label=<small>''[[Хойд Газар]]''</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=13 | X=65 | position=6 | label=<small>''[[Новосибирскийн арлууд]]''</small>}} {{Байршлын карт~ | Y=1 | X=71 | position=6 | label=<small>''[[Врангелийн арал]]''</small>}} }} === Геологийн бүтэц === ОХУ-ын газар нутгийн Европын хэсэг нь [[Зүүн Европ]]<nowiki/>ын платформ дээр байрладаг. Энэ нь кембрийн өмнөх [[Магмын чулуулаг|магм]]<nowiki/>ын болон [[метаморф]] чулуулаг дээр суурилдаг. [[Уралын нуруу]], [[Енисей гол]]<nowiki/>ын хоорондох хэсгийг Баруун [[Сибирь|Сибир]]<nowiki/>ийн залуу платформ эзэлж байна. Енисейн зүүн хэсэг нь эртний Сибирийн платформ бөгөөд Лена гол хүртэл үргэлжлэх бөгөөд ихэвчлэн Төв Сибирийн өндөрлөгт таардаг. Платформуудын зах хэсэгт газрын тос, байгалийн хий, нүүрсний ордууд байдаг. ОХУ-ын атираат бүс нутгуудад Балтийн бамбай, [[Уралын нуруу|Урал]], [[Алтайн нуруу|Алтай]], [[Урал-Монгол]]<nowiki/>ын эпипалеозойн атирааны бүслүүр, [[Номхон далай]]<nowiki/>н атираат бүсний баруун хойд хэсэг, [[Газар дундын тэнгис|Газар Дундад тэнгис]]<nowiki/>ийн атираа бүсний гаднах бүсний хэсэг багтана. [[Кавказын нуруу|Кавказ]]<nowiki/>ын хамгийн өндөр уулс нь залуу атираат газруудаар хязгаарлагддаг. Атираат газар нь металлын хүдрийн үндсэн нөөцийг агуулдаг. Сибирийн платформ нь эпиархын настай. ОХУ-ын нутаг дэвсгэр дэх [[нүүрс]], [[чулуулаг]], [[калийн давс]], [[Газрын тос|нефть]], [[хий]]<nowiki/>н томоохон ордууд нь Сибирийн тавцангийн бүрхүүл, Норильскийн зэс-никелийн ордууд хавхны интрузив, [[Алмааз|алмаз]] нь кимберлитийн хоолойтой холбоотой. Эртний 2 платформыг тусгаарласан Урал-Монголын эпипалеозойн атираат бүсний бүтцэд Рифей, Байгаль, Салайр, Каледониан ба Герциний нугалах бүсүүд байдаг. Рифейн ба Байгалийн нугалаас бүхий Енисей-Саян-Байгалийн бүс нутаг нь Сибирийн тавцангийн хүрээг хамардаг. Зүүн Европын тавцантай хилийн дагуу хойд хэсэгт нь нүүрсний орд, хотгорын дунд хэсэгт поташийн орд агуулсан Пермийн давхаргуудаар дүүрсэн Сис-Уралын урд ирмэг байна. ОХУ-ын нутаг дэвсгэр дээрх [[Номхон далай]]<nowiki/>н нугаламын бүслүүрийг хойд баруун хойд хэсгээр төлөөлдөг бөгөөд үүнд эртний [[Рифей]]<nowiki/>н өмнөх массивууд, мезозой, кайнозойн эвхэгддэг хэсгүүд, орчин үеийн тектоникийн идэвхтэй бүсүүд байрладаг. Верхоянск-Чукоткагийн бүс нутагт [[Юрийн галав]]<nowiki/>ын болон Цэрдийн доод боржингийн интрузивтай холбоотой алтны ордууд, цагаан тугалга, вольфрам, мөнгөн усны ордууд байдаг. Нүүрсний томоохон ордуудыг Предверхоянскийн тэвш ба Зырянскийн тэвшний мелассаар битүүмжилжээ. Баруун [[Камчаткын хойг|Камчаткын]] атирааны систем нь дээд цэрдийн теригенийн геосинклиналь цогцолбор бөгөөд энэ нь боржин-гнейс ба занарын үндсэн подвалд ууссан бөгөөд эвхсэний дараа палеоген-неогенийн чулуулаг давхцсан байв. Зүүн бүс нь орчин үеийн галт уулын шинжтэй байдаг (28 идэвхтэй [[галт уул]]). === Газрын гадаргуу === ОХУ-ын нутаг дэвсгэрийн 70 гаруй хувийг тэгш, нам дор газар эзэлдэг. Тус улсын баруун хэсэг нь [[Зүүн Европ|Зүүн Европын]] өргөн уудам тал нутагт байрладаг бөгөөд нам дор газар (Каспий болон бусад), өндөрлөгүүд (Валдай, Төв Орос гэх мэт) ээлжлэн солигддог. Уралдааны уртассан уулын систем нь Зүүн Европын тэгш тал ба Баруун Сибирийн нам дор газрыг тусгаарладаг. Сүүлчийн зүүн талд Төв Якутын нам дор газар руу жигд эргэж, тусгаарлагдсан нуруу бүхий Төв [[Сибирь|Сибирийн]] өндөрлөг байрладаг. Тус улсын өмнөд ба зүүн хэсгүүд нь ихэвчлэн уулархаг нутагтай. Европын хэсгийн өмнөд хэсэгт Их [[Кавказын нуруу|Кавказын]] хойд нуруунууд (энд Оросын хамгийн өндөр оргил [[Альборзын нуруу|Эльбрус]] (5642 м), Сибирийн өмнөд хэсэгт [[Алтайн нуруу|Алтай]], Баруун ба [[Соёны нуруу|Зүүн Соёны нуруу]], Становое өндөрлөг газар болон бусад уулын системүүд байрладаг. Зүүн хойд [[Сибирь]] ба [[Алс Дорнод]] - бүс нутаг Сихотэ-Алин, Верхоянск, Черский гэх мэт дунд өндөр уулсын нуруу давамгайлдаг. [[Камчаткын хойг]] (энд Евразийн хамгийн өндөр галт уул, [[Ключевская Сопка]] (4750 м) ба зүүн хязгаарт орших [[Курилийн арлууд|Курилын арлууд]] - галт уулын нутаг. Тэдгээрийн 200 гаруй нь байдаг. тэдний 50 орчим нь идэвхтэй байдаг. === Дотоод ус === Орос бол дэлхийн хамгийн их устай орнуудын нэг юм. Тус улс нь дэлхийн цэвэр усны нөөцөөрөө дэлхийд тэргүүлдэг. Гадаргын ус нь ОХУ-ын нутаг дэвсгэрийн 12.4% -ийг эзэлдэг бөгөөд гадаргын усны 84% нь Уралын зүүн хэсэгт төвлөрдөг. Усны хэрэглээний бүтцэд үйлдвэрлэлийн хэрэгцээ давамгайлдаг. [[Байгал нуур|Байгал]] нуур бол дэлхийн хамгийн том цэнгэг устай нуур юм. Тус улсын зүүн хэсэгт байрладаг (31,700 км² орчим) бөгөөд энэ нь манай гаригийн хамгийн гүн нуур юм. === Ашигт малтмал === Хамгийн том газар нутагтай Орос төрөл бүрийн [[Ашигт малтмалын орд|ашигт малтмал]]<nowiki/>аар баялаг бөгөөд газрын тосны нөөцийг улс орны олон бүс нутагт, тухайлбал [[Тюмень муж]], [[Сахалин]], [[Башкортостан]] бөгөөд байгалийн хийн ихээхэн нөөц нь [[Ямал-Ненецийн автономит тойрог]]<nowiki/>т байдаг. == Түүх == {{Загвар:Оросын түүх}} {{Гол|Оросын түүх}} === Эртний үе=== [[Зураг:Kievan Rus en.jpg|thumb|left|150px|XI зууны [[Киевийн Русь]]]] Орос орон өргөн уудам болохоор түүхийг олон янзаар дурдаж болно. Эрт үед [[Каспи]], [[Хар тэнгис]]ийн эрэг, нам доор газраар [[Скиф]], [[Авар]], [[Хүн]] гэх мэт нүүдэлчин соёл оршин байв. Гэвч Орос улсын түүхийн бат суурь нь өрнө захын Орос нутгаас эхэлнэ. 860 онд [[Новгород]]ын эзэн (гүн) Рюрик гэгч [[викинг]] хүн [[Хазар]] [[Түргүүд]]ийг ухраан эзэмшлээ өргөтгөсөн нь Волхов гол, [[Днепр мөрөн|Днепр]] мөрний хөндийн худалдааны замын эзэрхсэн, [[Дорнод Слав|Дорнод Славуудын]] түүхэн дэх анхны төрт улс [[Киевийн Русь]] болжээ. Викинг хүний байгуулсан улс боловч 10-р зууны эцэст хүн амын олонх нь [[Слав угсаатан]] байжээ. Энэ үед [[Византын эзэнт гүрэн|Визант]] ([[Грек]])-аас худалдаа, шашин, соёлыг идээшүүлэн хүртэж байв. Киевийн Русь 988 оноос албан ёсоор [[Христосын шашин|Христосын шашныг]] дагаж, аажмаар энд [[Үнэн алдартны шашин]] салбарлан хөгжжээ. 11-р зууны [[Цэцэн Ярослав]]ын үед Орост (өнөөгийнхөөр Орос орны өрнө захаар) эдийн засаг, уран зохиол, барилга урлал мэдэгдэхүйц сайн дэлгэрэв. [[Бурангуй нийгэм]] ([[феодализм]])-ийн зүй тогтол ёсоор олон ноёд хооронд байлдаан тэмцэл тасарч байгаагүй. 1237-1240 онд [[Монголчууд]] [[Владимир]], [[Киев]]ийг довтолсноор [[Зүчийн улс]]ад 1480 он хүртэл захирагджээ. Түлхэгдсэн Оросын төв [[Новгород]] болж, 1240 онд Нева голд Шведийг дарсан зэрэг байлдаанаар умар зүгт нутаг тэлжээ. Үүнээс [[Их Монгол Улс|Монгол]]-[[Алтан Орд]]ыг сөрөх [[Москва]], [[Доод Новгород]], [[Тверь]] зэрэг хот суурин босч байв. Шашныхантайгаа хамжиж тархай ноёдыг цуглуулсан [[Доны Дмитрий]] 1380 оны шийдвэрлэх [[Куликовын тулалдаан]]аар [[Мамай]]н цэргийг цохижээ. === Дундад зуун=== [[Зураг:Peter der-Grosse 1838.jpg|thumb|left|150px|[[Оросын Хаант Улс|Оросын эзэнт гүрнийг]]<br>тунхаглагч [[I Пётр]] хаан]] 15-р зуунд Москвагийн ван [[III Иван]] үндсэндээ газар газрын олон гүнг үгэндээ оруулж, Орос улсын "их [[ван]]" (великий князь) болжээ. 1453 онд Византын [[Константинополь]] [[Османы эзэнт гүрэн|Османд]] эзлэгдэж төгссөнөөр Византын агуу өвийг Орос залгаж байна гэдэг ойлголтоор их ван [[IV Иван|IV [Догшин] Иван]] «[[царь]]» гэдэг цолыг бий болгон өөрөө анхлан хүртсэн. Догшин Иван [[Балтын тэнгис]]т гарцтай болохын тулд [[Ливон]]той (1558–1583) олон жил байлдаж, [[Астрахань]] (1556 онд буулган авсан), [[Казань]] (1552) ханлигийг мөхөөж, [[Уралын нуруу|Уралыг]] давж [[Сибирь]]т цэргээ илгээж газар нутгаа тэлснээр олон үндэстний Орос, [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлтийн]] шав тавигджээ. 1600-аад оны дотоодын хямралын үед Романовын удамд засгийн эрх шилжсэн. Оросууд шинэ газар нээгчдийн гаргасан зам, арьс, үнэт эд олох сэдэл, [[казак]] цэргийн хүчээр 17-18-р зуунд нутгаа [[Номхон далай]] хүртэлхи нутгийг эзэлжээ. 1721 онд албан ёсоор [[Оросын Хаант Улс|Оросын эзэнт гүрэн]] (Российская империя) гэсэн утгат нэрээ тунхаглажээ. Гэхдээ энэ улсыг Монголчууд 20-р зууны эхэнд Зөвлөлт Оросоос нь ялгаж [[Оросын Хаант Улс|Хаант Орос]] улс л гэдэг билээ. [[I Пётр]] (1682–1725 оны хооронд төр барьсан), [[Елизавета]] (1741–1762), [[II Екатерина]] (1762–1796), [[II Александр]] (1855–1881) зэрэг түүхэнд тодоор үлдсэн хаад төр барьж, өнөөгийнхөөр хэлвэл [[Финланд]], [[Польш]]оос [[Аляска]], [[Өвөр Кавказ]], [[Дундад Ази]] хүрсэн уудам газар нутгийг дайтахдаа дайтаж мухардуулсаар өөрийн улсынх болгож байв. 1878 онд [[Османы эзэнт гүрэн|Османы улстай]] дайтаж хамар дээр нь байх [[Болгар]]ыг чөлөөлж хүч чадлаа бахдуулжээ. === Орчин үе=== [[Файл:Ethnic map USSR 1941.jpg|thumb|Зөвлөлт Холбоот Улс 1941.]] 19-р зууны төгсгөл, 20-р зууны эхээр хувьсгалын үзэл санаа дэлгэрч, [[дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы үед буюу 1917 оны 2-р сард хөрөнгөтнүүд эзэн хаан [[II Николай|II Николайг]] түлхэн унагав. 11-р сард ([[Октябрийн хувьсгал|Октябрын хувьсгал]]) болсон коммунист хувьсгалаар [[Владимир Ильич Ленин|В.Ленин]] тэргүүтэй ажилчин, тариачдад Засгийн эрх шилжив. Дайны дараах гэрээгээр [[Украин]], [[Польш]], [[Финланд]], [[Балтын орнууд]]ын нутгаа алдсанаас Украин, Балтын гурвыг эргүүлж авсан байна. [[Цагаан Арми]], салан тусгаарлагч ястан үндэстний цэрэг, төртэй шинэ төрж гарсан Зөвлөлт улс, түүний [[Улаан Арми]] хэдэн жил Иргэний дайн өрнүүлсэний үр дүнд ялсан байна. 1922 онд үүсэн байгуулагдсан [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]ын гол цөм нь Орос орон байсан ба 1922 онд [[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс]] (ЗСБНХОУ) нэрээр хожмын ойлголтоор [[Зөвлөлт Холбоот Улс#Бүрэлдэхүүн|15 бүгд найрамдах улсынх]] нь нэг болж байгуулагджээ. 1924 онд хувьсгалын удирдагч [[Владимир Ильич Ленин|Ленин]] өөд болж [[Иосиф Сталин|Сталины]] үе (1924-1953) эхлэжээ. Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засаг, аж үйлдвэржилт, хөдөө аж ахуйн хамтрал төрийн бодлогоор хэрэгжиж байв. Дэлхийн хоёрдугаар дайнд өрнөөс дэлхийн эзлэхийг санаархагч [[Нацист Герман]], түүний хамсаатан дорнын [[Япон]]ыг сөрж зогсоосон нь ЗХУ байлаа. Энэхүү [[Аугаа эх орны дайн]]д [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]ын 24 орчим сая хүн амиа алдсан байдаг. Хардалт сэрдлэгээр олон сая зөвлөлтийн иргэдийг хэлмэгдүүлсэн нь И.Сталин юм. 1945-1990 оны хооронд ЗХУ-аар толгойлуулсан коммунист (эв хамт), АНУ-аар толгойлуулсан демократ (ардчилсан) хоёр үзэлд дэлхийн улсууд хуваагдаж бие биенээ хүчирхэгжихийг эсэргүүцдэг болсон үеийг "[[Хүйтэн дайн|хуйтэн дайн]]" гэж нэрэлдэг. 1945 онд Америк түрүүлээд цөмийн зэвсэгтэй болсон бол 1961 онд Зөвлөлт түрүүлээд сансарт хүн нисгэжээ. 1985 оноос [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]]<nowiki/>ын санаачилсан "Перестройка", "Гласность" (ил тод байдал) хэмээх [[Өөрчлөн байгуулалт (Перестройка)|өөрчлөн байгуулалт]] нь ЗХУ болон бусад коммунист орнуудыг ардчилсан зам руу орох үүдийг нээж салхийг оруулжээ. 1991 онд ЗХУ албан ёсоор задарснаар Орос улс дангаараа буюу Оросын Холбооны Улс (ОХУ) байгуулагдсан. 2022 оны 2-р сараас [[Орос-Украины дайн]] Украины эх газрыг хамарч, Орос Украины зүүн өмнөд хэсгийн ихэнх нутгийг өөртөө нэгтгэхээр дайтаж байна. Энэ дайныг дэлхийн бусад орнууд буруу шааж оросын эсрэг эдийн засгийн хориг арга хэмжээ аваад байна. == Төр засаг == ОХУ-ын үндсэн хууль ёсоор, төр нь [[холбооны улс|холбооны]] байгууламжт, хагас ерөнхийлөгчийн [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах]] засаглалт, [[ардчилал|ардчилсан]] дэглэмт улс юм. Улсын тэргүүн нь [[ерөнхийлөгч]], засгийн газрын тэргүүн нь [[ерөнхий сайд]]. Төр нь [[төлөөллийн ардчилсан]], [[олон намын тогтолцоо]]той ба эрх мэдэл нь 3 доорх гурван бүтцэд салбарлана. * [[Хууль тогтоох байгуулал|Хууль тогтоох]]: Хоёр танхимт парламент болох [[ОХУ-ын Холбооны Хурал|Холбооны Хурал]]. : Дээд танхим болох [[ОХУ-ын Холбооны Зөвлөл]]: Харъяат анги бүрээс 2 төлөөлөгчийн эрхтэй, нийт 166 гишүүнтэй. Холбооны хууль, дайн зарлах, олон улсын гэрээг батламжлах, ерөнхийлөгчид итгэл үзүүлэх эсэх шийдвэрлэдэг. : Доод танхим болох Төрийн Дум: Хувь тэнцүүлсэн (''Пропорционал'') саналын аргачлалт сонгуулаар сонгогдох 450 суудалтай хууль тогтоох байгууллага. * [[Гүйцэтгэх байгуулал|Гүйцэтгэх]]: Ерөнхийлөгч давамгай эрхтэй. 1991 онд сонгогдсон анхны ерөнхийлөгч нь [[Борис Ельцин]], 2000 оноос [[Владимир Путин]], 2008 оноос [[Дмитрий Медведев]], 2012 оноос дахин Владимир Путин нар юм. ОХУ-ын Засгийн газар нь төрийн гүйцэтгэх дээд байгууллага. Засгийн газар нь дарга, тэргүүн дэд дарга, дэд дарга, холбооны сайд нараас бүрэлдэнэ. Засгийн газрын даргыг Ерөнхийлөгч Төрийн думтай зөвлөлдөж томилно. Ерөнхийлөгч үүргээ биелүүлж чадахгүй болсон нөхцөлд Засгийн газрын дарга Ерөнхийлөгчийн үүргийг гүйцэтгэнэ. Хэрэв Засгийн газрын даргад нэр дэвшсэн хүнийг [[Төрийн Дум]] гурван удаа буцаавал Ерөнхийлөгч Засгийн газрыг томилж, Төрийн думыг тарааж, шинээр сонгууль явуулна. * [[Шүүх байгуулал|Шүүх]]: Ерөнхийлөгчийн саналаар Үндсэн хуулийн цэц, Дээд шүүх, Хөндлөнгийн шүүхийн бүрэлдэхүүнийг Холбооны Зөвлөл баталдаг. == Орон нутаг == {{Хянах}} 1993 оны үндсэн хуулийн хүрээнд 2008 оны өөрчлөлтийн дараагаас 6 өөр зүйлийн 83 махбодоос Оросын холбоо бүрдэх болжээ. 2000 оноос хойш хэд хэдээр нь бүсчлэн холбооны 8 тойрог болгоод ерөнхийлөгчид давхар захируулсан байдаг. Орос улсад 367 хот байдаг бөгөөд 2010 оны судалгаагаар 387 болсон. <div style="position: relative;"> [[Зураг:Federal subjects of Russia (by type).svg|800px|]] {{Image label|x=0.138|y=0.33|scale=800|text=<small>[[Москва|77]]</small>}} {{Image label|x=0.129|y=0.24|scale=800|text=<small>[[Санкт-Петербург|78]]</small>}} {{Image label|x=0.03|y=0.46|scale=800|text=<small>[[Адыгей|01]]</small>}} {{Image label|x=0.245|y=0.440|scale=800|text=<small>[[Башкортостан|02]]</small>}} {{Image label|x=0.507|y=0.51|scale=800|text=<small>[[Хакас|19]]</small>}} {{Image label|x=0.110|y=0.53|scale=800|text=<small>[[Дагестан|05]]</small>}} {{Image label|x=0.055|y=0.528|scale=800|text=<small>[[Ингушет|06]]</small>}} {{Image label|x=0.710|y=0.30|scale=800|text=<small>[[Саха|14]]</small>}} {{Image label|x=0.052|y=0.516|scale=800|text=<small>[[Кабардино-Балкар|07]]</small>}} {{Image label|x=0.11|y=0.475|scale=800|text=<small>[[Бүгд Найрамдах Халимаг Улс|08]]</small>}} {{Image label|x=0.042|y=0.488|scale=800|text=<small>[[Карачай-Черкес|09]]</small>}} {{Image label|x=0.185|y=0.25|scale=800|text=<small>[[Бүгд Найрамдах Карель Улс|10]]</small>}} {{Image label|x=0.295|y=0.32|scale=800|text=<small>[[Коми|11]]</small>}} {{Image label|x=0.210|y=0.378|scale=800|text=<small>[[Мари Эл|12]]</small>}} {{Image label|x=0.162|y=0.381|scale=800|text=<small>[[Мордова|13]]</small>}} {{Image label|x=0.049|y=0.502|scale=800|text=<small>[[Умард Осети|15]]</small>}} {{Image label|x=0.243|y=0.385|scale=800|text=<small>[[Удмурт|18]]</small>}} {{Image label|x=0.216|y=0.40|scale=800|text=<small>[[Татарстан|16]]</small>}} {{Image label|x=0.063|y=0.538|scale=800|text=<small>[[Чечень|20]]</small>}} {{Image label|x=0.195|y=0.388|scale=800|text=<small>[[Чуваш|21]]</small>}} {{Image label|x=0.55|y=0.535|scale=800|text=<small>[[Тува|17]]</small>}} {{Image label|x=0.785|y=0.43|scale=800|text=<small>[[Амар муж|28]]</small>}} {{Image label|x=0.230|y=0.28|scale=800|text=<small>[[Архангельск муж|29]]</small>}} {{Image label|x=0.129|y=0.487|scale=800|text=<small>[[Астрахань муж|30]]</small>}} {{Image label|x=0.077|y=0.394|scale=800|text=<small>[[Белгород муж|31]]</small>}} {{Image label|x=0.06|y=0.338|scale=800|text=<small>[[Брянск муж|32]]</small>}} {{Image label|x=0.585|y=0.475|scale=800|text=<small>[[Эрхүү муж|38]]</small>}} {{Image label|x=0.175|y=0.344|scale=800|text=<small>[[Иваново муж|37]]</small>}} {{Image label|x=0.167|y=0.324|scale=800|text=<small>[[Ярославль муж|76]]</small>}} {{Image label|x=0.030|y=0.23|scale=800|text=<small>[[Калининград муж|39]]</small>}} {{Image label|x=0.115|y=0.337|scale=800|text=<small>[[Калуга муж|40]]</small>}} {{Image label|x=0.482|y=0.495|scale=800|text=<small>[[Кемерово муж|42]]</small>}} {{Image label|x=0.23|y=0.364|scale=800|text=<small>[[Киров муж|43]]</small>}} {{Image label|x=0.31|y=0.445|scale=800|text=<small>[[Курган муж|45]]</small>}} {{Image label|x=0.066|y=0.36|scale=800|text=<small>[[Курск муж|46]]</small>}} {{Image label|x=0.194|y=0.335|scale=800|text=<small>[[Кострома муж|44]]</small>}} {{Image label|x=0.158|y=0.27|scale=800|text=<small>[[Ленинград муж|44]]</small>}} {{Image label|x=0.119|y=0.373|scale=800|text=<small>[[Липецк муж|48]]</small>}} {{Image label|x=0.855|y=0.23|scale=800|text=<small>[[Магадан муж|49]]</small>}} {{Image label|x=0.243|y=0.200|scale=800|text=<small>[[Мурманск муж|51]]</small>}} {{Image label|x=0.142|y=0.348|scale=800|text=<small>[[Москва муж|50]]</small>}} {{Image label|x=0.180|y=0.367|scale=800|text=<small>[[Нижегород муж|52]]</small>}} {{Image label|x=0.135|y=0.28|scale=800|text=<small>[[Новгород муж|53]]</small>}} {{Image label|x=0.425|y=0.48|scale=800|text=<small>[[Новосибирск муж|54]]</small>}} {{Image label|x=0.186|y=0.403|scale=800|text=<small>[[Ульяновск муж|73]]</small>}} {{Image label|x=0.378|y=0.470|scale=800|text=<small>[[Омск муж|55]]</small>}} {{Image label|x=0.220|y=0.45|scale=800|text=<small>[[Оренбург муж|56]]</small>}} {{Image label|x=0.107|y=0.361|scale=800|text=<small>[[Орёл муж|57]]</small>}} {{Image label|x=0.16|y=0.398|scale=800|text=<small>[[Пенза муж|58]]</small>}} {{Image label|x=0.110|y=0.275|scale=800|text=<small>[[Псков муж|60]]</small>}} {{Image label|x=0.143|y=0.365|scale=800|text=<small>[[Рязань муж|62]]</small>}} {{Image label|x=0.085|y=0.442|scale=800|text=<small>[[Ростов муж|61]]</small>}} {{Image label|x=0.913|y=0.378|scale=800|text=<small>[[Сахалин муж|65]]</small>}} {{Image label|x=0.197|y=0.425|scale=800|text=<small>[[Самара муж|63]]</small>}} {{Image label|x=0.170|y=0.432|scale=800|text=<small>[[Саратов муж|64]]</small>}} {{Image label|x=0.104|y=0.318|scale=800|text=<small>[[Смоленск муж|67]]</small>}} {{Image label|x=0.305|y=0.410|scale=800|text=<small>[[Свердловск муж|66]]</small>}} {{Image label|x=0.136|y=0.39|scale=800|text=<small>[[Тамбов муж|68]]</small>}} {{Image label|x=0.345|y=0.44|scale=800|text=<small>[[Тюмень муж|72]]</small>}} {{Image label|x=0.123|y=0.353|scale=800|text=<small>[[Тула муж|71]]</small>}} {{Image label|x=0.44|y=0.44|scale=800|text=<small>[[Томск муж|70]]</small>}} {{Image label|x=0.284|y=0.44|scale=800|text=<small>[[Челябинск муж|74]]</small>}} {{Image label|x=0.14|y=0.307|scale=800|text=<small>[[Тверь муж|69]]</small>}} {{Image label|x=0.161|y=0.353|scale=800|text=<small>[[Владимир муж|33]]</small>}} {{Image label|x=0.190|y=0.308|scale=800|text=<small>[[Вологда муж|35]]</small>}} {{Image label|x=0.110|y=0.40|scale=800|text=<small>[[Воронеж муж|36]]</small>}} {{Image label|x=0.125|y=0.43|scale=800|text=<small>[[Волгоград муж|34]]</small>}} {{Image label|x=0.861|y=0.467|scale=800|text=<small>[[Еврейн өөртөө засах муж|79]]</small>}} {{Image label|x=0.440|y=0.52|scale=800|text=<small>[[Алтайн хязгаар|22]]</small>}} {{Image label|x=0.880|y=0.43|scale=800|text=<small>[[Хабаровскийн хязгаар|27]]</small>}} {{Image label|x=0.945|y=0.232|scale=800|text=<small>[[Камчаткын хязгаар|41]]</small>}} {{Image label|x=0.059|y=0.443|scale=800|text=<small>[[Краснодарын хязгаар|23]]</small>}} {{Image label|x=0.540|y=0.36|scale=800|text=<small>[[Красноярскийн хязгаар|24]]</small>}} {{Image label|x=0.275|y=0.385|scale=800|text=<small>[[Пермийн хязгаар|59]]</small>}} {{Image label|x=0.91|y=0.5|scale=800|text=<small>[[Приморийн хязгаар|25]]</small>}} {{Image label|x=0.081|y=0.48|scale=800|text=<small>[[Ставрополийн хязгаар|26]]</small>}} {{Image label|x=0.720|y=0.485|scale=800|text=<small>[[Өвөр Байгалын хязгаар|75]]</small>}} {{Image label|x=0.385|y=0.385|scale=800|text=<small>[[Ханты-Мансийн өөртөө засах тойрог|86]]</small>}} {{Image label|x=0.415|y=0.34|scale=800|text=<small>[[Ямало-Ненецийн өөртөө засах тойрог|89]]</small>}} {{Image label|x=0.305|y=0.26|scale=800|text=<small>[[Ненецийн өөртөө засах тойрог|83]]</small>}} {{Image label|x=0.865|y=0.1|scale=800|text=<small>[[Чукоткын өөртөө засах тойрог|87]]</small>}} </div> {{clr}} {| class="wikitable" align=left border=1 cellpadding=6 cellspacing=0 style="margin: 0 0 0 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; text-align:left; font-size: 95%;" |+ |- style="text-align:center; background: #efefef; border-bottom:1px solid gray;" !rowspan="2" |№ !rowspan="2" |Туг, сүлд,<br> томъёо ! colspan="2" | Холбооны махбодын<br>монгол бичгийн нэр ! colspan="2" |Газар<br>нутаг<ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b10_107/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Ctab1-01-09.xls Административно-территориальное деление по субъектам Российской Федерации на 1 января 2010 года. Росстат (14 июля 2010).xls]</ref> ! colspan="2" |Хүн ам <br>(2013.1.1)<ref name="1.1.2013">{{cite web|url=http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/population/demography/|title=Оценка численности постоянного населения РФ на 1 января 2013 г.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140204212420/http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/population/demography/|archivedate=2014-02-04|accessdate=|url-status=dead}} ([http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul.xls xls])</ref> ! rowspan="2" | Нутгийн<br>төв ! rowspan="2" | Хэдэн<br>нутагтай ! rowspan="2" | Аль холбооны<br>тойргийнх вэ? |-bgcolor="#e0e0e0" ! кирил ! худам ! км² ! &nbsp; ↑↓&nbsp; ! хүн ! &nbsp; ↑↓&nbsp; |---------- bgcolor="#73eb00" |Colspan=12 align=center|— '''[[Бүгд Найрамдах Улсын жагсаалт (ОХУ)|Бүгд Найрамдах Улс]]''' (оросоор республика) буюу улсын цөөн тоот ард түмэн өөртөө засах тодорхой эрх эдлэх '''[[Улс|орон]]''' ('''21''') — |- align="center" | 1 | [[Зураг:Flag of Adygea.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Adygea.svg|20px]] 01 | [[Адыгей]] |<big>᠌᠌ᠠᠳᠢᠭᠸᠢ</big> | align="right" | 7,792 | 80 | align="right" | 444,403 | 74 | [[Майкоп]] | 9 | [[Өмнөд холбооны тойрог|Өмнөд]] |- align="center" | 2 | [[Зураг:Flag of Altai Republic.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Altai Republic.svg|20px]] 04 | [[Бүгд Найрамдах Алтай Улс|Алтай]] | <big>ᠠᠯᠲᠠᠢ ᠣᠷᠣᠨ</big> | align="right" | 92,903 | 35 | align="right" | 210,344 | 79 | [[Горно-Алтайск]] | 11 | [[Сибирийн холбооны тойрог|Сибирийн]] |- align="center" | 3 | [[Зураг:Flag of North Ossetia.svg|30px|border]] [[Зураг:Wapen Ossetien.svg|20px]] 15 | [[Умард Осети]] | <big>ᠣᠮᠣᠷᠳᠣ ᠣᠰᠸᠲ᠋ᠢ</big> | align="right" | 7,987 | 79 | align="right" | 706,123 | 68 | [[Владикавказ]] | 9 | [[Хойд Кавказын холбооны тойрог|Хойд Кавказын]] |- align="center" | 4 | [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|30px|border]] [[Файл:Coat of Arms of Bashkortostan.svg|20px]] 02 | [[Башкортостан]] | <big>ᠪᠠᠱᠻᠣᠷᠲ᠋ᠣᠰᠲ᠋ᠠᠨ</big> | align="right" | 142,947 | 27 | align="right" | 4,060,957 | 7 | [[Уфа]] | 63 | [[Ижилийн холбооны тойрог|Ижилийн]] |- align="center" | 5 | [[Зураг:Flag of Buryatia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Buryatiya.svg|19px]] 03 | [[Буриад]] | <big>ᠪᠤᠷᠢᠶᠠᠳ ᠣᠷᠣᠨ</big> | align="right" | 351,334 | 15 | align="right" | 971,810 | 54 | [[Улаан-Үд]] | 23 | [[Сибирийн холбооны тойрог|Сибирийн]] |- align="center" | 6 | [[Зураг:Flag of Dagestan.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Dagestan.svg|20px]] 05 | [[Дагестан]] | <big>ᠳ᠋ᠠᠭ᠋ᠸᠰᠲ᠋ᠠᠨ</big> | align="right" | 50,270 | 52 | align="right" | 2,946,035 | 13 | [[Махачкала]] | 52 | [[Хойд Кавказын холбооны тойрог|Хойд Кавказын]] |- align="center" | 7 | [[Зураг:Flag of Ingushetia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Ingushetia.svg|20px]] 06 | [[Ингушет]] | <big>ᠢᠨ᠋ᠭ᠋ᠤᠱᠸᠲ᠋</big> | align="right" | 3,700 | 81 | align="right" | 442,255 | 72 | [[Магас]] | 8 | [[Хойд Кавказын холбооны тойрог|Хойд Кавказын]] |- align="center" | 8 | [[Зураг:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg|20px]] 07 | [[Кабардино-Балкар]] | <big>ᠻᠠᠪᠠᠷᠳᠢᠨᠣ᠋ ᠎᠆ ᠪᠠᠯᠻᠠᠷ</big> | align="right" | 12,470 | 78 | align="right" | 858,946 | 59 | [[Нальчик]] | 13 | [[Хойд Кавказын холбооны тойрог|Хойд Кавказын]] |- align="center" | 9 | [[Зураг:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Karachay-Cherkessia.svg|20px]] 09 | [[Карачай-Черкес]] | — | align="right" | 14,277 | 77 | align="right" | 471,847 | 75 | [[Черкесск]] | 12 | [[Хойд Кавказын холбооны тойрог|Хойд Кавказын]] |- align="center" | 10 | [[Зураг:Flag of Karelia.svg|30px|border]]&nbsp;[[Зураг:Coat of arms of the Republic of Karelia.svg|17px]] &nbsp;10 | [[Бүгд Найрамдах Карель Улс]] | — | align="right" | 180,520 | 18 | align="right" | 636,932 | 67 | [[Петрозаводск]] | 18 | [[Баруун Хойд Холбооны тойрог|Баруун Хойд]] |- align="center" | 11 | [[Зураг:Flag of Komi.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of the Komi Republic.svg|20px]] 11 | [[Коми]] | — | align="right" | 416,774 | 13 | align="right" | 880,639 | 54 | [[Сыктывкар]] | 20 | [[Баруун Хойд Холбооны тойрог|Баруун Хойд]] |- align="center" | 12 | [[Зураг:Flag of Mari El.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Mari El.svg|15px]] &nbsp;12 | [[Мари Эл]] | — | align="right" | 23,375 | 73 | align="right" | 690,349 | 65 | [[Йошкар-Ола]] | 17 | [[Ижилийн холбооны тойрог|Ижилийн]] |- align="center" | 13 | [[Зураг:Flag of Mordovia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Mordovia.svg|20px]] 13 | [[Мордова]] | — | align="right" | 26,128 | 68 | align="right" | 818,566 | 62 | [[Саранск]] | 23 | [[Ижилийн холбооны тойрог|Ижилийн]] |- align="center" | 14 | [[Зураг:Flag of Sakha.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg|20px]] 14 | [[Саха]] | — | align="right" | 3,083,523 | 1 | align="right" | 955,580 | 58 | [[Якутск]] | 36 | [[Алс дорнодын холбооны тойрог|Алс дорнодын]] |- align="center" | 15 | [[Зураг:Flag of Tatarstan.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Tatarstan.svg|20px]] 16 | [[Татарстан]] | | align="right" | 67,847 | 44 | align="right" | 3,822,038 | 8 | [[Казань]] | 45 | [[Ижилийн холбооны тойрог|Ижилийн]] |- align="center" | 16 | [[Зураг:Flag of Tuva.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Tuva.svg|20px]] 17 | [[Тува]] | — | align="right" | 168,604 | 21 | align="right" | 310,460 | 77 | [[Кызыл]] | 19 | [[Сибирийн холбооны тойрог|Сибирийн]] |- align="center" | 17 | [[Зураг:Flag of Udmurtia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Udmurtia.svg|20px]] 18 | [[Удмурт]] | — | align="right" | 42,061 | 57 | align="right" | 1,517,692 | 31 | [[Ижевск]] | 25 | [[Ижилийн холбооны тойрог|Ижилийн]] |- align="center" | 18 | [[Зураг:Flag of Kalmykia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Kalmykia.svg|20px]] 08 | [[Бүгд Найрамдах Халимаг Улс]] | qalimaɣ oron | align="right" | 74,731 | 40 | align="right" | 284,140 | 78 | [[Элст]] | 14 | [[Өмнөд холбооны тойрог|Өмнөд]] |- align="center" | 19 | [[Зураг:Flag of Khakassia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Khakassia.svg|20px]] 19 | [[Хакас]] | — | align="right" | 61,569 | 46 | align="right" | 533,025 | 71 | [[Абакан]] | 13 | [[Сибирийн холбооны тойрог|Сибирийн]] |- align="center" | 20 | [[Зураг:Flag of the Chechen Republic.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Chechnya.svg|20px]] 20 | [[Чечень]] | — | align="right" | 15,647 | 75 | align="right" | 1,324,767 | 38 | [[Грозный]] | 19 | [[Хойд Кавказын холбооны тойрог|Хойд Кавказын]] |- align="center" | 21 | [[Зураг:Flag of Chuvashia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Chuvashia.svg|20px]] 21 | [[Чуваш]] | — | align="right" | 18,343 | 74 | align="right" | 1,243,431 | 41 | [[Чебоксары]] | 26 | [[Ижилийн холбооны тойрог|Ижилийн]] |---------- bgcolor="#eeeba8" |Colspan=12 align=center|— '''[[Хязгаар (Орос)|хязгаар]]''' (оросоор край) гэдэг нь үндсэндээ Оросууд байдаг боловч мужтай харьцуулахад зах хязгаар, сийрэг суурьшилт газар ('''9''') — |- align="center" | 22 | [[Зураг:Flag of Altai Krai.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Altai Krai.svg|20px]] 22 | [[Алтайн хязгаар]] | — | align="right" | 167,996 | 22 | align="right" | 2,398,751 | 22 | [[Барнаул]] | 23 | [[Сибирийн холбооны тойрог|Сибирийн]] |- align="center" | 23 | [[Зураг:Flag of Kamchatka Krai.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Kamchatka Krai.svg|20px]] 41 | [[Камчаткын хязгаар]] | — | align="right" | 464,275 | 10 | align="right" | 320,549 | 76 | [[Камчаткын Петропавловск|Камчаткын<br>Петропавловск]] | 14 | [[Алс дорнодын холбооны тойрог|Алс дорнодын]] |- align="center" | 24 | [[Зураг:Flag of Krasnodar Krai.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Krasnodar Krai.svg|18px]] 23 | [[Краснодарын хязгаар]] | — | align="right" | 75,485 | 41 | align="right" | 5,330,181 | 3 | [[Краснодар]] | 46 | [[Өмнөд холбооны тойрог|Өмнөд]] |- align="center" | 25 | [[Зураг:Flag of Krasnoyarsk Krai.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Krasnoyarsk Krai.svg|18px]] 24 | [[Красноярскийн хязгаар]] | — | align="right" | 2,366,797 | 2 | align="right" | 2,846,475 | 14 | [[Красноярск]] | 61 | [[Сибирийн холбооны тойрог|Алс дорнодын]] |- align="center" | 26 | [[Зураг:Flag of Zabaykalsky Krai.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Zabaykalsky Krai.svg|20px]] 75 | [[Өвөр Байгалын хязгаар]] | — | align="right" | 431,892 | 12 | align="right" | 1,095,169 | 47 | [[Чит]] | 34 | [[Сибирийн холбооны тойрог|Сибирийн]] |- align="center" | 27 | [[Зураг:Flag of Perm Krai.svg|30px|border]] &nbsp;[[Зураг:Coat of Arms of Perm Krai.svg|14px]]&nbsp; 59 | [[Пермийн хязгаар]] | — | align="right" | 160,236 | 24 | align="right" | 2,634,461 | 18 | [[Пермь]] | 48 | [[Ижилийн холбооны тойрог|Ижилийн]] |- align="center" | 28 | [[Зураг:Flag of Primorsky Krai.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Primorsky Krai.svg|20px]] 25 | [[Приморийн хязгаар]] | — | align="right" | 164,673 | 23 | align="right" | 1,947,263 | 26 | [[Владивосток]] | 34 | [[Алс дорнодын холбооны тойрог|Алс дорнодын]] |- align="center" | 29 | [[Зураг:Flag of Stavropol Krai.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Stavropol Krai.svg|20px]] 26 | [[Ставрополийн хязгаар]] | — | align="right" | 66,160 | 45 | align="right" | 2,790,785 | 15 | [[Ставрополь]] | 35 | [[Хойд Кавказын холбооны тойрог|Хойд Кавказын]] |- align="center" | 30 | [[Зураг:Flag of Khabarovsk Krai.svg|30px|border]] [[Зураг:Krai_Khabarovsk_coat.png|20px]] 27 | [[Хабаровскийн хязгаар]] | — | align="right" | 787,633 | 4 | align="right" | 1,342,083 | 35 | [[Хабаровск]] | 19 | [[Алс дорнодын холбооны тойрог|Алс дорнодын]] |---------- bgcolor="#cec784" |Colspan=12 align=center|— '''[[Область|муж]]''' (оросоор область) гэдэг нь Орос үндэстэн анхнаасаа давамгай оршин сууж ирсэн, улсын засаг захиргааны үндсэн нэгж ('''46''') — |- align="center" | 31 | [[Зураг:Flag of Amur Oblast.svg|30px]] [[Зураг:Coat of Arms of Amur oblast.png|20px]] 28 | [[Амар муж]] | amur muji | align="right" | 361,913 | 14 | align="right" | 816,910 | 61 | [[Благовещенск]] | 28 | [[Алс дорнодын холбооны тойрог|Алс дорнодын]] |- align="center" | 32 | [[Зураг:Flag of Arkhangelsk Oblast.svg|30px]] [[Зураг:Coat of Arms of Arkhangelsk oblast.svg|20px]] 29 | [[Архангельск муж]] | — | align="right" | 589,913 | 8 | align="right" | 1,202,295 | 41 | [[Архангельск]] | 26 | [[Баруун Хойд Холбооны тойрог|Баруун Хойд]] |- align="center" | 33 | [[Зураг:Flag of Astrakhan Oblast.svg|30px]]&nbsp;&nbsp;[[Зураг:Coat of Arms of Astrakhan Oblast.svg|10px]]&nbsp; &nbsp;30 | [[Астрахань муж]] | — | align="right" | 49,024 | 55 | align="right" | 1,013,840 | 56 | [[Астрахань]] | 13 | [[Өмнөд холбооны тойрог|Өмнөд]] |- align="center" | 34 | | [[Белгород муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Белгород]] | 22 | |- align="center" | 35 | | [[Брянск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Брянск]] | 34 | |- align="center" | 36 | | [[Владимир муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Владимир]] | 21 | |- align="center" | 37 | | [[Волгоград муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Волгоград]] | 39 | |- align="center" | 38 | | [[Вологда муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Вологда]] | 28 | |- align="center" | 39 | | [[Воронеж муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Воронеж]] | 34 | |- align="center" | 40 | | [[Иваново муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Иваново]] | 27 | |- align="center" | 41 | | [[Калининград муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Калининград]] | 21 | |- align="center" | 42 | | [[Калуга муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Калуга]] | 26 | |- align="center" | 43 | | [[Кемерово муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Кемерово]] | 44 | |- align="center" | 44 | | [[Киров муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Киров]] | 45 | |- align="center" | 45 | | [[Кострома муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Кострома]] | 30 | |- align="center" | 46 | | [[Курган муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Курган]] | 26 | |- align="center" | 47 | | [[Курск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Курск]] | 33 | |- align="center" | 48 | [[Зураг:Flag of Leningrad Oblast.svg|25px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Leningrad Oblast.svg|15px]] 44 | [[Ленинград муж]] | — | align="right" | 83,908 | 39 | align="right" | 1,892,711 | 27 | Санкт-Петербург | 18 | [[Баруун Хойд Холбооны тойрог|Баруун Хойд]] |- align="center" | 49 | | [[Липецк муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Липецк]] | 20 | |- align="center" | 50 | | [[Магадан муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Магадан]] | 9 | |- align="center" | 51 | | [[Москва муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | Москва | 72 | |- align="center" | 52 | | [[Мурманск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Мурманск]] | 19 | |- align="center" | 53 | | [[Нижегород муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Доод Новгород]] | 52 | |- align="center" | 54 | [[Зураг:Flag of Novgorod Oblast.svg|25px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Novgorod Oblast.png|15px]] 53 | [[Новгород муж]] | — | align="right" | 54,501 | 49 | align="right" | 592,415 | 70 | [[Их Новгород]] | 22 | [[Баруун Хойд Холбооны тойрог|Баруун Хойд]] |- align="center" | 55 | | [[Новосибирск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Новосибирск]] | 35 | |- align="center" | 56 | | [[Омск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Омск]] | 33 | |- align="center" | 57 | | [[Оренбург муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Оренбург]] | 48 | |- align="center" | 58 | | [[Орёл муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Орёл]] | 35 | |- align="center" | 59 | | [[Пенза муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Пенза]] | 33 | |- align="center" | 60 | | [[Псков муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Псков]] | 26 | |- align="center" | 61 | | [[Ростов муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Донын Ростов]] | 57 | |- align="center" | 62 | | [[Рязань муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Рязань]] | 29 | |- align="center" | 63 | | [[Самара муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Самар хот|Самар]] | 37 | |- align="center" | 64 | | [[Саратов муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Саратов]] | 42 | |- align="center" | 65 | | [[Сахалин муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Өмнөд Сахалинск]] | 19 | |- align="center" | 66 | | [[Свердловск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Екатеринбург]] | 72 | |- align="center" | 67 | | [[Смоленск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Смоленск]] | 27 | |- align="center" | 68 | | [[Тамбов муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Тамбов]] | 32 | |- align="center" | 69 | | [[Тверь муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Тверь]] | 43 | |- align="center" | 70 | | [[Томск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Томск]] | 20 | |- align="center" | 71 | | [[Тула муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Тула]] | 26 | |- align="center" | 72 | | [[Тюмень муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Тюмень]] | 26 | |- align="center" | 73 | | [[Ульяновск муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Ульяновск]] | 25 | |- align="center" | 74 | [[Зураг:Flag of Chelyabinsk Oblast.svg|25px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Chelyabinsk Oblast.svg|16px]] 74 | [[Челябинск муж]] | — | align="right" | 88,529 | 36 | align="right" | 3,485,272 | 9 | [[Челябинск]] | 43 | [[Уралын холбооны тойрог|Уралын]] |- align="center" | 75 | [[Зураг:Flag of Irkutsk Oblast.svg|25px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg|15px]] 38 | [[Эрхүү муж]] | — | align="right" | 774,846 | 5 | align="right" | 2,422,026 | 21 | [[Эрхүү]] | 36 | [[Сибирийн холбооны тойрог|Сибирийн]] |- align="center" | 76 | | [[Ярославль муж]] | — | align="right" | | | align="right" | | | [[Ярославль]] | 20 | |---------- bgcolor="#ff0084" |Colspan=12 align=center|— '''[[холбооны ач холбогдолтой хот]]''' (оросоор город федерального значения) гэдэг нь аль нэг мужид хамааруулмааргүй их хот ('''2''') — |- align="center" | 77 | [[Зураг:Flag of Moscow.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Moscow.svg|18px]] 77 | [[Москва]] хот | — | align="right" | 2,511 | 82 | align="right" | 11,979,529 | 1 | [[Москва]] | 125 | [[Төв холбооны тойрог|Төв]] |- align="center" | 78 | [[Зураг:Flag of Saint Petersburg Russia.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|20px]] 78 | [[Санкт-Петербург хот]] | — | align="right" | 1,399 | 83 | align="right" | 5,028,313 | 4 | [[Санкт-Петербург]] | 111 | [[Баруун Хойд Холбооны тойрог|Баруун Хойд]] |---------- bgcolor="#9ca6ff" |Colspan=12 align=center|— '''[[өөртөө засах муж]]''' (оросоор автономная область) буюу бүгд найрамдах улс болоход мөчиддөх цөөн тоот ардын суугуул нутаг ('''1''') — |- align="center" | 79 | [[Зураг:Flag of the Jewish Autonomous Oblast.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of the Jewish Autonomous Oblast.svg|18px]] 79 | [[Еврейн өөртөө засах муж|Еврейн ӨЗМ]] | — | align="right" | 36,266 | 60 | align="right" | 172,671 | 80 | [[Биробижан]] | 6 | [[Алс дорнодын холбооны тойрог|Алс дорнодын]] |---------- bgcolor="#ffcb31" |Colspan=12 align=center|— '''[[өөртөө засах тойрог]]''' (оросоор автономный округ) гэдэг нь муж, хязгаарын мэдэл дэх хэт цөөн тоот ард түмний өлгий нутаг ('''4''') — |- align="center" | 80 | [[Зураг:Flag of Nenets Autonomous District.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of arms of Nenets Autonomous Okrug.svg|18px]] 83 | [[Ненецийн өөртөө засах тойрог|Ненецийн ӨЗТ]] | — | align="right" | 176,810 | 20 | align="right" | 42,789 | 83 | [[Нарьян-Мар]] | 2 | [[Баруун Хойд Холбооны тойрог|Баруун Хойд]] |- align="center" | 81 | [[Зураг:Flag of Yugra.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Yugra.svg|18px]] 86 | [[Ханты-Мансийн өөртөө засах тойрог|Ханты-Мансийн ӨЗТ]] | — | align="right" | 534,801 | 9 | align="right" | 1,584,063 | 28 | [[Ханты-Мансийск]] | 22 | [[Уралын холбооны тойрог|Уралын]] |- align="center" | 82 | [[Зураг:Flag of Chukotka.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Chukotka.svg|18px]] 87 | [[Чукоткын өөртөө засах тойрог|Чукоткын ӨЗТ]] | — | align="right" | 721,481 | 7 | align="right" | 50,780 | 82 | [[Анадырь]] | 9 | [[Алс дорнодын холбооны тойрог|Алс дорнодын]] |- align="center" | 83 | [[Зураг:Flag of Yamal-Nenets Autonomous District.svg|30px|border]] [[Зураг:Coat of Arms of Yamal Nenetsia.svg|18px]] 89 | [[Ямало-Ненецийн өөртөө засах тойрог|Ямало-Ненецийн ӨЗТ]] | — | align="right" | 769,250 | 6 | align="right" | 541,612 | 71 | [[Салехард]] | 9 | [[Уралын холбооны тойрог|Уралын]] |} {{Clr}} ==Зураг== <gallery> Файл:Оросын засаг захиргааны хуваарь.jpg|Оросын засаг захиргааны хуваарь-орос хэлээр Файл:Оросын баруун хэсэг.gif|Оросын баруун хэсэг Файл:Орос- улс төр, газарзүйн атлас.jpg|Орос- улс төр, газарзүйн атлас Файл:Орос-улс төрийн атлас National Geographic.jpg|Орос-улс төрийн атлас-англи хэлээр Файл:Зүүн Сибирь, Алс Дорнод.gif|Зүүн Сибирь, Алс Дорнод Файл:Зүүн Европын тэгш өндөрлөг.jpg|Зүүн Европын тэгш өндөрлөг </gallery> == Мөн үзэх== * [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] * [[Оросын ард түмэн]] == Тэмдэглэл == {{notelist}} {{reflist|group=Note}} == Цахим холбоос == * {{commonscat|Россия|Орос}} ; Засгийн газар * [http://www.gov.ru// gov.ru]—Засгийн газрын албан ёсны вэбсайт * [https://web.archive.org/web/20140401074830/http://www.duma.ru/ Duma]—Парламентийн доод танхим * [https://web.archive.org/web/20100726134652/http://council.gov.ru/eng/index.html Federation Council]—Парламентийн дээд танхим * [https://web.archive.org/web/20030908005515/http://www.kremlin.ru/eng/ Kremlin]—Ерөнхийлөгчийн албан ёсны вэбсайт * [https://web.archive.org/web/20120926195007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/russia.html Төрийн тэргүүн болон түүний кабинет] * [http://www.cbr.ru/eng/ Оросын төв банк] * [https://web.archive.org/web/20120804041150/http://www.fms.gov.ru/ Federal Migration Service] * [https://web.archive.org/web/20110219024441/http://www.customs.ru/en/ Russian Federal Customs Service] * [http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=RS Energy Statistics for Russia] from the Energy Information Administration * [http://en.rian.ru/ Russian News Agency Ria Novosti] ; Ерөнхий мэдээлэл * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/russia.htm Russia] at ''UCB Libraries GovPubs'' ; Бусад * [http://www.itar-tass.com ITAR-TASS News Agency] * [https://web.archive.org/web/20060425211441/http://www.interfax.com/ Interfax.com]—News agency based in Moscow * [https://web.archive.org/web/20150206181434/http://www.waytorussia.net/WhatIsRussia/Intro.html Way to Russia. An Introduction to Russia and Russian People] * [https://web.archive.org/web/20080408132601/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/russgus.htm RussGUS]—Bibliographic database of German publications on Russia (about 175,000 positions) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] International news project about Russia. <references group="A" /> == Эшлэл == {{лавлах холбоос|2}} {{Ази}} {{Европ}} {{ЕАБХАБ-ын гишүүн улсууд}} {{Хөтлөгч мөр Евразийн Эдийн засгийн холбоо}} {{G8}} {{Хөтлөгч мөр Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөл}} {{Хөтлөгч мөр Хар тэнгисийн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны байгууллага}} {{Хөтлөгч мөр Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Орос| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Европын орон]] [[Ангилал:Их наймын орон]] [[Ангилал:БРИКС-ийн гишүүн орон]] [[Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн]] [[Ангилал:Зөвлөлт Холбоот Улсын дараах улс]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] [[Ангилал:Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөлийн гишүүн орон]] dd7semznyiopfpjnc84q85yg40ars1o 0 9041 859546 830851 2026-06-21T10:23:30Z ~2026-36121-49 105467 /* Алдартай хүмүүс */ 859546 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин | name = Эрдэнэбүрэн сум | native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠡᠷᠳᠡᠨᠢᠪᠦᠷᠢᠨ ᠰᠤᠮᠤ}}}} | native_name_lang = mn | settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] | nickname = | motto = | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | image_map = Erdeneburen-Khovd Province.png | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Khovd Aimag (since 2014).svg}} [[Ховд аймаг|Ховд]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = Сумын төв | seat = Хар-Ус | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = | established_date = | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 2772 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_note = | population_total = {{decrease}} 2,376 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_mi2 = | timezone = UTC + 7 | utc_offset = +7 | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | website = http://erdeneburen.kho.gov.mn/ | footnotes = }} '''Эрдэнэбүрэн''' нь [[Ховд]] аймгийн сум юм. Засаг захиргааны 5 багт (''Шураг, Намарзан, Хонгио, Баянгол, Хар-Ус'') хуваагдана. ==Түүх== 14-р зууны эхээр Эсэн хааны ач Хамаг тайш Цорос аймгийн доторх өөрийн албатыг таслан авч Өөлд хэмээн нэрийджээ. Эл үеэс өөлд гэх болж ууган хөвүүн Борнагаль Цоросоос өөрийн албатыг таслан Дөрвөд хэмээн нэрийджээ. Өөлдүүд нь дөрвөн Ойрадын нэгэн томоохон аймаг бөгөөд бусад ойрадуудын хамт [[Зүүнгарын Хаант Улс]]ыг байгуулахад идэвхлэн оролцож [[Галдан бошигт хаан]]ы Манжийн эсрэг тэмцэлд мөн идэвхийлэн оролцжээ. Цорос хэмээх нэр “цорго” хэмээх үгээс гаралтай гэж үздэг. Цорос овгийг Улиндай бадан тайш гэгчээс үүссэн гэдэг домог буй. XV зууны эхэн үеэс Дөрвөн Ойрадын дотор Цорос овгийн ноёдын эрх нөлөө ихэссэнээр тэдний захирч байсан аймгийг Цорос хэмээн нэрлэх болсон бололтой. Дөрвөн Ойрадын холбоог гурвантаа байгуулагдсан гэж үздэг бөгөөд Цорос аймаг гурвууланд нь оролцож байжээ. Цорос аймаг XVI зууны үеэс Или мөрний хөндийд нутаглажээ. 1671 онд Цоросын Галдан бошигт хаан Зүүнгарын хаант улсыг байгуулав. Зүүнгарын хаант улс гэж нэрлэгдсэн учир нь, XVII зууны үед ойрадууд баруун, зүүн 2 гарт хуваагдаж байсны зүүн гарт нь багтаж явсан Цоросын ноёд хүчирхэгжин, бусдыгаа өөрийн эрхшээлд оруулаад, өөрсдийн багтсан гарын (зүүн гарын) нэрээр хаант улсаа нэрлэсэнд оршино. Цорос овгийн ноёд зөвхөн Цорос төдийгүй Дөрвөд, Баяд аймгийг захирч байв. Тиймээс Манжийн эрхшээлийн үеийн Дөрвөдийн 2 чуулганы ноёд тайж нар, бас Сайн ноён ханы аймагт хавсаргасан Өөлдийн 2 хошуу, түүнчлэн Хөх нуурын Цоросын 2 хошууны ноёд тайж нар Цорос овогтой байжээ. Дөрвөн Ойрадыг бүрдүүлэгч нэгэн аймаг бөгөөд Монгол улс, БНХАУ-д бөөнөөр оршин суудаг монгол угсаатны бүлэг. Ийнхүү өөлдүүд Ойрадын нэг аймаг болж түүхийн тавцан дээр гарч иржээ. Гэвч Ойрадын ноёдын эрх мэдэл, харьяат ардаа булаацалдсан тэмцэл даамжран 1490-ээд оны дундуур Өөлд, Цорос хоёр хоорондоо дайтжээ. Тэдний дотоодын зөрчлийг Турфаны уйгурууд далимдуулан XVI зууны босгон дээр Өөлдийг дайлсан бололтой. Тэдгээр өөлдүүдийн ихэнх нь баруун тийш нүүдэллэн холджээ. Өөлд нь Дөрвөн Ойрадын доторх том аймаг учир нийт Ойрадыг “Өөлд” хэмээн нэрлэх явдал байв. Галдан бошигтын тэмцэл дарагдсаны дараа, манжууд түүний жанжин Равдан, Данжила нарыг дагуулж 3 хошуу зохион байгуулж, Халхын нутагт суулгажээ. 1730-аад оны үед тэднийг түр зуур Халх голын орчим нүүлгэн шилжүүлсэн бөгөөд Зүүнгарын хаант улсыг байлдан эзэлсний дараа манж нар Өөлдийн гурван хошууг Халхын нутагт буцаан нүүлгэж, 1761 онд Сайн ноён хан аймагт хавсарган захируулжээ. Равданы хоёрдугаар хөвгүүн Сэвдэнванбуугийн угсааныхны захирсан хошууг манжийн эрхшээлийн үед Өөлдийн өмнөд хошуу, Олноо өргөгдсөн Монгол улсын үед Бишрэлт засгийн хошуу хэмээн нэрлэж байсан агаад одоогийн Архангай аймгийн Өлзийт сум бүхэлдээ, Өгийнуур сумын зарим хэсэг нь энэхүү хошуунд багтаж байв. Харин Данжилагийн үр хойчсын захирсан хошууг Манжийн эрхшээлийн үед Өөлд бэйсийн хошуу, Олноо өргөгдсөн Монгол улсын үед Сүжигт засгийн хошуу хэмээн нэрлэдэг байжээ. Одоогийн Архангай аймгийн Хотонт сумын зарим хэсэг нь энэхүү хошуунд багтаж байв. Түүнчлэн Равдангийн ахмад хөвгүүн жүн ван Цэрэнванбуугийн харьяат 1 хошуу байсан агаад 1728 онд Цэрэнванбуу нас барсанд түүний дүү Сэвдэнванбуу Цэрэнванбуугийн хөвгүүн Дамбийг түүний төрсөн хүүхэд бус хэмээн дарагдуулаад өөрөө ахынхаа хэргэмийг залгамжилжээ. Тиймээс 2 хошууг нэгтгэж, Сэвдэнванбууд захируулжээ. Хожим хэргийн үнэн учир олдож, Дамбийн хошууг дахин байгуулжээ. Гэвч 1763 онд Дамбий Пунцагийг хилсээр гүтгэж мэдүүлсэн тул Дамбийг хэргэм зэргээс нь ховхолж, Бээжинд хорионд суулгаад, түүний харьяат нарыг Ховдод нүүлгэн суулгажээ. Ийнхүү Ховдын Өөлд хошуу байгуулагджээ. Уг хошуунд угсаа залгамжлах ноён тавьсангүй, харин бүгдийн дарга томилон тэднийг захируулжээ. Энэ хошууны нутаг нь Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сум юм. Эдгээрээс гадна Манжийн эрхшээлийн үед Хөлөнбуйрт өөлдийн 1 хошуу байсан нь мөн л Галдан бошигтын албат байсан ажээ. Түүнчлэн Зүүнгар улсыг мөхөөсний дараа тэдний үлдэгдлийг манж нар Хармөрөн мужид нүүлгэн аваачиж, Өөлд хошуу байгуулжээ. Тус хошуу зөвхөн өөлд бус, Ойрадын олон овог аймгийн хүмүүсээс бүрэлдсэн хэдий ч Хармөрний Өөлд хошуу хэмээн нэрлэгдэх болжээ. 1764 онд Дамбий хэргийн учир засаг тушаалаа ховхлуулж хорионд суух болсон тул түүний харьяат ардаар бүгдийн даргын хошуу зохиож Ховдод нүүлгэн Ховдын сайдад захируулав. 10 отог урианхай нараар мөн бүгдийн даргын хошуу зохиож Улиастайн жанжинд захируулсан нь Тагна урианхайн Даагийн хошуу (ОХУ-ын Тува улсын Хэмчигийн хошуу) болжээ. Тус хошууны нутаг нь зүүн, зүүн өмнө талаараа Ховдын тарианы газар, баруун, баруун өмнө талаараа Алтайн урианхайн Саруул засгийн хошуу, зүүн хойт зүүн талаараа Ховд голоор савлан Мянгад хошуутай зах нийлж байв. 1912 онд Монгол улсдаа дагаар орсонд Жавзандамба хутагт Богд хаанаас тус хошууны бүгдийн дарга Ламжавт үе улиран Үйзэн засаг цол, улсад туслагч гүнгийн хэргэм хүртээж тус хошууг засаг хошуу болгон шинээр зохион байгуулсан Дөрвөдийн Үнэн зоригт хан аймагт хавсаргажээ. 1925 оны засаг захиргааны шинэчлэлээр Чандмань уулын аймгийн Цамбагарав уулын хошуу хэмээн өөрчилж, Мөнхнамаржин, Цагаанхайрхан, Эрдэнэхайрхан гэх 3 сумтай болгов. 1927 онд Наранхайрхан уулын хошуутай нэгтгэж Цамбагарав, Эрдэнэбүрэн гэх хоёр сумтай явжээ. 1931 оны засаг захиргааны өөрчлөлтөөр тус хошууны хуучин нутаг нь одоогийн Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сумын нутагт багтан оржээ. Ийнхүү өнөөгийн Эрдэнэбүрэн сум Улсын бага хурлын 1931 оны 2 дугаар сарын 7-ны өдрийн 5 дугаар тогтоолоор байгуулагджээ. ==Газар　зүй== Сумын төв нь [[Ховд (хот)|аймгийн төвөөс]] 75 км, [[Улаанбаатар|нийслэлээс]] 1552 км-т оршдог ба 268,5 мянган га нутагтай, үүнээс 2431 га тариалангийн, 273 га хадлангийн талбайтай, газар　зүйн байрлалын хувьд [[Их нууруудын хотгор]]ын мужид хамрагддаг, далайн түвшнээс 1182-4208 метрт өргөгдсөн өндөр уулс, говь тал хосолсон нутагтай. ===Гол горхи=== Цамбагарав уулын баруун хэсгээс эх авсан Хонгор өлөнгийн гол, Сухайт хайрханаас эх авсан Баруун гол хоёр нийлж Хонгион гол болж 90 гаруй км урсдаг. Урт булгийн Хүрэнгийн ар гол, Асгат, Салбангийн эхнээс эх авсан Шурагийн гол 110 км үргэлжилнэ. [[Ховд гол]] нь Шижигтийн хавцалаас бор модны арлын адаг Гахайтын бэлчир хүртэл сумын зүүн хил дагуу 60-аад км үргэлжилдэг. ===Ашигт малтмал=== Боржин чулуу, чулуун нүүрс, гантиг, гялтагануур, шохойн чулуу, баргилт, болор, жонш, алт, хаш, оюу, төмрийн хүдэр, зэс молбиден, өнгө бүрийн шороон будаг зэрэг ашигт малтмал бий. ===Амьтны аймаг=== [[Аргаль]], [[янгир]], [[ирвэс]], [[шилүүс]], [[үнэг]], [[чоно]], [[хярс]], [[мануул]], хүрэн үен, алтайн хар тарвага, [[суусар]], [[туулай]] зэрэг ан амьтан элбэгтэй. Ховд голын дагуу [[хун]], [[галуу]], [[нугас]], дэглий зэрэг усны шувууд ирж зусдаг ба өндөр уулсаар [[ёл]], [[тас]], [[бүргэд]], [[харцага]], [[шонхор]], [[хойлог]], [[ахууна]], [[хон хэрээ]], [[ятуу]], улаан хошуут элбэг бол говь талаар [[тоодог]], [[хэрээ]], [[элээ]], [[шаазгай]], [[хулан жороо]], [[болжмор]], [[тагтаа]], ойд алтан гургуул, [[хөхөө]], [[тоншуул]], [[шар шувуу]] зэрэг олон төрлийн шувуудтай. Ховд голын сав дагуу зэрлэг гахай, [[минж]], [[заарт харх]]тай. Сүүлийн жилүүдэд [[буга]] нүүдэллэн ирж нутагшиж байна. ===Ургамлын аймаг=== [[Улиас]], [[бургас]], [[хар мод]], [[хус]], [[харгана]] зэрэг модлог ургамлаас гадна 150 гаруй төрлийн бэлчээрийн ургамал, 100 гаруй төрлийн эмийн ургамал элбэг ургана. ==Түүхэн дурсгалт газрууд== Цамбагарав уулын өвөрт зостын хаданд [[Нирун улс]]ын үеийн цорын ганц дурсгал, хуягласан морьт цэргийг урласан хадны зураг, Хонгион булан хөшөө, Хөх сайрын ам, Ацын арын хүн дүрст хөшөөнүүд, Ховд голын өндөр довоос Бээжин хүртэл үргэлжилдэг домогт Сартагтайн суваг, булш, хиргисүүр зэрэг түүх соёлын дурсгалт зүйл их бий. ==Хүн ам зүй== 645 өрх, 3375 хүн амтай. Хүн амын 89% нь [[өөлд]]үүд, 11% нь [[Казак]], [[Мянгад]] болон бусад ястнаас бүрддэг. ==Алдартай хүмүүс== *А.Загдсүрэн - МУ-ын Ардын жүжигчин *Ж.Чулуун - МУ-ын Ардын жүжигчин, төрийн шагналт, хөгжмийн зохиолч *Р.Батнасан - МУ-ын Хөдөлмөрийн баатар, Гавьяат нисгэгч *З.Цагаанхичиг - МУ-ын Гавьяат багш *Уртнасангийн Цэдэн-Иш - БНМАУ-ын Гавьяат усжуулагч *Д.Баянцагаан - МУ-ын Гавьяат барилгачин *Д.Баяндалай - МУ-ын Гавьяат багш, доктор профессор, зохиолч, яруу найрагч *Ц.Ширчинжав - МУ-ын Гавьяат агрономич *П.Бат-Очир - МУ-ын зүтгэлтэн, Дундговь аймгийн намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга *Налгарын Эрдэнэцогт - МУ-ын Гавьяат багш, төрийн шагналт эрдэмтэн доктор *Чанагийн Арслан - БНМАУ-ын хошой Аварга малчин *Чанагийн Цэдэндамба - МУ-ын Аварга малчин *Намсрайн Дамба - МУ-ын Гавьяат эдийн засагч, Ховд аймгийн засаг дарга *Г.Чулуун - Онцгой байдлын газрын ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ГАВЬЯАТ АЖИЛТАН, Бэлтгэл хурандаа *Чойжоогийн Тогтуун - Малын гавьяат эмч, ХАА-н олон санаачилгын анхдагч, 10 гаруй сум, САА-г байгуулж даргалж байсан, аймгийн дарга *Лувсаншаравын Баттулга - МУ-ын Гавьяат малчин  *Б.Нямдорж - Түүхийн ухааны доктор, профессор *Л.Нямсүрэн - Түүхийн ухааны доктор профессор *Чимэдцэрэнгийн Цэвэгжав - Техникийн ухааны доктор, МУ-н зөвлөх инженер *[[Цогтбазарын Энхжаргал|Ц.Энхжаргал]] - МУ-ын Гавьяат тамирчин, Чөлөөт бөхийн ДАШТ-ий хүрэл медальт *[[Баатаржавын Шоовдор|Б.Шоовдор]] - Чөлөөт бөхийн ДАШТ-ий хүрэл медальт *Д.Машлай - СГЗ, тэргүүний геологич, дуучин *Л.Ганхуяг - МУУГЗ Төрийн шагналт уран барималч *[[Түмэннасангийн Амартүвшин|Т.Амартүвшин]] - МУ-ын харцага *[[Цогтоогийн Лхагвасүрэн|Ц.Лхагвасүрэн]] - МУ-ын өсөх идэр начин *[[Түвдэнжамбын Бат-Эрдэнэ]] - МУ-ын начин *Б.Баябазар - Бригадын генерал *Д.Цэрэндагва - Анагаах ухааны доктор профессор *[[Лувсангийн Оюунчимэг|Л.Оюунчимэг]] - Эстрадын нэрт дуучин, СТА, "Баянмонгол" чуулгын дуучин   *Лувсаншаравын Норолхоосүрэн - МУ-ын Гавьяат багш *С.Баттулга - Хэл бичгийн ухааны Доктор профессор, Өөлд судлаач *Х.Баатар - Монголын нэрт хөгжмийн зохиолч *Тогтууны Халтар - Доктор, профессор, Монгол улсын цахим засаг, мэдээллийн аюулгүй байдлын салбарын үндсийг тавьсан эрдэмтэн, мэдээллийн технологийн 40 орчим санаачлагын анхдагч {{Хөтлөгч мөр Ховдын сумууд}} [[Ангилал:Эрдэнэбүрэн сум| ]] [[Ангилал:Монголын сум]] [[Ангилал:Ховд аймгийн сум]] rmlhzp1gp4n2qz8d8ja5ec00hq03syj 0 9478 859558 855088 2026-06-21T11:32:46Z Avirmed Batsaikhan 53733 859558 wikitext text/x-wiki {{Short description|ОХУ-ын засаг захиргааны нэгдүгээр түвшний нэгж}} {{Инфобокс ОХУ-ын холбооны субъект |mn_name=Бүгд Найрамдах Халимаг Улс |ru_name=Республика Калмыкия |loc_name1=Хальмг Таңһч |loc_lang1=Халимаг |image_map=Locator map of Kalmykia, Russia (2014–2022).svg |coordinates = {{coord|46|34|N|45|19|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}} |image_coa=Coat of Arms of Kalmykia.svg |coa_caption=Халимагийн төрийн сүлд |image_flag=Flag of Kalmykia.svg |flag_caption=Халимагийн төрийн далбаа |anthem={{center|"{{lang|xal|[[Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын төрийн дуулал|Хальмг Таңһчин частр]]|italics=no}}"<br />{{small|"Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын төрийн дуулал"}}<br />[[File:Kalmykia_anthem_(short_instrumental).ogg]]}} |anthem_ref=<ref name="Anthem">Law #44-I-Z</ref> |holiday |holiday_ref |political_status=Бүгд найрамдах улс |political_status_link=Оросын бүгд найрамдах улсууд |federal_district=[[Өмнөд Холбооны тойрог|Өмнөд ХТ]] |economic_region=[[Ижилийн эдийн засгийн бүс|Ижилийн ЭЗБ]] |adm_ctr_type=Нийслэл |adm_ctr_name=[[Элст]] |adm_ctr_ref=<ref name="Capital">Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын Талын хууль (Үндсэн хууль),&nbsp;19-р зүйл: {{lang|ru|Столицей Республики Калмыкия является город Элиста.}} [Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын нийслэл нь Элст хот юм]. {{lang|ru|ственными языками в Республике Калмыкия являются калмыцкий и русский языки.}} [Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын албан ёсны хэл нь халимаг, орос хэл юм.]</ref> |official_lang_list=[[Халимаг хэл|Халимаг]] |official_lang_ref=<ref name="Languages">Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын Талын хууль (Үндсэн хууль),&nbsp;17-р зүйл: {{lang|ru|Государственными языками в Республике Калмыкия являются калмыцкий и русский языки.}} [Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын албан ёсны хэл нь халимаг, орос хэл юм.]</ref> |pop_2021census=267133{{decrease}} {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | 62.5% [[Халимагууд]]|25.7% [[Оросууд]]|11.8% бусад/дурдаагүй}} |pop_2021census_rank=78-р байр |urban_pop_2021census=46.7% |rural_pop_2021census=53.3% |pop_2021census_ref=<ref name=2021census>{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|access-date=1 September 2022}}</ref> |pop_density |pop_density_as_of |pop_density_ref |area_km2_74731 |area_km2_rank=41-р байр |area_km2_ref |established_date=7 сарын&nbsp;29, 1958 |established_date_ref=<ref name="Established">Decree of July&nbsp;29, 1958</ref> |license_plates=08 |ISO=RU-KL |gov_as_of=March 2011 |leader_title=[[Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын тэргүүн|Тэргүүн]] |leader_title_ref=<ref name="Head">Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&nbsp;25</ref> |leader_name=[[Бату Хасиков]] |leader_name_ref=<ref name="HeadName">Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын тэргүүний албан ёсны цахим хуудас. {{Webarchiv|url=http://glava.region08.ru/ru/orlov.html |wayback=20190216153125 |text=Алексей Маратович Орлов |archiv-bot=2023-11-11 03:26:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153125/http://glava.region08.ru/ru/orlov.html |date=February 16, 2019 }} {{in lang|ru}}</ref> |legislature=[[Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын Ардын Хурал|Ардын Хурал]] |legislature_ref=<ref name="Legis">Steppe Code (Constitution) of the Republic of Kalmykia, Article&nbsp;33</ref> |website_ref |date=July 2014 |area_km2=76,100}} '''Бүгд Найрамдах Халимаг Улс''' ([[Халимаг хэл|Халимаг]]: ''Хальмг Таңһч'') нь [[Оросын Холбооны Улс|Оросын Холбооны Улсын]] бүрэлдэхүүнд багтдаг Бүгд Найрамдах улс бөгөөд [[Каспийн тэнгис]]ийн баруун хойд эрэгт оршдог [[Монгол угсаатан|монгол угсаатны]] ард түмний улс юм. ОХУ-ын Өмнөд Холбооны тойргийн бүрэлдэхүүн хэсэгт ордог. Нийслэл хот нь [[Элст]], өөрөөр бас Элстэй гэнэ. Халимаг нь өмнөд хэсгээрээ ОХУ-ын [[Дагестан]], баруун өмнөд хэсгээрээ ОХУ-ын [[Ставрополийн хязгаар]], баруун хэсгээрээ Оросын [[Ростов муж]], баруун хойд хэсгээрээ Оросын [[Волгоград муж]], зүүн хэсгээрээ Оросын [[Астрахань муж]]тай хил залган оршдог. Хүн амын ихэнх нь [[Ойрад]] [[Монголчууд]] (эдүгээ [[Халимаг]] хэмээн нэрлэгдэж байна) бөгөөд үлдсэн хүн ам нь нь [[Орос]], [[Украинчууд|Украин]] үндэстнүүд, Чечень, Осети, Дагестан угсаатнууд болно. Халимагуудын 50 гаруй хувь нь [[Торгууд]], 35% нь [[Дөрвөд]], 15%-г [[Бузава]] ястад эзлэдэг. Бүгд Найрамдах Халимаг улс нь [[Европ тив]] дахь цорын ганц [[Буддизм|Буддын шашинт]] улс юм. ОХУ-ын БН Халимаг Улсын анхны Ерөнхийлөгчөөр [[Кирсан Илюмжинов|Кирсан Николаевич Илюмжинов]] /1993-2010/ дараа нь [[Алексей Орлов|Алексей Маратович Орлов]] /2010-2019/, [[Бату Хасиков|Бату Сергеевич Хасиков]] /2019 оноос өнөөг хүртэл/ нар сонгогдон ажиллаж байна. == Газар зүй == [[Файл:Kalmykia03.png|180px|thumb|left|Эргэн тойрны муж, орныг харуулсан газрын зураг]] [[Зураг:Manych.jpg|thumb|left|180px|3-р сарын Маныч гол]] [[Зураг:Калмыцкая степь в апреле.jpg|thumb|left|180px|Цэцэгт тал. 2011 оны 4-р сар]] Халимаг орон ОХУ-ын [[Европ]] тивийн зүүн урд хэсэгт оршдог. Гулд 458 км, хөндлөн 423 км бөгөөд 74,731 ам дөрвөлжин километр газар нутагтай. Үүгээрээ Оросын холбооны 83 бүрэлдэхүүнээс [[Оросын холбооны байгууламж|40-р том]] ордог байна. Москвагийн цагийг ([[Нэгтгэн зохицуулсан нийтлэг цаг|НЗНЦ+4]]) барьдаг. Оросын таван муж, улсуудтай хиллэнэ. Өмнөд талаараа [[Дагестан|Дагестан орон]], өрнө өмнөд талаараа [[Ставрополийн хязгаар]], өрнө зүгтээ [[Ростов муж]], өрнө умар зүгтээ [[Волгоград муж]], дорно талаараа [[Астрахань муж]]тай хаяалдаг. Дорно өмнөд зүгийн [[Каспийн тэнгис]]т гарцтай. ===Хотууд=== Халимаг улсын бүрэлдэхүүнд 3 хоттой: * Бүгд Найрамдах улсын хэмжээний 1 хот; * Бүс нутгийн хэмжээний 2 хот байдаг. {| class="wikitable sortable" !№ !Нэр !<small>Статус</small> !<small>хүн ам</small> !<small>байгуулагдсан он</small> !<small>хотын статустай болсон он</small> !<small>Өмнөх нэр</small> |- |1 |[[Городовиков хот]] |Городовиковын дүүрэг |'''↗'''8161 |1872 |1971 |Байшинтай (1971 оноос өмнө) |- |2 |[[Лааган хот|Лааган]] |Лааган дүүрэг |'''↘'''13 756 |1871 |1963 |Каспийский (1944-1991) |- |3 |[[Элст]] |Элст |'''↗'''104 082 |1865 |1930 |Степной (1944-1957) |} ==== Хот хэлбэртэй тосгод ==== * Байшинтай — 1938 оноос. 1971 онд Городовиков хот болсон. * Каспийский — 1938 оноос (1944 оноос өмнө Лааган). 1963 онд хот болсон. * Кетченеры — 1992 онд орон нутгийн суурин болсон. * Комсомольский — 1962 оноос тосгон. 1992 онд орон нутгийн тосгон. * Улаан-Хол — 1966 оноос хот хэлбэртэй тосгон. 1992 онд орон нутгийн тосгон. * Цаган-Аман — 1965 оноос тосгон. 1992 онд орон нутгийн тосгон. * Яшалта —1992 онд орон нутгийн тосгон. * Яшкуль — 1963 оноос хот хэлбэртэй тосгон. 1992 онд орон нутгийн тосгон. === Газрын гадарга === Нутгийн баруун урд захаар [[Кума-Манычын хотгор]], зүүн урд талаар [[Каспи хавийн нам доор газар]] байдаг бол [[Ижил мөрөн]] рүү дөхсөн хойд талаар [[Сарпын нам доор газар]] бий. Нам доор газруудыг [[Хар газар]] зааглаж, түүнээс баруун тийш даялахад [[Эргэнийн өндөрлөг]] болдог. Халимаг орон үндсэндээ нам доор [[тал хээр|тал]] газартай. Каспийн тэнгисийн эргээр элсэрхэг [[говь]] байна. Халимаг орны хамгийн өндөр цэг нь Эргэнэд байдаг [[Шаред]] уулын оргил (д.т.д. 222 м), хамгийн нам доор цэг нь Каспийн тэнгисийн эрэг юм. === Гол нуурууд === Хамгийн том [[Маныч-Гудыло]] нуур 344 км² талбайтай. [[Цагаан нуур|Цагаан]], [[Маныч нуур|Маныч]], [[Сост нуур|Сост]], [[Хөх-Усан нуур|Хөх-Усан]], [[Ханат]], [[Дээдхулсан нуур|Дээдхулсан]], [[Их яшилт нуур|Их]] [[Бага яшилт нуур|Бага]] яшилт гээд бүгд л давстай. Цэнгэг гэвэл [[Чограйн усан сан]] гэж бий. [[Ижил мөрөн]] [[Цагаан-Аман]] суурингаар дайрч Халимаг орны нутгаар дөнгөж 12 км урсаад гарч оддог. Өмнөд хил дагуу [[Егорлык гол|Егорлык]], [[Маныч гол|Маныч]], [[Кума гол|Кума]] гол урсана. Жижиг гол горхи бас бий. Зүүн урд талд [[Каспийн тэнгис]]т тулсан эргийн урт 167 километр. === Уур амьсгал === Халимаг эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. Зун хуурай, халуун. Өвөл цас бага унадаг боловч эрс хүйтэрдэг. Баруун талдаа зүүн талаа бодвол арай дулаан. Нэгдүгээр сард агаарын дундаж хэм −7…−9 °C. Уулархаг нутгийн хамгийн хүйтэн шөнө −35…−37 °C хүрнэ. Жилийн 182 өдөр цэлмэг тэнгэртэй. Жилд дундажаар 240-275 өдөр дулаан цаг агаартай байдаг. 7-р сард агаарын дундаж хэм +23..+25°C. Халуундаа +44°C хүрэх нь ч байна. Харьцангуй хуурай газар. Жилийн хур тунадас — 210-340 мм. Хүчтэй салхилдаг. === Ашигт малтмал === Байгалийн хийн орд газартай. Ики-Бурульск, Ермолины байгалийн хийн орд газартай. Халимагийн байгалийн хий нь Каспийн тэнгисийн газрын тосны бүс нутагт хамаардаг. === Ан амьтан === Халимагийн нутагт 60 гаруй мэрэгч амьтан бий. 130 зүйлийн шувуу байдгийн 50 гаруй зүйл нь нүүдлийн усны шувууд. Оросын улаан номонд орсон 23 зүйлийн шувуу бий. Халимагийн газар нутгийн ихэнхи хэсэг нь тал хээр, хагас цөл тул ОХУ-ын хэмжээнд хамгийн ойн нөөц багатай гэж тооцогддог. == Түүх == [[Файл:Halimag 1956.jpg|thumb|250px|right|Халимагуудыг цөлсөний дараа газрыг нь өөр мужуудад хуваажээ.]] Халимаг бол төв Азийн тал нутгаас XVII зуунд нүүдэллэн Доод [[Ижил мөрөн]], [[Каспийн тэнгис|Каспийн тэнгисийн]] хойд хэсэгт суурьшсан баруун монгол (ойрад) аймгийнхан юм. 16-17-р зууны үед [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарт]] амьдарч байсан монголчуудын нэг хэсэг нь Хөх нуурын орчим руу, нөгөө хэсэг нь төрөлх буурин дээрээ үлдсэн бол, гурав дахь хэсэг нь тухайн үеийн Оросын хаант улсын нутаг руу нүүжээ. Оросын хаант улс орчмын нутаг рүү нүүсэн бүлэг монголчууд юм. Халимагийн түүхийн тухай ном зохиолыг Г.С.Лыткина, [[Алексей Матвеевич Позднеев|Алексей Позднеев]], Николай Пальмов, Г.О.Авляев, У.Д.Душаа, А.Г.Митиров, В.П.Санчиров, С.К.Хойт, У. Э.Эрдниев нар хятад, монгол, оросын түүхийн эх сурвалжуудад үндэслэн бичсэн байна. [[Монгол судлал|Монгол судлалын]] шинжлэх ухаанд халимагын түүх, хэл, соёл, ахуйг судалдаг халимаг судлалын салбар бий. 1556 онд Халимагуудын довтолгоонд өртсөн тухайгаа Алтан орд улсын захирагч Москвагийн хан "Догшин" хэмээх [[IV Иван]]-д мэдэгдэж байжээ. Ер нь Халимагууд [[Ижил мөрөн]] хавийн нутагт ирсэн цагаасаа эхлэн байнга аян дайн хийж, нүүдэллэн аж төрж байжээ. Халимагуудын хийсэн анхны томоохон аян дайн нь 1560 онд Ногайн Ордын нийслэл Бага [[Сарай (хот)|Сарай]] (Сарайчик) хотыг эзэлсэн явдал байжээ. Халимагт тухайн үед хэд хэдэн нөлөө бүхийн цэргийн жанжин байсан. Тэд тус тусдаа, заримдаа эвсэл болон цэргийн хүчээ зузаатган татар, [[орос]], [[Казахстан|казах]], Доны казак, [[дагестан]] зэрэг үндэстнүүдтэй тулалдаж байсан тухай түүхэн баримт бий. Оросууд анх 1574 онд Халимагуудыг хүлээн зөвшөөрсөн баримт байна. 1574 оны 5-рр сарын 30-нд IV Иван ханы /[[Орос хэл|орос]]. Иван Грозный/ зарлигаар бухар, халимаг, казаны ордын худалдаачид Оросын Яков, Григорийн цайзад татваргүй наймаа хийхийг зөвшөөрсөн байна. Энэ нь Оросын түүхэнд анх удаа халимагуудын талаар албан ёсны баримт бичигт дурьдсан хэрэг байсан юм. 1578 онд Халимагт бурханы шарын шашин түгэн дэлгэрч Халимагийн нөлөө бүхий ноёдууд [[Төвөд|Төвөдийн]] нийслэл [[Лхас]] руу явж [[Далай лам|Далай ламаас]] хэргэм зэрэг, цол хүртдэг болжээ. 1591 онд Сибирийн хан Кучумын цэргүүд Ишим, Нор-Ишим голын орчимоос халимагуудын агтыг хулгайлсан тухайгаа бичжээ. Агт морио алдсан халимагууд Сибирийн хан Кучумын цэргүүдийн араас нэхэн хөөж байжээ. Гэвч энэ хэрэг хэрхэн төгссөн талаар түүхийн баримт сэлт байхгүй юм. 1599 онд [[Зая бандид Намхайжамц|Зая Бандид]] төрж Халимагт "[[Тод бичиг]]" хэмээх цагаан толгой зохиосон байна. 1615 он гэхэд халимагуудын олонхи нь буддын шашинтай байжээ. Мөн тэр жил дүрвэдийн Далай тайж, Зүүнгарын Хар-Хул, Чихэр, торгуудын Хөө-өрлөг, Хошуутын Хүндүлэн, Убаши нар Төвөдийн [[Лхас]] хотод боловсрол эзэмшихээр явжээ. 17-р зууны эхний гучин жилд халимагийн олон өрх аймгууд [[Ижил мөрөн|Ижил]] мөрний эрэгт нүүж ирсэн байна. Халимагууд [[Халимагууд Ногай улсыг эзлэн байлдан дагуулал|ногайчуудыг Ижил мөрний баруун эрэг, цаашлаад Терек, Кубань, Крым, Бужак руу нүүдэлсэн байна. Ногайчуудын зарим нь халимагт дагаар орж, аажмаар тэдэндээ уусжээ]]. Ногайчуудыг Доод Ижил мөрөн рүү нүүхэд нь Доны казакууд туслаж байсан түүх байдаг. Учир нь ногайчуудыг нутгаас нь хөөхийг Оросын эзэн хаан Доны казакуудад даалгасан байсан тул сонирхол нэг байсан ажээ. Аажимдаа халимагууд Оросуудтай зөрчилдөх болжээ. 1655 онд Оросын эзэн хаан халимагуудад хандан албан бичиг илгээж, өөрт нь үнэнч байхыг тулган шаардсан байна. Оросын эзэн хааны бичгийг халимагууд гардан авч, хүлээн зөвшөөрч байсан боловч эцэст нь амлалтаа зөрчих тохиолдол гаргаж байжээ. Нүүдэлчин халимагууд энэ үед Доод Ижил мөрнөөс Каспийн тэнгисийн хойд хэсэг, өмнө зүгт Терек гол, хойд зүгт Самар хот, баруун зүгт [[Дон мөрөн]], зүүн зүгт Яик (Урал) мөрөн хүртэл өргөн уудам газар нутгийг эзлэж байжээ. Яваандаа халимагуудын эзэмшил газар багассан нь тэдний дотоод зөрчилтэй холбоотой байсан гэж Оросын түүхчид үздэг байна. Жишээ нь оросын хязгаарт ирсэн хойно Доод Ижил мөрний эрэгт халимагын төрт улсыг анх байгуулсан Торгуудын тайж Хөө-өрлөг Дөрвөдийн Далай тайж, Гуши хаантай муудалцаж, бүр зэвсэг барин тулалдаж байжээ. Энэ зөрчилөөс болж, эсвэл өөр ямар нэгэн шалтгааны улмаас торгуудын тайж Хөө-өрлөг Доод Ижил, Каспийн тэнгис рүү нүүж, тэндээ суурьшин амьдрах болсон байж мэдэх юм. "Волга" буюу Ижил мөрний эрэгт нүүж ирсэн үе нь ойролцоогоор 1630-1632 он гэж түүхчид таамаглал дэвшүүлдэг. Гэвч Халимагийн гол “төв” нь [[Урал гол|Урал голын]] баруун хэсэгт байжээ. 1640 онд Торгуудын Хөө-өрлөг тайж, халимаг ноёдын хуралд оролцохоор Зүүнгар руу явж байжээ. Түүнийг буцаж ирсэний дараа халимагууд Ижил мөрөн дагуу бүс нутаг орчимд амьдардаг бусад угсааныхан руу уулгалан дайрч дээрэм хийх болжээ. Хөө-өрлөг таалал төгссөний дараа түүний том хүү Шүхүр Дайчин халимагийг захирах болсон. 1645 [[Далай лам|Далай ламаас]] цол хэргэм авахаар тэрээр Төвөдэд очсон үеэр буюу 1646 онд Халимагийн зарим жижиг ноёд [[Астрахань]] хотод очиж, оросын бүрэлдэхүүнд орох хүсэлт гаргаж байжээ. Оросууд ч халимагуудын хүсэлтийг хүлээн авна гэж мэдэгдсэн байна. 1654 онд Шукур дайчин Төвөдөөс эргэж ирээд юуны түрүүнд Оросууд руу халдан довтолжээ. Шүхүр Дайчин, түүний хүү Пунцаг нар Зүүнгараас нүүдэллэн ирсэн монгол угсааны аймгуудыг нэгтгэж чадсан байна. 1672 онд [[Аюук хан|Аюук]] төрийн эрх мэдлийг авсан. Тэрээр өөрийн нагац Дугар, түүний хүү Цэрэн нарыг олзолж нутаг улсыг нь өөрийн болгож авсан байна. Аюук хаан халимагийн бусад аймгуудыг өөртөө нэгтгэж, эрх мэдлээ нэмэгдүүлсээр байлаа. Нэгэн удаа Аюукийн хоёр дүү нь хоорондоо тэрсэлдэж нэг нь [[Хар тэнгис|Хар тэнгисийн]] ойролцоо байгаа оросуудаас тусламж гуйсан түүх байдаг. Гэвч Аюук хоёр дүүгээ ятгаж эвлэрүүлсэнээр барахгүй, тэд гурвуул хүчээ нэгтгэн оросуудын эсрэг дайн хийжээ. [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийг]] эзэмших, мөн Крым орчимд байгаа овог аймгуудыг устгахад туслаач хэмээн Оросууд халимагийн Аюук хаанд 1674 онд хандсан боловч тэрээр татгалзсан хариу өгсөн байна. Халимагууд болон тэдний харъяаны татарчууд Орос руу байнга халдаж, дээрэм тонуул хийдэг байжээ. Энэ үед Оросууд Царицынаас [[Астрахань]] хүртэл хэсэг бүлгээрээ зөвхөн Ижил мөрөнгөөр усан замаар л явдаг болжээ. Хуурай газраар явах нь Оросуудад аюултай болсон байна. 1684 оноос Аюук хаан цэргийн хүчээр [[Урал гол|Урал голын]] цаана гаргав. Тэрээр улмаар Киргизийн кайсакууд, туркмен, мангышлакчуудыг эзэлжээ. Мөн дагестан, кумык, кабардин, кубанчуудтай байлджээ. 1690 онд Далай лам Халимагийн хаан Аюукд хааны цол, тамгыг илгээсэн байна. Далай ламын илгээмжийг авсан Аюук үүгээрээ Оросуудаас хараат бус гэдгээ нотлон харуулахыг зорьсон байна. 1696 онд халимагийн цэргүүд [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийг]] эзлэх дайнд оролцжээ. 1697 онд Оросын [[I Пётр]] хаан өрнөдийн зүг явахдаа Оросын хязгаар нутгийг хамгаалж байх хүсэлт халимагуудад тавьжээ. Үүний хариуд Оросууд Аюук хаанд их буу, жил бүр 20 торх дарь, 10 торх тугалга өгнө гэж амласан байна. Мөн Аюук хааны зөвшөөрөлгүйгээр халимагуудыг загалмайлахгүй буюу [[Үнэн алдартны шашин|Үнэн алдартны шашинд]] татан оруулахгүй гэж тохиролцжээ. 1709 онд Оросын эзэн хаан [[I Пётр|I]] Пётр олзны швед цэргүүдээр Оросын эзэнт улсын газрын зургийг зуруулахад тухайн үеийн Оросын хөрш орнууд дотор тусгайлан ногоон өнгөөр [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын хант улс]]<nowiki/>ыг тэмдэглэсэн байдаг. 1724 онд Аюук хаан нас барсаны дараа Оросын засгийн газар Халимагийн удирдагчийг томилоход хөндлөнгөөс нөлөөлөх гэж оролдож Аюукийн бутач хүү Дорж Назаровыг оросууд дэмжиж байсан ч Халимагийн ихэс дээдэс хан ширээнд [[Цэрэндондог хан|Цэрэндондог ханыг]] залсан байна. Халимагийн удирдагчийг томилоход нь Оросууд өөрийн талыг баримтлагч хүнийг тавьж оролцох гэсэн нь халимагуудын эгдүүцлийг төрүүлж байжээ. Ази тивд Зүүнгарынхан мөн Манжтай тэмцэж байхад Оросууд халимагуудад зэвсэг нийлүүлж байсан юм. 1727 оноос халимагууд Оросын нутаг руу дахин халдах болжээ. 1727 оны намаржин оросууд 60 мянган рублийн хохирол амсаж, 17 орос хүн олзлогдож, 15 орос алагджээ. Халимагийн довтолгооноос сэргийлэхийн тулд Астрахань хотоос [[Саратов]] хүртэл бүх хотод цэргүүдэд зориулсан завь бэлтгэжээ. 1729 онд халимагийн ихэс дээдэс Оростой байлдах эсэхээ шийдэж ядан тээнгэлзэж байлаа. Гэтэл 1730 онд Халимагийн хан Цэрэндондогийг зорин Манжийн хааны элч төлөөлөгч ирж явна гэсэн мэдээлэл ирэв. Манжийн хааны төлөөлөгч Цэрэндондогт ханы титэм, богд хаан гэсэн цол өгөх гэж байгаа гэсэн сургийг оросууд мэджээ. Улмаар Оросууд Цэрэндондогт ханы титэм, цолыг өрсөж өгөх болжээ. 1731 онд Цэрэндондог хан Перс, Османы боомтуудтай харьцаж эхэлжээ. Оттоманууд халимагийн эсрэг тэмцэл хийхээр завдахад нь Оросууд хамгаалсан байна. Гэвч хожим оросууд Оттомануудтай харилцаагаа сайжруулж халимагуудад хандан Османы боомтыг орхин явах саналыг тулгаж байсан юм. Гэтэл Халимагууд энэ саналыг хүлээн аваагүй тул дараа Халимаг-Оросын харилцаа эрс муудаж Оросууд Халимагийн улс төрийн амьдралд хөндлөнгөөс оролцох нь аажмаар нэмэгдсэн. Азид хүчирхэг болсон Манж улс Зүүнгарын хаант улсыг мөхөөн дараад зогссонгүй хүн амыг нь буюу ард түмнийг нь хядан устгаж үгүй хийв. 1759 онд Ойрадын эзэн хаан Даваач таалал төгсөв. Өмөг түшиг болсон [[Зүүнгарын хаант улс]] унасны дараа ганцаардсан Халимагийн сүр хүч, нэгдмэл байдал улам доройтож Оросын нөлөөнд аажмаар бүрэн оржээ. 1825 онд Оросын Засгийн газар “Халимагийн ард түмэнийг удирдах журам” баталжээ. Энэ дүрмийн дагуу Халимагийн асуудлыг Оросын Гадаад хэргийн яам шийддэг байснаа больж, Дотоод хэргийн яамны эрхлэх асуудал гэж үзээд шилжүүлсэн байна. === ХХ-р зуун === {{seealso|Халимагийн зэвсэгт бослого (1930)|}} Орост хаант засаг унаж, [[Октябрийн хувьсгал]] ялсаны дараа Халимагийн ард түмэн өөрсдийн хувь заяагаа гартаа авч, төрт улсаа сэргээх оролдого хийсэн ч Халимагт оросын нөлөө дэндүү их байсан тул бүрэн тусгаар тогтнох асуудлыг угаасаа хөндөх боломжгүй байжээ. 1917 оны 3-р сарын 25-нд Халимагийн язгуур угсаатан, сэхээтний төлөөллүүд Астрахань хотод их хурал хийж Оросын түр Засгийн газарт хандан өөртөө засах улс байгуулах эрх олгооч гэсэн бичиг үйлдсэн боловч 1917 оны 7 сарын 1-нд Оросын түр Засгийн газар “Халимагийн ард түмний талын муж” байгуулах шийдвэр гаргасан түүхтэй. [[Октябрийн хувьсгал]]ын дараа [[халимаг|халимагууд]] бие даах зорилгоор 1917 онд Ван цолтой [[Тундутов]]ын удирдлага дор Зөвлөлт засгийн эсрэг 1930-д онд мөн [[Халимагийн зэвсэгт бослого (1930)]] гарган эсэргүүцэхэд ЗХУ өөрийн [[Улаан Арми]]йн хүчээр цус урсган хүчээр дарж байжээ. 1920 оны 11-р сарын 4-нд Астрахань, Царыцин, Ставрополийн губерни, Дон, Терк мужаас газар нутаг тасдан Халимагийн өөртөө засах муж байгуулжээ. Тэр цагаас хойш жил бүрийн 11-р сарын 4-нд Халимагууд Засаг төрөө сэргээсэн түүхэн өдрөө баяр ёслолын байдалтай тэмдэглэн өнгөрүүлдэг болсон байна. 1924 он хүртэл Халимагийн төв нь [[Астрахань]] хот байж хожим [[Элст]] хот Засаг захиргааны төв нь болсон. 1935 оны 10-р сарын 20-нд Зөвлөлт Холбоот Улсын бүрэлдэхүүнд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Халимагийн Автономит Улс ([[Орос хэл|орос]]. ''Калмыцкая Автономная Советская Социалистическая Республика'') орсон тухай албан ёсоор зарласан байна. 1937 оны 6-р сарын 23-нд Халимагийн Үндсэн Хууль батлагджээ. Гэвч [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|дэлхийн 2-р дайны]] үед халимаг цэргүүд [[Халимагийн тусгаар тогтнол]]ын төлөө [[Халимагийн морьт корпус]]ыг байгуулан [[фашист Герман]]ы талд орж коммунист Оросын эсрэг байлдсан түүхтэй. Энэ нь Москва буюу [[Иосиф Сталин|Иосиф Сталины]] зэвүүцэл, хорсолыг хөдөлгөсөн юм. Гэхдээ халимагийн морьт цэргийн өөр нэг корпус Оросын Улаан Армийн талд орж, Германы эсрэг тулалдсан байдаг юм. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|Дэлхийн 2-р дайны]] эцэст 8 Халимаг хүн ЗХУ-ын баатар цол хүртсэн байна. 1942 оны 8-р сараас 1943 оны 1-р сарын хооронд Халимагийн нутаг дэвсгэр дээр байлдааны ажиллагаа явагджээ. 1943 онд Халимагийн өөртөө засах орны нутгийг Улаан Арми Германчуудаас чөлөөлөх үйл явц эхэлсэн. 1943 оны 12-р сарын 28-аас 12-р сарын 31-нд дун өвлийн хүйтээр халимагуудыг нутаг зааж албадан нүүлгэж, Сибирь, Дундад Ази, Казахстан, Алтай руу цөлжээ. Оросын тусгай албаныхан “Улус” ажиллаагааг Оросын чекист Б.З.Кобулова, И.А.Серов нар гардан зохион байгуулсан байна. Уг ард түмний хэлмэгдүүлэлтийн үр дүнд Халимаг хүн амын гуравны нэг нь амь үрэгдсэн юм. Эдгээр он жилүүдэд Халимагийн тухай дурьдсан бүх ном зохиол, баримт бичгийг хураан устгаж байжээ. Дайны дараа [[Иосиф Сталин]] Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Халимагийн Автономит Улсыг татан буулгаж халимагийн газар нутгийг [[Астрахань муж]], [[Дагестан]], [[Ростов муж|Ростов мужуудад]] хуваан өгчээ. Халимагийн нийслэл [[Элст]] хотын нэрийг [[Степной]] (орчуулга. Тал нутгийн) гэж өөрчилсөн байдаг. 1953 онд [[Иосиф Сталин]] нас барсаны дараа Оросын шинэ удирдагч нар Халимагийн талаар баримтлан бодлогоо зөөлрүүлжээ. 1957 оны 1-р сард Ставрополийн хязгаарын бүрэлдэхүүнд Халимагийн өөртөө засах мужийг байгуулах шийдвэрийг ЗХУ-ын Дээд Зөвлөл гаргасан байна. Ингэхдээ өмнө нь Халимагийн нутагт тооцогдож байсан Лааган, Приволж дүүргийг Астрахань мужид, мөн Дагетаны мэдэлд 158 га талбай Хар газар үлдээжээ. 1958 онд цөллөгт нутаг заагдсан хүмүүсийн үр садыг Халимаг руугаа эргэж ирэхийг зөвшөөрч ЗСБНХалимагийн Автономит Улсын статусыг сэргээсэн юм. 1961-1978 онуудад ЗСБНХалимаг Автономит Улсын тэргүүнээр ахмад дайчин, ЗХУ-ын баатар, генерал [[Басан Городовиков]] томилогдон ажиллаж барилга байгууламж ихээр барьсан юм. 1985 онд Оросын удирдагч [[Михаил Горбачёв|Михаил Горбачев]] зогсонги байдалд ороод байгаа эдийн засаг, нийгмийн амьдралд түлхэц өгөх зорилгоор алдарт "Перестройка" буюу [[Өөрчлөн байгуулалт (Перестройка)|өөрчлөн байгуулалт]] зарлав. Энэ нь эцэстээ ЗХУ задрах, коммунист нам Орост удирдан чиглүүлэх эрхгүй болсон юм. 1990 оны 12-р сард ЗСБНХалимаг Автономит Улсыг ЗСБНХалимаг Улс гэж нэрлэх болж, 1991 оны 4-р сарын 26-нд “Хэлмэгдсэн ард түмнийг цагаатгах тухай” хууль баталжээ. 1991 оны 10-р сарын 18-нд “Улс төрийн хэргээр хэлмэгдсэн хүмүүсийг цагаатгах тухай” хууль батлагдаж Дэлхийн хоёрдугаар дайны он жилүүдэд нутаг заагдан цөллөгдөж зовж шаналсан Халимагуудыг цагаатгах ажил эхэлсэн байна. 1992 оны 3-р сарын 31-нд [[Оросын Холбооны Улс|ОХУ]]-ын бүрэлдэхүүнд '''Бүгд Найрамдах Халимаг Улс''' албан ёсоор байгуулагдсан. 1993 оны 4-р сарын 11-нд Халимагийн анхны ерөнхийлөгчөөр [[Кирсан Илюмжинов]] сонгогдсон юм. 1993 оны 4-р сарын 12-нд Халимаг Улс ерөнхийлөгчийн засаглалтай Бүгд найрамдах, өөртөө засах буюу автономит улсын статустай болжээ. 1994 оны 4-р сарын 5-нд Халимагт шинэ Үндсэн хууль баталж 1995 оны 10-р сарын 15-нд Кирсан Илюмжинов хоёр дахь удаагаа улиран Халимагийн ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон байна. Түүний бүрэн эрхийн хугацаа 7 жил байсан. 2000 оны 3-р сард [[Владимир Путин]] ОХУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоноос хойш ОХУ-ын ерөнхийлөгчийн Бүрэн эрхэт төлөөлөгчийн албан тушаал оросын мужуудад бий болсоны нэгэн адил Халимагт мөн бий болсон байна. 2005 оны 10-р сарын 24-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.В.Путины шийдвэрээр К.Н.Илюмжинов Халимагийн тэргүүний албан тушаалд 5 жилийн хугацаатай улиран томилогдсон байна. 2009 онд Халимагийн ард түмэн Оросын бүрэлдэхүүнд сайн дураараа нэгдсэний 400 жилийн ойг тэмдэглэсэн. Энэ ойд зориулан Оросын Төв банк дурсгалын зоосон мөнгө гаргасан ажээ. 2010 оны 9-р сараас [[Алексей Орлов]], 2019 оны 9-р сараас [[Бату Хасиков]] Халимагийн тэргүүний албан тушаалд тус тус сонгогдон ажиллаж байна. == Хүн ам зүй == *'''Хүн амын тоо''': 292,410 (2002 он), 272 647 (2019 он) болж 20 мянгаар буурсан байна. **''Хотод'': 129,539 (44.3%) **''Хөдөөд'': 162,871 (55.7%) **''Эрэгтэй'': 140,097 (47.9%) **''Эмэгтэй'': 152,313 (52.1%) *'''1000 эрэгтэй хүнд ноогдох эмэгтэй хүний тоо''': 1,087 *'''Дундаж нас''': 33.0 **''Хотод'': 32.0 **''Хөдөөд'': 33.8 **''Эрэгтэй'': 31.2 **''Эмэгтэй'': 34.7 *'''Өрхийн тоо''': 90,464 (289,816 хүнтэй) **''Хотод'': 40,885 (128,564 хүнтэй) **''Хөдөөд'': 49,579 (161,252 хүнтэй) *'''Дундаж наслалт''': **''Эрэгтэй'': 59.6 (ОХУ-ын дундаж 59.0-с илүү) **''Эмэгтэй'': 72.4 (ОХУ-ын дундаж 72.2-с илүү) *'''Үндэстэн, ястнууд''' 2002 оны ОХУ-ын хүн амын тооллогоор [[Халимаг]]ууд тус Бүгд Найрамдах Улсын хүн амын 53.3%-г бүрдүүлж, Оросууд (33.6%), Даргинууд 2.5%, Чеченүүд (2.0%), Казахууд (1.7%), Туркууд (1.1%), Украинчууд (0.9%), Аварчууд (0.8%), Германчууд (0.6%) тус тус эзэлдэг ба 0.5% хүрэхгүй бусад ястнуудаас бас бүрдэнэ. ОХУ-ын "Росстат" буюу статистикийн газрын албан ёсны мэдээгээр 2019 онд ОХУ-ын БН Халимаг улс нийт 272 647 хүн амтай байна. {| class="wikitable" |- ! ! 1926 ! 1939 ! 1959 ! 1970 ! 1979 ! 1989 ! 2002 |- | Халимаг | 107,026 (75.6%) | 107,315 (48.6%) | 64,882 (35.1%) | 110,264 (41.1%) | 122,167 (41.5%) | 146,316 (45.4%) | 155,938 (53.3%) |- | Орос | 15,212 (10.7%) | 100,814 (45.7%) | 103,349 (55.9%) | 122,757 (45.8%) | 125,510 (42.6%) | 121,531 (37.7%) | 98,115 (33.6%) |- | Бусад | 19,356 (13.7%) | 12,555 (5.7%) | 16,626 (9.0%) | 34,972 (13.0%) | 46,850 (15.9%) | 54,732 (17.0%) | 38,357 (13.1%) |} == Бичиг үсэг, боловсрол == 1925 оны 1-р сард кирилл үсгийн цагаан толгойг Халимагт албан ёсоор хэрэглэх болжээ. 1930-1938 онд халимагт [[Латин үсэг|латин]] үсэг хэрэглэж байсан. Халимаг цагаан толгой нь 38 үсэгтэй. Кирилл үсгийн тэмдэгтээс гадна латин үсэг хэрэглэж байсны ул мөр болох хэд хэдэн латин үсэг үлджээ. Жишээ нь Халимаг цагаан толгойд латин цагаан толгойд байдаг h бий. 1940 онд [[Элст]] хотод “Жангар” туулийн 500 жилд зориулан ЗХУ-ын Зохиолчдын Холбооны VIII-р их хурал болжээ. Элст хотод [[Халимагийн Улсын Их Сургууль|Халимагийн улсын их сургууль]], Элистэйн Авто замын колледж, Хахлыновын нэрэмжит Анагаахын сургууль, Хүнсний коллеж, Урлагийн сургууль, гимнази, хүмүүнлэгийн болон техникийн лицей үйл ажиллагаа явуулдаг байна. == Шашин шүтлэг == 1992 оноос хойш Халимагт шашин шүтэх эрх чөлөөтэй болсон. Оросын үнэн алдартны сүм, Ромын католик сүм, адвентистын долоо дахь өдрийн сүм, Евангелийн христийн сүм бий. Үүнээс хойш Халимагийн ард түмэн уламжлалт Бурханы шашны сүм хийдийг сэргээх, шинээр буддын сүм хийд барих ажлыг эрчимжүүлсэн байна. Элст хотод Бурхан буддын шашны олон баримал, хөшөө дурсгал бий. 1992 онд [[Тэло Тулку Ринпоче]] Халимагийн буддын шашны Хамба лам - Шажин лам болжээ. 1996 оны 10-р сарын 5-нд Буддын анхны сүм - Сахиусан сүм Элэст хотод нээгджээ. Сүмийн барилгийн ажил 4 жил үргэлжилсэн байна. Сүм барихад Халимагийн ерөнхийлөгч Кирсан Илюмжинов мөнгө хандивлажээ. 2004 онд Буддын шашны тэргүүн [[14-р Далай лам|XIV Далай лам]] Халимагт айлчилжээ. Энэ айлчлалынхаа үеэр Далай лам Элст хотод шинэ сүм барих газрыг сонгосон байна. 2005 оны 12-р сарын 27-нд Элст хотод Далай ламын сонгосон газар нь [[Бурхан Багшийн алтан сүм|Бурхан багшийн алтан сүм]] нээгджээ. Энэ сүм нь мөргөл хийх хоёр танхим, хэвлэлийн хурал хийх танхим, номын сан бөгөөд Далай ламын өргөөтэй ажээ. == Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл == 1922 оны 1, 2-р сард Халимагт “Ойратские известия” сэтгүүлийн анхны дугаар орос хэлээр гарч байжээ. Элст хотод улсын харъяалалтай нэг телевиз ажилладаг. Мөн Оросын телевизийн 10 сувгийн нэвтрүүлэг хүлээн авч үзэж болно. Мөн 4 радио нэвтрүүлэг сонсох боломжтой. Өнөөгийн Халимагийн тогтмол хэвлэл: "Баяр" (калм. Радость) — хүүхдийн сэтгүүл халимаг, орос хэлээр, "Известия Калмыкии" -нийгэм улс төрийн Халимагийн Засгийн газрын сонин, "Парламентский вестник Калмыкии" — Халимагийн парламентын сонин, "Теегин герл" (калм. Свет в степи) — нийтлэл уран сайхны сэтгүүл, халимаг, орос хэлээр гардаг, "Хальмг Үнн" (калм. Калмыцкая правда) — халимаг, орос хэлээр гардаг сонин, "Элистинский курьер" — хотын зар мэдээллийн сонин, "Элистинская панорама" — хотын нийгэм улс төрийн сонин. == Тээвэр == Халимагийн нутагт "Б" ангилалын нисэх онгоцны буудал ажилладаг бөгөөд нийслэл Москва руу шууд нислэг үйлддэг байна. Халимагийн нийслэл Элст хот төмөр замын буудалтай. Өмнө нь Ставрополь, Москва руу галт тэрэг явдаг байжээ. Харин одоо зорчигч тээврийн галт тэрэгний хөдөлгөөн зогссон бөгөөд ОХУ-ын нийслэл Москва-Элст хот хоорондын автобус мөн зорчдог. Мөн Элст хотод нийтийн тээврийн үйлчилгээнд микро автобус үйлчилдэг байна. == Спорт == 1998 онд К. Н. Илюмжинов [[Олон Улсын Шатрын Холбоо|Олон улсын Шатрын холбооны]] ерөнхийлөгч болжээ. Элст хотод 33 дахь удаагийн дэлхийн шатрын олимпиад зохион байгуулагджээ. == Халимаг цагаачдын тухай == 20-р зуунд хэд хэдэн удаагийн урсгалаар Халимагууд барууны орон руу цагаачилжээ. 1917-1922/23 оны хооронд Октябрийн хувьсгалийн үеэр Халимагчууд Серби, Болгар, Франц, Румын, Чех руу цагаачилсан. 1941—45 онд хооронд дэлхийн 2-р дайны үед Халимагчуудын олонхи нь Хитлерийн Германы талд орж нүүсэн байна. 1951 онд Германы [[Мюнхен]] хотод амьдарч байсан халимагчууд олноороо [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] руу цагаачилсан байдаг. Монгол Улсад 2020 оны байдлаар цөөн 20 орчим халимагууд байнга оршин суун амьдарч байна. == Районууд == [[File:Kalmykia NN.png|thumb|left|300px]] # [[Байшинтын район]] # [[Ихбуурлын район]] # [[Хөтөчнарын район]] # [[Лааганы район]] # [[Бага Дөрвөдийн район]] # [[Октябрийн район]] # [[Приютноен район]] # [[Сарпын район]] # [[Целиний район]] # [[Харгазрын район]] # [[Юстын район]] # [[Яшилтын район]] # [[Яшкулийн район]] ==Эшлэл== ===Тэмдэглэл=== [[Белград дахь Бурханы шашны сүм]] -үзэх ==== Тайлбарлах тэмдэглэл ==== {{notelist}} ==== Эх сурвалж ==== {{Reflist|35em}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Kalmykia|Халимаг Улс}} * [https://web.archive.org/web/20101125115425/http://kalm.ru/en/ Халимаг Улсын албан ёсны цахим хуудас (англиар)] * [https://web.archive.org/web/20160624212117/http://kalmykia.kavkaz-uzel.ru/ оросоор] {{ОХУ-ын засаг захиргааны нэгжүүд}} {{DEFAULTSORT:Халимаг Улс}} [[Ангилал:Халимаг| ]] [[Ангилал:Оросын бүгд найрамдах улс]] [[Ангилал:Монголын түүхэн улс]] [[Ангилал:Оросын холбооны муж]] q56x2jdmsfghhxmjerxkifcb89xgcho 0 10512 859510 859251 2026-06-20T22:22:12Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Бахайн ертөнцийн төв ордон]] to [[Бахайн ертөнцийн төв]] 859251 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Дэлхийн өв |нэр =Хайфа ба Баруун Галиль дахь Бахай Шүтлэгийн ариун газрууд |зураг =[[Файл:CarmelArc.jpg|250px]] |зургийн_тайлбар =Бахайн Дэлхийн төвийн байгууламж |улс ={{ISR}} |төрөл =Соёлын |шалгуур =iii, vi |ID =1220 |гогцоо = |бүс =[[Ази дахь дэлхийн өвийн жагсаалт]] |солбицол = |он =2008 |чуулган =32 |сунгалт = |аюул = }} '''Бахай Шүтлэгийн дэлхийн төв'''-ийн барилгууд ({{lang-en|Bahá'í World Centre buildings}}) нь [[Израил|Израилын]] [[Хайфа]] хотод байрладаг бөгөөд Бахай шүтлэгтнүүдийн ариун газар, сүсэг бишрэлийн төв болдог. Энд [[Бахай Шүтлэг]]ийн төв орших бөгөөд Шүтлэгийг үндэслэгч Ихэр элчийн нэг болох [[Баб]]ын (1819-1850) бунхнаас гадна тус Шүтлэгийн удирдах 20 гаруй албан офис, мөргөлчдийн байр, [[номын сан]], [[архивын барилга]], түүхийн дурсгалт сууцууд байдаг. [[Израил]], [[Палестин]]д [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] ноёрхол тогтож байх үед тус Шүтлэгийн үндэслэгч [[Бахаулла]]г дагалдагчдынх нь хамт Хайфа хотын ойролцоох тухайн үеийнхээ шорон хот болох [[Акка]] ({{lang-en|Acra}}) хот руу [[цөллөг]]т явуулсан ба Бахаулла цөллөгөөс суллагдсан хойноо ч өөрийн амьдралын сүүлийн жилүүдээ Акка болон Хайфа хотод өнгөрөөжээ. Хэд хэдэн шашны Ариун газар болох Хайфа хот дах [[Кармел уул]]анд Бахауллагийн амьд ахуйдаа зөгнөн хэлж байсанчлан Бахай Шүтлэгийн засаг захиргаа, сүсэг бишрэлийн төв болсон энэхүү гайхамшигт байгууламж байгуулагдан улам цэцэглэн хөгжсөөр ирсэн юм. Өнөөгийн байдлаар тус Төвд мөргөлчлөлөөр ирж буй дэлхийн [[Бахайчууд]]аас гадна маш олон тооны жуулчид үзэж сонирхохоор ирдэг болжээ. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Bahá'í World Centre}} * {{cite web |title=Bahá'í pilgrimage |work=Bahá’í World Centre |url=https://bahai.bwc.org/pilgrimage/ |dateformat=mdy |access-date=2009-02-21 |archive-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160426/https://bahai.bwc.org/pilgrimage/ |url-status=dead }} * {{cite web |title=Interactive map of the Bahá'í World Centre on Mount Carmel |work=Bahá’í World Centre |url=http://terraces.bahai.org/map.en.html |dateformat=mdy |access-date=2009-02-21 |archive-date=2007-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116192157/http://terraces.bahai.org/map.en.html |url-status=dead }} * {{cite web |title=Holy place restored and open to pilgrims, about the prison cell of Bahá'u'lláh |work=Bahá'í World News Service |url=http://news.bahai.org/story/336 |dateformat=mdy }} * {{cite web |title=Photos of the Bahá'í World Centre buildings in Haifa |work=BahaiPictures.com |url=http://www.bahaipictures.com |dateformat=mdy }} * [https://web.archive.org/web/20081202233618/http://www.infolive.tv/en/infolive.tv-27711-israelnews-haifas-majestic-bahai-gardens-unesco-world-heritage-site Haifa's Majestic Bahai Gardens - A UNESCO World Heritage Site] [[Ангилал:Израилын ариун барилга]] [[Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Бахайн шашны мөргөлийн суурин]] [[Ангилал:Израил дахь дэлхийн өв]] [[Ангилал:Хайфагийн соёл]] 90wbubzag3rd8tov1mi6onghn9q2d95 0 11850 859538 856606 2026-06-21T09:22:58Z Enkhsaihan2005 64429 859538 wikitext text/x-wiki {{short description|Замбийн нийслэл ба хамгийн том хот}} {{Инфобокс суурин | official_name = Лусака | native_name = Mwalusaka | nickname = LSK | settlement_type = [[Нийслэл]] | motto = | total_type = Тойрог | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 270 |perrow = 2/2/3/1 |image1 = Downtown Lusaka.JPG |image2 = Kafue round about.jpg |image3 = University students on the move.jpg |image4 = Cathedral of the Holy Cross, Lusaka, interior.jpg |image5 = Zambia National Commercial Bank.jpg |image6 = The City of Lusaka 2022 1 7.jpg |image7 = Lusaka City Transport.jpg |image8 = National Museum in Lusaka, Zambia - 2014.jpg }} | imagesize = | image_flag = | flag_size = | image_seal = LusakaCityCouncilLogo.png | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Замби#Африк | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Замби дахь хотын байршил | pushpin_mapsize = | subdivision_type1 = Улс | subdivision_name1 = {{flag|Замби}} | subdivision_type = | subdivision_name = Zambian Kwacha | subdivision_type2 = [[Замбийн мужууд|Муж]] | subdivision_name2 = [[Лусака муж]] | subdivision_type3 = [[Замбийн тойргууд#Лусака муж|Тойрог]] | subdivision_name3 = [[Лусака тойрог]] | government_footnotes = | government_type = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар]] | leader_title = [[Лусака хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = Чиландо Читангала [[Эх орончдын фронт (Замби)|(ЭОФ)]] | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1905 | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = Хотын статус | established_date3 = 8 сарын 25, 1960 | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> = | area_footnotes = <ref name=":0"/> | area_total_km2 = 418 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = | population_as_of = 2022 оны тооллого | population_footnotes = <ref name=":0">[https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@africa/@ro-abidjan/@ilo-lusaka/documents/genericdocument/wcms_888660.pdf 2022 Census of Population and Housing - Preliminary Report] (PDF)</ref> | population_note = | population_total = 2204059 | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = | population_blank1_title = Нягтрал | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_demonym = Лусакачууд | timezone = [[Төв Африкийн Цаг|ТАЦ]] | utc_offset = +02:00 | coordinates = {{coord|15|25|S|28|17|E|region:ZM|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | elevation_m = 1279<ref>Airport altitude, http://climexp.knmi.nl/ Retrieved 7 March 2015</ref> | elevation_ft = 4190 | postal_code_type = 10101 <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = 0211<ref>{{cite web |title=Замби |work=[[Олон Улсын Цахилгаан Холбооны Байгууллага]] |date=2019-11-14 |access-date=2024-11-05 |url=https://www.itu.int/oth/T02020000E8/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915203403/http://www.itu.int/oth/T02020000E8/en |archive-date=2017-09-15 |df=dmy-all}}</ref> | blank_name_sec1 = [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]] (2018) | blank_info_sec1 = 0.664<ref name="GlobalDataLab">{{cite web |title=Дэд үндэсний ХХИ – Бүс нутгийн мэдээллийн сан – Глобал мэдээллийн лаборатори |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=hdi.globaldatalab.org |access-date=2024-11-05}}</ref><br/>{{color|#FFD215|Дундаж}} | website ={{URL|http://www.lcc.gov.zm}} | footnotes = | name = | population_est = | pop_est_as_of = }} '''Лусака''' ({{lang-en|Lusaka}}) нь [[Замби]] улсын [[нийслэл]] бөгөөд хамгийн том хот юм. Улсынхаа өмнөд хэсэгт орших тус хот нь далайн түвшнээс дээш 1300 метр өргөгдсөн. 2000 оны тооллогоор 1,084,703 хүн оршин сууж байсан ба Африкийн хамгийн хурдацтай томорч буй хотуудын нэг болно. Замби улсын засгийн газар, худалдаа үйлчилгээний төв тус хотоос Замбийн хурдны замын 4 чиглэл салбарлан гардаг. == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = [[Лусака хотын нисэх буудал]] (1991–2020) | Jan record high C = 35.1 | Feb record high C = 34.4 | Mar record high C = 34.2 | Apr record high C = 33.2 | May record high C = 31.1 | Jun record high C = 32.6 | Jul record high C = 31.1 | Aug record high C = 33.5 | Sep record high C = 37.6 | Oct record high C = 39.4 | Nov record high C = 39.5 | Dec record high C = 38.0 | year record high C = | Jan high C = 26.9 | Feb high C = 26.8 | Mar high C = 27.2 | Apr high C = 26.7 | May high C = 25.4 | Jun high C = 23.6 | Jul high C = 26.1 | Aug high C = 29.8 | Sep high C = 31.5 | Oct high C = 31.5 | Nov high C = 30.4 | Dec high C = 27.6 | year high C = 27.8 | Jan mean C = 22.1 | Feb mean C = 21.9 | Mar mean C = 22.0 | Apr mean C = 21.0 | May mean C = 19.2 | Jun mean C = 17.3 | Jul mean C = 18.3 | Aug mean C = 21.3 | Sep mean C = 23.6 | Oct mean C = 24.8 | Nov mean C = 24.4 | Dec mean C = 22.5 | year mean C = 21.5 | Jan low C = 17.3 | Feb low C = 17.0 | Mar low C = 16.9 | Apr low C = 15.3 | May low C = 13.0 | Jun low C = 10.9 | Jul low C = 10.5 | Aug low C = 12.7 | Sep low C = 15.8 | Oct low C = 18.1 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 17.5 | year low C = 15.3 | Jan record low C = 8.6 | Feb record low C = 7.1 | Mar record low C = 7.5 | Apr record low C = 5.5 | May record low C = 5.9 | Jun record low C = 5.0 | Jul record low C = 3.0 | Aug record low C = 5.6 | Sep record low C = 6.0 | Oct record low C = 9.2 | Nov record low C = 10 | Dec record low C = 9.6 | year record low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 209.7 | Feb precipitation mm = 168.7 | Mar precipitation mm = 87.6 | Apr precipitation mm = 20.7 | May precipitation mm = 2.7 | Jun precipitation mm = 0.2 | Jul precipitation mm = 0.0 | Aug precipitation mm = 0.0 | Sep precipitation mm = 0.3 | Oct precipitation mm = 10.9 | Nov precipitation mm = 78.0 | Dec precipitation mm = 178.6 | year precipitation mm = 757.5 | source 1 = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]]<ref name="LusakaCity_67666">{{cite web |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Zambia/CSV/LusakaCity_67666.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Lusaka City Airport |publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |access-date = 2026-05-18}}</ref> }} {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |location = Лусака ([[Кеннет Каунда олон улсын нисэх буудал]]) (1991–2020) |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 39.6 |Feb record high C = 36.4 |Mar record high C = 34.0 |Apr record high C = 34.1 |May record high C = 32.8 |Jun record high C = 30.9 |Jul record high C = 33.2 |Aug record high C = 33.5 |Sep record high C = 38.5 |Oct record high C = 38.9 |Nov record high C = 39.4 |Dec record high C = 36.7 |year record high C = 39.6 |Jan high C = 27.7 |Feb high C = 28.1 |Mar high C = 27.0 |Apr high C = 27.8 |May high C = 26.8 |Jun high C = 25.0 |Jul high C = 23.7 |Aug high C = 27.5 |Sep high C = 30.7 |Oct high C = 29.1 |Nov high C = 30.2 |Dec high C = 26.9 |year high C = |Jan mean C = 22.9 |Feb mean C = 23.1 |Mar mean C = 22.1 |Apr mean C = 21.2 |May mean C = 19.0 |Jun mean C = 16.8 |Jul mean C = 15.9 |Aug mean C = 19.1 |Sep mean C = 22.3 |Oct mean C = 22.7 |Nov mean C = 24.3 |Dec mean C = 22.6 |year mean C = 21.4 |Jan low C = 18.2 |Feb low C = 18.0 |Mar low C = 17.3 |Apr low C = 14.5 |May low C = 11.2 |Jun low C = 8.6 |Jul low C = 8.1 |Aug low C = 10.6 |Sep low C = 14.0 |Oct low C = 16.4 |Nov low C = 18.3 |Dec low C = 18.2 |year low C = 14.5 |Jan record low C = 10.2 |Feb record low C = 7.5 |Mar record low C = 10.0 |Apr record low C = 8.0 |May record low C = 5.4 |Jun record low C = 0.2 |Jul record low C = 0.7 |Aug record low C = 2.8 |Sep record low C = 5.8 |Oct record low C = 8.1 |Nov record low C = 10.0 |Dec record low C = 10.1 |year record low C = 0.2 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 187.1 |Feb precipitation mm = 143.4 |Mar precipitation mm = 86.8 |Apr precipitation mm = 24.7 |May precipitation mm = 3.5 |Jun precipitation mm = 0.0 |Jul precipitation mm = 0.0 |Aug precipitation mm = 0.2 |Sep precipitation mm = 1.3 |Oct precipitation mm = 8.6 |Nov precipitation mm = 81.0 |Dec precipitation mm = 192.6 |year precipitation mm = 729.4 |Jan humidity = 82.3 |Feb humidity = 82.5 |Mar humidity = 80.7 |Apr humidity = 75.8 |May humidity = 69.3 |Jun humidity = 65.2 |Jul humidity = 61.1 |Aug humidity = 53.6 |Sep humidity = 46.3 |Oct humidity = 48.6 |Nov humidity = 60.2 |Dec humidity = 78.6 |year humidity = 67.0 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 18 |Feb precipitation days = 15 |Mar precipitation days = 10 |Apr precipitation days = 3 |May precipitation days = 0 |Jun precipitation days = 0 |Jul precipitation days = 0 |Aug precipitation days = 0 |Sep precipitation days = 0 |Oct precipitation days = 2 |Nov precipitation days = 8 |Dec precipitation days = 16 |Jan sun = 176.7 |Feb sun = 168.0 |Mar sun = 220.1 |Apr sun = 246.0 |May sun = 275.9 |Jun sun = 270.0 |Jul sun = 294.5 |Aug sun = 303.8 |Sep sun = 291.0 |Oct sun = 272.8 |Nov sun = 234.0 |Dec sun = 182.9 |source 1 = NOAA (хур тунадастай өдөр, чийгшил, нар 1961-1990)<ref name=NOAA>{{Cite FTP |url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/ZA/67665.TXT |title = LUSAKA INTERNATIONAL AIRPORT Climate Normals 1961-1990 |access-date = 2026-05-18 |server = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] |df = dmy-all }}</ref><ref name="LusakaInternational_67665">{{cite web |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Zambia/CSV/LusakaInternational_67665.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Lusaka |publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |access-date = 2026-05-18}}</ref> }} == Эшлэл == {{reflist}} == Цахим холбоос == {{commons|Lusaka|Лусака}} [[Ангилал:Лусака| ]] [[Ангилал:Африкийн нийслэл]] [[Ангилал:Африкийн суурин]] [[Ангилал:Замбийн хот]] [[Ангилал:Замбийн суурин]] [[Ангилал:Саятан хот]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] [[Ангилал:1905 онд байгуулагдсан]] badlzzvioslfpibpxkbadft5muewirj 0 12392 859519 858161 2026-06-20T23:52:27Z Avirmed Batsaikhan 53733 859519 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|6 сарын}} '''6 сарын 21''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 172 дахь ([[өндөр жил]] бол 173 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 193 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 1307 - [[Юань гүрэн|Юань гүрний]] хаан ширээнд [[Хайсан хүлэг хаан|Хайсан Хүлэг]] суужээ. * 1532 - Сенгокүгийн үе: Японы хамгийн нөлөө бүхий даймио Нобүнага Ода өөрийн жанжин болох Мицүхиде Акечиг ёс сахилга зөрчсөн гэж үзэн харакири хийхэд хүргэжээ. * 1621 - Цагаан уулын тулалдааны улмаар [[Праг]] хотын хуучиын хотын талбайд Чехийн язгуур угсааны 27 ноёныг цаазаар авав. * 1749 - Канадын Нова Скотиа мужид Халифакс хотыг байгуулав. * 1788 - [[Нью-Хэмпшир]] муж АНУ-ын Үндсэн хуулийг соёрхон баталж 9 дахь муж болжээ. * 1791 - Францын хувьсгалын үеэр [[XVI Луи]] хаан болон гэр бүлийнхэн нь Варенн руу дүрвэж эхлэв. * 1798 - Британийн арми Винегар Хиллийн тулаанд Ирландын босогчдыг буулган авав. * 1824 - Грекийн тусгаар тогтнолын дайн: Египетийн тэнгисийн цэрэг Эгийн тэнгисийн тулаанд Псара хотыг эзлэн авчээ. * 1848 - Валлахын хувьсгалын үеэр Йон Хелиаде Радулеску, Кристан Телл нар Ислазын тунхаглал гаргаж, шинэ бүгд найрамдах Засгийн газар байгуулахаар болжээ. * 1887 - Английн хатан хаан Викториагийн хаан ширээнд суусны 50 жилийн ойг тэмдэглэсэн. * 1893 - АНУ-ын [[Чикаго]] хотод болсон үзэсгэлэнгийн үеэр анхны "Алсыг харагч" бий болсон. * 1898 - АНУ [[Гуам|Гуам арлыг]] Испаниас булаан эзлэв. АНУ-ын тэнгисийн цэргийн хоёр ч хөлөг онгоцноос хэд, хэдэн удаа гал нээхэд Испанийн гарнизон мэндчилгээ гэж ойлгон цэргийн ямар ч арга хэмжээ аваагүй нь ийм үр дүнд хүргэжээ. * [[1900]] - [[Ихэтуанийн бослого]] Манж Чин гүрний хатан [[Цыши]] АНУ, Британи, Герман, Франц, Япон улсад дайн зарлав. * [[1915]] - АНУ-ын Дээд шүүх хар арьстнуудын санал өгөх эрхийг үгүйсгэсэн заалтыг хүчингүй болгожээ. * 1921 - Ирландын Ноккроги тосгоныг Британийн цэргүүд галдан шатаав. * 1930 - Франц улсад цэргийн албыг нэг жилийн хугацаатай заавал хаах хууль хүчин төгөлдөр болов. * 1940 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Итали улс Франц руу довтлох ажиллагааг эхлүүлсэн боловч амжилтад хүрээгүй юм. * 1942 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Итали, Германы арми Ливийн Тобрук хотыг эзэлж, холбоотны 33 мянган цэргийг олзолжээ. * 1948 - ХБНГУ-д "Дойче марк" шинэ мөнгөн тэмдэгт гүйлгээнд орсон. * 1952 - Филиппиний Худалдааны сургуулийг хуулийн дагуу Худалдааны коллеж болгон өөрчилжээ. Хожим энэ сургууль Политехникийн их сургууль болсон юм. * 1957 - Канадын Засгийн газрын танхимд Эллен Фейрклоу багтсан нь тус улсын түүхэнд сайдын суудалд суусан анхны эмэгтэй болсон юм. * 1963 - Ромын папаар Кардинал Жованни Баттиста Монтини сонгогдож, сахилын нэр нь [[VI Паул]] болгожээ. * 1964 - АНУ-ын [[Миссисипи]] мужийн Нешоба тойрогт хүнийн эрхийн гурван ажилтны амь насанд [[Ку Клукс Клан|Ку Клукс Кланы]] гишүүд халдав. * 1978 - Аргентин улсын улстөрч [[Эва Перон|Эва Пероны]] амьдралаас сэдэвлэсэн "Эвита" нэртэй дуулалт жүжгийг Тим райс, Эндрью Уеббер нарын тавилтаар Лондон хотноо нээлтээ хийв. * 1982 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Роналд Рейган|Роналд Рейганы]] амь насанд халдахыг завдсан Жон Хинклиг гэгчийг солиоролд гүн автсан гэж үзэж хэрэгсэхгүй болгов. * 2000 - Их Британид ижил хүйстнүүдийг "сурталчлах"-ыг хориглосон Орон нутгийн засаг захиргааны тухай хуулийн 28-р хэсгийг хүчингүйд тооцов. Мөн Шотландад ийм төрлийн хуулийн тухайлсан заалтыг хүчингүй болгожээ. * 2001 - АНУ-ын [[Виржини]] мужийн Александриа хотноо хуралдсан Холбоотны шүүх хуралдаанаар 1996 онд Саудын Арабын Хобар цамхагийг бөмбөгдөхөд амиа алдсан Америкийн армийн 17 цэргийн үхэлд Саудын Арабын 13, Ливаны нэг иргэнийг буруутай гэж үзэв. * 2004 - "SpaceShipOne" компани сансрын нислэгийг хувийн санхүүжилтээр үйлдсэн анхны компани болов. * 2006 - Дэлхийн ван гарагийн шинээр илэрсэн хоёр дагуулыг Никс, Гидра гэж нэрлэхээр болжээ. * 2009 - Данийн [[Гренланд]] арал өөртөө засах эрхтэй болов. * 2025 - Бразилийн Санта Катарина мужийн Прайа Гранде хотод агаарын бөмбөлөгт гал авалцаж, зорчиж байсан 21 хүнээс 8 нь амиа алджээ. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1002 - Ромын пап IX Лео (1054 онд нас барсан) * 1732 - Нэрт хөгжмийн зохиолч [[Иоханн Себастиан Бах|Иоханн Себастиан Бахын]] тав дахь хүү, хөгжмийн зохиолч Йоханн Кристоф Фридрих Бах (1791 онд нас барсан) * 1774 - АНУ-ын зургаа дахь Дэд ерөнхийлөгч Даниел Д.Томпкинс (1825 онд нас барсан) * 1850 - АНУ-ын Хөвгүүдийн скаутыг үндэслэгчдийн нэг Даниел Картер Бийрд (1941 онд нас барсан) * 1857 - Алдарт "Dr.Pepper" ундааг үндэслэгч, эм зүйч Чарльз Албертон (1941 онд нас барсан) * 1881 - Оросын авангард зураач Наталия Гончарова (1962 онд нас барсан) * 1889 - 1912 оны Олимпод хоёр алтан медаль хүртсэн Америкийн гүйгч Ральф Крейг (1972 онд нас барсан) * [[1914]] - Нобелийн шагналт Америкийн эдийн засагч Уиллиам Викрей (1996 онд нас барсан) * 1918 - АНУ-ын мэргэжлийн бейсболлын "Дэлхийн цуврал"-д таван удаа түрүүлсэн Эдди Лопат (1992 онд нас барсан) * 1905 - Францын зохиолч, философич [[Жан Пол Сартр]] (1980 онд нас барсан). * 1921 - [[Оскарын шагнал|Академийн наадам]], "[[Алтан бөмбөрцөг]]", "Тони"-гийн наадмын шагналт Америкийн нэрт жүжигчин Жюди Холлидей (1965 онд нас барсан) * 1925 - Италийн 45 дахь Ерөнхий сайд Жиованни Спалдони (1994 онд нас барсан) * 1932 - Аргентинийн нэрт хөгжмийн зохиолч, удирдаач Лало Шифрин (2025 онд нас барсан) * 1935 - Францын зохиолч [[Франсуаз Саган]] (жинхэнэ овог нь ''Куаре''; 2004 онд нас барсан). * 1947 - Нобелийн Энхтайвны шагналт Ираны хуульч Ширин Эбади * 1953 - Пакистан улсын Ерөнхий сайд хатагтай [[Беназир Бхутто]] (2007 онд нас барсан) * 1955 - Франц улсын домогт хөлбөмбөгч [[Мишель Платини]] * 1957 - Филиппин улсын Кардинал Луйз Антонио Тагл * 1958 - Оросын нийслэл Москва хотын дарга (2010 оноос), Оросын улс төрийн зүтгэлтэн [[Сергей Собянин]]. * 1961 - Индонезийн долоо дахь Ерөнхийлөгч Жокови Видодо * 1962 - Оросын нэрт дуучин "Кино" хамтлагийг үндэслэгч [[Виктор Цой]] (1990 онд нас барсан) * 1967 - Цахим худалдааны "eBay" платформыг үндэслэгч Пьерр Омидяр * 1967 - Тайландын 28 дахь Ерөнхий сайд Инглук Шинаватра * 1972 - Олимпын мөнгөн медальт, Японы ойрын зайн гүйгч Асахара Нобүхарү * 1979 - Америкийн нэрт жүжигчин [[Крис Прэтт]] * 1980 - NBA лигийн аварга, Америкийн сагсанбөмбөгч Ричард Жефферсон * 1982 - Их Британийн угсаа залгамжлах хунтайж, Уельсийн ханхүү Уиллиам * 1983 - Америкийн шүгэл үлээгч [[Эдуард Сновден|Эдвард Сноуден]] * 1985 - Америкийн дуучин, ая зохиогч Лана Дел Рей * 1991 - Францын хөлбөмбөгч Гаел Какута == Нас барсан алдартнууд == * 1377 - Английн хаан [[III Эдвард]] (1312 онд төрсөн) * 1876 - Мексикийн найм дахь Ерөнхийлөгч Антонио Лопек де Санта Анна (1794 онд төрсөн) * [[1908]] - Оросын нэрт хөгжмийн зохиолч [[Николай Римский-Корсаков]] (1844 онд төрсөн) * [[1914]] - Нобелийн шагналт Австрийн зохиолч, сэтгүүлч Берта фон Суттнер (1843 онд төрсөн) * 1954 - Хувцасны цахилгааныг зохион бүтээсэн Америкийн инженер Гидеон Сандбек (1880 онд төрсөн) * 1957 - Нобелийн шагналт Германы физикч Йоханнес Старк (1874 онд төрсөн) * 1970 - Индонезийн анхны Ерөнхийлөгч [[Сукарно]] ([[1901]] онд төрсөн) * 1985 - Шведийн 25 дахь Ерөнхий сайд Таг Эрландер (1901 онд төрсөн) * 1992 - БНХАУ-ын дарга Ли Шяньянь ([[1909]] онд төрсөн) * 2014 - Лихтенштейнийн вант улсын Ерөнхий сайд Вальтер Кайбер (1931 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдрүүд == * {{TGO}} Эх орончдын өдөр * {{EGY}} {{LBN}} {{JOR}} {{SYR}} {{UGA}} {{PAK}} {{ARE}} Аавуудын өдөр * {{CAN}} Уугуул иргэдийн дурсгалын өдөр * Олон улсын хүмүүнлэгийн өдөр * Олон улсын йогийн өдөр * Дэлхийн скейтбордын өдөр * Дэлхийн гидрографийн өдөр ---- {{Commonscat|21 June|6 сарын 21}} [[Ангилал:Өдөр|0621]] [[Ангилал:Зургаадугаар сарын өдөр|#21]] errx8gt9kc26m40quvi8yqc2x46r1r4 0 14820 859524 815749 2026-06-21T03:46:15Z Darth Tyrannosaurus 102021 /* */ 859524 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mongolian T-55.jpg|thumb|350px|Т-55]] [[Файл:M4A4 cutaway.svg|thumb|right|350px|M4 Танкийн бүтэц]] '''Танк''' нь гинжтэй хуягт байлдааны техник бөгөөд хөдөлгөөнт операци, тактикийн шинжтэй довтолгоо, хамгаалалтын чадавхийг хослуулсан фронтын шугамын байлдааны хэрэгсэл юм. Галын хүчийг эргэлдэгч бууны цамхагт байрлах том калибрын үндсэн буу, хоёрдогч пулемёт хоёр бүрдүүлнэ. Харин хүнд хуяг болон хаа сайгүй явах хөдөлгөөний чадавхи нь танк болон түүний багийг хамгаалж, тулалдааны талбарт хуягт цэргийн гүйцэтгэдэг бүхий л гол үүргийг хэрэгжүүлэх боломжоор хангана.<ref>von Senger and Etterlin (1960), ''The World's Armored Fighting Vehicles'', х.9.</ref> == Түүх == [[1904]] онд өөрөө явагч хуягт машиныг Австрид зохион бүтээжээ. Уг машиныг цэргийн дарга, өндөр зэрэглэлтэй улс төрчдийн амь насыг хамгаалах зориулалтаар үйлдвэрлэж эхэлсэн байна. Үүний дараа английн эрдэмтэд танк зохион бүтээх ажилд идэвхтэй оролцож 1916 онд анхны хуягт танкийг хөдөлгөсөн байна. Соммын тулалдааны үеэр [[Их Британи]]й арми [[Уинстон Черчилль|Уинстон Черчиллийн]] шууд удирдлаган дор 2600 орчим танкийг үйлдвэрлээд байсан нь тухайн цаг үедээ дэлхийн хамгийн хүчирхэг хуурай замын армийг үүсгээд байв. [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы үед [[Нэгдсэн Вант Улс|британичууд]] окопны байлдааны гацаанаас гарахын тулд танкийг анх бүтээж, байлдаанд хэрэглэжээ. Анх [[Соммын тулалдаан]]д цөөн тоогоор гаргаж ашигласан. Танкийг анх бүтээж байхдаа [[зэвсэг]] гэж танигдуулахгүйн тулд [[Месопотам]]ын аян дайнд хэрэглэх ус тээвэрлэгч байдлаар зохион бүтээж байсан бөгөөд хийж буй зүйлээ "танк" ("water tank" буюу "ус нөөцлөх сав" гэсэн утгатай англи үгээр) гэж нэрлэж байв. Үүнээс гадна нэрийн гарлын талаар хоёр ч өөр санал байдаг. XV зууны дунд үед нэрт зохион бүтээгч [[Леонардо да Винчи]] бүтээлийнхээ нэгэн хэсэгт өөрөө явагч гинжин техникийг зурж, хэрхэн ажиллах техникийн дэс дарааллыг бичсэн байдаг. Үүнээс Английн зөгнөлт зохиолч Уейлс санаа авч “Газрын төмөр хуягт” нэртэй өгүүллэгээ бичиж байв. Түүний бүтээл танкны эд ангиудыг нарийн дүрсэлж бичсэн зохиол байжээ. Чухамдаа санаандгүй бичсэн түүний зохиол ирээдүйн танк бий болоход чухал үлгэр болсон юм. [[Франц]] улс ч танкны хөгжлөөс хоцорсонгүй. [[1915]] онд Үндэсний Командлалын төв удирдлагаас гинжит хөдөлгүүртэй танк зохион бүтээх төсөл боловсруулж, [[“Шнайдер”]], [[“Сайнт-Чамонд”]] нэртэй хоёр төрлийн өөрөө явагч техник бүтээсэн аж. 1919 он гэхэд Франц улс армидаа гурван мянган ийм төрлийн танктай байжээ.Түүний дотор эргэдэг цамхагтай [[Шарль-Рено]] танк зохион бүтээгдсэн техникийн шинэ шийдлийг бий болгов. Тухайн үед [[Герман|Герман Улс]] нь армидаа танкгүй байсан учир Английн инженерүүдийг хөлсөлж [[A-7V]] нэртэй танк зэвсэглэлдээ нэвтрүүлсэн ч [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы төгсгөл үе тохиож уг танкны байлдах чадвар төдийлөн туршигдаагүй юм. [[Америк]], [[Итали]] зэрэг орнууд Британи, Францаас их хэмжээний танк худалдан авч байв. Харин оросууд тусдаа бие даан танк зохион бүтээх ажил өрнүүлж “Вездеход”,”Небденко” нэртэй хоёр танкны төрлийг үйлдвэрлэх болжээ. Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадвар тун хурдацтай сайжирч, дэлхийн II дайны үеэр танкийн шинэчлэлийн өрсөлдөөн идэвхтэй өрнөх болов.Танк нь [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]ад дайны турш хэрэглэж байсан хамгийн шилдэг танк нь [[Т-34]] ба [[КВ]] юм. Түүнийг бүтээснээр танкны сонгодог загвар үүсчээ. Ерөнхийдөө XX зууны хагаст танкын өрсөлдөөн Т-34 болон [[Барс танк]]ны хооронд явагдсан.Т-34 нь Улаан армийн зэвсэглэлд 1939 онд орсон ба Эх орны дайны хуягт техникийн үндэс нь болсон юм. Дэлхийн II дайны хамгийн олон тооны танкийг Т-34 гэх ба түүнийг [[Михаил Ильич Кошкин]]ы удирдсан олон зохион бүтээгч, инженерүүдийн [[Харьков]]т хийсэн бүтээл байжээ.Мөн хамгийн нэр цуутай ч бас хамгийн “үл танигдсан” танк юм. Фашист Германыг ялсан ялалтын нэг бэлгэдэл нь Т-34. Дайны эхэн үеэр немцийн танкийн эсрэг хэрэгсэл түүнийг устгаж чадахгүй шахуу байлаа. Зузаан хуяг, хуягийн ер бусын налуугаар уг танк давуу талаа авсан байв. 1941 онд Германы танкуудаас Т-34 хамаагүй давуу байсанд маргах зүйлгүй. Гэхдээ хэд хэдэн сул тал байлаа. Дурангийн чанар сайн биш. Танкийн дарга нь сумлагчийг хамтран хийж байсан ба орчны хяналт нь хязгаарлагдмал, дотор цамхагийн дотор (76 мм-ийн их буутай Т-34-ийн хувьд) зай ихээхэн давчуу ашигтай тусгал 300 метрийн дотор зайд Германы (Panzerkampfwagen T-VI "Тiger") "Барс"-ийн хуягийг нэвтэлж чадахаар байсан бөгөөд Германы Барс танкуудад дарга нь сумлагчийг хийж байгаагүйгээс өөрөө байлдааны талбарыг бүрэн хянах боломжоор илүү, 1000 метрээс багагүй зайнаас буудлага хийж Т-34 ийг сөнөөх бололцоотой байжээ. Германы танкууд дайны турш Т-34-ийг маневр,хурдаараа гүйцээгүй билээ. Я.Е.Вихман, И.Я.Трашутин хоёрын бүтээсэн В-2 дизель хөдөлгүүр нь уг танкийн хурдыг хаа ч байхгүйгээр нэмэгдүүлж өгсөн ба түлш голдоггүй, хэмнэлттэй байжээ. Энэ танк 1943 онд Улаан армийн хамгийн олон тооны машин болсон юм. Улмаар Германы армид хүчтэй танкууд ба танк эсэргүүцэх шинэ зэвсэг гарч ирсэн билээ. Тэдний эсрэг ганц зам байсан нь Т-34-ыг шинчлэн 85 мм-ын буутай урт хуягийг нь зузаалах хэрэгтэй болсон юм. Ингээд шинээр үйлдвэрлэгдсэн Т-34-85 танк олноор фрондод гарч ирэн энэ машины алдар нэрийг өсгөж өгчээ. Дайны үеэр энэ танкийг долоон үйлдвэрт хийсэн ба нийтдээ 33805 ширхэг Т-34, 21046 ширхэг Т-34-85 ба тэдний их бие дээр бүтээгдсэн өөрөө явах их буу 5780 ширхэгийг тус тус үйлдвэрлэжээ. Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадварыг улам сайжруулж, [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үеэр хувьсан хөгжиж өнөөг хүртэл оршиж байгаа [[хуягт техникийн байлдаан]]ы концепцийг бий болгосон бөгөөд Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] дайны турш хэрэглэж байсан хамгийн шилдэг танкуудын нэг болох [[Т-34]]-ээ бүтээсэн нь байлдааны үндсэн танкны анхны загварын нэг болсон. [[Герман]] танкийн асар их хүчийг артиллер, агаарын хүчээр дэмжүүлэн дайсны фронтыг сэт цохиж, дайсны эсэргүүцлийг бүрэн задлах [[цахилгаан дайн|блицкрийг]] хэмээх стратегийг боловсруулжээ. Өнөө үед танкийг дангаар нь ашиглах нь ховор бөгөөд гол төлөв явган цэргээр дэмжүүлсэн хуягт танкийн анги болгон зохион байгуулах болсон. Явган цэрэг танкийг дагахдаа хуягт тээврийн хэрэгсэл буюу явган цэргийн байлдааны техникт сууж болно. Түүнчлэн хуягт танкийн ангийг тагнуулын ба дайрагч бөмбөгдөгч нисэх онгоц, байлдааны нисдэг тэрэг дагалддаг. Их чадавхи, олон талт хэрэглээтэй тул байлдааны танк орчин үеийн армиудын нэг гол бүрэлдхүүн хэсэг гэж тооцогддог.<ref name = "House1984">[[#House1984|House (1984)]], ''Toward Combined Arms Warfare:A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization''</ref> Гэхдээ уламжлалт бус, хүч тэнцвэргүй байлдаан зонхилох болсон, танк устгах зориулалтын зэвсэг техник олноор нь зохион бүтээгдэж хуягт танкийн хүчний ашигтай талд эргэлзэх хандлагатай болсон.<ref>{{ Citation | first = Roger | last = Tranquiler | title = Modern Warfare. A French View of Counterinsurgency, trans. Daniel Lee | quote = Pitting a traditional combined armed force trained and equipped to defeat similar military organisations against insurgents reminds one of a pile driver attempting to crush a fly, indefatigably persisting in repeating its efforts.}}</ref> Танкийг XXI зууны хэрэгцээнд нийцүүлэн хөгжүүлэхийн тулд судалгаа, туршилтын ажил хийгдсээр байгаа билээ. == Тайлбар == {{Reflist}} == Эшлэл == * {{Citation | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Electric/Hybrid Electric Drive Vehicles for Military Applications | journal = Military Technology | volume = | issue = 9/2007 | pages = 132–144 | publisher = Moench Verlagsgesellschaft mbH | location = | month = September | year = 2007 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Barris | first = Ted | title = Victory at Vimy: Canada Comes of Age April 9-12 1917 | publisher = Thomas Allen Publishers | year = 2007 | pages = 116 | id = ISBN 0887622534; ISBN 9780887622533 }} * {{Citation | last = Cawthorne | first = Nigel | title = Steel Fist: Tank Warfare 1939-45 | publisher = Arcturus Publishing Ltd. | location = London | year = 2003 | id = ISBN 0-572-02872-5 }} * {{Citation | author = Cooper, Matthew and Lucas, James | title = Panzer: The Armoured Force of the Third Reich | publisher = Book Club Associates | year = 1979 }} * {{ Citation | last = Deighton | first = Len | title = Blitzkrieg: From the rise of Hitler to the fall of Dunkirk | publisher = Fakenham Press Limited | location = Fakenham | year = 1979 | id = ISBN 0-224-01648-2 }} * {{ Citation | last = DiNardo | first = Richard L. | title = The First Modern Tank: Gunther Burstyn and His Motorgeschutz | publisher = Society for Military History | location = JSTOR | url = http://www.jstor.org/pss/1988528 | date = January 1986 | volume = 50, No.1 | pages = 12–15 }} * {{ Citation | last = Col. Eshel | first = David | title = Assessing the performance of Merkava Tanks | url = http://www.defense-update.com/analysis/lebanon_war_3.htm | publisher = Defense Update | year = 2007 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{ Citation | last = Forty | first = George | title = Tank Warfare in World War II | publisher = Constable & Robinson Ltd | location = London | year = 2004 | id = ISBN 1-84119-864-1 }} * {{ Citation | last = Forty | first = George | title = The World Encyclopedia of Tanks & Armoured Fighting Vehicles | publisher = Lorenz Books | year = 2006 | id = ISBN 0754817415 }} * {{ Citation | last = Gilbert | first = Sir Martin | title = Churchill: A Life | publisher = Thomas Allen Publishers | year = 1991 | pages = 298 | id = ISBN 0762420812 }} * {{Citation | last = Goodell | first = Brad | authorlink = | coauthors = | title = Electrothermal Chemical (ETC) Armament System Integration Into a Combat Vehicle | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 4 | publisher = IEEE | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887524 | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Hilmes | first = Rolf | authorlink = | coauthors = | title = Arming Future MBTs - Some Considerations | journal = Military Technology | volume = | issue = 12/2004 | pages = 4 | publisher = Moench Verlagsgesellschaft Mbh | month = December | year = 2004 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = House | first = Jonathan M. | title = Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization | publisher = United States Government Printing | url = http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp | year = 1984 | accessdate = 2008-05-18 | id = ISBN 9999532357; ISBN 978-9999532358 | format = | archive-date = 2005-04-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050405031752/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp | url-status = dead }} * {{Citation | last = Hunnicutt | first = R. P. | title = Patton: A History of the American Main Battle Tank. | publisher = Presidio | year = 1984 | id = ISBN 0-89141-230-1 }} * {{ Citation | last = Komarow | first = Steven | title = Tanks adapted for urban fights they once avoided | publisher = USA Today | url = http://www.usatoday.com/news/world/2005-03-29-tank-inside_x.htm | year = 2005 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{ Citation | last = Komarow | first = Steven | title = Tanks take a beating in Iraq | publisher = USA Today | url = http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2005-03-29-abrams-tank-a_x.htm | year = 2005 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{Citation | last = Koschier | first = Angelo V. | authorlink = | coauthors = Hagen R. Mauch | title = Advantages of the LV100 as a Power Producer in a Hybrid Propulsion System for Future Fighting Vehicles | journal = Journal of Engineering for Gas Turbines and Power | volume = 122 | issue = October 2000 | pages = 693–698 | publisher = | location = | year = 2000 | url = | doi = 10.1115/1.1287585 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Marcus | first = Jonathan | title = Tough lessons for Israeli armour | publisher = BBC News | year = 2006 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4794829.stm | accessdate = 2008-05-26 }} * {{Citation | last = McDonald | first = Colin F. | authorlink = | coauthors = | title = Gas Turbine Recuperator Renaissance | journal = Heat Recovery Systems & CHP | volume = 10 | issue = 1 | pages = 1–30 | publisher = Pergamon Press | location = | year = 1990 | url = | doi = 10.1016/0890-4332(90)90246-G | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Pengelley | first = Rupert | authorlink = | coauthors = | title = A new era in tank man armament: The options multiply | journal = Janes International Defense Review | volume = | issue = November 1989 | pages = 1521–1531 | publisher = | location = | year = 1989 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Regan | first = Geoffrey | title = The Guinness Book of More Military Blunders | location = London | publisher = Guinness Publishing | year = 1993 | id = ISBN 0851129617 }} * {{ Citation | title = The Future Combat System (FCS): Technology Evolution Review and Feasibility Assessment | url = http://www.globalsecurity.org/military/library/news/1997/5fcs97.pdf |format=PDF| publisher = GlobalSecurity.org | accessdate = 2008-05-26 | author = Sharoni, Asher H. and Bacon, Lawrence D. }} * {{ Citation | author = Thompson, William J. and Sorvig, Kim | title = Sustainable Landscape Construction: A Guide to Green Building Outdoors | publisher = Island Press | year = 2000 | pages = 51 | id = ISBN 1-55963-646-7 }} * {{ Citation | author = Time Life Books editors | title = The Armored Fist | location = Alexandria, Virginia | publisher = Time-Life Books | year = 1990 | id = ISBN 0-8094-8609-1; ISBN 0-8094-8608-3; ISBN 0-8094-8704-7 }} * {{Citation | title = Chewed Up | location = Alexandria, Virginia | publisher = [[Time (magazine)|Time]] magazine | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html | date = 5 April 1937 | accessdate = 2008-05-16 | archive-date = 2013-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130828002148/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html | url-status = dead }} * Tomes, Robert R. ''Relearning Counterinsurgency Warfare'', Parameters Vol. XXXIV, No. 1, 16–28, US Army War College: Spring, 2004 [http://www.army.mil/prof_writing/volumes/volume2/march_2004/3_04_1.html army.mil] 2008-05-26 * {{ Citation | last = von Senger und Etterlin | first = Dr. F. M. | title = The World's Armoured Fighting Vehicles | publisher = Macdonald & Co. (Publishers) Ltd. | location = London | year = 1960 }} * {{Citation | last = Wickert | first = Matthias | authorlink = | coauthors = | title = Electric Armor Against Shaped Charges: Analysis of Jet Distortion With Respect to Jet Dynamics and Current Flow | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 426–429 | publisher = IEEE | location = | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887650 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Willmott | first = H.P. | title = First World War | publisher = Dorling Kindersley | year = 2003 | id = ISBN 1405300299; ISBN 9781405300292 }} * {{ Citation | last = Wright | first = Patrick | title = Tank: The Progress of a Monstrous War Machine | publisher = | year = 2002 | id = ISBN 978-0670030705 }} * {{Citation | last = Xiaopeng | first = Li | authorlink = | coauthors = Meng Tao, Zhao Chun and Li Liyi | title = Multiprojectile Active Electromagnetic Armor | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 460–462 | publisher = | location = | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887581 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | author = Zaloga, Steven J. and Grandsen, James | title = Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two | location = London | publisher = Arms and Armour Press | year = 1984 | id = ISBN 0-85368-606-8 }} * {{ Citation | author = Zaloga, Steven J., Kinnear, Jim, Aksenov, Andrey & Koshchavtsev Aleksandr | year = 1997 | title = Soviet Tanks in Combat 1941–45: The T-28, T-34, T-34-85, and T-44 Medium Tanks | location = Hong Kong | publisher = Concord Publication | id = ISBN 962-361-615-5}} == Уншвал зохих ном == * {{ Citation | last = Macksey | first = Kenneth | title = Tank Warfare, A History of Tanks in Battle | year = 1976 | location = London | publisher = Panther | id = ISBN 0-586-04302-0 }} * {{ Citation | author = Macksey, Kenneth and Batchelor, John H. | title = Tank: A History of the Armoured Fighting Vehicle | location = New York | publisher = Scribner | year = 1970 | id = ISBN 0345021665; ISBN 0356034615; ISBN 0684136511 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Design and Development of Fighting Vehicles | year = 1968 | location = London | publisher = MacDonald | id = ISBN 0-356-01461-4 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Armoured Forces: A History of Armoured Forces and Their Vehicles | year = 1970 | publisher = Arms & Armour Press | id = ISBN 0-85368-049-3 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Technology of Tanks | year = 1991 | location = Coulsdon, Surrey | publisher = Jane's Information Group | id = ISBN 0-7106-0595-1 }} * {{ Citation | last = Weeks | first = John | title = Men Against Tanks: A History of Anti-Tank Warfare | location = New York | publisher = Mason Charter | year = 1975 | id = ISBN 0-88405-130-7; ISBN 0-7153-6909-1 }} == Цахим холбоос == {{дуудүрс|Tanks}} * [http://www.landships.freeservers.com/burstyn_tank.htm The Burstyn tank] Landships has additional information and a model of [[Günther Burstyn]]'s ''Motorengeschütz''. * [http://www.onwar.com/tanks/index.htm OnWar's Tanks of World War II] Comprehensive specifications and diagrams of World War II tanks. * [http://www.achtungpanzer.com/panzer.htm Achtung Panzer] History of tanks and people of the Panzertruppe. * [http://wio.ru/tank/ww1tank.htm Tanks of World War I] * [http://wio.ru/tank/ww2aces.htm Allied tank aces of World War II] [[Ангилал:Танк| ]] ojty8c8jmefzf2gjw3ksj57pw3vqfbw 859525 859524 2026-06-21T03:50:09Z Darth Tyrannosaurus 102021 /* */ 859525 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mongolian T-55.jpg|thumb|350px|Зөвлөлтийн Т-55 Танк]] [[Файл:M4A4 cutaway.svg|thumb|right|350px|M4 Танкийн бүтэц]] '''Танк''' нь гинжтэй хуягт байлдааны техник бөгөөд хөдөлгөөнт операци, тактикийн шинжтэй довтолгоо, хамгаалалтын чадавхийг хослуулсан фронтын шугамын байлдааны хэрэгсэл юм. Галын хүчийг эргэлдэгч бууны цамхагт байрлах том калибрын үндсэн буу, хоёрдогч пулемёт хоёр бүрдүүлнэ. Харин хүнд хуяг болон хаа сайгүй явах хөдөлгөөний чадавхи нь танк болон түүний багийг хамгаалж, тулалдааны талбарт хуягт цэргийн гүйцэтгэдэг бүхий л гол үүргийг хэрэгжүүлэх боломжоор хангана.<ref>von Senger and Etterlin (1960), ''The World's Armored Fighting Vehicles'', х.9.</ref> == Түүх == [[1904]] онд өөрөө явагч хуягт машиныг Австрид зохион бүтээжээ. Уг машиныг цэргийн дарга, өндөр зэрэглэлтэй улс төрчдийн амь насыг хамгаалах зориулалтаар үйлдвэрлэж эхэлсэн байна. Үүний дараа английн эрдэмтэд танк зохион бүтээх ажилд идэвхтэй оролцож 1916 онд анхны хуягт танкийг хөдөлгөсөн байна. Соммын тулалдааны үеэр [[Их Британи]]й арми [[Уинстон Черчилль|Уинстон Черчиллийн]] шууд удирдлаган дор 2600 орчим танкийг үйлдвэрлээд байсан нь тухайн цаг үедээ дэлхийн хамгийн хүчирхэг хуурай замын армийг үүсгээд байв. [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы үед [[Нэгдсэн Вант Улс|британичууд]] окопны байлдааны гацаанаас гарахын тулд танкийг анх бүтээж, байлдаанд хэрэглэжээ. Анх [[Соммын тулалдаан]]д цөөн тоогоор гаргаж ашигласан. Танкийг анх бүтээж байхдаа [[зэвсэг]] гэж танигдуулахгүйн тулд [[Месопотам]]ын аян дайнд хэрэглэх ус тээвэрлэгч байдлаар зохион бүтээж байсан бөгөөд хийж буй зүйлээ "танк" ("water tank" буюу "ус нөөцлөх сав" гэсэн утгатай англи үгээр) гэж нэрлэж байв. Үүнээс гадна нэрийн гарлын талаар хоёр ч өөр санал байдаг. XV зууны дунд үед нэрт зохион бүтээгч [[Леонардо да Винчи]] бүтээлийнхээ нэгэн хэсэгт өөрөө явагч гинжин техникийг зурж, хэрхэн ажиллах техникийн дэс дарааллыг бичсэн байдаг. Үүнээс Английн зөгнөлт зохиолч Уейлс санаа авч “Газрын төмөр хуягт” нэртэй өгүүллэгээ бичиж байв. Түүний бүтээл танкны эд ангиудыг нарийн дүрсэлж бичсэн зохиол байжээ. Чухамдаа санаандгүй бичсэн түүний зохиол ирээдүйн танк бий болоход чухал үлгэр болсон юм. [[Франц]] улс ч танкны хөгжлөөс хоцорсонгүй. [[1915]] онд Үндэсний Командлалын төв удирдлагаас гинжит хөдөлгүүртэй танк зохион бүтээх төсөл боловсруулж, [[“Шнайдер”]], [[“Сайнт-Чамонд”]] нэртэй хоёр төрлийн өөрөө явагч техник бүтээсэн аж. 1919 он гэхэд Франц улс армидаа гурван мянган ийм төрлийн танктай байжээ.Түүний дотор эргэдэг цамхагтай [[Шарль-Рено]] танк зохион бүтээгдсэн техникийн шинэ шийдлийг бий болгов. Тухайн үед [[Герман|Герман Улс]] нь армидаа танкгүй байсан учир Английн инженерүүдийг хөлсөлж [[A-7V]] нэртэй танк зэвсэглэлдээ нэвтрүүлсэн ч [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы төгсгөл үе тохиож уг танкны байлдах чадвар төдийлөн туршигдаагүй юм. [[Америк]], [[Итали]] зэрэг орнууд Британи, Францаас их хэмжээний танк худалдан авч байв. Харин оросууд тусдаа бие даан танк зохион бүтээх ажил өрнүүлж “Вездеход”,”Небденко” нэртэй хоёр танкны төрлийг үйлдвэрлэх болжээ. Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадвар тун хурдацтай сайжирч, дэлхийн II дайны үеэр танкийн шинэчлэлийн өрсөлдөөн идэвхтэй өрнөх болов.Танк нь [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]ад дайны турш хэрэглэж байсан хамгийн шилдэг танк нь [[Т-34]] ба [[КВ]] юм. Түүнийг бүтээснээр танкны сонгодог загвар үүсчээ. Ерөнхийдөө XX зууны хагаст танкын өрсөлдөөн Т-34 болон [[Барс танк]]ны хооронд явагдсан.Т-34 нь Улаан армийн зэвсэглэлд 1939 онд орсон ба Эх орны дайны хуягт техникийн үндэс нь болсон юм. Дэлхийн II дайны хамгийн олон тооны танкийг Т-34 гэх ба түүнийг [[Михаил Ильич Кошкин]]ы удирдсан олон зохион бүтээгч, инженерүүдийн [[Харьков]]т хийсэн бүтээл байжээ.Мөн хамгийн нэр цуутай ч бас хамгийн “үл танигдсан” танк юм. Фашист Германыг ялсан ялалтын нэг бэлгэдэл нь Т-34. Дайны эхэн үеэр немцийн танкийн эсрэг хэрэгсэл түүнийг устгаж чадахгүй шахуу байлаа. Зузаан хуяг, хуягийн ер бусын налуугаар уг танк давуу талаа авсан байв. 1941 онд Германы танкуудаас Т-34 хамаагүй давуу байсанд маргах зүйлгүй. Гэхдээ хэд хэдэн сул тал байлаа. Дурангийн чанар сайн биш. Танкийн дарга нь сумлагчийг хамтран хийж байсан ба орчны хяналт нь хязгаарлагдмал, дотор цамхагийн дотор (76 мм-ийн их буутай Т-34-ийн хувьд) зай ихээхэн давчуу ашигтай тусгал 300 метрийн дотор зайд Германы (Panzerkampfwagen T-VI "Тiger") "Барс"-ийн хуягийг нэвтэлж чадахаар байсан бөгөөд Германы Барс танкуудад дарга нь сумлагчийг хийж байгаагүйгээс өөрөө байлдааны талбарыг бүрэн хянах боломжоор илүү, 1000 метрээс багагүй зайнаас буудлага хийж Т-34 ийг сөнөөх бололцоотой байжээ. Германы танкууд дайны турш Т-34-ийг маневр,хурдаараа гүйцээгүй билээ. Я.Е.Вихман, И.Я.Трашутин хоёрын бүтээсэн В-2 дизель хөдөлгүүр нь уг танкийн хурдыг хаа ч байхгүйгээр нэмэгдүүлж өгсөн ба түлш голдоггүй, хэмнэлттэй байжээ. Энэ танк 1943 онд Улаан армийн хамгийн олон тооны машин болсон юм. Улмаар Германы армид хүчтэй танкууд ба танк эсэргүүцэх шинэ зэвсэг гарч ирсэн билээ. Тэдний эсрэг ганц зам байсан нь Т-34-ыг шинчлэн 85 мм-ын буутай урт хуягийг нь зузаалах хэрэгтэй болсон юм. Ингээд шинээр үйлдвэрлэгдсэн Т-34-85 танк олноор фрондод гарч ирэн энэ машины алдар нэрийг өсгөж өгчээ. Дайны үеэр энэ танкийг долоон үйлдвэрт хийсэн ба нийтдээ 33805 ширхэг Т-34, 21046 ширхэг Т-34-85 ба тэдний их бие дээр бүтээгдсэн өөрөө явах их буу 5780 ширхэгийг тус тус үйлдвэрлэжээ. Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадварыг улам сайжруулж, [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үеэр хувьсан хөгжиж өнөөг хүртэл оршиж байгаа [[хуягт техникийн байлдаан]]ы концепцийг бий болгосон бөгөөд Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] дайны турш хэрэглэж байсан хамгийн шилдэг танкуудын нэг болох [[Т-34]]-ээ бүтээсэн нь байлдааны үндсэн танкны анхны загварын нэг болсон. [[Герман]] танкийн асар их хүчийг артиллер, агаарын хүчээр дэмжүүлэн дайсны фронтыг сэт цохиж, дайсны эсэргүүцлийг бүрэн задлах [[цахилгаан дайн|блицкрийг]] хэмээх стратегийг боловсруулжээ. Өнөө үед танкийг дангаар нь ашиглах нь ховор бөгөөд гол төлөв явган цэргээр дэмжүүлсэн хуягт танкийн анги болгон зохион байгуулах болсон. Явган цэрэг танкийг дагахдаа хуягт тээврийн хэрэгсэл буюу явган цэргийн байлдааны техникт сууж болно. Түүнчлэн хуягт танкийн ангийг тагнуулын ба дайрагч бөмбөгдөгч нисэх онгоц, байлдааны нисдэг тэрэг дагалддаг. Их чадавхи, олон талт хэрэглээтэй тул байлдааны танк орчин үеийн армиудын нэг гол бүрэлдхүүн хэсэг гэж тооцогддог.<ref name = "House1984">[[#House1984|House (1984)]], ''Toward Combined Arms Warfare:A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization''</ref> Гэхдээ уламжлалт бус, хүч тэнцвэргүй байлдаан зонхилох болсон, танк устгах зориулалтын зэвсэг техник олноор нь зохион бүтээгдэж хуягт танкийн хүчний ашигтай талд эргэлзэх хандлагатай болсон.<ref>{{ Citation | first = Roger | last = Tranquiler | title = Modern Warfare. A French View of Counterinsurgency, trans. Daniel Lee | quote = Pitting a traditional combined armed force trained and equipped to defeat similar military organisations against insurgents reminds one of a pile driver attempting to crush a fly, indefatigably persisting in repeating its efforts.}}</ref> Танкийг XXI зууны хэрэгцээнд нийцүүлэн хөгжүүлэхийн тулд судалгаа, туршилтын ажил хийгдсээр байгаа билээ. == Тайлбар == {{Reflist}} == Эшлэл == * {{Citation | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Electric/Hybrid Electric Drive Vehicles for Military Applications | journal = Military Technology | volume = | issue = 9/2007 | pages = 132–144 | publisher = Moench Verlagsgesellschaft mbH | location = | month = September | year = 2007 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Barris | first = Ted | title = Victory at Vimy: Canada Comes of Age April 9-12 1917 | publisher = Thomas Allen Publishers | year = 2007 | pages = 116 | id = ISBN 0887622534; ISBN 9780887622533 }} * {{Citation | last = Cawthorne | first = Nigel | title = Steel Fist: Tank Warfare 1939-45 | publisher = Arcturus Publishing Ltd. | location = London | year = 2003 | id = ISBN 0-572-02872-5 }} * {{Citation | author = Cooper, Matthew and Lucas, James | title = Panzer: The Armoured Force of the Third Reich | publisher = Book Club Associates | year = 1979 }} * {{ Citation | last = Deighton | first = Len | title = Blitzkrieg: From the rise of Hitler to the fall of Dunkirk | publisher = Fakenham Press Limited | location = Fakenham | year = 1979 | id = ISBN 0-224-01648-2 }} * {{ Citation | last = DiNardo | first = Richard L. | title = The First Modern Tank: Gunther Burstyn and His Motorgeschutz | publisher = Society for Military History | location = JSTOR | url = http://www.jstor.org/pss/1988528 | date = January 1986 | volume = 50, No.1 | pages = 12–15 }} * {{ Citation | last = Col. Eshel | first = David | title = Assessing the performance of Merkava Tanks | url = http://www.defense-update.com/analysis/lebanon_war_3.htm | publisher = Defense Update | year = 2007 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{ Citation | last = Forty | first = George | title = Tank Warfare in World War II | publisher = Constable & Robinson Ltd | location = London | year = 2004 | id = ISBN 1-84119-864-1 }} * {{ Citation | last = Forty | first = George | title = The World Encyclopedia of Tanks & Armoured Fighting Vehicles | publisher = Lorenz Books | year = 2006 | id = ISBN 0754817415 }} * {{ Citation | last = Gilbert | first = Sir Martin | title = Churchill: A Life | publisher = Thomas Allen Publishers | year = 1991 | pages = 298 | id = ISBN 0762420812 }} * {{Citation | last = Goodell | first = Brad | authorlink = | coauthors = | title = Electrothermal Chemical (ETC) Armament System Integration Into a Combat Vehicle | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 4 | publisher = IEEE | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887524 | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Hilmes | first = Rolf | authorlink = | coauthors = | title = Arming Future MBTs - Some Considerations | journal = Military Technology | volume = | issue = 12/2004 | pages = 4 | publisher = Moench Verlagsgesellschaft Mbh | month = December | year = 2004 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = House | first = Jonathan M. | title = Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization | publisher = United States Government Printing | url = http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp | year = 1984 | accessdate = 2008-05-18 | id = ISBN 9999532357; ISBN 978-9999532358 | format = | archive-date = 2005-04-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050405031752/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp | url-status = dead }} * {{Citation | last = Hunnicutt | first = R. P. | title = Patton: A History of the American Main Battle Tank. | publisher = Presidio | year = 1984 | id = ISBN 0-89141-230-1 }} * {{ Citation | last = Komarow | first = Steven | title = Tanks adapted for urban fights they once avoided | publisher = USA Today | url = http://www.usatoday.com/news/world/2005-03-29-tank-inside_x.htm | year = 2005 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{ Citation | last = Komarow | first = Steven | title = Tanks take a beating in Iraq | publisher = USA Today | url = http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2005-03-29-abrams-tank-a_x.htm | year = 2005 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{Citation | last = Koschier | first = Angelo V. | authorlink = | coauthors = Hagen R. Mauch | title = Advantages of the LV100 as a Power Producer in a Hybrid Propulsion System for Future Fighting Vehicles | journal = Journal of Engineering for Gas Turbines and Power | volume = 122 | issue = October 2000 | pages = 693–698 | publisher = | location = | year = 2000 | url = | doi = 10.1115/1.1287585 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Marcus | first = Jonathan | title = Tough lessons for Israeli armour | publisher = BBC News | year = 2006 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4794829.stm | accessdate = 2008-05-26 }} * {{Citation | last = McDonald | first = Colin F. | authorlink = | coauthors = | title = Gas Turbine Recuperator Renaissance | journal = Heat Recovery Systems & CHP | volume = 10 | issue = 1 | pages = 1–30 | publisher = Pergamon Press | location = | year = 1990 | url = | doi = 10.1016/0890-4332(90)90246-G | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Pengelley | first = Rupert | authorlink = | coauthors = | title = A new era in tank man armament: The options multiply | journal = Janes International Defense Review | volume = | issue = November 1989 | pages = 1521–1531 | publisher = | location = | year = 1989 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Regan | first = Geoffrey | title = The Guinness Book of More Military Blunders | location = London | publisher = Guinness Publishing | year = 1993 | id = ISBN 0851129617 }} * {{ Citation | title = The Future Combat System (FCS): Technology Evolution Review and Feasibility Assessment | url = http://www.globalsecurity.org/military/library/news/1997/5fcs97.pdf |format=PDF| publisher = GlobalSecurity.org | accessdate = 2008-05-26 | author = Sharoni, Asher H. and Bacon, Lawrence D. }} * {{ Citation | author = Thompson, William J. and Sorvig, Kim | title = Sustainable Landscape Construction: A Guide to Green Building Outdoors | publisher = Island Press | year = 2000 | pages = 51 | id = ISBN 1-55963-646-7 }} * {{ Citation | author = Time Life Books editors | title = The Armored Fist | location = Alexandria, Virginia | publisher = Time-Life Books | year = 1990 | id = ISBN 0-8094-8609-1; ISBN 0-8094-8608-3; ISBN 0-8094-8704-7 }} * {{Citation | title = Chewed Up | location = Alexandria, Virginia | publisher = [[Time (magazine)|Time]] magazine | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html | date = 5 April 1937 | accessdate = 2008-05-16 | archive-date = 2013-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130828002148/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html | url-status = dead }} * Tomes, Robert R. ''Relearning Counterinsurgency Warfare'', Parameters Vol. XXXIV, No. 1, 16–28, US Army War College: Spring, 2004 [http://www.army.mil/prof_writing/volumes/volume2/march_2004/3_04_1.html army.mil] 2008-05-26 * {{ Citation | last = von Senger und Etterlin | first = Dr. F. M. | title = The World's Armoured Fighting Vehicles | publisher = Macdonald & Co. (Publishers) Ltd. | location = London | year = 1960 }} * {{Citation | last = Wickert | first = Matthias | authorlink = | coauthors = | title = Electric Armor Against Shaped Charges: Analysis of Jet Distortion With Respect to Jet Dynamics and Current Flow | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 426–429 | publisher = IEEE | location = | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887650 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Willmott | first = H.P. | title = First World War | publisher = Dorling Kindersley | year = 2003 | id = ISBN 1405300299; ISBN 9781405300292 }} * {{ Citation | last = Wright | first = Patrick | title = Tank: The Progress of a Monstrous War Machine | publisher = | year = 2002 | id = ISBN 978-0670030705 }} * {{Citation | last = Xiaopeng | first = Li | authorlink = | coauthors = Meng Tao, Zhao Chun and Li Liyi | title = Multiprojectile Active Electromagnetic Armor | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 460–462 | publisher = | location = | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887581 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | author = Zaloga, Steven J. and Grandsen, James | title = Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two | location = London | publisher = Arms and Armour Press | year = 1984 | id = ISBN 0-85368-606-8 }} * {{ Citation | author = Zaloga, Steven J., Kinnear, Jim, Aksenov, Andrey & Koshchavtsev Aleksandr | year = 1997 | title = Soviet Tanks in Combat 1941–45: The T-28, T-34, T-34-85, and T-44 Medium Tanks | location = Hong Kong | publisher = Concord Publication | id = ISBN 962-361-615-5}} == Уншвал зохих ном == * {{ Citation | last = Macksey | first = Kenneth | title = Tank Warfare, A History of Tanks in Battle | year = 1976 | location = London | publisher = Panther | id = ISBN 0-586-04302-0 }} * {{ Citation | author = Macksey, Kenneth and Batchelor, John H. | title = Tank: A History of the Armoured Fighting Vehicle | location = New York | publisher = Scribner | year = 1970 | id = ISBN 0345021665; ISBN 0356034615; ISBN 0684136511 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Design and Development of Fighting Vehicles | year = 1968 | location = London | publisher = MacDonald | id = ISBN 0-356-01461-4 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Armoured Forces: A History of Armoured Forces and Their Vehicles | year = 1970 | publisher = Arms & Armour Press | id = ISBN 0-85368-049-3 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Technology of Tanks | year = 1991 | location = Coulsdon, Surrey | publisher = Jane's Information Group | id = ISBN 0-7106-0595-1 }} * {{ Citation | last = Weeks | first = John | title = Men Against Tanks: A History of Anti-Tank Warfare | location = New York | publisher = Mason Charter | year = 1975 | id = ISBN 0-88405-130-7; ISBN 0-7153-6909-1 }} == Цахим холбоос == {{дуудүрс|Tanks}} * [http://www.landships.freeservers.com/burstyn_tank.htm The Burstyn tank] Landships has additional information and a model of [[Günther Burstyn]]'s ''Motorengeschütz''. * [http://www.onwar.com/tanks/index.htm OnWar's Tanks of World War II] Comprehensive specifications and diagrams of World War II tanks. * [http://www.achtungpanzer.com/panzer.htm Achtung Panzer] History of tanks and people of the Panzertruppe. * [http://wio.ru/tank/ww1tank.htm Tanks of World War I] * [http://wio.ru/tank/ww2aces.htm Allied tank aces of World War II] [[Ангилал:Танк| ]] 4zuski2eqpahc3jnlue91j0zleqbalo 859526 859525 2026-06-21T03:56:00Z Darth Tyrannosaurus 102021 /* */ 859526 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mongolian T-55.jpg|thumb|350px|Зөвлөлтийн Т-55 Танк]] [[Файл:M4A4 cutaway.svg|thumb|right|350px|M4 Танкийн бүтэц]] '''Танк''' нь гинжтэй хуягт байлдааны техник бөгөөд хөдөлгөөнт операци, тактикийн шинжтэй довтолгоо, хамгаалалтын чадавхийг хослуулсан фронтын шугамын байлдааны хэрэгсэл юм. Галын хүчнүүд нь эргэлдэгч бууны цамхагт байрлах том калибрын үндсэн буу, хоёрдогч хүч нь хоёр пулемётээс бүрддэг. Харин хүнд хуяг болон хаа сайгүй явах хөдөлгөөний чадавхи нь танк болон түүний багийг хамгаалж, тулалдааны талбарт хуягт цэргийн гүйцэтгэдэг бүхий л гол үүргийг хэрэгжүүлэх боломжоор хангана.<ref>von Senger and Etterlin (1960), ''The World's Armored Fighting Vehicles'', х.9.</ref> == Түүх == [[1904]] онд өөрөө явагч хуягт машиныг Австрид зохион бүтээжээ. Уг машиныг цэргийн дарга, өндөр зэрэглэлтэй улс төрчдийн амь насыг хамгаалах зориулалтаар үйлдвэрлэж эхэлсэн байна. Үүний дараа английн эрдэмтэд танк зохион бүтээх ажилд идэвхтэй оролцож 1916 онд анхны хуягт танкийг хөдөлгөсөн байна. Соммын тулалдааны үеэр [[Их Британи]]й арми [[Уинстон Черчилль|Уинстон Черчиллийн]] шууд удирдлаган дор 2600 орчим танкийг үйлдвэрлээд байсан нь тухайн цаг үедээ дэлхийн хамгийн хүчирхэг хуурай замын армийг үүсгээд байв. [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы үед [[Нэгдсэн Вант Улс|британичууд]] окопны байлдааны гацаанаас гарахын тулд танкийг анх бүтээж, байлдаанд хэрэглэжээ. Анх [[Соммын тулалдаан]]д цөөн тоогоор гаргаж ашигласан. Танкийг анх бүтээж байхдаа [[зэвсэг]] гэж танигдуулахгүйн тулд [[Месопотам]]ын аян дайнд хэрэглэх ус тээвэрлэгч байдлаар зохион бүтээж байсан бөгөөд хийж буй зүйлээ "танк" ("water tank" буюу "ус нөөцлөх сав" гэсэн утгатай англи үгээр) гэж нэрлэж байв. Үүнээс гадна нэрийн гарлын талаар хоёр ч өөр санал байдаг. XV зууны дунд үед нэрт зохион бүтээгч [[Леонардо да Винчи]] бүтээлийнхээ нэгэн хэсэгт өөрөө явагч гинжин техникийг зурж, хэрхэн ажиллах техникийн дэс дарааллыг бичсэн байдаг. Үүнээс Английн зөгнөлт зохиолч Уейлс санаа авч “Газрын төмөр хуягт” нэртэй өгүүллэгээ бичиж байв. Түүний бүтээл танкны эд ангиудыг нарийн дүрсэлж бичсэн зохиол байжээ. Чухамдаа санаандгүй бичсэн түүний зохиол ирээдүйн танк бий болоход чухал үлгэр болсон юм. [[Франц]] улс ч танкны хөгжлөөс хоцорсонгүй. [[1915]] онд Үндэсний Командлалын төв удирдлагаас гинжит хөдөлгүүртэй танк зохион бүтээх төсөл боловсруулж, [[“Шнайдер”]], [[“Сайнт-Чамонд”]] нэртэй хоёр төрлийн өөрөө явагч техник бүтээсэн аж. 1919 он гэхэд Франц улс армидаа гурван мянган ийм төрлийн танктай байжээ.Түүний дотор эргэдэг цамхагтай [[Шарль-Рено]] танк зохион бүтээгдсэн техникийн шинэ шийдлийг бий болгов. Тухайн үед [[Герман|Герман Улс]] нь армидаа танкгүй байсан учир Английн инженерүүдийг хөлсөлж [[A-7V]] нэртэй танк зэвсэглэлдээ нэвтрүүлсэн ч [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы төгсгөл үе тохиож уг танкны байлдах чадвар төдийлөн туршигдаагүй юм. [[Америк]], [[Итали]] зэрэг орнууд Британи, Францаас их хэмжээний танк худалдан авч байв. Харин оросууд тусдаа бие даан танк зохион бүтээх ажил өрнүүлж “Вездеход”,”Небденко” нэртэй хоёр танкны төрлийг үйлдвэрлэх болжээ. Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадвар тун хурдацтай сайжирч, дэлхийн II дайны үеэр танкийн шинэчлэлийн өрсөлдөөн идэвхтэй өрнөх болов.Танк нь [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]ад дайны турш хэрэглэж байсан хамгийн шилдэг танк нь [[Т-34]] ба [[КВ]] юм. Түүнийг бүтээснээр танкны сонгодог загвар үүсчээ. Ерөнхийдөө XX зууны хагаст танкын өрсөлдөөн Т-34 болон [[Барс танк]]ны хооронд явагдсан.Т-34 нь Улаан армийн зэвсэглэлд 1939 онд орсон ба Эх орны дайны хуягт техникийн үндэс нь болсон юм. Дэлхийн II дайны хамгийн олон тооны танкийг Т-34 гэх ба түүнийг [[Михаил Ильич Кошкин]]ы удирдсан олон зохион бүтээгч, инженерүүдийн [[Харьков]]т хийсэн бүтээл байжээ.Мөн хамгийн нэр цуутай ч бас хамгийн “үл танигдсан” танк юм. Фашист Германыг ялсан ялалтын нэг бэлгэдэл нь Т-34. Дайны эхэн үеэр немцийн танкийн эсрэг хэрэгсэл түүнийг устгаж чадахгүй шахуу байлаа. Зузаан хуяг, хуягийн ер бусын налуугаар уг танк давуу талаа авсан байв. 1941 онд Германы танкуудаас Т-34 хамаагүй давуу байсанд маргах зүйлгүй. Гэхдээ хэд хэдэн сул тал байлаа. Дурангийн чанар сайн биш. Танкийн дарга нь сумлагчийг хамтран хийж байсан ба орчны хяналт нь хязгаарлагдмал, дотор цамхагийн дотор (76 мм-ийн их буутай Т-34-ийн хувьд) зай ихээхэн давчуу ашигтай тусгал 300 метрийн дотор зайд Германы (Panzerkampfwagen T-VI "Тiger") "Барс"-ийн хуягийг нэвтэлж чадахаар байсан бөгөөд Германы Барс танкуудад дарга нь сумлагчийг хийж байгаагүйгээс өөрөө байлдааны талбарыг бүрэн хянах боломжоор илүү, 1000 метрээс багагүй зайнаас буудлага хийж Т-34 ийг сөнөөх бололцоотой байжээ. Германы танкууд дайны турш Т-34-ийг маневр,хурдаараа гүйцээгүй билээ. Я.Е.Вихман, И.Я.Трашутин хоёрын бүтээсэн В-2 дизель хөдөлгүүр нь уг танкийн хурдыг хаа ч байхгүйгээр нэмэгдүүлж өгсөн ба түлш голдоггүй, хэмнэлттэй байжээ. Энэ танк 1943 онд Улаан армийн хамгийн олон тооны машин болсон юм. Улмаар Германы армид хүчтэй танкууд ба танк эсэргүүцэх шинэ зэвсэг гарч ирсэн билээ. Тэдний эсрэг ганц зам байсан нь Т-34-ыг шинчлэн 85 мм-ын буутай урт хуягийг нь зузаалах хэрэгтэй болсон юм. Ингээд шинээр үйлдвэрлэгдсэн Т-34-85 танк олноор фрондод гарч ирэн энэ машины алдар нэрийг өсгөж өгчээ. Дайны үеэр энэ танкийг долоон үйлдвэрт хийсэн ба нийтдээ 33805 ширхэг Т-34, 21046 ширхэг Т-34-85 ба тэдний их бие дээр бүтээгдсэн өөрөө явах их буу 5780 ширхэгийг тус тус үйлдвэрлэжээ. Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадварыг улам сайжруулж, [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үеэр хувьсан хөгжиж өнөөг хүртэл оршиж байгаа [[хуягт техникийн байлдаан]]ы концепцийг бий болгосон бөгөөд Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] дайны турш хэрэглэж байсан хамгийн шилдэг танкуудын нэг болох [[Т-34]]-ээ бүтээсэн нь байлдааны үндсэн танкны анхны загварын нэг болсон. [[Герман]] танкийн асар их хүчийг артиллер, агаарын хүчээр дэмжүүлэн дайсны фронтыг сэт цохиж, дайсны эсэргүүцлийг бүрэн задлах [[цахилгаан дайн|блицкрийг]] хэмээх стратегийг боловсруулжээ. Өнөө үед танкийг дангаар нь ашиглах нь ховор бөгөөд гол төлөв явган цэргээр дэмжүүлсэн хуягт танкийн анги болгон зохион байгуулах болсон. Явган цэрэг танкийг дагахдаа хуягт тээврийн хэрэгсэл буюу явган цэргийн байлдааны техникт сууж болно. Түүнчлэн хуягт танкийн ангийг тагнуулын ба дайрагч бөмбөгдөгч нисэх онгоц, байлдааны нисдэг тэрэг дагалддаг. Их чадавхи, олон талт хэрэглээтэй тул байлдааны танк орчин үеийн армиудын нэг гол бүрэлдхүүн хэсэг гэж тооцогддог.<ref name = "House1984">[[#House1984|House (1984)]], ''Toward Combined Arms Warfare:A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization''</ref> Гэхдээ уламжлалт бус, хүч тэнцвэргүй байлдаан зонхилох болсон, танк устгах зориулалтын зэвсэг техник олноор нь зохион бүтээгдэж хуягт танкийн хүчний ашигтай талд эргэлзэх хандлагатай болсон.<ref>{{ Citation | first = Roger | last = Tranquiler | title = Modern Warfare. A French View of Counterinsurgency, trans. Daniel Lee | quote = Pitting a traditional combined armed force trained and equipped to defeat similar military organisations against insurgents reminds one of a pile driver attempting to crush a fly, indefatigably persisting in repeating its efforts.}}</ref> Танкийг XXI зууны хэрэгцээнд нийцүүлэн хөгжүүлэхийн тулд судалгаа, туршилтын ажил хийгдсээр байгаа билээ. == Тайлбар == {{Reflist}} == Эшлэл == * {{Citation | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Electric/Hybrid Electric Drive Vehicles for Military Applications | journal = Military Technology | volume = | issue = 9/2007 | pages = 132–144 | publisher = Moench Verlagsgesellschaft mbH | location = | month = September | year = 2007 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Barris | first = Ted | title = Victory at Vimy: Canada Comes of Age April 9-12 1917 | publisher = Thomas Allen Publishers | year = 2007 | pages = 116 | id = ISBN 0887622534; ISBN 9780887622533 }} * {{Citation | last = Cawthorne | first = Nigel | title = Steel Fist: Tank Warfare 1939-45 | publisher = Arcturus Publishing Ltd. | location = London | year = 2003 | id = ISBN 0-572-02872-5 }} * {{Citation | author = Cooper, Matthew and Lucas, James | title = Panzer: The Armoured Force of the Third Reich | publisher = Book Club Associates | year = 1979 }} * {{ Citation | last = Deighton | first = Len | title = Blitzkrieg: From the rise of Hitler to the fall of Dunkirk | publisher = Fakenham Press Limited | location = Fakenham | year = 1979 | id = ISBN 0-224-01648-2 }} * {{ Citation | last = DiNardo | first = Richard L. | title = The First Modern Tank: Gunther Burstyn and His Motorgeschutz | publisher = Society for Military History | location = JSTOR | url = http://www.jstor.org/pss/1988528 | date = January 1986 | volume = 50, No.1 | pages = 12–15 }} * {{ Citation | last = Col. Eshel | first = David | title = Assessing the performance of Merkava Tanks | url = http://www.defense-update.com/analysis/lebanon_war_3.htm | publisher = Defense Update | year = 2007 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{ Citation | last = Forty | first = George | title = Tank Warfare in World War II | publisher = Constable & Robinson Ltd | location = London | year = 2004 | id = ISBN 1-84119-864-1 }} * {{ Citation | last = Forty | first = George | title = The World Encyclopedia of Tanks & Armoured Fighting Vehicles | publisher = Lorenz Books | year = 2006 | id = ISBN 0754817415 }} * {{ Citation | last = Gilbert | first = Sir Martin | title = Churchill: A Life | publisher = Thomas Allen Publishers | year = 1991 | pages = 298 | id = ISBN 0762420812 }} * {{Citation | last = Goodell | first = Brad | authorlink = | coauthors = | title = Electrothermal Chemical (ETC) Armament System Integration Into a Combat Vehicle | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 4 | publisher = IEEE | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887524 | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Hilmes | first = Rolf | authorlink = | coauthors = | title = Arming Future MBTs - Some Considerations | journal = Military Technology | volume = | issue = 12/2004 | pages = 4 | publisher = Moench Verlagsgesellschaft Mbh | month = December | year = 2004 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = House | first = Jonathan M. | title = Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization | publisher = United States Government Printing | url = http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp | year = 1984 | accessdate = 2008-05-18 | id = ISBN 9999532357; ISBN 978-9999532358 | format = | archive-date = 2005-04-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050405031752/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp | url-status = dead }} * {{Citation | last = Hunnicutt | first = R. P. | title = Patton: A History of the American Main Battle Tank. | publisher = Presidio | year = 1984 | id = ISBN 0-89141-230-1 }} * {{ Citation | last = Komarow | first = Steven | title = Tanks adapted for urban fights they once avoided | publisher = USA Today | url = http://www.usatoday.com/news/world/2005-03-29-tank-inside_x.htm | year = 2005 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{ Citation | last = Komarow | first = Steven | title = Tanks take a beating in Iraq | publisher = USA Today | url = http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2005-03-29-abrams-tank-a_x.htm | year = 2005 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{Citation | last = Koschier | first = Angelo V. | authorlink = | coauthors = Hagen R. Mauch | title = Advantages of the LV100 as a Power Producer in a Hybrid Propulsion System for Future Fighting Vehicles | journal = Journal of Engineering for Gas Turbines and Power | volume = 122 | issue = October 2000 | pages = 693–698 | publisher = | location = | year = 2000 | url = | doi = 10.1115/1.1287585 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Marcus | first = Jonathan | title = Tough lessons for Israeli armour | publisher = BBC News | year = 2006 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4794829.stm | accessdate = 2008-05-26 }} * {{Citation | last = McDonald | first = Colin F. | authorlink = | coauthors = | title = Gas Turbine Recuperator Renaissance | journal = Heat Recovery Systems & CHP | volume = 10 | issue = 1 | pages = 1–30 | publisher = Pergamon Press | location = | year = 1990 | url = | doi = 10.1016/0890-4332(90)90246-G | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Pengelley | first = Rupert | authorlink = | coauthors = | title = A new era in tank man armament: The options multiply | journal = Janes International Defense Review | volume = | issue = November 1989 | pages = 1521–1531 | publisher = | location = | year = 1989 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Regan | first = Geoffrey | title = The Guinness Book of More Military Blunders | location = London | publisher = Guinness Publishing | year = 1993 | id = ISBN 0851129617 }} * {{ Citation | title = The Future Combat System (FCS): Technology Evolution Review and Feasibility Assessment | url = http://www.globalsecurity.org/military/library/news/1997/5fcs97.pdf |format=PDF| publisher = GlobalSecurity.org | accessdate = 2008-05-26 | author = Sharoni, Asher H. and Bacon, Lawrence D. }} * {{ Citation | author = Thompson, William J. and Sorvig, Kim | title = Sustainable Landscape Construction: A Guide to Green Building Outdoors | publisher = Island Press | year = 2000 | pages = 51 | id = ISBN 1-55963-646-7 }} * {{ Citation | author = Time Life Books editors | title = The Armored Fist | location = Alexandria, Virginia | publisher = Time-Life Books | year = 1990 | id = ISBN 0-8094-8609-1; ISBN 0-8094-8608-3; ISBN 0-8094-8704-7 }} * {{Citation | title = Chewed Up | location = Alexandria, Virginia | publisher = [[Time (magazine)|Time]] magazine | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html | date = 5 April 1937 | accessdate = 2008-05-16 | archive-date = 2013-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130828002148/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html | url-status = dead }} * Tomes, Robert R. ''Relearning Counterinsurgency Warfare'', Parameters Vol. XXXIV, No. 1, 16–28, US Army War College: Spring, 2004 [http://www.army.mil/prof_writing/volumes/volume2/march_2004/3_04_1.html army.mil] 2008-05-26 * {{ Citation | last = von Senger und Etterlin | first = Dr. F. M. | title = The World's Armoured Fighting Vehicles | publisher = Macdonald & Co. (Publishers) Ltd. | location = London | year = 1960 }} * {{Citation | last = Wickert | first = Matthias | authorlink = | coauthors = | title = Electric Armor Against Shaped Charges: Analysis of Jet Distortion With Respect to Jet Dynamics and Current Flow | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 426–429 | publisher = IEEE | location = | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887650 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Willmott | first = H.P. | title = First World War | publisher = Dorling Kindersley | year = 2003 | id = ISBN 1405300299; ISBN 9781405300292 }} * {{ Citation | last = Wright | first = Patrick | title = Tank: The Progress of a Monstrous War Machine | publisher = | year = 2002 | id = ISBN 978-0670030705 }} * {{Citation | last = Xiaopeng | first = Li | authorlink = | coauthors = Meng Tao, Zhao Chun and Li Liyi | title = Multiprojectile Active Electromagnetic Armor | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 460–462 | publisher = | location = | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887581 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | author = Zaloga, Steven J. and Grandsen, James | title = Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two | location = London | publisher = Arms and Armour Press | year = 1984 | id = ISBN 0-85368-606-8 }} * {{ Citation | author = Zaloga, Steven J., Kinnear, Jim, Aksenov, Andrey & Koshchavtsev Aleksandr | year = 1997 | title = Soviet Tanks in Combat 1941–45: The T-28, T-34, T-34-85, and T-44 Medium Tanks | location = Hong Kong | publisher = Concord Publication | id = ISBN 962-361-615-5}} == Уншвал зохих ном == * {{ Citation | last = Macksey | first = Kenneth | title = Tank Warfare, A History of Tanks in Battle | year = 1976 | location = London | publisher = Panther | id = ISBN 0-586-04302-0 }} * {{ Citation | author = Macksey, Kenneth and Batchelor, John H. | title = Tank: A History of the Armoured Fighting Vehicle | location = New York | publisher = Scribner | year = 1970 | id = ISBN 0345021665; ISBN 0356034615; ISBN 0684136511 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Design and Development of Fighting Vehicles | year = 1968 | location = London | publisher = MacDonald | id = ISBN 0-356-01461-4 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Armoured Forces: A History of Armoured Forces and Their Vehicles | year = 1970 | publisher = Arms & Armour Press | id = ISBN 0-85368-049-3 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Technology of Tanks | year = 1991 | location = Coulsdon, Surrey | publisher = Jane's Information Group | id = ISBN 0-7106-0595-1 }} * {{ Citation | last = Weeks | first = John | title = Men Against Tanks: A History of Anti-Tank Warfare | location = New York | publisher = Mason Charter | year = 1975 | id = ISBN 0-88405-130-7; ISBN 0-7153-6909-1 }} == Цахим холбоос == {{дуудүрс|Tanks}} * [http://www.landships.freeservers.com/burstyn_tank.htm The Burstyn tank] Landships has additional information and a model of [[Günther Burstyn]]'s ''Motorengeschütz''. * [http://www.onwar.com/tanks/index.htm OnWar's Tanks of World War II] Comprehensive specifications and diagrams of World War II tanks. * [http://www.achtungpanzer.com/panzer.htm Achtung Panzer] History of tanks and people of the Panzertruppe. * [http://wio.ru/tank/ww1tank.htm Tanks of World War I] * [http://wio.ru/tank/ww2aces.htm Allied tank aces of World War II] [[Ангилал:Танк| ]] t64bm4q2re3dyilxnhc7b7r2lb6ieq2 859528 859526 2026-06-21T08:54:42Z Avirmed Batsaikhan 53733 859528 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mongolian T-55.jpg|thumb|350px|Зөвлөлтийн Т-55 Танк]] [[Файл:M4A4 cutaway.svg|thumb|right|350px|M4 Танкийн бүтэц]] '''Танк''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Tank,'' [[Орос хэл|орос.]] ''Танк'') нь гинжтэй хуягт байлдааны техник бөгөөд хөдөлгөөнт операци, тактикийн шинжтэй довтолгоо, хамгаалалтын чадавхийг хослуулсан фронтын шугамын байлдааны хэрэгсэл юм. Галын хүчнүүд нь эргэлдэгч бууны цамхагт байрлах том калибрын үндсэн буу, хоёрдогч хүч нь хоёр пулемётээс бүрддэг. Харин хүнд хуяг болон хаа сайгүй явах хөдөлгөөний чадавхи нь танк болон түүний багийг хамгаалж, тулалдааны талбарт хуягт цэргийн гүйцэтгэдэг бүхий л гол үүргийг хэрэгжүүлэх боломжоор хангана.<ref>von Senger and Etterlin (1960), ''The World's Armored Fighting Vehicles'', х.9.</ref> == Түүх == [[1904]] онд өөрөө явагч хуягт машиныг Австрид зохион бүтээжээ. Уг машиныг цэргийн дарга, өндөр зэрэглэлтэй улс төрчдийн амь насыг хамгаалах зориулалтаар үйлдвэрлэж эхэлсэн байна. Үүний дараа английн эрдэмтэд танк зохион бүтээх ажилд идэвхтэй оролцож 1916 онд анхны хуягт танкийг хөдөлгөсөн байна. Соммын тулалдааны үеэр [[Их Британи]]й арми [[Уинстон Черчилль|Уинстон Черчиллийн]] шууд удирдлаган дор 2600 орчим танкийг үйлдвэрлээд байсан нь тухайн цаг үедээ дэлхийн хамгийн хүчирхэг хуурай замын армийг үүсгээд байв. [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы үед [[Нэгдсэн Вант Улс|британичууд]] окопны байлдааны гацаанаас гарахын тулд танкийг анх бүтээж, байлдаанд хэрэглэжээ. Анх [[Соммын тулалдаан]]д цөөн тоогоор гаргаж ашигласан. Танкийг анх бүтээж байхдаа [[зэвсэг]] гэж танигдуулахгүйн тулд [[Месопотам]]ын аян дайнд хэрэглэх ус тээвэрлэгч байдлаар зохион бүтээж байсан бөгөөд хийж буй зүйлээ "танк" ("water tank" буюу "ус нөөцлөх сав" гэсэн утгатай англи үгээр) гэж нэрлэж байв. Үүнээс гадна нэрийн гарлын талаар хоёр ч өөр санал байдаг. 15-р зууны дунд үед нэрт зохион бүтээгч [[Леонардо да Винчи]] бүтээлийнхээ нэгэн хэсэгт өөрөө явагч гинжин техникийг зурж, хэрхэн ажиллах техникийн дэс дарааллыг бичсэн байдаг. Үүнээс Английн зөгнөлт зохиолч Уейлс санаа авч “Газрын төмөр хуягт” нэртэй өгүүллэгээ бичиж байжээ. Түүний бүтээл танкны эд ангиудыг нарийн дүрсэлж бичсэн зохиол байсан. Чухамдаа санаандгүй бичсэн түүний зохиол ирээдүйн танк бий болоход чухал үлгэр болсон юм. [[Франц]] улс ч танкны бүтээх хөгжлөөс хоцорсонгүй. [[1915]] онд Үндэсний Командлалын төв удирдлагаас гинжит хөдөлгүүртэй танк зохион бүтээх төсөл боловсруулж, [[“Шнайдер”]], [[“Сайнт-Чамонд”]] нэртэй хоёр төрлийн өөрөө явагч техник бүтээсэн аж. 1919 он гэхэд Франц улс армидаа гурван мянган ийм төрлийн танктай байжээ.Түүний дотор эргэдэг цамхагтай [[Шарль-Рено]] танк зохион бүтээгдсэн техникийн шинэ шийдлийг бий болгосон байна. Тухайн үед [[Герман|Герман Улс]] нь армидаа танкгүй байсан учир Английн инженерүүдийг хөлсөлж [[A-7V]] нэртэй танк зэвсэглэлдээ нэвтрүүлсэн ч [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]ы төгсгөл үе тохиож уг танкны байлдах чадвар төдийлөн туршиж чадаагүй юм. [[Америк]], [[Итали]] зэрэг орнууд Британи, Францаас их хэмжээний танк худалдан авч байв. Харин оросууд тусдаа бие даан танк зохион бүтээх ажил өрнүүлж “Вездеход”,”Небденко” нэртэй хоёр танкны төрлийг үйлдвэрлэх болжээ. Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадвар тун хурдацтай сайжирч, дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр танкийн шинэчлэлийн өрсөлдөөн идэвхтэй өрнөх болов. Танк нь [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]ад дайны турш хэрэглэж байсан хамгийн шилдэг танк нь [[Т-34]] ба [[КВ]] юм. Эдгээр танкийг бүтээснээр танкны сонгодог загвар үүсчээ. Ерөнхийдөө 20-р зууны дунд еэс танкын өрсөлдөөн Т-34 болон [[Барс танк]]ны хооронд явагдсан. Т-34 нь [[Улаан Арми|Улаан армийн]] зэвсэглэлд 1939 онд орсон ба Зөвлөлтийн Эх орны дайны хуягт техникийн үндэс нь болсон юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны хамгийн олноор үйлдвэрлэсэн танк бол Т-34 байсан гэх ба түүнийг [[Михаил Ильич Кошкин]]ы удирдсан олон зохион бүтээгч, инженерүүдийн [[Харьков]]т бүтээжээ. Мөн хамгийн нэр цуутай ч бас хамгийн “үл танигдсан” танк юм. Фашист Германыг ялсан ялалтын нэг бэлгэдэл нь Т-34. Дайны эхэн үеэр германы танкийн эсрэг хэрэгсэл түүнийг устгаж чадахгүй шахуу байлаа. Зузаан хуяг, хуягийн ер бусын налуугаар уг танк давуу талаа авсан байв. 1941 онд Германы танкуудаас Т-34 хамаагүй давуу байсанд маргах зүйлгүй. Гэхдээ хэд хэдэн сул тал байлаа. Дурангийн чанар сайн биш. Танкийн багийн дарга нь сумлагчийг хамтран хийж байсан ба орчны хяналт нь хязгаарлагдмал, цамхагийн дотор (76 мм-ийн их буутай Т-34-ийн хувьд) зай ихээхэн давчуу ашигтай тусгал 300 метрийн дотор зайд Германы (Panzerkampfwagen T-VI "Тiger") "Барс"-ийн хуягийг нэвтэлж чадахаар байсан бөгөөд Германы Барс танкуудад дарга нь сумлагчийг хийж байгаагүйгээс өөрөө байлдааны талбарыг бүрэн хянах боломжоор илүү, 1000 метрээс багагүй зайнаас буудлага хийж Т-34 ийг сөнөөх бололцоотой байжээ. Германы танкууд дайны турш Т-34-ийг маневр,хурдаараа гүйцээгүй билээ. Я.Е.Вихман, И.Я.Трашутин хоёрын бүтээсэн В-2 дизель хөдөлгүүр нь уг танкийн хурдыг хаа ч байхгүйгээр нэмэгдүүлж өгсөн ба түлш голдоггүй, хэмнэлттэй байжээ. Энэ танк 1943 онд Улаан армийн хамгийн олон тооны машин болсон юм. Улмаар Германы армид хүчтэй танкууд ба танк эсэргүүцэх шинэ зэвсэг гарч ирсэн билээ. Тэдний эсрэг ганц зам байсан нь Т-34-ыг шинчлэн 85 мм-ын буутай урт хуягийг нь зузаалах хэрэгтэй болсон юм. Ингээд шинээр үйлдвэрлэгдсэн Т-34-85 танк олноор фрондод гарч ирэн энэ машины алдар нэрийг өсгөж өгчээ. Дайны үеэр энэ танкийг долоон үйлдвэрт хийсэн ба нийтдээ 33805 ширхэг Т-34, 21046 ширхэг Т-34-85 ба тэдний их бие дээр бүтээгдсэн өөрөө явах их буу 5780 ширхэгийг тус тус үйлдвэрлэжээ. Дэлхийн хоёр дайны хооронд танкийн загвар, тактикийн чадварыг улам сайжруулж, [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үеэр хувьсан хөгжиж өнөөг хүртэл оршиж байгаа [[хуягт техникийн байлдаан]]ы концепцийг бий болгосон бөгөөд Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед асар их үүрэг гүйцэтгэсэн юм. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] дайны турш хэрэглэж байсан хамгийн шилдэг танкуудын нэг болох [[Т-34]]-ээ бүтээсэн нь байлдааны үндсэн танкны анхны загварын нэг болсон. [[Герман]] танкийн асар их хүчийг артиллер, агаарын хүчээр дэмжүүлэн дайсны фронтыг сэт цохиж, дайсны эсэргүүцлийг бүрэн задлах [[цахилгаан дайн|блицкрийг]] хэмээх стратегийг боловсруулжээ. Өнөө үед танкийг дангаар нь ашиглах нь ховор бөгөөд гол төлөв явган цэргээр дэмжүүлсэн хуягт танкийн анги болгон зохион байгуулах болсон. Явган цэрэг танкийг дагахдаа хуягт тээврийн хэрэгсэл буюу явган цэргийн байлдааны техникт сууж болно. Түүнчлэн хуягт танкийн ангийг тагнуулын ба дайрагч бөмбөгдөгч нисэх онгоц, байлдааны нисдэг тэрэг дагалддаг. Их чадавхи, олон талт хэрэглээтэй тул байлдааны танк орчин үеийн армиудын нэг гол бүрэлдхүүн хэсэг гэж тооцогддог.<ref name = "House1984">[[#House1984|House (1984)]], ''Toward Combined Arms Warfare:A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization''</ref> Гэхдээ уламжлалт бус, хүч тэнцвэргүй байлдаан зонхилох болсон, танк устгах зориулалтын зэвсэг техник олноор нь зохион бүтээгдэж хуягт танкийн хүчний ашигтай талд эргэлзэх хандлагатай болсон.<ref>{{ Citation | first = Roger | last = Tranquiler | title = Modern Warfare. A French View of Counterinsurgency, trans. Daniel Lee | quote = Pitting a traditional combined armed force trained and equipped to defeat similar military organisations against insurgents reminds one of a pile driver attempting to crush a fly, indefatigably persisting in repeating its efforts.}}</ref> Танкийг XXI зууны хэрэгцээнд нийцүүлэн хөгжүүлэхийн тулд судалгаа, туршилтын ажил хийгдсээр байгаа билээ. == Тайлбар == {{Reflist}} == Эшлэл == * {{Citation | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Electric/Hybrid Electric Drive Vehicles for Military Applications | journal = Military Technology | volume = | issue = 9/2007 | pages = 132–144 | publisher = Moench Verlagsgesellschaft mbH | location = | month = September | year = 2007 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Barris | first = Ted | title = Victory at Vimy: Canada Comes of Age April 9-12 1917 | publisher = Thomas Allen Publishers | year = 2007 | pages = 116 | id = ISBN 0887622534; ISBN 9780887622533 }} * {{Citation | last = Cawthorne | first = Nigel | title = Steel Fist: Tank Warfare 1939-45 | publisher = Arcturus Publishing Ltd. | location = London | year = 2003 | id = ISBN 0-572-02872-5 }} * {{Citation | author = Cooper, Matthew and Lucas, James | title = Panzer: The Armoured Force of the Third Reich | publisher = Book Club Associates | year = 1979 }} * {{ Citation | last = Deighton | first = Len | title = Blitzkrieg: From the rise of Hitler to the fall of Dunkirk | publisher = Fakenham Press Limited | location = Fakenham | year = 1979 | id = ISBN 0-224-01648-2 }} * {{ Citation | last = DiNardo | first = Richard L. | title = The First Modern Tank: Gunther Burstyn and His Motorgeschutz | publisher = Society for Military History | location = JSTOR | url = http://www.jstor.org/pss/1988528 | date = January 1986 | volume = 50, No.1 | pages = 12–15 }} * {{ Citation | last = Col. Eshel | first = David | title = Assessing the performance of Merkava Tanks | url = http://www.defense-update.com/analysis/lebanon_war_3.htm | publisher = Defense Update | year = 2007 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{ Citation | last = Forty | first = George | title = Tank Warfare in World War II | publisher = Constable & Robinson Ltd | location = London | year = 2004 | id = ISBN 1-84119-864-1 }} * {{ Citation | last = Forty | first = George | title = The World Encyclopedia of Tanks & Armoured Fighting Vehicles | publisher = Lorenz Books | year = 2006 | id = ISBN 0754817415 }} * {{ Citation | last = Gilbert | first = Sir Martin | title = Churchill: A Life | publisher = Thomas Allen Publishers | year = 1991 | pages = 298 | id = ISBN 0762420812 }} * {{Citation | last = Goodell | first = Brad | authorlink = | coauthors = | title = Electrothermal Chemical (ETC) Armament System Integration Into a Combat Vehicle | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 4 | publisher = IEEE | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887524 | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Hilmes | first = Rolf | authorlink = | coauthors = | title = Arming Future MBTs - Some Considerations | journal = Military Technology | volume = | issue = 12/2004 | pages = 4 | publisher = Moench Verlagsgesellschaft Mbh | month = December | year = 2004 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = House | first = Jonathan M. | title = Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization | publisher = United States Government Printing | url = http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp | year = 1984 | accessdate = 2008-05-18 | id = ISBN 9999532357; ISBN 978-9999532358 | format = | archive-date = 2005-04-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050405031752/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp | url-status = dead }} * {{Citation | last = Hunnicutt | first = R. P. | title = Patton: A History of the American Main Battle Tank. | publisher = Presidio | year = 1984 | id = ISBN 0-89141-230-1 }} * {{ Citation | last = Komarow | first = Steven | title = Tanks adapted for urban fights they once avoided | publisher = USA Today | url = http://www.usatoday.com/news/world/2005-03-29-tank-inside_x.htm | year = 2005 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{ Citation | last = Komarow | first = Steven | title = Tanks take a beating in Iraq | publisher = USA Today | url = http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2005-03-29-abrams-tank-a_x.htm | year = 2005 | accessdate = 2008-05-16 }} * {{Citation | last = Koschier | first = Angelo V. | authorlink = | coauthors = Hagen R. Mauch | title = Advantages of the LV100 as a Power Producer in a Hybrid Propulsion System for Future Fighting Vehicles | journal = Journal of Engineering for Gas Turbines and Power | volume = 122 | issue = October 2000 | pages = 693–698 | publisher = | location = | year = 2000 | url = | doi = 10.1115/1.1287585 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Marcus | first = Jonathan | title = Tough lessons for Israeli armour | publisher = BBC News | year = 2006 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4794829.stm | accessdate = 2008-05-26 }} * {{Citation | last = McDonald | first = Colin F. | authorlink = | coauthors = | title = Gas Turbine Recuperator Renaissance | journal = Heat Recovery Systems & CHP | volume = 10 | issue = 1 | pages = 1–30 | publisher = Pergamon Press | location = | year = 1990 | url = | doi = 10.1016/0890-4332(90)90246-G | id = | accessdate = }} * {{Citation | last = Pengelley | first = Rupert | authorlink = | coauthors = | title = A new era in tank man armament: The options multiply | journal = Janes International Defense Review | volume = | issue = November 1989 | pages = 1521–1531 | publisher = | location = | year = 1989 | url = | doi = | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Regan | first = Geoffrey | title = The Guinness Book of More Military Blunders | location = London | publisher = Guinness Publishing | year = 1993 | id = ISBN 0851129617 }} * {{ Citation | title = The Future Combat System (FCS): Technology Evolution Review and Feasibility Assessment | url = http://www.globalsecurity.org/military/library/news/1997/5fcs97.pdf |format=PDF| publisher = GlobalSecurity.org | accessdate = 2008-05-26 | author = Sharoni, Asher H. and Bacon, Lawrence D. }} * {{ Citation | author = Thompson, William J. and Sorvig, Kim | title = Sustainable Landscape Construction: A Guide to Green Building Outdoors | publisher = Island Press | year = 2000 | pages = 51 | id = ISBN 1-55963-646-7 }} * {{ Citation | author = Time Life Books editors | title = The Armored Fist | location = Alexandria, Virginia | publisher = Time-Life Books | year = 1990 | id = ISBN 0-8094-8609-1; ISBN 0-8094-8608-3; ISBN 0-8094-8704-7 }} * {{Citation | title = Chewed Up | location = Alexandria, Virginia | publisher = [[Time (magazine)|Time]] magazine | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html | date = 5 April 1937 | accessdate = 2008-05-16 | archive-date = 2013-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130828002148/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html | url-status = dead }} * Tomes, Robert R. ''Relearning Counterinsurgency Warfare'', Parameters Vol. XXXIV, No. 1, 16–28, US Army War College: Spring, 2004 [http://www.army.mil/prof_writing/volumes/volume2/march_2004/3_04_1.html army.mil] 2008-05-26 * {{ Citation | last = von Senger und Etterlin | first = Dr. F. M. | title = The World's Armoured Fighting Vehicles | publisher = Macdonald & Co. (Publishers) Ltd. | location = London | year = 1960 }} * {{Citation | last = Wickert | first = Matthias | authorlink = | coauthors = | title = Electric Armor Against Shaped Charges: Analysis of Jet Distortion With Respect to Jet Dynamics and Current Flow | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 426–429 | publisher = IEEE | location = | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887650 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | last = Willmott | first = H.P. | title = First World War | publisher = Dorling Kindersley | year = 2003 | id = ISBN 1405300299; ISBN 9781405300292 }} * {{ Citation | last = Wright | first = Patrick | title = Tank: The Progress of a Monstrous War Machine | publisher = | year = 2002 | id = ISBN 978-0670030705 }} * {{Citation | last = Xiaopeng | first = Li | authorlink = | coauthors = Meng Tao, Zhao Chun and Li Liyi | title = Multiprojectile Active Electromagnetic Armor | journal = IEEE Transaction on Magnetics | volume = 43 | issue = 1 | pages = 460–462 | publisher = | location = | month = January | year = 2007 | url = | doi = 10.1109/TMAG.2006.887581 | id = | accessdate = }} * {{ Citation | author = Zaloga, Steven J. and Grandsen, James | title = Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two | location = London | publisher = Arms and Armour Press | year = 1984 | id = ISBN 0-85368-606-8 }} * {{ Citation | author = Zaloga, Steven J., Kinnear, Jim, Aksenov, Andrey & Koshchavtsev Aleksandr | year = 1997 | title = Soviet Tanks in Combat 1941–45: The T-28, T-34, T-34-85, and T-44 Medium Tanks | location = Hong Kong | publisher = Concord Publication | id = ISBN 962-361-615-5}} == Уншвал зохих ном == * {{ Citation | last = Macksey | first = Kenneth | title = Tank Warfare, A History of Tanks in Battle | year = 1976 | location = London | publisher = Panther | id = ISBN 0-586-04302-0 }} * {{ Citation | author = Macksey, Kenneth and Batchelor, John H. | title = Tank: A History of the Armoured Fighting Vehicle | location = New York | publisher = Scribner | year = 1970 | id = ISBN 0345021665; ISBN 0356034615; ISBN 0684136511 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Design and Development of Fighting Vehicles | year = 1968 | location = London | publisher = MacDonald | id = ISBN 0-356-01461-4 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Armoured Forces: A History of Armoured Forces and Their Vehicles | year = 1970 | publisher = Arms & Armour Press | id = ISBN 0-85368-049-3 }} * {{ Citation | last = Ogorkiewicz | first = Richard M. | title = Technology of Tanks | year = 1991 | location = Coulsdon, Surrey | publisher = Jane's Information Group | id = ISBN 0-7106-0595-1 }} * {{ Citation | last = Weeks | first = John | title = Men Against Tanks: A History of Anti-Tank Warfare | location = New York | publisher = Mason Charter | year = 1975 | id = ISBN 0-88405-130-7; ISBN 0-7153-6909-1 }} == Цахим холбоос == {{дуудүрс|Tanks}} * [http://www.landships.freeservers.com/burstyn_tank.htm The Burstyn tank] Landships has additional information and a model of [[Günther Burstyn]]'s ''Motorengeschütz''. * [http://www.onwar.com/tanks/index.htm OnWar's Tanks of World War II] Comprehensive specifications and diagrams of World War II tanks. * [http://www.achtungpanzer.com/panzer.htm Achtung Panzer] History of tanks and people of the Panzertruppe. * [http://wio.ru/tank/ww1tank.htm Tanks of World War I] * [http://wio.ru/tank/ww2aces.htm Allied tank aces of World War II] [[Ангилал:Танк| ]] ab6ym4dpmkt2dtmeywdgfj4h5ol0hxy 0 23726 859539 857251 2026-06-21T09:23:04Z Enkhsaihan2005 64429 859539 wikitext text/x-wiki {{Short description|Оросын Халимаг улсын хот}} {{ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Оросын суурин | mn_name = Элст | ru_name = Элиста | loc_name1 = Элст | loc_lang1 = Халимаг | loc_name2 = | loc_lang2 = | other_name = Степной | other_lang = Хуучин нэр | image_skyline = ElistaMontage.png | image_caption = | image_map = | pushpin_map = Европын Орос#Орос Халимаг#Орос | map_caption = | coordinates = {{coord|46|19|N|44|16|E|display=inline,title}} | image_flag = Flag of Elista (Kalmykia).svg | flag_caption = | image_coa = Coat of Arms of Elista (Kalmykia) (2004).png | coa_caption = | anthem = | anthem_ref = | holiday = | holiday_ref = <!-- administrative status --> | federal_subject = [[Халимаг]] | federal_subject_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_district_jur = | adm_district_jur_ref = | adm_inhabloc_jur = Элст [[Холбооны субъектийн ач холбогдолтой хот|хот]] | adm_inhabloc_jur_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_citydistrict_jur = | adm_citydistrict_type = | adm_citydistrict_jur_ref = | adm_selsoviet_jur = | adm_selsoviet_type = | adm_selsoviet_jur_ref = | capital_of = Бүгд Найрамдах Халимаг Улс | capital_of_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_ctr_of1 = Элст хот | adm_ctr_of1_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_ctr_of2 = | adm_ctr_of2_ref = | adm_ctr_of3 = | adm_ctr_of3_ref = | inhabloc_cat = Хот | inhabloc_cat_ref = <ref name="Ref56" /> | inhabloc_type = | inhabloc_type_ref = <!-- municipal status --> | mun_district_jur = | mun_district_jur_ref = | urban_okrug_jur = Элст хотын тойрог | urban_okrug_jur_ref = <ref name="Ref728" /> | urban_settlement_jur = | urban_settlement_jur_ref = | rural_settlement_jur = | rural_settlement_jur_ref = | inter_settlement_territory = | inter_settlement_territory_ref = | mun_admctr_of1 = Элст хотын тойрог | mun_admctr_of1_ref = <ref name="Ref728" /> | mun_admctr_of2 = | mun_admctr_of2_ref = | leader_title = | leader_title_ref = | leader_name = Шафран Тепшинов | leader_name_ref = | representative_body = | representative_body_ref = <!-- statistics --> | elevation_m = | area_km2 = | area_km2_ref = | pop_2010census = 103749 | pop_2010census_rank = 156-д | pop_2010census_ref = <ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> | pop_latest = | pop_latest_date = | pop_latest_ref = | population_demonym = | time_zone_ref = <!-- history --> | established_date = 1865 | established_title = | established_date_ref = <ref name="Pospelov" /> | current_cat_date = | current_cat_date_ref = | abolished_date = | abolished_date_ref = <!-- misc --> | postal_codes = | postal_codes_ref = | dialing_codes = 84722 | dialing_codes_ref = | website = http://www.gorod-elista.ru/ }} [[File:Shaxmaty2.jpg|thumb|right|300px]] '''Элст''' ([[Халимаг хэл|хал.]] ''Элст''; Oirad: {{МонголЮникод|ᡄᠯᡄᠰᡉᡐᡉ <br>ᡋᠠᠯᡎᠠᠰᡅᠨ}} / {{МонголЮникод|ᠡᠯᠡᠰᠦᠲᠦ <br>ᡋᠪᠠᠯᠭᠠᠰᠢᠨ}}), өөрөөр бас '''Элстэй''' ({{lang-ru|Элиста}} гэдгээс улбаалан) хэмээн дууддаг нь — [[Оросын Холбооны Улс]]ын бүрэлдэхүүн дэх [[Бүгд Найрамдах Халимаг Улс]]ын [[нийслэл]] [[хот]]. 2010 оны тооллогоор бол 103,728 оршин суугчтай байна.<ref>ОХУ-ын 2010 оны хүн амын тооллогын урьдчилсан дүнгээр</ref> ==Түүх== Оросын хамжлагат тариачин Степан Прокопьевич Кийков 1862 оны хавар нэгэн Халимагийн зөвлөсөнөөр байшин барьснаар суурь тавигджээ. 1865 он гэхэд Элст 15 байшин баригдсан байв. Үүнээс 1865 онд Элст хотыг үүсгэн байгуулагдсан гэж үздэг. 1930 оноос "Элст" хотын зэргийг олов. 1942 оны 8 сард Элст хот [[Нацист Герман|Германчуудад]] эзлэгджээ. 1944-1957 оны хооронд Элст хотыг "Степной" гэж нэрлэн [[Ставрополь муж]]ийн нэгэн хэсэг гэж үздэг байсан үе бий. ==Ерөнхий== Өнөөдөр Элст хот Халимагийн улс төр, эдийн засаг, соёлын төв. Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. 1940 оны 8 сарын 7-нд энэ хотод 42.9 хэмийн халуун болж байжээ. Харин 1935 оны 1 сарын 8-нд 34 хэмийн хүйтэн болсон байна. 2010 оны байдлаар Элст хот 10 бичил хороолол, баруун хойд, өмнөд, дүүрэгт хуваагддаг. ==Соёл, гэгээрэл, үзвэр== Элст хотод "Жангар" хүүхдийн театр, Хошин шог, драмын театр, Б.Басанговын нэрэмжит Халимагийн улсын их театр, А.М.Амарсанаагийн нэрэмжит номын сан, Н.Очирын нэрэмжит хүүхдийн номын сан, А.С.Пушкины нэрэмжит хотын номын сан, Н.Н.Пальмовын нэрэмжит орон нутаг судлалын музей, Халимагийн дүрслэх урлагийн музей, Буддизмын түүхийн музей, Соёлын ордон, Улсын концертын танхим, “Родина” соёлын төв, “Октябрь” кино театр ажилладаг. Хотын төвд В.И. Ленины нэрэмжит талбайд “Пагода на 7 дней” усан оргилуур, шатрын талбай бий. Элст хотын өндөр довцог дээр Халимагийн нийслэлийг чөлөөлсөн танкийн бригадад зориулсан хөшөө, “Дружба” паркад “Бортха” рашааны булаг бий. Будда бурханы хөшөө, Жангар туулийн хөшөө, Халимагийн цөллөгийн дурсгалын цогцолбор «Исход и Возвращение», Сити Чесс шатрын ордон зэрэг жуулчдын анхаарал татдаг газрууд бий. Элст хотын хамгийн эртний барилга нь 1907 онд баригдсан Улаан сургууль юм. Элст хотод дөрвөн том талбай, нэг өргөн чөлөө, нэг цэцэрлэгт гудамж бий. Элст хотын ихэнх гудамж нь орос нэртэй. Гэвч Халимаг, Монгол нэртэй гудамж цөөнгүй. Жишээ нь, Сүхбаатарын гудамж, Халх голын гудамж, Алтан булаг гудамж, Рашааны гудамж, Бамба цэцэг гудамж, Баруун гар гудамж, Зүүн гар гудамж, Жангарын гудамж, Хаврын дун гудамжийг нэрлэж болно. ==Эрүүл мэнд== 1988 онд Элст хотод ДОХ-ын халдвар нэгэн зэрэг олон хүнд тархсан явдал бүртгэгджээ. Тухайн үед ариутгаагүй зүү тариурыг хэрэглэсний уршгаар нэгэн зэрэг 40 гаруй хүн ДОХ-ын вирусын халдвар авсан байна. 1988 оноос хойш 2011 оныг хүртэлх хугацаанд Халимагт нийтдээ ДОХ-ын вирусын халдвар авсан 300 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэнээс 90 орчим нь нас баржээ. ==Нийтийн тээвэр== Элст хотод том оврын автобус нийтийн тээврийн үйлчилгээнд явдаггүй, зөвхөн микро автобус үйлчилдэг. 2012 оны байдлаар хотын нийтийн тээвэрт 10 гаруй тогтмол чиглэлээр микро автобус үйлчилж байна. Тасалбарын үнэ 10 рубль. Үйлчилгээнд троллейбус, автобус, микробус, такси, дуобус зэрэг үйлчилдэг. {| class="wikitable" |- !colspan=2| Элст хотын нийтийн тээврийн чиглэлүүд |- !Дугаар !Чиглэл |- !1 |8-р бичил хороолол — Поле Чудес |- !2 |ЖДВ — Демьяновская гудамж |- !5 |6-р бичил хороолол — 1-р бичил хороолол (Залуучууд) |- !6 |8-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал |- !7 |ул. Баруун Гар гудамж — Сити-Чесс |- !9 |1-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал |- !10 |Төмөр замын буудал — Рашааны гудамж |- !11 |Төмөр замын буудал — Баруун Гар |- !12 |Студ. городок — 8-р бичил хороолол |- !15 |Элст — Рашаан |- !17 |Өмнөд — Төмөр замын буудал |- !19 |Баруун хойд — 8-р бичил хороолол |- !20 |Хүүхдийн эмнэлэг — 8-р бичил хороолол (Эхний автобус: 8-р бичил хороолол — КИТ, түүнээс хойш 8-р бичил хороолол — Ногооны зах) |- !21 |Төмөр замын буудал — 8-р бичил хороолол |- !23 |Кирбазарная гудамж — 8-р бичил хороолол |- !25 |Төмөр замын буудал — 6-р бичил хороолол |- !26 |6-р бичил хороолол — Поле Чудес |- !27 |6-р бичил хороолол — Өмнөд |- !40 |Төмөр замын буудал — СИЗО (цуцлагдсан) |} ==Хүн ам == [[Файл:Buddha Kalmykia.JPG|thumb|300px|Элст хот дахь Буддагийн баримал]] {| | valign="top" | {| class="prettytable" |-class="" !Жил !Хүн ам (мянган хүн.) |- |1939 | align="right" |17,1 |- |1959 | align="right" |23,171 |- |1970 | align="right" |49,827 |- |1979 | align="right" |70,282 |- |1989 | align="right" |89,695 |- |2002 | align="right" |104,254 |- |2004 | align="right" |103,8 |- |2005 | align="right" |103,3 |- |2006 | align="right" |103,0 |- |2007 | align="right" |102,7 |- |2008 | align="right" |102,6 |- |2009 | align="right" |102,8 |- |2010 | align="right" |103,1 |} |} == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |collapsed = |metric first = yes |single line = yes |location = Элст (1991–2020, туйлын үе 1927–одоо) | Jan record high C =14.5 | Feb record high C =17.6 | Mar record high C =27.9 | Apr record high C =32.1 | May record high C =37.2 | Jun record high C =39.8 | Jul record high C =43.3 | Aug record high C =42.9 | Sep record high C =38.7 | Oct record high C =32.7 | Nov record high C =23.5 | Dec record high C =18.1 | year record high C = | Jan high C =-1.1 | Feb high C =0.2 | Mar high C =7.3 | Apr high C =16.1 | May high C =23.2 | Jun high C =29.1 | Jul high C =32.2 | Aug high C =31.4 | Sep high C =24.1 | Oct high C =15.5 | Nov high C =5.8 | Dec high C =0.6 | Jan mean C =-3.9 | Feb mean C =-3.3 | Mar mean C =2.4 | Apr mean C =10.2 | May mean C =17.0 | Jun mean C =22.5 | Jul mean C =25.4 | Aug mean C =24.5 | Sep mean C =17.6 | Oct mean C =10.3 | Nov mean C =2.3 | Dec mean C =-2.3 | Jan low C =-6.3 | Feb low C =-6.1 | Mar low C =-1.2 | Apr low C =5.3 | May low C =11.5 | Jun low C =16.5 | Jul low C =19.1 | Aug low C =18.1 | Sep low C =12.1 | Oct low C =6.2 | Nov low C =0.4 | Dec low C =-4.6 | Jan record low C =-34.0 | Feb record low C =-32.0 | Mar record low C =-27.2 | Apr record low C =-11.2 | May record low C =-1.3 | Jun record low C =3.3 | Jul record low C =7.8 | Aug record low C =4.6 | Sep record low C =-3.2 | Oct record low C =-14.7 | Nov record low C =-27.7 | Dec record low C =-30.2 | year record low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =25 | Feb precipitation mm =22 | Mar precipitation mm =32 | Apr precipitation mm =31 | May precipitation mm =48 | Jun precipitation mm =41 | Jul precipitation mm =37 | Aug precipitation mm =24 | Sep precipitation mm =34 | Oct precipitation mm =35 | Nov precipitation mm =30 | Dec precipitation mm =31 | unit precipitation days = 1.0 мм | Jan precipitation days =7 | Feb precipitation days =5 | Mar precipitation days =7 | Apr precipitation days =5 | May precipitation days =7 | Jun precipitation days =6 | Jul precipitation days =4 | Aug precipitation days =3 | Sep precipitation days =5 | Oct precipitation days =5 | Nov precipitation days =6 | Dec precipitation days =7 |Jan humidity = 89 |Feb humidity = 86 |Mar humidity = 78 |Apr humidity = 67 |May humidity = 62 |Jun humidity = 54 |Jul humidity = 50 |Aug humidity = 48 |Sep humidity = 61 |Oct humidity = 75 |Nov humidity = 86 |Dec humidity = 91 |year humidity = |Jan sun = 71 |Feb sun = 88 |Mar sun = 131 |Apr sun = 201 |May sun = 277 |Jun sun = 300 |Jul sun = 326 |Aug sun = 299 |Sep sun = 237 |Oct sun = 167 |Nov sun = 71 |Dec sun = 42 |year sun = 2210 |source 1 = Pogoda.ru<ref name=Elistapogoda>{{cite web |title=Климатические таблицы. Данные для Элисты. |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate.php?id=34861 |website=Pogodaikclimat |publisher=Weather and Climate |access-date=2026-05-28 |language=Russian}}</ref> |source 2 = NOAA (нар, 1961–1990)<ref name = NOAA> {{Cite FTP | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/RE/34861.TXT | server = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа | title = Elista Climate Normals 1961–1990 | access-date = 2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/RussianFederation/CSV/Elista_34861.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Elista-34861 | publisher = [[NCEI|Байгаль орчны мэдээллийн үндэсний төвүүд]] |format=CSV | access-date = 2026-05-28}}</ref>}} == Aх дүү хотууд == * {{flagicon|Хятад}} Хятадын [[Лхас]] * {{flagicon|Орос}} Оросын [[Улаан-Үд]] * {{flagicon|АНУ}} Америкийн [[Хауэлл]] * {{flagicon|Монгол}} Монголын [[Улаанбаатар]] == Цахим холбоос == {{commonscat|Elista|Элст}} * [https://web.archive.org/web/20210922075214/http://www.elista.org/ Албан ёсны цахим хуудас] == Зүүлт == {{reflist}} [[Ангилал:Элст| ]] [[Ангилал:Европын суурин]] [[Ангилал:Халимагийн суурин]] [[Ангилал:Халимагийн хот]] [[Ангилал:Оросын их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл]] [[Ангилал:1865 онд байгуулагдсан]] 0sf4uz9jc0xr2ljk3gkc91vhes5i3rh 859552 859539 2026-06-21T11:00:18Z Avirmed Batsaikhan 53733 859552 wikitext text/x-wiki {{Short description|Оросын Халимаг улсын хот}} {{ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Оросын суурин | mn_name = Элст | ru_name = Элиста | loc_name1 = Элст | loc_lang1 = Халимаг | loc_name2 = | loc_lang2 = | other_name = Степной | other_lang = Хуучин нэр | image_skyline = ElistaMontage.png | image_caption = | image_map = | pushpin_map = Европын Орос#Орос Халимаг#Орос | map_caption = | coordinates = {{coord|46|19|N|44|16|E|display=inline,title}} | image_flag = Flag of Elista (Kalmykia).svg | flag_caption = | image_coa = Coat of Arms of Elista (Kalmykia) (2004).png | coa_caption = | anthem = | anthem_ref = | holiday = | holiday_ref = <!-- administrative status --> | federal_subject = [[Халимаг]] | federal_subject_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_district_jur = | adm_district_jur_ref = | adm_inhabloc_jur = Элст [[Холбооны субъектийн ач холбогдолтой хот|хот]] | adm_inhabloc_jur_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_citydistrict_jur = | adm_citydistrict_type = | adm_citydistrict_jur_ref = | adm_selsoviet_jur = | adm_selsoviet_type = | adm_selsoviet_jur_ref = | capital_of = Бүгд Найрамдах Халимаг Улс | capital_of_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_ctr_of1 = Элст хот | adm_ctr_of1_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_ctr_of2 = | adm_ctr_of2_ref = | adm_ctr_of3 = | adm_ctr_of3_ref = | inhabloc_cat = Хот | inhabloc_cat_ref = <ref name="Ref56" /> | inhabloc_type = | inhabloc_type_ref = <!-- municipal status --> | mun_district_jur = | mun_district_jur_ref = | urban_okrug_jur = Элст хотын тойрог | urban_okrug_jur_ref = <ref name="Ref728" /> | urban_settlement_jur = | urban_settlement_jur_ref = | rural_settlement_jur = | rural_settlement_jur_ref = | inter_settlement_territory = | inter_settlement_territory_ref = | mun_admctr_of1 = Элст хотын тойрог | mun_admctr_of1_ref = <ref name="Ref728" /> | mun_admctr_of2 = | mun_admctr_of2_ref = | leader_title = | leader_title_ref = | leader_name = Шафран Тепшинов | leader_name_ref = | representative_body = | representative_body_ref = <!-- statistics --> | elevation_m = | area_km2 = | area_km2_ref = | pop_2010census = 103749 | pop_2010census_rank = 156-д | pop_2010census_ref = <ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> | pop_latest = | pop_latest_date = | pop_latest_ref = | population_demonym = | time_zone_ref = <!-- history --> | established_date = 1865 | established_title = | established_date_ref = <ref name="Pospelov" /> | current_cat_date = | current_cat_date_ref = | abolished_date = | abolished_date_ref = <!-- misc --> | postal_codes = | postal_codes_ref = | dialing_codes = 84722 | dialing_codes_ref = | website = http://www.gorod-elista.ru/ }} [[File:Shaxmaty2.jpg|thumb|right|300px]] '''Элст''' ([[Халимаг хэл|хал.]] ''Элст''; Oirad: {{МонголЮникод|ᡄᠯᡄᠰᡉᡐᡉ <br>ᡋᠠᠯᡎᠠᠰᡅᠨ}} / {{МонголЮникод|ᠡᠯᠡᠰᠦᠲᠦ <br>ᡋᠪᠠᠯᠭᠠᠰᠢᠨ}}), өөрөөр бас '''Элстэй''' ({{lang-ru|Элиста}} гэдгээс улбаалан) хэмээн дууддаг нь — [[Оросын Холбооны Улс]]ын бүрэлдэхүүн дэх [[Бүгд Найрамдах Халимаг Улс]]ын [[нийслэл]] [[хот]]. 2025 оны тооллогоор бол 104 082 оршин суугчтай байна.<ref>ОХУ-ын 2010 оны хүн амын тооллогын урьдчилсан дүнгээр</ref> ==Түүх== Оросын хамжлагат тариачин Степан Прокопьевич Кийков 1862 оны хавар нэгэн Халимагийн зөвлөсөнөөр байшин барьснаар суурь тавигджээ. 1865 он гэхэд Элст 15 байшин баригдаж Элст суурин үүсгэн байгуулагдсан гэж үздэг. 1930 оноос "Элст"-д хотын зэргийг олгосон байна. 1942 оны 8 сард Элст хот [[Нацист Герман|Германчуудад]] эзлэгдээд 1942 оны 12-р сарын 31-нд чөлөөлөгдсөн байна. 1943 оны 12-р сарын 28-нд Халимагуудыг цөлж, Халимагийн Автономит Зөвлөлт Улсыг татан буулгасны дараа 1944 оны 5-р сарын 25-нд ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн 129 дүгээр зарлигаар Элст хотыг "Степной" хот болгон нэрийг өөрчилж 1957 он хүртэл "Степной" ( "тал газрын" гэсэн утгатай) гэж нэрлэн [[Ставрополь муж]]ийн нэгэн хэсэг болсон юм. 1957 онд анхны "Элст" нэрийг сэргээсэн. ==Ерөнхий мэдээлэл== Өнөөдөр Элст хот Халимагийн улс төр, эдийн засаг, соёлын төв. Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. 1940 оны 8 сарын 7-нд энэ хотод 42.9 хэмийн халуун болж байжээ. Харин 1935 оны 1 сарын 8-нд 34 хэмийн хүйтэн болсон байна. 2010 оны байдлаар Элст хот 10 бичил хороолол, баруун хойд, өмнөд, дүүрэгт хуваагддаг. ==Соёл, гэгээрэл, үзвэр== Элст хотод "Жангар" хүүхдийн театр, Хошин шог, драмын театр, [[Халимагийн Улсын Драмын театр|Б.Басанговын нэрэмжит Халимагийн улсын их театр]], А.М.Амарсанаагийн нэрэмжит номын сан, Н.Очирын нэрэмжит хүүхдийн номын сан, А.С.Пушкины нэрэмжит хотын номын сан, Н.Н.Пальмовын нэрэмжит орон нутаг судлалын музей, Халимагийн дүрслэх урлагийн музей, Буддизмын түүхийн музей, Соёлын ордон, Улсын концертын танхим, “Родина” соёлын төв, “Октябрь” кино театр ажилладаг. Хотын төвд В.И. Ленины нэрэмжит талбайд “Пагода на 7 дней” усан оргилуур, шатрын талбай бий. Элст хотын өндөр довцог дээр Халимагийн нийслэлийг чөлөөлсөн танкийн бригадад зориулсан хөшөө, “Дружба” паркад “Бортха” рашааны булаг бий. Будда бурханы хөшөө, Жангар туулийн хөшөө, Халимагийн цөллөгийн дурсгалын цогцолбор «Исход и Возвращение», Сити Чесс шатрын ордон зэрэг жуулчдын анхаарал татдаг газрууд бий. Элст хотын хамгийн эртний барилга нь 1907 онд баригдсан Улаан сургууль юм. Элст хотод дөрвөн том талбай, нэг өргөн чөлөө, нэг цэцэрлэгт гудамж бий. Элст хотын ихэнх гудамж нь орос нэртэй. Гэвч Халимаг, Монгол нэртэй гудамж цөөнгүй. Жишээ нь, Сүхбаатарын гудамж, Халх голын гудамж, Алтан булаг гудамж, Рашааны гудамж, Бамба цэцэг гудамж, Баруун гар гудамж, Зүүн гар гудамж, Жангарын гудамж, Хаврын дун гудамжийг нэрлэж болно. ==Эрүүл мэнд== 1988 онд Элст хотод ДОХ-ын халдвар нэгэн зэрэг олон хүнд тархсан явдал бүртгэгджээ. Тухайн үед ариутгаагүй зүү тариурыг хэрэглэсний уршгаар нэгэн зэрэг 40 гаруй хүн ДОХ-ын вирусын халдвар авсан байна. 1988 оноос хойш 2011 оныг хүртэлх хугацаанд Халимагт нийтдээ ДОХ-ын вирусын халдвар авсан 300 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэнээс 90 орчим нь нас баржээ. ==Нийтийн тээвэр== Элст хотод том оврын автобус нийтийн тээврийн үйлчилгээнд явдаггүй, зөвхөн микро автобус үйлчилдэг. 2012 оны байдлаар хотын нийтийн тээвэрт 10 гаруй тогтмол чиглэлээр микро автобус үйлчилж байна. Тасалбарын үнэ 10 рубль. Үйлчилгээнд троллейбус, автобус, микробус, такси, дуобус зэрэг үйлчилдэг. {| class="wikitable" |- !colspan=2| Элст хотын нийтийн тээврийн чиглэлүүд |- !Дугаар !Чиглэл |- !1 |8-р бичил хороолол — Поле Чудес |- !2 |ЖДВ — Демьяновская гудамж |- !5 |6-р бичил хороолол — 1-р бичил хороолол (Залуучууд) |- !6 |8-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал |- !7 |ул. Баруун Гар гудамж — Сити-Чесс |- !9 |1-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал |- !10 |Төмөр замын буудал — Рашааны гудамж |- !11 |Төмөр замын буудал — Баруун Гар |- !12 |Студ. городок — 8-р бичил хороолол |- !15 |Элст — Рашаан |- !17 |Өмнөд — Төмөр замын буудал |- !19 |Баруун хойд — 8-р бичил хороолол |- !20 |Хүүхдийн эмнэлэг — 8-р бичил хороолол (Эхний автобус: 8-р бичил хороолол — КИТ, түүнээс хойш 8-р бичил хороолол — Ногооны зах) |- !21 |Төмөр замын буудал — 8-р бичил хороолол |- !23 |Кирбазарная гудамж — 8-р бичил хороолол |- !25 |Төмөр замын буудал — 6-р бичил хороолол |- !26 |6-р бичил хороолол — Поле Чудес |- !27 |6-р бичил хороолол — Өмнөд |- !40 |Төмөр замын буудал — СИЗО (цуцлагдсан) |} ==Хүн ам == [[Файл:Buddha Kalmykia.JPG|thumb|300px|Элст хот дахь Буддагийн баримал]] {| | valign="top" | {| class="prettytable" |-class="" !Он !Хүн ам (мянган хүн.) |- |1880 | align="right" |331 |- |1905 | align="right" |1337 |- |1914 | align="right" |1507 |- |1931 | align="right" |7318 |- |1939 | align="right" |17,128 |- |1959 | align="right" |23,171 |- |1970 | align="right" |49,827 |- |1979 | align="right" |70,282 |- |1989 | align="right" |89,695 |- |2002 | align="right" |104,254 |- |2004 | align="right" |103,800 |- |2006 | align="right" |103,0 |- |2008 | align="right" |102,600 |- |2009 | align="right" |102,8 |- |2010 | align="right" |103,749 |- |2025 | align="right" |104, 082 |} |} 2020 оны хүн амын тооллогоор ястан үндэстнүүдийг үзүүлэлт {| class="wikitable" !Үндэстэн !тоо !Хувь |- |Халимагууд | align="right" |71 685 | align="right" |69,88 % |- |Оросууд | align="right" |17 855 | align="right" |17,41 % |- |Казахууд | align="right" |539 | align="right" |0,53 % |- |Туркменууд | align="right" |399 | align="right" |0,39 % |- |Узбекууд | align="right" |277 | align="right" |0,27 % |- |Азербайжанчууд | align="right" |219 | align="right" |0,21 % |- |Украинчууд | align="right" |183 | align="right" |0,18 % |- |Арменүүд | align="right" |180 | align="right" |0,18 % |- |Солонгосууд | align="right" |162 | align="right" |0,16 % |- |Чеченүүд | align="right" |159 | align="right" |0,15 % |- |Даргинчууд | align="right" |146 | align="right" |0,14 % |- |Татарууд | align="right" |143 | align="right" |0,14 % |- |Бусад | align="right" |10 636 | align="right" |10,36 % |- |Нийт | align="right" |102 583 | align="right" |100,00 % |} == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |collapsed = |metric first = yes |single line = yes |location = Элст (1991–2020, туйлын үе 1927–одоо) | Jan record high C =14.5 | Feb record high C =17.6 | Mar record high C =27.9 | Apr record high C =32.1 | May record high C =37.2 | Jun record high C =39.8 | Jul record high C =43.3 | Aug record high C =42.9 | Sep record high C =38.7 | Oct record high C =32.7 | Nov record high C =23.5 | Dec record high C =18.1 | year record high C = | Jan high C =-1.1 | Feb high C =0.2 | Mar high C =7.3 | Apr high C =16.1 | May high C =23.2 | Jun high C =29.1 | Jul high C =32.2 | Aug high C =31.4 | Sep high C =24.1 | Oct high C =15.5 | Nov high C =5.8 | Dec high C =0.6 | Jan mean C =-3.9 | Feb mean C =-3.3 | Mar mean C =2.4 | Apr mean C =10.2 | May mean C =17.0 | Jun mean C =22.5 | Jul mean C =25.4 | Aug mean C =24.5 | Sep mean C =17.6 | Oct mean C =10.3 | Nov mean C =2.3 | Dec mean C =-2.3 | Jan low C =-6.3 | Feb low C =-6.1 | Mar low C =-1.2 | Apr low C =5.3 | May low C =11.5 | Jun low C =16.5 | Jul low C =19.1 | Aug low C =18.1 | Sep low C =12.1 | Oct low C =6.2 | Nov low C =0.4 | Dec low C =-4.6 | Jan record low C =-34.0 | Feb record low C =-32.0 | Mar record low C =-27.2 | Apr record low C =-11.2 | May record low C =-1.3 | Jun record low C =3.3 | Jul record low C =7.8 | Aug record low C =4.6 | Sep record low C =-3.2 | Oct record low C =-14.7 | Nov record low C =-27.7 | Dec record low C =-30.2 | year record low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =25 | Feb precipitation mm =22 | Mar precipitation mm =32 | Apr precipitation mm =31 | May precipitation mm =48 | Jun precipitation mm =41 | Jul precipitation mm =37 | Aug precipitation mm =24 | Sep precipitation mm =34 | Oct precipitation mm =35 | Nov precipitation mm =30 | Dec precipitation mm =31 | unit precipitation days = 1.0 мм | Jan precipitation days =7 | Feb precipitation days =5 | Mar precipitation days =7 | Apr precipitation days =5 | May precipitation days =7 | Jun precipitation days =6 | Jul precipitation days =4 | Aug precipitation days =3 | Sep precipitation days =5 | Oct precipitation days =5 | Nov precipitation days =6 | Dec precipitation days =7 |Jan humidity = 89 |Feb humidity = 86 |Mar humidity = 78 |Apr humidity = 67 |May humidity = 62 |Jun humidity = 54 |Jul humidity = 50 |Aug humidity = 48 |Sep humidity = 61 |Oct humidity = 75 |Nov humidity = 86 |Dec humidity = 91 |year humidity = |Jan sun = 71 |Feb sun = 88 |Mar sun = 131 |Apr sun = 201 |May sun = 277 |Jun sun = 300 |Jul sun = 326 |Aug sun = 299 |Sep sun = 237 |Oct sun = 167 |Nov sun = 71 |Dec sun = 42 |year sun = 2210 |source 1 = Pogoda.ru<ref name=Elistapogoda>{{cite web |title=Климатические таблицы. Данные для Элисты. |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate.php?id=34861 |website=Pogodaikclimat |publisher=Weather and Climate |access-date=2026-05-28 |language=Russian}}</ref> |source 2 = NOAA (нар, 1961–1990)<ref name = NOAA> {{Cite FTP | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/RE/34861.TXT | server = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа | title = Elista Climate Normals 1961–1990 | access-date = 2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/RussianFederation/CSV/Elista_34861.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Elista-34861 | publisher = [[NCEI|Байгаль орчны мэдээллийн үндэсний төвүүд]] |format=CSV | access-date = 2026-05-28}}</ref>}} == Тээвэр == Элст нисэх онгоцны буудал агаарын үйлчилгээ үзүүлдэг. Azimuth Airlines нь одоогоор Элиста-Москва, Элиста-Сочи, Элиста-Ростов-на-Дону чиглэлд Sukhoi Superjet онгоцыг ашгилдаг бол RusLine нь мөн Элст-Москва чиглэлд CRJ-100 онгоц хэргэлдэг байна. 1997 онд Элст нисэх онгоцны буудал ХК нь өөрийн зорчигч болон ачаа тээврийн онгоцны өөрийн паркийг ажиллуулахаа больж, одоогоор Элст нисэх онгоцны буудлын үйл ажиллагааг явуулж байна. Орос улс Украинд халдсантай холбогдуулан 2022 оны 2-р сарын 24-нөөс 2024 оны 5-р сарын 3 хүртэл нисэх онгоцны буудлаас бүх нислэг хийхийг хориглосон. Нисэх онгоцны буудал 2024 оны 5-р сарын 3-нд иргэний нисэх хүчинд дахин нээгдсэн. Элстээс Екатеринбург, Сочи руу нислэгүүд 4-р сарын 2-нд сэргэсэн байна. == Aх дүү хотууд == * {{flagicon|Хятад}} Хятадын [[Лхас]] * {{flagicon|Орос}} Оросын [[Улаан-Үд]] * {{flagicon|АНУ}} Америкийн [[Хауэлл]] * {{flagicon|Монгол}} Монголын [[Улаанбаатар]] == Цахим холбоос == {{commonscat|Elista|Элст}} * [https://web.archive.org/web/20210922075214/http://www.elista.org/ Албан ёсны цахим хуудас] == Зүүлт == {{reflist}} [[Ангилал:Элст| ]] [[Ангилал:Европын суурин]] [[Ангилал:Халимагийн суурин]] [[Ангилал:Халимагийн хот]] [[Ангилал:Оросын их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл]] [[Ангилал:1865 онд байгуулагдсан]] 1uhi1g62uyuyh0t8qgq7pktbw0k2s8q 859553 859552 2026-06-21T11:03:42Z Avirmed Batsaikhan 53733 859553 wikitext text/x-wiki {{Short description|Оросын Халимаг улсын хот}} {{ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Оросын суурин | mn_name = Элст | ru_name = Элиста | loc_name1 = Элст | loc_lang1 = Халимаг | loc_name2 = | loc_lang2 = | other_name = Степной | other_lang = Хуучин нэр | image_skyline = ElistaMontage.png | image_caption = | image_map = | pushpin_map = Европын Орос#Орос Халимаг#Орос | map_caption = | coordinates = {{coord|46|19|N|44|16|E|display=inline,title}} | image_flag = Flag of Elista (Kalmykia).svg | flag_caption = | image_coa = Coat of Arms of Elista (Kalmykia) (2004).png | coa_caption = | anthem = | anthem_ref = | holiday = | holiday_ref = <!-- administrative status --> | federal_subject = [[Халимаг]] | federal_subject_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_district_jur = | adm_district_jur_ref = | adm_inhabloc_jur = Элст [[Холбооны субъектийн ач холбогдолтой хот|хот]] | adm_inhabloc_jur_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_citydistrict_jur = | adm_citydistrict_type = | adm_citydistrict_jur_ref = | adm_selsoviet_jur = | adm_selsoviet_type = | adm_selsoviet_jur_ref = | capital_of = Бүгд Найрамдах Халимаг Улс | capital_of_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_ctr_of1 = Элст хот | adm_ctr_of1_ref = <ref name="Ref56" /> | adm_ctr_of2 = | adm_ctr_of2_ref = | adm_ctr_of3 = | adm_ctr_of3_ref = | inhabloc_cat = Хот | inhabloc_cat_ref = <ref name="Ref56" /> | inhabloc_type = | inhabloc_type_ref = <!-- municipal status --> | mun_district_jur = | mun_district_jur_ref = | urban_okrug_jur = Элст хотын тойрог | urban_okrug_jur_ref = <ref name="Ref728" /> | urban_settlement_jur = | urban_settlement_jur_ref = | rural_settlement_jur = | rural_settlement_jur_ref = | inter_settlement_territory = | inter_settlement_territory_ref = | mun_admctr_of1 = Элст хотын тойрог | mun_admctr_of1_ref = <ref name="Ref728" /> | mun_admctr_of2 = | mun_admctr_of2_ref = | leader_title = | leader_title_ref = | leader_name = Шафран Тепшинов | leader_name_ref = | representative_body = | representative_body_ref = <!-- statistics --> | elevation_m = | area_km2 = | area_km2_ref = | pop_2010census = 103749 | pop_2010census_rank = 156-д | pop_2010census_ref = <ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> | pop_latest = | pop_latest_date = | pop_latest_ref = | population_demonym = | time_zone_ref = <!-- history --> | established_date = 1865 | established_title = | established_date_ref = <ref name="Pospelov" /> | current_cat_date = | current_cat_date_ref = | abolished_date = | abolished_date_ref = <!-- misc --> | postal_codes = | postal_codes_ref = | dialing_codes = 84722 | dialing_codes_ref = | website = http://www.gorod-elista.ru/ }} [[File:Shaxmaty2.jpg|thumb|right|300px]] '''Элст''' ([[Халимаг хэл|хал.]] ''Элст''; Oirad: {{МонголЮникод|ᡄᠯᡄᠰᡉᡐᡉ <br>ᡋᠠᠯᡎᠠᠰᡅᠨ}} / {{МонголЮникод|ᠡᠯᠡᠰᠦᠲᠦ <br>ᡋᠪᠠᠯᠭᠠᠰᠢᠨ}}), өөрөөр бас '''Элстэй''' ({{lang-ru|Элиста}} гэдгээс улбаалан) хэмээн дууддаг нь — [[Оросын Холбооны Улс]]ын бүрэлдэхүүн дэх [[Бүгд Найрамдах Халимаг Улс]]ын [[нийслэл]] [[хот]]. 2025 оны тооллогоор бол 104 082 оршин суугчтай байна.<ref>ОХУ-ын 2010 оны хүн амын тооллогын урьдчилсан дүнгээр</ref> ==Түүх== Оросын хамжлагат тариачин Степан Прокопьевич Кийков 1862 оны хавар нэгэн Халимагийн зөвлөсөнөөр байшин барьснаар суурь тавигджээ. 1865 он гэхэд Элст 15 байшин баригдаж Элст суурин үүсгэн байгуулагдсан гэж үздэг. 1930 оноос "Элст"-д хотын зэргийг олгосон байна. 1942 оны 8 сард Элст хот [[Нацист Герман|Германчуудад]] эзлэгдээд 1942 оны 12-р сарын 31-нд чөлөөлөгдсөн байна. 1943 оны 12-р сарын 28-нд Халимагуудыг цөлж, Халимагийн Автономит Зөвлөлт Улсыг татан буулгасны дараа 1944 оны 5-р сарын 25-нд ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн 129 дүгээр зарлигаар Элст хотыг "Степной" хот болгон нэрийг өөрчилж 1957 он хүртэл "Степной" ( "тал газрын" гэсэн утгатай) гэж нэрлэн [[Ставрополийн хязгаар|Ставрополь хязгаарын]] нэгэн хэсэг болсон юм. 1957 онд анхны "Элст" нэрийг сэргээсэн. ==Ерөнхий мэдээлэл== Өнөөдөр Элст хот Халимагийн улс төр, эдийн засаг, соёлын төв. Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. 1940 оны 8 сарын 7-нд энэ хотод 42.9 хэмийн халуун болж байжээ. Харин 1935 оны 1 сарын 8-нд 34 хэмийн хүйтэн болсон байна. 2010 оны байдлаар Элст хот 10 бичил хороолол, баруун хойд, өмнөд, дүүрэгт хуваагддаг. ==Соёл, гэгээрэл, үзвэр== Элст хотод "Жангар" хүүхдийн театр, Хошин шог, драмын театр, [[Халимагийн Улсын Драмын театр|Б.Басанговын нэрэмжит Халимагийн улсын их театр]], А.М.Амарсанаагийн нэрэмжит номын сан, Н.Очирын нэрэмжит хүүхдийн номын сан, А.С.Пушкины нэрэмжит хотын номын сан, Н.Н.Пальмовын нэрэмжит орон нутаг судлалын музей, Халимагийн дүрслэх урлагийн музей, Буддизмын түүхийн музей, Соёлын ордон, Улсын концертын танхим, “Родина” соёлын төв, “Октябрь” кино театр ажилладаг. Хотын төвд В.И. Ленины нэрэмжит талбайд “Пагода на 7 дней” усан оргилуур, шатрын талбай бий. Элст хотын өндөр довцог дээр Халимагийн нийслэлийг чөлөөлсөн танкийн бригадад зориулсан хөшөө, “Дружба” паркад “Бортха” рашааны булаг бий. Будда бурханы хөшөө, Жангар туулийн хөшөө, Халимагийн цөллөгийн дурсгалын цогцолбор «Исход и Возвращение», Сити Чесс шатрын ордон зэрэг жуулчдын анхаарал татдаг газрууд бий. Элст хотын хамгийн эртний барилга нь 1907 онд баригдсан Улаан сургууль юм. Элст хотод дөрвөн том талбай, нэг өргөн чөлөө, нэг цэцэрлэгт гудамж бий. Элст хотын ихэнх гудамж нь орос нэртэй. Гэвч Халимаг, Монгол нэртэй гудамж цөөнгүй. Жишээ нь, Сүхбаатарын гудамж, Халх голын гудамж, Алтан булаг гудамж, Рашааны гудамж, Бамба цэцэг гудамж, Баруун гар гудамж, Зүүн гар гудамж, Жангарын гудамж, Хаврын дун гудамжийг нэрлэж болно. ==Эрүүл мэнд== 1988 онд Элст хотод ДОХ-ын халдвар нэгэн зэрэг олон хүнд тархсан явдал бүртгэгджээ. Тухайн үед ариутгаагүй зүү тариурыг хэрэглэсний уршгаар нэгэн зэрэг 40 гаруй хүн ДОХ-ын вирусын халдвар авсан байна. 1988 оноос хойш 2011 оныг хүртэлх хугацаанд Халимагт нийтдээ ДОХ-ын вирусын халдвар авсан 300 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэнээс 90 орчим нь нас баржээ. ==Нийтийн тээвэр== Элст хотод том оврын автобус нийтийн тээврийн үйлчилгээнд явдаггүй, зөвхөн микро автобус үйлчилдэг. 2012 оны байдлаар хотын нийтийн тээвэрт 10 гаруй тогтмол чиглэлээр микро автобус үйлчилж байна. Тасалбарын үнэ 10 рубль. Үйлчилгээнд троллейбус, автобус, микробус, такси, дуобус зэрэг үйлчилдэг. {| class="wikitable" |- !colspan=2| Элст хотын нийтийн тээврийн чиглэлүүд |- !Дугаар !Чиглэл |- !1 |8-р бичил хороолол — Поле Чудес |- !2 |ЖДВ — Демьяновская гудамж |- !5 |6-р бичил хороолол — 1-р бичил хороолол (Залуучууд) |- !6 |8-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал |- !7 |ул. Баруун Гар гудамж — Сити-Чесс |- !9 |1-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал |- !10 |Төмөр замын буудал — Рашааны гудамж |- !11 |Төмөр замын буудал — Баруун Гар |- !12 |Студ. городок — 8-р бичил хороолол |- !15 |Элст — Рашаан |- !17 |Өмнөд — Төмөр замын буудал |- !19 |Баруун хойд — 8-р бичил хороолол |- !20 |Хүүхдийн эмнэлэг — 8-р бичил хороолол (Эхний автобус: 8-р бичил хороолол — КИТ, түүнээс хойш 8-р бичил хороолол — Ногооны зах) |- !21 |Төмөр замын буудал — 8-р бичил хороолол |- !23 |Кирбазарная гудамж — 8-р бичил хороолол |- !25 |Төмөр замын буудал — 6-р бичил хороолол |- !26 |6-р бичил хороолол — Поле Чудес |- !27 |6-р бичил хороолол — Өмнөд |- !40 |Төмөр замын буудал — СИЗО (цуцлагдсан) |} ==Хүн ам == [[Файл:Buddha Kalmykia.JPG|thumb|300px|Элст хот дахь Буддагийн баримал]] {| | valign="top" | {| class="prettytable" |-class="" !Он !Хүн ам (мянган хүн.) |- |1880 | align="right" |331 |- |1905 | align="right" |1337 |- |1914 | align="right" |1507 |- |1931 | align="right" |7318 |- |1939 | align="right" |17,128 |- |1959 | align="right" |23,171 |- |1970 | align="right" |49,827 |- |1979 | align="right" |70,282 |- |1989 | align="right" |89,695 |- |2002 | align="right" |104,254 |- |2004 | align="right" |103,800 |- |2006 | align="right" |103,0 |- |2008 | align="right" |102,600 |- |2009 | align="right" |102,8 |- |2010 | align="right" |103,749 |- |2025 | align="right" |104, 082 |} |} 2020 оны хүн амын тооллогоор ястан үндэстнүүдийг үзүүлэлт {| class="wikitable" !Үндэстэн !тоо !Хувь |- |Халимагууд | align="right" |71 685 | align="right" |69,88 % |- |Оросууд | align="right" |17 855 | align="right" |17,41 % |- |Казахууд | align="right" |539 | align="right" |0,53 % |- |Туркменууд | align="right" |399 | align="right" |0,39 % |- |Узбекууд | align="right" |277 | align="right" |0,27 % |- |Азербайжанчууд | align="right" |219 | align="right" |0,21 % |- |Украинчууд | align="right" |183 | align="right" |0,18 % |- |Арменүүд | align="right" |180 | align="right" |0,18 % |- |Солонгосууд | align="right" |162 | align="right" |0,16 % |- |Чеченүүд | align="right" |159 | align="right" |0,15 % |- |Даргинчууд | align="right" |146 | align="right" |0,14 % |- |Татарууд | align="right" |143 | align="right" |0,14 % |- |Бусад | align="right" |10 636 | align="right" |10,36 % |- |Нийт | align="right" |102 583 | align="right" |100,00 % |} == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |collapsed = |metric first = yes |single line = yes |location = Элст (1991–2020, туйлын үе 1927–одоо) | Jan record high C =14.5 | Feb record high C =17.6 | Mar record high C =27.9 | Apr record high C =32.1 | May record high C =37.2 | Jun record high C =39.8 | Jul record high C =43.3 | Aug record high C =42.9 | Sep record high C =38.7 | Oct record high C =32.7 | Nov record high C =23.5 | Dec record high C =18.1 | year record high C = | Jan high C =-1.1 | Feb high C =0.2 | Mar high C =7.3 | Apr high C =16.1 | May high C =23.2 | Jun high C =29.1 | Jul high C =32.2 | Aug high C =31.4 | Sep high C =24.1 | Oct high C =15.5 | Nov high C =5.8 | Dec high C =0.6 | Jan mean C =-3.9 | Feb mean C =-3.3 | Mar mean C =2.4 | Apr mean C =10.2 | May mean C =17.0 | Jun mean C =22.5 | Jul mean C =25.4 | Aug mean C =24.5 | Sep mean C =17.6 | Oct mean C =10.3 | Nov mean C =2.3 | Dec mean C =-2.3 | Jan low C =-6.3 | Feb low C =-6.1 | Mar low C =-1.2 | Apr low C =5.3 | May low C =11.5 | Jun low C =16.5 | Jul low C =19.1 | Aug low C =18.1 | Sep low C =12.1 | Oct low C =6.2 | Nov low C =0.4 | Dec low C =-4.6 | Jan record low C =-34.0 | Feb record low C =-32.0 | Mar record low C =-27.2 | Apr record low C =-11.2 | May record low C =-1.3 | Jun record low C =3.3 | Jul record low C =7.8 | Aug record low C =4.6 | Sep record low C =-3.2 | Oct record low C =-14.7 | Nov record low C =-27.7 | Dec record low C =-30.2 | year record low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =25 | Feb precipitation mm =22 | Mar precipitation mm =32 | Apr precipitation mm =31 | May precipitation mm =48 | Jun precipitation mm =41 | Jul precipitation mm =37 | Aug precipitation mm =24 | Sep precipitation mm =34 | Oct precipitation mm =35 | Nov precipitation mm =30 | Dec precipitation mm =31 | unit precipitation days = 1.0 мм | Jan precipitation days =7 | Feb precipitation days =5 | Mar precipitation days =7 | Apr precipitation days =5 | May precipitation days =7 | Jun precipitation days =6 | Jul precipitation days =4 | Aug precipitation days =3 | Sep precipitation days =5 | Oct precipitation days =5 | Nov precipitation days =6 | Dec precipitation days =7 |Jan humidity = 89 |Feb humidity = 86 |Mar humidity = 78 |Apr humidity = 67 |May humidity = 62 |Jun humidity = 54 |Jul humidity = 50 |Aug humidity = 48 |Sep humidity = 61 |Oct humidity = 75 |Nov humidity = 86 |Dec humidity = 91 |year humidity = |Jan sun = 71 |Feb sun = 88 |Mar sun = 131 |Apr sun = 201 |May sun = 277 |Jun sun = 300 |Jul sun = 326 |Aug sun = 299 |Sep sun = 237 |Oct sun = 167 |Nov sun = 71 |Dec sun = 42 |year sun = 2210 |source 1 = Pogoda.ru<ref name=Elistapogoda>{{cite web |title=Климатические таблицы. Данные для Элисты. |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate.php?id=34861 |website=Pogodaikclimat |publisher=Weather and Climate |access-date=2026-05-28 |language=Russian}}</ref> |source 2 = NOAA (нар, 1961–1990)<ref name = NOAA> {{Cite FTP | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/RE/34861.TXT | server = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа | title = Elista Climate Normals 1961–1990 | access-date = 2026-05-28}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/RussianFederation/CSV/Elista_34861.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Elista-34861 | publisher = [[NCEI|Байгаль орчны мэдээллийн үндэсний төвүүд]] |format=CSV | access-date = 2026-05-28}}</ref>}} == Тээвэр == Элст нисэх онгоцны буудал агаарын үйлчилгээ үзүүлдэг. Azimuth Airlines нь одоогоор Элиста-Москва, Элиста-Сочи, Элиста-Ростов-на-Дону чиглэлд Sukhoi Superjet онгоцыг ашгилдаг бол RusLine нь мөн Элст-Москва чиглэлд CRJ-100 онгоц хэргэлдэг байна. 1997 онд Элст нисэх онгоцны буудал ХК нь өөрийн зорчигч болон ачаа тээврийн онгоцны өөрийн паркийг ажиллуулахаа больж, одоогоор Элст нисэх онгоцны буудлын үйл ажиллагааг явуулж байна. Орос улс Украинд халдсантай холбогдуулан 2022 оны 2-р сарын 24-нөөс 2024 оны 5-р сарын 3 хүртэл нисэх онгоцны буудлаас бүх нислэг хийхийг хориглосон. Нисэх онгоцны буудал 2024 оны 5-р сарын 3-нд иргэний нисэх хүчинд дахин нээгдсэн. Элстээс Екатеринбург, Сочи руу нислэгүүд 4-р сарын 2-нд сэргэсэн байна. == Aх дүү хотууд == * {{flagicon|Хятад}} Хятадын [[Лхас]] * {{flagicon|Орос}} Оросын [[Улаан-Үд]] * {{flagicon|АНУ}} Америкийн [[Хауэлл]] * {{flagicon|Монгол}} Монголын [[Улаанбаатар]] == Цахим холбоос == {{commonscat|Elista|Элст}} * [https://web.archive.org/web/20210922075214/http://www.elista.org/ Албан ёсны цахим хуудас] == Зүүлт == {{reflist}} [[Ангилал:Элст| ]] [[Ангилал:Европын суурин]] [[Ангилал:Халимагийн суурин]] [[Ангилал:Халимагийн хот]] [[Ангилал:Оросын их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл]] [[Ангилал:1865 онд байгуулагдсан]] j98712t6uv41tm2j8ua6d75xwob1p51 0 24813 859540 857264 2026-06-21T09:23:07Z Enkhsaihan2005 64429 859540 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин | official_name = Сабха | other_name = Себха | native_name = {{lang|ar|سبها}} | nickname = | settlement_type = [[Ливийн хотын жагсаалт|Хот]] | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Sebha Bank from Kazem hotel 2010-02-08.jpg | imagesize = | image_caption = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Ливи | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = [[Ливи]] дэх байршил | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Ливи}} | subdivision_type1 = Муж | subdivision_name1 = [[Феззан]] | subdivision_type2 = [[Ливийн тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name2 = [[Сахба тойрог|Сабха]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | area_total_km2 = | population_as_of = 2012 | population_footnotes = <ref name="gazeteer">{{cite web |last=World Gazetteer |author-link=World Gazetteer | url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1273372850&men=gcis&lng=en&des=gamelan&geo=-133&srt=dpnn&col=abcdefghimoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pdnn |title=Ливи: хамгийн том хот, суурингууд, хүн амын статистик |access-date=2024-11-17 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121204173451/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1273372850&men=gcis&lng=en&des=gamelan&geo=-133&srt=dpnn&col=abcdefghimoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pdnn |archive-date=2012-12-04}}</ref> | population_note = | population_total = 99028 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_blank1_title = Угсаатны бүлгүүд | population_blank1 = | population_blank2_title = Шашин шүтлэг | population_blank2 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[Зүүн Европын Цаг|ЗЕЦ]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|02|20|N|14|25|35|E|region:LY|display=inline}} | elevation_footnotes = | elevation_m = 420 | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = | registration_plate_type = [[Ливийн тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|Улсын дугаар]] | registration_plate = 1 }} '''Себха''' ({{lang-ar|سبها}} ''Sabhā'') нь [[Ливи]]йн баруун өмнөд хэсэгт орших хот юм. Хуучин [[Феззан]] мужийн төв байсан бөгөөд одоо [[Себха тойрог|Себха тойргийн]] төв болно<ref>{{cite book|title=Libya in Pictures|author=Francesca Davis DiPiazza|year=2006|publisher=Twenty-First Century Books|isbn=0822525496}}</ref>. Себха нь [[Триполи, Ливи|Триполи]]гоос өмнө зүгт 640 км зайд оршдог<ref>Walt, Vivienne. "{{Webarchiv|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2099890,00.html?hpt=hp_t1 |wayback=20111122015652 |text=The Capture of Gaddafi's Son: The Reformer Who Refused to Reform |archiv-bot=2023-09-26 18:00:43 InternetArchiveBot }}." ''[[TIME (magazine)|TIME]]''. November 19, 2011. Retrieved on November 19, 2011.</ref>. == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт | width = auto | location = Себха (1962–1990) | single line = Yes | metric first = Yes | Jan high C = 18.9 | Feb high C = 22.0 | Mar high C = 26.1 | Apr high C = 31.8 | May high C = 35.7 | Jun high C = 39.2 | Jul high C = 38.3 | Aug high C = 37.8 | Sep high C = 35.9 | Oct high C = 31.3 | Nov high C = 24.9 | Dec high C = 20.0 | year high C = 30.2 | Jan mean C = 11.7 | Feb mean C = 14.4 | Mar mean C = 18.4 | Apr mean C = 23.9 | May mean C = 27.9 | Jun mean C = 31.4 | Jul mean C = 30.7 | Aug mean C = 30.4 | Sep mean C = 28.6 | Oct mean C = 24.1 | Nov mean C = 17.8 | Dec mean C = 12.9 | year mean C = 22.7 | Jan low C = 4.5 | Feb low C = 6.8 | Mar low C = 10.6 | Apr low C = 15.9 | May low C = 20.1 | Jun low C = 23.6 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 21.3 | Oct low C = 16.9 | Nov low C = 10.7 | Dec low C = 5.7 | year low C = 15.2 | Jan precipitation mm = 1.1 | Feb precipitation mm = 0.8 | Mar precipitation mm = 0.5 | Apr precipitation mm = 0.5 | May precipitation mm = 0.3 | Jun precipitation mm = 0.5 | Jul precipitation mm = 0.0 | Aug precipitation mm = 0.0 | Sep precipitation mm = 0.4 | Oct precipitation mm = 2.1 | Nov precipitation mm = 0.9 | Dec precipitation mm = 1.1 | year precipitation mm = | unit precipitation days = 0.1 мм | Jan precipitation days = 0.3 | Feb precipitation days = 0.3 | Mar precipitation days = 0.3 | Apr precipitation days = 0.2 | May precipitation days = 0.2 | Jun precipitation days = 0.1 | Jul precipitation days = 0.0 | Aug precipitation days = 0.0 | Sep precipitation days = 0.2 | Oct precipitation days = 0.6 | Nov precipitation days = 0.4 | Dec precipitation days = 0.3 | year precipitation days = | Jan humidity = 42 | Feb humidity = 37 | Mar humidity = 31 | Apr humidity = 22 | May humidity = 27 | Jun humidity = 27 | Jul humidity = 32 | Aug humidity = 30 | Sep humidity = 27 | Oct humidity = 29 | Nov humidity = 38 | Dec humidity = 40 | year humidity = 32 | Jan sun = 260 | Feb sun = 252 | Mar sun = 269 | Apr sun = 275 | May sun = 304 | Jun sun = 341 | Jul sun = 375 | Aug sun = 361 | Sep sun = 295 | Oct sun = 284 | Nov sun = 258 | Dec sun = 252 | year sun = | source 1 = [[Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага]]<ref name="WMO">{{cite web |url=http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=1195 |title=World Weather Information Service–Sebha |publisher=Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага |access-date=2026-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321111310/http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=1195 |archive-date=2016-03-21 |url-status=live }}</ref> | source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] (чийгшил ба нар 1961–1990)<ref name="DWD">{{cite web |url=http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_621240_kt.pdf |title=Klimatafel von Sebha / Libyen |work=Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |publisher=Deutscher Wetterdienst |language=de |access-date=2026-05-28}}</ref><ref name="DWDsun">{{cite web |url=ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt |title=Station 62124 Sebha |work=Global station data 1961–1990—Sunshine Duration |publisher=Deutscher Wetterdienst |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017195327/ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt |archive-date=2017-10-17 |url-status=dead |access-date=2026-05-28 }}</ref> }} == Цахим холбоос == {{commonscat|Sabha (city)|Себха}} *[[ВикиМапиа]] дахь [http://wikimapia.org/#lat=27.07&lon=14.42&z=13&l=4&m=b&search=Sabha Себхагийн газрын зураг] == Эшлэл == {{reflist}} [[Ангилал:Африкийн суурин]] [[Ангилал:Ливийн суурин]] [[Ангилал:Ливийн тойргийн төв]] [[Ангилал:Себха тойрог]] 96uuw2te7rzb714xytppvm4cw557tvx 0 40828 859554 827401 2026-06-21T11:08:37Z Fenglin1020 80310 859554 wikitext text/x-wiki '''Синьхайн хувьсгал''' буюу '''Цагаагчин гахай жилийн хувьсгал''' ([[Хятад хэл|хятад]]. 辛亥革命, [[пиньинь]] ''xīnhài gémìng'', синьхай гэмин) гэж [[Манж Чин гүрэн|Манж Чин гүрнийг]] буулган авсан Хятадын хувьсгал. [[1911 оны Учангийн бослого|1911 оны Учангийн бослогоор]] эхэлсэн юм. == Урьдчилсан нөхцөл байдал == [[Файл:Hyatadyn huvisgal 1912.jpg|thumb|320px|Синьхайн хувьсгал]] 1902 онд өндөр татвараас шалтгаалан Хятадын төв захиргаа болон орон нутгийн хооронд зөрчил гарч, орон нутаг төвөөс бараг үл хамаарах болов. [[Хятад]] заншлаар аман дээрээ төр улсдаа “үнэнч” гэх нь мэдээжийн хэрэг. 1906-1907 онд бэлэвсэн хатан хаан [[Цыши]] орон нутгийн захирагчдын эрхийг хязгаарлах захиргааны шинэчлэл явуулсан боловч 30 мянган дунд болон доод түшмэл үүнийг “чимээгүй” эсэргүүцсэн байна. Цыши хатан нас барсны дараа Чингийн төр (Цайтянь, Икуан нар) 1916 онд парламенттай болно гэж амлаад, 1909 онд орон нутгийн зөвлөлдөх хороодыг байгуулж эхлэв. 420 сая хүн амтай Хятадын 2 сая нь “сонгуульд” оролцсон байна. Ямар ч гэсэн “сонгууль” хийжээ. 1910 онд Бээжинд “урьдач” парламент маягийн юм байгуулжээ. Монголын ноёд ч тэр “сонгуульд” нь очиж оролцсон аж. Үүний нөгөө талд Хятад болон Японд [[Сунь Ятсен]]<nowiki/>ээр удирдуулсан Синжунхой (Хятадыг сэргээн мандуулах Холбоо), Хуан Син болон Сун зяжэн нарын удирдсан “Хятадын яруу алдрыг сэргээн мандуулах Холбоо”, мөн “Хятадыг сэргээх Холбоо” зэрэг хүчирхэг байгуулагууд хүчтэй гарч ирсэн байна. Нэрээс нь харахад хүртэл тэр үед Хятадад үндэсний үзэл асар хүчтэй сэргэж байжээ. Дээр дурдсан гурван бүтцийг 1905 онд Токио хотноо нэгтгэж Нэгдсэн Холбоо (Холбооны Лига) буюу "Тунмэнхой"-г байгуулжээ. Эдний эсрэг үзэл суртлын хүч Хятадад бас байжээ. Энэ нь дүрвэгч шинэчлэгчид хийгээд Хятадын үндсэн хуулийнхан гэсэн их том хэсэг байсан юм. Ер нь бол хятадууд нууц нийгэмлэг байгуулж тэмцдэг дорно дахины дадал зуршилтай байжээ. Ингээд хятадад нууц нийгэмлэг, дугуйлан, бүлгэм, ер нь бол баруун зүүн, шинэ хуучны бүх хэлбэрийг хольсон эсэргүүцлийн хөдөлгөөний есөн жорын хольц үүсчээ. 1906-1908 онуудад Тунмэнхой дөрвөн удаа Манж Чин гүрний эсрэг бослого гаргаж, түүнийг нь Манжийн төр нам дарж байсан байна. Ингээд эв нэгдлээ бэхжүүлэх ёстой атал Түнмэнхойн дотор хагарал гарч, хоёр хуваагдан 1908 онд ахин гурван бослого гаргажээ. Ахиад бутартал “наалгуулжээ”. Ахиад л Түнмэнхой хэд хэд хуваагдав. “Хувьсгалчид” манжийн армийн дотор ухуулан таниулах ажил хийх ёстой гэдгийг арай гэж “ойлгожээ”. Ингээд дараалсан хувьсгалууд гаргаж эхлэв. Эхлээд [[Сычуань|Сычуанийн]], дараа нь [[Учан]]гийн, тэгээд Шизяжуаны үймээн гэх мэт. Үүний үр дүнд Манж Чин гүрэн үнэхээр суларсан юм. Хятадын ард түмний эсэргүүцлийг дарах гэж хичээх тутам армийг хүчтэй болгосон шинэ зүй тогтол үйлчлэх болов. Тэр үед хүчирхэг Бэйяны цэргийн бүлгийн командлагч, генерал [[Юань Шикай]] түүхэнд товойн гарч ирэв. Одоо тэр л бодит байдал дээр хамаг асуудлыг шийддэг хүн болов. == Хувьсгалын өрнөл == Хятадын бараг бүх нутаг бослого хөдөлгөөний талбар болов. 1911 оны 11-р сард Бээжинд хааны Ордонд үймэлдээн болж Манжуур руу зугтах орголт эхэлжээ. Зарим сурвалжид 250 мянган манж хүн Манжуур руу зугтсан гэж тэмдэглэсэн байдаг. Энэ эгзэгтэй үед буюу 1911 оны 11-р сарын 2-нд Чингийн ордон [[Юань Шикай]]д Ерөнхий сайдын суудлыг санал болгосон юм. Юань Шикайг Их Британи, АНУ хоёр шууд дэмжсэн байна. Ер нь дэлхийн том гүрнүүд бараг бүгдээрээ Чин гүрнийг бушуухан унагаж, түүндээ Юань Шикайг ашиглахыг хичээж байсан юм. Юань Шикай эхлээд армиа “шинэчилж”, манж цэргийн дарга нарыг хөөж оронд нь Дуань цижуй, Фэн гожан, Сюй шичан нарын хятад генералуудаа дэвшүүлэн томилсон юм. Эдгээр хүмүүс хожим Хятадын төрийн том албанд очсон билээ. Ингэж баттай болгож авсныхаа дараа 1911 оны 11-р сарын 16-нд Юань Шикай Засгийн Газраа бүрдүүлж, Бүгд Найрамдах засаг тунхагласан Өмнөдөд хамтран ажиллах санал тавив. Ингэж Юань Шикай манж нарыг хувьсгалчдаар айлгаж, харин хувьсгалчдыг манж нартай хийх хэлэлцээрээр сүрдүүлсэн нь түүнийг хамгийн “мундаг” хүн болгосон юм. 1911 оны сүүлчээр Чин улсын олон мужид бослого гарч эхэлсэн. 11-р сарын 22-нд [[Сычуань муж|Сычуань]], [[Наньян фу|Наньян]]<nowiki/>д бослого гарав. Ингээд 11-р сарын 27-нд Сычуань муж “энх тайвнаар” тусгаар тогтнолоо зарлав. Учир нь Чин гүрний амбан сайд болон Зөвлөлдөх Хороо гэдэг байгууллага Сычуанийг Бээжингээс тусгаарлах талаар өмнө нь ярилцаж тохирсон юм. Гэтэл үүний дараахан 12-р сарын 29-нд зарласан [[Монгол Улс|Монгол]]<nowiki/>ын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөхөөс Хятадын бүх хүчин нэгэн дуугаар татгалзсан байна. Үүнтэй нэгэн зэрэг шахам Төвөд тусгаар тогтнолоо зарлав. Энэ үед Өмнөдөд Сун Ятсений Бүгд найрамдах засаг, Умардад Манжийн хаан бүхий хаант засаг зэрэгцэн орших болжээ. Юань Шикай өмнө зүгт Уханийн чиглэлд богино хугацааны давшилт хийж өмнөдийн “үймээн самуун”-ыг даржээ. Цэргийн энэ давшилтыг Бэйяны арми хийж мөнөөх Дуань цижуй командалсан бөгөөд энэ генерал хожим Ерөнхий сайд болж Монгол руу дайрах шийдвэрийг бас л гаргасан билээ. Гэхдээ 1911 оны 11-р сарын 27-нд довтолгоогоо гэнэт зогсоов. Яагаад гэвэл Өмнөдийг бүрмөсөн устгачихаж болохгүй байсан юм. Одоо тэр хувьсгалчдаар манжуудыг айлгаж засгийн эрхийг булааж эхлэв. Тэрээр түр Ерөнхийлөгч болох болзол тулгахаас гадна Ерөнхийлөгч болох талаар гаднын улсуудын саналыг тандаж байлаа. Юань Шикай Чингийн ордны эрх мэдлийг [[Пүи|Пу-И]]гийн авга эгч бэлэвсэн хатан Лунъюйд шилжүүлэв. Эзэн хааны болон манжийн язгууртнуудыг Бэйяны армид ихээхэн хөрөнгө хандивладаг болгов. Хойт мужуудын цэргийн болон захиргааны албан тушаалд зөвхөн өөрийн талын хүмүүсийг томилов. Энэ бүхний дүнд Манж Чин гүрний дээдэс аливаа нөлөөгөө алдсан ба Юань Шикай дурын үедээ Чин гүрнийг унагах боломжтой болсон юм. {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 400 | caption_align = center | image1 = PuYi 1909.jpg | height1 = 250 | image2 = Yuan Shi-Kai.jpg | height2 = 250 | caption1 = Чунь чин ван Зайфөн ба Пүи | caption2 = Юань Шикай }} Ингэсний дараа 1911 оны 12-р сарын 18-нд Юань Шикай Өмнөдтэй хэлэлцээ хийж эхлэв. Энэ үеэр Умард үлэмж давуу талтай нь илт мэдэгдсэн юм. Яагаад гэвэл Өмнөдөд 14 “засгийн газар”, хэдэн арван улс төрийн байгууллага ажиллаж байжээ. Арай дэндүү хэтэрхий “ардчилсан” байсан аж. Ингээд 1911 оны 12 дугаар сарын 29-нд Нанкины бага хурал дийлэнх олонхын саналаар Юань Шикайг Хятадын түр Ерөнхийлөгчөөр сонгосон юм. Энэ үед Юань Шикай Өмнөдтэй хийх хэлэлцээрийг таслаж, Үндсэн Хуульт хаант засагт үнэнч байхаа илэрхийлэв. Ингээд бүр хожим 1912 оны 1-р сарын 30-нд Юань Шикайн заавраар бэлэвсэн хатан Лунъюй Пу Игийн нэрийн өмнөөс засгийн эрх мэдлийг ард түмэнд дамжуулж байгаа болон Үндсэн хуульт бүгд найрамдах засгийн хэлбэрийг дэмжиж байгаагаа мэдэгдэв. 1912 оны 2-р сарын 5-нд Түр Сенат [[Чин гүрэн|Чин гүрнийг]] халах нөхцөлийн тухай хуулийн төслийг батлав. 1912 оны 2-р сарын 12-нд Манжийн сүүлчийн эзэн хаан [[Пүи]] хаан ширээнээсээ огцров. Үүнээс хоёр өдрийн дараа Нанкины бага хурал болж [[Сунь Ятсен|Сун Ятсен]]<nowiki/>ийг огцруулж, маргааш нь Юань Шикайг [[Дундад Иргэн Улс]]ын түр Ерөнхийлөгчөөр сонгов. Ингэж 266 жил тогтсон Манж Чин гүрэн нуран унасан түүхтэй юм. == Монгол дахь хувьсгалын нөлөө == {{seealso|Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал}} 1911 оны 12-р сарын 29-нд Монголчууд хаант Оросын дэмжлэгтэйгээр тусгаар тогтнолоо зарласан ба мөн тэдний дэмжлэгээр түүнийгээ хамгаалж чадсан юм. Энэхүү боломжийг ашиглан Монгол Улс тусгаар тогтнолоо олсон нь гайхамшигт явдал боловч “эрийн сайндаа” түүнийгээ олсон гэвэл огт буруу дүгнэлт болно. Дотоод, гадаад олон хүчин зүйл нийлж байж “хувьсгалын тохироо” бүрдсэн ажээ. Хаант Оросын засгийн газар “сайхан санааны” үүднээс тусалсан гэж огт хэлээгүйгээ онцлон тэмдэглэж байна. Гэхдээ л монголчууд Хаант Оросоос мөнгө, цэрэг, зэвсэг, улс төр, дипломатын тусламж авч тусгаар тогтнолоо олсон нь хөдөлшгүй түүхэн баримт юм. Хаант Орос улсын бодлогод цаагуураа нийцэж байсан учраас Монголын тусгаар тогтнолыг дэмжиж байсан юм. [[Ангилал:Синьхайн хувьсгал]] [[Ангилал:20-р зууны хувьсгал]] [[Ангилал:Дундад иргэн улс]] [[Ангилал:Хятадын зэвсэгт хүчний түүх]] [[Ангилал:1911 оны зөрчилдөөн]] p7ryn9v2ne96g7skfvzzknkdmtk25ye 10 46611 859541 644086 2026-06-21T09:25:25Z Enkhsaihan2005 64429 859541 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:#switch:{{safesubst:#if:{{{1|}}}|a}}{{safesubst:#iferror:{{safesubst:#ifexpr:{{{2|}}}>0|b}}|c}} |ab={{safesubst:#invoke:ustring|sub|s1={{{1|}}}|-{{{2|}}}}} |ac={{{1|}}} |a= |{{{3|}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> flokon3nz415infcrjrgae4ek8z0ocx 0 46814 859464 811135 2026-06-20T13:24:38Z Enkhsaihan2005 64429 859464 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of the Free Hanseatic City of Bremen, Germany}} {{about|Германы хотын|Бремен болон [[Бремерхафен]] оршдог Германы мужийг|Бремен (муж)|хэрэглээг|Бремен (салаа утга)}} {{Инфобокс Германы газар | name = Бремен | German_name = Bremen | type = Хот | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | total_width = 280 | align = center | caption_align = center | image1 = Bremen Rathaus, Roland und Dom-blaue-Stunde-2024-msu-8259-.jpg | caption1 = [[Бремен хотын захиргаа|Хотын захиргаа]] ба [[Бремений цогчин дуган|Цогчин дуган]] | image2 = 00 1383 Hansestadt Bremen.jpg | caption2 = [[Бремений захын талбай]] | image3 = Bremer Musikanten icon.jpg | caption3 = [[Бремений хотын хөгжимчид|Хотын хөгжимчид]] | image4 = Bremen, Weser und Altstadt, 2016.jpg | caption4 = [[Везер гол]] | image5 = 00 1389 Hansestadt Bremen.jpg | caption5 = [[Шюттинг (Бремен)|Шюттинг]] | image6 = Schnoor-Bremen-msu-2024-6063-.jpg | caption6 = [[Шнор]] | image7 = Bremen, St.-Petri-Dom -- 2021 -- 6462.jpg | caption7 = [[Бремений цогчин дуган]]}} | image_flag = Flag of Bremen.svg | flag_link = Бремений далбаа | image_coa = Bremen Wappen(Mittel).svg | shield_link = Бремений сүлд | coordinates = {{Coord|53|04|33|N|08|48|26|E|display=inline,title}} | state = Бремен | district = urban | elevation = 12 | area = 326.73 | area_metro = 11627 | pop_metro = 2,400,000 | demonym = Бременчүүд | postal_code = 28001–28779 | area_code = 0421 | licence = HB <small>(1, 2 үсэг болон 1-4 цифртэй)</small><ref>1 үсэг, 4 оронтой HB машины тэмдэг нь Бремерхафен дахь тээврийн хэрэгслийн бүртгэлд зориулагдсан.</ref> | Gemeindeschlüssel = 04 0 11 000 | divisions = 5 хороо, 19 дүүрэг, 88 хороолол | mayor = [[Андреас Бовеншульте]] | Bürgermeistertitel = [[Бремений хотын даргын жагсаалт|Хотын дарга]] | party = [[Германы Социал-Демократ Нам|СДН]] | ruling_party1 = SPD | ruling_party2 = Greens | ruling_party3 = Left | website = [https://www.bremen.de/ Bremen online] }} '''Бре́мен''' ({{lang-de|Bremen}}) — [[Герман улс]]ын баруун хойт нутгийн Чөлөөт Ханзештадт Бремен мужийн нийслэл хот юм. Энэxүү хот улсад Бремен болон 60 км хойд зүгт оршиx [[Бремерхафен]] хоёр хамаарна. Нийт 550.000 хүн амын тоогоороо германы аравдугаар том хотын тоонд ордог. == Зургийн цомог == <gallery widths="200px" heights="150px"> RathausDomBuergerschaft-01.jpg|Бремений дом KraftwerkHastedt-03.jpg|Хотын дулааны цахилгаан станц Staats- und Universitätsbibliothek.jpg|Улсын-, ба их сургуулийн номын сан Bremen Hbf pano.jpg|Хотын галт тэрэгний төв буудал HB 2016-0607 photo23 OVBArena.jpg|Төрөл бүрийн арга хэмжээ зохион явуулах боломжтой хотын заал Weserstadion 2011-05-01.jpg|Везер цэнгэлдэх хүрээлэн </gallery> == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт | width = auto | location = Бремен (1991–2020 оны хэвийн) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 14.6 | Feb record high C = 18.5 | Mar record high C = 23.5 | Apr record high C = 30.2 | May record high C = 34.4 | Jun record high C = 34.9 | Jul record high C = 36.8 | Aug record high C = 37.6 | Sep record high C = 33.4 | Oct record high C = 28.6 | Nov record high C = 20.1 | Dec record high C = 16.1 | year record high C = 37.6 | Jan avg record high C = 11.3 | Feb avg record high C = 12.3 | Mar avg record high C = 17.2 | Apr avg record high C = 22.4 | May avg record high C = 26.4 | Jun avg record high C = 29.8 | Jul avg record high C = 31.4 | Aug avg record high C = 31.5 | Sep avg record high C = 25.9 | Oct avg record high C = 20.5 | Nov avg record high C = 15.6 | Dec avg record high C = 11.9 | year avg record high C = 33.4 | Jan high C = 4.6 | Feb high C = 5.6 | Mar high C = 9.3 | Apr high C = 14.5 | May high C = 18.3 | Jun high C = 21.3 | Jul high C = 23.6 | Aug high C = 23.3 | Sep high C = 19.3 | Oct high C = 14.0 | Nov high C = 8.6 | Dec high C = 5.4 | year high C = 14.0 | Jan mean C = 2.2 | Feb mean C = 2.6 | Mar mean C = 5.2 | Apr mean C = 9.4 | May mean C = 13.2 | Jun mean C = 16.2 | Jul mean C = 18.4 | Aug mean C = 18.0 | Sep mean C = 14.3 | Oct mean C = 10.0 | Nov mean C = 5.8 | Dec mean C = 3.1 | year mean C = 9.9 | Jan low C = -0.5 | Feb low C = -0.5 | Mar low C = 1.1 | Apr low C = 3.9 | May low C = 7.5 | Jun low C = 10.5 | Jul low C = 12.9 | Aug low C = 12.6 | Sep low C = 9.6 | Oct low C = 6.0 | Nov low C = 2.8 | Dec low C = 0.5 | year low C = 5.5 | Jan avg record low C = -8.8 | Feb avg record low C = -7.9 | Mar avg record low C = -5.1 | Apr avg record low C = -2.8 | May avg record low C = 0.5 | Jun avg record low C = 4.8 | Jul avg record low C = 7.6 | Aug avg record low C = 7.0 | Sep avg record low C = 3.4 | Oct avg record low C = -0.9 | Nov avg record low C = -4.3 | Dec avg record low C = -7.5 | year avg record low C = -11.4 | Jan record low C = -21.8 | Feb record low C = -23.6 | Mar record low C = -18.7 | Apr record low C = -7.6 | May record low C = -3.5 | Jun record low C = 0.5 | Jul record low C = 3.0 | Aug record low C = 3.4 | Sep record low C = -1.2 | Oct record low C = -7.8 | Nov record low C = -14.1 | Dec record low C = -17.5 | year record low C = -23.6 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 58.4 | Feb precipitation mm = 43.6 | Mar precipitation mm = 45.6 | Apr precipitation mm = 39.5 | May precipitation mm = 49.8 | Jun precipitation mm = 62.3 | Jul precipitation mm = 75.3 | Aug precipitation mm = 69.3 | Sep precipitation mm = 58.3 | Oct precipitation mm = 57.1 | Nov precipitation mm = 51.2 | Dec precipitation mm = 59.9 | year precipitation mm = 670.3 | unit precipitation days = 0.1 мм | Jan precipitation days = 18.1 | Feb precipitation days = 15.0 | Mar precipitation days = 15.1 | Apr precipitation days = 12.8 | May precipitation days = 13.9 | Jun precipitation days = 14.5 | Jul precipitation days = 15.5 | Aug precipitation days = 15.5 | Sep precipitation days = 13.9 | Oct precipitation days = 15.8 | Nov precipitation days = 17.0 | Dec precipitation days = 18.2 | year precipitation days = 185.4 | Jan sun = 47.8 | Feb sun = 69.8 | Mar sun = 120.4 | Apr sun = 182.0 | May sun = 213.2 | Jun sun = 204.8 | Jul sun = 213.5 | Aug sun = 198.0 | Sep sun = 151.2 | Oct sun = 109.8 | Nov sun = 53.3 | Dec sun = 40.2 | year sun = 1604 | Jan humidity = 86.9 | Feb humidity = 83.7 | Mar humidity = 78.9 | Apr humidity = 72.4 | May humidity = 71.5 | Jun humidity = 73.0 | Jul humidity = 73.4 | Aug humidity = 75.2 | Sep humidity = 80.4 | Oct humidity = 85.0 | Nov humidity = 88.5 | Dec humidity = 88.7 | year humidity = 79.8 | unit snow days = 1.0 см | Jan snow days = 1.4 | Feb snow days = 1.2 | Mar snow days = 0.5 | Apr snow days = 0 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 0 | Nov snow days = 0.2 | Dec snow days = 0.9 | year snow days = 1.6 | source 1 = [[NOAA]]<ref name=NOAA>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20230916124749/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Bremen_10224.csv |archive-date=2023-09-16 |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Bremen_10224.csv |title=Bremen Climate Normals 1991–2020 |publisher=[[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] |access-date=2026-06-20}}</ref> | source 2 = [http://worldweather.wmo.int/016/c01342.htm DWD]; [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=de&stat=10224 wetterkontor.de];<ref>{{cite web |url=http://www.vorhersagezentrale.de/Artikel/dekaden_jan.htm |title=Dekaden – Rekorde der DWD – Stationen – Wetterwerte – Deutschland |publisher=Vorhersagezentrale.de |date= |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331131542/http://www.vorhersagezentrale.de/Artikel/dekaden_jan.htm |url-status=live }}</ref> Infoclimat<ref>{{cite web|url=https://www.infoclimat.fr/climatologie/annee/1991/bremen-breme/valeurs/10224.html|title=Climatologie de l'année à Bremen (Brême)|publisher=Infoclimat|language=fr|access-date=2026-06-20}}</ref> | source = }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Bremen|Бремен}} {{Wiktionary}} * [https://www.bremen.de/ Хотын албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> {{Германы муж улс}} {{Германы мужийн нийслэл хот}} {{Германы хот}} [[Ангилал:Бремен| ]] [[Ангилал:Германы харьяа тойроггүй хот]] [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот]] [[Ангилал:Чөлөөт Ханзештадт Бремений суурин]] [[Ангилал:Ханзе хот]] [[Ангилал:Анклав]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Везер голын суурин]] [[Ангилал:Дотоодын боомттой суурин]] [[Ангилал:Германы хот]] 9n5lfvg7c9q4pu7vl06d4jokg356rl1 0 46820 859465 786873 2026-06-20T13:27:54Z Enkhsaihan2005 64429 859465 wikitext text/x-wiki {{Short description|Германийн Баварийн хот}} {{Ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Германы газар |image_photo={{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox |total_width = 280 |image1 = Augsburg - Markt.jpg |caption1 = [[Перлахтурм]] ба [[Аугсбургийн хотын танхим]] |image2 = Maximilianmuseum.jpg |caption2 = [[Максимилианы музей]] |image3 = Fugger_Fuggerei-Markuskirche+Herrengasse.jpg |caption3 = [[Фуггерай]] |image4 = Der Hohe Dom zu AugsburgDSC 2136.jpg |caption4 = [[Аугсбургийн цогчин дуган]] |image5 = Schaezlerpalais Augsburg.jpg |caption5 = [[Шаецлерпалайс]] |image6 = St-ulrich-aus-der-luft.JPG |caption6 = [[Гэгээн Ульрих ба Афрагийн сүм, Аугсбург|Гэгээн Ульрих ба Афрагийн сүм]] }} |German_name = <small>{{native name|swg|Ougschburg}}</small> |type = Хот |image_flag = DEU Augsburg Flag.svg |image_coa = DEU Augsburg COA 1811.svg |coordinates = {{Coord|48|22|08|N|10|53|52|E|region:DE-BY_type:city(296,000)|display=inline,title}} |image_plan = |state = Бавари |region = [[Шваби (Бавари)|Шваби]] |district = Kreisfreie Stadt |elevation = 494 |area = 146.84 <!-- |population = 300000 filled via Gemeindeschlüssel --> |pop_metro = 885000 |postal_code = 86150–86199 |area_code = 0821 |licence = A |Gemeindeschlüssel = 09 7 61 000 |mayor = [[Эва Вебер]]<ref>[https://www.statistik.bayern.de/wahlen/kommunalwahlen/bgm/ Liste der Oberbürgermeister in den kreisfreien Städten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210630025145/https://www.statistik.bayern.de/wahlen/kommunalwahlen/bgm/ |date=30 June 2021 }}, [[Bayerisches Landesamt für Statistik]], accessed 19 July 2021.</ref> |leader_term = 2020&ndash;26 |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeisterin |party = [[Баварийн Христийн Нийгмийн Холбоо|ХНХ]] |website = {{URL|https://www.augsburg.de/}} }} '''А́угсбург''' ({{lang-de|Augsburg}}) — [[Герман улс]]ын [[Бавари]] мужийн 264 мянган хүнтэй [[хот]]. <gallery widths="200px" heights="150px"> Augsburg-Perlachturm-Rathaus-02-gje.jpg|[[Перлахтурм]] цамхаг ба хотын захиргааны байр, түүний өмнөх талбай Зураг:Bears in Augsburg Zoo.jpg|Аугсбургийн [[амьтны хүрээлэн]] дэх [[баавгай]]н хороо Зураг:Augsburg-Stadttheater.jpg|Аугсбург хотын театр Bahnhofsgebäude Augsburg.JPG|Хотын галт тэрэгний төв буудал Airpark Airport Augsburg EDMA.jpg|Хотын нисэх онгоцны буудал Augsburger Dom - Altarraum.jpg|[[Аугсбургийн дом]] </gallery> == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт|width=auto | location = Аугсбург (1991–2020 оны хэвийн) | metric first = Y | single line = Y |Jan high C = 3.0 |Feb high C = 4.8 |Mar high C = 9.5 |Apr high C = 14.5 |May high C = 18.8 |Jun high C = 22.2 |Jul high C = 24.2 |Aug high C = 24.1 |Sep high C = 19.1 |Oct high C = 13.6 |Nov high C = 7.1 |Dec high C = 3.7 | year high C =13.7 |Jan mean C = -0.1 |Feb mean C = 0.7 |Mar mean C = 4.4 |Apr mean C = 8.8 |May mean C = 13.2 |Jun mean C = 16.6 |Jul mean C = 18.3 |Aug mean C = 18.0 |Sep mean C = 13.4 |Oct mean C = 8.9 |Nov mean C = 3.9 |Dec mean C = 0.8 |year mean C = 8.9 |Jan low C = -3.2 |Feb low C = -3.2 |Mar low C = -0.3 |Apr low C = 2.8 |May low C = 7.2 |Jun low C = 10.7 |Jul low C = 12.2 |Aug low C = 11.9 |Sep low C = 8.0 |Oct low C = 4.6 |Nov low C = 0.7 |Dec low C = -2.2 | year low C =4.1 | precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 45.1 |Feb precipitation mm = 34.1 |Mar precipitation mm = 47.3 |Apr precipitation mm = 45.8 |May precipitation mm = 84.8 |Jun precipitation mm = 92.0 |Jul precipitation mm = 94.3 |Aug precipitation mm = 91.8 |Sep precipitation mm = 61.9 |Oct precipitation mm = 52.9 |Nov precipitation mm = 50.2 |Dec precipitation mm = 49.7 | year precipitation mm =749.4 | unit precipitation days = 0.1 мм |Jan precipitation days = 14.9 |Feb precipitation days = 14.2 |Mar precipitation days = 14.8 |Apr precipitation days = 12.4 |May precipitation days = 14.7 |Jun precipitation days = 16.0 |Jul precipitation days = 15.4 |Aug precipitation days = 14.2 |Sep precipitation days = 13.2 |Oct precipitation days = 14.3 |Nov precipitation days = 14.4 |Dec precipitation days = 16.8 |year precipitation days = 175.3 |Jan sun = 61.8 |Feb sun = 88.1 |Mar sun = 138.3 |Apr sun = 186.4 |May sun = 211.9 |Jun sun = 228.0 |Jul sun = 243.8 |Aug sun = 230.2 |Sep sun = 162.8 |Oct sun = 106.6 |Nov sun = 55.9 |Dec sun = 54.1 |year sun = 1768.5 |Jan humidity = 86.2 |Feb humidity = 82.5 |Mar humidity = 78.0 |Apr humidity = 72.5 |May humidity = 72.9 |Jun humidity = 73.8 |Jul humidity = 73.4 |Aug humidity = 74.9 |Sep humidity = 81.1 |Oct humidity = 85.5 |Nov humidity = 89.2 |Dec humidity = 88.2 | year humidity =79.8 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 10.8 |Feb snow days = 10.1 |Mar snow days = 3.7 |Apr snow days =0.3 |May snow days =0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0.1 |Nov snow days = 2.7 |Dec snow days = 7.4 |year snow days = 38.1 | source 1 = [[NOAA]]<ref name=NOAA>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20230914163402/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Augsburg_10852.csv | archive-date = 2023-09-14 | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Augsburg_10852.csv | title = Augsburg Climate Normals 1991–2020 | publisher = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] | access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Augsburg}} {{Wiktionary}} * [https://www.augsburg.de/ Хотын албан ёсны цахим хуудас] * {{DNB-Portal|4003614-5}} == Эшлэл == <references /> {{Германы хот}} [[Ангилал:Аугсбург| ]] [[Ангилал:Баварийн коммун]] [[Ангилал:Баварийн тойроггүй хот]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот]] dd0dv6rsde8u16kml9qvv7h1ppwnfnj 0 46835 859466 580930 2026-06-20T13:33:00Z Enkhsaihan2005 64429 859466 wikitext text/x-wiki {{short description|Германы Саксон мужийн хот}} {{Инфобокс Германы газар |name = Хемниц |German_name = Chemnitz | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/3 | total_width = 280 | align = center | caption_align = center | image1 = Schloßkirche am Schloßteich.jpg | caption1 = Хемницийн харагдац | image2 = Chemnitzer Opernhaus 2 (Barras).JPG | caption2 = [[Хемниц театр]] | image3 = Sachsen, Chemnitz, Neues Rathaus, Einweihung 1911, Foto vom 06.09.2011.jpg | caption3 = [[:de:Neues Rathaus (Chemnitz)|Шинэ хотын захиргаа]] | image4 = Petrikirche am Theaterplatz in Chemnitz. 2H1A2051WI.jpg | caption4 = [[:de:Petrikirche (Chemnitz)|Петрикирхе]] | image5 = Karl-Marx-Monument in Chemnitz (Karl-Marx-Stadt).jpeg | caption5 = [[Карл Марксын хөшөө]] | image6 = 20160801865MDR OberRabenstein (Chemnitz) Burg.jpg | caption6 = [[Рабенштайн цайз (Саксон)|Рабенштайн]] }} |image_flag = Flag of Chemnitz.svg |image_coa = Coat of arms of Chemnitz.svg |state = Саксон |district = urban |type = Хот |Gemeindeschlüssel = 14511000 <!-- |population = 243521 |population_as_of = 2014-12-31 |population_ref = [http://www.statistik.sachsen.de/ source] filled via Gemeindeschlüssel --> |area = 220.85 |elevation = 296 |coordinates = {{coord|50|50|N|12|55|E|format=dms|display=inline,title}} |postal_code = 09001–09247 |area_code = 0371 037200 (Витгенсдорф) 037209 (Айнзидель) 03722 (Рөрсдорф) 03726 (Эуба) |licence = C |mayor = Свен Шульце<ref name=mayor>[https://wahlen.sachsen.de/buergermeisterwahl-2020-wahlergebnisse.php Wahlergebnisse 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711192236/https://wahlen.sachsen.de/buergermeisterwahl-2020-wahlergebnisse.php |date=2021-07-11 }}, Freistaat Sachsen, татаж авсан: 2026-06-20.</ref> |leader_term = 2020&ndash;27 |party=SPD |website = {{Official URL}} }} '''Хе́мниц''' ({{lang-de|Chemnitz}}) — [[Герман улс]]ын [[Саксон]] мужийн 240 мянган хүнтэй [[хот]]. == Түүх == <gallery widths="200px" heights="150px"> Зураг:Altes und Neues Rathaus am Chemnitzer Marktplatz 2015.jpg|Хотын төв талбай дахь хуучин, шинэ захиргааны ордон Зураг:Das Sächsische Industriemuseum Chemnitz an der Zwickauer Straße, 2016.jpg|Хемницийн аж үйлдвэрийн музей </gallery> == Газар зүй == === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |location = Хемниц (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1882–одоо) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 16.0 |Feb record high C = 19.5 |Mar record high C = 24.5 |Apr record high C = 29.5 |May record high C = 32.2 |Jun record high C = 36.2 |Jul record high C = 36.6 |Aug record high C = 37.8 |Sep record high C = 34.3 |Oct record high C = 27.7 |Nov record high C = 21.9 |Dec record high C = 17.8 |year record high C = 37.8 |Jan avg record high C = 10.4 |Feb avg record high C = 12.2 |Mar avg record high C = 16.9 |Apr avg record high C = 22.6 |May avg record high C = 26.3 |Jun avg record high C = 29.8 |Jul avg record high C = 31.1 |Aug avg record high C = 31.0 |Sep avg record high C = 26.1 |Oct avg record high C = 21.8 |Nov avg record high C = 15.1 |Dec avg record high C = 11.0 |year avg record high C = 32.9 |Jan high C = 2.7 |Feb high C = 3.7 |Mar high C = 7.6 |Apr high C = 13.1 |May high C = 17.5 |Jun high C = 20.8 |Jul high C = 23.3 |Aug high C = 23.2 |Sep high C = 18.1 |Oct high C = 12.9 |Nov high C = 7.2 |Dec high C = 3.7 |year high C = 12.8 |Jan mean C = 0.2 |Feb mean C = 0.8 |Mar mean C = 3.9 |Apr mean C = 8.7 |May mean C = 12.9 |Jun mean C = 16.0 |Jul mean C = 18.2 |Aug mean C = 18.1 |Sep mean C = 13.8 |Oct mean C = 9.2 |Nov mean C = 4.4 |Dec mean C = 1.2 |year mean C = 8.9 |Jan low C = -2.3 |Feb low C = -2.0 |Mar low C = 0.7 |Apr low C = 4.4 |May low C = 8.2 |Jun low C = 11.4 |Jul low C = 13.4 |Aug low C = 13.6 |Sep low C = 9.9 |Oct low C = 6.1 |Nov low C = 1.9 |Dec low C = -1.1 |year low C = 5.3 |Jan avg record low C = -12.2 |Feb avg record low C = -9.8 |Mar avg record low C = -5.3 |Apr avg record low C = -2.3 |May avg record low C = 2.3 |Jun avg record low C = 6.1 |Jul avg record low C = 8.6 |Aug avg record low C = 8.3 |Sep avg record low C = 4.6 |Oct avg record low C = -0.3 |Nov avg record low C = -4.5 |Dec avg record low C = -9.0 |year avg record low C = -14.1 |Jan record low C = -28.3 |Feb record low C = -28.4 |Mar record low C = -23.1 |Apr record low C = -10.6 |May record low C = -4.0 |Jun record low C = 0.5 |Jul record low C = 4.1 |Aug record low C = 3.3 |Sep record low C = -2.3 |Oct record low C = -8.7 |Nov record low C = -17.5 |Dec record low C = -25.6 |year record low C = -28.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 48.1 |Feb precipitation mm = 38.9 |Mar precipitation mm = 51.5 |Apr precipitation mm = 40.7 |May precipitation mm = 66.0 |Jun precipitation mm = 72.8 |Jul precipitation mm = 95.4 |Aug precipitation mm = 89.9 |Sep precipitation mm = 63.4 |Oct precipitation mm = 57.8 |Nov precipitation mm = 55.1 |Dec precipitation mm = 53.2 | year precipitation mm =732.7 | unit precipitation days = 0.1 мм |Jan precipitation days = 16.6 |Feb precipitation days = 15.0 |Mar precipitation days = 16.6 |Apr precipitation days = 12.5 |May precipitation days = 14.4 |Jun precipitation days = 14.2 |Jul precipitation days = 15.1 |Aug precipitation days = 13.7 |Sep precipitation days = 12.8 |Oct precipitation days = 14.3 |Nov precipitation days = 15.2 |Dec precipitation days = 17.6 |year precipitation days = 178.1 |Jan snow depth cm = 16.3 |Feb snow depth cm = 16.1 |Mar snow depth cm = 9.1 |Apr snow depth cm = 1.9 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 0.7 |Nov snow depth cm = 5.5 |Dec snow depth cm = 11.8 |year snow depth cm = 26.0 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 15.1 |Feb snow days = 14.3 |Mar snow days = 7.8 |Apr snow days = 1.3 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0.3 |Nov snow days = 4.3 |Dec snow days = 10.6 |year snow days = 56.8 |Jan sun = 66.1 |Feb sun = 84.7 |Mar sun = 124.2 |Apr sun = 180.9 |May sun = 211.3 |Jun sun = 212.1 |Jul sun = 227.0 |Aug sun = 214.5 |Sep sun = 158.7 |Oct sun = 121.2 |Nov sun = 69.4 |Dec sun = 59.8 |year sun = 1729.8 |humidity colour = green |Jan humidity = 83.5 |Feb humidity = 80.5 |Mar humidity = 77.2 |Apr humidity = 69.3 |May humidity = 70.6 |Jun humidity = 72.2 |Jul humidity = 69.8 |Aug humidity = 69.0 |Sep humidity = 76.1 |Oct humidity = 80.3 |Nov humidity = 84.4 |Dec humidity = 84.5 |year humidity = 76.7 |source 1 = [[NOAA]]<ref name=NOAA>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20230916125246/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Chemnitz_10577.csv |archive-date = 2023-09-16 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Chemnitz_10577.csv |title = Chemnitz Climate Normals 1991–2020 |publisher = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] |access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] / SKlima.de<ref name=sklima>{{cite web |url = http://sklima.de/datenbank_auswertung.php?tab=2 |title = Monatsauswertung |website = sklima.de |publisher = SKlima |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Chemnitz|Хемниц}} {{Wiktionary}} * [http://www.chemnitz.de/ chemnitz.de], хотын албан ёсны цахим хуудас == Эшлэл == {{лавлах холбоос}} {{Германы хот}} [[Ангилал:Хемниц| ]] [[Ангилал:Саксоны коммун]] [[Ангилал:Саксоны тойроггүй хот]] [[Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] 6fu6ma09it88507pynjgmdpwz7whhap 0 46837 859467 775205 2026-06-20T13:45:24Z Enkhsaihan2005 64429 859467 wikitext text/x-wiki {{short description|Германы хот, Шлесвиг-Хольштайн мужийн нийслэл}} {{ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Германы газар |German_name = Kiel |type = Хот | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | total_width = 280 | align = center | caption_align = center | image1 = Kiel Schwedenkai Ostseekai hafen IMG 3820.JPG | caption1 = [[:de: Schwedenkai|Шведийн эрэг]] | image2 = Ayuntamiento, Kiel, Alemania, 2019-09-10, DD 96-98 HDR.jpg | caption2 = [[:de:Kieler Rathaus|Хотын захиргаа]] | image3 = Kleiner Kiel with Opera and Town hall.JPG | caption3 = [[:de:Kleiner Kiel|Жижиг Киль]] | image4 = Hochbrücken Levensau Nord-Ostsee-Kanal (51901272876).jpg | caption4 = [[Левенсау өндөр гүүр]] | image5 = Bootshafen Kiel-msu-2021-2-.jpg | caption5 = [[:de:Bootshafen (Kiel)|Марина]] | image6 = Museumsbruecke Seegarten Kiel-msu-2021-4-.jpg | caption6 = [[Kiel Maritime Museum|Музейн гүүр]] | image7 = Hoernbruecke Kiel.jpg | caption7 = [[Хөрн гүүр]] }} |image_coa = DEU Kiel (Alt.) COA.svg |image_flag = Flagge der kreisfreien Stadt Kiel.svg |coordinates = {{coord|54|19|24|N|10|08|22|E|display=inline,title}} |state = Шлесвиг-Хольштайн |district = urban |elevation = 5 |area = 118.6 <!-- |population = 240832 filled via Gemeindeschlüssel --> |pop_metro =643594<ref>{{cite web |url=http://kielregion.de.www258.your-server.de/en/business-location/growth/ |archive-url=https://archive.today/20151129133953/http://kielregion.de.www258.your-server.de/en/business-location/growth/ |url-status=dead |archive-date=2015-11-29 |title=Growth – KielRegion – Association for Business Development Kiel / Germany }}</ref> |postal_code = 24103–24159 |area_code = 0431 |licence = KI |Gemeindeschlüssel = 01 0 02 000 |divisions = 18 дүүрэг |website = [https://www.kiel.de/ www.kiel.de] |mayor = [[Ульф Кэмпфер]]<ref>{{cite web|url=http://www.kiel.de/rathaus/oberbuergermeister/index.php|title=Kiels Oberbürgermeister|author=Landeshauptstadt Kiel|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220033645/http://www.kiel.de/rathaus/oberbuergermeister/index.php|archive-date=2015-02-20}}</ref> |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister |ruling_party1 = SPD |ruling_party2 = Green |ruling_party3 = Өмнөд Шлесвигийн сонгогчдын холбоо }} '''Киль''' ({{lang-de|Kiel}}) — [[Герман улс]]ын [[Шлесвиг-Хольштайн]] муж улсын нийслэл [[хот]] юм. <gallery widths="200px" heights="150px"> Зураг:Kiel Rathaus 0336.jpg|Киль хотын захиргааны байрны цамхаг Зураг:Holsten strasse Kiel.JPG|Холстен гудамж нь германы хамгийн урт худалдааны гудамжнуудын нэг юм </gallery> == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Киль (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1940–одоо) | metric first = Y | single line = Y |Jan record high C = 14.6 |Feb record high C = 17.7 |Mar record high C = 21.9 |Apr record high C = 29.3 |May record high C = 33.5 |Jun record high C = 34.4 |Jul record high C = 36.5 |Aug record high C = 35.1 |Sep record high C = 30.1 |Oct record high C = 25.2 |Nov record high C = 19.5 |Dec record high C = 14.8 |year record high C = 36.5 |Jan avg record high C = 10.0 |Feb avg record high C = 10.8 |Mar avg record high C = 15.3 |Apr avg record high C = 21.3 |May avg record high C = 24.6 |Jun avg record high C = 27.4 |Jul avg record high C = 29.3 |Aug avg record high C = 30.0 |Sep avg record high C = 24.7 |Oct avg record high C = 19.2 |Nov avg record high C = 13.9 |Dec avg record high C = 10.8 |year avg record high C = 31.4 |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 4.6 |Mar high C = 8.0 |Apr high C = 12.7 |May high C = 16.5 |Jun high C = 19.8 |Jul high C = 22.2 |Aug high C = 22.1 |Sep high C = 18.2 |Oct high C = 13.1 |Nov high C = 8.0 |Dec high C = 5.0 |year high C = 12.8 |Jan mean C = 2.0 |Feb mean C = 2.3 |Mar mean C = 4.4 |Apr mean C = 8.1 |May mean C = 12.0 |Jun mean C = 15.3 |Jul mean C = 17.7 |Aug mean C = 17.6 |Sep mean C = 14.2 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 5.8 |Dec mean C = 3.0 |year mean C = 9.3 |Jan low C = -0.4 |Feb low C = -0.4 |Mar low C = 1.4 |Apr low C = 3.9 |May low C = 7.2 |Jun low C = 10.5 |Jul low C = 13.0 |Aug low C = 13.1 |Sep low C = 10.6 |Oct low C = 6.9 |Nov low C = 3.4 |Dec low C = 0.9 |year low C = 5.8 |Jan avg record low C = -8.3 |Feb avg record low C = -7.5 |Mar avg record low C = -4.2 |Apr avg record low C = -2.2 |May avg record low C = 0.2 |Jun avg record low C = 5.2 |Jul avg record low C = 8.2 |Aug avg record low C = 8.0 |Sep avg record low C = 5.1 |Oct avg record low C = 0.5 |Nov avg record low C = -2.9 |Dec avg record low C = -6.1 |year avg record low C = -10.4 |Jan record low C = -20.8 |Feb record low C = -24.8 |Mar record low C = -14.5 |Apr record low C = -6.9 |May record low C = -3.0 |Jun record low C = 1.6 |Jul record low C = 4.3 |Aug record low C = 4.7 |Sep record low C = 0.6 |Oct record low C = -6.2 |Nov record low C = -12.0 |Dec record low C = -15.1 |year record low C = -24.8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 66.8 |Feb precipitation mm = 49.7 |Mar precipitation mm = 49.9 |Apr precipitation mm = 39.7 |May precipitation mm = 51.4 |Jun precipitation mm = 65.1 |Jul precipitation mm = 83.8 |Aug precipitation mm = 77.3 |Sep precipitation mm = 65.6 |Oct precipitation mm = 72.1 |Nov precipitation mm = 63.7 |Dec precipitation mm = 70.5 |year precipitation mm = 754.2 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 18.6 |Feb precipitation days = 16.8 |Mar precipitation days = 15.3 |Apr precipitation days = 13.2 |May precipitation days = 13.4 |Jun precipitation days = 14.0 |Jul precipitation days = 15.3 |Aug precipitation days = 15.6 |Sep precipitation days = 15.4 |Oct precipitation days = 17.1 |Nov precipitation days = 18.4 |Dec precipitation days = 19.3 |year precipitation days = 190.7 |Jan snow depth cm = 4.9 |Feb snow depth cm = 7.1 |Mar snow depth cm = 4.1 |Apr snow depth cm = 0.2 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 0 |Nov snow depth cm = 1.1 |Dec snow depth cm = 3.5 |year snow depth cm = 11.5 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 5.0 |Feb snow days = 6.4 |Mar snow days = 1.6 |Apr snow days = 0.1 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0.6 |Dec snow days = 2.8 |year snow days = |humidity colour = green |Jan humidity = 86.7 |Feb humidity = 84.1 |Mar humidity = 80.3 |Apr humidity = 74.8 |May humidity = 73.4 |Jun humidity = 73.9 |Jul humidity = 73.8 |Aug humidity = 75.5 |Sep humidity = 79.4 |Oct humidity = 82.5 |Nov humidity = 86.5 |Dec humidity = 88.0 |Jan sun = 40.2 |Feb sun = 60.5 |Mar sun = 115.4 |Apr sun = 190.3 |May sun = 243.7 |Jun sun = 228.3 |Jul sun = 242.2 |Aug sun = 216.7 |Sep sun = 155.1 |Oct sun = 106.2 |Nov sun = 50.3 |Dec sun = 31.4 |year sun = 1673.2 |source 1 = [[Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага]]<ref name=WMO>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20231012161156/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Kiel-Holtenau_10046.csv |archive-date = 2023-10-12 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Kiel-Holtenau_10046.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 |work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = DWD Open Data<ref name=wetterzentrale> {{cite web |url = https://www.wetterzentrale.de/extremes_mon.php?station=2565&maand=1&country=1&order=1&extreem=X_TX |title = Extremwertanalyse der DWD-Stationen, Tagesmaxima, Dekadenrekorde, usw. |publisher = DWD |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref><ref> {{cite web |url = https://www.wetterzentrale.de/extremes_mon.php?station=2564&maand=1&country=1&order=1&extreem=X_TX |title = Extremwertanalyse der DWD-Stationen, Tagesmaxima, Dekadenrekorde, usw. |publisher = DWD |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=sklima>{{cite web |url = http://sklima.de/datenbank_auswertung.php?tab=2 |title = Monatsauswertung |website = sklima.de |publisher = SKlima |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Kiel|3=S}} {{Wiktionary}} * [https://www.kiel.de/ Килийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Германы мужийн нийслэл хот}} {{Германы хот}} [[Ангилал:Киль| ]] [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Шлесвиг-Хольштайны коммун]] [[Ангилал:Шлесвиг-Хольштайны суурин]] [[Ангилал:Шлесвиг-Хольштайны тойроггүй хот]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Ханзе хот]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] 0308te0qepf47edn9l7fj4b1nm99gc4 0 46839 859470 801423 2026-06-20T14:01:04Z Enkhsaihan2005 64429 859470 wikitext text/x-wiki {{Short description|Германы Саксон-Анхальтын нийслэл}} {{About|Германы хотын}} {{Инфобокс Германы газар | German_name = <small>{{native name|nds|Meideborg}}</small> | type = Хот | coordinates = {{coord|52|07|54|N|11|38|21|E|region:de|display=it}} | image_flag = Flagge Magdeburg.svg | image_coa = Wappen Magdeburg.svg | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Aerial view of Magdeburg.jpg | caption1 = Магдебург хотын агаарын үзэмж | image2 = Fassade Magdeburger Dom.jpg | caption2 = [[Магдебургийн цогчин дуган]] | image3 = Magdeburg asv2022-08 img40 Grüne Zitadelle.jpg | caption3 = [[:de:Grüne Zitadelle von Magdeburg|Ногоон цайз]] | image4 = MD-Altstadt Alter Markt 6 Rathaus-01 Cropped.jpg | caption4 = [[:de:Rathaus Magdeburg|Хотын захиргаа]] | image5 = JahrtausendturmMagdeburg cropped.jpg | caption5 = [[Jahrtausendturm|Мянганы цамхаг]] }} | state = Саксон-Анхальт | district = Kreisfreie Stadt | elevation = 43 | area = 201.03 | Gemeindeschlüssel = 15003000 | postal_code = 39104–39130 | area_code = 0391 | licence = MD | divisions = 40 дүүрэг | website = [https://www.magdeburg.de/ magdeburg.de] | mayor= [[:de:Simone Borris|Симоне Боррис]]<ref>[https://wahlergebnisse.magdeburg.de/ Mayoral election results, 2022], accessed 4 October 2022. {{in lang|de}}</ref> | leader_term = 2022&ndash;29 | party = Independent | Bürgermeistertitel= Mayor }} '''Ма́гдебург''' ({{lang-de|Magdeburg}}) — [[Герман улс]]ын [[Саксон-Анхальт]] мужийн төв, 231 мянган хүн амтай Элба мөрөн дээрх [[хот]]. <gallery widths="200px" heights="150px"> Зураг:Magdeburger-Dom-Nachts.jpg|Магдебургийн дом Зураг:Magdeburg, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 CL3459.jpg|[[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы дараах бөмбөгдүүлсэн Магдебург хотын төрх Wiwi-md.jpg|Магдебургийн их сургуулийн эдийн засгийн факультетын байр Industriehafen magdeburg.jpg|Аж үйлдвэрийн усан боомт </gallery> == Газар зүй == {{Том зураг|Blick von der Johanniskirche 11.jpg|1147|[[Санкт Иоаннагийн сүм (Магдебург)|Санкт Иоаннагийн сүмээс]] Магдебургийг харсан байдал}} === Уур амьсгал === Агаарын дундаж температур нь 8,8 °С, жилийн дунджаар 500&nbsp;мм хур тунадас ордог. {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Магдебург (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1881–одоо) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 16.5 |Feb record high C = 19.9 |Mar record high C = 25.1 |Apr record high C = 31.9 |May record high C = 35.9 |Jun record high C = 37.5 |Jul record high C = 38.2 |Aug record high C = 37.9 |Sep record high C = 35.0 |Oct record high C = 28.3 |Nov record high C = 21.1 |Dec record high C = 18.1 |year record high C = 38.2 |Jan avg record high C = 11.5 |Feb avg record high C = 13.1 |Mar avg record high C = 18.1 |Apr avg record high C = 23.9 |May avg record high C = 28.1 |Jun avg record high C = 31.2 |Jul avg record high C = 32.8 |Aug avg record high C = 33.0 |Sep avg record high C = 27.4 |Oct avg record high C = 22.1 |Nov avg record high C = 15.6 |Dec avg record high C = 11.9 |year avg record high C = 34.8 |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.4 |Mar high C = 9.6 |Apr high C = 15.4 |May high C = 19.6 |Jun high C = 22.7 |Jul high C = 25.0 |Aug high C = 24.9 |Sep high C = 20.2 |Oct high C = 14.4 |Nov high C = 8.3 |Dec high C = 4.8 | year high C = 14.5 |Jan mean C = 1.4 |Feb mean C = 2.1 |Mar mean C = 5.2 |Apr mean C = 9.9 |May mean C = 14.1 |Jun mean C = 17.2 |Jul mean C = 19.3 |Aug mean C = 19.0 |Sep mean C = 14.8 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 5.4 |Dec mean C = 2.3 |year mean C = 10.0 |Jan low C = -1.4 |Feb low C = -1.1 |Mar low C = 1.1 |Apr low C = 4.3 |May low C = 8.3 |Jun low C = 11.4 |Jul low C = 13.6 |Aug low C = 13.4 |Sep low C = 10.0 |Oct low C = 6.1 |Nov low C = 2.5 |Dec low C = -0.3 |year low C = 5.6 |Jan avg record low C = -10.8 |Feb avg record low C = -8.6 |Mar avg record low C = -4.7 |Apr avg record low C = -2.0 |May avg record low C = 2.2 |Jun avg record low C = 6.2 |Jul avg record low C = 9.0 |Aug avg record low C = 8.1 |Sep avg record low C = 4.4 |Oct avg record low C = -0.7 |Nov avg record low C = -3.6 |Dec avg record low C = -8.6 |year avg record low C = -13.0 |Jan record low C = -29.6 |Feb record low C = -25.7 |Mar record low C = -17.6 |Apr record low C = -6.9 |May record low C = -3.2 |Jun record low C = 0.5 |Jul record low C = 5.2 |Aug record low C = 3.8 |Sep record low C = -0.5 |Oct record low C = -8.3 |Nov record low C = -21.9 |Dec record low C = -22.6 |year record low C = -25.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 38.3 |Feb precipitation mm = 26.1 |Mar precipitation mm = 34.9 |Apr precipitation mm = 27.8 |May precipitation mm = 56.1 |Jun precipitation mm = 51.8 |Jul precipitation mm = 60.9 |Aug precipitation mm = 59.4 |Sep precipitation mm = 43.3 |Oct precipitation mm = 40.0 |Nov precipitation mm = 36.8 |Dec precipitation mm = 39.5 |year precipitation mm = 515.8 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 15.9 |Feb precipitation days = 13.9 |Mar precipitation days = 14.7 |Apr precipitation days = 11.4 |May precipitation days = 13.0 |Jun precipitation days = 12.6 |Jul precipitation days = 13.8 |Aug precipitation days = 13.0 |Sep precipitation days = 11.9 |Oct precipitation days = 14.2 |Nov precipitation days = 15.3 |Dec precipitation days = 16.7 |year precipitation days = 165.4 |Jan snow depth cm = 6.2 |Feb snow depth cm = 4.4 |Mar snow depth cm = 2.6 |Apr snow depth cm = 0.3 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 0 |Nov snow depth cm = 0.9 |Dec snow depth cm = 5.1 |year snow depth cm = 9.7 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 8.4 |Feb snow days = 6.3 |Mar snow days = 2.1 |Apr snow days = 0.2 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 1.0 |Dec snow days = 5.0 |year snow days = |Jan sun = 59.7 |Feb sun = 80.8 |Mar sun = 126.9 |Apr sun = 189.5 |May sun = 228.8 |Jun sun = 235.4 |Jul sun = 230.6 |Aug sun = 215.7 |Sep sun = 162.7 |Oct sun = 116.0 |Nov sun = 59.7 |Dec sun = 49.1 |year sun = 1754.8 |humidity colour = green |Jan humidity = 84.7 |Feb humidity = 80.6 |Mar humidity = 75.9 |Apr humidity = 68.1 |May humidity = 68.3 |Jun humidity = 69.1 |Jul humidity = 68.3 |Aug humidity = 68.5 |Sep humidity = 75.1 |Oct humidity = 81.8 |Nov humidity = 86.4 |Dec humidity = 85.9 |source 1 = [[NCEI]]<ref name=WMO>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20231012163020/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Magdeburg_10361.csv |archive-date = 2023-10-12 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Magdeburg_10361.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 |work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] / SKlima.de<ref name=sklima>{{cite web |url = http://sklima.de/datenbank_auswertung.php?tab=2 |title = Monatsauswertung |website = sklima.de |publisher = SKlima |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Үзмэрүүд == * Магдебургийн сүм ([[Герман хэл|герман]]. ''Magdeburger Dom''); * Ариун онгон Мэригийн сүм (Kloster Unser Lieben Frauen); * Магдебургийн Зул сарын ярмаг (Magdeburger Weihnachtsmarkt); * Хуучин зах (Alter Markt); * Магдебургийн морь унасан хүн (Magdeburger Reiter); * Магдебургийн ногоон цайз (Die grüne Zitadelle von Magdeburg); * Хотын захиргааны байр (Altes Rathaus); * Гэгээн Лукагийн байшин (Lukasklause); * Мянганы байшин (Jahrtausendturm) Эльба дахь байшин (Elbauenpark); * Хотын Ротехорн цэцэрлэг (Stadtpark Rotehorn); * Хассельбах талбай (Hasselbachplatz); * Одон гүүр (Sternbrücke); * Магдебургийн хүнд машин барилгын комбинат (Schwermaschinenbau-Kombinat „Ernst Thälmann“). == Цахим холбоос == {{commons|Magdeburg|Магдебург}} {{Wiktionary}} * [https://www.magdeburg.de/ Магдебург хотын албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Германы мужийн нийслэл хот}} {{Германы хот}} [[Ангилал:Магдебург| ]] [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Саксон-Анхальтын коммун]] [[Ангилал:Саксон-Анхальтын тойроггүй хот]] [[Ангилал:Дотоодын боомттой суурин]] [[Ангилал:Ханзе хот]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Элбэ мөрний суурин]] rinah3019ho5a950yxkaciw6ayzg6yg 0 47932 859471 837890 2026-06-20T14:02:53Z Enkhsaihan2005 64429 859471 wikitext text/x-wiki {{short description|Крымын хойгийн хоёр дахь том хот}} {{Инфобокс суурин | name = | official_name = Симферополь | native_name = {{ubl|{{native name|uk|Сімферополь}}|{{native name|ru|Симферополь}}|{{native name|crh|Акъмесджит/Aqmescit}}}} | nickname = {{lang|ru|Город пользы}}{{spaces|2}}{{in lang|ru}}<br />''Ашиг тусын хот''{{spaces|2}}(орчуулга) | settlement_type = Хот | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280px | perrow = 2/2/2/1 | border = infobox | caption_align = center | image1 = Simferopol 04-14 img27 train station square.jpg | caption1 = [[Симферополь төмөр замын өртөө|Төмөр замын өртөө]] | image2 = Simferopol 04-14 img20 MGorky Crimean Theatre.jpg | caption2 = [[Максим Горькийн нэрэмжит Крымын Академийн Оросын Драмын Театр|Академийн Драмын Театр]] | image3 = Simferopol 04-14 img26 Botanical Garden.jpg | caption3 = {{ill|Салгирка цэцэрлэгт хүрээлэн|ru|Салгирка (парк)}} | image4 = 01-101-0175_вул._Курчатова,_4.JPG | caption4 = [[Кебир-Жами сүм, Симферополь|Кебир-Жами]] | image5 = 2022. Троицкий собор DSC 2096.jpg | caption5 = {{ill|Гурвалын сүм (Симферополь)|lt=Гурвалын сүм|ru|Троицкий собор (Симферополь)}} | image6 = Simferopol 04-14 img06 University.jpg | caption6 = [[С. И. Георгиевскийн нэрэмжит Крымын Улсын Анагаах Ухааны Их Сургууль|Улсын Анагаах Ухааны Их Сургууль]] | image7 = Simferopol. Pedestrian street in the city center (Karl Marx St.).jpg | caption7 = Карл Марксын гудамж }} | image_flag = Simferopol flag.svg | image_shield = COA Simferopol.svg | shield_size = 110px | mapsize1 = 250px | map_caption1 = Simferopol (red) on a map of Crimea. | pushpin_map = Украин Крым#Орос#Украин | subdivision_type = Улс <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name = {{RUS}} | subdivision_type1 = [[Оросын холбооны байгууламж|Холбооны субъект]] <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name1 = [[Бүгд Найрамдах Крым Улс (Орос)|Крым]] | subdivision_type2 = [[Холбооны тойрог (ОХУ)|Холбооны тойрог]] <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name2 = [[Өмнөд Холбооны тойрог|Өмнөд]] | subdivision_type3 = [[Оросын эдийн засгийн бүсүүд|Эдийн засгийн бүс]] <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name3 = [[Хойд Кавказын эдийн засгийн бүс|Хойд Кавказ]] | subdivision_type4 = Улс <small>{{nobold|(''[[де-юре]]'')}}</small> | subdivision_name4 = {{UKR}} | subdivision_type6 = [[Өөртөө засах бүгд найрамдах улс]] <small>{{nobold|(''[[де-юре]]'')}}</small> | subdivision_name6 = [[Бүгд Найрамдах Өөртөө Засах Крым Улс|Крым]] | parts = 3 дүүрэг | government_footnotes = &nbsp;([[де-факто]]) | leader_title = {{ill|Симферополийн тэргүүн|lt=Head|ru|Главы Симферополя|uk|Міські голови Сімферополя}} | leader_name = [[Михаил Афанасьев]] (де-факто) | established_title = Байгуулагдсан{{smallsup|2}} | established_date = 15-р зуун | area_total_km2 = 107 | population_as_of = 2014 | population_total = 332,317 | population_density_km2 = 3183.17 | population_demonym = Симферопольчууд | utc_offset = +3 | coordinates = {{coord|44|57|7|N|34|6|8|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 350 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 295000—295490 | area_code = +7 3652 | blank_name = [[Тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|Улсын дугаар]] | blank_info = AK(UA) 82(RUS)<ref>{{cite web|script-title=ru:Для крымских автомобилистов приготовили новые номера|url=http://www.segodnya.ua/economics/avto/dlya-krymskih-avtomobilistov-prigotovili-novye-nomera-506797.html|website=[[Сегодня]]|access-date=2025-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706143200/http://www.segodnya.ua/economics/avto/dlya-krymskih-avtomobilistov-prigotovili-novye-nomera-506797.html|archive-date=2015-07-06 |language=ru|date=2 April 2014}}</ref> | website = {{URL|simgov.ru/}} | module = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |height=250 |stroke-width=2 }} | footnotes = {{smallsup|1}} [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблейн 68/262 дугаар тогтоол]]<br/> {{smallsup|2}} 1784 онд [[Оросын эзэнт гүрэн|Оросын]] Симферополь нэртэйгээр байгуулагдсан. Энэ сууринг өмнө нь [[Крымын татар хэл|Крымын Татаруудын]] ''Акмесжит'' нэрээр нэрлэдэг байжээ. }} '''Симферополь''' ({{lang-uk|Сімферополь}}) — [[Украин]] улсын [[Крымын хойг]]<nowiki/>т [[Симферополь район]]ы засаг захиргааны төв [[хот]] байсан. 2014 онд Оросууд цэргээ оруулж Крымыг эзлэсэнээр ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Крым улс байгуулсанаар Оросын нутагт шилжээд байгаа хот юм. == Газар зүй == Тус хот нь [[Крымын нуруу]]наас эх аван урсах [[Крымын хойг]]ийн хамгийн том гол болох [[Салгир гол]]ын эрэгт оршдог. ==Хүн ам== {| border=1 !Он !Хүн ам |- !1839 |align="right"|7.000 |- !1864 |align="right"|17.000 |- !1887 |align="right"|38.000 |- !1897 |align="right"|49.078 |- !1914 |align="right"|91.000 |- !1926 |align="right"|86.145 |- !1939 |align="right"|142.634 |- !1959 |align="right"|187.623 |- !1970 |align="right"|249.053 |- !1989 |align="right"|343.565 |- !2001 |align="right"|343.644 |- !2009 |align="right"|337.139 |- !2012 |align="right"|335.582 |} {| | align="center" style="background:#f0f0f0;"| | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Хүн амын тоо''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Хүн амын тоо %-иар'''<ref>{{Cite web |url=http://sf.ukrstat.gov.ua/ |title=Archive copy |access-date=2017-10-06 |archive-date=2014-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410223909/http://sf.ukrstat.gov.ua/ |url-status=dead }}</ref> |- | Оросууд||238.938||66,7 |- | Украинчууд||76.147||21,3 |- | Крымийн татарууд||25.209||7,0 |- | Беларусьчууд||4.102||1,1 |- | Еврейчүүд||2.371||0,7 |- | Арменууд||2.130||0,6 |- | Татарууд||1.339||0,4 |- | Азербайжанчууд||1.014||0,3 |- | Польшчууд||717||0,2 |- | Грекчүүд||619||0,2 |- | Молдавчууд||561||0,1 |- | |} == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Симферополь (1991–2020, туйлын үе 1886–одоо) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 20.8 | Feb record high C = 21.9 | Mar record high C = 28.7 | Apr record high C = 31.5 | May record high C = 34.2 | Jun record high C = 37.7 | Jul record high C = 39.3 | Aug record high C = 39.5 | Sep record high C = 37.2 | Oct record high C = 33.3 | Nov record high C = 28.0 | Dec record high C = 25.4 | year record high C = 39.5 | Jan high C = 4.1 | Feb high C = 5.5 | Mar high C = 10.2 | Apr high C = 16.3 | May high C = 21.9 | Jun high C = 26.5 | Jul high C = 29.8 | Aug high C = 29.7 | Sep high C = 24.0 | Oct high C = 17.5 | Nov high C = 11.1 | Dec high C = 6.1 | year high C = 16.9 | Jan mean C = 0.4 | Feb mean C = 1.1 | Mar mean C = 4.8 | Apr mean C = 10.2 | May mean C = 15.6 | Jun mean C = 20.2 | Jul mean C = 23.0 | Aug mean C = 22.8 | Sep mean C = 17.6 | Oct mean C = 11.8 | Nov mean C = 6.4 | Dec mean C = 2.4 | year mean C = 11.4 | Jan low C = -2.9 | Feb low C = -2.6 | Mar low C = 0.4 | Apr low C = 4.8 | May low C = 9.9 | Jun low C = 14.5 | Jul low C = 17.0 | Aug low C = 16.6 | Sep low C = 12.1 | Oct low C = 7.2 | Nov low C = 2.7 | Dec low C = -0.8 | year low C = 6.6 | Jan record low C = -26.0 | Feb record low C = -30.3 | Mar record low C = -18.4 | Apr record low C = -11.1 | May record low C = -8.4 | Jun record low C = 0.7 | Jul record low C = 3.6 | Aug record low C = 3.8 | Sep record low C = -5.1 | Oct record low C = -11.4 | Nov record low C = -21.7 | Dec record low C = -23.2 | year record low C = -30.3 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 42 | Feb precipitation mm = 34 | Mar precipitation mm = 36 | Apr precipitation mm = 33 | May precipitation mm = 40 | Jun precipitation mm = 58 | Jul precipitation mm = 39 | Aug precipitation mm = 47 | Sep precipitation mm = 40 | Oct precipitation mm = 45 | Nov precipitation mm = 44 | Dec precipitation mm = 43 | year precipitation mm = 501 | Jan snow depth cm = 1 | Feb snow depth cm = 2 | Mar snow depth cm = 1 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 0 | Dec snow depth cm = 1 | year snow depth cm = 2 | Jan rain days = 12 | Feb rain days = 11 | Mar rain days = 11 | Apr rain days = 11 | May rain days = 10 | Jun rain days = 11 | Jul rain days = 8 | Aug rain days = 7 | Sep rain days = 10 | Oct rain days = 11 | Nov rain days = 13 | Dec rain days = 14 | year rain days = 129 | Jan snow days = 11 | Feb snow days = 11 | Mar snow days = 7 | Apr snow days = 1 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 1 | Nov snow days = 4 | Dec snow days = 9 | year snow days = 44 | Jan humidity = 85.0 | Feb humidity = 80.5 | Mar humidity = 75.0 | Apr humidity = 69.0 | May humidity = 69.3 | Jun humidity = 67.3 | Jul humidity = 62.6 | Aug humidity = 62.3 | Sep humidity = 69.2 | Oct humidity = 75.8 | Nov humidity = 81.2 | Dec humidity = 84.2 | year humidity = 73.5 | Jan sun = 80.7 | Feb sun = 109.9 | Mar sun = 160.2 | Apr sun = 227.6 | May sun = 299.2 | Jun sun = 321.3 | Jul sun = 358.5 | Aug sun = 332.6 | Sep sun = 259.1 | Oct sun = 190.2 | Nov sun = 115.2 | Dec sun = 74.1 | year sun = 2528.6 |source 1 = Pogoda.ru.net<ref>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33946.htm | title = Climate Averages for Simferopol | language = ru | publisher = Цаг агаар ба уур амьсгал<ref></ref> (Погода и климат) | access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (чийгшил ба нар 1991–2020)<ref name = NOAA>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420124541/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Simferopol_33955.csv | archive-date = 2025-04-20 | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Simferopol_33955.csv | title = Simferopol Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=WMOCLINO>{{cite web | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/RussianFederation/CSV/Simferopol_33946.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Simferopol | publisher = [[NCEI|Байгаль орчны мэдээллийн үндэсний төвүүд]] | access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Simferopol|Симферополь}} * [https://web.archive.org/web/20120919072341/http://www.simferopol.info/ Хотын тухай мэдээлэл] == Эшлэл == <references /> {{Украины хот}} [[Ангилал:Крымын суурин]] [[Ангилал:Симферополь| ]] [[Ангилал:Крымын хойг]] [[Ангилал:Эртний Грекийн хот]] [[Ангилал:Украины археологийн олдворт газар]] [[Ангилал:Европын археологийн олдворт газар]] [[Ангилал:Украины их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Скифүүд]] dw7tqo20330uqsqz7pwh53r1qyjd00k 859478 859471 2026-06-20T15:13:07Z Enkhsaihan2005 64429 859478 wikitext text/x-wiki {{short description|Крымын хойгийн хоёр дахь том хот}} {{Инфобокс суурин | name = | official_name = Симферополь | native_name = {{ubl|{{native name|uk|Сімферополь}}|{{native name|ru|Симферополь}}|{{native name|crh|Акъмесджит/Aqmescit}}}} | nickname = {{lang|ru|Город пользы}}{{spaces|2}}{{in lang|ru}}<br />''Ашиг тусын хот''{{spaces|2}}(орчуулга) | settlement_type = Хот | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280px | perrow = 2/2/2/1 | border = infobox | caption_align = center | image1 = Simferopol 04-14 img27 train station square.jpg | caption1 = [[Симферополь төмөр замын өртөө|Төмөр замын өртөө]] | image2 = Simferopol 04-14 img20 MGorky Crimean Theatre.jpg | caption2 = [[Максим Горькийн нэрэмжит Крымын Академийн Оросын Драмын Театр|Академийн Драмын Театр]] | image3 = Simferopol 04-14 img26 Botanical Garden.jpg | caption3 = {{ill|Салгирка цэцэрлэгт хүрээлэн|ru|Салгирка (парк)}} | image4 = 01-101-0175_вул._Курчатова,_4.JPG | caption4 = [[Кебир-Жами сүм, Симферополь|Кебир-Жами]] | image5 = 2022. Троицкий собор DSC 2096.jpg | caption5 = {{ill|Гурвалын сүм (Симферополь)|lt=Гурвалын сүм|ru|Троицкий собор (Симферополь)}} | image6 = Simferopol 04-14 img06 University.jpg | caption6 = [[С. И. Георгиевскийн нэрэмжит Крымын Улсын Анагаах Ухааны Их Сургууль|Улсын Анагаах Ухааны Их Сургууль]] | image7 = Simferopol. Pedestrian street in the city center (Karl Marx St.).jpg | caption7 = Карл Марксын гудамж }} | image_flag = Simferopol flag.svg | image_shield = COA Simferopol.svg | shield_size = 110px | mapsize1 = 250px | map_caption1 = Simferopol (red) on a map of Crimea. | pushpin_map = Украин Крым#Орос#Украин | subdivision_type = Улс <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name = {{RUS}} | subdivision_type1 = [[Оросын холбооны байгууламж|Холбооны субъект]] <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name1 = [[Бүгд Найрамдах Крым Улс (Орос)|Крым]] | subdivision_type2 = [[Холбооны тойрог (ОХУ)|Холбооны тойрог]] <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name2 = [[Өмнөд Холбооны тойрог|Өмнөд]] | subdivision_type3 = [[Оросын эдийн засгийн бүсүүд|Эдийн засгийн бүс]] <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name3 = [[Хойд Кавказын эдийн засгийн бүс|Хойд Кавказ]] | subdivision_type4 = Улс <small>{{nobold|(''[[де-юре]]'')}}</small> | subdivision_name4 = {{UKR}} | subdivision_type6 = [[Өөртөө засах бүгд найрамдах улс]] <small>{{nobold|(''[[де-юре]]'')}}</small> | subdivision_name6 = [[Бүгд Найрамдах Өөртөө Засах Крым Улс|Крым]] | parts = 3 дүүрэг | government_footnotes = &nbsp;([[де-факто]]) | leader_title = {{ill|Симферополийн тэргүүн|lt=Head|ru|Главы Симферополя|uk|Міські голови Сімферополя}} | leader_name = [[Михаил Афанасьев]] (де-факто) | established_title = Байгуулагдсан{{smallsup|2}} | established_date = 15-р зуун | area_total_km2 = 107 | population_as_of = 2014 | population_total = 332,317 | population_density_km2 = 3183.17 | population_demonym = Симферопольчууд | utc_offset = +3 | coordinates = {{coord|44|57|7|N|34|6|8|E|region:UA|display=inline,title}} | elevation_m = 350 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 295000—295490 | area_code = +7 3652 | blank_name = [[Тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|Улсын дугаар]] | blank_info = AK(UA) 82(RUS)<ref>{{cite web|script-title=ru:Для крымских автомобилистов приготовили новые номера|url=http://www.segodnya.ua/economics/avto/dlya-krymskih-avtomobilistov-prigotovili-novye-nomera-506797.html|website=[[Сегодня]]|access-date=2025-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706143200/http://www.segodnya.ua/economics/avto/dlya-krymskih-avtomobilistov-prigotovili-novye-nomera-506797.html|archive-date=2015-07-06 |language=ru|date=2 April 2014}}</ref> | website = {{URL|simgov.ru/}} | module = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |height=250 |stroke-width=2 }} | footnotes = {{smallsup|1}} [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблейн 68/262 дугаар тогтоол]]<br/> {{smallsup|2}} 1784 онд [[Оросын эзэнт гүрэн|Оросын]] Симферополь нэртэйгээр байгуулагдсан. Энэ сууринг өмнө нь [[Крымын татар хэл|Крымын Татаруудын]] ''Акмесжит'' нэрээр нэрлэдэг байжээ. }} '''Симферополь''' ({{lang-uk|Сімферополь}}) — [[Украин]] улсын [[Крымын хойг]]<nowiki/>т [[Симферополь район]]ы засаг захиргааны төв [[хот]] байсан. 2014 онд Оросууд цэргээ оруулж Крымыг эзлэсэнээр ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Крым улс байгуулсанаар Оросын нутагт шилжээд байгаа хот юм. == Газар зүй == Тус хот нь [[Крымын нуруу]]наас эх аван урсах [[Крымын хойг]]ийн хамгийн том гол болох [[Салгир гол]]ын эрэгт оршдог. ==Хүн ам== {| border=1 !Он !Хүн ам |- !1839 |align="right"|7.000 |- !1864 |align="right"|17.000 |- !1887 |align="right"|38.000 |- !1897 |align="right"|49.078 |- !1914 |align="right"|91.000 |- !1926 |align="right"|86.145 |- !1939 |align="right"|142.634 |- !1959 |align="right"|187.623 |- !1970 |align="right"|249.053 |- !1989 |align="right"|343.565 |- !2001 |align="right"|343.644 |- !2009 |align="right"|337.139 |- !2012 |align="right"|335.582 |} {| | align="center" style="background:#f0f0f0;"| | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Хүн амын тоо''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Хүн амын тоо %-иар'''<ref>{{Cite web |url=http://sf.ukrstat.gov.ua/ |title=Archive copy |access-date=2017-10-06 |archive-date=2014-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410223909/http://sf.ukrstat.gov.ua/ |url-status=dead }}</ref> |- | Оросууд||238.938||66,7 |- | Украинчууд||76.147||21,3 |- | Крымийн татарууд||25.209||7,0 |- | Беларусьчууд||4.102||1,1 |- | Еврейчүүд||2.371||0,7 |- | Арменууд||2.130||0,6 |- | Татарууд||1.339||0,4 |- | Азербайжанчууд||1.014||0,3 |- | Польшчууд||717||0,2 |- | Грекчүүд||619||0,2 |- | Молдавчууд||561||0,1 |- | |} == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Симферополь (1991–2020, туйлын үе 1886–одоо) |metric first = yes |single line = yes | Jan record high C = 20.8 | Feb record high C = 21.9 | Mar record high C = 28.7 | Apr record high C = 31.5 | May record high C = 34.2 | Jun record high C = 37.7 | Jul record high C = 39.3 | Aug record high C = 39.5 | Sep record high C = 37.2 | Oct record high C = 33.3 | Nov record high C = 28.0 | Dec record high C = 25.4 | year record high C = 39.5 | Jan high C = 4.1 | Feb high C = 5.5 | Mar high C = 10.2 | Apr high C = 16.3 | May high C = 21.9 | Jun high C = 26.5 | Jul high C = 29.8 | Aug high C = 29.7 | Sep high C = 24.0 | Oct high C = 17.5 | Nov high C = 11.1 | Dec high C = 6.1 | year high C = 16.9 | Jan mean C = 0.4 | Feb mean C = 1.1 | Mar mean C = 4.8 | Apr mean C = 10.2 | May mean C = 15.6 | Jun mean C = 20.2 | Jul mean C = 23.0 | Aug mean C = 22.8 | Sep mean C = 17.6 | Oct mean C = 11.8 | Nov mean C = 6.4 | Dec mean C = 2.4 | year mean C = 11.4 | Jan low C = -2.9 | Feb low C = -2.6 | Mar low C = 0.4 | Apr low C = 4.8 | May low C = 9.9 | Jun low C = 14.5 | Jul low C = 17.0 | Aug low C = 16.6 | Sep low C = 12.1 | Oct low C = 7.2 | Nov low C = 2.7 | Dec low C = -0.8 | year low C = 6.6 | Jan record low C = -26.0 | Feb record low C = -30.3 | Mar record low C = -18.4 | Apr record low C = -11.1 | May record low C = -8.4 | Jun record low C = 0.7 | Jul record low C = 3.6 | Aug record low C = 3.8 | Sep record low C = -5.1 | Oct record low C = -11.4 | Nov record low C = -21.7 | Dec record low C = -23.2 | year record low C = -30.3 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 42 | Feb precipitation mm = 34 | Mar precipitation mm = 36 | Apr precipitation mm = 33 | May precipitation mm = 40 | Jun precipitation mm = 58 | Jul precipitation mm = 39 | Aug precipitation mm = 47 | Sep precipitation mm = 40 | Oct precipitation mm = 45 | Nov precipitation mm = 44 | Dec precipitation mm = 43 | year precipitation mm = 501 | Jan snow depth cm = 1 | Feb snow depth cm = 2 | Mar snow depth cm = 1 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 0 | Dec snow depth cm = 1 | year snow depth cm = 2 | Jan rain days = 12 | Feb rain days = 11 | Mar rain days = 11 | Apr rain days = 11 | May rain days = 10 | Jun rain days = 11 | Jul rain days = 8 | Aug rain days = 7 | Sep rain days = 10 | Oct rain days = 11 | Nov rain days = 13 | Dec rain days = 14 | year rain days = 129 | Jan snow days = 11 | Feb snow days = 11 | Mar snow days = 7 | Apr snow days = 1 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 1 | Nov snow days = 4 | Dec snow days = 9 | year snow days = 44 | Jan humidity = 85.0 | Feb humidity = 80.5 | Mar humidity = 75.0 | Apr humidity = 69.0 | May humidity = 69.3 | Jun humidity = 67.3 | Jul humidity = 62.6 | Aug humidity = 62.3 | Sep humidity = 69.2 | Oct humidity = 75.8 | Nov humidity = 81.2 | Dec humidity = 84.2 | year humidity = 73.5 | Jan sun = 80.7 | Feb sun = 109.9 | Mar sun = 160.2 | Apr sun = 227.6 | May sun = 299.2 | Jun sun = 321.3 | Jul sun = 358.5 | Aug sun = 332.6 | Sep sun = 259.1 | Oct sun = 190.2 | Nov sun = 115.2 | Dec sun = 74.1 | year sun = 2528.6 |source 1 = Pogoda.ru.net<ref>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33946.htm | title = Climate Averages for Simferopol | language = ru | publisher = Цаг агаар ба уур амьсгал (Погода и климат) | access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (чийгшил ба нар 1991–2020)<ref name = NOAA>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20250420124541/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Simferopol_33955.csv | archive-date = 2025-04-20 | url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Simferopol_33955.csv | title = Simferopol Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=WMOCLINO>{{cite web | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/RussianFederation/CSV/Simferopol_33946.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Simferopol | publisher = [[NCEI|Байгаль орчны мэдээллийн үндэсний төвүүд]] | access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Simferopol|Симферополь}} * [https://web.archive.org/web/20120919072341/http://www.simferopol.info/ Хотын тухай мэдээлэл] == Эшлэл == <references /> {{Украины хот}} [[Ангилал:Крымын суурин]] [[Ангилал:Симферополь| ]] [[Ангилал:Крымын хойг]] [[Ангилал:Эртний Грекийн хот]] [[Ангилал:Украины археологийн олдворт газар]] [[Ангилал:Европын археологийн олдворт газар]] [[Ангилал:Украины их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Скифүүд]] s2uwp0q00roooe1bg0fqz698ortl6ta 0 51531 859473 859277 2026-06-20T14:11:44Z Enkhsaihan2005 64429 859473 wikitext text/x-wiki {{Short description|Германы Умард Райн-Вестфали мужийн нийслэл}} {{Инфобокс Германы газар | German_name = <small>''Düsseldörp'' ([[Доод Франк аялгууд|Доод Франк]])<br> ''Düsseldörp'' ([[Рипуар хэл|Рипуар]])</small> | Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister | area_metro = <!-- Metropolitan area, in km². XXX.XX (no commas or other text) --> | Gemeindeschlüssel = 05 1 11 000 | pop_metro = 11300000 ([[Райн-Рур]]) | pop_urban = 1500000<ref>{{cite web |url=https://www.duesseldorf.de/fileadmin/Amt12/statistik/stadtforschung/download/Demografie-Monitoring_2013_bis_2018.pdf |title=Demografie-Monitoring Düsseldorf 2013 bis 2018 |author=Amt für Statistik und Wahlen |language=Герман |access-date=2026-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121110756/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/rp1_juni09.html |archive-date=2010-01-21 }}</ref> | year = <!-- Year founded (not "year of first recorded mention") --> | name = Дюссельдорф | type = Хот | image_skyline = {{multiple image |total_width = 280 |border = infobox |perrow = 1/2/2/2 |caption_align = center |image1 = Rheinkniebrücke at night.jpg |caption1 = Гэрэлтэж буй [[Райны цамхаг]] болон [[Райнкни гүүр]]тэй Дюссельдорфын шөнийн үзэмж |image2 = GraphyArchy - Wikipedia 00667.jpg |caption2 = [[Шинэ гааль]] |image3 = GraphyArchy - Wikipedia 00589.jpg |caption3 = [[:de:Kö-Bogen|Кё-Боген]] |image4 = GraphyArchy - Wikipedia 00579.jpg |caption4 = [[Умард Райн-Вестфалийн урлагийн цуглуулга#Штэндехаус дахь K21|Штэндехаус]] |image5 = Koenigsallee 2019 -WPWP.jpg |caption5 = [[Хааны гудамж (Дюссельдорф)|Хотын гудамж]] |image6 = Königsallee in Düsseldorf Girardetbrücke bei Nacht.jpg |caption6 = Гирардет гүүр |image7 = Düsseldorf Benrath - Schlosspark - Statuen 31 ies.jpg |caption7 = [[Бенратын ордон|Бенратын ордны]] цэцэрлэг }} | image_flag = File:Flagge der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg | image_coa = Wappen der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | image_plan = North rhine w D.svg | state = Умард Райн-Вестфали | region = [[Дюссельдорф (бүс нутаг)|Дюссельдорф]] | elevation = 38 | area = 217.41 | postal_code = 40210–40629 | area_code = 0211, 0203, 02104 | licence = D | divisions = 10 дүүрэг, 50 хороолол | mayor = [[Штефан Келлер (улс төрч)|Штефан Келлер]]<ref>[https://www.wahlergebnisse.nrw/kommunalwahlen/2020/index_obb_lr.shtml Wahlergebnisse in NRW Kommunalwahlen 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517032138/https://www.wahlergebnisse.nrw/kommunalwahlen/2020/index_obb_lr.shtml |date=2022-05-17 }}, Land Nordrhein-Westfalen, татаж авсан 2026-06-20.</ref> | leader_term = 2025&ndash;30 | party = [[Германы Христийн Ардчилсан Холбоо|ХАХ]] | ruling_party1 = CDU | ruling_party2 = Greens |website = {{URL|https://www.duesseldorf.de/}} }} '''Дюссельдорф''' ({{Audio|De-Düsseldorf.ogg|'''Düsseldorf'''}}) нь [[Умард Райн-Вестфален]] муж улсын нийслэл нь бөгөөд 598.686 хүн амтай (2013 оны арванхоёрдугаар сарын 31-ний байдлаар), муж улсдаа хүн амын тоогоороо [[Кёльн]] хотын дараа хоёрдугаарт байранд бичигддэг хот юм. Муж улс нь нийт 5 сая гаран хүн амтай бөгөөд мужийн захиргаа нь Дюссельдорф хотод байрладаг. Дюссельдорф хот нь [[Рейн мөрөн|Райн мөрний]] дэргэд оршдог, [[Райн-Руурын метропол нутаг|Райн-Руурын метропол нутгийн]] төвд байрлалтай ба энэ нутаг нь нийт 10 сая гаран оршин суугчтай европын эдийн засгийн гол төв нь болж явдаг. Германаас олон улсын эдийн засгийн чухал нөлөө бүхий хотуудад [[Майны Франкфурт]], [[Берлин]], [[Хамбург]] болон [[Мюнхен]] хотын дараа 5-дугаарт бичигддэг том хотын нэг юм.<ref>Hans Heinrich Blotevogel: {{Webarchiv|url=http://www.raumplanung.uni-dortmund.de/rlp/Personal/Blotevogel/original/2006_Blotevogel_Leitlinien_Landesentwicklungspolitik.pdf |wayback=20070711023623 |text=''Metropolräume und ländliche Räume – eine Solidargemeinschaft?'' Vortrag am 24. November 2005, Hannover, veröffentlicht in: Niedersächsisches Ministerium für den ländlichen Raum, Ernährung, Landwirtschaft und Verbraucherschutz sowie Akademie für Raumforschung und Landesplanung: ''Leitlinien der niedersächsischen Landesentwicklungspolitik 2005, 3. Fachkongress am 24. November 2005 im Alten Rathaus, Hannover'', Tagungsbericht, S. 14. |archiv-bot=2024-06-05 20:40:52 InternetArchiveBot }}</ref><ref>Hans Heinrich Blotevogel: {{Webarchiv|url=http://gl.berlin-brandenburg.de/imperia/md/content/bb-gl/leitbild/fachkonferenz-1/blotevogel.pdf |wayback=20160304110352 |text=''Die Bedeutung der Metropolregionen in Europa'' |archiv-bot=2023-09-26 10:09:21 InternetArchiveBot }} (PDF; 736&nbsp;kB), siehe insbesondere Chart ''Metropolfunktionen in Städten'' (Abbildung aus dem Raumordnungsbericht 2005); Vortrag auf der Fachkonferenz ''Berlin-Brandenburg in Europa'', Berlin, 2. März 2006; abgerufen am 18. Juni 2011.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |title=GaWC-Studie 2010 |access-date=2015-05-03 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527184751/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |url-status=dead }}, Düsseldorf dort nach Frankfurt und München als dritte deutsche „world city“ gelistet, in Kategorie „Beta+“ gleichauf mit Hamburg und Berlin, abgerufen am 20. September 2011.</ref><ref>[http://diepresse.com/text/home/immobilien/markt/664761/Die-grossen-Fische-werden-immer-groesser Online-Portal DIE PRESSE (Österreich): ''Die großen Fische werden immer größer''], Artikel vom 24. April 2011, eingesehen am 19. Juni 2011.</ref> Дюссельдорф нь үзэсгэлэн худалдааны хот ба [[Э.ОН]] болон [[Хенкел (Аж ахуйн нэгж)|Хенкел]] гэх мэт германы [[Германы үнэт цаасны арилжааны индекс|DAX]]-д бүртгэлтэй томоохон концернуудын төв нь байрладаг байна. Мөн эдийн засгийн шалгалт, аж ахуй нэгж- болон хуулийн зөвлөгөө,<ref>{{Webarchiv|url=https://www.duesseldorf.de/wirtschaftsfoerderung/pdf/standortprofil.pdf |wayback=20121021152236 |text=Landeshauptstadt Düsseldorf, Standortprofil Düsseldorf 2008. |archiv-bot=2023-09-26 10:09:21 InternetArchiveBot }} (PDF; 3&nbsp;MB)</ref><ref>[http://www.rp-online.de/region-duesseldorf/duesseldorf/nachrichten/duesseldorf-hochburg-fuer-anwaelte-1.2664858 Gert Kaiser Düsseldorf – Hochburg für Anwälte, 2012-01-07]</ref> [[зар сурталчилгаа]],<ref>{{Cite web |url=http://www.duesseldorf.de/presse/pld/d2008/d2008_07/d2008_07_28/08072813_160.pdf |title=Landeshauptstadt Düsseldorf, Pressemitteilung vom 28. Juli 2008. |access-date=2015-05-03 |archive-date=2011-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825230412/http://www.duesseldorf.de/presse/pld/d2008/d2008_07/d2008_07_28/08072813_160.pdf |url-status=dead }}</ref> болон [[хувцас загвар]]<ref>{{Cite web |url=http://www.anteon.de/images/stories/Anteon/Pressearchiv/IZ_280808.pdf |title=Immobilien Zeitung: ''Mehr Räume für die große Modenschau'' vom 28. August 2008, abgefragt am 1. März 2009. |access-date=2015-05-03 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718195759/http://www.anteon.de/images/stories/Anteon/Pressearchiv/IZ_280808.pdf |url-status=dead }}</ref> мөн түүнчлэн чухал [[Хөрөнгө оруулалтын газар|банкууд]]- болон [[Дюссельдорфын үнэт цаасны арилжаа|үнэт цаасны арилжааны газар]]<ref>[http://www.ft.com/intl/cms/s/0/fbdec328-00cd-11e2-9dfc-00144feabdc0.html#axzz28WXF7yXf http://www.ft.com/home/europe]</ref><ref>[https://www.boersen-zeitung.de/index.php?li=1&artid=2014203800 Martin Renker: ''Bankenstandort Nordrhein-Westfalen ist stark – aber nicht ohne Schwächen'']. Artikel vom 23. Oktober 2014 im Portal ''boersen-zeitung.de'', abgerufen am 25. Oktober 2014</ref> зэрэгт германдаа хамгийн сайн орлоготой газрын тоонд ордог. ==Түүх== {{өргөтгөх хэсэг}} ==Газар зүй== ===Уур амьсгал=== {{Уур амьсгалын хүснэгт|width=auto | location = Дюссельдорф (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1981–одоо) | metric first = Y | single line = Y |Jan record high C = 17.3 |Feb record high C = 21.0 |Mar record high C = 25.7 |Apr record high C = 28.8 |May record high C = 33.8 |Jun record high C = 36.8 |Jul record high C = 40.7 |Aug record high C = 38.5 |Sep record high C = 34.0 |Oct record high C = 27.7 |Nov record high C = 21.0 |Dec record high C = 17.5 |year record high C = 40.7 | Jan avg record high C = 12.8 | Feb avg record high C = 13.9 | Mar avg record high C = 18.9 | Apr avg record high C = 24.1 | May avg record high C = 27.9 | Jun avg record high C = 31.5 | Jul avg record high C = 33.2 | Aug avg record high C = 32.4 | Sep avg record high C = 27.3 | Oct avg record high C = 22.0 | Nov avg record high C = 16.6 | Dec avg record high C = 13.1 | year avg record high C = 35.0 |Jan record low C = -20.8 |Feb record low C = -15.4 |Mar record low C = -16.1 |Apr record low C = -6.3 |May record low C = -1.2 |Jun record low C = 2.4 |Jul record low C = 4.8 |Aug record low C = 5.0 |Sep record low C = 0.7 |Oct record low C = -6.2 |Nov record low C = -9.4 |Dec record low C = -15.3 |year record low C= -20.8 |Jan high C = 6.0 |Feb high C = 7.2 |Mar high C = 11.1 |Apr high C = 15.6 |May high C = 19.4 |Jun high C = 22.5 |Jul high C = 24.7 |Aug high C = 24.2 |Sep high C = 20.1 |Oct high C = 15.2 |Nov high C = 10.0 |Dec high C = 6.6 | year high C = 15.2 |Jan mean C = 3.4 |Feb mean C = 4.0 |Mar mean C = 6.9 |Apr mean C = 10.5 |May mean C = 14.3 |Jun mean C = 17.3 |Jul mean C = 19.4 |Aug mean C = 18.9 |Sep mean C = 15.3 |Oct mean C = 11.2 |Nov mean C = 7.1 |Dec mean C = 4.2 |year mean C = 11.0 |Jan low C = 0.5 |Feb low C = 0.7 |Mar low C = 2.6 |Apr low C = 5.0 |May low C = 8.7 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 14.0 |Aug low C = 13.7 |Sep low C = 10.7 |Oct low C = 7.5 |Nov low C = 3.9 |Dec low C = 1.5 | year low C = 6.7 | precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 61.5 |Feb precipitation mm = 56.5 |Mar precipitation mm = 54.1 |Apr precipitation mm = 46.4 |May precipitation mm = 61.1 |Jun precipitation mm = 65.7 |Jul precipitation mm = 73.2 |Aug precipitation mm = 77.0 |Sep precipitation mm = 60.3 |Oct precipitation mm = 61.2 |Nov precipitation mm = 63.8 |Dec precipitation mm = 70.0 | year precipitation mm =750.7 | unit precipitation days = 0.1 мм |Jan precipitation days = 17.5 |Feb precipitation days = 15.9 |Mar precipitation days = 16.1 |Apr precipitation days = 12.5 |May precipitation days = 13.9 |Jun precipitation days = 14.1 |Jul precipitation days = 14.6 |Aug precipitation days = 14.7 |Sep precipitation days = 14.2 |Oct precipitation days = 15.5 |Nov precipitation days = 17.2 |Dec precipitation days = 18.8 |year precipitation days = 185.1 |Jan sun = 56.9 |Feb sun = 73.1 |Mar sun = 125.0 |Apr sun = 172.6 |May sun = 202.0 |Jun sun = 199.3 |Jul sun = 208.2 |Aug sun = 193.9 |Sep sun = 149.5 |Oct sun = 109.8 |Nov sun = 62.5 |Dec sun = 47.1 |year sun = 1610.6 |Jan humidity = 81.6 |Feb humidity = 78.6 |Mar humidity = 73.5 |Apr humidity = 68.2 |May humidity = 68.5 |Jun humidity = 69.3 |Jul humidity = 68.8 |Aug humidity = 70.8 |Sep humidity = 76.5 |Oct humidity = 80.5 |Nov humidity = 83.6 |Dec humidity = 84.3 | year humidity =75.4 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 3.4 |Feb snow days = 2.3 |Mar snow days = 0.7 |Apr snow days = 0 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0.3 |Dec snow days = 1.8 |year snow days = 8.5 | source 1 = [[NOAA]]<ref name=NOAA>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20230916125911/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Duesseldorf_10400.csv |archive-date=16 September 2023 |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Duesseldorf_10400.csv |title=Düsseldorf Climate Normals 1991–2020 |publisher=[[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] |access-date=2026-06-20 }}</ref> |source 2 = Deutscher Wetterdienst<ref>{{cite web |url=https://opendata.dwd.de/climate_environment/CDC/observations_germany/climate/ |title=Monatswerte Düsseldorf |access-date=2026-06-20 |publisher=Deutscher Wetterdienst |date=2020 |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928185254/https://opendata.dwd.de/climate_environment/CDC/observations_germany/climate/ |url-status=live }}</ref> Source 3: Wetterdienst.de<ref>{{Cite web|url=https://www.wetterdienst.de/Deutschlandwetter/Duesseldorf/Klima/|title=Klima Düsseldorf|website=Wetterdienst.de}}</ref> }} == Ном, сурах бичиг == === Хотын газар зүй болон эдийн засаг=== * Harald Frater (Hrsg.) u.&nbsp;a.: ''Der Düsseldorf Atlas''. Emons, Köln 2004, ISBN 3-89705-355-1. * Friedrich-Wilhelm Henning: ''Düsseldorf und seine Wirtschaft, Zur Geschichte einer Region''. Droste, Düsseldorf 1981, In zwei Bänden, ISBN 3-7700-0595-3. * Landeshauptstadt Düsseldorf: ''Statistisches Jahrbuch 2007, 105. Jahrgang''. Amt für Statistik und Wahlen, Düsseldorf 2008, o. ISBN. === Түүхийн талаар === * Maik Kopleck (Hrsg.), Alexander Scherer: ''PastFinder Düsseldorf.'' PastFinder-Verlag, Hongkong 2008, ISBN 978-988-99780-5-1. * Friedrich Lau: ''Geschichte der Stadt Düsseldorf''. Bagel, Düsseldorf 1921 in zwei Bänden, Nachdruck aus dem Stadtarchiv von 1980. * Hugo Weidenhaupt (Hrsg.): ''Kleine Geschichte der Stadt Düsseldorf''. Triltsch-Verlag, Düsseldorf 1979, 1983, ISBN 3-7998-0000-X. * Hugo Weidenhaupt (Hrsg.): ''Düsseldorf Geschichte von den Ursprüngen bis ins 20. Jahrhundert. Band 1 Von der ersten Besiedlung zur frühneuzeitlichen Stadt (bis 1614)''. Schwann 1988, ISBN 3-491-34221-X. * Hugo Weidenhaupt (Hrsg.): ''Düsseldorf Geschichte von den Ursprüngen bis ins 20. Jahrhundert. Band 2 Von der Residenzstadt zur Beamtenstadt (1614–1900)''. Schwann 1988, ISBN 3-491-34222-8. * Hugo Weidenhaupt (Hrsg.): ''Düsseldorf Geschichte von den Ursprüngen bis ins 20. Jahrhundert. Band 3 Die Industrie- und Verwaltungsstadt (20. Jahrhundert)''. Schwann 1989, ISBN 3-491-34223-6. * Hugo Weidenhaupt (Hrsg.): ''Düsseldorf Geschichte von den Ursprüngen bis ins 20. Jahrhundert. Band 4 Zeittafel und Register''. Schwann 1990, ISBN 3-491-34224-4. * Fritz Dross: ''Kleine Düsseldorfer Stadtgeschichte'', Verlag Friedrich Pustet, Regensburg 2007. * Erich Keyser (Hrsg.): ''Rheinisches Städtebuch.'' Bd 3,3. Teilband aus: ''Deutsches Städtebuch. Handbuch städtischer Geschichte.'' Im Auftrage der Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen und mit Unterstützung des Deutschen Städtetages, des Deutschen Städtebundes und des Deutschen Gemeindetages. Kohlhammer, Stuttgart 1956. * ''Filmschätze Düsseldorf'' Video-Dokumentation 20er – 80er Jahre, Verlag Rheinische Post 2009. === Архитектур болон соёл урлаг=== * Roland Kanz und Jürgen Wiener (Hrsg.): ''Architekturführer Düsseldorf''. Dietrich Reimer Verlag, Berlin 2001, ISBN 978-3-496-01232-0. * Paul Ernst Wentz: ''Architekturführer Düsseldorf. Ein Führer zu 95 ausgewählten Bauten.'', Droste Verlag, Düsseldorf 1975, ISBN 3-7700-0408-6. * Joachim Erwin (Hrsg.): ''Pläne Projekte Bauten Architektur und Städtebau in Düsseldorf 2000 bis 2015''. Braun, Berlin 2007, ISBN 978-3-938780-00-8. * Rolf Purpar: ''Kunststadt Düsseldorf – Objekte und Denkmäler im Stadtbild'', Grupello, Düsseldorf 2009, ISBN 3-89978-044-2. * Rolf Purpar: ''Düsseldorf''. Vista Point, Köln 2005, ISBN 3-88973-679-3. * Sonja Schürmann: ''Düsseldorf, Eine moderne Landeshauptstadt mit 700jähriger Geschichte und Kultur''. DuMont, 2. Aufl., Köln 1989, ISBN 3-7701-1787-5. * Ewald Grothe: ''Vom Katholikentag zum Fest der Generationen. Die Geschichte des Landeshauses und der Villa Horion 1909 bis 2009'', Düsseldorf 2009 ISBN 978-3-00-027862-4. * Manfred Becker-Huberti (Hrsg.): ''Düsseldorfer Kirchen – Die katholischen Kirchen im Stadtdekanat Düsseldorf'', J.P. Bachem-Verlag, Köln 2009, ISBN 978-3-89978-044-4. * Wolfgang Funken: ''Ars Publica Düsseldorf; Geschichte der Kunstwerke und kulturellen Zeichen im öffentlichen Raum der Landeshauptstadt''. Klartext Verlagsges. m.b.H., 2012, Drei Bände, ISBN 978-3-8375-0873-4, ISBN 978-3-8375-0874-1 und ISBN 978-3-8375-0875-8. * {{DNB-Portal|4013255-9|TYP=Ном ба утга зохиол:}} === Бусад === * Udo Achten u.&nbsp;a.: ''Düsseldorf zu Fuß. 19 Stadtrundgänge durch Geschichte und Gegenwart''. Klartext, Essen 2009, ISBN 978-3-89861-564-8. * Heinz Stolz: ''Düsseldorf – ein Haus- und Lesebuch''. Schwann, Düsseldorf 1959. * Oswald Gerhard, Wilhelm Kleeblatt: ''Düsseldorfer Sagen aus Stadt und Land''. Verlag der Goethe-Buchhandlung Düsseldorf, Düsseldorf 1982. * Landeshauptstadt Düsseldorf (Hrsg.): ''125 Jahre Berufsfeuerwehr Düsseldorf'', Düsseldorf 1997. * Rudi vom Endt: ''Düsseldorf – So wie es war …''. Droste Verlag, Düsseldorf 1962, S. 20, ISBN 3-7700-0075-7. == Цахим холбоос == * [http://www.duesseldorf.de/ Дюссельдорф хотын албан ёсны вэб хуудас] * [http://www.duesseldorf-tourismus.de/ Дюссельдорф хотын албан ёсны Марктинг & Аялал жуулчлалын ХХК вэб хуудас] * [http://www.geschichte-in-duesseldorf.de/ Дюссельдорф хотын түүх] * [http://www.youtube.com/watch?v=uCpPcxc4FoM ''Düsseldorf – Come Closer (English)'', Дюссельдорф хотын талаар] * [https://web.archive.org/web/20150424014216/http://www.stadt-news.de/ Stadt-News –Дюссельдорф хотын интернэт сонин ] * [http://www.duesselportal.de/ Дюссельдорфын иргэд- болон хотын портал] == Лавлах холбоос == <references /> {{Германы хот}} {{Германы мужийн нийслэл хот}} [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Дюссельдорф| ]] [[Ангилал:Райн мөрний суурин]] [[Ангилал:Германы урьдын нийслэл]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Дотоодын боомттой суурин]] [[Ангилал:Райнланд]] [[Ангилал:Умард Райн-Вестфалены коммун]] [[Ангилал:Умард Райн-Вестфалены суурин]] [[Ангилал:Умард Райн-Вестфалены тойроггүй хот]] ql8kcktvr1khn7dtvownweqc6ue3gxt 0 52086 859474 838425 2026-06-20T14:15:10Z Enkhsaihan2005 64429 859474 wikitext text/x-wiki {{Short description|Германы Тюрингийн суурин}} {{Ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Германы газар |German_name = {{native name|de|Eisenach}} |type = Суурин |image_flag = Hissflagge Eisenach.svg |image_coa = Wappen Eisenach.svg |image_photo = Eisenach von Göpelskuppe.jpg |image_caption = Айзенахын үзэмж |coordinates = {{coord|50|58|34|N|10|19|14|E|type:city(42,000)_region:DE-TH|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Eisenach in WAK.png |plantext = Вартбург дахь Айзенахын байршил |state = Тюринг |district = [[Вартбург (тойрог)|Вартбург]] |elevation = 215 |area = 104.17 |postal_code = 99817 |area_code = 03691, 036920, 036928 |licence = WAK, EA |Gemeindeschlüssel = 16 0 63 105 |divisions = 11 |website = [https://www.eisenach.de/ www.eisenach.de] |mayor = Кристоф Илинг<ref>[https://wahlen.thueringen.de/datenbank/wahl1/wahl.asp?wahlart=BM&wJahr=0000&zeigeErg=LAND&auswertung=2 Gewählte Bürgermeister – aktuelle Landesübersicht], Freistaat Thüringen. Татаж авсан: 2026-06-20.</ref> |leader_term = 2024&ndash;30 |party = ХАХ }} '''Айзенах''' ([[Герман хэл|герм.]] ''Eisenach'') хот нь [[Тюринг]] [[муж]] улсын баруун хэсэгт орших германы хот юм. Энэ хот 1998 оноос эхлэн ямар нэгэн тойрог хотод харъяалагддаггүй бие даасан хот болсон бөгөөд Тюринг мужийн баруун хэсгийн болон, [[Хессен]] мужийн хойд болон зүүн хэсэг нутгийн төв болдог. Айзенах хот нь, дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн хотын баруун хойд хэсэгт байршилтай Вартбург хэмээх цайзаараа алдартай бөгөөд энэ цайз нь дундад зууны үед Тюринг мужийн хааны ордон байсан байна. Албан бусаар энэ хотыг ''Вартбург хот'' хэмээн бас нэрлэдэг байна. 1685 онд алдарт хөгжмийн зохиолч [[Иоганн Себастьян Бах]] нь Айзенах хотод төрсөн аж. 19-р зууны хоёрдугаар хагаст Айзенахд аж үйлдвэржилт хөгжиж эхэлсэн. Үүний үр дүнд 1896 онд автомашины үйлдвэр Айзенах үндэслэн байгуулагдсан бөгөөд энэ нь 1928 онд [[BMW]]-д хамаарах болсон ба сүүлд нь [[Айзенахын автомобилын үйлдвэр]] болон Вартбург хэмээх автомашин үйлдвэрлэж байжээ. Энэхүү уламжлалт автомашины үйлдвэрлэлт нь 1990 оноос эхлэн [[Опел|Адам Опел ХК]]-аар үргэлжилсэн. Автомашины үйлдвэр Опел болон [[Роберт Бош ХХК|Bosch]] нь өнөөдөр 4000 гаран ажилчин ажиллуулж байгаа нь Айзенахыг Тюринг мужийн аж үйлдвэрийн төв болгож байна. ==Түүх== [[Зураг:Nikolaitor_Eisenach.JPG|thumb|left|Николайн цамхаг болон Николайн хаалга]] Хамгийн эртний оршин суугчид нь ойролцоогоор 5500 жилийн тэртээ амьдарч байсан ул мөр байдаг. Мюлхойзерын Чауссеегоос баруун тийш байх Айзенахын тоосгоны үйлдвэрийн хавьцаа эртний керамик эдлэлийн ул мөр олдсон байна.<ref>Felix Humberg: ''Chronik der Wartburgstadt Eisenach und ihrer Umgebung. Die Entwicklung der Stadt Eisenach in der Epoche des vollentfalteten Feudalismus'', Eisenach 1984, S. 307 verortete die Funde fälschlicherweise beim 2&nbsp;km entfernten [[Stregda]].</ref> Тэр үеийн хүмүүс нь дөрвөлжин хэлбэртэй модон баганат сүлжсэн ургамлыг шавардан хийсэн байшинд амьдарч байсан байна. 531 онд хүртэл энэ газар нутаг нь Тюрингийн эзэнт гүрэн хамаарч байв. Тюринг нь [[Франкийн эзэнт гүрэн|Франкчуудад]] цохигдсоны дараа фраенкчууд 8-р зуунд нүүдэллэн ирж Петерсбургийн ойролцоо Хёрзел голын эрэгт суурьшсан байна. Энэ суурьшил газар нь өнөөгийн Айзенах хот юм. Айзенах нь 1180 оны орчим аль хэзээнээс оршин тогтнож байсан тосгон болох Петерсбургийн хаант гүрний бичээст анх удаа дурьдсан байдаг.<ref>Hans Patze (Hrsg.): Thüringen. In: Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Bd. 9, Alfred-Kröner-Verlag, Stuttgart 1989, ISBN 3-520-31302-2, S. 88–90.</ref> ==Газар зүй== [[Зураг:ESA_Michelskuppenblick.jpg|thumb|right|Айзенах хотын төв хэсэг, ар талаар нь Тюрингийн ойн өмнөх уул харагдаж байгаа байдал]] Айзенах хотын төв хэсэг нь Хёрзел голын эрэгт орших бөгөөд энэ гол нь хотын баруун хэсгийн Хёршел дүүрэгт Верра голд нийлдэг юм. Верра гол нь хотын Нойенхоф болон Варта дүүргүүдээр дамжин урсдаг. Хамгийн нам хэсэг нь Хёршел дүүргээс хойд зүгийн Верраталд бөгөөд далайн төвшнөөс дээш 196 м оршино. Өмнө болон баруун өмнө зүгт нь Тюрингийн ой байх ба энэ аажмаар өгссөөр далайн төвшнөөс 400 м хүртэл өгсүүр болдог. Айзенах хот нь 103,85 км² талбайг эзлэх ба үүний 7,44 км² талбайд барилга, 6,10 км² замын талбай, 45,39 км² ХАА-н зориулалт бүхий талбай мөн 1,12 км² талбайг худалдаа үйлчилгээ болон аж үйлдвэрийн зориулалтаар ашигладаг. Цаг уурын хувьд жилдээ 781 - 959 мм хур тунадас унах ба дундаж хур тунадасны хэмжээ 831 мм (муж улсын дундаж: 837 мм) байна. Жилийн дундаж температур 7,6 - 9,0°С байх ба энэ нь Тюринг мужийн дундаж температур юм. Мөн түүнчлэн жилийн дундаж нартай байх хугацаа нь 1423 - 1444 цаг, ихэвчлэн салхилах салхины чиглэл нь баруун болон баруун өмнөд зүг болно.<ref>{{Cite web |url=http://www.tlug-jena.de/uw_raum/umweltregional/ea/index.html?ea08.html |title=Umwelt regional – Klima Thüringer Landesanstalt für Umwelt und Geologie 2013-03-14 |access-date=2015-05-31 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091007/http://www.tlug-jena.de/uw_raum/umweltregional/ea/index.html?ea08.html |url-status=dead }}</ref> ==Хүн ам== [[Зураг:Population_of_Eisenach.svg|thumb|right|Айзенах хотын оршин суугчдын хөгжил]] Айзенах нь аль дундаж зууны үед л Тюринг муждаа хүн ам олонтой хотын тоонд ордог байжээ. 16-р зуунд 4500 орчим, 17-р зууны дундуур 5500 болон 18-р зуунд 6500 орчим хүн амтай байсан гэж таамагладаг аж.<ref>{{Cite web |url=http://www.eisenachonline.de/geschichte-von-eisenach/erste-besiedlung |title=Geschichte Eisenachs 25. Januar 2012 |access-date=2015-05-31 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923234638/http://www.eisenachonline.de/geschichte-von-eisenach/erste-besiedlung |url-status=dead }}</ref> Аж үйлдвэржилтийн жилүүдийн өмнө ч оршин суугчдын тоо байнга өсөж байсан ба 1850 он гэхэд ойролцоогоор 10.000 гаран оршин суугч Айзенах хотод амьдарч байв. Үүнээс хойш 1895-аас 1914 оны хооронд аж үйлдвэрлэлийн салбарууд болох машин үйлдвэрлэл болон автомашины үйлдвэрлэл эрчимтэй хөгжсөнөөр хүн ам нь хоёр дахин нэмэгдсэн бөгөөд энэ нь Тюринг муждаа хүн амын өсөлт нь эрчимтэй нэмэгдсэн хотын тоонд орж байв. Хоёр дэлхийн дайны хооронд 10.000 гаран оршин суугчдаар өссөн. Дэлхийн 2-р дайны дараа цагаачид ихээр ирж суурьшсанаас шалтгаалан түүхэндээ хамгийн олон хүн амын тоонд хүрч, ойролцоогоор 52.000 хүн бүртгэгдэж байжээ. 1945-аас 1989 оны хооронд дээрх тоо 4000 багассан байсан бол хоёр герман нэгдсэний дараа бүр огцом буурч эхэлсэн байна. Харин 90-ээд оны дунд үеэс эдийн засгийн сайжралттай хамааралтайгаар хүн амын бууралт багассан ба түүнээс хойш маш багаар хүн амын тоо буурч байгаа үзүүлэлттэй байна. {| | valign="top" | {| class="wikitable" ! style="background:#efefef;" | Он ! style="background:#efefef;" | Оршин суугчдын тоо |----- | 1791 || align="right" | 8.214 |----- | 1830 || align="right" | 8.698 |----- | 1840 || align="right" | 8.521 |----- | 1864 ¹.12.03 || align="right" | 12.072 |----- | 1875 ¹.12.01 || align="right" | 16.164 |----- | 1880 ¹.12.01 || align="right" | 18.624 |----- | 1885 ¹.12.01 || align="right" | 19.743 |----- | 1890 ¹.12.01 || align="right" | 21.339 |----- | 1895 ¹.12.02 || align="right" | 24.346 |----- | 1905 ¹.12.01 || align="right" | 35.153 |----- |} | valign="top" | {| class="wikitable" ! style="background:#efefef;" | Он ! style="background:#efefef;" | Оршин суугчдын тоо |----- | 1910 ¹.12.01 || align="right" | 38.362 |----- | 1925 ¹.06.16 || align="right" | 43.385 |----- | 1933 ¹.06.16 || align="right" | 44.695 |----- | 1939 ¹.05.17 || align="right" | 50.464 |----- | 1946 ¹.10.29 || align="right" | 51.834 |----- | 1950 ¹.08.31 || align="right" | 51.777 |----- | 1960.12.30 || align="right" | 48.109 |----- | 1971 ¹.01.01 || align="right" | 50.918 |----- | 1981 ¹.12.31 || align="right" | 50.674 |----- | 1985.12.31 || align="right" | 50.559 |} | valign="top" | {| class="wikitable" ! style="background:#efefef;" | Он ! style="background:#efefef;" | Оршин суугчдын тоо |----- | 1988.12.31 || align="right" | 48.361 |----- | 1995.12.31 || align="right" | 45.337 |----- | 2000.12.31 || align="right" | 44.442 |----- | 2005.12.31 || align="right" | 43.727 |----- | 2007.12.31 || align="right" | 43.308 |----- | 2008.12.31 || align="right" | 43.051 |----- | 2009.12.31 || align="right" | 42.847 |----- | 2010.12.31 || align="right" | 42.750 |----- | 2011.12.31 || align="right" | 42.661 |----- | 2012.12.31 || align="right" | 41.744 |} |} ¹ Үндэсний хүн амын тооллогоор гарсан тоо ==Соёл урлаг болон үзмэрийн газрууд== [[Зураг:Thuringia Eisenach asv2020-07 img23 Wartburg Castle.jpg|thumb|right|Вартбург]] [[Зураг:Thuringia Eisenach asv2020-07 img18 StGeorge Church.jpg|thumb|right|Георгийн сүм (Айзенах)]] [[Зураг:Thuringia Eisenach asv2020-07 img14 Bach Museum.jpg|thumb|right|Иоганн Себастьян Бахын төрсөн гэр болон өргөтгөл байшинд нь түүнд зориулсан музеи]] Хотын үзэсгэлэнт газруудын нэгд мэдээжийн хэрэг дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн Вартбург цайз орно. Үүнээс гадна 1180 баригдсан [[Георгийн сүм (Айзенах)|Георгийн сүм нь]] Тюрингийн хатан хаан Ариун Элизабетийн хуримаа хийсэн болон [[Иоганн Себастьян Бах]]-д угаалга үйлдсэн сүм юм. Мөн Айзенахын хуучин хотын хэсэгт нийт 2,84 км урт хотыг хамгаалах хэрэм хана байсан ба энэ хэрэм нь 1130 оны үед баригдсан байна. Энэ хэрэмд 22 цамхаг болон хот руу нэвтрэн орох таван хаалгатай байснаас өнөөдөр ганцхан Николайн хаалга л үлдсэн ажээ. ==Эдийн засаг== [[Зураг:OPEL_Eisenach_Gesamtansicht_2009.jpg|thumb|right|Айзенах хот дахь [[Опел]]ын үйлдвэр]] 1898 оноос хойш Айзенах хотод автомашин зохион бүтээн үйлдвэрлэж байна. Айзенахын автомашины үйлдвэр нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдсан автомашины үйлдвэрт [[Дикси (автомашины загвар)|Дикси]] хэмээх автомашин үйлдвэрлэж байсныг 1928 [[BMW]] худалдан авсан байдаг. Дэлхийн 2-р дайн болон түүнээс хойш 1950-д оны дунд үе хүртэл энд мотоцикл үйлдвэрлэж байж. [[Зүүн Герман|Ардчилсан Герман Улс]]ын Айзенахын автомобилийн үйлдвэр нэртэйгээр үйлдвэрлэлээ явуулж байхдаа [[Вартбург (автомашин)|Вартбург]] хэмээх автомашиныг үйлдвэрлэж байж. Үүний дараа 1992 оноос эхлэн хотын баруун хэсэгт [[Опел|Адам Опел ХК]]-ны охин компани болох [[Опел Айзенах]] ХХК өөрийн үйлдвэрийг барин үйлдвэрлэлээ явуулж байна. == Ном зүй == * Gerd Bergmann: ''Eisenacher Eisenbahngeschichte''. Stadtarchiv Eisenach, 1997. * Reinhold Brunner: ''Geschichte der Stadt Eisenach''. Wartberg-Verlag, Gudensberg 2004, ISBN 978-3-8313-1460-7. * Reinhold Brunner: ''Von der Judengasse zur Karlstraße. Jüdisches Leben in Eisenach''. Hain-Verlag, Weimar 2003, ISBN 978-3-89807-050-8. * Reinhold Brunner: ''Die Verfolgung, Vertreibung und Ermordung der jüdischen Menschen Eisenachs 1938–1942''. Stadtarchiv Eisenach, 1998. * Reinhold Brunner: ''Das war das 20. Jahrhundert in Eisenach''. Wartberg-Verlag, Gudensberg 2000, ISBN 978-3-86134-970-9. * Ulrike Frank: ''Weißt du noch? Mitten aus dem Eisenacher DDR-Alltag''. Herkules-Verlag, Kassel 2011, ISBN 978-3-941499-61-4. * Ulrike Frank: ''Mit dem Esel auf die Wartburg – Geschichten und Anekdoten aus dem alten Eisenach''. Wartberg-Verlag, Gudensberg 2007, ISBN 978-3-8313-1803-2. * Walter Höhn: ''Eisenach: Die Wartburgstadt zwischen Rennsteig und Hörselberge''. Verlag Imhof, Petersberg 2010, ISBN 978-3-86568-561-2. * Herlind Reiss: ''Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland – Kulturdenkmale in Thüringen (Band 2.1). Stadt Eisenach Landhäuser und Villen am Fuße der Wartburg''. E. Reinhold Verlag, Altenburg 2007, ISBN 978-3-937940-24-3 * Stefan Wolter: ''Bedenket das Armuth! Das Armenwesen der Stadt Eisenach im ausgehenden 17. und im 18. Jahrhundert'', Hainholz-Verlag Göttingen, ISBN 3-932622-22-7. == Цахим холбоос == {{Commons|Eisenach|Айзенах}} ==Эшлэл== <references /> {{Тюринг муж нутгийн тойрог хотууд болон тойроггүй хотууд}} {{Германы хот}} [[Ангилал:Тюрингийн коммун]] [[Ангилал:Айзенах| ]] [[Ангилал:Тюрингийн тойроггүй хот]] 6pdsyeefl8tkfcu0gnpqb40bftdpqeg 0 52164 859476 831086 2026-06-20T14:32:34Z Enkhsaihan2005 64429 859476 wikitext text/x-wiki {{about|суурины |хүрээлж буй дүүргийн тухай|Кайзерслаутерн (дүүрэг)}} {{Инфобокс Германы газар | German_name = <small>{{native name|pfl|Lautre}}</small> | type = Суурин | image_coa = Kaiserslautern-Stadtwappen.svg | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Kaiserslautern 19.JPG | caption1 = Кайзерслаутерний харагдах байдал | image2 = Marienkirche-Kaiserslautern-3.JPG | caption2 = Гэгээн Мэригийн сүм | image3 = KaiserslauternStiftskirche-1.jpg | caption3 = Коллежийн сүм | image4 = St.-Martins-Platz Kaiserslautern.jpg | caption4 = Гэгээн Мартины талбай | image5 = Siedlung Bahnheim 1.jpg | caption5 = [[Garden city хөдөлгөөн|Garden city]] Банхайм }} | state = Райнланд-Пфальц | district = urban | mayor = Беате Киммель<ref>[https://www.swr.de/swraktuell/rheinland-pfalz/kaiserslautern/kaiserslautern-oberbuergermeister-weichel-geht-kimmel-tritt-amt-an-100.html Beate Kimmel ist neue Oberbürgermeisterin von Kaiserslautern – Klaus Weichel im Ruhestand], SWR Aktuell, 28 August 2023.</ref> | leader_term = 2023–31 | Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister | party = [[Германы Социал-Демократ Нам|СДН]] | area = 139.74 | elevation = 251 | Gemeindeschlüssel = 07312000 | area_code = 0631, 06301 | website = [https://www.kaiserslautern.de kaiserslautern.de] | image_plan = Rhineland-Palatinate KL (urban).svg | plantext = Райнланд-Пфальц дахь байршил | image_flag = Flag of Kaiserslautern.svg | coordinates = {{coord|49|26|41|N|7|46|8|E|format=dms|display=inline,title}} | postal_code = 67655–67663 | licence = KL }} '''Кайзерслаутерн''' ([[Герман хэл|герм.]] ''Kaiserslautern'') бол аж үйлдвэрлэлийн хот бөгөөд Пфальцын ойн баруун хойд зүгт, [[Райнланд-Пфальц]] мужийн өмнө хэсэгт оршдог. Энэ хот нь ямар нэг тойрог хотод харъяалагддаггүй бие даасан хот юм. 12-р зууны дунд үе нь түүний хөгжил цэцэглэлтийн эхлэл байсан ба Фриедрих I. Барборассогийн зарлигаар 1100 онд Пфальцын цайзад өргөтгөл хийн нэмэлт ордон бариулж байжээ. 30 жилийн дайны дараа Испани болон Шведийн хаанд эзлэгдэж байсан. 19-р зуунд Баварийн эзэн хаант улсад хамаарч байсан ба тухайн үедээ даавууны үйлдвэрлэл, металлын үйлдвэрлэл болон [[Машин үйлдвэрлэл|машин үйлдвэрлэлийн]] салбар эрчимтэй хөгжиж Пфальц муждаа чухал аж үйлдвэрлэлийн төв болж байв. 2014 оны зургаадугаар сард хийгдсэн хүн амын тооллогоор нийт 98.166 оршин суугч бүртгэгдсэн байна. Кайзерслаутернд байрлах америкийн цэргийн баазад нийт 50.000 америк цэрэг, түүний төрөл садан болон энгийн иргэд байдаг нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|америкаас]] гадна байрлах дэлхийн хамгийн том цэргийн бааз юм. ==Түүхийн тойм== Кайзерслаутерн орчмын нутагт чулуун зэвсгийн үеийн сүүлээр хүмүүс оршин сууж байснаас гадна Ромын эзэнт гүрний эзэмшил нутаг байсан баримтууд байдаг. МЭӨ 800 оны үеэс энэ нутагт байнгын суурин бий болсон. 830-аад оны үед Лоршерийн эзэнт гүрний эзэмшлийн бичигт ''Вилла Лутра''-г анх удаа дурдсан байдаг. 1152 онд Барбаросса нь энд цайз бариулсан учраас өнөөдрийг хүртэл Кайзерслаутернийг ''"Барбароссагийн хот"'' хэмээн нэрлэдэг ажээ. [[Рудольф I.|Хабсбургийн Рудольф]] 1276 онд Лаутерд хот гэж нэрлэх эрхийг өгчээ. Пфальц-Лаутерны эзэн Иоханн Казимир нь 1571 онд Барбароссагийн цайзын дэргэд ордон бариулсан байна. 1688 онд тус хотод Пфальцын эзэмшлийн төлөөх тулаан, дараа нь испаны эзэмшлийн төлөөх тулаан болсон бөгөөд 1703 онд буцаад францын эзэмшилд очсон ба францчууд тэнд байсан бүх цайз цамхагийг дэлбэлэн сүйтгэжээ. 1816 онд Баварийн эзэн гүрэн Кайзерслаутернийг Наполеоны эзэмшлээс чөлөөлөн өөртөө авсан байна. 1850 оноос хойш Кайзерслаутерн нь аж үйлдвэрийн хот болон хөгжсөн. Үүнд анхны ноосон нэхмэлийн үйлдвэр болон оёдлын машины үйлдвэрүүдийг нэрлэж болно. [[Дэлхийн 1-р дайн]]ы дараа тус хот нь францын мэдэлд (1930 он хүртэл) байсан. 1933 оны гуравдугаар сараас Кайзерлаутернд ''үндэсний социализм'' хөдөлгөөн эхэлсэн. Үүний уршигаар олон олон евреи үндэстэн амь үрэгдсэн буюу эсвэл энд тэндхийн хорих лагерьт ачигдсан байна.<ref>[http://www.lpb-bw.de/publikationen/pogrom/pogrom7.htm Die Nacht als die Synagogen brannten], Landeszentrale für politische Bildung Baden-Württemberg, abgerufen 28. Dezember 2014</ref><ref>{{Webarchiv|url=http://www.vvn-bda-kl.de/spuren/ww/klre.html |wayback=20150104235740 |text=Stadt Kaiserslautern: „Rassische“ Verfolgung und „Euthanasie“ |archiv-bot=2025-09-17 14:51:05 InternetArchiveBot }}, VVN-BdA Kaiserslautern, abgerufen 4. Januar 2015</ref> [[Дэлхийн 2-р дайн]]д буюу 1940 оноос эхлэн Кайзерслаутерн нь бөмбөгдөлтөнд өртөн хотын ихэнх хэсэг сүйдсэн дүр зурагтай байв. 1945 оны гуравдугаар сарын 20-нд Кайзерслаутернийг америкчууд эзэлсэнээр энэ хотод дэлхийн 2-р дайн дуусав. 1966 онд Кайзерслаутернд [[Опел]] өөрийн салбар үйлдвэрээ нээсэн.<ref>[http://www.opel.de/opel-erleben/ueber-opel/company/produktionsstaetten.html opel.de: Komponentenwerk Opel]</ref> Гэвч ихэнх газар нутгийг нь америкчууд өөрийн цэргийн баазын зориулалтаар ашиглах нь янз бүрийн үйлдвэрүүд өргөжин тэлэхэд ихээхэн саад болж байсан. ==Газар зүй, цаг агаар== Кайзерслаутерн нь далайн төвшнөөс дээш 251 метрт оршдог. Лаутер гол нь хотыг дайран урсдаг боловч яг хотын төв хэсгийг нь газар доогуур барьсан каналын системээр урсан өнгөрдөг юм. Кайзерслаутернд ойрхон орших том хотуудаас нэрлэвэл, зүүн талдаа ойролцооогоор 75 км-т [[Райны Лудвигсхафен]], зүүн хойд хэсэгтээ 80 км орчимд [[Майнц]] хот болон баруун талд нь ойролцоогоор 75км-т Заарбрюкен хот оршдог. ===Уур амьсгал=== {{Уур амьсгалын хүснэгт |metric first = yes |single line = yes |location=Кайзерслаутерн <!-- Average high temperatures --> |Jan high C=4 |Feb high C=5 |Mar high C=10 |Apr high C=13 |May high C=19 |Jun high C=22 |Jul high C=25 |Aug high C=25 |Sep high C=20 |Oct high C=15 |Nov high C=9 |Dec high C=5 |year high C= <!-- Mean daily temperature --> |Jan mean C=1.3 |Feb mean C=2.1 |Mar mean C=5.7 |Apr mean C=9.5 |May mean C=13.9 |Jun mean C=15.0 |Jul mean C=19.1 |Aug mean C=18.4 |Sep mean C=14.3 |Oct mean C=10.0 |Nov mean C=5.2 |Dec mean C=2.3 |year mean C= <!-- Average low temperatures --> |Jan low C=-1 |Feb low C=-2 |Mar low C=2 |Apr low C=3 |May low C=8 |Jun low C=12 |Jul low C=14 |Aug low C=13 |Sep low C=9 |Oct low C=6 |Nov low C=3 |Dec low C=1 |year low C= <!-- Total precipitation, this should include rain and snow. --> |Jan precipitation mm=67 |Feb precipitation mm=57 |Mar precipitation mm=58 |Apr precipitation mm=45 |May precipitation mm=69 |Jun precipitation mm=64 |Jul precipitation mm=64 |Aug precipitation mm=63 |Sep precipitation mm=56 |Oct precipitation mm=66 |Nov precipitation mm=68 |Dec precipitation mm=87 |year precipitation mm= <!-- Average number of precipitation days --> |Jan precipitation days=18 |Feb precipitation days=15 |Mar precipitation days=13 |Apr precipitation days=15 |May precipitation days=14 |Jun precipitation days=14 |Jul precipitation days=15 |Aug precipitation days=14 |Sep precipitation days=13 |Oct precipitation days=14 |Nov precipitation days=16 |Dec precipitation days=17 |year precipitation days= <!-- Average daily % humidity --> |Jan humidity=86 |Feb humidity=83 |Mar humidity=76 |Apr humidity=71 |May humidity=70 |Jun humidity=75 |Jul humidity=76 |Aug humidity=79 |Sep humidity=80 |Oct humidity=83 |Nov humidity=88 |Dec humidity=90 |year humidity= <!-- Average monthly sunshine hours, monthly totals are preferred, and will produce colours, but percentages are accepted. Use either the monthly or daily sunshine (depending on the source) but not both. --> |Jan sun=50 |Feb sun=77 |Mar sun=133 |Apr sun=185 |May sun=206 |Jun sun=221 |Jul sun=234 |Aug sun=220 |Sep sun=164 |Oct sun=102 |Nov sun=52 |Dec sun=40 |year sun= <!-- Average percent of possible sunshine. The number of daylight hours is already factored into this number. Note that since this is possible sunshine, nighttime hours should not be included in this calculation. Will produce colours. --> |Jan percentsun= |Feb percentsun= <!-- For February, only if the source gives daily hours, please multiply by 28.25, not 28 --> |Mar percentsun= |Apr percentsun= |May percentsun= |Jun percentsun= |Jul percentsun= |Aug percentsun= |Sep percentsun= |Oct percentsun= |Nov percentsun= |Dec percentsun= |year percentsun= <!-- Mandatory fields, source --> |source 1=[[Deutscher Wetterdienst]](хур тунадас-нар)<ref name="precip">{{Cite web |url=https://www.dwd.de/DE/leistungen/klimadatendeutschland/mittelwerte/nieder_9120_SV_html.html?view=nasPublication&nn=771428 |title= Niederschlag: vieljährige Mittelwerte 1991–2020 |access-date=2026-06-20 |publisher=Германы Цаг Уурын Алба}}</ref><ref name="sun">{{Cite web |url=https://www.dwd.de/DE/leistungen/klimadatendeutschland/mittelwerte/sonne_9120_SV_html.html?view=nasPublication&nn=771428 |title=Sonnenscheindauer: vieljährige Mittelwerte 1991–2020 |access-date=2026-06-20 |publisher=Германы Цаг Уурын Алба}}</ref> |source 2=Wetterkontor<ref name="Two">{{Cite web |url=http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=de&stat=10614 |title= Klima Deutschland, Ramstein |access-date=2026-06-20}}</ref> }} <gallery> Kaiserslautern 1.JPG|Хааны усан оргилуур Gartenschau_Kaiserslautern_Dino.jpg|Динозаврын дүрс Kaiserslautern_Rathaus_1.JPG|Кайзерслаутерн хотын захиргааны байр Hbf_Kaiserslautern.jpg|Кайзерслаутерн хотын төв галт тэрэгний буудал Christmas_Market_Kaiserslautern_2009_Evangelische_Pfarrkirche_(Stiftskirche).JPG|Штифт сүмийн дэргэд гарсан зул сарын баярын зах Kaiserslautern_18.JPG|Фритц-Валтер-Цэнгэлдэх хүрээлэн </gallery> ==Эдийн засаг болон дэд бүтэц== ===Аж ахуйн нэгжүүд=== Кайзерслаутерн одоо ч нөлөө бүхий аж үйлдвэрийн хот юм. Аж үйлдвэрийн салбарт 11.000 гаран ажлын байр байх ба үүнээс гадна хамгийн том ажил олгогчийн тоонд америкийн цэргийн бааз орох бөгөөд нийт 28.000 ажилчин (үүнээс 6700 нь германы цэргийн бус ажилчид) ажиллуулж байна. Кайзерслаутерн хот тус хотын техникийн их сургуультай хамтран мэдээлэл зүйн техникийн шинжлэх ухааны төв болох зорилготойгоор сүүлийн хэдэн жил ажиллаж байна. Үүний үр дүнд нэлээд олон аж ахуйн нэгж үүсгэн байгуулагдсанаас гадна олон олон аж ахуйн нэгжүүд шилжин суурьшиж байна. Олны танил аж үйлдвэрлэлийн уламжлалт аж ахуйн нэгжүүдэд оёдлын машины үйлдвэр ''Пфафф'', ''Кайзерслаутерн төмөрлөгийн үйлдвэр'', ''Гебр. Пфайффер СЕ'' (цемент болон барилгын материалын машин үйлдвэрлэгч) болон ''АКО Гусс ХХК'' (цутгуур- болон арматурын үйлдвэр) зэрэг орно. Эдгээр аж ахуйн нэгжүүд нь 19-р зууны хоёрдугаар хагаст үүсгэн байгуулагдсан юм. Сүүлийн жилүүдэд шинээр суурьшсан чухал аж үйлдвэрлэгчийн тоонд [[Опел|Адам Опел ХК]]-ны мотор- болон эд ангийн үйлдвэр, мөн түүний үйлдвэрийн хашаанд байрлах ''ГКН Кайзерслаутерн ХХК''-ны чагтан голын үйлдвэр болон [[Кайпер Рекаро Групп]]ын (автомашин болон онгоцны суудал үйлдвэрлэгч) охин компани ''Кайпер ХХК''-ны төв зэрэг байрлан үйл ажиллагаагаа явуулж байна. === Боловсрол болон судалгаа шинжилгээний төв=== [[Зураг:Fraunhofer_ITWM_AM.jpg|thumb|right|Фраунхофер ИТЭМ]] Кайзерслаутернд нийт 36 ерөнхий-, мэргэжлийн болон мэргэжил дээшлүүлэх сургуулиуд байх бөгөөд энд нийт 20.000 орчим сурагчид суралцдаг. ''Техникийн их сургууль Кайзерслаутерн'' болон ''техникийн дээд сургууль Кайзерслаутерн'' гэсэн хоёр их дээд сургуультай. Мөн зайнаас суралцан мэргэжил дээшлүүлэх сургууль болох ''Мэргэжил дээшлүүлэх зайн сургалтын болон их сургуулийн төв'' байдаг. Чухал судалгааны төвүүдийн тоонд ''Германы хиймэл оюуны хөгжлийн төв'', ''Фраунхофер - экспериментал програмын инженерчлэлийн институт'', ''Фраунхофер-техно- болон эдийн засгийн математикийн институт'', ''гадаргуу болон бүрхэх аналитикийн институт'', ''нийлмэл бодисын институт'' орно. ==Ном зүй== * Heinz Stoob u. a. (Hrsg.): ''Deutscher Städteatlas'' (Band IV). Acta Collegii Historiae Urbanae Societatis Historicorum Internationalis – Serie C. Im Auftrag des Kuratoriums für vergleichende Städtegeschichte e. V. und mit Unterstützung der Deutschen Forschungsgemeinschaft. Stadtmappe Kaiserslautern. Dortmund-Altenbeken 1989, ISBN 3-89115-037-7. * ''Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland. Kulturdenkmäler in Rheinland-Pfalz, Band 14: Stadt Kaiserslautern''. Herausgegeben im Auftrag des Ministeriums für Kultur, Jugend, Familie und Frauen vom Landesamt für Denkmalpflege, bearbeitet von Mara Oexner. Wernersche Verlagsgesellschaft, Worms 1996, ISBN 3-88462-131-9. * Erhard R. Wiehn: ''Kaiserslautern – Leben in einer pfälzischen Stadt.'' Meininger, Neustadt (Wstr.) 1982, ISBN 3-87524-024-3. * Alexander Thon: ''Barbarossaburg, Kaiserpfalz, Königspfalz oder Casimirschloss? Studien zu Relevanz und Gültigkeit des Begriffes „Pfalz“ im Hochmittelalter anhand des Beispiels (Kaisers-)Lautern''. In: ''Kaiserslauterer Jahrbuch für pfälzische Geschichte und Volkskunde 1.'' 2001, S. 109–144. * Heinz Friedel: ''Namen Kaiserslauterer Straßen und Plätze. Ein Stück Stadtgeschichte.'', Kaiserslautern o. J. [ca. 1988]. == Цахим холбоос == {{commons|Kaiserslautern|Кайзерслаутерн}} {{Wiktionary}} * [https://www.kaiserslautern.de/ Кайзерслаутерн хотын албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> {{Германы хот}} [[Ангилал:Райнланд-Пфальцын коммун]] [[Ангилал:Кайзерслаутерн| ]] [[Ангилал:Райнланд-Пфальцын суурин]] [[Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот]] [[Ангилал:Райнланд-Пфальцын тойроггүй хот]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] qne4ggtfeaxue0b1i7d0cqlslfb6csx 0 52202 859477 764905 2026-06-20T14:55:34Z Enkhsaihan2005 64429 859477 wikitext text/x-wiki {{Short description|Тайванийн хот}} {{Инфобокс суурин <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = Жилун | official_name = Жилун хот | native_name = {{nobold|{{lang|zh|基隆市}}}} | other_name = Килун | settlement_type = [[Мужийн хот (Тайвань)|Хот]] | native_name_lang = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = 獅球嶺眺望基隆港2017.jpg | caption1 = Төв Жилуны тэнгэрийн хаяа | image2 = 基隆 大武崙砲台.jpg | caption2 = [[Давүлүнь цайз]] | image3 = Panoramic View of Zhengbin Fishing Port 07.23 (2).jpg | caption3 = [[Жөнбинь загас агнуурын боомт]] | image4 = 2018 Vessel Traffic Service Centre in Port of Keelung.jpg | caption4 = Жилун Гадаад Боомт ба [[Жилун жижиг арал]] | image5 = 和平島公園海兔岩 20190804.jpg | caption5 = [[Хөпин арлын цэцэрлэгт хүрээлэн]] }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Keelung City.svg | flag_size = | flag_alt = | image_seal = Seal of Keelung.svg | seal_type = Лого | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = Бороотой боомт ({{lang|zh|雨港}}) | motto = | image_map = Taiwan ROC political division map Keelung City.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = Тайвань дахь байршил | coordinates = {{coord|25|08|N|121|44|E|region:TW_type:city|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | iso_code = TW-KEE | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{ROC-TW}} | subdivision_type1 = Муж | subdivision_name1 = {{flag|Тайвань муж}} | subdivision_type2 = Бүс нутаг | subdivision_name2 = Умард Тайвань | subdivision_type3 = Дүүрэг | subdivision_name3 = 7<ref name="govkl"/> | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1626 | established_title1 = [[Тайхоку аймаг|Тайхоку аймгийн]] нэг хэсэг | established_date1 = 4 сарын 17, 1895 | established_title2 = Аймгийн хотын статус | established_date2 = 11 сарын 11, 1945 | founder = | named_for = | seat_type = Захиргааны төв | seat = [[Жунжэн дүүрэг, Жилун|Жунжэн дүүрэг]] | government_footnotes = | government_type = | governing_body = {{unbulleted list |[[Жилун Хотын Засгийн Газар]] |[[Жилун Хотын Зөвлөл]]}} | leader_party = | leader_title1 = Хотын дарга | leader_name1 = [[Жорж Ше]] ([[Гоминдан|ГМД]]) | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = 132.7589 | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_rank = 18-р байр | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = <ref>{{cite web|script-title=zh:人口統計 |url=http://www.klcg.gov.tw/civil/home.jsp?mserno=200709080007&serno=200709270001&menudata=CivilMenu&contlink=ap/people1.jsp |website=www.klcg.gov.tw |access-date=2023-12-17 |language=zh |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529142317/http://www.klcg.gov.tw/civil/home.jsp?mserno=200709080007&serno=200709270001&menudata=CivilMenu&contlink=ap%2Fpeople1.jsp |archive-date=2016-05-29 }}</ref> | population_total = 362487 | population_as_of = 2023 оны 10 сар | population_density_km2 = auto | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | population_rank = 16-р байр | timezone = [[Үндэсний Стандарт Цаг]] | utc_offset = +8 | area_code_type = | website = {{Official URL}} | footnotes = | blank_name_sec2 = Товчлол | blank1_name_sec2 = Хятад | blank1_info_sec2 = {{lang|zh|基隆/基市}} | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 200–206 | area_code = (0)32 | pushpin_map = | pushpin_map_caption = }} {{Инфобокс Хятад хэл|title=Жилун хот|c={{linktext|基隆|市}}|p=Jīlóng Shì|mi={{IPAc-cmn|j|i|1|.|l|ong|2|-|shi|4}}|gr=Jilong Shyh|tp=Jilóng Shìh|mps=Jīlúng Shr̀|w=Chi¹-lung² Shih⁴|bpmf=ㄐㄧ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄌㄨㄥˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄕˋ|myr=Jīlúng Shr̀|phfs=Kî-lùng-sṳ |poj=Ke-lâng-chhī|tl=Ke-lâng-tshī|showflag=ppoj |j=Gei¹-Lung⁴ Si⁵ |altname=[[Тайванийн Хоккиен хэл|Тайванийн Хоккиен]] нэр|t2={{linktext|雞籠|市}}|s2=鸡笼市|poj2=Ke-lâng-chhī/Koe-lâng-chhī|j2= Gaai¹-Lung⁴ Si⁵ |kanji=基隆市|kana=キールンし|romaji=Kīrun-shi }} '''Жилун''' (基隆市, ''Keelung'') — [[Тайвань|Тайвань орны]] Тайвань мужийн харьяа '''[[Тайвань орны засаг захиргааны хуваарь|хот]]'''. == Цаг уур == {{Уур амьсгалын хүснэгт|width=auto |metric first = y |single line = y |collapsed = Y |location = Жилун (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1946–одоо） |Jan record high C = 32.1 |Feb record high C = 31.2 |Mar record high C = 33.0 |Apr record high C = 35.2 |May record high C = 37.3 |Jun record high C = 37.6 |Jul record high C = 38.8 |Aug record high C = 38.5 |Sep record high C = 37.0 |Oct record high C = 34.3 |Nov record high C = 32.4 |Dec record high C = 30.0 |year record high C = | Jan high C = 18.4 | Feb high C = 19.1 | Mar high C = 21.0 | Apr high C = 24.7 | May high C = 28.0 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 33.3 | Aug high C = 32.5 | Sep high C = 29.8 | Oct high C = 26.1 | Nov high C = 23.6 | Dec high C = 20.1 | year high C = | Jan mean C = 16.1 | Feb mean C = 16.4 | Mar mean C = 18.1 | Apr mean C = 21.6 | May mean C = 24.8 | Jun mean C = 27.6 | Jul mean C = 29.5 | Aug mean C = 29.1 | Sep mean C = 27.2 | Oct mean C = 24.2 | Nov mean C = 21.5 | Dec mean C = 18.0 | year mean C = | Jan low C = 14.2 | Feb low C = 14.3 | Mar low C = 15.7 | Apr low C = 19.0 | May low C = 22.3 | Jun low C = 25.0 | Jul low C = 26.7 | Aug low C = 26.5 | Sep low C = 25.0 | Oct low C = 22.4 | Nov low C = 19.6 | Dec low C = 16.1 | year low C = |Jan record low C = 3.9 |Feb record low C = 5.6 |Mar record low C = 3.9 |Apr record low C = 9.2 |May record low C = 13.9 |Jun record low C = 16.7 |Jul record low C = 21.4 |Aug record low C = 20.1 |Sep record low C = 17.1 |Oct record low C = 12.2 |Nov record low C = 9.7 |Dec record low C = 4.6 |year record low C = |precipitation colour = green | Jan precipitation mm =327.8 | Feb precipitation mm =349.8 | Mar precipitation mm =274.4 | Apr precipitation mm =211.0 | May precipitation mm =284.1 | Jun precipitation mm =290.4 | Jul precipitation mm =119.5 | Aug precipitation mm =211.4 | Sep precipitation mm =390.1 | Oct precipitation mm =377.6 | Nov precipitation mm =396.9 | Dec precipitation mm =356.6 |year precipitation mm= | Jan humidity = 78.5 | Feb humidity = 79.5 | Mar humidity = 79.0 | Apr humidity = 77.4 | May humidity = 77.4 | Jun humidity = 76.9 | Jul humidity = 71.9 | Aug humidity = 73.6 | Sep humidity = 75.3 | Oct humidity = 75.6 | Nov humidity = 77.1 | Dec humidity = 76.6 |year humidity = 76.6 |unit precipitation days = 0.1 мм | Jan precipitation days = 19.6 | Feb precipitation days = 17.9 | Mar precipitation days = 18.7 | Apr precipitation days = 16.0 | May precipitation days = 16.1 | Jun precipitation days = 14.8 | Jul precipitation days = 8.5 | Aug precipitation days = 11.6 | Sep precipitation days = 15.2 | Oct precipitation days = 17.1 | Nov precipitation days = 18.6 | Dec precipitation days = 19.5 |year precipitation days = | Jan sun = 52.6 | Feb sun = 57.9 | Mar sun = 80.6 | Apr sun = 91.2 | May sun = 111.9 | Jun sun = 138.4 | Jul sun = 229.2 | Aug sun = 208.2 | Sep sun = 147.4 | Oct sun = 85.7 | Nov sun = 65.3 | Dec sun = 48.5 |year sun = |source 1 = Төв Цаг Уурын Товчоо<ref name= CWB>{{cite web |url = https://www.cwb.gov.tw/V8/C/C/Statistics/monthlymean.html |title = Monthly Mean |publisher = [[Төв Цаг Уурын Товчоо]] |access-date = 2026-06-20 |archive-date = 2022-12-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221209115926/https://www.cwb.gov.tw/V8/C/C/Statistics/monthlymean.html |url-status = live }}</ref><ref name=CWBrecordhighs1>{{cite web |url=https://www.cwb.gov.tw/Data/climate/Statistics/pdf/sort_18.pdf |title=氣象站各月份最高氣溫統計 |publisher=Төв Цаг Уурын Товчоо |language=zh |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017235559/https://www.cwb.gov.tw/Data/climate/Statistics/pdf/sort_18.pdf |url-status=live }}</ref><ref name=CWBrecordhighs2>{{cite web |url=https://www.cwb.gov.tw/Data/climate/Statistics/pdf/sort_19.pdf |title=氣象站各月份最高氣溫統計(續) |publisher=Төв Цаг Уурын Товчоо |language=zh |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017235603/https://www.cwb.gov.tw/Data/climate/Statistics/pdf/sort_19.pdf |url-status=live }}</ref><ref name=CWBrecordlows1>{{cite web |url=https://www.cwb.gov.tw/Data/climate/Statistics/pdf/sort_20.pdf |title=氣象站各月份最低氣溫統計 |publisher=Төв Цаг Уурын Товчоо |language=zh |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219233031/https://www.cwb.gov.tw/Data/climate/Statistics/pdf/sort_20.pdf |url-status=live }}</ref><ref name=CWBrecordlow2>{{cite web |url=https://www.cwb.gov.tw/Data/climate/Statistics/pdf/sort_21.pdf |title=氣象站各月份最低氣溫統計(續) |publisher=Төв Цаг Уурын Товчоо |language=zh |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219055306/https://www.cwb.gov.tw/Data/climate/Statistics/pdf/sort_21.pdf |url-status=live }}</ref> }} == Эх сурвалж == {{Reflist|30em}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Keelung}} * [http://www.klcg.gov.tw/en/index.jsp Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] [[Ангилал:Жилун| ]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Тайвань арлын суурин]] [[Ангилал:Тайванийн тойроггүй хот]] [[Ангилал:Тайвань аймгийн суурин]] {{Бүгд Найрамдах Хятад Улс улсад хамаарах}} j7jqk9hgqg0zrwoztfhjfl5210eyhzs 0 53185 859480 775237 2026-06-20T19:48:03Z Enkhsaihan2005 64429 859480 wikitext text/x-wiki {{short description|Германы Райнланд-Пфальцын нийслэл}} {{Инфобокс Германы газар | name = Майнц | German_name = <small> ''Määnz'' / ''Meenz'' ([[Хессений аялга|Хессен]]) </small> | type = Хот | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/3/2/1 | caption_align = center | image1 = Mainzer Dom Blaue Stunde (37539430014).jpg | caption1 = [[Висбаден]]аас харагдах [[Майнцын сүм]]ийн үзэмж | image2 = Mainz Markt BW 2012-08-18 16-11-28.JPG | caption2 = Захын талбай дахь байшингууд | image3 = Mainz Kaiserdom St. Martin bei Nacht 1.JPG | caption3 = [[:de:Mainz-Altstadt|Хуучин хот]] | image4 = Mainz St. Peter BW 2012-08-18 13-38-32.JPG | caption4 = [[Гэгээн Петрийн сүм, Майнц|Гэгээн Петр]] | image5 = Mainz Osteiner Hof BW 2012-08-18 16-32-08.JPG | caption5 = [[Оштайны шүүх]] | image6 = Drususstein Gesamt 2011.jpg | caption6 = [[Друсусын чулу]] | image7 = Alte-Uni+Mainzer-Dom+Staatstheater-vom-Bonifaziusturm-A-741-a.jpg | caption7 = [[Майнцын сүм]] болон [[Райн мөрөн]] | image8 = Bühnentheater_Mainz.jpg | caption8 = [[Ромын театр (Майнц)|Ромын театр]] }} | image_flag = Mainz Flagge Hissformat.svg | image_coa = Coat of arms of Mainz-2008 new.svg | shield_link = Майнцын дугуй | coordinates = {{Coord|49|59|58|N|08|16|25|E|display=inline,title}} | state = Райнланд-Пфальц | district = urban | year = МЭӨ 13/12 он | elevation = 85-285 | area = 97.75 | postal_code = 55116–55131 | area_code = 06131, 06136 | licence = MZ | Gemeindeschlüssel = 07 3 15 000 | divisions = 15 дүүрэг | website = [https://www.mainz.de/ www.mainz.de] | mayor = Нино Хаасе<ref>[https://www.wahlen.rlp.de/de/kw/direktwahlen/wahl-der-buergermeister-kreisfreier-staedte/ Wahl der Oberbürgermeister der kreisfreien Städte], Landeswahlleiter Rheinland-Pfalz. Татаж авсан: 2026-06-20.</ref> | leader_term = 2023–31 | Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister | party = independent }} '''Майнц''' хот нь [[герман]]ы [[Райнланд-Пфальц]] муж улсын нийслэл бөгөөд нийт 204.268 оршин суугчтай томоохон хотуудын нэг юм. ==Түүх== ===Эртний болон дундад зууны үе=== Энэ газар нутагт сүүлчийн мөстлөгийн үед буюу 20.000-25.000 жилийн өмнө анчид ан ав хийж байсан ул мөрийг 1921 онд олдсон олдворууд нотолж байгаа юм. Майнц хотын анхны байнгын оршин суугчид нь Кельтчүүд байв. [[Кельт]]чүүд нь МЭӨ [[Рейн мөрөн|Рейн мөрн]]ий орчим нутагт ихээхэн хүчээ авч байжээ. МЭ-ний 4-р зууны дунд үед Бишофийн удирдлага дор христийн шашинтангууд бий болсон аж. Ойролцоогоор 406 оны үед Майнц хотыг Вандален, Аланен болон Зубен нар эзлэн сүйтгэжээ. Баруун Ромын Эзэнт Гүрний задран унасаны дараа тус хотын аажмаар буцаж сэргэж эхэлсэн бөгөөд 480 он гэхэд френкийн эздэд харъяалагдах болов. 782 оноос эxлэн 1244 он хүртэл энэ хотын төрийн хэргийг ромын-католик шашинтангууд, шашин төрийг хослуулан эрхэлж байв. 1244 оноос эхлэн шашны нөлөө төрийн хэрэгт зөвхөн нэр төдий болж үлдсэн аж. Үүнээс гадна иргэдийг хүчээр хөдөлмөрлүүлэхийг хориглосон бөгөөд харин хотыг хамгаалах дайн тулаанд бүгд дуудагдан орох ёстой байв. 1477 онд анхны их сургууль үүсгэн байгуулагдсан. 1450 онд Иоханнес Гутенберг нь анхны хэвлэх машиныг зохион бүтээсэн байна. 16-р зуунд энэ хотыг тойруулан бүрэн хэрэм барисан ба энэ хэрэм нь 20-р зуун хүртэл хотыг цаашид хөгжих хөгжлийн саад болж байв. Хэдийгээр ийм хэрэм байсан боловч [[Гучин жилийн дайн|30 жилийн дайны]] үед шведийн арми Майнц хотыг ямар тэмцэлгүйгээр буулган авч байсан байна. Хэрэмтэй холбоотойгоор хүн амын тоо ч гэсэн 30.000 илүү гарч байгаагүй аж. ===Орчин үеийн Майнц=== 20-р зууны эхээр Майнц хотын хүн амын тоо огцом өсөн 100.000 хүрч том хот болов. [[Дэлхийн 1-р дайн]]ы дараа францчууд тус хотыг мэдэлдээ авсан бөгөөд энэ нь 1930 он хүртэл үргэлжлэв. Тиймээс ч 20-иод оны хөгжил цэцэглэлт энэ хотыг тойрч өнгөрсөнтэй адил байлаа. Национал социализмын эхэн үед хотын иргэд шинэ системийг дэмжихээс илүү эсэргүүцэн жагссан нь их байв. Хэдий тийм ч 3000 гаран нацист гишүүд нь тус хотын ихэнх еврей иргэдийг хөөн зайлуулсан байна. [[Дэлхийн 2-р дайн]] тус хотыг 1942 он хүртэл тойрч гарсан бол харин энэ цагаас эхлэн бага багаар нэмэгдсээр 1945 оны 2 сарын-27-нд английн нисэх хүчний бөмбөгдөлтөнд бараг 80% нь сүйдсэн байна. Энэ дайны дараа дахиад л францын мэдэлд очсон байна. == Газар зүй == ===Байрлал=== [[Зураг:Mainz aerial photograph.jpg|thumb|right|Майнц хотын дээрээс авсан байдал, Майнц (голын зүүн гар талд)Майнц -Костхайм, Майнц-Кастел (баруун талд)]] [[Зураг:50._Breitengrad_in_Mainz.jpg|thumb|right|50° өргөрөгийг тэмдэглэсэн байдал]] Майнц хот нь Майн голын Рейн мөрөнтэй цутгах уулзвар дээр оршиx бөгөөд Райнланд-Пфальц мужийн таван том төв хүн ам төвлөрсөн газруудын нэг юм. Үүнээс гадна Рейн мөрний нөгөө талд орших [[Хессен]] мужийн нийслэл [[Висбаден]] хоттой нийлэн муж улсууд дамнасан давхар нийслэлийг үүсгэх ба нийлээд барагцаагаар 480.000 хүн амтай болдог. Майнц хотын ойролцооx том хотуудын тоонд [[Майны Франкфурт]], [[Дармштадт]], [[Рейний Лудвигсхафен]] болон [[Манхайм]] ордог. Майнц нь тойроггүй хот юм. Майнц хот нь Рейн мөрний баруун талд далайн төвшнөөс дээш 82-245 м-т өндөрт оршдог. Майнц хот дундуур газар зүйн бүсчлэлийн хойд хагасын 50°-н өргөрөг дайран өнгөрдөг. Хөрш хот болон тойрог хотын тоонд Висбаден, Гинсхайм-Густавсбург ([[Гросс-Герау тойрог]]т харъяалагдана), Майнц-Бингений тойрог (үүнд: Боденхайм, Гау-Бишофсхайм болон Харксхайм хамаарна), Цорнхайм, Доод-Олм, Дээд-Олм, Клайн-Винтерхайм, Эссенхайм, Ваккернхайм, Рейний Хайдесхайм болон Буденхайм орно. ===Хотын дүүргүүд=== [[Зураг:Mainz_subdivisions.svg|thumb|right|Хотын дүүргүүд]] Майнц хот нь 15 дүүрэгт хуваагддаг. {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right;" |+ Дүүргүүдэд 2015.06.30-ны байдлаар хүн амын бүртгэлд бүртгэгдсэн бүртгэл<ref name="Einwohner Landeshauptstadt Mainz">[http://www.mainz.de/verwaltung-und-politik/buergerservice-online/statistische-informationen.php Statistische Informationen zur Stadtentwicklung Landeshauptstadt Mainz 2015-08-24]</ref><ref>Flächen laut Auskunft des Amtes für Stadtentwicklung, Statistik und Wahlen. Landeshauptstadt Mainz. Vom 8. Mai 2013.</ref> |- class="hintergrundfarbe5" ! Д/д. !! Дүүрэг !! Газар нутаг<br /> км² !! Хүн ам !! Хүн ам<br /> км² тутамд!! Гадаадын <br /> иргэд !! Гадаад иргэдийн <br /> эзлэх хувь<br />(хувиар %) |- | 15 || align="left" | Алтштадт || 2,414 || 17.009 || 7.046 || 3.044 || 17,9 |- | 16 || align="left" | Нойштадт || 3,661 || 27.175 || 7.423 || 6.013 || 22,1 |- | 24 || align="left" | Оберштадт || 5,868 || 21.054 || 3.588 || 4.084 || 19,4 |- | 25 || align="left" | Хартенберг-Мюнхфелд || 3,427 || 16.749 || 4.887 || 3.196 || 19,1 |- | 31 || align="left" | Момбах || 6,316 || 13.457 || 2.131 || 3.246 || 24,1 |- | 41 || align="left" | Гонзенхайм || 9,127 || 23.825 || 2.610 || 3.088 || 13,0 |- | 42 || align="left" | Финтен || 11,061 || 14.296 || 1.292 || 1.892 || 13,2 |- | 51 || align="left" | Бретценхайм || 10,651 || 19.521 || 1.833 || 2.538 || 13,0 |- | 52 || align="left" | Мариенборн || 3,015 || 4.274 || 1.418 || 793 || 18,6 |- | 53 || align="left" | Лерхенберг || 2,411 || 5.960 || 2.472 || 935 || 15,7 |- | 54 || align="left" | Драйс || 3,078 || 3.087 || 1.003 || 170 || 5,5 |- | 61 || align="left" | Хехтсхайм || 14,043 || 15.142 || 1.078 || 1.843 || 12,2 |- | 62 || align="left" | Эберсхайм || 9,833 || 5.580 || 567 || 573 || 10,3 |- | 71 || align="left" | Вайзенау || 4,056 || 11.803 || 2.910 || 2.510 || 21,3 |- | 72 || align="left" | Лаубенхайм || 8,789 || 8.971 || 1.021 || 893 || 10,0 |- class="sortbottom" style="border-top: double;" | class="hintergrundfarbe5" | || align="left" class="hintergrundfarbe5" | '''Муж улсын нийслэл Майнц''' || align="right" class="hintergrundfarbe5" | '''97,750''' || align="right" class="hintergrundfarbe5" | '''207.903''' || align="right" class="hintergrundfarbe5" | '''2.127''' || align="right" class="hintergrundfarbe5" | '''34.818''' || align="right" class="hintergrundfarbe5" | '''16,7''' |} === Уур амьсгал=== [[Зураг:MAINZ nieder.svg|thumb|right|Майнц хотод орох хур тунадасны хэлбэлзэл]] [[Хур тунадас|Жилд орох хур тунадас]]ны хэмжээ 613&nbsp;мм бөгөөд хамгийн бага хур тунадастай сар нь 2-р сар бол харин хамгийн их хур тунадас ордог сард зургаадугаар сар орно. Энэ сард орох хур тунадасны хэмжээг хоёрдугаар сартай харьцуулбал 1,7 дахин их хур тунадас ордог байна. Жилийн дундаж температур нь 10,1&nbsp;°C<ref>Германы цаг уурын алба: [http://www.dwd.de/bvbw/generator/DWDWWW/Content/Oeffentlichkeit/KU/KU2/KU21/klimadaten/german/download__mw__temp__akt,templateId=raw,property=publicationFile.zip/download_mw_temp_akt.zip 1961–1990 оны хоорондох дундаж температур] ([[ZIP-Файлын өргөтгөл|ZIP]]; 53&nbsp;кБ)</ref> бөгөөд үүгээр германы жилийн дундаж температураас нэлээд өндөр температур юм. ==Хотын дүр төрх== === Зургийн цомог === [[Зураг:Mainz May2007 cropped.jpg|left|900px|thumb|Хотын өмнөд хэсэгт орших гүүрээс Рейн мөрөн болон хойд зүг рүү авсан зураг]] [[Зураг:Mainz Panorama 1.jpg|left|900px|thumb|Шиллерийн талбай]] [[Зураг:Mainz Panorama 2.jpg|left|900px|thumb|Маркт талбай болон сүм]] [[Зураг:Mainz Panorama 3.jpg|left|900px|thumb|Шустерийн гудамж]] == Эдийн засаг болон дэд бүтэц == [[Зураг:Mainz Luftbild Panorama der modernen Landeshaupt- und Universitätsstadt Mainz Foto 2008 Wolfgang Pehlemann Wiesbaden IMG 0063.jpg|thumb|right|Майнц хотыг агаараас авсан байдал]] === Ерөнхий мэдээлэл === Эдийн засаг болон дэд бүтцийн хувьд Майнц хот нь Рейн-Майн нутагт харъяалагдана. Герман улс том хотуудаа эдийн засгаар нь харьцуулан жагсаасан жагсаалтанд 2000 оноос тогтмол дээгүүр байранд ордог. Жишээлбэл 2005 онд хийсэн <<Эдийн засгийн долоо хоног>> гэсэн судалгаагаар Майнц нь нийт судалгаанд орсон 50 хотоос дөрөвдүгээр байранд бичигдэж байсан байсан дараа жил нь тус судалгааг давтан явуулахад тавдугаар байрт орсон байна. === Зам тээврийн дэд бүтэц === ==== Хурдны зам ==== Майнц хотыг баруунаас зүүн чиглэлд дайрсан хурдны зам A&nbsp;60 байхаас гадна өмнө зүг рүү [[Кайзерслаутерн]] хотын чиглэлд A&nbsp;63-р холбогдоно. Мөн түүнчлэн орон нутгийн замууд болох Б 9 болон Б 40 замууд нь хотыг дайран гардаг. ==== Хот хоорондын зорчигч тээврийн галт тэрэг ==== Майнцын төв галт тэрэгний буудал дээр өдөрт нийт 104 хот хоорондын галт тэрэг ирэх буюу явах бөгөөд үүгээр нийтдээ 60.000 гаруй зорчигч тээвэрлэдэг байна.<ref>[http://www.bahnhof.de/bahnhof-de/Mainz_Hbf.html?hl=mainz%20hbf Angaben der Deutschen Bahn AG]</ref> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Mainz|Майнц}} {{Wiktionary}} * [https://www.mainz.de/ Майнц хотын албан ёсны цахим хуудас] == Лавлах холбоос == <references /> {{Германы хот}} {{Германы мужийн нийслэл хот}} [[Ангилал:Райнланд-Пфальцын коммун]] [[Ангилал:Райнланд-Пфальцын суурин]] [[Ангилал:Райнланд-Пфальцын тойроггүй хот]] [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Майнц| ]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Дотоодын боомттой суурин]] [[Ангилал:Райн мөрний суурин]] [[Ангилал:Райнхессен]] [[Ангилал:Келт гаралтай суурингийн нэр]] ffyodtyf39382ldxz9b0eeb6xhj3kte 0 53254 859481 827142 2026-06-20T19:59:19Z Enkhsaihan2005 64429 859481 wikitext text/x-wiki {{short description|Capital of Thuringia, Germany}} {{Инфобокс Германы газар |German_name = Erfurt |type = Хот | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 280 | align = center | caption_align = center | image1 = Krämerbrücke, Erfurt 6.jpg | caption1 = Эрфурт хотын үзэмж | image2 = Dom und St. Serveri Erfurt 20200909 0006.jpg | caption2 = [[Эрфуртийн цогчин дуган|Эрфуртийн]] ба [[Гэгээн Северусын сүм, Эрфурт|Гэгээн Северусын сүм]] | image3 = Krämerbrücke (Erfurt) 06.jpg | caption3 = [[Худалдаачдын гүүр, Эрфурт|Худалдаачдын гүүр]] | image4 = Erfurt from above 2.JPG | caption4 = [[Худалдаачдын сүм]] | image5 = Zitadelle Petersberg (Erfurt) 11.jpg | caption5 = [[Петерсберг цайз]] | image6 = Häuser am Domplatz (Erfurt).jpg | caption6 = Сүмийн талбай }} | image_flag = Flagge der kreisfreien Stadt Erfurt laut Hauptsatzung.svg | image_coa = DEU Erfurt COA.svg | shield_link = Майнцын дугуй | coordinates = {{coord|50|58|41|N|11|01|44|E|display=inline,title}} | image_plan = Thuringia EF.svg | plantext = Тюринг дэх байршил | state = Тюринг | district = urban | elevation = 194 | area = 269.17 | postal_code = 99084–99099 | area_code = 0361 | licence = EF | Gemeindeschlüssel = 16 0 51 000 | divisions = 53 дүүрэг | mayor = Андреас Хорн<ref>[https://wahlen.thueringen.de/datenbank/wahl1/wahl.asp?wahlart=BM&wJahr=0000&zeigeErg=LAND&auswertung=2 Gewählte Bürgermeister - aktuelle Landesübersicht], Freistaat Thüringen. Татаж авсан: 2026-06-0.</ref> | leader_term = 2024&ndash;30 | Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister | party = ХАХ | ruling_party1 = SPD | ruling_party2 = Left | ruling_party3 = Greens | year = 1120 | year_of_first_mention = 742 | footnotes = {{designation list |embed = yes |designation1 = WHS |designation1_offname = Эрфуртийн Еврей-Дундад зууны өв |designation1_date = 2023 |designation1_type = Соёлын |designation1_criteria = iv |designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/1656 1656] }} | website = {{URL|https://www.erfurt.de/ef/de/index.html}} }} '''Эрфурт''' (''[[Герман хэл|герм.]] Erfurt'') хот нь [[герман]]ы [[Тюринг|Чөлөөт Улс Тюринг]] муж улсын нийслэл юм. Мөн энэ муж улсынхаа хамгийн том хот бөгөөд үүнээс гадна муж улсдаа байх гурван том төвийн нэг (нөгөө хоёр нь [[Йена]], [[Гера]] орно). Эрфурт нь аль 742 онд босгосон Эрфуртийн сүмтэй хамааралтайгаар анх дурдагдсан байдаг ба тухайн үедээ ч нэлээд томоохон суурин байсан байна. Хэдийгээр улс төрийн хувьд уг мужид харъяалалгүй байсан боловч Тюринг мужийн газар нутагт томоохон суурин төв газар болон хөгжив. 1802 оноос Эрфурт нь Пруссийн Хаант Улсын мэдэлд (гэхдээ 1806-1814 он хооронд Эрфуртийн вант улс нь францын мэдэлд байв) очсон бөгөөд энэ нь 1945 он хүртэл үргэлжилсэн ажээ. Эрфуртийн их сургууль нь анх 1392 онд үүсгэн байгуулагдсан ба 1816 оноос хаагдсан байснаа 1994 онд буцаан шинээр нээжээ. Энэ их сургууль нь германд үүсгэн байгуулагдсан гурав дахь сургуулийн тоонд ороx эртний их сургуулиудын нэг юм. Энэ сургуульд сурч байсан алдартай хүмүүсийн нэг нь [[Мартин Лютер]] юм. Хотын эдийн засаг нь ихэнхдээ үйлчилгээ болон захиргаанаас бүрддэг. Үүнээс гадна Эрфурт хотод нэлээд хэдэн [[Машин үйлдвэрлэл|машин- болон тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэл]] болон микро электроникийн үйлдвэрүүд бий. Цаашлаад ажлын хөлс бага мөн улсынхаа төв хэсэгт байрлалтайгаас шалтгаалан логистикийн чухал байршил болон хөгжсөн. == Түүх == Энэ хотын газар нутагт анхны суурин бий болсон үе нь [[Дунд палеолит|хуучин чулуун зэвсгийн үед]] буюу ойролцоогоор МЭӨ 100000 жилийн тэртээ хүн амьдарч байсан ул мөр нь археологийн судалгаагаар нотлогдсон байдаг. Дундад зууны үед анхны 742 онд албан баримтанд дурдагдсан байдаг. Ойролцоогоор 18.000-с 20.000 оршин суугчтайгаар 14, 15-р зуунд, дундад зууны үеийн том хот болон хөгжсөн ба үүнээс олон хүн амтай том хотын тоонд [[Кёльн]], [[Нюрнберг]], [[Магдебург]] ордог байлаа. 13-р зуунд Эрфурт хот нь боловсролын төв болон хөгжсөн ба энэ зууны хоёрдугаар хагаст германы ямар ч хотод Эрфурт хотод сурч байгаа шиг олон оюутан байсангүй. 14-р зууны эхээр Эрфуртийн их сургууль нь [[Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн|Ром-Германы Эзэнт Гүрний]] боловсролын төв болсон байлаа. Шинэ цаг үеийн эхэнд Эрфуртийн их сургуулийг төгссөн алдартай хүмүүсийн нэг нь [[Мартин Лютер]] байсан ба тэрээр 1501-1505 оны хооронд тус сургуулийн философийн факультетийг магистр цолтойгоор төгссөн байна. 1618 оны 4 сарын 21-нд [[Майнц]] хотын шашны тэргүүн болон Эрфурт хот хоёрын хооронд урьдны яригдаж байсан шашин шүтлэгийн эрх чөлөөг бататган гэрээ хийсэн байна. Үүнээс гадна Эрфурт хот нь Майнц хотын шашны тэргүүнд хамааралгүй бие даасан хот болох талаар ч уг гэрээнд тусгасан байна. [[Гучин жилийн дайн]] Эрфурт хотыг их хэмжээгээр сүйтгэв. 1682 болон 1683 онуудад Эрфурт хотын түүхэн дэхь хамгийн хүнд халдварт тахал гарсанаар зөвхөн 1683 онд гэхэд нийт хүн амын тал хувь уг тахлаар үрэгдсэн байна. 1802 онд Эрфурт болон түүнд хамаарах ойр орчмын газар нутаг нь Пруссийн Хаант Улсад буцаж нэгдсэн боловч тун удалгүй 1806 онд [[Наполеон I Бонапарт|Напелеон]]ы мэдэлд очсоноор 1814 оныг хүргэжээ. 1814 онд герман, [[австри]], [[орос]]ын цэрэг францын мэдлээс буцаан авч 1815 онд [[Вена]] хотод болсон конгрессоор Пруссийн хаант улсад буцаан өгчээ. 1906 онд Эрфурт хот нийт 100.000 хүн амтай том хот байв. [[Дэлхийн 1-р дайн]]д 3579 иргэдээ алдсан. 1923-1928 оны хооронд тус хот гайгүй хөгжиж эхэлсэн боловч [[Их хямрал|их хямрал]]ын жилүүд эдийн засгийн хувьд ихээхэн хохирол хүлээв. 1933 онд нацистууд тус хотыг бүрэн мэдэлдээ авсан ба Германы эзэнт гүрний хамгийн гарнизон байрлаж байв. {{Том зураг|Erfurter Dom und Domplatz.jpg|800|Эрфурт хотын сүмийн талбай}} == Газар зүй == [[Зураг:Erfurt Stadtteile.PNG|thumb|right|Эрфурт xотын дүүргүүд болон хотын хэсэг]] Эрфурт нь Тюрингийн талын урд үзүүр хэсэгт оршдог. Хотын урд хэсэг нь өгсүүр болон ой модтой. Хотын хамгийн их тэлэлт нь хойноос өмнө зүгт 21 км, зүүнээс баруун зүгт 22,4 км. Тюрингийн талаас Тюрингийн ойн шилжилтэн дээр байрлах учир хотын газар нутаг нь далайн төвшнөөс дээш 158-430 метрийн хооронд хэлбэлздэг. Хотыг дайран өнгөрөх хэд хэдэн гол байх ба үүнд жишээлбэл Нессе, Гера, Грамме зэргийг нэрлэж болно. Хөрш зэргэлдээ орших хотуудаас нэрлэвэл өмнө зүгт Ваймер, баруун талд нь Гота, өмнө зүгт Арнштадт, умар зүгт Зёммерда хот байх ба бүгд ойролцоогоор 20 км-ийн зайнд оршино. Хамгийн ойр том хотуудад [[Лайпциг]] (95 км зүүн хойд зүгт), [[Халле (Заале)|Халле]] (85 км зүүн хойно), [[Йена]] (85 км зүүн зүгт)[[ Майны Франкфурт]] (180 км баруун урд зүгт) гэх мэт хотуудыг нэрлэж болно. Эрфурт хот Герман улсын газар нутгийн төв цэгээс ердөө л 50 км зүүн өмнө орших учир германы төвд орших том хот болдог юм. ===Уур амьсгал=== {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |location = [[Эрфурт-Ваймар нисэх буудал]], 1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1951–одоо |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 15.8 |Feb record high C = 19.0 |Mar record high C = 24.2 |Apr record high C = 29.6 |May record high C = 31.4 |Jun record high C = 35.9 |Jul record high C = 37.6 |Aug record high C = 36.3 |Sep record high C = 32.2 |Oct record high C = 26.6 |Nov record high C = 20.8 |Dec record high C = 17.4 |year record high C = 37.6 |Jan avg record high C = 10.5 |Feb avg record high C = 12.3 |Mar avg record high C = 17.3 |Apr avg record high C = 22.6 |May avg record high C = 26.5 |Jun avg record high C = 29.8 |Jul avg record high C = 31.5 |Aug avg record high C = 31.5 |Sep avg record high C = 26.2 |Oct avg record high C = 21.2 |Nov avg record high C = 14.9 |Dec avg record high C = 11.4 |year avg record high C = 33.4 |Jan high C = 2.7 |Feb high C = 4.1 |Mar high C = 8.4 |Apr high C = 13.8 |May high C = 17.7 |Jun high C = 21.1 |Jul high C = 23.6 |Aug high C = 23.6 |Sep high C = 18.7 |Oct high C = 13.1 |Nov high C = 7.2 |Dec high C = 3.6 |year high C = 13.1 |Jan mean C = 0.2 |Feb mean C = 0.9 |Mar mean C = 4.3 |Apr mean C = 8.8 |May mean C = 12.9 |Jun mean C = 16.1 |Jul mean C = 18.3 |Aug mean C = 18.1 |Sep mean C = 13.8 |Oct mean C = 9.1 |Nov mean C = 4.4 |Dec mean C = 1.2 |year mean C = 9.0 |Jan low C = -2.5 |Feb low C = -2.3 |Mar low C = 0.3 |Apr low C = 3.5 |May low C = 7.4 |Jun low C = 10.8 |Jul low C = 12.8 |Aug low C = 12.7 |Sep low C = 9.1 |Oct low C = 5.4 |Nov low C = 1.6 |Dec low C = -1.4 |year low C = 4.8 |Jan avg record low C = -12.4 |Feb avg record low C = -10.7 |Mar avg record low C = -5.9 |Apr avg record low C = -3.2 |May avg record low C = 1.0 |Jun avg record low C = 5.1 |Jul avg record low C = 7.8 |Aug avg record low C = 6.8 |Sep avg record low C = 3.1 |Oct avg record low C = -1.4 |Nov avg record low C = -5.4 |Dec avg record low C = -10.1 |year avg record low C = -14.8 |Jan record low C = -25.0 |Feb record low C = -24.6 |Mar record low C = -20.2 |Apr record low C = -10.4 |May record low C = -2.9 |Jun record low C = 0.0 |Jul record low C = 3.3 |Aug record low C = 3.7 |Sep record low C = -0.6 |Oct record low C = -7.6 |Nov record low C = -18.6 |Dec record low C = -23.5 |year record low C = -25.0 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 25.0 |Feb precipitation mm = 22.9 |Mar precipitation mm = 36.3 |Apr precipitation mm = 34.2 |May precipitation mm = 63.9 |Jun precipitation mm = 55.7 |Jul precipitation mm = 80.8 |Aug precipitation mm = 58.7 |Sep precipitation mm = 45.8 |Oct precipitation mm = 37.6 |Nov precipitation mm = 41.1 |Dec precipitation mm = 32.6 |year precipitation mm = 534.7 |unit precipitation days = 0.1 мм |Jan precipitation days = 15.0 |Feb precipitation days = 13.1 |Mar precipitation days = 14.8 |Apr precipitation days = 11.8 |May precipitation days = 13.8 |Jun precipitation days = 13.2 |Jul precipitation days = 14.9 |Aug precipitation days = 13.0 |Sep precipitation days = 12.0 |Oct precipitation days = 13.9 |Nov precipitation days = 14.3 |Dec precipitation days = 15.3 |year precipitation days = 165.0 |Jan snow depth cm = 7.4 |Feb snow depth cm = 6.6 |Mar snow depth cm = 4.3 |Apr snow depth cm = 0.8 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 0.4 |Nov snow depth cm = 1.7 |Dec snow depth cm = 6.7 |year snow depth cm = 13.1 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 11.7 |Feb snow days = 9.5 |Mar snow days = 4.3 |Apr snow days = 0.3 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0.2 |Nov snow days = 2.0 |Dec snow days = 7.3 |year snow days = 35.4 |Jan sun = 59.7 |Feb sun = 80.6 |Mar sun = 128.7 |Apr sun = 184.8 |May sun = 211.9 |Jun sun = 219.8 |Jul sun = 224.7 |Aug sun = 210.4 |Sep sun = 159.3 |Oct sun = 112.4 |Nov sun = 60.7 |Dec sun = 47.0 |year sun = 1706.5 |humidity colour = green |Jan humidity = 85.7 |Feb humidity = 82.4 |Mar humidity = 77.7 |Apr humidity = 70.7 |May humidity = 72.1 |Jun humidity = 72.4 |Jul humidity = 70.1 |Aug humidity = 69.2 |Sep humidity = 76.2 |Oct humidity = 82.8 |Nov humidity = 87.0 |Dec humidity = 87.2 |year humidity = 77.8 |source 1 = [[NOAA]]<ref name=NCEI9120normals>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20230916130052/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Erfurt-Weimar_10554.csv |archive-date = 2023-09-16 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Erfurt-Weimar_10554.csv |title = Erfurt-Weimar Climate Normals 1991–2020 |publisher = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] |access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] / SKlima.de<ref name=sklima>{{cite web |url = http://sklima.de/datenbank_auswertung.php?tab=2 |title = Monatsauswertung |website = sklima.de |publisher = SKlima |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commons|Erfurt}} {{Wiktionary}} * [https://web.archive.org/web/20080821023946/http://www.erfurt.de/ Албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> {{Германы хот}} {{Загвар:Германы мужийн нийслэл хот}} [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Тюрингийн коммун]] [[Ангилал:Тюрингийн тойроггүй хот]] [[Ангилал:Ханзе хот]] [[Ангилал:Эрфурт| ]] 9hchlyi9xipch0zv51luh85eslgad9x 0 53257 859482 775241 2026-06-20T20:05:23Z Enkhsaihan2005 64429 859482 wikitext text/x-wiki {{short description|Германы Бранденбургийн нийслэл}} {{ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Германы газар |name = Потсдам |German_name = Potsdam |type = Хот |image_photo={{Multiple image |caption_align = center |border = infobox |total_width = 280 |perrow = 1/2/2/2 |image1 = Havel-Park-Lake-Babelsberg-Downtown-Potsdam-Green.jpg |caption1 = [[Бабельсберг цэцэрлэгт хүрээлэн]]гээс харагдах Потсдам |image2 = Potsdam - Landtag (State Parliament) - geo.hlipp.de - 40841.jpg |caption2 = [[Хотын ордон, Потсдам|Хотын ордон]] |image3 = Brandenburg Gate in Potsdam.jpg |caption3 = [[Бранденбургийн хаалга (Потсдам)|Бранденбургийн хаалга]] |image4 = Fortuna auf dem Fortunaportal, Altes Rathaus, Potsdam, Luftaufnahme-0723.jpg |caption4 = [[:de:Altes Rathaus (Potsdam)|Хуучин хотын захиргаа]] |image5 = Potsdam Sanssouci 07-2017 img4.jpg |caption5 = [[Шинэ ордон, Потсдам|Шинэ ордон]] |image6 = Schloss Sanssouci Potsdam Germany - panoramio (3).jpg |caption6 = [[Сансуси]] |image7 = 20220810 Orangerieschloss 08.jpg |caption7 = [[Оранжерийн ордон]] }} |image_flag = Flag of Potsdam.svg |image_coa = DEU Potsdam COA.svg |coordinates = {{coord|52|24|N|13|4|E|format=dms|display=inline,title}} |state = Бранденбург |district = urban |area = 187.28 |elevation = 32 |area_metro = <!-- Metropolitan area, in km². XXX.XX (no commas or other text) --> |pop_metro = <!-- Metropolitan area, if available. No commas or other text --> |postal_code = 14467–14482 |area_code = 0331 |licence = P |Gemeindeschlüssel = 12 0 54 000 |divisions = <!-- Subdivisions within location (e.g. "XX districts" or boroughs) --> |website = [https://en.potsdam.de/ www.potsdam.de] |mayor = Нуша Аубель |leader_term = 2025&ndash;33 |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister |party = independent |ruling_party1 = <!-- Leading political party currently in power - give abbreviations --> |ruling_party2 = <!-- 2nd ruling political party - give abbreviations --> |ruling_party3 = <!-- 3rd ruling political party - give abbreviations --> |year = 1776 }} [[Зураг:Templiner See, Vorderkappe und Hermannswerder 1.jpeg|thumb|right|300px|Темплинер нуур]] '''Потсдам''' ({{lang-de|Potsdam}}) хот нь тойрог хотод харъяалалгүй хот бөгөөд нийт 160 мянга гаруй хүн амтай, [[Бранденбург]] мужийн нийслэл хот юм. Энэ хот нь ХБНГУ-ын нийслэл [[Берлин]] хотоос холгүй баруун урд зүгт Хафель голын эрэг дээр оршдог. ==Түүх== Энэ хотын газар нутагт [[Хүрэл зэвсгийн үе|хүрэл зэвсгийн үеэс]] эхлэн суурин бий болсон байна. Потсдам 1573 онд хотын статустай болсон ч 2000 хүн амтай жижиг худалдааны хот хэвээр байв. [[Гучин жилийн дайн]] (1618-1648) Потсдам хотод их хэмжээний хохирол учруулж, хотын бараг тал хувийг устгасан. 1660 онд I Фредерик Вильхелм Бранденбургийн энэ хотыг ан агнуурын газар болгон сонгож Потсдам хотын хувь заяа эрс өөрчлөгдсөн. Тэнд бас цэргүүдийн хуаран байгуулсаны дараа хот нь Пруссын хааны гэр бүлийн оршин суудаг газар болжээ. Сүр жавхлант барилгууд нь голчлон [[Пруссийн Хант Улс|Пруссийн]] хаан Их Фридрих буюу II Фридрихийн үед баригдсан байна. 1945 оны 4-р сарын 14-нөөс хойш Потсдам нь Берлин хотыг бүсэлсэн хэсэг болж, идэвхтэй байлдааны ажиллагаа явуулж байв. 1945 оны 5-р сарын 2-нд хотыг Зөвлөлтийн цэргүүд эзэлжээ. 1945 оны 7-р сарын 17-оос 8-р сарын 2-ны хооронд Холбоотнуудын тэргүүн нар Сесилиенхоф ордон [[Потсдамын уулзалт|Потсдамын бага хурал]] хийж түүхэнд үлдсэн юм. 1993 онд Помсдам хот 1000 жилийн ойгоо тэмдэглэсэн байна. 1991 онд Потсдамын Их сургуулийг байгуулсан. Өмнө энэ Их сургууль 1948 онд байгуулагдсан [[Зүүн Герман|Зүүн Германы]] нэр хүндтэй Карл Либнехтын нэрэмжит Дээд сургууль байжээ. ==Газарзүй== === Газар зүйн байршил === Потсдам хот нь Берлин хотоос баруун урд зүгт орших бөгөөд ихэнх газар нутгийг нь нуур болон ой эзэлдэг. Хотын хамгийн өндөр хэсэгт "Жижиг Равенсбург" толгой орох ба түүний өндөр нь далайн төвшнөөс дээш 114,2 м-т өргөгдсөн бол Хафель голын ёроол нь 29 м-ийн гүнтэйгээрээ хамгийн гүн хэсэгт орно. ===Уур амьсгал=== {{Уур амьсгалын хүснэгт |location= Потсдам (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1893–одоо) |metric first=yes |single line=yes |Jan record high C = 15.6 |Feb record high C = 19.9 |Mar record high C = 25.7 |Apr record high C = 31.8 |May record high C = 34.0 |Jun record high C = 38.4 |Jul record high C = 38.9 |Aug record high C = 38.6 |Sep record high C = 35.0 |Oct record high C = 27.8 |Nov record high C = 21.5 |Dec record high C = 17.3 |Jan avg record high C = 10.5 |Feb avg record high C = 12.4 |Mar avg record high C = 18.2 |Apr avg record high C = 24.9 |May avg record high C = 29.1 |Jun avg record high C = 32.1 |Jul avg record high C = 33.1 |Aug avg record high C = 33.0 |Sep avg record high C = 27.0 |Oct avg record high C = 21.3 |Nov avg record high C = 14.6 |Dec avg record high C = 10.9 |year avg record high C = 35.2 |Jan high C = 3.2 |Feb high C = 4.9 |Mar high C = 9.2 |Apr high C = 15.7 |May high C = 20.0 |Jun high C = 23.0 |Jul high C = 25.1 |Aug high C = 24.9 |Sep high C = 19.9 |Oct high C = 13.7 |Nov high C = 7.6 |Dec high C = 3.9 |year high C = 14.3 |Jan mean C = 0.7 |Feb mean C = 1.6 |Mar mean C = 4.7 |Apr mean C = 9.9 |May mean C = 14.2 |Jun mean C = 17.4 |Jul mean C = 19.4 |Aug mean C = 18.9 |Sep mean C = 14.6 |Oct mean C = 9.6 |Nov mean C = 4.8 |Dec mean C = 1.7 |year mean C = 9.8 |Jan low C = -1.9 |Feb low C = -1.4 |Mar low C = 0.9 |Apr low C = 4.7 |May low C = 8.8 |Jun low C = 12.1 |Jul low C = 14.4 |Aug low C = 14.1 |Sep low C = 10.4 |Oct low C = 6.2 |Nov low C = 2.2 |Dec low C = -0.7 |year low C = 5.8 |Jan avg record low C = -11.0 |Feb avg record low C = -8.6 |Mar avg record low C = -4.7 |Apr avg record low C = -1.5 |May avg record low C = 2.9 |Jun avg record low C = 7.3 |Jul avg record low C = 9.8 |Aug avg record low C = 9.4 |Sep avg record low C = 5.5 |Oct avg record low C = 0.0 |Nov avg record low C = -4.0 |Dec avg record low C = -8.4 |year avg record low C = -13.0 |Jan record low C = -25.7 |Feb record low C = -26.8 |Mar record low C = -17.3 |Apr record low C = -7.3 |May record low C = -3.6 |Jun record low C = 1.9 |Jul record low C = 5.8 |Aug record low C = 5.4 |Sep record low C = 0.1 |Oct record low C = -9.0 |Nov record low C = -16.6 |Dec record low C = -24.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 45.3 |Feb precipitation mm = 36.1 |Mar precipitation mm = 39.3 |Apr precipitation mm = 29.2 |May precipitation mm = 53.3 |Jun precipitation mm = 60.8 |Jul precipitation mm = 76.2 |Aug precipitation mm = 59.2 |Sep precipitation mm = 47.1 |Oct precipitation mm = 42.8 |Nov precipitation mm = 42.3 |Dec precipitation mm = 46.1 |year precipitation mm = 577.6 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 16.8 |Feb precipitation days = 14.7 |Mar precipitation days = 14.9 |Apr precipitation days = 11.5 |May precipitation days = 12.8 |Jun precipitation days = 12.8 |Jul precipitation days = 14.0 |Aug precipitation days = 13.0 |Sep precipitation days = 12.2 |Oct precipitation days = 13.8 |Nov precipitation days = 15.4 |Dec precipitation days = 17.1 |year precipitation days = 168.9 |Jan snow depth cm = 8.6 |Feb snow depth cm = 8.6 |Mar snow depth cm = 3.6 |Apr snow depth cm = 0.5 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = trace |Nov snow depth cm = 2.1 |Dec snow depth cm = 7.1 |year snow depth cm = 13.1 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 11.2 |Feb snow days = 9.4 |Mar snow days = 3.6 |Apr snow days = 0.4 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 1.9 |Dec snow days = 5.9 |year snow days = 32.1 |Jan sun = 55.6 |Feb sun = 79.1 |Mar sun = 128.9 |Apr sun = 198.2 |May sun = 233.4 |Jun sun = 236.9 |Jul sun = 244.8 |Aug sun = 229.2 |Sep sun = 172.9 |Oct sun = 121.7 |Nov sun = 60.3 |Dec sun = 46.5 |year sun = 1807.6 |humidity colour = green |Jan humidity = 87.6 |Feb humidity = 82.6 |Mar humidity = 76.5 |Apr humidity = 66.8 |May humidity = 68.5 |Jun humidity = 69.1 |Jul humidity = 70.0 |Aug humidity = 71.3 |Sep humidity = 78.3 |Oct humidity = 85.4 |Nov humidity = 89.8 |Dec humidity = 89.5 |source 1 = [[Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага]]<ref name=WMO>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20231012170610/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Potsdam_10379.csv |archive-date = 2023-10-12 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Potsdam_10379.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 |work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] / SKlima.de<ref name=sklima>{{cite web |url = http://sklima.de/datenbank_auswertung.php?tab=2 |title = Monatsauswertung |website = sklima.de |publisher = SKlima |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref>}} ==Хотын дүр төрх== === Зургийн цомог === <gallery widths="200px" heights="150px"> Зураг:Brandenburger Straße.jpg|Хотын төв хэсгийн Бранденбургийн гудамж Зураг:Marmorpalais.jpg|Потсдамын шинэ цэцэрлэгт хүрээлэнд орших Мармор ордон </gallery> == Эх сурвалж== {{reflist}} == Цахим холбоос == {{commons|Potsdam|Потсдам}} {{Wiktionary}} * [https://www.potsdam.de/ Потсдам хотын албан ёсны цахим хуудас] * {{DNB-Portal|4046948-7}} {{Германы мужийн нийслэл хот}} [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Потсдам| ]] [[Ангилал:Бранденбургийн коммун]] [[Ангилал:Бранденбургийн тойроггүй хот]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Хафел голын суурин]] lfll5oubzo7gu832ad7e6wwkirlek6b 0 54046 859556 850408 2026-06-21T11:30:36Z Enkhsaihan2005 64429 859556 wikitext text/x-wiki {{Short description|Italian Formula One team}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{Flagicon|ITA}} Феррари | Long_name = Скудериа Феррари [[HP inc.|HP]] | Logo = Scuderia Ferrari HP logo 24.svg | Base = [[Маранелло]], Модена, Итали {{Coord|44.533124|10.863097|type:landmark_region:IT-MO|name=Ferrari's facilities at Maranello}} | Founders = [[Энцо Феррари]] | Principal = [[Фредерик Вассёр]]<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-vasseur-to-replace-binotto-as-ferrari-team-principal.PELK9IIldsKSUSUwnJE66.html |title=Vasseur to replace Binotto as Ferrari Team Principal |website=formula1.com |date=2022-12-13 |access-date=2026-06-21}}</ref> <br />[[Жером д’Амброзио]] (Багийн орлогч захирал) | Engineering Head position = Техникийн захирал | Engineering Head = [[Лоик Серра]] (Техникийн захирал – Шасси)<br />[[Энрико Гуальтьери]] (Техникийн захирал – Хөдөлгүүр) | Website = {{URL|https://ferrari.com/formula1}} <!-- Please leave the 2026 information in the infobox until at least 1 January 2027, per WP:F1 convention --> | 2026 Drivers = 16. {{Flagicon|MON}} [[Шарль Леклер]]<ref>{{Cite news |last=Сутилл |first=Жош |date=2024-01-25 |title=Leclerc signs new long-term Ferrari F1 deal |url=https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-new-ferrari-contract |work=The Race |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819154343/https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-new-ferrari-contract |archive-date=2025-08-19 |access-date=2026-06-21}}</ref><br />44. {{Flagicon|GBR}} [[Льюис Хамилтон]]<ref>{{Cite news |last1=Коулман |first1=Маделин |date=2024-02-02 |title=Ferrari's prestige lured Lewis Hamilton – and cost Carlos Sainz his seat |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205803/https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |archive-date=2024-07-13 |access-date=2026-06-21 |work=The Athletic |publisher=[[The NY Times]]}}</ref> | 2026 Test_drivers = 99. {{Flagicon|ITA}} [[Антонио Жовинацци]]<ref>{{Cite Instagram |author=FORMULA 1 |author-link=Формула-1 |user=f1 |postid=DUGujcngpqV |date=2026-01-29 |title=The famous team in red, raring to go in 2026 ❤️ |access-date=2026-06-21 |link=https://www.instagram.com/p/DUGujcngpqV/}}</ref> | 2026 Chassis = [[Ferrari SF-26|SF-26]]<ref>{{cite news |last=Клирен |first=Филип |date=2026-01-09 |title=Ferrari reveals name for pivotal 2026 F1 car |url=https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788954/ |work=Motorsport |access-date=2026-06-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20260424005353/https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-reveals-name-of-2026-f1-car/10788954/| archive-date=2026-04-24}}</ref> | 2026 Engine = Ferrari<ref name="TheRaceUntil2026">{{Cite news |title=What engine every F1 team is using for 2026 rules |url=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |access-date=2026-06-21 |work=The Race |date=2025-08-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=2025-09-20}}</ref> | 2026 Tyres = [[Пирелли]] | Debut = [[1950 оны Монакогийн гран-при]] | Final = {{Latest F1GP}} | Races = {{F1cstat|FER|entries}}{{Efn|name=entries team|[[North American Racing Team|NART]] оролцсон тоог оруулан.}} ({{Sum|{{F1cstat|FER|starts}}|-1}} гараа{{Efn|name=starts team|[[North American Racing Team|NART]] гарааг оруулан. [[1950 оны Францын гран-при]]г оруулаагүй}})<!-- 3 non-starts are FRA50-BEL82-SUI82 --><!-- 25 non-participations are GBR50–GBR59–USA60–USA61–FRA62–USA62–RSA62–GBR66–MEX66–RSA67–MON68–GER69–NED73–GER73–AUT76 and 10 INDYs (50–51,53–60) --> | Engines = Феррари | Cons_champ = 16 ({{F1|1961}}, {{F1|1964}}, {{F1|1975}}, {{F1|1976}}, {{F1|1977}}, {{F1|1979}}, {{F1|1982}}, {{F1|1983}}, {{F1|1999}}, {{F1|2000}}, {{F1|2001}}, {{F1|2002}}, {{F1|2003}}, {{F1|2004}}, {{F1|2007}}, {{F1|2008}}) | Drivers_champ = 15 ({{F1|1952}}, {{F1|1953}}, {{F1|1956}}, {{F1|1958}}, {{F1|1961}}, {{F1|1964}}, {{F1|1975}}, {{F1|1977}}, {{F1|1979}}, {{F1|2000}}, {{F1|2001}}, {{F1|2002}}, {{F1|2003}}, {{F1|2004}}, {{F1|2007}}) | Wins = {{Sum|{{F1cstat|FER|wins}}|-1}}{{Efn|name=wins team|[[1961 оны Францын гран-при]]д хувийн Феррари машинаараа түрүүлсэн [[Жанкарло Багетти]]гийн ялалт ороогүй болно.}} | Podiums = {{Sum|{{F1cstat|FER|podiums}}|-5}}{{Efn|name=podiums team|[[North American Racing Team|NART]] уралдаанд оролцсон тамирчид багтсан. Хувиараа уралдаанд оролцсон Ферраригийн таван шагналт байрыг оруулаагүй.}} | Poles = {{F1cstat|FER|poles}} | Fastest_laps = {{Sum|{{F1cstat|FER|fastestlaps}}|-1}} | Last_season = 2025 | Last_position = 4-т (398 оноо) }} '''Скудериа Феррари''' (''[[Монгол хэл|монг.]]'' ''Уралдааны жүчээ Феррари'') бол спорт загварын [[автомашин|автомашины үйлдвэрлэгч]] [[Феррари]] хувьцаат компанийн [[Авто спорт|моторт спортын хэлтэс]] бөгөөд түүнийг үүсгэн байгуулагч [[Энцо Феррари]]гийн нэрээр нэрлэгджээ. 1930-аад онд Феррари анх авто спортоор гараагаа эхэлсэн бол 1940 оноос эхлэн өөрийн үйлдвэрлэсэн автомашинаар оролцож эхэлжээ. 1948 онд гэхэд уламжлалт улаан өнгийн загвар бүхий Ферраригийн уралдааны автомашинууд [[1950 оноос өмнөх гран-пригийн түүх|гран прид]] оролцож эхэлсэн аж. [[Формула-1|Формула 1]]-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг 1950 онд бий болгосоноос хойш Феррари нь тус уралдааны салшгүй нэг хэсэг нь болсон юм. 200 гаран гран при шагнал, 15 жолоочийн- болон 16 зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга цолоороо Скудериа Феррари нь [[Формула-1|Формула 1]]-ийн түүхэн дэх хамгийн өндөр амжилтыг гаргасан баг юм. Түүгээр ч барахгүй Феррари нь 1970-аад он хүртэл олон улсын ГТ болон спорт автомашины уралдаанд амжилттай оролцож байв. Ферраригийн охин компани болох ''Феррари Корсе'' нь өнөөг хүртэл хувийн багуудад аялал болон спорт загварын автомашины хүрээнд өөрсдийн мэдлэг, техникээр харамгүй туслалцаа өгдөг байна. Ферраригийн маркийн тэмдэг болох шар дэвсгэр дээр цоройж буй морины дүрс нь компанийг үндэслэгч Энцо Ферраригийн нэгэн найзаас гаралтай аж. [[Сөнөөгч онгоц]]ны нисгэгч Франческо Баракка нь энэ эмблемийг [[дэлхийн нэгдүгээр дайн]]д онгоцондоо хэрэглэж байсан ба өнөөдөр энэхүү бэлгэдэл нь нэлээд хэдэн тэрбум евроны үнэд хүрэх юм. Эмблемийг хамгийн анх [[Спа-Франкоршам|1932 оны Спа-Франкоршамын 24-цагийн уралдаан]] дээр Скудериагийн уралдааны автомашинд хэрэглэжээ. [[2015 оны Формула-1|2015]] оноос хойш Скудериа Феррари нь [[Формула-1]] уралдаанд 2010-с 2013 онуудын хооронд дэлхийн аварга болж байсан германы нисгэгч [[Себастиан Феттель]] болон 2007 оны дэлхийн аварга финландын нисгэгч [[Кими Райкконен]] хоёроор жолоодуулан оролцож байна. ==Түүх== === 1929 оноос 1949 он=== Скудериа Феррариг 1929 онд Энцо Феррари үүсгэн байгуулжээ. Энцо өөрөө уралдааны тэрэгний жолооч хийж байсан болохоор италийн уралдааны жолооч нарыг дэмжигч болон ивээн тэтгэдэг байв. Тус багийн үүслийг 1929 оны арваннэгдүгээр сарын 16-нд гэж тооцдог бөгөөд тэр өдрийн оройн хоолонд Энцо Феррари Болоняд Аугусто болон Алфредо Каниато, мөн түүнчлэн уралдааны нисгэгч Марио Тадини нараас санхүүгийн тусламж хүсээд, ирээдүйд өөрийн гэсэн багтай болж авто уралдаанд орох санаатай байгаа тухайгаа ярьжээ. Скудериа эхлээд [[Алфа Ромео 8C]] загварыг нэлээд хэд жолоочоор унуулан оролцсон ч, 1933 онд Милан дахь [[Алфа Ромео моторт спорт|Алфа Ромеогийн төв үйлдвэр]] санхүүгийн хүнд байдалтай тулгарав. Үүнээс шалтгаалан Энцо Алфа Ромеогийн уралдааны бүх үйл ажиллагааг өөрийн мэдэлд авсан ба 1935 оноос дараагийн дайн хүртэл италийн хамгийн шилдэг нисгэгчдээр жолоодуулан авто спортод оролцсон байна. Шилдэг нисгэгчдийн тоонд Тацио Нуволари, Ахилле Варци, Антонио Бривио, Баконин Борцачини, Луижи Аркангели, Жузеппе Кампари нар багтаж байлаа. Энцо өсвөр үеийнхэнийг ч бас дэмжин ажиллаж, авто спортод хөл тавихад ихээхэн туслан ажиллаж байжээ. Алфа Ромео Энцог уралдааны хэлтсийнхээ менежерээр сонгосоноос хойш 1938 он хүртэл тус багийн төв байр [[Модена]]д байрлаж байв. Алфа Ромеогийн Скудериаг өөрийн уралдааны нэгэн хэлтэс болгож авах гэсэн оролдлого нь сүүлдээ Энцо Феррари болон Алфа Ромеог салгахад хүргэв. Тэдний хоорондын хийсэн гэрээнд ирэх дөрвөн жилийн хугацаанд Энцо Ферраригийн автомашинд Феррари гэсэн нэрийг өгөхгүй байхаар тусгасаныг Энцо зөвшөөрсөн байна. <gallery widths="200"> Piloti Alfa Romeo 2.JPG|Зүүн талд Энцо Феррари, Скудериагийн нисгэгчдийн хамт (1931 он) File:Start of the 1933 Belgian Grand Prix.jpg|1933 оны Бельгийн гран-пригийн гараа 1931 Alfa Romeo 8C 2300 Touring Spider.jpg|Алфа Ромео 8C 2300 (1931 он) </gallery> Энцо [[Авто Авио Коструциони|Авто Авио Коструциони Феррариг]] үүсгэн байгуулаад эхэндээ машины эд хэсгүүдийг үйлдвэрлэв. Өмнө нь хийсэн гэрээгээ ч үл тоон Энцо уралдааны автомашины хийцийг яарч сандран эхлүүлэв. Алберто Массимино хамгийн анхны жинхэнэ Феррари болох [[Авто Авио Коструциони|тип 815]]-ыг зохион бүтээв. 1940 онд зохион явагдсан [[Милле Милья]]д 815 загварыг [[Альберто Аскари]], Марчесе ди Модена нар жолоодон оролцсон ч хоёулаа эрт хасагдсанаас гадна [[дэлхийн хоёрдугаар дайн]] тус тэрэгний хөгжүүлэлтийг цагаас нь өмнө дуусгавар болголоо. Феррари 1943 онд компаниа Маранелло руу нүүлгэсэн ба дайны үеэр машины эд хэсгийн үйлдвэрлэлд төвлөрөн ажилласан байна. Үйлдвэрийн барилга нь 1944 онд бөмбөгдөлтөд өртөн зарим хэсэг нь сүйдсэн ч, 1945 онд буцааж бариж босгосон байна. Феррари уралдааны тэрэгний үйлдвэрлэлтээ дахин сэргээв. Дэлхийн хоёрдугаар дайн Европын авто спортод хүнд цохилт болсон жилүүд байв. Зургаан жил үргэлжилсэн дайн, тулааны үеэр моторт спортын арга хэмжээ үндсэндээ зогсолтын байдалтай байлаа. 1940 оны эхээр Италид Милле Мильяд уралдаж байсан ч, Итали дайнд орсноор тэнд ч бас моторт спортын төгсгөлийг авчирлаа. Олон улсын ганц суудалт цуврал уралдаанууд болох европын аварга шалгаруулах тэмцээнүүд ч бас 1939 онд дайн эхлэнгүүт зохиогдохоо больсон. Дайны дараа уралдааны үйл ажиллагаагаа дахин сэргээж, Феррари шинээр уралдааны тэрэг [[Феррари 125|Тип 125]]-г угсрав. Тухайн үеийн Формула 1 уралдаанд 1,5 литрийн хөдөлгүүрийг компрессортойгоор эсвэл 4,5 литрийн хөдөлгүүрийг компрессоргүйгээр хэрэглэхийг зөвшөөрдөг байв. Феррари 1,5 литрийн багтаамж бүхий 12-цилиндртэй хөдөлгүүр угсарчээ. 1930-аад онуудад Феррарри нэлээд нэр хүндтэй баг байсан учраас богино хугацаанд чадалтай жолооч олох боломжийг олгов. Хоёр суудалт 125-ын анхны уралдаан [[1947 оны гран-при улирал|1947 оны]] [[Пьяченцагийн гран при]]д [[Франко Кортес]] унаж уралдав. Кортесийн яг тэр жилдээ [[1947 оны Ромын гран-при|Ромын гран при]]д түрүүлснээр анхныхаа ялалтыг авлаа. Анхны ганц суудалтын амжилт нь [[1948 оны гран-при улирал|1948 оноос]] эхэлсэн байна. 1948 оны Италийн гран прид [[Жузеппе Фарина]] болон Феррари баг аль аль нь Формула-1-уралдааны анхныхаа ялалтыг [[Гарда нуур]]ын эргэн тойрноор тэмдэглэжээ. ===Формула 1=== ==== 1950-иад он==== 1950 оноос эхлэн олон улсын ганц суудалтай цуврал уралдаан болох Формула-1-ийн дэлхийн аваргыг шинээр бий болоход Скудериа Феррари анхнаас нь чухал ач холбогдолтой баг байв. Феррари нь 1950 оны улирлаас эхлэн бүх улирлын тэмцээнд тасралтгүй оролцож байсан цорын ганц баг юм. ==Тоон үзүүлэлт болон бусад мэдээлэл== === Формула-1 дэх Ферраригийн болон жолоочийн ДА-ын бүх гран при ялалт=== [[Файл:Michael Schumacher-I'm the man (cropped).jpg|thumb|right|Ферраригийн рекорд дэлхийн аварга: [[Михаэль Шумахер]]]] [[Файл:Sebastian Vettel 2015 Malaysia podium 2.jpg|thumb|right|Ферраригийн одооны Формула-1-ийн нисгэгчид [[Себастиан Феттель]] болон...]] [[Файл:Kimi Raikkonen 2008 (square).jpg|thumb|right|...[[Кими Райкконен]]]] <small>Мэдээ: 2016 оны улирлын эцсээр, Ферраригийн идэвхтэй нисгэгчдийг шар дэвсгэр өнгөөр ялгав.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%" |- class="hintergrundfarbe5" ! class="unsortable"|Жолооч !Ирг. ! class="unsortable"|Феррарид<br />идэвхтэй нисг. ! style="width:5,5em"|Гранд<br />Прикс ! style="width:5,5em"|ГП-<br />ялалт ! style="width:5,5em"|Харьцаа ! style="width:5,5em"|ДА-<br />оноо<ref group="A">Харьцуулалт нь өөр өөр онооны системээс шалтгаалсан дутагдалтай</ref> ! style="width:5,5em"|ДА-<br />цол !Амжилттай оролц. ДА-<br />Байр (он) |- |- | align="left"|[[Михаэль Шумахер]] | {{DEU|#}} | [[1996 оны Формула-1|1996]]–[[2006 оны Формула-1|2006]] | 180 ! 72 | 40,00 % | 1066{{0|,00}} | 5 | align="left"|{{0}}1. ([[2000 оны Формула-1|2000]]–[[2004 оны Формула-1|2004]]) |- | align="left" | [[Ники Лауда]] | {{AUT|#}} | [[1974 оны Формула-1|1974]]–[[1977 оны Формула-1|77]] | {{0}}57 ! 15 | 26,32 % | {{0}}242,5{{0}} | 2 | align="left"|{{0}}1. ([[1975 оны Формула-1|1975]], [[1977 оны Формула-1|1977]]) |- | align="left" | [[Альберто Аскари]] | {{ITA|#}} | [[1950 оны Формула-1|1950]]–[[1954 оны Формула-1|54]] | {{0}}27 ! 13 | 48,15 % | {{0}}139{{0|,00}} | 2 | align="left"|{{0}}1. ([[1952 оны Формула-1|1952]], [[1953 оны Формула-1|1953]]) |- | align="left" | [[Фернандо Алонсо]] | {{ESP|#}} | [[2010 оны Формула-1|2010]]-[[2014 оны Формула-1|2014]] | {{0}}96 ! 11 | 11,46 % | {{0}}1190{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[2010 оны Формула-1|2010]], [[2012 оны Формула-1|2012]], [[2013 оны Формула-1|2013]]) |- | align="left" | [[Фелипе Масса]] | {{BRA|#}} | [[2006 оны Формула-1|2006]]–[[2013 оны Формула-1|2013]] | 139 ! 11 | {{0}}7,91 % | {{0}}789{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[2008 оны Формула-1|2008]]) |- | align="left" | [[Рубенс Барричелло]] | {{BRA|#}} | [[2000 оны Формула-1|2000]]–[[2005 оны Формула-1|05]] | 102 ! {{0}}9 | {{0}}8,82 % | {{0}}412{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[2002 оны Формула-1|2002]], [[2004 оны Формула-1|2004]]) |-bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | [[Кими Райкконен]] | {{FIN|#}} | [[2007 оны Формула-1|2007]]–[[2009 оны Формула-1|09]], [[2014 оны Формула-1|2014]]- | 111 ! {{0}}9 | {{0}}8,11 % | {{0}}624{{0|,00}} | 1 | align="left"|{{0}}1. ([[2007 оны Формула-1|2007]]) |- | align="left" | [[Жаки Икс]] | {{BEL|#}} | [[1968 оны Формула-1|1968]], [[1970 оны Формула-1|1970]]–[[1973 оны Формула-1|73]] | {{0}}55 ! {{0}}6 | 10,91 % | {{0}}121{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1970 оны Формула-1|1970]]) |- | align="left" | [[Жиль Вильнёв]] | {{CAN|#}} | [[1977 оны Формула-1|1977]]–[[1982 оны Формула-1|82]] | {{0}}66 ! {{0}}6 | {{0}}9,09 % | {{0}}107{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1979 оны Формула-1|1979]]) |- | align="left" | [[Герхард Бергер]] | {{AUT|#}} | [[1987 оны Формула-1|1987]]–[[1989 оны Формула-1|89]], [[1993 оны Формула-1|1993]]–[[1995 оны Формула-1|95]] | {{0}}96 ! {{0}}5 | {{0}}5,21 % | {{0}}182{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}3. ([[1988 оны Формула-1|1988]], [[1994 оны Формула-1|1994]]) |- | align="left" | [[Алайн Прост]] | {{FRA|#}} | [[1990 оны Формула-1|1990]]–[[1991 оны Формула-1|91]] | {{0}}30 ! {{0}}5 | 16,67 % | {{0}}107{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1990 оны Формула-1|1990]]) |- | align="left" | [[Карлос Ройтеманн]] | {{ARG|#}} | [[1976 оны Формула-1|1976]]–[[1978 оны Формула-1|78]] | {{0}}34 ! {{0}}5 | 14,71 % | {{0|00}}90{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}3. ([[1978 оны Формула-1|1978]]) |- | align="left" | [[Клей Регаццони]] | {{CHE|#}} | [[1970 оны Формула-1|1970]]–[[1972 оны Формула-1|72]], [[1974 оны Формула-1|1974]]–[[1976 оны Формула-1|76]] | {{0}}73 ! {{0}}4 | {{0}}5,48 % | {{0}}169{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1974 оны Формула-1|1974]]) |- | align="left" | [[Эдди Ирвайн]] | {{GBR|#}} | [[1996 оны Формула-1|1996]]–[[1999 оны Формула-1|99]] | {{0}}65 ! {{0}}4 | {{0}}6,15 % | {{0}}156{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1999 оны Формула-1|1999]]) |- | align="left" | [[Жон Суртеес]] | {{GBR|#}} | [[1963 оны Формула-1|1963]]–[[1966 оны Формула-1|66]] | {{0}}30 ! {{0}}4 | 13,33 % | {{0|00}}88{{0|,00}} | 1 | align="left"|{{0}}1. ([[1964 оны Формула-1|1964]]) |- | align="left" | [[Микеле Альборето]] | {{ITA|#}} | [[1984 оны Формула-1|1984]]–[[1988 оны Формула-1|88]] | {{0}}80 ! {{0}}3 | {{0}}3,75 % | {{0}}138,5{{0}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1985 оны Формула-1|1985]]) |- | align="left" | [[Майк Хоторн]] | {{GBR|#}} | [[1953 оны Формула-1|1953]]–[[1955 оны Формула-1|55]], [[1957 оны Формула-1|1957]]–[[1958 оны Формула-1|58]] | {{0}}35 ! {{0}}3 | {{0}}8,57 % | {{0}}113,64 | 1 | align="left"|{{0}}1. ([[1958 оны Формула-1|1958]]) |- | align="left" | [[Фил Хилл]] | {{USA|#}} | [[Formel-1-Saison 1958|1958]]–[[1962 оны Формула-1|62]] | {{0}}30 ! {{0}}3 | 10,00 % | {{0|00}}96{{0|,00}} | 1 | align="left"|{{0}}1. ([[1961 оны Формула-1|1961]]) |- | align="left" | [[Рене Арну]] | {{FRA|#}} | [[1983 оны Формула-1|1983]]–[[1985 оны Формула-1|85]] | {{0}}32 ! {{0}}3 | {{0}}9,38 % | {{0|00}}79{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}3. ([[1983 оны Формула-1|1983]]) |- | align="left" | [[Найжел Манселл]] | {{GBR|#}} | [[1989 оны Формула-1|1989]]–[[1990 оны Формула-1|90]] | {{0}}31 ! {{0}}3 | {{0}}9,68 % | {{0|00}}75{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}4. ([[1989 оны Формула-1|1989]]) |- | align="left" | [[Жоди Шектер]] | {{flagicon|RSA}} [[Өмнөд Африк]] | [[1979 оны Формула-1|1979]]–[[1980 оны Формула-1|80]] | {{0}}28 ! {{0}}3 | 10,71 % | {{0|00}}62{{0|,00}} | 1 | align="left"|{{0}}1. ([[1979 оны Формула-1|1979]]) |- | align="left" | [[Петер Коллинс]] | {{GBR|#}} | [[1956 оны Формула-1|1956]]–[[1958 оны Формула-1|58]] | {{0}}20 ! {{0}}3 | 15,00 % | {{0|00}}47{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}3. ([[1956 оны Формула-1|1956]]) |- bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | [[Себастиан Феттель]] | {{DEU|#}} | [[2015 оны Формула-1|2015]]– | {{0}}40 ! {{0}}3 | {{0}}7,50 % | {{0|00}}490{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}3. ([[2015 оны Формула-1|2015]]) |- | align="left" | [[Хуан Мануэль Фанжио]] | {{ARG|#}} | [[1956 оны Формула-1|1956]] | {{0|00}}7 ! {{Төрөлжүүлэх түлхүүр|3|{{0}}3}}<ref group="A" name="Fangio Musso">[[1956 оны Формула-1|1956 оны]] [[Аргентинийн гран-при]] дээр Фанжио Муссогийн тэргийг авч түрүүлсэн: тиймээс албан ёсны статистикт хоёр нисгэгчийг хоёуланг нь түрүүлснээр тооцдог.</ref> | 42,86 % | {{0|00}}33{{0|,00}} | 1 | align="left"|{{0}}1. ([[1956 оны Формула-1|1956]]) |- | align="left" | [[Патрик Тамбэ]] | {{FRA|#}} | [[1982 оны Формула-1|1982]]–[[1983 оны Формула-1|83]] | {{0}}21 ! {{0}}2 | {{0}}9,52 % | {{0|00}}65{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}4. ([[1983 оны Формула-1|1983]]) |- | align="left" | [[Хосе Фройлан Гонсалес]] | {{ARG|#}} | [[1951 оны Формула-1|1951]], [[1954 оны Формула-1|1954]]–[[1955 оны Формула-1|55]], [[1957 оны Формула-1|1957]], [[1960 оны Формула-1|1960]] | {{0}}15 ! {{0}}2 | 13,33 % | {{0|00}}56,64 |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1954 оны Формула-1|1954]]) |- | align="left" | [[Вольфганг фон Трипс]] | {{DEU|#}} | [[1957 оны Формула-1|1957]]–[[1961 оны Формула-1|61]] | {{0}}25 ! {{0}}2 | {{0}}8,00 % | {{0|00}}56{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1961 оны Формула-1|1961]]) |- | align="left" | [[Дидир Пирони]] | {{FRA|#}} | [[1981 оны Формула-1|1981]]–[[1982 оны Формула-1|82]] | {{0}}25 ! {{0}}2 | {{0}}8,00 % | {{0|00}}48{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1982 оны Формула-1|1982]]) |- | align="left" | [[Тони Брүүкс]] | {{GBR|#}} | [[1959 оны Формула-1|1959]] | {{0|00}}7 ! {{0}}2 | 28,57 % | {{0|00}}27{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[1959 оны Формула-1|1959]]) |- | align="left" | [[Жан Алези]] | {{FRA|#}} | [[1991 оны Формула-1|1991]]–[[1995 оны Формула-1|95]] | {{0}}79 ! {{0}}1 | {{0}}1,27 % | {{0}}121{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}5. ([[1994 оны Формула-1|1994]], [[1995 оны Формула-1|1995]]) |- | align="left" | [[Жузеппе Фарина]] | {{ITA|#}} | [[1952 оны Формула-1|1952]]–[[1955 оны Формула-1|55]] | {{0}}20 ! {{0}}1 | {{0}}5,00 % | {{0|00}}75,33 |&nbsp;– | align="left"|{{0}}2. ([[952 оны Формула-1|1952]]) |- | align="left" | [[Лоренцо Бандини]] | {{ITA|#}} | [[1962 оны Формула-1|1962]]–[[1967 оны Формула-1|67]] | {{0}}35 ! {{0}}1 | {{0}}2,86 % | {{0|00}}56{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}4. ([[1964 оны Формула-1|1964]]) |- | align="left" | [[Морис Трентиньян]] | {{FRA|#}} | [[1954 оны Формула-1|1954]]–[[1955 оны Формула-1|55]], [[1958 оны Формула-1|1958]] | {{0}}17 ! {{0}}1 | {{0}}5,88 % | {{0|00}}33,33 |&nbsp;– | align="left"|{{0}}4. ([[1954 оны Формула-1|1954]], [[1955 оны Формула-1|1955]]) |- | align="left" | [[Луижи Муссо]] | {{ITA|#}} | [[1956 оны Формула-1|1956]]–[[1958 оны Формула-1|58]] | {{0}}15 ! {{Төрөлжүүлэх түлхүүр|1|{{0}}1}}<ref group="A" name="Fangio Musso" /> | {{0}}6,67 % | {{0|00}}32{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}3. ([[1957 оны Формула-1|1957]]) |- | align="left" | [[Пьеро Таруффи]] | {{ITA|#}} | [[1951 оны Формула-1|1951]]–[[1955 оны Формула-1|55]] | {{0}}13 ! {{0}}1 | {{0}}7,69 % | {{0|00}}32{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}3. ([[1952 оны Формула-1|1952]]) |- | align="left" | [[Марио Андретти]] | {{USA|#}} | [[1971 оны Формула-1|1971]]–[[1972 оны Формула-1|72]], [[1982 оны Формула-1|1982]] | {{0}}12 ! {{0}}1 | {{0}}8,33 % | {{0|00}}20{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}8. ([[1971 оны Формула-1|1971]]) |- | align="left" | [[Жанкарло Багетти]] | {{ITA|#}} | [[1961 оны Формула-1|1961]]–[[1962 оны Формула-1|62]], [[1966 оны Формула-1|1966]] | {{0|00}}8 ! {{0}}1 | 12,50 % | {{0|00}}14{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|{{0}}9. ([[1961 оны Формула-1|1961]]) |- | align="left" | [[Лудовико Скарфиотти]] | {{ITA|#}} | [[1963 оны Формула-1|1963]]–[[1967 оны Формула-1|67]] | {{0|00}}6 ! {{0}}1 | 16,67 % | {{0|00}}11{{0|,00}} |&nbsp;– | align="left"|10. ([[1966 оны Формула-1|1966]]) |- |} <references group="A" /> == Цахим хуудас == {{Commons|Category:Scuderia Ferrari|Скудериа Феррари}} * [http://formula1.ferrari.com/ Скудериа Ферраригийн албан ёсны цахим хуудас] (англи, италиар) * [http://www.ferrari.com/ Феррари С.п.А.-н албан ёсны цахим хуудас] (англи, итали, германаар) {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Формула-2-баг]] [[Ангилал:Феррари]] [[Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг]] [[Ангилал:Маранелло]] hr5ltlqbmdzcvqgxierf54dthvt5q84 10 54509 859542 698757 2026-06-21T09:30:26Z Enkhsaihan2005 64429 859542 wikitext text/x-wiki <!-- Formatting from [[Загвар:Инфобокс эм/ATC]] -->[[ATC_код_{{{1|}}}|{{{1}}}{{{2|}}}]]{{#if:{{{2|}}} |<!-- -->&#x20;(<span title="www.whocc.no">[https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code={{{1}}}{{{2|}}} WHO]</span>)}}<!-- --><noinclude>{{documentation}}</noinclude> qjpszsdm2htsaja798pu6jltxhhlubv 10 54516 859547 842473 2026-06-21T10:27:46Z Enkhsaihan2005 64429 859547 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс | bodyclass = vcard | title = {{{name|{{{Constructor_name|{{{Short_name|}}}}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|{{{Logo|}}}}}}}} | headerstyle = background-color: gainsboro;color:inherit; | label1 = Бүтэн нэр | data1 = {{{long_name|{{{Long_name|}}}}}} | class1 = fn org | label2 = Компанийн төв | data2 = {{{base|{{{Base|}}}}}} | class2 = label | label3 = Багийн {{nowrap|дарга}} | data3 = {{{principal|{{{Principal|}}}}}} | class3 = agent | label4 = {{{engineering_head_position|{{{Engineering Head position|}}}}}} | data4 = {{#if:{{{engineering_head_position|{{{Engineering Head position|}}}}}}|{{{engineering_head|{{{Engineering Head|}}}}}}}} | class4 = agent | label5 = Техникийн захирал | data5 = {{{director|{{{Director|}}}}}} | class5 = agent | label6 = Үндэслэгч | data6 = {{{founders|{{{Founders|}}}}}} | class6 = agent | label7 = Noted staff | data7 = {{{staff|{{{Staff|}}}}}} | class7 = agent | label8 = Noted drivers | data8 = {{{drivers|{{{Drivers|}}}}}} | class8 = agent | label9 = Вэбсайт | data9 = {{{website|{{{Website|{{{Homepage|}}}}}}}}} | label10 = Урьдны нэр | data10 = {{{previous_name|{{{Previous name|}}}}}} | label11 = Дараагийн нэр | data11 = {{{next_name|{{{Next name|}}}}}} <!-- Please leave the 2026 fields in the template until at least 1 January 2027 UTC, per WP:F1 convention --> | header12 = {{#if:{{{2026_drivers|{{{2026 Drivers|}}}}}}{{{2026_test_drivers|{{{2026 Test_drivers|}}}}}}{{{2026_chassis|{{{2026 Chassis|}}}}}}{{{2026_engine|{{{2026 Engine|}}}}}}{{{2026_tyres|{{{2026 Tyres|}}}}}}{{{2026_fuel|{{{2026 Fuel|}}}}}}|[[2026 оны Формула-1]]}} | label13 = Жолооч | data13 = {{{2026_drivers|{{{2026 Drivers|}}}}}} | label14 = Туршилтын жолооч | data14 = {{{2026_test_drivers|{{{2026 Test_drivers|}}}}}} | label15 = Шасси | data15 = {{{2026_chassis|{{{2026 Chassis|}}}}}} | label16 = Хөдөлгүүр | data16 = {{{2026_engine|{{{2026 Engine|}}}}}} | label17 = Дугуй | data17 = {{{2026_tyres|{{{2026 Tyres|}}}}}} <!-- 2025 placeholders, to avoid fields being renumbered, only for them to be renumbered again at the end of 2025 <!-- Please leave the 2027 fields in the template until at least 1 January 2028 UTC, per WP:F1 convention --> <!-- | header22 = {{#if:{{{2027_drivers|{{{2027 Drivers|}}}}}}{{{2027_test_drivers|{{{2027 Test_drivers|}}}}}}{{{2027_chassis|{{{2027 Chassis|}}}}}}{{{2027_engine|{{{2027 Engine|}}}}}}{{{2027_tyres|{{{2027 Tyres|}}}}}}{{{2027_fuel|{{{2027 Fuel|}}}}}}|[[2027 оны Формула-1]]}} | label23 = Жолооч | data23 = {{{2027_drivers|{{{2027 Drivers|}}}}}} | label24 = Туршилтын жолооч | data24 = {{{2027_test_drivers|{{{2027 Test_drivers|}}}}}} | label25 = Шасси | data25 = {{{2027_chassis|{{{2027 Chassis|}}}}}} | label26 = Хөдөлгүүр | data26 = {{{2027_engine|{{{2027 Engine|}}}}}} | label27 = Дугуй | data27 = {{{2027_tyres|{{{2027 Tyres|}}}}}} --> | header29 = {{#if:{{{debut|{{{Debut|}}}}}}{{{final|{{{Final|}}}}}}{{{races|{{{Races|}}}}}}{{{constructors|{{{Constructors|}}}}}}{{{engines|{{{Engines|}}}}}}{{{cons_champ|{{{Cons_champ|}}}}}}{{{drivers_champ|{{{Drivers_champ|}}}}}}{{{wins|{{{Wins|}}}}}}{{{poles|{{{Poles|}}}}}}{{{podiums|{{{Podiums|}}}}}}{{{points|{{{Points|}}}}}}{{{fastest_laps|{{{Fastest_laps|}}}}}}{{{last_position|{{{Last_position|}}}}}}{{{last_race|{{{Last race|}}}}}}|'''Статистик'''}} | label30 = Анхны гран при | data30 = {{{debut|{{{Debut|}}}}}} | label31 = {{#if:{{{2019 Drivers|{{{2019_drivers|}}}}}}|Хамгийн сүүлийн|Сүүлийн гран при}} | data31 = {{{final|{{{Final|}}}}}} | label32 = Оролцсон уралдаан | data32 = {{{races|{{{Races|}}}}}} | label33 = Зохион бүтээгч | data33 = {{{constructors|{{{Constructors|}}}}}} | label34 = Мотор | data34 = {{{engines|{{{Engines|}}}}}} | label35 = [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт#Зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргын жагсаалт|Зохион<br />бүтээгчийн ДА]] | data35 = {{{cons_champ|{{{Cons_champ|}}}}}} | label36 = [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт#Дэлхийн аварга жолоочийн жагсаалт|Жолоочийн ДА]] | data36 = {{{drivers_champ|{{{Drivers_champ|}}}}}} | label37 = Уралдааны ялалт | data37 = {{{wins|{{{Wins|}}}}}} | label38 = Podiums | data38 = {{{podiums|{{{Podiums|}}}}}} | label39 = Шагналын тавцанд | data39 = {{{points|{{{Points|}}}}}} | label40 = [[Поле байрлал]] | data40 = {{{poles|{{{Poles|}}}}}} | label41 = [[Хамгийн хурдан уралдааны тойролт|х.х.у. тойролт]] | data41 = {{{fastest_laps|{{{Fastest_laps|}}}}}} | label42 = [[{{{Last_season|{{{last_season}}}}}} оны Формула-1|{{{Last_season|{{{last_season}}}}}}]] оны байр | data42 = {{{last_position|{{{Last_position|}}}}}} | label43 = Сүүлчийн гран при | data43 = {{{last_race|{{{Last race|}}}}}} }}<noinclude> {{documentation}}<!-- category links go on /doc --> </noinclude> rhxzs9la6zgxb9cy3xu0cjj8b9lxtsg 859555 859547 2026-06-21T11:29:34Z Enkhsaihan2005 64429 859555 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс | bodyclass = vcard | title = {{{name|{{{Constructor_name|{{{Short_name|}}}}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|{{{Logo|}}}}}}}} | headerstyle = background-color: gainsboro;color:inherit; | label1 = Бүтэн нэр | data1 = {{{long_name|{{{Long_name|}}}}}} | class1 = fn org | label2 = Компанийн төв | data2 = {{{base|{{{Base|}}}}}} | class2 = label | label3 = Багийн {{nowrap|дарга}} | data3 = {{{principal|{{{Principal|}}}}}} | class3 = agent | label4 = {{{engineering_head_position|{{{Engineering Head position|}}}}}} | data4 = {{#if:{{{engineering_head_position|{{{Engineering Head position|}}}}}}|{{{engineering_head|{{{Engineering Head|}}}}}}}} | class4 = agent | label5 = Техникийн захирал | data5 = {{{director|{{{Director|}}}}}} | class5 = agent | label6 = Үндэслэгч | data6 = {{{founders|{{{Founders|}}}}}} | class6 = agent | label7 = Noted staff | data7 = {{{staff|{{{Staff|}}}}}} | class7 = agent | label8 = Noted drivers | data8 = {{{drivers|{{{Drivers|}}}}}} | class8 = agent | label9 = Вэбсайт | data9 = {{{website|{{{Website|{{{Homepage|}}}}}}}}} | label10 = Урьдны нэр | data10 = {{{previous_name|{{{Previous name|}}}}}} | label11 = Дараагийн нэр | data11 = {{{next_name|{{{Next name|}}}}}} <!-- Please leave the 2026 fields in the template until at least 1 January 2027 UTC, per WP:F1 convention --> | header12 = {{#if:{{{2026_drivers|{{{2026 Drivers|}}}}}}{{{2026_test_drivers|{{{2026 Test_drivers|}}}}}}{{{2026_chassis|{{{2026 Chassis|}}}}}}{{{2026_engine|{{{2026 Engine|}}}}}}{{{2026_tyres|{{{2026 Tyres|}}}}}}{{{2026_fuel|{{{2026 Fuel|}}}}}}|[[2026 оны Формула-1]]}} | label13 = Жолооч | data13 = {{{2026_drivers|{{{2026 Drivers|}}}}}} | label14 = Туршилтын жолооч | data14 = {{{2026_test_drivers|{{{2026 Test_drivers|}}}}}} | label15 = Шасси | data15 = {{{2026_chassis|{{{2026 Chassis|}}}}}} | label16 = Хөдөлгүүр | data16 = {{{2026_engine|{{{2026 Engine|}}}}}} | label17 = Дугуй | data17 = {{{2026_tyres|{{{2026 Tyres|}}}}}} <!-- 2025 placeholders, to avoid fields being renumbered, only for them to be renumbered again at the end of 2025 <!-- Please leave the 2027 fields in the template until at least 1 January 2028 UTC, per WP:F1 convention --> <!-- | header22 = {{#if:{{{2027_drivers|{{{2027 Drivers|}}}}}}{{{2027_test_drivers|{{{2027 Test_drivers|}}}}}}{{{2027_chassis|{{{2027 Chassis|}}}}}}{{{2027_engine|{{{2027 Engine|}}}}}}{{{2027_tyres|{{{2027 Tyres|}}}}}}{{{2027_fuel|{{{2027 Fuel|}}}}}}|[[2027 оны Формула-1]]}} | label23 = Жолооч | data23 = {{{2027_drivers|{{{2027 Drivers|}}}}}} | label24 = Туршилтын жолооч | data24 = {{{2027_test_drivers|{{{2027 Test_drivers|}}}}}} | label25 = Шасси | data25 = {{{2027_chassis|{{{2027 Chassis|}}}}}} | label26 = Хөдөлгүүр | data26 = {{{2027_engine|{{{2027 Engine|}}}}}} | label27 = Дугуй | data27 = {{{2027_tyres|{{{2027 Tyres|}}}}}} --> | header29 = {{#if:{{{debut|{{{Debut|}}}}}}{{{final|{{{Final|}}}}}}{{{races|{{{Races|}}}}}}{{{constructors|{{{Constructors|}}}}}}{{{engines|{{{Engines|}}}}}}{{{cons_champ|{{{Cons_champ|}}}}}}{{{drivers_champ|{{{Drivers_champ|}}}}}}{{{wins|{{{Wins|}}}}}}{{{poles|{{{Poles|}}}}}}{{{podiums|{{{Podiums|}}}}}}{{{points|{{{Points|}}}}}}{{{fastest_laps|{{{Fastest_laps|}}}}}}{{{last_position|{{{Last_position|}}}}}}{{{last_race|{{{Last race|}}}}}}|'''Статистик'''}} | label30 = Анхны гран при | data30 = {{{debut|{{{Debut|}}}}}} | label31 = {{#if:{{{2019 Drivers|{{{2019_drivers|}}}}}}|Хамгийн сүүлийн|Сүүлийн гран при}} | data31 = {{{final|{{{Final|}}}}}} | label32 = Оролцсон уралдаан | data32 = {{{races|{{{Races|}}}}}} | label33 = Зохион бүтээгч | data33 = {{{constructors|{{{Constructors|}}}}}} | label34 = Мотор | data34 = {{{engines|{{{Engines|}}}}}} | label35 = [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт#Зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргын жагсаалт|Зохион<br />бүтээгчийн ДА]] | data35 = {{{cons_champ|{{{Cons_champ|}}}}}} | label36 = [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт#Дэлхийн аварга жолоочийн жагсаалт|Жолоочийн ДА]] | data36 = {{{drivers_champ|{{{Drivers_champ|}}}}}} | label37 = Уралдааны ялалт | data37 = {{{wins|{{{Wins|}}}}}} | label38 = Шагналын тавцанд | data38 = {{{podiums|{{{Podiums|}}}}}} | label39 = Оноо | data39 = {{{points|{{{Points|}}}}}} | label40 = [[Поле байрлал]] | data40 = {{{poles|{{{Poles|}}}}}} | label41 = [[Хамгийн хурдан уралдааны тойролт|х.х.у. тойролт]] | data41 = {{{fastest_laps|{{{Fastest_laps|}}}}}} | label42 = [[{{{Last_season|{{{last_season}}}}}} оны Формула-1|{{{Last_season|{{{last_season}}}}}}]] оны байр | data42 = {{{last_position|{{{Last_position|}}}}}} | label43 = Сүүлчийн гран при | data43 = {{{last_race|{{{Last race|}}}}}} }}<noinclude> {{documentation}}<!-- category links go on /doc --> </noinclude> ffxbyfw5cq3o41cpxjrgaacj0odgmdt 0 56360 859544 748599 2026-06-21T09:39:23Z Avirmed Batsaikhan 53733 859544 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс аж ахуйн нэгж | Name = Renault SA<br />Рено С.А. | Logo = | Unternehmensform = [[Хувьцаат Компани (Франц)|Хувьцаат Компани]] | ISIN = FR0000131906 | Gründungsdatum = 1898 | Sitz = [[Булонь-Бийанкур]], [[Франц]] | Leitung = [[Карлос Гон]] | Mitarbeiterzahl = 120.136 <small>(2015-12-31)</small><ref name="gb2015">[https://group.renault.com/wp-content/uploads/2016/04/renaut-ra2015-en_04.pdf ''2015 Annual Report''], Renault Group: Seite 10–11, 2016-09-03 PDF; 5,6&nbsp;MB</ref> | Umsatz = 45,3 тэрбум [[Евро|EUR]] <small>(2015)</small><ref name="gb2015" /> | Branche = [[Автомашины аж үйлдвэр]] | Homepage = [http://www.renault.com/ www.renault.com] }} '''Рено''' (''[[Франц хэл|фр.]] Renault'', [{{IPA|ʀəˈno}}]) нь [[франц]]ын [[автомашин]] үйлдвэрлэгч компани юм. 1999 онд [[Ниссан]] болон Реногийн хооронд стратегийн түншлэл үүсгэн [[Рено-Ниссан]]ыг бий болгосоноор дэлхийн томоохон автомашин үйлдвэрлэгчдийн нэг болжээ. 2013 онд дэлхий даяар 121.807 ажилчинтайгаар нийт 2.628.208 тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэсэн аж.<ref name="gb2013" /> Компаний төв байр Парисаас холгүй Булонь-Бийанкурт байралдаг байна. == Түүх == === Үүсгэн байгуулагдсан болон эхний жилүүд === [[Зураг:Renault at Paris pic1.JPG|thumb|left|Рено тип А (1899 он)]] [[Зураг:Renault Type AG 9 CV 1910.jpg|thumb|right|Рено тип АГ "Такси де ла Марне"- Ландаулет загвар (1910 он)]] [[Зураг:Renault Celtaquatre4.JPG|thumb|right|Рено Селтакуатре (1936)]] Société Renault Frères (''Ах дүү Реногийн компани'')-ийг [[Луи Рено]] (1877-1944), [[Фернан Рено]] (1865-1909) болон [[Марсель Рено]] (1872-1903) ах дүү нар 1899 оны 2-р сарын 25-нд албан ёсоор үүсгэн байгуулжээ.<ref name="HommageSafrane">vgl. ''Renault: ein Jahrhundert Tradition in der Spitzenklasse''</ref> Гэхдээ 1898 оны зул сарын баярын орой нь Реногийн үйлдвэрийн үүсгэн байгуулагдсан өдөр гэж үздэг. Энэ өдөр Луи Рено [[Булонь-Бийанкур]]т өөрийн үйлдвэрлэсэн модон хийцтэй автомашинаар Парис хотоор аялжээ. Яг тэр орой нь тэрбээр энэ загварыг үйлдвэрлэх 12 захиалгын гэрээ хийсэн бөгөөд сүүлд тус загвараа ''«Моделл А»'' гэж нэрлэжээ. Луи Рено нь ах нараа нас барсанаас хойш ганцаараа компаниа удирдаж явсаар 1944 онд нас нөгчсөн юм. Удирдлагын ажлаас гадна тэрээр техникчийн ажлаа ч үргэлжлүүлэн хийж байв. Ингэж ажилласнаар тэр олон олон патентын эрхтэй болсон нь дэлхийн автомашины хөгжилд ихээхэн тус үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Түүний патентуудаас жишээ нэрлэвэл кардан гол, боох боломжтой [[очлуур]], турбо компрессор ([[турбо цэнэглэгч]]), [[хамгаалалтын бүс]] болон анхны [[Ү-хэлбэрийн хөдөлгүүр|8 цилиндрт салаа хэлбэртэй хөдөлгүүрийн]] нисэх онгоцонд зориулсан хийц мөн түүнчлэн [[хүрдэн тоормос]] гэх мэт. Гэр бүлийн компанийн хөгжил ихэд хурдацтай явж байсан ба 1900 он гэхэд 100 гаран ажилчинтай болсон байв. Рено нь томоохон [[Концерн|аж үйлдвэрлэлийн концерн]] тооцогдох болсон нь 1906 он байсан ба учир нь Парис хотын таксины үйлчилгээний компани Ренод "Renault AG1" загварын 250 машин захиалснаар эхэлжээ. === 1910-1939: Хоёр дайны хоорондын үе === Рено [[Хэрэглээний тээврийн хэрэгсэл|хэрэглээний автомашин]]ы үйлдвэрлэлийг маш эрт эхэлжээ. 1909 он гэхэд гурав болон таван тонны даацтай ачааны автомашин, 1915 онд [[бүх дугуй хөтлөгч]]тэй болон -залагдах [[зүтгүүрийн машин]]ыг үйлдвэрлэв. 1913 онд Рено арван мянга дахь автомашинаа үйлдвэрлэжээ. Энэ тоогоороо [[Форд]]ын үйлдвэрлэж байсан автомашины үйлдвэрлэлийн тоотой бараг л ойролцоо байснаараа европод тодорч байв. [[Дэлхийн 1-р дайн]]ы үед армид зориулан ачааны автомашин, [[нисэх онгоцны мотор]] болон [[Сум (зэвсэг)|сум]] үйлдвэрлэл эрхэлж байжээ. Рено техникийн шинэ содон шийдэл гаргахдаа гарамгай байсан ба үүний жишээнд анх удаагаа үйлдвэрлэгдсэн өөрийгөө тээгч [[Онгоц (танк)|онгоц]] болон эргэх цамхагтай [[Рено FT]] [[танк]] орно. Дэлхийн 1-р дайны дараа Рено буцан автомашины үйлдвэрлэлд орсон бөгөөд дайны өмнө үйлдвэрлэлж байсан загваруудаа бага зэрэг сайжруулсан загварууд байв. Удалгүй Рено зөвхөн автомашины загвараа өргөтгөснөөс гадна өөр бүтээгдэхүүнүүд болох моторт завины хөдөлгүүр, уурын галт тэрэг, онгоцны үйлдвэрлэл зэрэгт хүчээ сорьсон байна. == Автомашины загваруудын == * [[Renault Logan]] * [[Renault Sandero]] * [[Renault Duster]] == Реногийн бэлгэдэл == <gallery> Renault Logo 1946.png|'''Рено-Диамант''', Рено улсын харьяалалд орсоны дараа.<br />'''1946-1959''' Renault-Logo-1959.svg|'''Рено-Диамант''', анх байсан хэлбэрээ дуурайлган хийжээ.<br />'''1959-1972''' Renault Logo 1972.svg|Орчин үед тохируулан бүтээсэн '''Рено-Диамант'''.<br />'''1972-1981''' Renault 2009 logo.svg|'''Фото бэлгэдэл''', Рено бичээс нь дэвсгэр өнгөтэй.<br />'''2004-2015''' </gallery> == Цахим хуудас == {{Commonscat|Renault|Рено}} * [http://www.renault.com/ Реногийн албан ёсны цахим хуудас] == Зүүлт, тайлбар == <references> <ref name="gb2013">[http://group.renault.com/wp-content/uploads/2014/07/rapport-annuel-2013.pdf ''2013 Annual Report''] s.10–11, 2015-03-10, Renault Group PDF; 5,6&nbsp;MB </ref> </references> {{Автомашины загвар-Рено}} [[Ангилал:Хэрэглээний автомашин үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Иль-де-Франсын аж ахуйн нэгж]] [[Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг]] [[Ангилал:Урьдын трактор үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Рено| ]] [[Ангилал:Францын автомашин үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж]] [[Ангилал:1898 онд байгуулагдсан]] 46eqoqgwjqitcga47lzwdl3neabimx8 0 58542 859483 775249 2026-06-20T20:13:44Z Enkhsaihan2005 64429 859483 wikitext text/x-wiki {{Short description|Германы Заарландын нийслэл}} {{Инфобокс Германы газар |type = Хот |German_name = <small>''Saarbrigge'' ([[Райны Франк аялгууд|Райны Франк]])</small> <small>{{native name|fr|Sarrebruck}}</small> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/3/2 | total_width = 290 | align = center | caption_align = center | image1 = Saarland_Rathaus_Saarbrücken_01.jpg | caption1 = [[:de:Rathaus St. Johann|Гэгээн Йоханы сүм]] | image2 = Berliner Promenade.jpg | caption2 = [[:de:Berliner Promenade|Берлиний променад]] | image3 = TotaleMuseum2.jpg | caption3 = [[Заарбрюкений ордон]] | image4 = Campus der Universitaet des Saarlandes.jpg | caption4 = [[Заарландын их сургууль]] | image5 = Ludwigskirche Saarbruecken.JPG | caption5 = [[Людвигийн сүм]] | image6 = Saarbrücken (1814997497).jpg | caption6 = [[Заарландын Улсын Театр]] | image7 = 20200427 Alte Brücke Saarbrücken 01.jpg | caption7 = [[Заар (гол)|Заар]] дээрх [[Холбооны хурдны зам 620|A 620]] | image8 = Saarbahn johanniskirche.jpg | caption8 = [[Заарбан]] }} |image_coa = DEU Saarbruecken COA.svg |image_flag=Flag of Saarbrücken.svg|coordinates = {{coord|49|14|N|7|0|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Saarbrücken in SB.svg |plantext = [[Заарбрюкен (тойрог)|Заарбрюкен тойрог]] дахь Заарбрюкений байршил |state = Заарланд |district = [[Заарбрюкен (тойрог)|Заарбрюкен]] |elevation = 230.1 |area = 167.07 |pop_urban = 329593<ref>{{cite web|url=https://www.saarland.de/dokumente/thema_statistik/FB_300617_nZ.pdf|website=Saarland.de|title=Fläche, Bevölkerung in den Gemeinden am 30.06.2017 nach Geschlecht, Einwohner je km 2 und Anteil an der Gesamtbevölkerung (Basis Zensus 2011)}}</ref> |pop_metro = 700000<ref>{{cite web|url=http://www.saarmoselle.org/rubrique.php?id_rubrique=1709#top|title=Euro District Saar-Moselle|website=saarmoselle.org}}</ref> |postal_code = 66001–66133 |area_code = 0681, 06893, 06897, 06898, 06805 |licence = SB |Gemeindeschlüssel = 10 0 41 100 |divisions = 20 |website = {{URL|http://www.saarbruecken.de/|saarbruecken.de}} |mayor = [[Уве Конрадт]]<ref>[https://www.saarland.de/stat/DE/_downloads/aktuelleTabellen/Wahlen/Direktwahlen/Gew%C3%A4hlte_B%C3%BCrgermeister_und_Landr%C3%A4te_im_Saarland.pdf?__blob=publicationFile&v=11 Gewählte Ober-/Bürgermeister*innen, Landrät*innen und Regionalverbandsdirektor*in im Saarland], Statistisches Amt des Saarlandes, 27 March 2022.</ref> |leader_term = 2019&ndash;29 |party = [[Германы Христийн Ардчилсан Холбоо|ХАХ]] }} '''Заарбрюкен''' нь [[Герман|ХБНГУ]]-ын [[Заарланд]] мужийн нийслэл хот юм. Энэ хот нь тус мужид байх цорын ганц том хот бөгөөд 1909 онд гурван тусдаа бие даасан хотууд нэгдсэнээр үүссэн юм. Мөн энэ хот нь заарланд болон лотрингийн бүс нутагтаа томоохон төвийн тоонд ордог ч улсынхаа том хотуудын жагсаалтанд 42-р байрт бүртгэгддэг байна. ==Түүх== ==Газарзүй== ===Уур амьсгал=== {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Заарбрюкен (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1935 оноос) | metric first = Y | single line = Y |Jan record high C = 14.5 |Feb record high C = 20.5 |Mar record high C = 24.0 |Apr record high C = 27.7 |May record high C = 31.2 |Jun record high C = 35.2 |Jul record high C = 37.7 |Aug record high C = 37.1 |Sep record high C = 32.2 |Oct record high C = 26.5 |Nov record high C = 21.2 |Dec record high C = 17.1 |year record high C = 37.7 |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.7 |Mar high C = 10.3 |Apr high C = 14.9 |May high C = 18.7 |Jun high C = 22.1 |Jul high C = 24.2 |Aug high C = 24.0 |Sep high C = 19.5 |Oct high C = 14.1 |Nov high C = 8.2 |Dec high C = 4.7 | year high C = 14.2 |Jan mean C = 1.5 |Feb mean C = 2.3 |Mar mean C = 5.8 |Apr mean C = 9.7 |May mean C = 13.5 |Jun mean C = 16.8 |Jul mean C = 18.7 |Aug mean C = 18.3 |Sep mean C = 14.2 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 5.4 |Dec mean C = 2.4 |year mean C = 9.9 |Jan low C = -1.0 |Feb low C = -0.8 |Mar low C = 1.8 |Apr low C = 4.7 |May low C = 8.3 |Jun low C = 11.5 |Jul low C = 13.4 |Aug low C = 13.2 |Sep low C = 9.6 |Oct low C = 6.4 |Nov low C = 2.7 |Dec low C = 0.0 |year low C = 5.8 |Jan record low C = -17.2 |Feb record low C = -20.8 |Mar record low C = -14.9 |Apr record low C = -6.0 |May record low C = -2.3 |Jun record low C = 0.0 |Jul record low C = 3.7 |Aug record low C = 3.9 |Sep record low C = -0.5 |Oct record low C = -6.1 |Nov record low C = -11.7 |Dec record low C = -18.7 |year record low C = -20.8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 76.2 |Feb precipitation mm = 65.2 |Mar precipitation mm = 65.1 |Apr precipitation mm = 50.0 |May precipitation mm = 73.3 |Jun precipitation mm = 63.5 |Jul precipitation mm = 75.3 |Aug precipitation mm = 71.1 |Sep precipitation mm = 66.5 |Oct precipitation mm = 74.1 |Nov precipitation mm = 80.7 |Dec precipitation mm = 99.9 |year precipitation mm = 861.0 | unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 17.3 |Feb precipitation days = 15.7 |Mar precipitation days = 14.6 |Apr precipitation days = 12.6 |May precipitation days = 14.2 |Jun precipitation days = 13.1 |Jul precipitation days = 13.9 |Aug precipitation days = 13.5 |Sep precipitation days = 12.6 |Oct precipitation days = 15.6 |Nov precipitation days = 17.8 |Dec precipitation days = 19.1 |year precipitation days = 179.9 |Jan sun = 53.5 |Feb sun = 80.9 |Mar sun = 137.0 |Apr sun = 190.5 |May sun = 214.3 |Jun sun = 230.8 |Jul sun = 244.2 |Aug sun = 225.9 |Sep sun = 171.0 |Oct sun = 106.0 |Nov sun = 52.8 |Dec sun = 42.1 |year sun = 1748.9 |Jan humidity = 87.5 |Feb humidity = 82.2 |Mar humidity = 74.9 |Apr humidity = 68.6 |May humidity = 71.4 |Jun humidity = 71.1 |Jul humidity = 69.9 |Aug humidity = 71.9 |Sep humidity = 78.3 |Oct humidity = 84.9 |Nov humidity = 89.1 |Dec humidity = 89.5 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 6.8 |Feb snow days = 5.0 |Mar snow days = 1.7 |Apr snow days = 0.1 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 1.6 |Dec snow days = 5.0 |year snow days = | source 1 = [[Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага]]<ref name=WMO>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20231012173513/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Saarbruecken-Ensheim_10708.csv | archive-date = 2023-10-12 | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Saarbruecken-Ensheim_10708.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа | access-date = 2026-06-20}}</ref> | source 2 = Infoclimat<ref>{{cite web | url = https://www.infoclimat.fr/climatologie/normales-records/1991-2020/saarbrucken-ensheim-sarrebruck/valeurs/10708.html | title = Normales et records climatologiques 1991-2020 à Saarbrücken/Ensheim (Sarrebruck) | publisher = Infoclimat | language = fr | access-date = 2026-06-20}}</ref> }} ==Хотын дүр төрх== === Зургийн цомог === {{Том зураг|sb pan 2006 jun.jpg|800|Заарбрюкен хотын дэлгэмэл зураг; Хотын төвөөр дайран өнгөрөх [[хурдны зам]] болон үерт автсан тохиолдолд хоёр дахь замын харагдаж буй нь}} == Эх сурвалж == {{reflist|colwidth=30em}} == Цахим холбоос == {{Wiktionary}} {{commonscat|Saarbrücken|Заарбрюкен}} * [http://www.saarbruecken.de/ Заарбрюкен хотын албан ёсны цахим хуудас] {{Германы мужийн нийслэл хот}} [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Заарбрюкен| ]] [[Ангилал:Заарландын коммун]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] rwclu618flhvyfqa4scuqny2axa10zb 0 59783 859484 799986 2026-06-20T20:16:00Z Enkhsaihan2005 64429 859484 wikitext text/x-wiki {{Short description|Оросын Бүгд Найрамдах Адыгей Улсын нийслэл}} {{Ижил нэрийн тайлбар}} {{Инфобокс Оросын суурин |mn_name=Майкоп |ru_name= |loc_name1=Мыекъуапэ |loc_lang1=Адыг |loc_name2=Гъакъыва |loc_lang2=Убых |image_skyline= <!-- images and maps -----------> {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/2 | total_width = 250 | image1 = CLOUDS VIEW (2011-07-22 18-42-09) - panoramio.jpg | image2 = Вокзал Майкопа.JPG | image3 = Mosque Maykop.JPG | image4 = MAYKOP BANK (in June 2010) - panoramio (1).jpg | image5 = Солодовенный цех пивоваренного завода "Майкопа"2.jpg }} |image_caption= |coordinates = {{coord|44|36|N|40|05|E|display=inline,title}} |pushpin_map = Орос Адыгей#Европын Орос#Кавказын нуруу#Хар тэнгис |image_coa=Coat of arms of Maykop.svg |coa_caption= |image_flag=Flag of Maykop.svg |flag_caption= |anthem= |anthem_ref= |holiday=6 сарын эхний бямба гараг |holiday_ref= |federal_subject=[[адыгей]] |federal_subject_ref=<ref name="Ref1"/> |adm_city_jur=Майкоп хотын тойрог |adm_city_jur_ref=<ref name="Ref1"/> |adm_ctr_of=Майкоп хотын тойрог |adm_ctr_of_ref=<ref name="Ref1"/> |capital_of=Бүгд Найрамдах Адыгей Улс |capital_of_ref= |inhabloc_cat=Хот |inhabloc_cat_ref= |inhabloc_type= |inhabloc_type_ref= |urban_okrug_jur=Майкоп хотын тойрог |urban_okrug_jur_ref=<ref name="Ref1m"/> |mun_admctr_of=Майкоп хотын тойрог |mun_admctr_of_ref=<ref name="Ref1m"/> |leader_title=Хотын дарга |leader_title_ref= |leader_name=Николай Пивоваров |leader_name_ref= |representative_body=[[Майкопын Ардын төлөөлөгчдийн зөвлөл|Ардын төлөөлөгчдийн зөвлөл]] |representative_body_ref= |area_of_what= |area_as_of= |area_km2=58.62 |area_km2_ref=<ref>{{Webarchiv|url=http://www.admins.maykop.ru/www/index.nsf?Open |wayback=20130902123205 |text=Администрация муниципального образования «Город Майкоп» (официальный сайт). |archiv-bot=2024-07-03 03:01:44 InternetArchiveBot }} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902123205/http://www.admins.maykop.ru/www/index.nsf?Open |date=September 2, 2013 }} Общие сведения о Майкопе.</ref> |pop_2010census=144249 |pop_2010census_rank=120-д |pop_2010census_ref=<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> |pop_density= |pop_density_as_of= |pop_density_ref= |pop_latest= |pop_latest_date= |pop_latest_ref= |established_date=1857 оны 5 сар |established_title= |established_date_ref= |current_cat_date=1870 |current_cat_date_ref= |prev_name1= |prev_name1_date= |prev_name1_ref= |postal_codes=385000 |postal_codes_ref= |dialing_codes=8772 |dialing_codes_ref= |website= |website_ref= }} '''Майко́п''' — [[Орос улс|Орос]] улсын [[Адыгей]]н [[нийслэл]], 145 мянган хүнтэй [[хот]]. == Нэр == Адыг хэл бичигт ''Мыекъуапэ'' («алимт хөндийн адаг») гэнэ. Үүнээс оросоор Майкоп гэдэг. == Газар зүй == Хот [[Кубань гол]]ын цутгал Белая голын зүүн эрэгт, далайн түвшнээс дээш 220 метр өндөрт байрладаг. === Уур амьсгал === Температур өвлийн I сард -5°C-ээс +4°C, зуны VII сард +17°C-ээс +29°C байна. {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |collapsed=yes |location=Майкоп (1991-2020) |metric first=yes |single line=yes | Jan mean C =0.5 | Feb mean C =1.5 | Mar mean C =6.1 | Apr mean C =11.7 | May mean C =16.7 | Jun mean C =20.7 | Jul mean C =23.5 | Aug mean C =23.2 | Sep mean C =18.2 | Oct mean C =12.4 | Nov mean C =6.1 | Dec mean C =2 | year mean C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =58 | Feb precipitation mm =47 | Mar precipitation mm =62 | Apr precipitation mm =59 | May precipitation mm =87 | Jun precipitation mm =98 | Jul precipitation mm =62 | Aug precipitation mm =64 | Sep precipitation mm =77 | Oct precipitation mm =86 | Nov precipitation mm =71 | Dec precipitation mm =64 | year precipitation mm = | unit precipitation days = 1 мм | precip days colour = | Jan precipitation days =9 | Feb precipitation days =7 | Mar precipitation days =9 | Apr precipitation days =9 | May precipitation days =10 | Jun precipitation days =9 | Jul precipitation days =6 | Aug precipitation days =6 | Sep precipitation days =8 | Oct precipitation days =8 | Nov precipitation days =8 | Dec precipitation days =9 | year precipitation days = | Jan sun =89 | Feb sun =114 | Mar sun =141 | Apr sun =196 | May sun =244 | Jun sun =273 | Jul sun =312 | Aug sun =292 | Sep sun =222 | Oct sun =167 | Nov sun =119 | Dec sun =85 | year sun = |source=Гидрометцентр России<ref>{{Cite web |url=https://meteoinfo.ru/climatcities |title=Climatic Norms |access-date=2024-02-03 |website=Meteoinfo |publisher=Оросын Ус Цаг Уурын Төв |language=Орос |script-title=ru: Климатические нормы}}</ref> }} == Хүн ам зүй == Майкоп хотод 2016 оны байдлаар 144,055 хүн оршин сууж байна. ; Ард түмэн 2010 онд хотын оршин суугч 144,249 байснаас 134,828 хүн яс үндсээ тодорхойлсон<ref>{{Cite web |url=http://www.adg.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/adg/resources/693e4a004fa4221aa8d7a8ca6ff6f188/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.pdf |title=Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения Республики Адыгея. Том 4. Национальный состав |access-date=2016-07-13 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104100929/http://www.adg.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/adg/resources/693e4a004fa4221aa8d7a8ca6ff6f188/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.pdf |url-status=dead }}</ref>: {| class="wikitable" |- ! Яс үндэс !! % !! Тоо |- | [[Орос үндэстэн]] || 71,29 % || 96 119 |- | [[Адыг ястан]] || 18,19 % || 24 526 |- | [[Армен үндэстэн]] || 3,03 % || 4 085 |- | Бусад || 6 % || |} ==Зургийн цомог== <gallery widths="180px" heights="140px"> File:Солодовенный цех пивоваренного завода "Майкопа"1.jpg|Соёлын дурсгалт байшин File:Майкопская ГЭС.JPG|Майкопын УЦС File:Maykop transport.gif|Хотын замын сүлжээ </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Maykop|Майкоп}} * [https://web.archive.org/web/20150211165205/http://www.maykop.ru/ Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] == Лавлах холбоос == {{лавлах холбоос}} [[Ангилал:Адыгейн суурин]] [[Ангилал:Оросын их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Оросын хот]] [[Ангилал:1857 онд байгуулагдсан]] dz3hhzr32c2a6c4fxpkthpfgxuswxc8 0 60904 859486 699235 2026-06-20T20:34:03Z Enkhsaihan2005 64429 859486 wikitext text/x-wiki {{Short description|Францын префектур ба коммун}} {{Инфобокс Францын коммун |name = Тулуз |native name = {{native name|oc|Tolosa}} |commune status = [[Францын префектур|Префектур]] болон [[Францын коммунууд|коммун]] |city motto = {{langnf|oc|Per Tolosa totjorn mai|Тулузын хувьд үргэлж ихийг|break=yes}} |image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2/2 | image1 = Toulouse - vue du Vieux Toulouse depuis St Sernin 06.jpg{{!}}View of Old Toulouse | caption1 = Хуучин Тулузын харагдац | image2 = Ariane 5 at Cite de l'Espace 5.jpg{{!}}Ariane 5 at Cite de l'Espace | caption2 = [[Ариан-5]] ([[Cité de l'espace]]) | image3 = Toulouse - St-Sernin - Est.jpg{{!}}Basilica of Saint-Sernin | caption3 = [[Сент-Серниний сүм]] | image4 = Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg{{!}}Capitole | caption4 = [[Тулузын Капитол]] | image5 = A380 Reveal 1.jpg{{!}}Airbus A380 | caption5 = Анхны [[Airbus A380]] | image6 = Musée des Augustin, l'aile Darcy - Viollet-le-duc.jpg{{!}}Musée des Augustins | caption6 = [[Августины музей]] | image7 = Toulouse - Assezat.jpg{{!}}Hôtel d'Assézat | caption7 = [[Ассезат зочид буудал]] | image8 = Les Jacobins depuis la Garonne - panoramio.jpg{{!}}The church of the Jacobins and the Garonne river | caption8 = [[Якобинчуудын сүм]] }} |coordinates = {{coord|43.6045|1.444|format=dms|display=inline,title}} |arrondissement = Тулуз |canton = 11 кантон |intercommunality = [[Тулуз Их Хот]] |mayor = [[Жан-Люк Муденк]]<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2023-06-06|language=fr}}</ref> |term = 2020&ndash;2026 |area km2 = 118.3 |population = {{France metadata Wikidata|population_total}} |population date = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} |population footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes}} |INSEE = 31555 |website = {{URL|https://metropole.toulouse.fr}} |image coat of arms = Armoiries de Toulouse.svg |party = [[Бүгд Найрамдахчууд (Франц)|LR]] |population ranking = 4-р байр |urban area km2 = 957.5 |urban area date = 2025<ref name=compterr>{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=COM-31555+UU2020-00758+AAV2020-005 |title=Comparateur de territoires - Commune : Toulouse (31555), Unité urbaine 2020 de Toulouse (00758), Aire d'attraction des villes de Toulouse (005)|publisher=[[INSEE]] |access-date=2026-06-20}}</ref> |urban pop = 1,081,726 |urban pop date = 2022<ref name=compterr/> |metro area km2 = 6520.2 |metro area date = 2025<ref name=compterr/> |metro area pop = 1,513,396 |metro area pop date= 2022<ref name=compterr/> |population demonym = Монгол: Тулузчууд<br>French: {{lang|fr|Toulousain(e)}}<br>Окситан: {{lang|oc|tolosenc(a)}} |image flag=Flag of Midi-Pyrénées.svg }} '''Тулуз''' ({{lang-fr|Toulouse}}) нь [[Франц|Бүгд Найрамдах Франц Улсад]] орших эртний түүхтэй хот юм. == Түүх == МЭӨ III зууны дунд үеэс Ромын суурингаас олон жилийн өмнө Баруун Лангедокыг Галли үндэстнүүдийн Холбоо эзэлж байжээ - энэ нь орчин үеийн Тулузаас өмнө зүгт хэдэн км-т орших Хуучин Тулузагийн анхны суурьшлууд байсан гэж үздэг.<ref>[https://all-andorra.com/ru/tuluza/ Тулуза хотын түүх - Францын баруун өмнөд хэсэгт орших Гаронне голын эрэг дагуу хуваагддаг бөгөөд Испанийн хилтэй ойролцоо байрладаг.]</ref> == Цаг агаар == {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Тулуз ([[Тулуз–Бланьяк нисэх буудал|TLS]]), өндөр: {{convert|151|m|ft|0|abbr=on}}, 1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1947–одоо |collapsed = |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 21.2 |Feb record high C = 24.1 |Mar record high C = 27.1 |Apr record high C = 30.0 |May record high C = 34.4 |Jun record high C = 40.2 |Jul record high C = 40.2 |Aug record high C = 42.4 |Sep record high C = 35.3 |Oct record high C = 31.8 |Nov record high C = 24.3 |Dec record high C = 21.1 |year record high C = 42.4 |Jan high C = 9.7 |Feb high C = 11.2 |Mar high C = 15.0 |Apr high C = 17.6 |May high C = 21.4 |Jun high C = 25.7 |Jul high C = 28.2 |Aug high C = 28.5 |Sep high C = 24.8 |Oct high C = 19.7 |Nov high C = 13.5 |Dec high C = 10.4 |year high C = 18.8 |Jan mean C = 6.3 |Feb mean C = 7.1 |Mar mean C = 10.3 |Apr mean C = 12.7 |May mean C = 16.4 |Jun mean C = 20.3 |Jul mean C = 22.6 |Aug mean C = 22.8 |Sep mean C = 19.3 |Oct mean C = 15.3 |Nov mean C = 9.9 |Dec mean C = 7.0 |year mean C = 14.2 |Jan low C = 2.9 |Feb low C = 3.1 |Mar low C = 5.5 |Apr low C = 7.9 |May low C = 11.4 |Jun low C = 15.0 |Jul low C = 17.0 |Aug low C = 17.1 |Sep low C = 13.9 |Oct low C = 10.9 |Nov low C = 6.3 |Dec low C = 3.6 |year low C = 9.6 |Jan record low C = -18.6 |Feb record low C = -19.2 |Mar record low C = -8.4 |Apr record low C = -3.0 |May record low C = -0.8 |Jun record low C = 4.0 |Jul record low C = 7.6 |Aug record low C = 5.5 |Sep record low C = 1.9 |Oct record low C = -3.0 |Nov record low C = -7.5 |Dec record low C = -12.0 |year record low C = -19.2 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 52.5 |Feb precipitation mm = 37.2 |Mar precipitation mm = 45.3 |Apr precipitation mm = 65.2 |May precipitation mm = 73.6 |Jun precipitation mm = 64.2 |Jul precipitation mm = 40.1 |Aug precipitation mm = 44.6 |Sep precipitation mm = 45.7 |Oct precipitation mm = 54.3 |Nov precipitation mm = 55.0 |Dec precipitation mm = 49.3 |year precipitation mm = 627.0 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 9.2 |Feb precipitation days = 7.8 |Mar precipitation days = 8.2 |Apr precipitation days = 9.3 |May precipitation days = 9.9 |Jun precipitation days = 7.1 |Jul precipitation days = 5.7 |Aug precipitation days = 5.9 |Sep precipitation days = 6.6 |Oct precipitation days = 7.5 |Nov precipitation days = 10.0 |Dec precipitation days = 8.7 |year precipitation days = 95.8 |Jan snow days = 1.8 |Feb snow days = 2.0 |Mar snow days = 0.5 |Apr snow days = 0.3 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.0 |Nov snow days = 0.5 |Dec snow days = 1.2 |year snow days = 6.1 |Jan humidity = 87 |Feb humidity = 82 |Mar humidity = 77 |Apr humidity = 76 |May humidity = 76 |Jun humidity = 72 |Jul humidity = 68 |Aug humidity = 71 |Sep humidity = 74 |Oct humidity = 81 |Nov humidity = 85 |Dec humidity = 88 |Jan sun = 89.1 |Feb sun = 118.2 |Mar sun = 175.3 |Apr sun = 188.5 |May sun = 212.3 |Jun sun = 231.8 |Jul sun = 258.6 |Aug sun = 246.4 |Sep sun = 210.1 |Oct sun = 155.2 |Nov sun = 99.9 |Dec sun = 89.7 |year sun = 2075.1 |source 1 = [[Meteo France]]<ref> {{cite web | url = https://donneespubliques.meteofrance.fr/FichesClim/FICHECLIM_31069001.pdf | title = TOULOUSE–BLAGNAC (31) | work = Fiche Climatologique: Statistiques 1991–2020 et records | publisher = Meteo France | language = fr | access-date = 2026-06-20}}</ref> | source 2 = Infoclimat.fr (relative humidity 1961–1990)<ref name=Infoclimat>{{cite web | url = http://www.infoclimat.fr/climatologie-07630-toulouse-blagnac.html | title = Normes et records 1961–1990: Toulouse-Blagnac (31) – altitude 151m | language = fr | publisher = Infoclimat | access-date = 2026-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304092516/http://www.infoclimat.fr/climatologie-07630-toulouse-blagnac.html | archive-date = 2016-03-04}}</ref> }} == Нэмэлт == <references /> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Toulouse}} * {{Wikivoyage}} [[Ангилал:Тулуз| ]] [[Ангилал:Дээд Гароны коммун]] [[Ангилал:Окситанийн суурин]] [[Ангилал:Францын мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Францын аймаг]] [[Ангилал:Францын урьдын нийслэл]] [[Ангилал:Францын хот]] [[Ангилал:Францын их сургуулийн хот]] 9awtc1dwvuxgnzoee2u7vgyelqcq2yy 0 61158 859487 839792 2026-06-20T20:48:43Z Enkhsaihan2005 64429 859487 wikitext text/x-wiki {{short description|Prefecture in Grand Est, France}} {{Инфобокс Францын коммун | name = Страсбург | native name = {{native name|gsw-FR|Strossburi}} <br /> {{native name|de|Straßburg}} | commune status = [[Францын префектур|Префектур]] болон [[Францын коммунууд|коммун]] | image = {{multiple image |perrow = 1/2/2/2 |border = infobox |total_width = 300 |image1 = Strasbourg Cathedral.jpg |caption1 = [[Страсбургийн цогчин дуган]] ба [[Гранд-Иль, Страсбург|Хуучин хот]] |image2 = Absolute ponts couverts 02.jpg |caption2 = [[Бүрхүүлтэй гүүр, Страсбург|Бүрхүүлтэй гүүр]] |image3 = Strasbourg Palais Rohan depuis le quai des Bateliers.jpg |caption3 = [[Роханы ордон, Страсбург|Роханы ордон]] |image4 = Absolute Petite France 02.jpg |caption4 = [[Жижиг Франц, Страсбург|Жижиг Франц]] |image5 = Straßburger Kaiserpalast (heute Palais du Rhin).jpg |caption5 = [[Райны ордон]] |image6 = Strasbourg-Hôtel Brion (2).jpg |caption6 = [[Брион зочид буудал]] |image7 = European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg |caption7 = [[Европын Парламент]] }} | image flag = Flag of Strasbourg.svg | image coat of arms = Greater coat of arms of Strasbourg.svg | coordinates = {{coord|48|35|00|N|07|44|45|E|display=inline,title}} | arrondissement = Страсбург | canton = [[Страсбургийн кантонууд|6 кантон]] | mayor = [[Кэтрин Траутманн]]<ref>{{cite web|title=In Strasbourg, Catherine Trautmann returns as mayor 37 years after first victory|url=https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2026/03/23/in-strasbourg-catherine-trautmann-returns-as-mayor-37-years-after-first-victory_6751737_5.html|date=2026-03-23|language=en|access-date=2026-06-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2026-05-05|language=fr}}</ref> | term = 2026&ndash;32 | party = [[Социалист Нам (Франц)]] |INSEE = 67482 | elevation min m = 132 | elevation max m = 151 | area km2 = 78.26 | population = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population date = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes}} | population ranking = 8-р байр | urban area km2 = 240.2 | urban area date = 2018{{NoteTag|name=only_FR|Only the part of the urban area on French territory.}} | urban pop = 530,517 | urban pop date = 2020<ref>{{cite web |title = Unité urbaine 2020 de Strasbourg (partie française) (67701) |url = https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=UU2020-67701 |website = insee.fr |access-date = 2026-06-20 |archive-date = 2023-03-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230305220938/https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=UU2020-67701 |url-status = live }}</ref>{{NoteTag|name=only_FR}} | metro area km2 = 2227.1 | metro area date = 2019{{NoteTag|name=only_FR}} | metro area pop date = 2020<ref name=AAV>{{cite web |title = Aire d'attraction des villes 2020 de Strasbourg (partie française) (010) |url = https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-010 |website = insee.fr |access-date = 2026-06-20 |archive-date = 2023-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230718015037/https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-010 |url-status = live }}</ref>{{NoteTag|name=only_FR}} | metro area pop = 860,744 | intercommunality = [[Страсбург Евро их хот]] | website = {{URL|http://www.strasbourg.eu/}} | dialling code = 0388, 0390, 0368 }} '''Страсбург''' нь [[Франц|Бүгд Найрамдах Франц Улсад]] орших хот юм. Тус хотод Европын Холбооны Парламентын төв байр оршино. == Газар зүй == === Цаг агаар === {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Страсбург - Энцхайм ([[Страсбургийн нисэх буудал|SXB]]), өндөр: {{convert|150|m|ft|0|abbr=on}} (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1923–одоо) |collapsed = |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 17.6 |Feb record high C = 21.2 |Mar record high C = 26.3 |Apr record high C = 30.0 |May record high C = 34.6 |Jun record high C = 38.8 |Jul record high C = 38.9 |Aug record high C = 38.7 |Sep record high C = 33.4 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 22.1 |Dec record high C = 18.6 |year record high C = 38.9 |Jan high C = 5.2 |Feb high C = 7.3 |Mar high C = 12.1 |Apr high C = 17.0 |May high C = 20.9 |Jun high C = 24.4 |Jul high C = 26.4 |Aug high C = 26.1 |Sep high C = 21.6 |Oct high C = 15.8 |Nov high C = 9.4 |Dec high C = 5.9 |year high C = 16.0 |Jan mean C = 2.5 |Feb mean C = 3.6 |Mar mean C = 7.4 |Apr mean C = 11.3 |May mean C = 15.5 |Jun mean C = 18.9 |Jul mean C = 20.6 |Aug mean C = 20.3 |Sep mean C = 16.1 |Oct mean C = 11.5 |Nov mean C = 6.3 |Dec mean C = 3.3 |year mean C = 11.4 |Jan low C = -0.2 |Feb low C = 0.0 |Mar low C = 2.6 |Apr low C = 5.7 |May low C = 10.1 |Jun low C = 13.4 |Jul low C = 14.9 |Aug low C = 14.5 |Sep low C = 10.7 |Oct low C = 7.2 |Nov low C = 3.3 |Dec low C = 0.8 |year low C = 6.9 |Jan record low C = -23.6 |Feb record low C = -22.3 |Mar record low C = -16.7 |Apr record low C = -5.6 |May record low C = -2.4 |Jun record low C = 1.0 |Jul record low C = 4.9 |Aug record low C = 3.2 |Sep record low C = -1.3 |Oct record low C = -7.6 |Nov record low C = -10.8 |Dec record low C = -23.4 |year record low C = -23.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 35.4 |Feb precipitation mm = 34.1 |Mar precipitation mm = 38.6 |Apr precipitation mm = 41.8 |May precipitation mm = 77.2 |Jun precipitation mm = 68.5 |Jul precipitation mm = 71.9 |Aug precipitation mm = 61.3 |Sep precipitation mm = 54.6 |Oct precipitation mm = 59.5 |Nov precipitation mm = 47.6 |Dec precipitation mm = 45.2 |year precipitation mm = 635.7 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 9.1 |Feb precipitation days = 8.3 |Mar precipitation days = 8.5 |Apr precipitation days = 8.6 |May precipitation days = 10.8 |Jun precipitation days = 10.2 |Jul precipitation days = 10.4 |Aug precipitation days = 9.5 |Sep precipitation days = 8.0 |Oct precipitation days = 9.6 |Nov precipitation days = 9.2 |Dec precipitation days = 10.2 |year precipitation days = 112.3 |Jan snow days = 7.0 |Feb snow days = 6.7 |Mar snow days = 3.3 |Apr snow days = 0.7 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.1 |Nov snow days = 2.2 |Dec snow days = 6.0 |year snow days = 25.9 |Jan humidity = 86 |Feb humidity = 82 |Mar humidity = 76 |Apr humidity = 72 |May humidity = 73 |Jun humidity = 74 |Jul humidity = 72 |Aug humidity = 76 |Sep humidity = 80 |Oct humidity = 85 |Nov humidity = 86 |Dec humidity = 86 |Jan sun = 55.5 |Feb sun = 85.8 |Mar sun = 146.4 |Apr sun = 186.9 |May sun = 209.1 |Jun sun = 226.4 |Jul sun = 239.7 |Aug sun = 224.2 |Sep sun = 173.5 |Oct sun = 100.4 |Nov sun = 55.2 |Dec sun = 44.2 |year sun = 1747.3 |source = Meteociel (цастай өдөр 1981-2010)<ref>{{cite web|title=Normals and records for Strasbourg-Entzheim (67) |url= https://www.meteociel.fr/obs/clim/normales_records.php?code=67124001&normes=2010&normes2=0|publisher=Meteociel|language=fr|access-date=2026-06-20}}</ref> | source 2 = Infoclimat.fr (харьцангуй чийгшил 1961–1990)<ref name=Infoclimat>{{cite web | url = http://www.infoclimat.fr/climatologie-07190-strasbourg-entzheim.html | title = Normes et records 1961–1990: Strasbourg-Entzheim (67) – altitude 150m | language = fr | publisher = Infoclimat | access-date = 2026-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160315040604/http://www.infoclimat.fr/climatologie-07190-strasbourg-entzheim.html | archive-date = 2016-03-15}}</ref> }} {{Том зураг|Strasbourg seen from Esca Tower in 2014.jpg|780|Страсбург хотын төв хэсгийн харагдах байдал}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Strasbourg}} {{Wikisource}} {{Wikiquote}} {{Wiktionary}} {{Wikivoyage}} * [https://web.archive.org/web/20030717015110/http://www.strasbourg.fr/ Страсбург хотын цахим хуудас] [[Ангилал:Страсбург| ]] [[Ангилал:Доод Райн департаментын коммун]] [[Ангилал:Гранд Эстийн суурин]] [[Ангилал:Францын мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Францын аймаг]] [[Ангилал:Райн мөрний суурин]] [[Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Франц дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот]] [[Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн хот]] [[Ангилал:Францын их сургуулийн хот‎]] [[Ангилал:Францын хот]] 6laxdrs5hkvqv5wagojyevoau8rhfgd 0 62981 859488 849710 2026-06-20T20:50:13Z Enkhsaihan2005 64429 859488 wikitext text/x-wiki {{Short description|Германы Мекленбург-Өрнө Помераны хамгийн том хот}} {{Инфобокс Германы газар | German_name = Rostock |type = Хот | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | total_width = 280 | align = center | caption_align = center | image1 = 2018 - Petrikirche - Rostock.jpg | caption1 = [[Унтерварнов|Доод Варновоос]] харагдах үзэмж | image2 = Rostock nördl Altstadt mit der Marienkirche.jpg | caption2 = [[Гэгээн Мэригийн сүм, Росток|Гэгээн Мэригийн сүм]] | image3 = DE Rostock Kropelinerstr.JPG | caption3 = Крөпэлинер гудамж | image4 = Rostocker Rathaus.jpg | caption4 = Хотын танхим | image5 = Petrikirche in Rostock IMG 1681.JPG | caption5 = [[Гэгээн Петрийн сүм, Росток|Гэгээн Петрийн сүм]] | image6 = Warnemünde (24652641811).jpg | caption6 = [[Варнемюндегийн гэрэлт цамхаг]] | image7 = Strand von Warnemünde mit Hotel Neptun.jpg | caption7 = Варнемюнде далайн эрэг }} |image_flag = Flagge der Hansestadt Rostock.svg |image_coa = Rostock Wappen.svg |coordinates = {{coord|54|5|N|12|8|E|format=dms|display=inline,title}} |image_plan = Rostock Verwaltungsgliederung.png |plantext = Ростокын засаг захиргааны хувааь |state = Мекленбург-Өрнө Померан |district = urban |elevation = 13 |area = 181.44 |postal_code = 18001–18147 |area_code = 0381 |licence = HRO |Gemeindeschlüssel = 13 0 03 000 |divisions = 21 дүүрэг |website = {{URL|https://www.rostock.de/en/|rostock.de}} |mayor = [[Ева-Мария Крогер]] |leader_term = 2023&ndash;30 |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister |party = Зүүн }} '''Росток''' ({{lang-de|Rostock}} [{{IPA|ˈʁɔstɔk}}]) нь [[герман]]ы хойд хэсэгт буюу [[Балтын тэнгис|Зүүн тэнгисийн]] эрэг дээр орших [[тойроггүй хот|тойроггүй]] [[том хот]]оос гадна [[их сургуулийн хот|их сургуультай]] болон [[ханзе хот]]ын нэг юм. Энэ хот нь [[Мекленбург-Өрнө Померан]] мужийн [[Мекленбург]]т нь оршино. Росток нь нийт 206.011 оршин суугчтай бөгөөд энэ тоогоороо муж улсдаа хамгийн олон хүн амтай том хот болдог. Мөн түүнчлэн муж улсын хүн амын төвлөрөлт ихтэй дөрвөн төвийн хэсгийн нэг юм. Хотын газар нутаг нь [[Варнов (гол)|Варнов голын]] дагуу [[Балтын тэнгис]]ийн эрэг хүртэл 16 км газар сунан байршдаг. Росток хотод далайн тээвэр болоод ачаа барааг шилжүүлэн тээвэрлэхэд чухал үүрэг бүхий [[Ростокийн боомт|Балтын тэнгисийн боомт]] байхын сацуу хотын хэсэг [[Варнемюнде]]д германдаа хамгийн томд тооцогддог [[далайн аялал|далайн аяллын боомт]] байдаг. == Газар зүй == {{Том зураг|Rostock Unterwarnow-Panorama vom Gehlsdorfer Ufer zur Altstadt 2003.jpg|1500|Росток хотын усан боомт}} === Уур амьсгал === Агаарын дундаж температур нь 8,4 °С, жилийн дунджаар 591&nbsp;мм хур тунадас ордог. {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Росток ([[Варнемюнде]]), 1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1947–одоо |collapsed = |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 15.8 |Feb record high C = 18.1 |Mar record high C = 22.3 |Apr record high C = 29.5 |May record high C = 32.8 |Jun record high C = 35.9 |Jul record high C = 38.4 |Aug record high C = 36.9 |Sep record high C = 32.6 |Oct record high C = 26.1 |Nov record high C = 20.0 |Dec record high C = 15.5 |year record high C = 38.4 |Jan avg record high C = 10.1 |Feb avg record high C = 10.9 |Mar avg record high C = 15.7 |Apr avg record high C = 22.0 |May avg record high C = 26.2 |Jun avg record high C = 28.9 |Jul avg record high C = 30.3 |Aug avg record high C = 30.6 |Sep avg record high C = 25.4 |Oct avg record high C = 19.8 |Nov avg record high C = 14.0 |Dec avg record high C = 10.7 |year avg record high C = 32.5 |Jan high C = 3.8 |Feb high C = 4.4 |Mar high C = 7.3 |Apr high C = 12.2 |May high C = 16.4 |Jun high C = 19.7 |Jul high C = 22.0 |Aug high C = 22.2 |Sep high C = 18.5 |Oct high C = 13.3 |Nov high C = 8.0 |Dec high C = 4.9 | year high C = 12.7 |Jan mean C = 1.9 |Feb mean C = 2.2 |Mar mean C = 4.4 |Apr mean C = 8.4 |May mean C = 12.5 |Jun mean C = 16.0 |Jul mean C = 18.4 |Aug mean C = 18.4 |Sep mean C = 15.0 |Oct mean C = 10.5 |Nov mean C = 6.0 |Dec mean C = 3.0 |year mean C = 9.7 |Jan low C = -0.2 |Feb low C = 0.1 |Mar low C = 1.8 |Apr low C = 5.2 |May low C = 9.0 |Jun low C = 12.6 |Jul low C = 15.0 |Aug low C = 15.0 |Sep low C = 12.0 |Oct low C = 7.9 |Nov low C = 4.0 |Dec low C = 1.1 |year low C = 6.9 |Jan avg record low C = -7.7 |Feb avg record low C = -6.0 |Mar avg record low C = -2.9 |Apr avg record low C = 0.3 |May avg record low C = 4.3 |Jun avg record low C = 8.7 |Jul avg record low C = 11.2 |Aug avg record low C = 11.1 |Sep avg record low C = 7.7 |Oct avg record low C = 2.5 |Nov avg record low C = -1.6 |Dec avg record low C = -5.8 |year avg record low C = -9.9 |Jan record low C = -17.8 |Feb record low C = -18.4 |Mar record low C = -15.1 |Apr record low C = -4.0 |May record low C = 0.0 |Jun record low C = 2.5 |Jul record low C = 7.3 |Aug record low C = 6.5 |Sep record low C = 3.4 |Oct record low C = -1.8 |Nov record low C = -9.3 |Dec record low C = -15.6 |year record low C = -18.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 46.2 |Feb precipitation mm = 38.2 |Mar precipitation mm = 39.2 |Apr precipitation mm = 34.2 |May precipitation mm = 49.7 |Jun precipitation mm = 67.8 |Jul precipitation mm = 69.8 |Aug precipitation mm = 68.5 |Sep precipitation mm = 56.1 |Oct precipitation mm = 48.1 |Nov precipitation mm = 45.7 |Dec precipitation mm = 50.9 |year precipitation mm = 614.3 | unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 16.6 |Feb precipitation days = 14.8 |Mar precipitation days = 13.5 |Apr precipitation days = 11.3 |May precipitation days = 12.5 |Jun precipitation days = 13.5 |Jul precipitation days = 14.0 |Aug precipitation days = 14.8 |Sep precipitation days = 13.4 |Oct precipitation days = 15.1 |Nov precipitation days = 15.9 |Dec precipitation days = 17.4 |year precipitation days = 171.9 |Jan snow depth cm = 4.9 |Feb snow depth cm = 5.4 |Mar snow depth cm = 3.0 |Apr snow depth cm = 0.1 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 0 |Nov snow depth cm = 0.9 |Dec snow depth cm = 4.0 |year snow depth cm = 9.9 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 5.9 |Feb snow days = 6.0 |Mar snow days = 3.4 |Apr snow days = 0.1 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0.8 |Dec snow days = 3.2 |year snow days = |Jan sun = 49.2 |Feb sun = 67.7 |Mar sun = 133.3 |Apr sun = 207.8 |May sun = 260.3 |Jun sun = 250.4 |Jul sun = 252.1 |Aug sun = 224.8 |Sep sun = 168.7 |Oct sun = 109.1 |Nov sun = 53.6 |Dec sun = 37.1 |year sun = 1813.9 |humidity colour = green |Jan humidity = 84.5 |Feb humidity = 82.1 |Mar humidity = 79.1 |Apr humidity = 74.4 |May humidity = 74.4 |Jun humidity = 74.2 |Jul humidity = 74.7 |Aug humidity = 74.8 |Sep humidity = 77.4 |Oct humidity = 80.7 |Nov humidity = 84.5 |Dec humidity = 85.5 |source 1 = [[Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага]]<ref name=WMO>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20231012173537/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Rostock-Warnemuende_10170.csv |archive-date = 2023-10-12 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Rostock-Warnemuende_10170.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 |work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] / SKlima.de<ref name=sklima>{{cite web |url = http://sklima.de/datenbank_auswertung.php?tab=2 |title = Monatsauswertung |website = sklima.de |publisher = SKlima |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Зургийн цомог == <gallery widths="200px" heights="150px"> Rostock asv2018-05 img29 University.jpg|Ростокийн их сургуулийн төв байр Warnemünder Mole.jpg|Варнемюндегийн гэрэлт цамхаг Rostock.jpg|Хотын төвийн худалдааны гудамж (Крөпэлинер гудамж) Rostock asv2018-05 img58 water tower.jpg|Усан цамхаг </gallery> == Цахим холбоос == * {{commons|Category:Rostock|Росток}} * [https://web.archive.org/web/20161031133103/http://rathaus.rostock.de/ Росток хотын албан ёсны цахим хуудас] * [https://web.archive.org/web/20161002235634/http://alt-rostock.de/ Төрөл бүрийн зурагчингуудын авсан түүхэн зурагнууд] ==Эшлэл== <references /> [[Ангилал:Росток| ]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Мекленбург-Өрнө Помераны коммун]] [[Ангилал:Мекленбург-Өрнө Помераны суурин]] [[Ангилал:Мекленбург-Өрнө Помераны тойроггүй хот]] [[Ангилал:Ханзе хот]] i20uwin3c8bqcv2gn5ucg62hnj0xn3b 0 65929 859492 748438 2026-06-20T20:57:22Z Enkhsaihan2005 64429 859492 wikitext text/x-wiki {{Short description|Чилийн Магальянес ба Чилийн Антарктик дахь хот}} {{Инфобокс суурин | official_name = Пунта Аренас | native_name = Punta Arenas | settlement_type = [[Чилийн хотын жагсаалт|Хот]], [[Чилийн коммунууд|коммун]] | image_skyline = Montaje Punta Arenas.png | image_caption = | image_flag = | flag_size = 150 | image_shield = Escudo de Punta Arenas.svg | shield_size = 100px | image_map = Comuna de Punta Arenas.svg | map_caption = | pushpin_map = Чили | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = Чили дэх байршил | coordinates = {{coord|53|10|S|70|56|W|region:CL-MA|display=inline,title}} | coor_pinpoint = хот | coordinates_footnotes = | motto = "''[[Labor omnia vincit]]''"<br/>("Ажил бүхнийг ялна") | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Чили}} | subdivision_type1 = [[Чилийн бүс нутаг|Бүс нутаг]] | subdivision_type2 = [[Чилийн мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = {{Flag|Магальянес ба Чилийн Антарктик}} | subdivision_name2 = [[Магальянес муж|Магальянес]] | established_title = Анхны нэр | established_date = Пунта Аренас | established_title2 = Байгуулагдсан | established_date2 = 12 сарын 18, 1848 | government_footnotes = | government_type = Хотын захиргаа | leader_party = [[Үндэсний шинэчлэл (Чили)|Үндэсний шинэчлэл]] | leader_title = Хотын дарга | leader_name = Клаудио Радонич | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="INE">{{cite web |url= http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/censos_poblacion_vivienda/censo_pobl_vivi.php |title= Үндэсний Статистикийн Хүрээлэн |access-date= 2026-06-20 |language= es |archive-url= https://web.archive.org/web/20101220210200/http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/censos_poblacion_vivienda/censo_pobl_vivi.php |archive-date= 2010-12-20 |url-status= live }}</ref> | area_total_km2 = 17846.3 | elevation_footnotes = | elevation_m = 34 | population_total = 132363 | population_as_of = 2024 оны тооллого | population_footnotes = <ref name="INE"/> | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Хотын бүс | population_blank1 = 116005 | population_blank2_title = Хөдөөгийн бүс | population_blank2 = 3491 | population_demonym = | demographics_type1 = Хүйс | demographics1_footnotes = <ref name="INE"/> | demographics1_title1 = Эрэгтэй | postal_code_type = | postal_code = | area_code = 56 + 61 | website = {{URL|http://www.puntaarenas.cl}} {{in lang|es}} | footnotes = | pushpin_map_narrow = yes | demographics1_info1 = 74,084 (2025) | demographics1_title2 = Эмэгтэй | demographics1_info2 = 72,381 (2025) | timezone = [[Чили дэх цаг#Цагийн бүс|CLT]] | utc_offset = −3 | blank_name = [[Коппений уур амьсгалын ангилал|Уур амьсгал]] | blank_info = [[Далайн уур амьсгал#Дэд туйлын төрөл (Cfc, Cwc)|Cfc]] }} '''Пунта Аренас''' ([[Испани хэл|исп]]. Punta Arenas) нь [[Чили|Чилийн]] хот юм. == Цаг агаар == {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Пунта Аренас (1991–2020, туйлын үе 1888–одоо) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 25.0 |Feb record high C = 28.7 |Mar record high C = 26.0 |Apr record high C = 22.5 |May record high C = 16.0 |Jun record high C = 16.0 |Jul record high C = 12.0 |Aug record high C = 14.0 |Sep record high C = 19.0 |Oct record high C = 23.5 |Nov record high C = 24.9 |Dec record high C = 27.0 |year record high C = 28.7 |Jan high C = 16.3 |Feb high C = 16.1 |Mar high C = 15.4 |Apr high C = 12.1 |May high C = 8.8 |Jun high C = 5.5 |Jul high C = 4.9 |Aug high C = 7.0 |Sep high C = 10.2 |Oct high C = 12.9 |Nov high C = 14.2 |Dec high C = 15.2 |year high C = 11.6 |Jan mean C = 10.7 |Feb mean C = 10.3 |Mar mean C = 8.9 |Apr mean C = 6.6 |May mean C = 4.2 |Jun mean C = 1.9 |Jul mean C = 1.7 |Aug mean C = 2.7 |Sep mean C = 4.6 |Oct mean C = 6.4 |Nov mean C = 8.3 |Dec mean C = 9.7 |year mean C = 6.3 |Jan low C = 5.9 |Feb low C = 5.4 |Mar low C = 3.9 |Apr low C = 2.2 |May low C = 0.1 |Jun low C = -1.5 |Jul low C = -1.5 |Aug low C = -1.0 |Sep low C = 0.0 |Oct low C = 0.6 |Nov low C = 3.5 |Dec low C = 4.8 |year low C = 1.9 |Jan record low C = -1.0 |Feb record low C = -2.4 |Mar record low C = -4.0 |Apr record low C = -8.4 |May record low C = -10.6 |Jun record low C = -18.7 |Jul record low C = -14.2 |Aug record low C = -12.0 |Sep record low C = -9.6 |Oct record low C = -4.8 |Nov record low C = -3.0 |Dec record low C = -1.0 |year record low C = -18.7 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 38.1 |Feb precipitation mm = 31.5 |Mar precipitation mm = 42.9 |Apr precipitation mm = 45.1 |May precipitation mm = 36.9 |Jun precipitation mm = 31.3 |Jul precipitation mm = 30.9 |Aug precipitation mm = 29.5 |Sep precipitation mm = 24.5 |Oct precipitation mm = 24.6 |Nov precipitation mm = 23.1 |Dec precipitation mm = 31.8 |year precipitation mm = 390.2 |Jan humidity = 69 |Feb humidity = 72 |Mar humidity = 75 |Apr humidity = 80 |May humidity = 84 |Jun humidity = 86 |Jul humidity = 85 |Aug humidity = 82 |Sep humidity = 77 |Oct humidity = 72 |Nov humidity = 69 |Dec humidity = 69 |year humidity = 77 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 8.3 |Feb precipitation days = 7.4 |Mar precipitation days = 8.4 |Apr precipitation days = 8.8 |May precipitation days = 7.7 |Jun precipitation days = 6.7 |Jul precipitation days = 7.0 |Aug precipitation days = 7.0 |Sep precipitation days = 5.7 |Oct precipitation days = 5.8 |Nov precipitation days = 6.0 |Dec precipitation days = 7.5 |year precipitation days = 86.3 |Jan sun = 224.9 |Feb sun = 187.3 |Mar sun = 157.4 |Apr sun = 118.5 |May sun = 95.4 |Jun sun = 71.7 |Jul sun = 85.5 |Aug sun = 118.9 |Sep sun = 147.0 |Oct sun = 201.1 |Nov sun = 216.4 |Dec sun = 232.5 |year sun = 1856.6 |source 1 = Чилийн Цаг Уурын Газар<ref name=climatenormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20230527033934/https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/datosNormales/520006 | archive-date = 2023-05-27 | url = https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/datosNormales/520006 | title = Datos Normales y Promedios Históricos Promedios de 30 años o menos | publisher = Чилийн Цаг Уурын Газар | language = es | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=promediotemp>{{cite web | url = https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/promedioTemperatura30/520006/2020 | title = Datos Normales y Promedios Históricos Promedios de 30 años o menos | access-date = 2026-06-20 | publisher = Чилийн Цаг Уурын Газар | language = es | archive-url = https://web.archive.org/web/20230527033939/https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/promedioTemperatura30/520006/2020 | archive-date = 2023-05-27 | url-status = live }}</ref><ref name = DMC>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20171020140839/http://164.77.222.61/climatologia/publicaciones/Estadistica_ClimatologicaIII.pdf | archive-date = 2017-10-20 | url = http://164.77.222.61/climatologia/publicaciones/Estadistica_ClimatologicaIII.pdf | title = Estadistica Climatologica Tomo III |pages=512–37 | access-date = 2026-06-20 | publisher = Иргэний нисэхийн ерөнхий газар | language = es | date = March 2001}}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (хур тунадастай өдөр 1991–2020),<ref>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20230804191158/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-3-WMO-Normals-9120/Chile/CSV/Carlosibanezaeropuertopuntaarenas_85934.csv | archive-date = 2023-08-04 | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-3-WMO-Normals-9120/Chile/CSV/Carlosibanezaeropuertopuntaarenas_85934.csv | title = Carlos Ibanez Aeropuerto Punta Arenas Climate Normals 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] | access-date = 2026-06-20}}</ref> Méteo Climat (зөвхөн хамгийн их)<ref name = MeteoClimat>{{cite web | url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/station-541-1888-2015.php | title = Station Punta Arenas | publisher = Méteo Climat | access-date = 2026-06-20}}</ref>}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Punta Arenas|Пунта Аренас}} * [http://www.puntaarenas.cl/ Хотын захиргаа] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Чилийн мужийн төв]] [[Ангилал:Чилийн хот]] [[Ангилал:Магальянес ба Чилийн Антарктик муж]] [[Ангилал:Өмнөд Америкийн суурин]] [[Ангилал:Чилийн суурин]] [[Ангилал:Чилийн коммун]] [[Ангилал:1848 онд байгуулагдсан]] efkrf6qrxyteekn285q1g5v0u5w2hr5 10 67616 859485 857047 2026-06-20T20:17:20Z Enkhsaihan2005 64429 859485 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Инфобокс суурин | _alias-map = area_km2_ref:area_footnotes, area_km2:area_total_km2, embedded:module | _exclude = mn_name, ru_name, other_lang, inhabloc_type, inhabloc_type_ref, inhabloc_cat, inhabloc_cat_ref, abolished_date, abolished_date_ref, loc_name1, loc_lang1, loc_lang2, loc_name2, loc_lang3, loc_name3, loc_lang4, loc_name4, other_name, flag_caption, image_coa, coa_caption, anthem_ref, map_label_position, federal_subject, federal_subject_ref, adm_district_jur, adm_district_jur_ref, adm_selsoviet_type, adm_selsoviet_jur, adm_selsoviet_jur_ref, established_title, established_date, established_date_ref, current_cat_date, current_cat_date_ref, representative_body, representative_body_ref, leader_title_ref, leader_name_ref, pop_2021census, pop_2021census_ref, pop_2010census, pop_2010census_ref, pop_latest_date, pop_latest_ref, pop_latest, pop_2021census_rank, pop_2010census_rank, pop_density, adm_city_jur, capital_of, adm_ctr_of, adm_ctr_of1, adm_inhabloc_jur, adm_city_jur_ref, adm_inhabloc_jur_ref, capital_of_ref, adm_ctr_of2, adm_ctr_of1_ref, adm_ctr_of2_ref, adm_ctr_of_ref, mun_district_jur, urban_okrug_jur, urban_settlement_jur, mun_admctr_of, mun_admctr_of1, mun_district_jur_ref, urban_okrug_jur_ref, urban_settlement_jur_ref, rural_settlement_jur, rural_settlement_jur_ref, mun_admctr_of_ref, mun_admctr_of2, mun_admctr_of1_ref, mun_admctr_of2_ref, postal_codes, postal_codes_ref, dialing_codes, dialing_codes_ref, holiday, holiday_ref, twin_towns | _reuse = name, native_name, native_name_lang, other_name, settlement_type, translit_lang1, Other, translit_lang1_type, translit_lang1_info, translit_lang1_type1, translit_lang1_info1, translit_lang1_type2, translit_lang1_info2, translit_lang1_type3, translit_lang1_info3, translit_lang1_type4, translit_lang1_info4, image_flag, flag_alt, image_shield, shield_alt, anthem, pushpin_map, pushpin_label_position, pushpin_map_caption, coordinates, subdivision_type, subdivision_name, subdivision_type1, subdivision_name1, subdivision_type2, subdivision_name2, subdivision_type3, subdivision_name3, established_title, established_date, established_title1, established_date1, governing_body, leader_title, leader_name, population_as_of, population_footnotes, population_total, pop_est_as_of, pop_est_footnotes, population_est, population_rank, population_density_km2, population_demonym, demographics_type1, demographics1_title1, demographics1_info1, demographics1_title2, demographics1_info2, demographics1_title3, demographics1_info3, demographics_type2, demographics2_footnotes, demographics2_title1, demographics2_info1, demographics2_title2, demographics2_info2, demographics2_title3, demographics2_info3, demographics2_title4, demographics2_info4, timezeon1, utc_offset1, postal_code_type, postal_code, area_code_type, area_code, code1_name, code1_info, blank_name_sec1, blank_info_sec1, blank1_name_sec1, blank1_info_sec1, website, mapframe, mapframe-area_km2, image_map1 | template_name = Инфобокс Оросын суурин | name = {{if empty|{{{mn_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | native_name = {{{ru_name|}}} | native_name_lang = ru <!--Russian language--> | other_name = {{#if:<!--A-->{{{other_name|}}}|<!--thenA:--><span class="nickname">{{{other_name}}}</span><!-- ---->{{#if:<!--B-->{{{other_lang|}}} |<!--thenB:--><span style="font-size:0.95em; font-weight:bold; color:#555; position:relative;">&nbsp;({{{other_lang}}})</span><!-- -----endB:-->}}<!-- ---endA:-->}} | settlement_type = {{#if:{{{inhabloc_type|}}} | {{{inhabloc_type}}}{{{inhabloc_type_ref|}}} | {{#if: {{{inhabloc_cat|}}} | [[ОХУ-ын суурьшмал нутаг дэвсгэрийн төрлүүд|{{{inhabloc_cat}}}]]{{{inhabloc_cat_ref|}}} }} }}{{#if: {{{abolished_date|}}} | <br />(татан буугдсан) }} | translit_lang1 = {{#if: {{{loc_name1|}}} | Бусад }} | translit_lang1_type = {{{loc_lang1|}}} | translit_lang1_info = {{{loc_name1|}}} | translit_lang1_type1 = {{{loc_lang2|}}} | translit_lang1_info1 = {{{loc_name2|}}} | translit_lang1_type2 = {{{loc_lang3|}}} | translit_lang1_info2 = {{{loc_name3|}}} | translit_lang1_type3 = {{{loc_lang4|}}} | translit_lang1_info3 = {{{loc_name4|}}} | translit_lang1_type4 = {{{other_lang|}}} | translit_lang1_info4 = {{{other_name|}}} | image_flag = {{if empty|{{{image_flag|}}} | {{wikidata|property|raw|P41}} }} | flag_alt = {{{flag_caption|}}} | image_shield = {{if empty|{{{image_coa|}}} | {{wikidata|property|raw|P94}} }} | shield_alt = {{{coa_caption|}}} | anthem = {{{anthem|}}}{{{anthem_ref|}}} <!-- maps and coordinates --> | mapframe = yes | pushpin_map = {{#if: {{{pushpin_map|}}} | {{{pushpin_map}}} | {{#if: {{{coordinates|}}} OR {{wikidata|property|P625}} | {{#if:{{{federal_subject|}}}|Орос#{{Инфобокс Оросын суурин/PosMapFS|{{{federal_subject|}}}|PosMapParam}}|Орос }} }} }} | pushpin_label_position = {{{map_label_position|}}} | pushpin_map_caption = {{{pushpin_map_caption|Байршил: {{if empty|{{{mn_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}} | coordinates = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{{coordinates}}} | {{#if: {{wikidata|property|P625}} | {{Coords|format=dms|display=inline,title}} }} }} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = [[Орос]] | subdivision_type1 = [[Оросын холбооны байгууламж|Холбооны субъект]] | subdivision_name1 = {{Инфобокс Оросын суурин/холбооны субъект|{{{federal_subject|}}}}}{{{federal_subject_ref|}}} | subdivision_type2 = [[Оросын район|Засаг захиргааны тойрог]] | subdivision_name2 = {{{adm_district_jur|}}}{{{adm_district_jur_ref|}}} | subdivision_type3 = {{ifempty|{{{adm_selsoviet_type|}}}[[Сельсовет]]}} | subdivision_name3 = {{{adm_selsoviet_jur|}}}{{{adm_selsoviet_jur_ref|}}} | established_title = {{if empty|{{{established_title|}}} | Байгуулагдсан }} | established_date = {{#if: {{{established_date|}}} | {{{established_date}}}{{{established_date_ref|}}} | {{wikidata|property|edit@end|P571}}{{wikidata|reference|P571}} }} | established_title1 = {{if empty|{{{inhabloc_cat|}}}|Одоогийн}} статус | established_date1 = {{{current_cat_date|}}}{{{current_cat_date_ref|}}} | extinct_title = {{#if: {{{abolished_date|}}} | Татан буугдсан}} | extinct_date = {{{abolished_date|}}}{{{abolished_date_ref|}}} | governing_body = {{{representative_body|}}}{{{representative_body_ref|}}} | leader_title = {{#if:{{{leader_title|}}} | {{{leader_title}}}{{{leader_title_ref|}}} | Удирдагч }} | leader_name = {{{leader_name|}}}{{{leader_name_ref|}}} | elevation_footnotes = {{if empty | {{{elevation_footnotes|}}} | {{wikidata|reference|P2044}} }} | elevation_m = {{if empty | {{{elevation_m|}}} | {{wikidata|property|raw|P2044}} }} <!-- population --> | population_as_of = {{#if: {{{pop_2021census|}}} | [[Оросын хүн амын тооллого (2021)|2021 оны&nbsp;тооллого]] | {{#if: {{{pop_2010census|}}} | [[Оросын хүн амын тооллого (2010)|2010 оны&nbsp;тооллого]] }}}} | population_footnotes = {{#if: {{{pop_2021census|}}} | {{#if: {{{pop_2021census_ref|}}} | {{{pop_2021census_ref}}} |<ref name="2021Census">{{ru-pop-ref|2021Census}}</ref> }} | {{#if: {{{pop_2010census|}}} | {{#if: {{{pop_2010census_ref|}}} | {{{pop_2010census_ref}}} |<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> }} }} }} | population_total = {{{pop_2021census|{{{pop_2010census|}}}}}} | pop_est_as_of = {{#if: <!-- wikidata pop as of 01.01.25 is set --> {{wikidata|property|raw|P1082|P585=2025-01-01}} | 2025 | <!-- use template parameter --> {{#invoke:WikidataIB|getValue|P1082|{{{pop_latest_date|}}}|qual=P585|rank=best|fwd=ALL|qualsonly=true|noicon=true|list=p-1}} }} | pop_est_footnotes = {{#if: <!-- wikidata pop as of 01.01.25 is set --> {{wikidata|property|raw|P1082|P585=2025-01-01}} | {{#if:{{wikidata|reference|P1082|P585=2025-01-01}}|{{wikidata|reference|P1082|P585=2025-01-01}}}} | <!-- use template parameter --> {{{pop_latest_ref|}}} }} | population_est = {{#if: {{#invoke:WikidataIB|getValue|P1082|{{{pop_latest|}}}|ps=3|list=p-1}} | {{#invoke:WikidataIB|getValue|P1082|{{{pop_latest|}}}|ps=3|list=p-1}} <!-- begin pct change -->{{#switch:{{{pop_2021census|{{{pop_2010census|}}}}}}|0|=|#default=({{#ifexpr: {{formatnum:{{{pop_2021census|{{{pop_2010census|}}}}}}|R}} < {{formatnum:{{#invoke:WikidataIB|getValue|P1082|{{{pop_latest|}}}|ps=3|list=p-1}}|R}}|{{#tag:span|+{{#expr: ( ( {{formatnum:{{#invoke:WikidataIB|getValue|P1082|{{{pop_latest|}}}|ps=3|list=p-1}}|R}} / {{formatnum:{{{pop_2021census|{{{pop_2010census|}}}}}}|R}} -1 ) round 3 ) *100 }}%|style="color:green;"}}|{{#tag:span|{{#expr: ( ( {{formatnum:{{#invoke:WikidataIB|getValue|P1082|{{{pop_latest|}}}|ps=3|list=p-1}}|R}} / {{formatnum:{{{pop_2021census|{{{pop_2010census|}}}}}}|R}} -1 ) round 3 ) *100 }}%|style="color:red;"}} }} }})<!-- end pct change --> | <!-- use template parameter --> {{{pop_latest|}}} }} | population_rank = {{#if: {{{pop_2021census_rank|{{{pop_2010census_rank|}}}}}} | [[Оросын хот, суурины жагсаалт (хүн амын тоогоор)|{{{pop_2021census_rank|{{{pop_2010census_rank|}}}}}}]] {{#if: {{{pop_2021census_rank|}}} | in 2021| {{#if: {{{pop_2010census_rank|}}} | (2010 онд)}}}}}} | population_density_km2 = {{If empty | {{{pop_density|}}} | auto }} | population_demonym = {{if empty | {{{population_demonym|}}} | {{wikidata|property|edit@end|P1549}} }} <!-- demographics (section 1) --> | demographics_type1 = {{#ifexpr: {{#if: {{{adm_city_jur|}}} | 1 | 0 }} + {{#if: {{{capital_of|}}} | 1 | 0 }} + {{#if: {{{adm_ctr_of|}}} | 1 | 0 }} + {{#if: {{{adm_ctr_of1|}}} | 1 | 0 }} > 0 | <div style="text-align: center;">[[ОХУ-ын нутаг дэвсгэрийн хуваарь#Засаг захиргааны нэгжүүд|Засаг захиргааны статус]]</div> }} | demographics1_title1 = <span style="font-weight:normal;">Харьяалагдах нэгж</span> | demographics1_info1 = {{if empty|{{{adm_city_jur|}}}|{{{adm_inhabloc_jur|}}}}}{{if empty|{{{adm_city_jur_ref|}}}|{{{adm_inhabloc_jur_ref|}}}}} | demographics1_title2 = <span style="font-weight:normal;">Нийслэл нь</span> | demographics1_info2 = {{{capital_of|}}}{{{capital_of_ref|}}} | demographics1_title3 = <span style="font-weight:normal;">[[Засаг захиргааны төв|Нийслэл]]</span> | demographics1_info3 = {{{adm_ctr_of1|}}}{{#if: {{{adm_ctr_of2|}}}|,}}{{{adm_ctr_of1_ref|}}}<!-- -->{{#if: {{{adm_ctr_of2|}}} |&#32;{{{adm_ctr_of2|}}}{{{adm_ctr_of2_ref|}}} }}<!-- -->{{{adm_ctr_of|}}}{{{adm_ctr_of_ref|}}} | demographics_type2 = {{#ifexpr: {{#if: {{{mun_district_jur|}}} | 1 | 0 }} + {{#if: {{{urban_okrug_jur|}}} | 1 | 0 }} + {{#if: {{{urban_settlement_jur|}}} | 1 | 0 }} + {{#if: {{{mun_admctr_of|}}} | 1 | 0 }} + {{#if: {{{mun_admctr_of1|}}} | 1 | 0 }} > 0 | <div style="text-align: center;">[[ОХУ-ын нутаг дэвсгэрийн хуваарь#Хотын_захиргааны_нэгж|Хотын захиргааны статус]]</div> }} | demographics2_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics2_title1 = {{#if: {{{mun_district_jur|}}} | <span style="font-weight:normal;">[[Оросын район|Хотын район]]</span> }}<!-- -->{{#if: {{{urban_okrug_jur|}}} | <span style="font-weight:normal;">Хотын тойрог</span> }} | demographics2_info1 = {{#if: {{{mun_district_jur|}}} | {{{mun_district_jur}}}{{{mun_district_jur_ref|}}} | {{#if: {{{urban_okrug_jur|}}} | {{{urban_okrug_jur}}}{{{urban_okrug_jur_ref|}}} }} }} | demographics2_title2 = <span style="font-weight:normal;">Хотын суурин</span> | demographics2_info2 = {{{urban_settlement_jur|}}}{{{urban_settlement_jur_ref|}}} | demographics2_title3 = <span style="font-weight:normal;">Хөдөөгийн суурин</span> | demographics2_info3 = {{{rural_settlement_jur|}}}{{{rural_settlement_jur_ref|}}} | demographics2_title4 = <span style="font-weight:normal;">[[Засаг захиргааны төв|Нийслэл]]</span> | demographics2_info4 = {{{mun_admctr_of|}}}{{{mun_admctr_of_ref|}}}<!-- -->{{{mun_admctr_of1|}}}{{#if: {{{mun_admctr_of2|}}} |,}}{{{mun_admctr_of1_ref|}}}<!-- -->{{#if: {{{mun_admctr_of2|}}} |&#32;{{{mun_admctr_of2|}}}{{{mun_admctr_of2_ref|}}} }} | timezone1 = {{Russia Time Zone Wikidata|timezone}} | utc_offset1 = {{Russia Time Zone Wikidata|utc_offset}} | postal_code_type = [[Орос дахь шуудангийн код|Шуудангийн код]]{{#if: {{{postal_codes|}}}{{wikidata|properties|P281}} | {{#if: {{{postal_codes_ref|}}} | {{{postal_codes_ref}}} |<ref name="PostalCode">Почта России. Информационно-вычислительный центр ОАСУ РПО. (''Russian Post''). [http://vinfo.russianpost.ru/servlet/department Поиск объектов почтовой связи] (''Шуудангийн объект хайх'') {{in lang|ru}}</ref>}} }} | postal_code = {{If empty | {{{postal_codes|}}} | {{wikidata|properties|edit@end|P281}} }} | area_code_type = [[Орос дахь утасны дугаар|Залгах код(ууд)]] | area_code = {{#if: {{{dialing_codes|}}} |+7&nbsp;{{{dialing_codes}}} }}{{{dialing_codes_ref|}}} | code1_name = [[OKTMO]] ID | code1_info = {{wikidata|property|P764}} <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = Баярын өдөр | blank_info_sec1 = {{{holiday|}}}{{{holiday_ref|}}} | blank1_name_sec1 = [[List of twin towns and sister cities in Russia|Twin towns]] | blank1_info_sec1 = {{{twin_towns|}}} | website = {{#if: {{{website|}}} | {{URL|{{{website}}} }} }} }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Загвар:Инфобокс Оросын суурин]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox Russian inhabited locality with conflicting parameters}} | area_km2_ref; area_footnotes | area_km2; area_total_km2 | embedded; module | adm_city_jur; adm_inhabloc_jur | adm_city_jur_ref; adm_inhabloc_jur_ref | pushpin_label_position; map_label_position }}{{main other|<!-- Invoke maintenance category for missing parameters -->{{#if:{{{mn_name|}}}||[[Ангилал:Засвар шаардлагтай Оросын суурингийн хуудас]]}}<!-- -->{{#if:{{{ru_name|}}}||[[Ангилал:Засвар шаардлагтай Оросын суурингийн хуудас]]}}<!-- -->{{#if:{{{federal_subject|}}}||[[Ангилал:Засвар шаардлагтай Оросын суурингийн хуудас]]}}<!--end main other-->}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> jasdcq7uzalopu69avjiaf7ftq0i62b 0 70652 859493 837554 2026-06-20T21:09:25Z Enkhsaihan2005 64429 859493 wikitext text/x-wiki {{short description|Польшийн Баруун Помераны нийслэл}} {{Инфобокс суурин | name = Шчецин | native_name = Szczecin | other_name = {{lang|de|Stettin}} | settlement_type = [[Тойргийн эрхтэй хот|Хотын тойрог]] | motto = "{{lang|pl|Szczecin jest otwarty}}" <br />("Шчецин нээлттэй байна") | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | total_width = 290 | align = center | caption_align = center | image1 = Most Kolejowy w Szczecinie (dron1) (cropped)2.jpg | caption1 = [[Одер мөрөн]], цаана харагдах [[Шчециний цогчин дуган|Цогчин дуган]] | image2 = Національний музей у Щецині.jpg | caption2 = [[Үндэсний музей, Шчецин|Үндэсний музей]] | image3 = Town hall in Szczecin, September 2022 01.jpg | caption3 = [[Хуучин хотын захиргаа, Шчецин|Хуучин хотын захиргаа]] | image4 = Tall Ships' Races 2017 Szczecin 15.jpg | caption4 = [[Баруун Померан мужийн оффисын барилга|Мужийн оффис]] | image2 = West Pomeranian Voivodship Office in Szczecin, winter 2021.jpg | caption2 = [[Баруун Померан мужийн оффисын барилга|Мужийн оффис]] | image5 = Red Town Hall in Szczecin, 2021.jpg | caption5 = [[Улаан хотын захиргаа (Шчецин)|Улаан хотын захиргаа]] | image6 = Palace of the Pomeranian Land Owners, July 2023.jpg | caption6 = [[Помераны газар эзэмшигчдийн ордон]] | image7 = Filharmonia im Mieczysława Karłowicza w Szczecinie.jpg | caption7 = [[Шчециний филармони|Филармони]] }} | image_flag = POL Szczecin flag.svg | flag_link = Шчециний далбаа | image_shield = POL Szczecin COA.svg | shield_link = Шчециний сүлд | image_blank_emblem = Logo szczecin.svg | blank_emblem_type = [[Брэнд тэмдэг]] | pushpin_map = Польш | pushpin_label_position = right | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Польшийн мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = [[Баруун Померан муж|Баруун Померан]] | subdivision_type2 = [[Польшийн тойргийн жагсаалт|Тойрог]] | subdivision_name2 = Хотын тойхрог | leader_party = [[OK Польшийн нутгийн засаг захиргааны эвсэл|OKS]] | leader_title = Хотын дарга | leader_name = [[Пётр Кшистек]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 8-р зуун | established_title3 = Хотын эрх | established_date3 = 1243 | area_total_km2 = 301 | area_metro_km2 = 2795 | population_as_of = 2021 оны 12 сарын 31 | population_total = 395,513 {{decrease}} ([[Польшийн хот, суурингийн жагсаалт|7-д]])<ref name="population">{{cite web|url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/tablica|title=Local Data Bank|access-date=2025-11-01|publisher=Польшийн статистикийн газар}} Data for territorial unit 3262000.</ref> | population_density_km2 = 1340 | population_metro = 777000 | population_density_metro_km2 = 278 | population_demonym = Шчецинчууд | timezone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +2 | coordinates = {{coord|53|25|57|N|14|32|53|E|region:PL|display=title,inline}} | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = PL-70-017-аас<br /> 71–871 хүртэл | area_code = +48 91 | blank_name = [[Польшийн мужийн зам|Мужийн зам]] | blank_info = ZS | blank1_name = [[Коппений уур амьсгалын ангилал|Уур амьсгал]] | blank1_info = [[Далайн уур амьсгал|Cfb]] | blank_name_sec2 = Үндсэн нисэх буудал | blank_info_sec2 = [[Шчецин-Голенюв олон улсын нисэх буудал]] | website = {{URL|https://www.szczecin.pl}} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-height = 300 | mapframe-stroke-width = 1 | mapframe-shape-fill-opacity = 0.2 }} '''Шчецин''' ({{lang-pl|Szczecin}} [{{IPA|ˈʂt͡ʂɛt͡ɕin}}] - {{Audio|Pl-Szczecin.ogg|сонсох}}; {{lang-de|Stettin}} [{{IPA|ʃtɛˈtiːn}}] - {{Audio|De-Stettin.ogg|сонсох}}) нь [[Польш]]ийн [[Өрнөд Померан муж|Өрнөд Померан]] воевод улсын төв хот юм. Энэхүү хотын тойроггүй том хот нь бараг 410.000 оршин суугчаараа [[Гданьск]]ийн дараа улсдаа [[Польшийн хотын жагсаалт|долоодугаарт]] бичигддэг. == Газар зүй == === Газар зүйн байршил === Шчецин хот нь [[Балтын тэнгис|Зүүн тэнгисийн]] өмнөд эргийн ойр, [[Одер мөрөн]] [[Шчециний тохой]]д цутгах бэлчир дээр, [[Грайфсвалд]] хотоос зүүн урагш 105&nbsp;км, [[Берлин]]ээс зүүн хойд чигт ойролцоогоор 125&nbsp;км, [[Кошалин]]аас баруун урд зүгт 151&nbsp;километрийн зайтай оршдог. === Цаг уур === {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Шчецин ([[Шчецин Домбле төмөр замын өртөө|Шчецин Домбле]]), өндөр: 1 м, 1991-2020 оны хэвийн, туйлын үе 1951–одоо | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 15.5 | Feb record high C = 17.9 | Mar record high C = 23.9 | Apr record high C = 30.6 | May record high C = 32.0 | Jun record high C = 35.6 | Jul record high C = 37.3 | Aug record high C = 37.8 | Sep record high C = 30.8 | Oct record high C = 26.7 | Nov record high C = 19.4 | Dec record high C = 14.9 | year record high C = 37.8 | Jan avg record high C = 9.8 | Feb avg record high C = 11.6 | Mar avg record high C = 17.2 | Apr avg record high C = 23.8 | May avg record high C = 27.5 | Jun avg record high C = 30.3 | Jul avg record high C = 31.6 | Aug avg record high C = 31.8 | Sep avg record high C = 25.7 | Oct avg record high C = 20.5 | Nov avg record high C = 14.2 | Dec avg record high C = 10.8 | year avg record high C = 33.7 | Jan high C = 3.0 | Feb high C = 4.5 | Mar high C = 8.5 | Apr high C = 14.7 | May high C = 19.1 | Jun high C = 22.1 | Jul high C = 24.3 | Aug high C = 24.0 | Sep high C = 19.2 | Oct high C = 13.5 | Nov high C = 7.5 | Dec high C = 4.0 | year high C = 13.7 | Jan mean C = 0.6 | Feb mean C = 1.5 | Mar mean C = 4.2 | Apr mean C = 9.2 | May mean C = 13.6 | Jun mean C = 16.8 | Jul mean C = 18.9 | Aug mean C = 18.5 | Sep mean C = 14.3 | Oct mean C = 9.5 | Nov mean C = 4.9 | Dec mean C = 1.9 | year mean C = 9.5 | Jan low C = -1.8 | Feb low C = -1.3 | Mar low C = 0.4 | Apr low C = 4.0 | May low C = 8.2 | Jun low C = 11.5 | Jul low C = 13.8 | Aug low C = 13.5 | Sep low C = 9.9 | Oct low C = 6.0 | Nov low C = 2.4 | Dec low C = -0.5 | year low C = 5.5 | Jan avg record low C = -11.8 | Feb avg record low C = -9.9 | Mar avg record low C = -7.3 | Apr avg record low C = -3.2 | May avg record low C = 1.1 | Jun avg record low C = 5.7 | Jul avg record low C = 8.2 | Aug avg record low C = 7.2 | Sep avg record low C = 3.0 | Oct avg record low C = -2.1 | Nov avg record low C = -4.8 | Dec avg record low C = -8.6 | year avg record low C = -15.0 | Jan record low C = -30.0 | Feb record low C = -28.7 | Mar record low C = -23.1 | Apr record low C = -7.7 | May record low C = -4.4 | Jun record low C = 0.3 | Jul record low C = 4.4 | Aug record low C = 1.2 | Sep record low C = -2.6 | Oct record low C = -6.9 | Nov record low C = -11.4 | Dec record low C = -22.3 | year record low C = -30.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 40.0 | Feb precipitation mm = 32.8 | Mar precipitation mm = 38.4 | Apr precipitation mm = 31.2 | May precipitation mm = 55.8 | Jun precipitation mm = 59.1 | Jul precipitation mm = 76.2 | Aug precipitation mm = 60.3 | Sep precipitation mm = 47.7 | Oct precipitation mm = 43.5 | Nov precipitation mm = 39.0 | Dec precipitation mm = 43.0 | year precipitation mm = 567.1 | Jan snow depth cm = 3.6 | Feb snow depth cm = 4.0 | Mar snow depth cm = 1.9 | Apr snow depth cm = 0.4 | May snow depth cm = 0.0 | Jun snow depth cm = 0.0 | Jul snow depth cm = 0.0 | Aug snow depth cm = 0.0 | Sep snow depth cm = 0.0 | Oct snow depth cm = 0.0 | Nov snow depth cm = 0.7 | Dec snow depth cm = 2.3 | year snow depth cm = | unit precipitation days = 0.1 мм | Jan precipitation days = 16.13 | Feb precipitation days = 14.54 | Mar precipitation days = 13.53 | Apr precipitation days = 11.07 | May precipitation days = 13.57 | Jun precipitation days = 13.07 | Jul precipitation days = 14.17 | Aug precipitation days = 13.10 | Sep precipitation days = 11.93 | Oct precipitation days = 14.07 | Nov precipitation days = 14.60 | Dec precipitation days = 16.87 | year precipitation days = 166.64 | unit snow days = 0 см | Jan snow days = 7.6 | Feb snow days = 6.9 | Mar snow days = 2.8 | Apr snow days = 0.4 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 1.3 | Dec snow days = 4.7 | year snow days = 23.7 | Jan humidity = 87.1 | Feb humidity = 83.3 | Mar humidity = 78.2 | Apr humidity = 70.8 | May humidity = 71.5 | Jun humidity = 72.9 | Jul humidity = 74.4 | Aug humidity = 75.9 | Sep humidity = 81.2 | Oct humidity = 85.5 | Nov humidity = 89.1 | Dec humidity = 89.0 | year humidity = 79.9 | Jan sun = 42.7 | Feb sun = 66.7 | Mar sun = 121.2 | Apr sun = 199.3 | May sun = 244.5 | Jun sun = 242.3 | Jul sun = 246.3 | Aug sun = 230.3 | Sep sun = 160.0 | Oct sun = 105.7 | Nov sun = 47.4 | Dec sun = 32.2 | year sun = 1738.6 | Jan uv = 0 | Feb uv = 1 | Mar uv = 2 | Apr uv = 4 | May uv = 5 | Jun uv = 6 | Jul uv = 6 | Aug uv = 5 | Sep uv = 4 | Oct uv = 2 | Nov uv = 1 | Dec uv = 0 | Jan dew point C = -1 | Feb dew point C = -1 | Mar dew point C = 0 | Apr dew point C = 3 | May dew point C = 8 | Jun dew point C = 11 | Jul dew point C = 13 | Aug dew point C = 13 | Sep dew point C = 10 | Oct dew point C = 7 | Nov dew point C = 3 | Dec dew point C = 0 | source 1 = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн<ref name=IMGWtavg>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20211203115527/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TSR_AVE | archive-date = 2021-12-03 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TSR_AVE | title = Średnia dobowa temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWtmin>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115043924/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMIN_AVE | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMIN_AVE | title = Średnia minimalna temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWtmax>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115044916/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMAX_AVE | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMAX_AVE | title = Średnia maksymalna temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWprecip>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220109045820/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_SUMA | archive-date = 2022-01-09 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_SUMA | title = Miesięczna suma opadu | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWprecipdays>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115051112/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_01 | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_01 | title = Liczba dni z opadem >= 0,1 mm | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsnowdepth>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115054936/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_SR_GRUB | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_SR_GRUB | title = Średnia grubość pokrywy śnieżnej | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsnowdays>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220121044246/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_0 | archive-date = 2022-01-21 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_0 | title = Liczba dni z pokrywą śnieżna > 0 cm | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsun>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115055331/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/USL | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/USL | title = Średnia suma usłonecznienia (h) | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref> | source 2 = Meteomodel.pl (мэдээлэл, харьцангуй чийгшил 1991–2020),<ref name=recordhigh> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=tmax&max_empty=3 | title = Szczecin Absolutna temperatura maksymalna | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=recordlow> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=tmin&max_empty=3 | title = Szczecin Absolutna temperatura minimalna | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=relativehumidity> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=rh&max_empty=3 | title = Szczecin Średnia wilgotność | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref> Weather Atlas (UV),<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/poland/szczecin-climate|title=Szczecin, Poland - Detailed climate information and monthly weather forecast|publisher=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2026-06-20|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201152127/https://www.weather-atlas.com/en/poland/szczecin-climate|url-status=dead}}</ref> Time and Date (шүүдрийн цэг, 1985-2015)<ref>{{cite web | url = https://www.timeanddate.com/weather/poland/szczecin/climate | title = Climate & Weather Averages in Szczecin | publisher = Time and Date | access-date = 2026-06-20}}</ref> | source = }} == Эдийн засаг == Щчецин бол далайн эдийн засгийн төв бөгөөд 13279 хүн ажилладаг. Щчецин далайн боомт нь дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирсэн хөлөг онгоц эзэмшигчдэд үйлчилдэг бөгөөд Polsteam болон Euroafrica гэсэн хоёр тээврийн компанийн эх боомт юм. Нэмж дурдахад далайн тээвэртэй холбоотой бусад компаниудын төв байр энд байрладаг.<ref>{{Cite web |last=GUS |title=Rocznik Statystyczny Szczecina 2014 |url=https://szczecin.stat.gov.pl/publikacje-i-foldery/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-szczecina-2014,5,4.html |access-date=2024-06-24 |website=szczecin.stat.gov.pl |language=pl}}</ref> 2016 оны 9-р сарын байдлаар Щчецин хотод бүртгэлтэй ажилгүй хүмүүсийн тоо ойролцоогоор 8,400 байгаа нь эдийн засгийн идэвхтэй хүн амтай харьцуулахад ажилгүйдлийн түвшин 5.0% байна.<ref>{{Cite web |last=GUS |title=Liczba bezrobotnych zarejestrowanych oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów. Stan w końcu września 2016 r. |url=https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/liczba-bezrobotnych-zarejestrowanych-oraz-stopa-bezrobocia-wedlug-wojewodztw-podregionow-i-powiatow-stan-w-koncu-wrzesnia-2016-r-,2,50.html |access-date=2024-06-24 |website=stat.gov.pl |language=pl}}</ref> 2012 оны 10-р сард ажилчдын дундаж цалин 3,807.73 PLN, Щчецинд ажиллаж буй ажилчдын тоо 90,754 хүн байв. Щчецин дахь бүс нутгийн хөдөлмөрийн албаны мэдээлснээр, 2023 оны 1-р сарын 1-ээс эхлэн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ 3,490 PLN, Өмнөх Померны нийслэл хотын оршин суугчдын дундаж цалин 6,733.49 PLN байна.<ref>{{Cite web |title=Praca Szczecin - oferty pracy w Szczecinie |url=https://www.praca.pl/szczecin.html |access-date=2024-06-24 |website=Portal Praca.pl |language=pl}}</ref> Щчецины [[Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн|ДНБ]] нь 20.255 тэрбум злот бөгөөд энэ нь бүх воевод улсын ДНБ-ий 1/3-тай тэнцэнэ. Нэг хүнд ногдох 49,497 злот ноогдож байгаа нь воевод улсын үр дүнгээс 40 орчим хувиар их байна. == Зураг == <gallery> Зураг:2009-05-30-polska-by-RalfR-30.jpg Зураг:Szczecin town hall.jpg Зураг:Międzyodrze-Wyspa Pucka, Szczecin, Poland - panoramio (8).jpg Зураг:Szczecin Palac Ziemstwa 2.jpg Зураг:0908 PAZIM Szczecin SZN 1.jpg Зураг:Szczecin 05-2017 img01 Railway station.jpg Зураг:Faculty of Electrical Engineering in Szczecin, 2016.jpg </gallery> == Цахим холбоос == {{Wiktionary}} {{Commons|Szczecin|Шчецин}} * [http://www.szczecin.pl/ Албан ёсны цахим хуудас] * [http://www.muzeum.szczecin.pl/ Шчециний үндэсний музей] == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Шчецин| ]] [[Ангилал:Өрнөд Померан мужийн гмина]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Польшийн мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Ханзе хот]] [[Ангилал:Помераны суурин]] [[Ангилал:Өрнөд Померан мужийн суурин]] [[Ангилал:Польшийн их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Польшийн хот]] [[Ангилал:Одер голын суурин]] pxoon30d5k9p0xhcc8rm67uw924x7xs 0 72514 859494 648747 2026-06-20T21:13:35Z Enkhsaihan2005 64429 859494 wikitext text/x-wiki {{Short description|Туркийн Эдирне мужийн хот}} {{Инфобокс Туркийн суурин | type = municipality | name = Эдирнэ | native_name = Edirne | other_name = | image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Selimiye Mosque and The Statue of Architect Sinan - panoramio.jpg | photo2a = Meriç Köprüsü-Edirne (7527370074).jpg | photo2b = Nagymecset - Edirne, 2014.10.22 (1).JPG | photo3a = KaraağaçRailwayStation (cropped).JPG | photo3b = Edirne view Üç Şerefeli Mosque.jpg | photo4a = GrandSynagogueEdirne (2) (cropped).JPG | photo4b = Edirne_-_2014.10.22_(4).JPG | photo4c = Orientexpresstrain.jpg | size = 275 | spacing = 3 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} | image_caption = | image_logo = Edirne city emblem.png | coordinates = {{coord|41|40|37|N|26|33|20|E|region:TR-22_type:city(166,000)|display=inline,title}} | province = Эдирне | district = Эдирне | leader_party = [[Бүгд Найрамдах Ардын Нам|CHP]] | leader_name = Филиз Генжан | area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_m = 42 | population_footnotes =<ref name=tuik/> | population_total = 180002 | population_as_of = 2022 | postal_code = 22000 | area_code = 0284 | website = {{URL|www.edirne.bel.tr/}} }} '''Эдирне''' ({{lang-tr|Edirne}}) бол [[Турк]]ийн баруун хойд нутгийн [[хот]] юм. == Цаг уур == {{Уур амьсгалын хүснэгт |metric first= Yes |single line= Yes |location= Эдирне (1991–2020, туйлын үе 1930–2023) |Jan record high C = 20.5 |Feb record high C = 24.5 |Mar record high C = 28.0 |Apr record high C = 33.5 |May record high C = 37.1 |Jun record high C = 42.6 |Jul record high C = 44.1 |Aug record high C = 41.9 |Sep record high C = 39.9 |Oct record high C = 35.8 |Nov record high C = 28.0 |Dec record high C = 22.9 |year record high C = 44.1 |Jan high C = 7.1 |Feb high C = 10.2 |Mar high C = 14.3 |Apr high C = 19.8 |May high C = 25.5 |Jun high C = 30.1 |Jul high C = 32.7 |Aug high C = 33.1 |Sep high C = 27.9 |Oct high C = 21.0 |Nov high C = 14.4 |Dec high C = 8.4 |year high C = 20.4 |Jan mean C = 2.8 |Feb mean C = 4.8 |Mar mean C = 8.3 |Apr mean C = 13.2 |May mean C = 18.5 |Jun mean C = 22.9 |Jul mean C = 25.3 |Aug mean C = 25.4 |Sep mean C = 20.6 |Oct mean C = 14.8 |Nov mean C = 9.3 |Dec mean C = 4.4 |year mean C = 14.2 |Jan low C = -0.4 |Feb low C = 0.7 |Mar low C = 3.5 |Apr low C = 7.3 |May low C = 12.1 |Jun low C = 16.1 |Jul low C = 18.2 |Aug low C = 18.3 |Sep low C = 14.2 |Oct low C = 9.9 |Nov low C = 5.4 |Dec low C = 1.2 |year low C = 8.9 |Jan record low C = -19.5 |Feb record low C = -19.0 |Mar record low C = -12.0 |Apr record low C = -4.1 |May record low C = 0.7 |Jun record low C = 6.0 |Jul record low C = 8.0 |Aug record low C = 8.9 |Sep record low C = 0.2 |Oct record low C = -3.7 |Nov record low C = -9.4 |Dec record low C = -14.9 |year record low C = -19.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 65.8 |Feb precipitation mm = 53.3 |Mar precipitation mm = 52.8 |Apr precipitation mm = 44.0 |May precipitation mm = 57.5 |Jun precipitation mm = 46.0 |Jul precipitation mm = 39.6 |Aug precipitation mm = 24.0 |Sep precipitation mm = 39.2 |Oct precipitation mm = 66.1 |Nov precipitation mm = 66.4 |Dec precipitation mm = 70.5 |year precipitation mm = 625.2 |Jan precipitation days = 12 |Feb precipitation days = 8.6 |Mar precipitation days = 10.33 |Apr precipitation days = 9.93 |May precipitation days = 9.83 |Jun precipitation days = 8.33 |Jul precipitation days = 5.37 |Aug precipitation days = 3.7 |Sep precipitation days = 5.43 |Oct precipitation days = 7.9 |Nov precipitation days = 9.8 |Dec precipitation days = 12.73 |year precipitation days = 104 | Jan snow days =4.6 | Feb snow days =3.5 | Mar snow days =1.8 | Apr snow days =0.1 | May snow days =0 | Jun snow days =0 | Jul snow days =0 | Aug snow days =0 | Sep snow days =0 | Oct snow days =0.2 | Nov snow days =0.5 | Dec snow days =3.2 | year snow days = | Jan humidity =82.6 | Feb humidity =76.9 | Mar humidity =72.7 | Apr humidity =67.5 | May humidity =65.2 | Jun humidity =62.1 | Jul humidity =56.9 | Aug humidity =56.2 | Sep humidity =62.8 | Oct humidity =74.6 | Nov humidity =80.2 | Dec humidity =82.5 | year humidity = |Jan sun = 67.1 |Feb sun = 96.2 |Mar sun = 127.7 |Apr sun = 170.6 |May sun = 230.2 |Jun sun = 249.5 |Jul sun = 287.9 |Aug sun = 278.3 |Sep sun = 197.7 |Oct sun = 135.4 |Nov sun = 85.4 |Dec sun = 57.6 |year sun = 1931.4 |Jand sun = 2.2 |Febd sun = 3.5 |Mard sun = 4.2 |Aprd sun = 5.7 |Mayd sun = 7.4 |Jund sun = 8.5 |Juld sun = 9.3 |Augd sun = 9.0 |Sepd sun = 6.6 |Octd sun = 4.4 |Novd sun = 2.9 |Decd sun = 1.9 |yeard sun = 5.5 |source 1 = [[Туркийн Улсын Цаг Уурын Алба]]<ref>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20190111044020/https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=EDIRNE | archive-date = 2019-01-11 | url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=EDIRNE | title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020) | publisher = Туркийн Улсын Цаг Уурын Алба | language = tr | access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[NOAA]](чийгшил, нар 1991–2020),<ref>{{Cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Edirne_17050.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Edirne |access-date= |website=ncei.noaa.gov |publisher=[[NOAA|Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] |format=CSV |quote=WMO number: 17050}}</ref> Meteomanz(цастай өдөр 2000–2023)<ref>{{Cite web |url=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&cou=6290&ind=17050&m1=01&y1=2000&m2=07&y2=2024 |title=Edirne – Weather data by months |access-date=2026-06-20 |website=meteomanz}}</ref> }} == Зургийн цомог == <gallery widths="170px" heights="130px"> Зураг:Edirne 7333 Nevit.JPG|Селимие мечет Зураг:Edirne Karaağaç Tren İstasyonu.jpg|1971 он хүртэл ашигласан галт тэрэгний хуучин буудал Зураг:Edirne Tunca Bridge 2.JPG|Эдирнегийн гүүр </gallery> == Цахим хуудас == {{Commonscat|Edirne}} * [http://www.edirne.bel.tr/ Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] [[Ангилал:Эдирне| ]] [[Ангилал:Эдирне аймгийн суурин]] [[Ангилал:Туркийн археологийн олдворт газар]] [[Ангилал:Туркийн их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Туркийн урьдын нийслэл]] [[Ангилал:Эртний Фракийн хот]] iniwovbgy02cyctj2bu197k6c3t4cu0 0 75855 859495 853300 2026-06-20T21:14:37Z Enkhsaihan2005 64429 859495 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хамгийн том, хамгийн олон хүн амтай Канарын арал}} {{Инфобокс арал | name = Тенерифе | native_name = <!-- or |local_name= --> | native_name_link = | native_name_lang = испани | sobriquet = <!-- or |nickname= --> | image_name = Tenerife, Canary Islands ESA23970088.jpeg | image_size = | image_caption = Хиймэл дагуулын зураг | image_alt = | image_map = Spain Canary Islands location map Tenerife.svg | map_alt = | map_size = | map_caption = Канарын арлууд дахь байршил | pushpin_map = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|28|16|7|N|16|36|20|W|region:ES-CN_type:isle_dim:50km|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Атлантын далай]] | archipelago = [[Канарын арлууд]] | waterbody = | area_km2 = 2034.38 | area_footnotes = <ref name="istac_territorio">{{cite web |url=http://www.gobiernodecanarias.org/istac/jaxi-istac/menu.do?uripub=urn:uuid:fbc0bdc8-cacb-43b8-a5cb-a93f745dcff6 |title=Estadística del Territorio |publisher=Instituto Canario de Estadística (ISTAC) |access-date=2019-07-17 |language=es |trans-title=Territory Statistics }}</ref> | rank = 1st | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = 342 | coastline_footnotes = <ref name="istac_territorio" /> | elevation_m = 3715 | elevation_footnotes = <ref name="IGN_PhysicalMap_2012">{{cite web | url=http://centrodedescargas.cnig.es/CentroDescargas/busquedaRedirigida.do?ruta=PUBLICACION_CNIG_DATOS_VARIOS/MapasGenerales/Espana_Mapa-fisico-de-Espana-1-3.000.000_2012_mapa_11999_spa.jpg# | title=Mapa Físico de España (Physical Map of Spain)| work=Atlas Nacional de España (National Atlas of Spain) | publisher=[[Үндэсний Газарзүйн Хүрээлэн (Испани)]] | date=2012 | access-date=2026-04-13 }}</ref> | highest_mount = [[Тейде]] | country = {{Flagicon|Испани}} [[Испани]] | country_admin_divisions_title = [[Испанийн өөртөө засах нийгэмлэг|Өөртөө засах нийгэмлэг]] | country_admin_divisions = {{Flagicon|Канарын арлууд}} [[Канарын арлууд]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Испанийн мужууд|Муж]] | country_admin_divisions_1 = [[Санта Круз де Тенерифе муж|Санта Круз де Тенерифе]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_capital_type = | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = [[Санта Круз де Тенерифе]] | country_largest_city_population = 212,080 | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | demonym = | population = 972,018 | population_as_of = 2026 | population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Población residente por fecha, sexo y lugar de nacimiento (España/extranjero)(59664) |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=59664 |access-date=2025-11-20 |website=INE |language=es}}</ref> | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = 478 | density_rank = | density_footnotes = | languages = [[Испани хэл]] | ethnic_groups = • 74% [[Испаничууд]] * • 26% [[immigration to Spain|foreign-born]]<ref>{{Cite web |title=Población residente por fecha, sexo y lugar de nacimiento (España/extranjero)(59664) |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=59664 |access-date=2025-11-20 |website=INE |language=es}}</ref> | timezone1 = [[Баруун Европын Цаг|БЕЦ]] | utc_offset1 = ±00:00 | timezone1_DST = [[Баруун Европын Зуны Цаг|БЕЗЦ]] | utc_offset1_DST = +01:00 | website = {{URL|tenerife.es}} | additional_info = | footnotes = }} [[Файл:Mapa Canarias Tenerife.svg|thumb|250px|Тенерифе]] '''Тенерифе''' нь [[Канарын арлууд]] хамгийн том арал. Талбай: 2.034,38 км². 2017 оны байдлаар 894.636 оршин суугч бүхий. Нийслэл нь дээр орших [[Санта Круз де Тенерифе]] хот. == Газар зүй == === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = [[Санта Круз де Тенерифе]] (1991–2020), туйлшрал (1920–одоо) | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 28.4 | Feb record high C = 31.2 | Mar record high C = 35.4 | Apr record high C = 35.2 | May record high C = 36.4 | Jun record high C = 37.1 | Jul record high C = 42.6 | Aug record high C = 40.4 | Sep record high C = 39.3 | Oct record high C = 38.1 | Nov record high C = 34.0 | Dec record high C = 28.2 | year record high C = 42.6 | Jan high C = 21.5 | Feb high C = 21.6 | Mar high C = 22.4 | Apr high C = 23.3 | May high C = 24.8 | Jun high C = 26.9 | Jul high C = 29.2 | Aug high C = 29.7 | Sep high C = 28.6 | Oct high C = 27.0 | Nov high C = 24.5 | Dec high C = 22.6 | year high C = 25.2 | Jan mean C = 18.5 | Feb mean C = 18.5 | Mar mean C = 19.2 | Apr mean C = 20.1 | May mean C = 21.5 | Jun mean C = 23.4 | Jul mean C = 25.4 | Aug mean C = 26.0 | Sep mean C = 25.3 | Oct mean C = 23.8 | Nov mean C = 21.6 | Dec mean C = 19.7 | year mean C = 21.9 | Jan low C = 15.5 | Feb low C = 15.4 | Mar low C = 15.9 | Apr low C = 16.8 | May low C = 18.2 | Jun low C = 19.9 | Jul low C = 21.6 | Aug low C = 22.4 | Sep low C = 22.1 | Oct low C = 20.7 | Nov low C = 18.6 | Dec low C = 16.8 | year low C = 18.7 | Jan record low C = 9.4 | Feb record low C = 8.1 | Mar record low C = 9.5 | Apr record low C = 9.4 | May record low C = 12.0 | Jun record low C = 13.4 | Jul record low C = 16.5 | Aug record low C = 14.6 | Sep record low C = 16.5 | Oct record low C = 14.6 | Nov record low C = 10.1 | Dec record low C = 10.0 | year record low C = 8.1 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 28.8 | Feb precipitation mm = 32.9 | Mar precipitation mm = 27.9 | Apr precipitation mm = 10.3 | May precipitation mm = 3.5 | Jun precipitation mm = 0.6 | Jul precipitation mm = 0.1 | Aug precipitation mm = 3.5 | Sep precipitation mm = 4.5 | Oct precipitation mm = 24.4 | Nov precipitation mm = 35.8 | Dec precipitation mm = 36.8 | year precipitation mm = 209.1 | unit precipitation days = 1.0 мм | Jan precipitation days = 4.0 | Feb precipitation days = 3.5 | Mar precipitation days = 3.6 | Apr precipitation days = 2.2 | May precipitation days = 0.8 | Jun precipitation days = 0.1 | Jul precipitation days = 0.0 | Aug precipitation days = 0.4 | Sep precipitation days = 0.8 | Oct precipitation days = 3.2 | Nov precipitation days = 5.0 | Dec precipitation days = 4.9 | year precipitation days = 28.5 | Jan humidity = 62.2 | Feb humidity = 61.6 | Mar humidity = 60.9 | Apr humidity = 59.7 | May humidity = 59.2 | Jun humidity = 59.0 | Jul humidity = 56.5 | Aug humidity = 59.2 | Sep humidity = 63.2 | Oct humidity = 64.6 | Nov humidity = 63.7 | Dec humidity = 64.7 | year humidity = 61.2 | Jan sun = 187.8 | Feb sun = 191.5 | Mar sun = 235.1 | Apr sun = 253.3 | May sun = 289.2 | Jun sun = 312.0 | Jul sun = 346.3 | Aug sun = 329.9 | Sep sun = 267.8 | Oct sun = 227.9 | Nov sun = 179.9 | Dec sun = 177.8 | year sun = 2998.5 | source 1 = [[Улсын Цаг Уурын Агентлаг]]<ref>{{cite web|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C449C&k=coo|title=Valores Climatológicos Normales. Santa Cruz de Tenerife}}</ref> | source 2 = [[Улсын Цаг Уурын Агентлаг]]<ref>{{cite web |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos?w=0&k=coo&l=C449C&datos=det |title=Valores Climatológicos Extremos. Santa Cruz de Tenerife }}</ref> | date = 2016 }} == Нэмэр == * [[Тейде үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн]] * [[Сан Кристобаль де Ла Лагуна]] == Цахим холбоос == {{commons|Tenerife}} * [http://www.tenerife.es Página del Cabildo Insular de Tenerife] {{stub}} [[Ангилал:Африкийн арал]] [[Ангилал:Атлантын далайн арал]] [[Ангилал:Испанийн арал]] [[Ангилал:Канарын арлуудын арал]] [[Ангилал:Тенерифе| ]] [[Ангилал:Гэрлээс хамгаалагдсан газар]] p5kjq308x650tg1nmjkboixfhp7uc5t 0 95487 859496 734076 2026-06-20T21:18:33Z Enkhsaihan2005 64429 859496 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хойд төв Болгарын хот}} {{Инфобокс суурин | official_name = Велико-Тырново | native_name = Велико Търново | image_skyline = Collage of views of VT G.png | image_flag = Flag of Veliko Tarnovo.svg | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Болгар}} | subdivision_type1 = [[Болгарын мужууд|Муж]] | timezone = [[Зүүн Европын Цаг|ЗЕЦ]] | utc_offset = +02:00 | timezone_DST = [[Зүүн Европын Зуны Цаг|ЗЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +03:00 | map_caption = Велико-Тырновогийн байршил | pushpin_map = Болгар# <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Велико-Тырновогийн байршил | leader_title = Хотын дарга | population_demonym = Тырновочууд | postal_code_type = [[Болгар дахь шуудангийн код|Шуудангийн код]] | image_shield = Veliko-Tarnovo-coat-of-arms.svg | subdivision_name1 = [[Велико-Тырново муж|Велико-Тырново]] | population_total = 59,166 | population_urban = 76,834 | population_footnotes = <ref>[https://nsi.bg/bg/content/2975/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BF%D0%BE-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%B5%D0%BD%D0%B5-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%BB НАСЕЛЕНИЕ КЪМ 31.12.2022 Г. ПО ОБЛАСТИ, ОБЩИНИ, МЕСТОЖИВЕЕНЕ И ПОЛ]</ref> | population_as_of = <small>2022</small> | postal_code = 5000 | area_total_km2 = 30.379 | elevation_m = 220 | area_code = 062 | area_code_type = [[Болгар дахь утасны дугаар|Бүс нутгийн код]] | coordinates = {{coord|43|04|40|N|25|37|00|E|region:BG|display=inline,title}} | leader_name = [[Даниел Панов]] | website = {{URL|veliko-tarnovo.bg/bg/}} | settlement_type = [[Суурин]] | area_urban_km2 = 885.3 | leader_party = [[ГЕРБ]] | name = }} '''Велико-Тырново''' ([[Болгар хэл]]: ''Велико Търново'') нь [[Болгар]] улсын 72.560 хүн амтай хот бөгөөд [[Болгарын түүх#Хоёрдугаар Болгарын эзэнт гүрэн|Хоёрдугаар Болгарын эзэнт гүрний]] нийслэл хот байсан юм.<ref>[http://www.velikoturnovo.info/ Велико-Тырново газарзүй velikoturnovo.info/]</ref> Велико-Тырново нь тус улсын адилхан нэртэй [[Велико-Тырново аймаг|аймгийн төв]] бөгөөд [[Балканы нуруу|Балканы нурууны]] хойд хэсэгт [[Янтра гол|Янтра голын]] хөвөөнд оршдог. Энэ хот Болгарын өмнөд ба умард тээврийн гол зангилаа цэг болох ба аж үйлдвэрийн хот гэх нэрийг бас зүүнэ. === Уур амьсгал === Жилийн [[хур тунадас]]ны дундаж хэмжээ нь 680мм. {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |location = Велико-Тырново, Болгар (1961–1990, бичлэгүүд 1926–1970) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 20.4 |Feb record high C = 23.3 |Mar record high C = 29.7 |Apr record high C = 32.2 |May record high C = 36.1 |Jun record high C = 38.4 |Jul record high C = 40.0 |Aug record high C = 41.1 |Sep record high C = 40.6 |Oct record high C = 33.8 |Nov record high C = 29.8 |Dec record high C = 21.8 |year record high C = 41.1 |Jan high C = 2.1 |Feb high C = 5.7 |Mar high C = 11.4 |Apr high C = 18.6 |May high C = 23.4 |Jun high C = 27.0 |Jul high C = 29.6 |Aug high C = 29.8 |Sep high C = 26.0 |Oct high C = 19.4 |Nov high C = 12.4 |Dec high C = 5.1 |year high C = 17.8 |Jan mean C = −2.3 |Feb mean C = 0.7 |Mar mean C = 5.5 |Apr mean C = 12.1 |May mean C = 17.2 |Jun mean C = 20.7 |Jul mean C = 22.9 |Aug mean C = 22.4 |Sep mean C = 18.1 |Oct mean C = 12.4 |Nov mean C = 6.9 |Dec mean C = 0.9 |year mean C = 11.6 |Jan low C = -6.8 |Feb low C = -4.3 |Mar low C = -0.2 |Apr low C = 5.3 |May low C = 10.0 |Jun low C = 13.5 |Jul low C = 15.2 |Aug low C = 14.5 |Sep low C = 10.7 |Oct low C = 6.1 |Nov low C = 2.4 |Dec low C = -3.1 |year low C = 5.0 |Jan record low C = -20.8 |Feb record low C = -28.1 |Mar record low C = -16.7 |Apr record low C = -2.5 |May record low C = 2.0 |Jun record low C = 5.3 |Jul record low C = 9.8 |Aug record low C = 9.2 |Sep record low C = -0.8 |Oct record low C = -2.6 |Nov record low C = -9.8 |Dec record low C = -18.4 |year record low C = -28.1 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 48 |Feb precipitation mm = 44 |Mar precipitation mm = 43 |Apr precipitation mm = 63 |May precipitation mm = 88 |Jun precipitation mm = 86 |Jul precipitation mm = 65 |Aug precipitation mm = 56 |Sep precipitation mm = 41 |Oct precipitation mm = 45 |Nov precipitation mm = 51 |Dec precipitation mm = 50 |year precipitation mm = 680 |source 1 = Stringmeteo.com<ref>{{cite web|url=http://www.stringmeteo.com/synop/bg_climate.php#15530|title=Климатични данни " България|first=Иван|last=Николов|website=stringmeteo.com}}</ref> }} Велико-Тырново бол таван мянга гаруй жилийн түүхтэй [[Болгар]] улс хамгийн эртний суурин газруудын нэг юм.<ref>Тодоров, Иван, „Старо Търново – духът и ликът на времето“, С., 2009</ref> == Зургийн цомог == <gallery> Carevec - panoramio (8).jpg|Царевецын цайз Constituent Assembly of Bulgaria.jpg|Болгар Улсын тусгаар тогтнолын төлөөх чуулган болсон байр, 1879 он Изглед към Конниците и Света гора.jpg|Янтра гол Asenov,Veliko Tarnovo.jpg|Гарга толгойгоос харсан байдал Veliko Tarnovo Cathedral 4.jpg|Хотын үнэн алдартны цогчин дуган Bulgaria Bulgaria-0893 - Trapezitsa (7433398084).jpg|Велико-Тырново TirnovoAntiguaCapitalHacia1914--bulgariaherpeopl00monr.png|Велико-Тырново 1914 онд Memorial Veliko-Tarnovo.jpg|Хотын төв дэх дайны дурсгалын хөшөө </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Veliko Tarnovo}} == Эшлэл == <references /> {{Болгарын нийслэл}} [[Ангилал:Велико-Тырново| ]] [[Ангилал:Велико-Тырново аймгийн суурин]] [[Ангилал:Фракийн суурин]] [[Ангилал:Болгарын түүхэн нийслэл]] [[Ангилал:Болгарын урьдын нийслэл]] [[Ангилал:Болгарын их сургуулийн хот]] b7olmhegz2cdttl506v5afi6fir3e6w 0 96632 859497 795186 2026-06-20T21:19:43Z Enkhsaihan2005 64429 859497 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Францын коммун |name = Монсоро |commune status = [[Францын коммунууд|Коммун]] |image = {{multiple image |border = infobox |perrow = 1/2/2 |total_width = 280 |caption_align = center |image1 = © Dominique Drouet-Montsoreau .jpg |caption1 = |image2 = Più bei borghi del mondo montsoreau 1.jpg |caption2 = |image3 = Most beautiful villages montsoreau 2.jpg |caption3 = |image4 = Most beautiful villages of the world montsoreau 2.jpg |caption4 = }} |image coat of arms = Blason ville fr Montsoreau (Maine-et-Loire).svg |intercommunality = [[Сомюр Вал де Луар хамтын нийгэмлэг|Сомюр Вал де Луар ХН]] |arrondissement = Сомюр |canton = Сомюр |INSEE = 49219 |postal code = 49730 |mayor = Жеки Маршан<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2022-09-13|language=fr}}</ref> |term = 2020&ndash;2026 |coordinates = {{coord|47.2164|0.0569|format=dms|display=inline,title}} |elevation m = 36 |elevation min m = 27 |elevation max m = 88 |area km2 = 5.19 |population = {{France metadata Wikidata|population_total}} |population date = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} |population footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes}} }} '''Монсоро''' ({{lang-fr|Montsoreau}}; [{{IPA|mɔ̃soʁo}}]) нь [[Франц]]ын [[Пеи де ла Луар]] мужийн 447 оршин суугч бүхий коммун юм. Монсоро нь [[Мэн-е-Луар (департамент)|Мэн-е-Луар]] департаментын [[Сомюр (арондисман)|Сомюр]] арондисманы ижил нэртэй [[Сомюр (кантон)|Сомюр]] [[Францын кантон|кантонд]] харьяалагдана. Энэхүү суурин нь ''Францын хамгийн үзэсгэлэнтэй тосгон'' гэсэн жагсаалтад багтсан.<ref>[http://www.les-plus-beaux-villages-de-france.org/fr/montsoreau-0 Montsoreau] auf ''Les plus Beaux Villages de France'' (франц)</ref> == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Монсоро |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 16.9 |Feb record high C = 20.8 |Mar record high C = 23.7 |Apr record high C = 29.2 |May record high C = 31.8 |Jun record high C = 36.7 |Jul record high C = 37.5 |Aug record high C = 39.8 |Sep record high C = 34.5 |Oct record high C = 29.0 |Nov record high C = 22.3 |Dec record high C = 18.5 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 11.1 | Feb high C = 12.1 | Mar high C = 15.1 | Apr high C = 17.4 | May high C = 22.5 | Jun high C = 27 | Jul high C = 26.4 | Aug high C = 27.2 | Sep high C = 21.6 | Oct high C = 19.9 | Nov high C = 12.7 | Dec high C = 9.2 |year high C = 19.2 | Jan mean C = 6.2 | Feb mean C = 8.2 | Mar mean C = 10.8 | Apr mean C = 10.9 | May mean C = 16.5 | Jun mean C = 20.6 | Jul mean C = 20.8 | Aug mean C = 21.4 | Sep mean C = 16.5 | Oct mean C = 15 | Nov mean C = 8.5 | Dec mean C = 5.9 | year mean C = 14.1 | Jan low C = 8.8 | Feb low C = 4 | Mar low C = 6.5 | Apr low C = 4.5 | May low C = 10.6 | Jun low C = 14.2 | Jul low C = 15.3 | Aug low C = 15.3 | Sep low C = 11.2 | Oct low C = 10.2 | Nov low C = 4.4 | Dec low C = 2.6 |year low C = 9.0 | Jan precipitation mm = 66 | Feb precipitation mm = 35 | Mar precipitation mm = 50 | Apr precipitation mm = 3.5 | May precipitation mm = 45 | Jun precipitation mm = 51 | Jul precipitation mm = 27 | Aug precipitation mm = 15.5 | Sep precipitation mm = 34 | Oct precipitation mm = 11.5 | Nov precipitation mm = 29 | Dec precipitation mm = 40 |year precipitation mm = 411 |Jan snow days = 1.7 |Feb snow days = 1.9 |Mar snow days = 1.4 |Apr snow days = 0.2 |May snow days = 0.1 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.0 |Nov snow days = 0.4 |Dec snow days = 1.3 |year snow days = 7.0 |Jan humidity = 88 |Feb humidity = 84 |Mar humidity = 80 |Apr humidity = 77 |May humidity = 77 |Jun humidity = 75 |Jul humidity = 74 |Aug humidity = 76 |Sep humidity = 80 |Oct humidity = 86 |Nov humidity = 89 |Dec humidity = 89 |year humidity = 81.3 | Jan sun = 69.9 | Feb sun = 90.3 | Mar sun = 144.2 | Apr sun = 178.5 | May sun = 205.6 | Jun sun = 228 | Jul sun = 239.4 | Aug sun = 236.4 | Sep sun = 184.7 | Oct sun = 120.6 | Nov sun = 67.7 | Dec sun = 59.2 |year sun = 1824.5 |source 1 = ''Climatologie mensuelle à la station de Montreuil-Bellay''.<ref>{{cite web|url=http://www.infoclimat.fr/climatologie/annee/2017/montreuil-bellay-grande-champagne/valeurs/NRA41.html |title=Climatologie de l'année 2017 à Montreuil-Bellay – Grande-Champagne |website=infoclimat.fr|language=fr}}</ref> |source 2 = Infoclimat.fr (чийгшил, цастай өдөр 1961–1990)<ref name=Infoclimat>{{cite web| url = http://www.infoclimat.fr/climatologie-07230-angers-beaucouze.html| title = Normes et records 1961–1990: Angers-Beaucouzé (49) – altitude 50m | language = fr| publisher = Infoclimat| access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{commonscat|Montsoreau|Монсоро}} == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Монсоро| ]] [[Ангилал:Мэн-е-Луар департаментын коммун]] [[Ангилал:Пеи де ла Луарын суурин]] [[Ангилал:Францын хамгийн үзэсгэлэнтэй тосгон]] [[Ангилал:Луар мөрний суурин]] papa4vzhmil55b02hn6vkqbgcjnb64j 0 98273 859499 744116 2026-06-20T21:32:42Z Enkhsaihan2005 64429 859499 wikitext text/x-wiki {{Short description|Албанийн нийслэл}} {{Инфобокс суурин | name = Тирана | native_name = Tirana | settlement_type = [[Нийслэл]] ба [[Албанийн хотын захиргаанууд|хотын захиргаа]] | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 280 |image_style = border:1; |perrow = 1/2/2/2 |caption_align = center |image1 = Skanderbeg square tirana 2016.jpg |caption1 = [[Скандербегийн талбай]] |image2 = Toptani Shopping Mall Tirana 2016.jpg |caption2 = Топтани төв |image3 = Tirana_Kapllan_Pasha_Tomb.jpg |caption3 = [[Каплан Пашагийн бунхан]] |image4 = Catedral de la Resurección de Cristo, Tirana, Albania, 2014-04-17, DD 13.JPG |caption4 = [[Амилалтын сүм, Тирана|Амилалтын Үнэн алдартны сүм]] |image5 = Great Mosque of Tirana (2020).jpg |caption5 = [[Тиранагийн их сүм|Намазгах сүм]] |image6 = Castillo de Petrela, Petrela, Albania, 2014-04-17, DD 07.JPG |caption6 = [[Петрела цайз]] |image7 = Clock Tower Tirana 2017.jpg |caption7 = [[Тиранагийн цагийн цамхаг|Цагийн цамхаг]] |image8 = Tirana, Muzeu Historik Kombëtar, 2024-10 CN-02.jpg |caption8 = [[Үндэсний Түүхийн Музей (Албани)|Үндэсний Түүхийн Музей]] }} | image_alt = Photomontage of Tirana | image_flag = Flag of Tirana.svg | flag_alt = [[Тиранагийн далбаа]] | image_seal = | image_shield = [[File:Stema e Bashkisë Tiranë.svg|55px|center]] | seal_alt = Тиранагийн сүлд | pushpin_map = Албани#Европ | pushpin_relief = 1 | pushpin_mapsize = 290 | coordinates = {{Coord|41|19|42|N|19|49|5|E|type:adm1st_region:AL|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = [[Албани]] | subdivision_type1 = [[Албанийн бүс нутгууд|Бүс нутаг]] | subdivision_name1 = [[Төв Албани]] | subdivision_type2 = [[Албанийн тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name2 = [[Тирана тойрог|Тирана]] | subdivision_type3 = [[Албанийн хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | subdivision_name3 = Тирана | established_title = Суурьшсан | established_date = 1614 | government_type = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга-зөвлөл]] | leader_party = [[Албанийн Социалист Нам|PS]] | leader_title = [[Тирана хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = [[Эрион Велиай]]<ref>{{cite web |publisher=Bashkia Tiranë |title=Тирана хотын дарга |url=https://www.tirana.al/en/page/mayor |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923160022/https://www.tirana.al/en/page/mayor |archive-date=2020-09-23 }}</ref> | leader_title1 = Зөвлөл | leader_name1 = [[Тирана хотын зөвлөл]] | leader_title2 = Дарга | leader_name2 = [[Ромина Куко]] | total_type = Хотын захиргаа | area_total_km2 = 1,110 | area_metro_km2 = | area_blank2_title = Нэгж | area_blank2_km2 = 41.8 | area_footnotes = <ref name="PV">{{cite web |publisher=Porta Vendore |title=Pasaporta e Bashkisë Tirana |url=https://portavendore.al/bashkia-tirane/pasaporta-e-bashkise-tirane/ |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006142259/https://portavendore.al/bashkia-tirane/pasaporta-e-bashkise-tirane/ |archive-date=2021-10-06 |language=sq |url-status=live }}</ref><ref name="municipalitiy area">{{cite web |publisher=Албанийн Хотын Захиргааны Холбоо (AAM) |title=Bashkia Tirana |url=https://aam.org.al/en/bashkia-tirane/ |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012193031/https://aam.org.al/en/bashkia-tirane/ |archive-date=2020-10-12 }}</ref> | elevation_m = 110 | population_as_of = | population_blank1_title = Хотын захиргаа | population_blank1 = 598176 | population_density_blank1_km2 = 538 | population_blank2_title = Нэгж | population_blank2 = 389323<ref name="UnitPop">{{cite web |title=Census of Population and Housing |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/ |publisher=Албанийн Статистикийн Хүрээлэн |access-date=2026-06-20 |archive-date=2025-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430151629/https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/ |url-status=live }}</ref> | population_density_blank2_km2 = 9313 | population_urban = 526017<ref name="The urban population of Tirana – Census 2011">{{cite web |publisher=Knoema |title=The urban population of Tirana – 2011 Census Data (Knoema) |url=https://knoema.com/atlas/Albania/Tirane/Urban-Population |access-date=2026-06-20 }}</ref> | population_metro = 800986<ref name="The metro population of Tirana – Census 2011">{{cite web |publisher=Interreg Balkan Mediterranean (Европын бүс нутгийн хөгжлийн сан) |title=The metro population of Tirana |url=http://www.interreg-balkanmed.eu/project-partner/148/ |access-date=2026-06-20 }}</ref> | population_demonym = {{langx|sq|Tiranas (эр), Tiranase (эм)}} <br> [[Тирана аялга]]: ''Tirons (эр), Tironse (эм)'' | demographics_type1 = ДНБ | demographics1_title1 = Тойрог | demographics1_info1 = €9.53 тэрбум (2023)<ref name="instat.gov.al">{{Cite web | url=https://www.instat.gov.al/media/tvwlva5r/regional-gdp-2023-english_press-release.pdf | title=Gross Domestic Product by Statistical Regions in Albania, year 2023 | website=www.instat.gov.al}}</ref> | demographics1_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics1_info2 = €12,566 (2023)<ref name="instat.gov.al"/> | timezone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 1000-1054 | area_code_type = Бүс нутгийн код | area_code = +355 (0) 4 | blank_name = Нисэх буудал | blank_info = [[Тирана олон улсын нисэх буудал]] | blank1_name = Авто зам | blank1_info = [[File:Autostrada A3 Albania.svg|22px|link=A3 (Албани)]] | blank1_name_sec2 = Хурдны зам | blank1_info_sec2 = [[File:SH1-AL.svg|32px|link=SH 1 (Албани)]] [[File:SH2-AL.svg|32px|link=SH 2 (Албани)]] | blank2_name_sec2 = [[Албанийн тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|Улсын дугаар]] | blank2_info_sec2 = TR | website = {{URL|https://tirana.al/}} }} '''Тирана''' ([[албаниар]] Tiranë, [[англиар]] Tirana) — [[Албани улс|Албани]] улсын [[нийслэл]] бөгөөд хамгийн том (386,420 хүнтэй) [[хот]]. 1614 онд байгуулагдсан бөгөөд 1920 оноос нийслэл хот болсон байна. == Түүх == 1614 онд Сулейман Паша энд лалын сүм, турк халуун ус, нарийн боовны үйлдвэр, хэд хэдэн дэлгүүр байгуулсанаар Тирана хот байгуулагдсан гэж үздэг байна. Худалдааны замын уулзвар дээрх ашигтай байршил нь түүний хөгжилд нөлөөлсөн. 17-р зуунд энд торго, хоолны амтлагч, керамик, үнэт металл зардаг худалдаачид алдартай зах бий болгож байжээ. Энэ хот нь Туркийн байлдан дагуулагч, нутгийн феодал ноёдын эсрэг Албанийн ард түмний тэмцлийн гол талбар байв. 1920 оны 2-р сарын 8-нд Лушна хотод болсон Албанийн үндэсний конгрессын шийдвэрээр Тираныг Албани улсын нийслэл, засгийн газрын байна гэж тунхагласан ажээ. 1939 оны 4-р сараас 1943 оны 9-р сард Тираныг Итали, 1943 оны 9-р сард Герман эзлэн авсан байв. Энэ нь Албанийн ард түмний үндэсний эрх чөлөөний тэмцлийн төвүүдийн нэг болсон байв. 1944 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд Үндэсний эрх чөлөөний арми тус хотыг Германы цэргээс чөлөөлөв. 1944 оны 11-р сарын 28-нд ардын ардчилсан засгийн газар Бератаас Тиран руу нүүж ирсэн, энд 1946 оны 1-р сарын 11-нд Бүгд Найрамдах Албани Ард Улсыг тунхаглав. 1950-иад онд ЗХУ болон бусад социалист орнуудын тусламжтайгаар орчин үеийн хэд хэдэн үйлдвэр баригдаж, зарим соёлын байгууллагууд бий болсон ажээ. == Зураг == <gallery> Зураг:07Tirana Sheshi Skenderbej04.jpg Зураг:QemalStafaStadiumTirana.JPG Зураг:Fusha e Tiranës 2008.jpg </gallery> == Цаг уур == {{Уур амьсгалын хүснэгт | width = auto | collapsed = Y | location = Тирана ([[Тирана 7|7]]) 1961-1990 оны хэвийн, туйлын үе 1940-одоо | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 21.3 | Feb record high C = 28.0 | Mar record high C = 30.3 | Apr record high C = 32.6 | May record high C = 35.9 | Jun record high C = 39.7 | Jul record high C = 43.0 | Aug record high C = 43.6 | Sep record high C = 39.7 | Oct record high C = 36.1 | Nov record high C = 31.3 | Dec record high C = 22.5 | year record high C = 43.6 | Jan high C = 11.6 | Feb high C = 12.9 | Mar high C = 15.6 | Apr high C = 19.0 | May high C = 23.8 | Jun high C = 27.7 | Jul high C = 30.7 | Aug high C = 30.7 | Sep high C = 27.3 | Oct high C = 21.8 | Nov high C = 17.1 | Dec high C = 13.0 | year high C = 21.0 | Jan mean C = 6.7 | Feb mean C = 7.8 | Mar mean C = 10.0 | Apr mean C = 13.4 | May mean C = 18.0 | Jun mean C = 21.6 | Jul mean C = 24.0 | Aug mean C = 23.8 | Sep mean C = 20.7 | Oct mean C = 16.0 | Nov mean C = 11.7 | Dec mean C = 8.1 | year mean C = 15.2 | Jan low C = 1.8 | Feb low C = 2.6 | Mar low C = 4.5 | Apr low C = 7.9 | May low C = 12.1 | Jun low C = 15.6 | Jul low C = 17.2 | Aug low C = 16.9 | Sep low C = 14.1 | Oct low C = 10.1 | Nov low C = 6.3 | Dec low C = 3.2 | year low C = 9.4 | Jan record low C = -10.4 | Feb record low C = -9.4 | Mar record low C = -7.0 | Apr record low C = -1.0 | May record low C = 2.5 | Jun record low C = 5.6 | Jul record low C = 4.2 | Aug record low C = 10.0 | Sep record low C = 3.8 | Oct record low C = -1.3 | Nov record low C = -4.3 | Dec record low C = -6.9 | year record low C = -10.4 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 143 | Feb precipitation mm = 132 | Mar precipitation mm = 115 | Apr precipitation mm = 104 | May precipitation mm = 103 | Jun precipitation mm = 68 | Jul precipitation mm = 42 | Aug precipitation mm = 46 | Sep precipitation mm = 78 | Oct precipitation mm = 114 | Nov precipitation mm = 172 | Dec precipitation mm = 148 | year precipitation mm = 1266 | Jan precipitation days = 13 | Feb precipitation days = 13 | Mar precipitation days = 14 | Apr precipitation days = 13 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 7 | Jul precipitation days = 5 | Aug precipitation days = 4 | Sep precipitation days = 6 | Oct precipitation days = 9 | Nov precipitation days = 16 | Dec precipitation days = 16 | unit precipitation days = 0.1 мм | year precipitation days = 128 | Jan humidity = 74 | Feb humidity = 73 | Mar humidity = 69 | Apr humidity = 72 | May humidity = 68 | Jun humidity = 69 | Jul humidity = 62 | Aug humidity = 64 | Sep humidity = 71 | Oct humidity = 70 | Nov humidity = 76 | Dec humidity = 79 | year humidity = 71 | Jan sun = 124 | Feb sun = 125 | Mar sun = 165 | Apr sun = 191 | May sun = 263 | Jun sun = 298 | Jul sun = 354 | Aug sun = 327 | Sep sun = 264 | Oct sun = 218 | Nov sun = 127 | Dec sun = 88 | year sun = 2544 | Jan uv = 2 | Feb uv = 2 | Mar uv = 4 | Apr uv = 6 | May uv = 8 | Jun uv = 9 | Jul uv = 9 | Aug uv = 8 | Sep uv = 6 | Oct uv = 4 | Nov uv = 2 | Dec uv = 1 | source 1 = [[Deutscher Wetterdienst|DWD]],<ref name = DWD>{{cite web |url=http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_136150_kt.pdf |title=Klimatafel von Tirana (Flugh.) / Albanien |work=Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |publisher=Deutscher Wetterdienst |language=de |access-date=2026-06-20 |archive-date=2020-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209124404/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_136150_kt.pdf |url-status=live }}</ref><ref name = DWDsun>{{cite web |url=ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt |title=Station 13615 Tirana |work=Global station data 1961–1990—Sunshine Duration |publisher=Deutscher Wetterdienst |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017195327/ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt |archive-date=2017-10-17 |url-status=dead |access-date=2026-06-20 }}</ref>{{efn|[https://web.archive.org/web/20171017195318/ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/help/stations_list_CLIMAT_data.txt Station ID for Tirana is 13615]. Use this station ID to locate the sunshine duration.}} Meteo Climat (хамгийн их, бага),<ref name = meteoclimat>{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=728 |title=Station Tirana |publisher=Meteo Climat |language=fr |access-date=2026-06-20 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203023808/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=728 |url-status=live }}</ref> [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]] (зарим бичлэг, бороо, цастай өдөр)<ref name = noaa>{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-VI/AB/13615.TXT |title=Tirane (13615) - WMO Weather Station |access-date=2026-06-20 |publisher=[[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]] |archive-date=2024-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240121064317/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-VI/AB/13615.TXT |url-status=live }}</ref> ба Weather Atlas<ref>{{Cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/albania/tirana-climate |title=Tirana, Albania - Detailed climate information and monthly weather forecast |publisher=Yu Media Group |website=Weather Atlas |language=en |access-date=2026-06-20 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703202630/https://www.weather-atlas.com/en/albania/tirana-climate |url-status=live }}</ref> | source = }} {{Clear}} == Цахим холбоос == {{Commons|Tirana}} {{Wikivoyage}} * [https://web.archive.org/web/20100708034503/http://www.tirana.gov.al/?cid=1,10 Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] {{Албанийн хот}} [[Ангилал:Албанийн суурин]] [[Ангилал:Европын нийслэл]] [[Ангилал:Тирана| ]] [[Ангилал:Албанийн коммун]] [[Ангилал:Тирана мужийн суурин]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] 6g3uc92vel31857ph9u2xsun9uiqq9c 859500 859499 2026-06-20T21:33:03Z Enkhsaihan2005 64429 859500 wikitext text/x-wiki {{Short description|Албанийн нийслэл}} {{Инфобокс суурин | name = Тирана | native_name = Tirana | settlement_type = [[Нийслэл]] ба [[Албанийн хотын захиргаанууд|хотын захиргаа]] | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 280 |image_style = border:1; |perrow = 1/2/2/2 |caption_align = center |image1 = Skanderbeg square tirana 2016.jpg |caption1 = [[Скандербегийн талбай]] |image2 = Toptani Shopping Mall Tirana 2016.jpg |caption2 = Топтани төв |image3 = Tirana_Kapllan_Pasha_Tomb.jpg |caption3 = [[Каплан Пашагийн бунхан]] |image4 = Catedral de la Resurección de Cristo, Tirana, Albania, 2014-04-17, DD 13.JPG |caption4 = [[Амилалтын сүм, Тирана|Амилалтын Үнэн алдартны сүм]] |image5 = Great Mosque of Tirana (2020).jpg |caption5 = [[Тиранагийн их сүм|Намазгах сүм]] |image6 = Castillo de Petrela, Petrela, Albania, 2014-04-17, DD 07.JPG |caption6 = [[Петрела цайз]] |image7 = Clock Tower Tirana 2017.jpg |caption7 = [[Тиранагийн цагийн цамхаг|Цагийн цамхаг]] |image8 = Tirana, Muzeu Historik Kombëtar, 2024-10 CN-02.jpg |caption8 = [[Үндэсний Түүхийн Музей (Албани)|Үндэсний Түүхийн Музей]] }} | image_alt = Photomontage of Tirana | image_flag = Flag of Tirana.svg | flag_alt = [[Тиранагийн далбаа]] | image_seal = | image_shield = [[File:Stema e Bashkisë Tiranë.svg|55px|center]] | seal_alt = Тиранагийн сүлд | pushpin_map = Албани#Европ | pushpin_relief = 1 | pushpin_mapsize = 290 | coordinates = {{Coord|41|19|42|N|19|49|5|E|type:adm1st_region:AL|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = [[Албани]] | subdivision_type1 = [[Албанийн бүс нутгууд|Бүс нутаг]] | subdivision_name1 = [[Төв Албани]] | subdivision_type2 = [[Албанийн тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name2 = [[Тирана тойрог|Тирана]] | subdivision_type3 = [[Албанийн хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | subdivision_name3 = Тирана | established_title = Суурьшсан | established_date = 1614 | government_type = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга-зөвлөл]] | leader_party = [[Албанийн Социалист Нам|PS]] | leader_title = [[Тирана хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = [[Эрион Велиай]]<ref>{{cite web |publisher=Bashkia Tiranë |title=Тирана хотын дарга |url=https://www.tirana.al/en/page/mayor |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923160022/https://www.tirana.al/en/page/mayor |archive-date=2020-09-23 }}</ref> | leader_title1 = Зөвлөл | leader_name1 = [[Тирана хотын зөвлөл]] | leader_title2 = Дарга | leader_name2 = [[Ромина Куко]] | total_type = Хотын захиргаа | area_total_km2 = 1,110 | area_metro_km2 = | area_blank2_title = Нэгж | area_blank2_km2 = 41.8 | area_footnotes = <ref name="PV">{{cite web |publisher=Porta Vendore |title=Pasaporta e Bashkisë Tirana |url=https://portavendore.al/bashkia-tirane/pasaporta-e-bashkise-tirane/ |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006142259/https://portavendore.al/bashkia-tirane/pasaporta-e-bashkise-tirane/ |archive-date=2021-10-06 |language=sq |url-status=live }}</ref><ref name="municipalitiy area">{{cite web |publisher=Албанийн Хотын Захиргааны Холбоо (AAM) |title=Bashkia Tirana |url=https://aam.org.al/en/bashkia-tirane/ |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012193031/https://aam.org.al/en/bashkia-tirane/ |archive-date=2020-10-12 }}</ref> | elevation_m = 110 | population_as_of = | population_blank1_title = Хотын захиргаа | population_blank1 = 598176 | population_density_blank1_km2 = 538 | population_blank2_title = Нэгж | population_blank2 = 389323<ref name="UnitPop">{{cite web |title=Census of Population and Housing |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/ |publisher=Албанийн Статистикийн Хүрээлэн |access-date=2026-06-20 |archive-date=2025-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430151629/https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/ |url-status=live }}</ref> | population_density_blank2_km2 = 9313 | population_urban = 526017<ref name="The urban population of Tirana – Census 2011">{{cite web |publisher=Knoema |title=The urban population of Tirana – 2011 Census Data (Knoema) |url=https://knoema.com/atlas/Albania/Tirane/Urban-Population |access-date=2026-06-20 }}</ref> | population_metro = 800986<ref name="The metro population of Tirana – Census 2011">{{cite web |publisher=Interreg Balkan Mediterranean (Европын бүс нутгийн хөгжлийн сан) |title=The metro population of Tirana |url=http://www.interreg-balkanmed.eu/project-partner/148/ |access-date=2026-06-20 }}</ref> | population_demonym = {{langx|sq|Tiranas (эр), Tiranase (эм)}} <br> [[Тирана аялга]]: ''Tirons (эр), Tironse (эм)'' | demographics_type1 = ДНБ | demographics1_title1 = Тойрог | demographics1_info1 = €9.53 тэрбум (2023)<ref name="instat.gov.al">{{Cite web | url=https://www.instat.gov.al/media/tvwlva5r/regional-gdp-2023-english_press-release.pdf | title=Gross Domestic Product by Statistical Regions in Albania, year 2023 | website=www.instat.gov.al}}</ref> | demographics1_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics1_info2 = €12,566 (2023)<ref name="instat.gov.al"/> | timezone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 1000-1054 | area_code_type = Бүс нутгийн код | area_code = +355 (0) 4 | blank_name = Нисэх буудал | blank_info = [[Тирана олон улсын нисэх буудал]] | blank1_name = Авто зам | blank1_info = [[File:Autostrada A3 Albania.svg|22px|link=A3 (Албани)]] | blank1_name_sec2 = Хурдны зам | blank1_info_sec2 = [[File:SH1-AL.svg|32px|link=SH 1 (Албани)]] [[File:SH2-AL.svg|32px|link=SH 2 (Албани)]] | blank2_name_sec2 = [[Албанийн тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|Улсын дугаар]] | blank2_info_sec2 = TR | website = {{URL|https://tirana.al/}} }} '''Тирана''' ([[албаниар]] Tiranë, [[англиар]] Tirana) — [[Албани улс|Албани]] улсын [[нийслэл]] бөгөөд хамгийн том (386,420 хүнтэй) [[хот]]. 1614 онд байгуулагдсан бөгөөд 1920 оноос нийслэл хот болсон байна. == Түүх == 1614 онд Сулейман Паша энд лалын сүм, турк халуун ус, нарийн боовны үйлдвэр, хэд хэдэн дэлгүүр байгуулсанаар Тирана хот байгуулагдсан гэж үздэг байна. Худалдааны замын уулзвар дээрх ашигтай байршил нь түүний хөгжилд нөлөөлсөн. 17-р зуунд энд торго, хоолны амтлагч, керамик, үнэт металл зардаг худалдаачид алдартай зах бий болгож байжээ. Энэ хот нь Туркийн байлдан дагуулагч, нутгийн феодал ноёдын эсрэг Албанийн ард түмний тэмцлийн гол талбар байв. 1920 оны 2-р сарын 8-нд Лушна хотод болсон Албанийн үндэсний конгрессын шийдвэрээр Тираныг Албани улсын нийслэл, засгийн газрын байна гэж тунхагласан ажээ. 1939 оны 4-р сараас 1943 оны 9-р сард Тираныг Итали, 1943 оны 9-р сард Герман эзлэн авсан байв. Энэ нь Албанийн ард түмний үндэсний эрх чөлөөний тэмцлийн төвүүдийн нэг болсон байв. 1944 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд Үндэсний эрх чөлөөний арми тус хотыг Германы цэргээс чөлөөлөв. 1944 оны 11-р сарын 28-нд ардын ардчилсан засгийн газар Бератаас Тиран руу нүүж ирсэн, энд 1946 оны 1-р сарын 11-нд Бүгд Найрамдах Албани Ард Улсыг тунхаглав. 1950-иад онд ЗХУ болон бусад социалист орнуудын тусламжтайгаар орчин үеийн хэд хэдэн үйлдвэр баригдаж, зарим соёлын байгууллагууд бий болсон ажээ. == Зураг == <gallery> Зураг:07Tirana Sheshi Skenderbej04.jpg Зураг:QemalStafaStadiumTirana.JPG Зураг:Fusha e Tiranës 2008.jpg </gallery> == Цаг уур == {{Уур амьсгалын хүснэгт | width = auto | collapsed = Y | location = Тирана ([[Тирана 7|7]]) 1961-1990 оны хэвийн, туйлын үе 1940-одоо | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 21.3 | Feb record high C = 28.0 | Mar record high C = 30.3 | Apr record high C = 32.6 | May record high C = 35.9 | Jun record high C = 39.7 | Jul record high C = 43.0 | Aug record high C = 43.6 | Sep record high C = 39.7 | Oct record high C = 36.1 | Nov record high C = 31.3 | Dec record high C = 22.5 | year record high C = 43.6 | Jan high C = 11.6 | Feb high C = 12.9 | Mar high C = 15.6 | Apr high C = 19.0 | May high C = 23.8 | Jun high C = 27.7 | Jul high C = 30.7 | Aug high C = 30.7 | Sep high C = 27.3 | Oct high C = 21.8 | Nov high C = 17.1 | Dec high C = 13.0 | year high C = 21.0 | Jan mean C = 6.7 | Feb mean C = 7.8 | Mar mean C = 10.0 | Apr mean C = 13.4 | May mean C = 18.0 | Jun mean C = 21.6 | Jul mean C = 24.0 | Aug mean C = 23.8 | Sep mean C = 20.7 | Oct mean C = 16.0 | Nov mean C = 11.7 | Dec mean C = 8.1 | year mean C = 15.2 | Jan low C = 1.8 | Feb low C = 2.6 | Mar low C = 4.5 | Apr low C = 7.9 | May low C = 12.1 | Jun low C = 15.6 | Jul low C = 17.2 | Aug low C = 16.9 | Sep low C = 14.1 | Oct low C = 10.1 | Nov low C = 6.3 | Dec low C = 3.2 | year low C = 9.4 | Jan record low C = -10.4 | Feb record low C = -9.4 | Mar record low C = -7.0 | Apr record low C = -1.0 | May record low C = 2.5 | Jun record low C = 5.6 | Jul record low C = 4.2 | Aug record low C = 10.0 | Sep record low C = 3.8 | Oct record low C = -1.3 | Nov record low C = -4.3 | Dec record low C = -6.9 | year record low C = -10.4 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 143 | Feb precipitation mm = 132 | Mar precipitation mm = 115 | Apr precipitation mm = 104 | May precipitation mm = 103 | Jun precipitation mm = 68 | Jul precipitation mm = 42 | Aug precipitation mm = 46 | Sep precipitation mm = 78 | Oct precipitation mm = 114 | Nov precipitation mm = 172 | Dec precipitation mm = 148 | year precipitation mm = 1266 | Jan precipitation days = 13 | Feb precipitation days = 13 | Mar precipitation days = 14 | Apr precipitation days = 13 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 7 | Jul precipitation days = 5 | Aug precipitation days = 4 | Sep precipitation days = 6 | Oct precipitation days = 9 | Nov precipitation days = 16 | Dec precipitation days = 16 | unit precipitation days = 0.1 мм | year precipitation days = 128 | Jan humidity = 74 | Feb humidity = 73 | Mar humidity = 69 | Apr humidity = 72 | May humidity = 68 | Jun humidity = 69 | Jul humidity = 62 | Aug humidity = 64 | Sep humidity = 71 | Oct humidity = 70 | Nov humidity = 76 | Dec humidity = 79 | year humidity = 71 | Jan sun = 124 | Feb sun = 125 | Mar sun = 165 | Apr sun = 191 | May sun = 263 | Jun sun = 298 | Jul sun = 354 | Aug sun = 327 | Sep sun = 264 | Oct sun = 218 | Nov sun = 127 | Dec sun = 88 | year sun = 2544 | Jan uv = 2 | Feb uv = 2 | Mar uv = 4 | Apr uv = 6 | May uv = 8 | Jun uv = 9 | Jul uv = 9 | Aug uv = 8 | Sep uv = 6 | Oct uv = 4 | Nov uv = 2 | Dec uv = 1 | source 1 = [[Deutscher Wetterdienst|DWD]],<ref name = DWD>{{cite web |url=http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_136150_kt.pdf |title=Klimatafel von Tirana (Flugh.) / Albanien |work=Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |publisher=Deutscher Wetterdienst |language=de |access-date=2026-06-20 |archive-date=2020-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209124404/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_136150_kt.pdf |url-status=live }}</ref><ref name = DWDsun>{{cite web |url=ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt |title=Station 13615 Tirana |work=Global station data 1961–1990—Sunshine Duration |publisher=Deutscher Wetterdienst |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017195327/ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt |archive-date=2017-10-17 |url-status=dead |access-date=2026-06-20 }}</ref>{{efn|[https://web.archive.org/web/20171017195318/ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/help/stations_list_CLIMAT_data.txt Station ID for Tirana is 13615]. Use this station ID to locate the sunshine duration.}} Meteo Climat (хамгийн их, бага),<ref name = meteoclimat>{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=728 |title=Station Tirana |publisher=Meteo Climat |language=fr |access-date=2026-06-20 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203023808/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=728 |url-status=live }}</ref> [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]] (зарим бичлэг, бороо, цастай өдөр)<ref name = noaa>{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-VI/AB/13615.TXT |title=Tirane (13615) - WMO Weather Station |access-date=2026-06-20 |publisher=[[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]] |archive-date=2024-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240121064317/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-VI/AB/13615.TXT |url-status=live }}</ref> ба Weather Atlas<ref>{{Cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/albania/tirana-climate |title=Tirana, Albania - Detailed climate information and monthly weather forecast |publisher=Yu Media Group |website=Weather Atlas |language=en |access-date=2026-06-20 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703202630/https://www.weather-atlas.com/en/albania/tirana-climate |url-status=live }}</ref> | source = }} {{Clear}} == Эшлэл == {{Reflist}} == Цахим холбоос == {{Commons|Tirana}} {{Wikivoyage}} * [https://web.archive.org/web/20100708034503/http://www.tirana.gov.al/?cid=1,10 Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] {{Албанийн хот}} [[Ангилал:Албанийн суурин]] [[Ангилал:Европын нийслэл]] [[Ангилал:Тирана| ]] [[Ангилал:Албанийн коммун]] [[Ангилал:Тирана мужийн суурин]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] 7tutkc0lcc4ldsjnfc5vljwyyzirkp8 859501 859500 2026-06-20T21:33:32Z Enkhsaihan2005 64429 859501 wikitext text/x-wiki {{Short description|Албанийн нийслэл}} {{Инфобокс суурин | name = Тирана | native_name = Tirana | settlement_type = [[Нийслэл]] ба [[Албанийн хотын захиргаанууд|хотын захиргаа]] | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 280 |image_style = border:1; |perrow = 1/2/2/2 |caption_align = center |image1 = Skanderbeg square tirana 2016.jpg |caption1 = [[Скандербегийн талбай]] |image2 = Toptani Shopping Mall Tirana 2016.jpg |caption2 = Топтани төв |image3 = Tirana_Kapllan_Pasha_Tomb.jpg |caption3 = [[Каплан Пашагийн бунхан]] |image4 = Catedral de la Resurección de Cristo, Tirana, Albania, 2014-04-17, DD 13.JPG |caption4 = [[Амилалтын сүм, Тирана|Амилалтын Үнэн алдартны сүм]] |image5 = Great Mosque of Tirana (2020).jpg |caption5 = [[Тиранагийн их сүм|Намазгах сүм]] |image6 = Castillo de Petrela, Petrela, Albania, 2014-04-17, DD 07.JPG |caption6 = [[Петрела цайз]] |image7 = Clock Tower Tirana 2017.jpg |caption7 = [[Тиранагийн цагийн цамхаг|Цагийн цамхаг]] |image8 = Tirana, Muzeu Historik Kombëtar, 2024-10 CN-02.jpg |caption8 = [[Үндэсний Түүхийн Музей (Албани)|Үндэсний Түүхийн Музей]] }} | image_alt = Photomontage of Tirana | image_flag = Flag of Tirana.svg | flag_alt = [[Тиранагийн далбаа]] | image_seal = | image_shield = [[File:Stema e Bashkisë Tiranë.svg|55px|center]] | seal_alt = Тиранагийн сүлд | pushpin_map = Албани#Европ | pushpin_relief = 1 | pushpin_mapsize = 290 | coordinates = {{Coord|41|19|42|N|19|49|5|E|type:adm1st_region:AL|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = [[Албани]] | subdivision_type1 = [[Албанийн бүс нутгууд|Бүс нутаг]] | subdivision_name1 = [[Төв Албани]] | subdivision_type2 = [[Албанийн тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name2 = [[Тирана тойрог|Тирана]] | subdivision_type3 = [[Албанийн хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | subdivision_name3 = Тирана | established_title = Суурьшсан | established_date = 1614 | government_type = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга-зөвлөл]] | leader_party = [[Албанийн Социалист Нам|PS]] | leader_title = [[Тирана хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = [[Эрион Велиай]]<ref>{{cite web |publisher=Bashkia Tiranë |title=Тирана хотын дарга |url=https://www.tirana.al/en/page/mayor |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923160022/https://www.tirana.al/en/page/mayor |archive-date=2020-09-23 }}</ref> | leader_title1 = Зөвлөл | leader_name1 = [[Тирана хотын зөвлөл]] | leader_title2 = Дарга | leader_name2 = [[Ромина Куко]] | total_type = Хотын захиргаа | area_total_km2 = 1,110 | area_metro_km2 = | area_blank2_title = Нэгж | area_blank2_km2 = 41.8 | area_footnotes = <ref name="PV">{{cite web |publisher=Porta Vendore |title=Pasaporta e Bashkisë Tirana |url=https://portavendore.al/bashkia-tirane/pasaporta-e-bashkise-tirane/ |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006142259/https://portavendore.al/bashkia-tirane/pasaporta-e-bashkise-tirane/ |archive-date=2021-10-06 |language=sq |url-status=live }}</ref><ref name="municipalitiy area">{{cite web |publisher=Албанийн Хотын Захиргааны Холбоо (AAM) |title=Bashkia Tirana |url=https://aam.org.al/en/bashkia-tirane/ |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012193031/https://aam.org.al/en/bashkia-tirane/ |archive-date=2020-10-12 }}</ref> | elevation_m = 110 | population_as_of = | population_blank1_title = Хотын захиргаа | population_blank1 = 598176 | population_density_blank1_km2 = 538 | population_blank2_title = Нэгж | population_blank2 = 389323<ref name="UnitPop">{{cite web |title=Census of Population and Housing |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/ |publisher=Албанийн Статистикийн Хүрээлэн |access-date=2026-06-20 |archive-date=2025-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430151629/https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/ |url-status=live }}</ref> | population_density_blank2_km2 = 9313 | population_urban = 526017<ref name="The urban population of Tirana – Census 2011">{{cite web |publisher=Knoema |title=The urban population of Tirana – 2011 Census Data (Knoema) |url=https://knoema.com/atlas/Albania/Tirane/Urban-Population |access-date=2026-06-20 }}</ref> | population_metro = 800986<ref name="The metro population of Tirana – Census 2011">{{cite web |publisher=Interreg Balkan Mediterranean (Европын бүс нутгийн хөгжлийн сан) |title=The metro population of Tirana |url=http://www.interreg-balkanmed.eu/project-partner/148/ |access-date=2026-06-20 }}</ref> | population_demonym = {{langx|sq|Tiranas (эр), Tiranase (эм)}} <br> [[Тирана аялга]]: ''Tirons (эр), Tironse (эм)'' | demographics_type1 = ДНБ | demographics1_title1 = Тойрог | demographics1_info1 = €9.53 тэрбум (2023)<ref name="instat.gov.al">{{Cite web | url=https://www.instat.gov.al/media/tvwlva5r/regional-gdp-2023-english_press-release.pdf | title=Gross Domestic Product by Statistical Regions in Albania, year 2023 | website=www.instat.gov.al}}</ref> | demographics1_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics1_info2 = €12,566 (2023)<ref name="instat.gov.al"/> | timezone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 1000-1054 | area_code_type = Бүс нутгийн код | area_code = +355 (0) 4 | blank_name = Нисэх буудал | blank_info = [[Тирана олон улсын нисэх буудал]] | blank1_name = Авто зам | blank1_info = [[File:Autostrada A3 Albania.svg|22px|link=A3 (Албани)]] | blank1_name_sec2 = Хурдны зам | blank1_info_sec2 = [[File:SH1-AL.svg|32px|link=SH 1 (Албани)]] [[File:SH2-AL.svg|32px|link=SH 2 (Албани)]] | blank2_name_sec2 = [[Албанийн тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|Улсын дугаар]] | blank2_info_sec2 = TR | website = {{URL|https://tirana.al/}} }} '''Тирана''' ([[албаниар]] Tiranë, [[англиар]] Tirana) — [[Албани улс|Албани]] улсын [[нийслэл]] бөгөөд хамгийн том (386,420 хүнтэй) [[хот]]. 1614 онд байгуулагдсан бөгөөд 1920 оноос нийслэл хот болсон байна. == Түүх == 1614 онд Сулейман Паша энд лалын сүм, турк халуун ус, нарийн боовны үйлдвэр, хэд хэдэн дэлгүүр байгуулсанаар Тирана хот байгуулагдсан гэж үздэг байна. Худалдааны замын уулзвар дээрх ашигтай байршил нь түүний хөгжилд нөлөөлсөн. 17-р зуунд энд торго, хоолны амтлагч, керамик, үнэт металл зардаг худалдаачид алдартай зах бий болгож байжээ. Энэ хот нь Туркийн байлдан дагуулагч, нутгийн феодал ноёдын эсрэг Албанийн ард түмний тэмцлийн гол талбар байв. 1920 оны 2-р сарын 8-нд Лушна хотод болсон Албанийн үндэсний конгрессын шийдвэрээр Тираныг Албани улсын нийслэл, засгийн газрын байна гэж тунхагласан ажээ. 1939 оны 4-р сараас 1943 оны 9-р сард Тираныг Итали, 1943 оны 9-р сард Герман эзлэн авсан байв. Энэ нь Албанийн ард түмний үндэсний эрх чөлөөний тэмцлийн төвүүдийн нэг болсон байв. 1944 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд Үндэсний эрх чөлөөний арми тус хотыг Германы цэргээс чөлөөлөв. 1944 оны 11-р сарын 28-нд ардын ардчилсан засгийн газар Бератаас Тиран руу нүүж ирсэн, энд 1946 оны 1-р сарын 11-нд Бүгд Найрамдах Албани Ард Улсыг тунхаглав. 1950-иад онд ЗХУ болон бусад социалист орнуудын тусламжтайгаар орчин үеийн хэд хэдэн үйлдвэр баригдаж, зарим соёлын байгууллагууд бий болсон ажээ. == Зураг == <gallery> Зураг:07Tirana Sheshi Skenderbej04.jpg Зураг:QemalStafaStadiumTirana.JPG Зураг:Fusha e Tiranës 2008.jpg </gallery> == Цаг уур == {{Уур амьсгалын хүснэгт | width = auto | collapsed = Y | location = Тирана ([[Тирана 7|7]]) 1961-1990 оны хэвийн, туйлын үе 1940-одоо | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 21.3 | Feb record high C = 28.0 | Mar record high C = 30.3 | Apr record high C = 32.6 | May record high C = 35.9 | Jun record high C = 39.7 | Jul record high C = 43.0 | Aug record high C = 43.6 | Sep record high C = 39.7 | Oct record high C = 36.1 | Nov record high C = 31.3 | Dec record high C = 22.5 | year record high C = 43.6 | Jan high C = 11.6 | Feb high C = 12.9 | Mar high C = 15.6 | Apr high C = 19.0 | May high C = 23.8 | Jun high C = 27.7 | Jul high C = 30.7 | Aug high C = 30.7 | Sep high C = 27.3 | Oct high C = 21.8 | Nov high C = 17.1 | Dec high C = 13.0 | year high C = 21.0 | Jan mean C = 6.7 | Feb mean C = 7.8 | Mar mean C = 10.0 | Apr mean C = 13.4 | May mean C = 18.0 | Jun mean C = 21.6 | Jul mean C = 24.0 | Aug mean C = 23.8 | Sep mean C = 20.7 | Oct mean C = 16.0 | Nov mean C = 11.7 | Dec mean C = 8.1 | year mean C = 15.2 | Jan low C = 1.8 | Feb low C = 2.6 | Mar low C = 4.5 | Apr low C = 7.9 | May low C = 12.1 | Jun low C = 15.6 | Jul low C = 17.2 | Aug low C = 16.9 | Sep low C = 14.1 | Oct low C = 10.1 | Nov low C = 6.3 | Dec low C = 3.2 | year low C = 9.4 | Jan record low C = -10.4 | Feb record low C = -9.4 | Mar record low C = -7.0 | Apr record low C = -1.0 | May record low C = 2.5 | Jun record low C = 5.6 | Jul record low C = 4.2 | Aug record low C = 10.0 | Sep record low C = 3.8 | Oct record low C = -1.3 | Nov record low C = -4.3 | Dec record low C = -6.9 | year record low C = -10.4 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 143 | Feb precipitation mm = 132 | Mar precipitation mm = 115 | Apr precipitation mm = 104 | May precipitation mm = 103 | Jun precipitation mm = 68 | Jul precipitation mm = 42 | Aug precipitation mm = 46 | Sep precipitation mm = 78 | Oct precipitation mm = 114 | Nov precipitation mm = 172 | Dec precipitation mm = 148 | year precipitation mm = 1266 | Jan precipitation days = 13 | Feb precipitation days = 13 | Mar precipitation days = 14 | Apr precipitation days = 13 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 7 | Jul precipitation days = 5 | Aug precipitation days = 4 | Sep precipitation days = 6 | Oct precipitation days = 9 | Nov precipitation days = 16 | Dec precipitation days = 16 | unit precipitation days = 0.1 мм | year precipitation days = 128 | Jan humidity = 74 | Feb humidity = 73 | Mar humidity = 69 | Apr humidity = 72 | May humidity = 68 | Jun humidity = 69 | Jul humidity = 62 | Aug humidity = 64 | Sep humidity = 71 | Oct humidity = 70 | Nov humidity = 76 | Dec humidity = 79 | year humidity = 71 | Jan sun = 124 | Feb sun = 125 | Mar sun = 165 | Apr sun = 191 | May sun = 263 | Jun sun = 298 | Jul sun = 354 | Aug sun = 327 | Sep sun = 264 | Oct sun = 218 | Nov sun = 127 | Dec sun = 88 | year sun = 2544 | Jan uv = 2 | Feb uv = 2 | Mar uv = 4 | Apr uv = 6 | May uv = 8 | Jun uv = 9 | Jul uv = 9 | Aug uv = 8 | Sep uv = 6 | Oct uv = 4 | Nov uv = 2 | Dec uv = 1 | source 1 = [[Deutscher Wetterdienst|DWD]],<ref name = DWD>{{cite web |url=http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_136150_kt.pdf |title=Klimatafel von Tirana (Flugh.) / Albanien |work=Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |publisher=Deutscher Wetterdienst |language=de |access-date=2026-06-20 |archive-date=2020-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209124404/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_136150_kt.pdf |url-status=live }}</ref><ref name = DWDsun>{{cite web |url=ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt |title=Station 13615 Tirana |work=Global station data 1961–1990—Sunshine Duration |publisher=Deutscher Wetterdienst |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017195327/ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/observations_global/CLIMAT/multi_annual/sunshine_duration/1961_1990.txt |archive-date=2017-10-17 |url-status=dead |access-date=2026-06-20 }}</ref>{{efn|[https://web.archive.org/web/20171017195318/ftp://ftp-cdc.dwd.de/pub/CDC/help/stations_list_CLIMAT_data.txt Station ID for Tirana is 13615]. Use this station ID to locate the sunshine duration.}} Meteo Climat (хамгийн их, бага),<ref name = meteoclimat>{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=728 |title=Station Tirana |publisher=Meteo Climat |language=fr |access-date=2026-06-20 |archive-date=2019-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203023808/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=728 |url-status=live }}</ref> [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]] (зарим бичлэг, бороо, цастай өдөр)<ref name = noaa>{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-VI/AB/13615.TXT |title=Tirane (13615) - WMO Weather Station |access-date=2026-06-20 |publisher=[[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]] |archive-date=2024-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240121064317/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-VI/AB/13615.TXT |url-status=live }}</ref> ба Weather Atlas<ref>{{Cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/albania/tirana-climate |title=Tirana, Albania - Detailed climate information and monthly weather forecast |publisher=Yu Media Group |website=Weather Atlas |language=en |access-date=2026-06-20 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703202630/https://www.weather-atlas.com/en/albania/tirana-climate |url-status=live }}</ref> | source = }} {{Clear}} == Тэмдэглэл == {{Notelist}} == Эшлэл == {{Reflist}} == Цахим холбоос == {{Commons|Tirana}} {{Wikivoyage}} * [https://web.archive.org/web/20100708034503/http://www.tirana.gov.al/?cid=1,10 Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] {{Албанийн хот}} [[Ангилал:Албанийн суурин]] [[Ангилал:Европын нийслэл]] [[Ангилал:Тирана| ]] [[Ангилал:Албанийн коммун]] [[Ангилал:Тирана мужийн суурин]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] 3d1fekld3cyv28yevvyjo37hlf9wor7 0 98796 859502 616159 2026-06-20T21:36:03Z Enkhsaihan2005 64429 859502 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин |official_name =Ати Ривер |other_name = Мавоко |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type =[[Кенийн хот, суурингийн жагсаалт (хүн амын тоогоор)|Хотын захиргаа]] |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline =Athi River town.jpg |imagesize = |image_caption = Ати голын зураг |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map =Кени |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =Кени дэх байршил |subdivision_type = Улс |subdivision_name ={{flag|Кени}} |subdivision_type1 = [[Кенийн мужууд|Муж]] |subdivision_name1 =[[Мачакос муж]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = Metric |area_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://www.mavokomunicipal.or.ke/content/boundry |title=Boundry &#124; Mavoko Municipal Council |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513100104/http://www.mavokomunicipal.or.ke/content/boundry |archive-date=2013-05-13 |df=dmy }}</ref> |area_total_km2 = 693 |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2019 |population_footnotes =<ref name =Census2019>{{cite web|url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-ii-distribution-of-population-by-administrative-units&wpdmdl=5728&ind=MT12f0IDWVM-a0J2dc3Xi42qelbruMwR0a7XIWb0iAwnedEVNBjd_1FEwMun_eI5 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume II: Distribution of Population by Administrative Units |access-date=2026-06-20 |website=Кенийн Үндэсний Статистикийн Товчоо| df=dmy }}</ref> |population_note = |population_total =81302 |population_density_km2 = auto <!-- General information ---------------> |timezone = [[Зүүн Африкийн Цаг|EAT]] |utc_offset = +3 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|1|27|S|36|59|E|region:KE|display=inline}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- accord. to Google Earth--> <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = [http://www.mavokomunicipal.or.ke/ mavokomunicipal.or.ke] |footnotes = }} '''Ати Ривер''' ({{lang-en|Athi River}}) нь [[Кени]] улсын [[Мачакос муж]]ид орших хот юм. Хотын нэр нь тус хотоор урсах Ати ([[Сабаки гол]]) голын нэрээр нэрлэгджээ. Ати Ривер нь нийт 81.302 хүн амтай (2019 оны хүн амын тооллого<ref>[http://www.citypopulation.de/en/kenya/eastern/machakos/1601__athi_river/ Athi River (Machakos, Eastern Kenya, Kenya) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information.] Abgerufen am 1. März 2020.</ref>) бөгөөд тус улсын нийслэл [[Найроби]] хоттой ойр учраас маш хурдацтай хөгжиж буй хот юм. == Эдийн засаг == Энэ хот нь улсдаа харьцангуй үйлдвэржсэнд ордог. Зургаан цементийн үйлдвэртэй. Мөн түүнчлэн газрын тосны боловсруулалт, гангийн үйлдвэрлэлийн салбарт тухайн бүс нутагтаа чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Тус бүс нутагт үйл ажиллагаа эрхэлж буй аж ахуйн нэгжүүдийн хөгжлийг хурдасгаж буй чухал хүчин зүйлүүдийн тоонд сайжруулсан дэд бүтэц, нийслэлтэйгээ ойр дөхөм байдал нь зэрэг нь эерэг нөлөө үзүүлж байна. == Дэд бүтэц == 1920 онд [[Угандын төмөр зам]]ыг [[Момбаса]]гаас [[Кисүмү]] хүртэл барьсан ба энэ төмөр зам Ати Ривер хотыг дайран өнгөрдөг. Найроби болон Момбаса хотуудтай хурдны замаар холбогдсон. == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Африкийн суурин]] [[Ангилал:Кенийн суурин]] [[Ангилал:Мачакос муж]] k7vdmk0l9foibx7hnh4jz7hzphzt826 0 100450 859503 807306 2026-06-20T21:37:02Z Enkhsaihan2005 64429 859503 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} '''Сарын дундаж температур''' нь тухайн сарын бүх өдрийн дундад температур юм. Хэдийгээр сарын дундаж теператур нь дангаараа хэмжилт хийж буй газарт өдрийн хамгийн дээд ба доод утгын тлаарx мэдээлэл байхгүй учраас онцлох мэдээлэл биш юм. Гэсэн ч уур амьсгалын хүснэгт буюу мэдээний бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Хөдөө аж ахуй, газар тариалангийн салбарт бол тухайн бүс нутагт үр, тариагаа хэдийгээр тариалах шийдвэрийг гаргахад чухал ач холбогдолтой. Мөн түүнчлэн сарын дундаж температурыг ноднин болон хойтон жилийн уур амьсгалын мэдээнд харьцуулах утгаар бас хэрэглэдэг. [[Ангилал:Метеорологийн тоо хэмжээ]] [[Ангилал:Уур амьсгал судлал]] [[Ангилал:Температурын хэмжилт]] {{meteo-stub}} 942688tcz8vruqub35pi5kf83l32e2r 0 102780 859505 748571 2026-06-20T21:44:00Z Enkhsaihan2005 64429 859505 wikitext text/x-wiki {{short description|Францын департамент}} {{Инфобокс суурин | name = Финистер | native_name = {{native name|br|Penn-ar-Bed}} | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | type = [[Францын департаментууд|Департамент]] | image_skyline = Prefecture de Kemper ( finistere).JPG | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Finistère Department.svg | flag_alt = | image_shield = Blason département fr Finistère.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Finistère-Position.svg | map_alt = | map_caption = Франц дахь Финистерийн байршил | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{Coord|48|15|N|04|00|W|region:FR-29_type:adm2nd|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = [[Франц]] | subdivision_type1 = [[Францын мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = [[Бретань]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = [[Францын префектур|Префектур]] | seat = [[Кемпер, Финистер|Кемпер]] | parts_type = [[Францын дэд префектур|Дэд префектур]] | parts_style = para | p1 = [[Брест, Франц|Брест]]<br>[[Шатолен]]<br>[[Морле]] | government_footnotes = | leader_party = [[Бусад барууныхан|DVD]] | leader_title = [[Департаментын зөвлөлийн ерөнхийлөгч]] | leader_name = [[Маэль де Калан]]<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les conseillers départementaux|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/601ef073-d986-4582-8e1a-ed14dc857fba|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2022-05-04|language=fr}}</ref> | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_magnitude = | area_footnotes = {{ref|area|1}} | area_total_km2 = 6733 | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_total = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population_as_of = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes2}} | population_rank = [[Францын департаментын жагсаалт (хүн амын тоогоор)|24-р байр]] | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = [[Францын департаментууд|Департаментын дугаар]] | blank_info_sec1 = 29 | blank_name_sec2 = [[Францын арондисман|Арондисман]] | blank_info_sec2 = [[Финистер департаментын арондисман|4]] | blank1_name_sec2 = [[Францын кантонууд|Кантон]] | blank1_info_sec2 = [[Финистер департаментын кантонууд|27]] | blank2_name_sec2 = [[Францын коммун|Коммун]] | blank2_info_sec2 = [[Финистер департаментын коммунууд|277]] | timezone1 = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = FR-29 | website = | footnotes = {{note|area|1}} Францын газрын бүртгэлийн мэдээлэл 1 км²-аас том хэмжээтэй голын адаг, нуур, цөөрөм, мөсөн голуудыг тооцдоггүй | blank1_name_sec1 = Хамгийн том хот | blank1_info_sec1 = [[Брест, Франц|Брест]] }} '''Финистер''' ({{lang-fr|Département Finistère}} [{{IPA|finisˈtɛːʀ}}], [[Бретон хэл|бретоноор]]: ''Penn-ar-Bed'' [{{IPA|ˌpɛnarˈbeːt}}]) нь [[Франц]]ын баруун хойд зүгт орших [[Бретань]] мужийн дөрвөн [[Департамент (Франц)|департаментын]] нэг юм. Финистер нь бретонийн [[хойг]]ийн үзүүрт орших байршлаасаа шалтгаалан бүр [[Ромын эзэнт гүрэн|Ромын эзэнт гүрний]] үед ''Finis Terrae'' (Дэлхийн Төгсгөл) гэх нэртэй байсан аж. Харин бретон хэлний Пен-ар-Бед гэх үг нь дэлхийн эхлэл, дэлхийн үзүүр эсвэл дэлхийн тэргүүн гэх утгатай. == Газар зүй == Финистер нь 6730,7 км² нутаг дэвсгэртэй, өмнө талаараа сунайн тогтсон элсэн эрэгтэй, умард талдаа олон жижиг [[Булан (газар зүй)|булантай]], өрнө талаараа тал хээрийн болон хадат эрэгтэй. == Түүх == Финистер департаментыг Бретань [[Францын түүхэн аймгууд|аймгийн]] баруун талаас таслан, 1790 оны гуравдугаар сарын 4-нд байгуулжээ. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Finistère|Финистер департамент}} * [http://www.finistere.fr/ Département Finistère] {{ref-fr}} == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Финистер (департамент)| ]] [[Ангилал:Францын департамент]] [[Ангилал:Бретанийн засаг захиргааны гишүүнчлэл]] [[Ангилал:1790 онд байгуулагдсан]] pbgg4trdww8waghr2wq1x027ncfk1tb 0 105119 859507 743664 2026-06-20T22:05:15Z Enkhsaihan2005 64429 859507 wikitext text/x-wiki {{Short description|Маврикийн нийслэл}} {{Инфобокс суурин | name = Порт-Луи | official_name = | native_name = {{native name|mfe|Porlwi}}<br />{{native name|fr|Port-Louis}} | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = Нийслэл | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1/1 |image1 = Port_Louis_Skyline.JPG |caption1 = Порт-Луигийн тэнгэрийн хаяа |image2 = Champ de Mars.jpg |caption2 = Champ de Mars |image3 = Mauritius port louis.jpg |caption3 = Агаараас авсан зураг |image4 = 2007-09-09 Mauritius 26.jpg |caption4 = Харбор |image5 = Company Gardens in Port Louis.JPG |caption5 = Компанийн цэцэрлэг |image6 = Mauritius 23.08.2009 13-56-13.jpg |caption6 = Каудун усны эрэг }} | image_flag = Flag of Port Louis, Mauritius.svg | image_shield = Coat of arms of Port Louis, Mauritius.svg | motto = "Concordia et Progressio" <br />([[Латин хэл|Латин]]: "Эв найрамдал ба дэвшил") | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Маврики#Африк | pushpin_map_caption = [[Маврики]] дэх байршил | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|20|9|52|S|57|30|15|E|region:MU|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Маврики}} | subdivision_type1 = [[Маврикийн тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name1 = [[Порт-Луи тойрог]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1638 | established_title2 = Суурин | established_date2 = 8 сарын 25, 1966 | established_title3 = Хот | established_date3 = 12 сарын 12, 2011 | government_type = [[Порт-Луи хотын захиргааны зөвлөл|Хотын захиргаа]] | government_footnotes = <ref name="mem">{{Cite web |title=Municipal & District Councils in Mauritius |url=http://www.govmu.org/portal/site/mlge/menuitem.f9c1c444c628df3cb3347524e2b521ca/#br |website= govmu.org |publisher=Маврикийн засгийн газар |access-date=2026-06-20}}</ref> | leader_party = | leader_title = [[Порт-Луи хотын даргын жагсаалт|Хотын дарга]] | leader_name = Аслам Хосеналли | leader_title1 = Дэд дарга | leader_name1 = Жованни Лакле | leader_name2 = {{Collapsible list | title = Гишүүдийн жагсаалт | frame_style = border:none; padding: 0; | title_style = <!-- (optional) --> | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = • | 2 = • }} | area_total_km2 = 46.7 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | population_footnotes = <ref name="t183">{{cite web | title=Mauritius: Districts, Major Towns & Villages | website= citypopulation.de| publisher= Thomas Brinkhoff | date=1983-07-21 | url=https://www.citypopulation.de/en/mauritius/cities/ | access-date=2026-06-20}}</ref> | population_total = 140,403 | population_as_of = 2022 | population_metro = 557431 | population_metro_footnotes = <ref name="q588">{{cite web | title=Stats in the city visualisation | website= settlement.emergency.copernicus.eu| publisher= Global Human Settlement, Copernicus, European Union | url=https://human-settlement.emergency.copernicus.eu/ucdb2024visual.php | access-date=2026-06-20}}</ref> | population_rank = 1-р байр | population_density_km2 = auto | population_urban = 300000 | population_urban_footnotes = <ref name="d951">{{cite web | title=What is the Capital of Mauritius? Port Louis | website= countryaah.com| publisher= | date=2019-06-02 | url=https://www.countryaah.com/mauritius-faqs/ | access-date=2026-06-20}}</ref> | timezone = [[Маврикийн цаг|MUT]] | utc_offset = +04:00 | website = {{URL|www.mccpl.mu|Municipal Council}} }} '''Порт-Луи''' ({{lang-fr|Port-Louis}}) нь [[Африк|Африк тивийн]] дорно зүгт [[Энэтхэгийн далай]]д орших арлын улс [[Маврики]]йн нийслэл юм. Тус хот нь 150.000 оршин суугчтай бөгөөд энэ тоогоороо тус улсын хамгийн том хотод тооцогдохын сацуу арлын улсын эдийн засаг, соёлын төв болно. == Газар зүй == === Байршил === Порт-Луи хот нь арлын баруун хойд эрэг дээр оршино. Хотын ар талаар орших уулын өвөр хотыг зүүн өмнөөс салхилах салхины урсгалаас хамгаална. Тэнгис тал руу жижиг толгод байх ба тэндээс хотыг ерөнхийд нь харах боломжийг олгоно. === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Порт-Луи | metric first = yes | single line = yes | Jan high C = 31.5 | Feb high C = 31.4 | Mar high C = 31.5 | Apr high C = 30.7 | May high C = 29.3 | Jun high C = 27.6 | Jul high C = 26.7 | Aug high C = 26.8 | Sep high C = 27.7 | Oct high C = 28.8 | Nov high C = 30.2 | Dec high C = 31.1 | year high C = | Jan mean C = 27.8 | Feb mean C = 27.7 | Mar mean C = 27.7 | Apr mean C = 26.9 | May mean C = 25.4 | Jun mean C = 23.8 | Jul mean C = 23.0 | Aug mean C = 23.0 | Sep mean C = 23.6 | Oct mean C = 24.6 | Nov mean C = 26.0 | Dec mean C = 27.2 | Jan low C = 24.1 | Feb low C = 24.0 | Mar low C = 23.8 | Apr low C = 23.0 | May low C = 21.5 | Jun low C = 19.9 | Jul low C = 19.3 | Aug low C = 19.1 | Sep low C = 19.4 | Oct low C = 20.4 | Nov low C = 21.8 | Dec low C = 23.2 | year low C = | Jan rain mm = 131 | Feb rain mm = 160 | Mar rain mm = 83 | Apr rain mm = 87 | May rain mm = 48 | Jun rain mm = 24 | Jul rain mm = 18 | Aug rain mm = 19 | Sep rain mm = 17 | Oct rain mm = 15 | Nov rain mm = 24 | Dec rain mm = 85 | rain colour = green | unit rain days = 1.0 мм | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 10 | Mar rain days = 8 | Apr rain days = 7 | May rain days = 6 | Jun rain days = 4 | Jul rain days = 4 | Aug rain days = 5 | Sep rain days = 3 | Oct rain days = 3 | Nov rain days = 3 | Dec rain days = 6 | year rain days = | Jan humidity = 81.2 | Feb humidity = 82.0 | Mar humidity = 81.5 | Apr humidity = 80.9 | May humidity = 77.9 | Jun humidity = 74.8 | Jul humidity = 75.4 | Aug humidity = 74.1 | Sep humidity = 74.1 | Oct humidity = 74.5 | Nov humidity = 75.8 | Dec humidity = 77.4 | year humidity = | Jan sun = 248 | Feb sun = 226 | Mar sun = 217 | Apr sun = 240 | May sun = 248 | Jun sun = 210 | Jul sun = 217 | Aug sun = 217 | Sep sun = 240 | Oct sun = 279 | Nov sun = 270 | Dec sun = 279 | year sun = | source 1 = Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага.<ref name="WMO">{{Cite web |title=World Weather Information Service - Port Louis |url=http://worldweather.wmo.int/178/c01219.htm |access-date=2026-06-20 |website=worldweather.wmo.int |archive-date=2018-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704124535/http://worldweather.wmo.int/178/c01219.htm |url-status=dead}}</ref> | source 2 = BBC Weather,<ref name="weather1">{{Cite web |title=Average Conditions Port Louis, Mauritius |url=http://www.bbc.co.uk/weather/934154 |website=bbc.co.uk |access-date=2026-06-20}}</ref> Weather.Directory<ref name="Weather.Directory">{{cite web|url=https://weather.directory/mu/port-louis |title= Port Louis Weather & Climate Guide |website= Weather.directory |access-date= 2026-06-20}}</ref> | date = 2010 }} == Цахим холбоос == {{Wiktionary}} {{Commonscat|Port Louis|Порт-Луи}} * [https://web.archive.org/web/20061103212413/http://mpl.intnet.mu/home.htm Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Африкийн нийслэл]] [[Ангилал:Маврикийн суурин]] [[Ангилал:Африкийн суурин]] [[Ангилал:Порт-Луи| ]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:1638 онд байгуулагдсан]] jf19h51lqdqmyxi5w4pjwxtytcfuubm 0 105675 859508 855046 2026-06-20T22:07:58Z Enkhsaihan2005 64429 859508 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин | name = Белосток | native_name = Białystok | settlement_type = [[Тойргийн эрхтэй хот|Хотын тойрог]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2/2 | caption_align = center | image1 = 20250501 143353 May 2025 in Białystok.jpg{{!}}Central Fountain and Catholic Archcathedral Basilica | image2 = Białystok, pawilon (studnia I) z murem przy prawym skrzydle pałacu, 1753, 1957-1959.JPG{{!}}Side Well and Griffin Gate | image3 = 20250501 143140 May 2025 in Białystok.jpg{{!}}Kościuszko Square with Baroque old town hall | image4 = Białystok Park Planty, fontanna.jpg{{!}}Planty | image5 = 20230711 172515 July 2023 in Białystok.jpg{{!}}Branicki Palace | image6 = 20230904 171801 September 2023 in Białystok.jpg{{!}}Opera Podlaska | caption1 = [[Белостокийн цогчин дуган|Цогчин дуган]] | caption2 = Гриффин хаалга | caption3 = [[Костюшкогийн захын талбай|Костюшкогийн талбай]], хуучин хотын захиргаа | caption4 = [[Планты цэцэрлэгт хүрээлэн (Белосток)|Планты]] | caption5 = [[Браницкийн ордон, Белосток|Браницкийн ордон]] | caption6 = [[Подляска дуурь ба оркестр|Подляска дуурь]] }} | image_flag = POL Białystok flag.svg | flag_link = Подласки мужийн хотын захиргааны далбаанууд | image_blank_emblem = Bialystok_logo_2020_EN_CMYK.svg | blank_emblem_type = [[Брэнд тэмдэг]] | image_shield = POL Białystok COA.svg | shield_link = Белостокийн сүлд | nicknames = ''Versailles of Podlachia''<ref name=zg/><br />''Умардын Манчестер''<ref name=ad/> | pushpin_map = Польш | pushpin_label_position = bottom | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Польшийн мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = {{flag|Подласки муж|name=Подласки}} | subdivision_type2 = [[Польшийн тойргийн жагсаалт|тойрог]] | subdivision_name2 = ''хотын тойрог'' | leader_title = Хотын дарга | leader_party = [[Иргэний платформ|PO]] | leader_name = [[Тадеуш Трусколяски]]<ref>{{cite web |title=Oficjalny portal miasta Białystok |url=http://www.bialystok.pl/pl/dla_mieszkancow/samorzad/prezydent_miasta/ |website=bialystok.pl |access-date=2025-11-01 |language=pl |archive-date=2018-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223164025/http://www.bialystok.pl/pl/dla_mieszkancow/samorzad/prezydent_miasta/ |url-status=live }}</ref> | parts_type = [[Дүүрэг (Польш)|Дүүрэг]] | parts = [[Белостокийн дүүргүүд|29 дүүрэг]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1437 | established_title3 = Хотын эрх | established_date3 = 1692 | elevation_min_m = 118 | elevation_max_m = 175 | area_total_km2 = 102.13 | population_as_of = 2021 оны 12 сарын 31 | population_total = 295,683 {{decrease}} ([[Польшийн хот, суурингийн жагсаалт|10-т]])<ref>{{cite web|url=https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/teryt/jednostka|title=Local Data Bank|access-date=2025-11-01|publisher=Польшийн статистикийн газар|archive-date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422210113/https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/teryt/jednostka|url-status=live}} Data for territorial unit 2061000.</ref> | population_density_km2 = 2902 | population_demonym = Белостокчууд | timezone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 15-001-аас 15-999 хүртэл | area_code = +48 85 | website = {{URL|https://www.bialystok.pl}} | blank_name = [[Польшийн мужийн зам|Мужийн зам]] | blank_info = BI | coordinates = {{coord|53|08|07|N|23|08|44|E|region:PL|display=title,inline}} | blank_name_sec2 = [[Польшийн хурдны замууд|Хурдны зам]] | blank_info_sec2 = [[File:S8-PL.svg|32px|link=Хурдны зам S8 (Польш)]] [[File:S19-PL.svg|32px|link=Хурдны зам S19 (Польш)]] | footnotes = }} '''Белосток''' ({{lang-pl|Białystok}} [{{IPA|bʲaˈwɨstɔk}}] {{Audio|Pl-Białystok.ogg|сонсох}}) нь [[Польш]]ийн [[Подласки муж]]ийн төв бөгөөд тус мужийн цорын ганц том хот юм. Тус хот нь түүхийн жимийг олон хэлтнээр дамжин иржээ. Хот байгуулагдсанаас дэлхийн хоёрдугаар дайныг хүртэл хүн амын дийлэнхийг [[еврей|еврейчүүд]] бүрдүүлж байв<ref>[https://sztetl.org.pl/de/stadte/b/397-bialystok/99-geschichte/137067-geschichte-der-gemeinde ''Geschichte {{!}} Virtuelles Schtetl'']</ref><ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=354 ''Demoscope Weekly - Annex. Statistical indicators reference.'']</ref>. 19-р зууны дундаас 20-р зууны эхэн үеийг хүртэл германчууд нэлээд ихээр амьдарч байв. Харин өнөөдөр [[беларусьчууд|цагаан оросууд]] тус хотын хүм амын ихэнхийг бүрдүүлдэг байна. Белосток нь үржил шимт хөрс бүхий газар оршдог. 19-р ба 20-р зуунд энэ хот [[машин үйлдвэрлэл]], цахилгаан-, [[металлын аж үйлдвэр|металл]]-, шар айрагны аж үйлдвэрийн төв байв. Мөн түүнчлэн энд хэд хэдэн их, дээд сургууль бий. == Газар зүй == === Газар зүйн байршил === Белосток хот нь улсын нийслэл [[Варшав]]аас зүүн хойд зүгт 180&nbsp;км-ийн зайд, [[Беларусь|Беларусийн]] хилийн ойролцоо, [[Бяла гол|Бяла]] гэх жижигхэн голын хөвөөнд оршдог. Энэ гол нь хотын баруун хойно [[Супрасль гол]]д нэгдэх бол Супрасль гол нь цааш урссаар [[Нарев гол]]д нийлдэг. === Цаг уур === {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Белосток (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1951–одоо) | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 15.9 | Feb record high C = 16.4 | Mar record high C = 21.8 | Apr record high C = 29.3 | May record high C = 31.7 | Jun record high C = 32.8 | Jul record high C = 36.0 | Aug record high C = 35.2 | Sep record high C = 33.6 | Oct record high C = 25.4 | Nov record high C = 18.5 | Dec record high C = 13.8 | year record high C = 36.0 | Jan avg record high C = 6.3 | Feb avg record high C = 8.2 | Mar avg record high C = 15.4 | Apr avg record high C = 23.2 | May avg record high C = 27.0 | Jun avg record high C = 29.4 | Jul avg record high C = 30.9 | Aug avg record high C = 30.8 | Sep avg record high C = 25.9 | Oct avg record high C = 20.1 | Nov avg record high C = 13.2 | Dec avg record high C = 7.6 | year avg record high C = 32.4 | Jan high C = -0.4 | Feb high C = 1.1 | Mar high C = 6.1 | Apr high C = 13.6 | May high C = 19.2 | Jun high C = 22.2 | Jul high C = 24.3 | Aug high C = 23.7 | Sep high C = 18.1 | Oct high C = 11.7 | Nov high C = 5.2 | Dec high C = 1.0 | year high C = 12.2 | Jan mean C = -2.8 | Feb mean C = -1.9 | Mar mean C = 1.7 | Apr mean C = 7.9 | May mean C = 13.1 | Jun mean C = 16.4 | Jul mean C = 18.4 | Aug mean C = 17.5 | Sep mean C = 12.6 | Oct mean C = 7.4 | Nov mean C = 2.7 | Dec mean C = -1.2 | year mean C = 7.7 | Jan low C = -5.4 | Feb low C = -4.9 | Mar low C = -2.4 | Apr low C = 2.2 | May low C = 6.8 | Jun low C = 10.3 | Jul low C = 12.6 | Aug low C = 11.6 | Sep low C = 7.7 | Oct low C = 3.6 | Nov low C = 0.2 | Dec low C = -3.6 | year low C = 3.2 | Jan avg record low C = -18.5 | Feb avg record low C = -16.3 | Mar avg record low C = -11.1 | Apr avg record low C = -5.0 | May avg record low C = -0.7 | Jun avg record low C = 3.8 | Jul avg record low C = 6.9 | Aug avg record low C = 5.3 | Sep avg record low C = 0.1 | Oct avg record low C = -5.1 | Nov avg record low C = -8.3 | Dec avg record low C = -14.7 | year avg record low C = -21.8 | Jan record low C = -35.4 | Feb record low C = -32.9 | Mar record low C = -24.0 | Apr record low C = -8.3 | May record low C = -4.5 | Jun record low C = -0.2 | Jul record low C = 4.2 | Aug record low C = 0.2 | Sep record low C = -5.1 | Oct record low C = -11.2 | Nov record low C = -20.7 | Dec record low C = -29.3 | year record low C = -35.4 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 33.8 | Feb precipitation mm = 31.4 | Mar precipitation mm = 34.6 | Apr precipitation mm = 37.7 | May precipitation mm = 69.1 | Jun precipitation mm = 65.4 | Jul precipitation mm = 86.5 | Aug precipitation mm = 69.4 | Sep precipitation mm = 56.0 | Oct precipitation mm = 47.2 | Nov precipitation mm = 39.2 | Dec precipitation mm = 39.9 | year precipitation mm = 610.2 | Jan snow depth cm = 10.2 | Feb snow depth cm = 10.9 | Mar snow depth cm = 7.5 | Apr snow depth cm = 2.2 | May snow depth cm = 0.0 | Jun snow depth cm = 0.0 | Jul snow depth cm = 0.0 | Aug snow depth cm = 0.0 | Sep snow depth cm = 0.0 | Oct snow depth cm = 0.5 | Nov snow depth cm = 3.5 | Dec snow depth cm = 5.5 | year snow depth cm = | unit precipitation days = 0.1 мм | Jan precipitation days = 16.50 | Feb precipitation days = 14.91 | Mar precipitation days = 14.17 | Apr precipitation days = 11.23 | May precipitation days = 12.67 | Jun precipitation days = 13.27 | Jul precipitation days = 14.53 | Aug precipitation days = 11.70 | Sep precipitation days = 11.83 | Oct precipitation days = 12.97 | Nov precipitation days = 15.23 | Dec precipitation days = 16.00 | year precipitation days = 165.01 | unit snow days = 0 см | Jan snow days = 19.6 | Feb snow days = 17.8 | Mar snow days = 10.0 | Apr snow days = 1.3 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.6 | Nov snow days = 5.0 | Dec snow days = 14.4 | year snow days = 68.7 | Jan humidity = 88.4 | Feb humidity = 85.1 | Mar humidity = 77.8 | Apr humidity = 69.8 | May humidity = 71.2 | Jun humidity = 73.1 | Jul humidity = 75.4 | Aug humidity = 77.2 | Sep humidity = 82.5 | Oct humidity = 85.5 | Nov humidity = 90.0 | Dec humidity = 90.4 | year humidity = 80.5 | Jan sun = 38.1 | Feb sun = 57.4 | Mar sun = 122.1 | Apr sun = 185.7 | May sun = 254.1 | Jun sun = 259.3 | Jul sun = 256.9 | Aug sun = 250.5 | Sep sun = 161.8 | Oct sun = 102.1 | Nov sun = 38.4 | Dec sun = 28.9 | year sun = 1755.3 | Jan dew point C = -5 | Feb dew point C = -5 | Mar dew point C = -2 | Apr dew point C = 2 | May dew point C = 8 | Jun dew point C = 11 | Jul dew point C = 14 | Aug dew point C = 13 | Sep dew point C = 10 | Oct dew point C = 5 | Nov dew point C = 2 | Dec dew point C = -2 | source 1 = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн<ref name=IMGWtavg>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20211203115527/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TSR_AVE | archive-date = 2021-12-03 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TSR_AVE | title = Średnia dobowa temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWtmin>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115043924/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMIN_AVE | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMIN_AVE | title = Średnia minimalna temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWtmax>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115044916/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMAX_AVE | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMAX_AVE | title = Średnia maksymalna temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWprecip>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220109045820/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_SUMA | archive-date = 2022-01-09 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_SUMA | title = Miesięczna suma opadu | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWprecipdays>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115051112/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_01 | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_01 | title = Liczba dni z opadem >= 0,1 mm | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsnowdepth>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115054936/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_SR_GRUB | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_SR_GRUB | title = Średnia grubość pokrywy śnieżnej | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsnowdays>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220121044246/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_0 | archive-date = 2022-01-21 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_0 | title = Liczba dni z pokrywą śnieżna > 0 cm | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsun>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115055331/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/USL | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/USL | title = Średnia suma usłonecznienia (h) | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref> | source 2 = Meteomodel.pl (мэдээлэл, харьцангуй чийгшил 1991–2020),<ref name=recordhigh> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=tmax&max_empty=3 | title = Szczecin Absolutna temperatura maksymalna | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=recordlow> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=tmin&max_empty=3 | title = Szczecin Absolutna temperatura minimalna | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=relativehumidity> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=rh&max_empty=3 | title = Szczecin Średnia wilgotność | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref> Time and Date (шүүдрийн цэг, 1985-2015)<ref>{{cite web | url = https://www.timeanddate.com/weather/poland/szczecin/climate | title = Climate & Weather Averages in Szczecin | publisher = Time and Date | access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Түүх == {{өргөтгөх хэсэг}} == Эдийн засаг == Белосток нь орон нутгийн компаниудын хөгжилд тустай. Хот нь харилцаа холбоо сайтай, шинжлэх ухаан, дидактикийн сайн хөгжсөн байгууламжтай. Энд арилжааны болон мэргэжлийн үйл ажиллагаа хамгийн эрчимтэй хөгжиж байна. Олон компани тээвэр, үйлдвэрлэлийн боловсруулалт, мэдээллийн технологи, цахим худалдааны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. Боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт ч олон ажилтан ажилтай болдог. Хот болон түүний ойр орчмын аж үйлдвэр нь мод, цахилгаан механик, хувцас, хүнсний үйлдвэрүүдэд голчлон төвлөрдөг. Хотын хамгийн том ажил олгогчид: * Белостокийн их сургууль - тус их сургууль нь 1300 орчим ажилтантай, 12000 орчим оюутан сургадаг. * Zakład Energetyczny Bialystok S.A. - 180 орчим ажилтантай цахилгаан түгээгч. * Barter Sp. z o. o. - компани нь гэрт суурилуулах, хийн баллон, автогаз зэрэгт шингэрүүлсэн хийн борлуулалт, түгээлтийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. * Polmos Białystok - Польшийн хамгийн том, хамгийн алдартай согтууруулах ундаа үйлдвэрлэгчдийн нэг. Үүнд 400 орчим хүн ажилладаг. * Рости - компани нь гэр ахуйн цахилгаан хэрэгсэл, цахилгаан бараа, машин механизм, машины эд ангиудын дизайн, үйлдвэрлэл эрхэлдэг. Польшид 1100 орчим хүн ажилладаг бөгөөд дэлхий даяар энэ тоо 2700-д хүрдэг<ref>[https://www.gowork.pl/poradnik/17/pracodawcy/najwieksi-pracodawcy-w-bialymstoku/ Najwięksi pracodawcy w Białymstoku] (PL) - GoWork.pl Serwis Pracy</ref>. == Цахим холбоос == {{Commons|Białystok|Белосток}} * [https://web.archive.org/web/20040830230148/http://www.um.bialystok.pl/ Албан ёсны цахим хуудас] (польш, англиар) * [http://www.visitbialystok.com/ VisitBiałystok.com] == Эшлэл == <references/> [[Ангилал:Белосток| ]] [[Ангилал:Подласки мужийн гмина]] [[Ангилал:Польшийн мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Подласки мужийн суурин]] [[Ангилал:Польшийн их сургуулийн хот]] 24f78hf2nnfn2zynpfvcd5byr31lj4z 0 105826 859509 837556 2026-06-20T22:10:09Z Enkhsaihan2005 64429 859509 wikitext text/x-wiki {{Short description|Өмнөд Польш дахь хот}} {{Инфобокс суурин | name = Ополе | settlement_type = [[Тойргийн эрхтэй хот|Хотын тойрог]] | native_name = {{nativename|szl|Ôpole}} | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1 | perrow = 2/2/2 | caption_align = center | image1 = Opole - Wieża Piastowska 1.jpg{{!}}Piast Tower | image2 = Opole 0001.7 - widok na Stare Miasto.jpg{{!}}View of Old Town | image3 = Saint Sebastian Square in Opole (3).jpg{{!}}Saint Sebastian Square | image4 = Opole Plac Kopernika Solaris Center3.jpg{{!}}Solaris Center | image5 = Market Square Opole Southside 2019.jpg{{!}}Rynek (Market Square) | image6 = Opole - katedra.jpg{{!}}Cathedral Basilica of the Holy Cross | caption1 = Пиаст цамхаг | caption2 = Хуучин хот, [[Хотын захиргаа]] (зүүн) | caption3 = Гэгээн Себастьяны талбай | caption4 = [[Соларис төв]] | caption5 = Захын талбай | caption6 = [[Ополе цогчин дуган|Цогчин дуган]] }} | image_blank_emblem = Logo_of_Opole.png | blank_emblem_type = [[Брэнд тэмдэг]] | image_flag = POL Opole flag.svg | image_shield = POL Opole COA.svg | flag_link = Дээд Силезийн далбаа | pushpin_map = Польш | pushpin_label_position = bottom | coordinates = {{coord|50|40|N|17|56|E|region:PL|display=title,inline}} | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Польшийн мужууд|Муж]] | subdivision_type2 = [[Повят|Тойрог]] | subdivision_name1 = [[Ополе муж|Ополе]] | subdivision_name2 = ''хотын тойрог'' | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 8-р зуун | established_title3 = Хотын эрх | established_date3 = 1217 | leader_title = Хотын дарга | leader_name = Аркадиуш Вишневский | governing_body = [[Ополе хотын зөвлөл]] | area_total_km2 = 148.9 | area_metro_km2 = 338.4 | elevation_m = 176 | population_total = 127,387<ref name="citypopulation.de">{{cite web | url=https://www.citypopulation.de/en/poland/opolskie/admin/ | title=Poland: Opole Voivodeship (Counties and Communes) - Population Statistics, Charts and Map }}</ref> | population_as_of = 2021 оны тооллого | population_density_km2 = 856 | population_metro = 146,522 | population_density_metro_km2 = 433 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 45-001-ээс 45-960 хүртэл | area_code = +48 077 | website = https://www.opole.pl | timezone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +2 | blank_name = [[Польшийн мужийн зам|Мужийн зам]] | blank_info = OP }} '''Ополе''' ({{lang-pl|Opole}} [{{IPA|ɔ'pɔlɛ}}]) нь [[Польш]]ийн [[Ополе муж]]ийн төв. Ополед хэд хэдэн их дээд сургууль байх бөгөөд үүнд [[Ополе Их Сургууль]], [[Ополе Техникийн Их Сургууль]], нэг урлагийн ба нэг хөгжмийн сургууль мөн түүнчлэн шинжлэх ухааны хүрээлэн бий. == Газар зүй == === Газар зүйн байршил === Хот [[Одер гол]]ын хагалбар болон хоёр талд далайн түвшнээс дээш 175 метрийн өндөрт, [[Вроцлав]] ба [[Катовице]] хотуудын хооронд оршдог. === Цаг уур === {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Ополе (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1951–одоо) | metric first = y | single line = y | Jan record high C = 15.8 | Feb record high C = 19.9 | Mar record high C = 24.5 | Apr record high C = 29.3 | May record high C = 33.9 | Jun record high C = 36.0 | Jul record high C = 37.1 | Aug record high C = 37.9 | Sep record high C = 35.4 | Oct record high C = 26.8 | Nov record high C = 21.9 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 37.9 | Jan high C = 2.5 | Feb high C = 4.3 | Mar high C = 8.9 | Apr high C = 15.5 | May high C = 20.2 | Jun high C = 23.6 | Jul high C = 25.8 | Aug high C = 25.6 | Sep high C = 20.1 | Oct high C = 14.2 | Nov high C = 8.2 | Dec high C = 3.5 | year high C = 14.4 | Jan mean C = -0.5 | Feb mean C = 0.7 | Mar mean C = 4.1 | Apr mean C = 9.6 | May mean C = 14.2 | Jun mean C = 17.8 | Jul mean C = 19.7 | Aug mean C = 19.4 | Sep mean C = 14.5 | Oct mean C = 9.6 | Nov mean C = 5.0 | Dec mean C = 0.8 | year mean C = 9.6 | Jan low C = -3.4 | Feb low C = -2.5 | Mar low C = 0.0 | Apr low C = 4.0 | May low C = 8.5 | Jun low C = 12.2 | Jul low C = 14.0 | Aug low C = 13.7 | Sep low C = 9.6 | Oct low C = 5.8 | Nov low C = 2.1 | Dec low C = -1.9 | year low C = 5.2 | Jan record low C = -28.0 | Feb record low C = -29.7 | Mar record low C = -22.3 | Apr record low C = -6.8 | May record low C = -2.5 | Jun record low C = -0.1 | Jul record low C = 4.8 | Aug record low C = 3.4 | Sep record low C = -2.6 | Oct record low C = -7.5 | Nov record low C = -12.9 | Dec record low C = -26.3 | year record low C = -29.7 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 31.5 | Feb precipitation mm = 29.0 | Mar precipitation mm = 35.2 | Apr precipitation mm = 36.9 | May precipitation mm = 62.6 | Jun precipitation mm = 78.2 | Jul precipitation mm = 89.4 | Aug precipitation mm = 54.2 | Sep precipitation mm = 56.7 | Oct precipitation mm = 41.5 | Nov precipitation mm = 37.8 | Dec precipitation mm = 31.9 | year precipitation mm = 585.0 | Jan snow depth cm = 6.4 | Feb snow depth cm = 6.0 | Mar snow depth cm = 3.5 | Apr snow depth cm = 0.9 | May snow depth cm = 0.0 | Jun snow depth cm = 0.0 | Jul snow depth cm = 0.0 | Aug snow depth cm = 0.0 | Sep snow depth cm = 0.0 | Oct snow depth cm = 0.4 | Nov snow depth cm = 2.4 | Dec snow depth cm = 4.2 | year snow depth cm = | unit precipitation days = 0.1 мм | Jan precipitation days = 15.83 | Feb precipitation days = 13.63 | Mar precipitation days = 14.37 | Apr precipitation days = 10.93 | May precipitation days = 13.17 | Jun precipitation days = 13.27 | Jul precipitation days = 13.37 | Aug precipitation days = 11.63 | Sep precipitation days = 11.33 | Oct precipitation days = 12.83 | Nov precipitation days = 13.80 | Dec precipitation days = 14.83 | year precipitation days = 159.00 | unit snow days = 0 см | Jan snow days = 14.9 | Feb snow days = 11.3 | Mar snow days = 4.7 | Apr snow days = 0.7 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.2 | Nov snow days = 3.2 | Dec snow days = 8.3 | year snow days = 43.3 | Jan humidity = 84.0 | Feb humidity = 80.4 | Mar humidity = 75.3 | Apr humidity = 68.9 | May humidity = 71.8 | Jun humidity = 72.1 | Jul humidity = 71.3 | Aug humidity = 71.9 | Sep humidity = 78.0 | Oct humidity = 81.8 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 85.1 | year humidity = 77.2 | Jan sun = 56.1 | Feb sun = 77.6 | Mar sun = 129.4 | Apr sun = 197.5 | May sun = 239.4 | Jun sun = 243.0 | Jul sun = 257.2 | Aug sun = 247.4 | Sep sun = 170.0 | Oct sun = 118.2 | Nov sun = 66.9 | Dec sun = 49.6 | year sun = 1852.3 | source 1 = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн<ref name=IMGWtavg>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20211203115527/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TSR_AVE | archive-date = 2021-12-03 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TSR_AVE | title = Średnia dobowa temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWtmin>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115043924/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMIN_AVE | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMIN_AVE | title = Średnia minimalna temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWtmax>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115044916/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMAX_AVE | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMAX_AVE | title = Średnia maksymalna temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWprecip>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220109045820/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_SUMA | archive-date = 2022-01-09 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_SUMA | title = Miesięczna suma opadu | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWprecipdays>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115051112/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_01 | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_01 | title = Liczba dni z opadem >= 0,1 mm | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsnowdepth>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115054936/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_SR_GRUB | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_SR_GRUB | title = Średnia grubość pokrywy śnieżnej | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsnowdays>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220121044246/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_0 | archive-date = 2022-01-21 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_0 | title = Liczba dni z pokrywą śnieżna > 0 cm | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsun>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115055331/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/USL | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/USL | title = Średnia suma usłonecznienia (h) | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref> | source 2 = Meteomodel.pl (мэдээлэл, харьцангуй чийгшил 1991–2020),<ref name=recordhigh> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=tmax&max_empty=3 | title = Szczecin Absolutna temperatura maksymalna | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=recordlow> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=tmin&max_empty=3 | title = Szczecin Absolutna temperatura minimalna | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=relativehumidity> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=rh&max_empty=3 | title = Szczecin Średnia wilgotność | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Зургийн цомог == {{-}} <gallery mode="packed" heights="150"> Opole, katedra.jpg Opole (Oppeln) - Klein-Venedig.JPG Kanał Młynówka i Opolska Wenecja.jpg Town hall in Opole.JPG Opole 0011 - mury przy Katedrze Świętego Krzyża.jpg </gallery> == Цахим холбоос == {{Commons|Opole|Ополе}} * [https://www.opole.pl/ Ополе хотын албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Ополе| ]] [[Ангилал:Ополе мужийн гмина]] [[Ангилал:Ополе мужийн суурин]] [[Ангилал:Польшийн их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Польшийн мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Силезийн суурин]] [[Ангилал:Одер голын суурин]] 39vo6izq033xl40jioclggzskcpmoz3 859520 859509 2026-06-21T00:19:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 859520 wikitext text/x-wiki {{Short description|Өмнөд Польш дахь хот}} {{Инфобокс суурин | name = Ополе | settlement_type = [[Тойргийн эрхтэй хот|Хотын тойрог]] | native_name = {{nativename|szl|Ôpole}} | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1 | perrow = 2/2/2 | caption_align = center | image1 = Opole - Wieża Piastowska 1.jpg{{!}}Piast Tower | image2 = Opole 0001.7 - widok na Stare Miasto.jpg{{!}}View of Old Town | image3 = Saint Sebastian Square in Opole (3).jpg{{!}}Saint Sebastian Square | image4 = Opole Plac Kopernika Solaris Center3.jpg{{!}}Solaris Center | image5 = Market Square Opole Southside 2019.jpg{{!}}Rynek (Market Square) | image6 = Opole - katedra.jpg{{!}}Cathedral Basilica of the Holy Cross | caption1 = Пиаст цамхаг | caption2 = Хуучин хот, [[Хотын захиргаа]] (зүүн) | caption3 = Гэгээн Себастьяны талбай | caption4 = [[Соларис төв]] | caption5 = Захын талбай | caption6 = [[Ополе цогчин дуган|Цогчин дуган]] }} | image_blank_emblem = Logo_of_Opole.png | blank_emblem_type = [[Брэнд тэмдэг]] | image_flag = POL Opole flag.svg | image_shield = POL Opole COA.svg | flag_link = Дээд Силезийн далбаа | pushpin_map = Польш | pushpin_label_position = bottom | coordinates = {{coord|50|40|N|17|56|E|region:PL|display=title,inline}} | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Польшийн мужууд|Муж]] | subdivision_type2 = [[Повят|Тойрог]] | subdivision_name1 = [[Ополе муж|Ополе]] | subdivision_name2 = ''хотын тойрог'' | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 8-р зуун | established_title3 = Хотын эрх | established_date3 = 1217 | leader_title = Хотын дарга | leader_name = Аркадиуш Вишневский | governing_body = [[Ополе хотын зөвлөл]] | area_total_km2 = 148.9 | area_metro_km2 = 338.4 | elevation_m = 176 | population_total = 127,387<ref name="citypopulation.de">{{cite web | url=https://www.citypopulation.de/en/poland/opolskie/admin/ | title=Poland: Opole Voivodeship (Counties and Communes) - Population Statistics, Charts and Map }}</ref> | population_as_of = 2021 оны тооллого | population_density_km2 = 856 | population_metro = 146,522 | population_density_metro_km2 = 433 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 45-001-ээс 45-960 хүртэл | area_code = +48 077 | website = https://www.opole.pl | timezone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +2 | blank_name = [[Польшийн мужийн зам|Мужийн зам]] | blank_info = OP }} '''Ополе''' ({{lang-pl|Opole}} [{{IPA|ɔ'pɔlɛ}}]) нь [[Польш]]ийн [[Ополе муж]]ийн төв. Ополе хотод хэд хэдэн их дээд сургууль байх бөгөөд үүнд [[Ополе Их Сургууль]], [[Ополе Техникийн Их Сургууль]], нэг урлагийн ба нэг хөгжмийн сургууль мөн түүнчлэн шинжлэх ухааны хүрээлэн бий. 2017 оны байдлаар тус хот 127.792 хүн амтай байв. == Түүх == Ополе хот бол Польшийн эртний хотуудын нэг бөгөөд Дундад зуунаас 20-р зууны эхэн үе хүртэл түүхэн [[Силези муж|Дээд Силези мужийн]] нийслэл нь байсан юм. Одоле хотын тухай анх 845 онд түүхэн эх сурвалжид тэмдэглэсэн байдаг. 1938 оны 11-р сарын 9-ний хядлага болсон шөнө нацистууд раввин Ханс Хиршбергийг синагог сүмийг өөрөөр нь шатаалгуулсан юм. Дэлхийн 2-р дайны үеэр 1941 оны 3-р сараас 1942 оны 10-р сарын 24 хүртэл тус хот гетто хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулж байжээ. Хоригдлуудын ихэнхийг нь [[Собибор]] дахь үхлийн лагерь руу илгээсэн түүхтэй. 1945 он хүртэл энэ хот нь Оппелн ([[Герман хэл|герман.]] ''Oppeln)'' нэртэйгээр Германы нэг хэсэг байв. 1945 оны 1-р сарын 24-нд Зөвлөлтийн цэргүүд эзлэн авч, дараа нь [[Потсдамын уулзалт|Потсдамын бага хурлын]] шийдвэрээр Польшид шилжүүлсэн юм. == Газар зүй == === Газар зүйн байршил === Хот [[Одер мөрөн|Одер мөрний]] хагалбар болон хоёр талд далайн түвшнээс дээш 175 метрийн өндөрт, [[Вроцлав]] ба [[Катовице]] хотуудын хооронд оршдог. === Цаг уур === {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Ополе (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1951–одоо) | metric first = y | single line = y | Jan record high C = 15.8 | Feb record high C = 19.9 | Mar record high C = 24.5 | Apr record high C = 29.3 | May record high C = 33.9 | Jun record high C = 36.0 | Jul record high C = 37.1 | Aug record high C = 37.9 | Sep record high C = 35.4 | Oct record high C = 26.8 | Nov record high C = 21.9 | Dec record high C = 15.2 | year record high C = 37.9 | Jan high C = 2.5 | Feb high C = 4.3 | Mar high C = 8.9 | Apr high C = 15.5 | May high C = 20.2 | Jun high C = 23.6 | Jul high C = 25.8 | Aug high C = 25.6 | Sep high C = 20.1 | Oct high C = 14.2 | Nov high C = 8.2 | Dec high C = 3.5 | year high C = 14.4 | Jan mean C = -0.5 | Feb mean C = 0.7 | Mar mean C = 4.1 | Apr mean C = 9.6 | May mean C = 14.2 | Jun mean C = 17.8 | Jul mean C = 19.7 | Aug mean C = 19.4 | Sep mean C = 14.5 | Oct mean C = 9.6 | Nov mean C = 5.0 | Dec mean C = 0.8 | year mean C = 9.6 | Jan low C = -3.4 | Feb low C = -2.5 | Mar low C = 0.0 | Apr low C = 4.0 | May low C = 8.5 | Jun low C = 12.2 | Jul low C = 14.0 | Aug low C = 13.7 | Sep low C = 9.6 | Oct low C = 5.8 | Nov low C = 2.1 | Dec low C = -1.9 | year low C = 5.2 | Jan record low C = -28.0 | Feb record low C = -29.7 | Mar record low C = -22.3 | Apr record low C = -6.8 | May record low C = -2.5 | Jun record low C = -0.1 | Jul record low C = 4.8 | Aug record low C = 3.4 | Sep record low C = -2.6 | Oct record low C = -7.5 | Nov record low C = -12.9 | Dec record low C = -26.3 | year record low C = -29.7 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 31.5 | Feb precipitation mm = 29.0 | Mar precipitation mm = 35.2 | Apr precipitation mm = 36.9 | May precipitation mm = 62.6 | Jun precipitation mm = 78.2 | Jul precipitation mm = 89.4 | Aug precipitation mm = 54.2 | Sep precipitation mm = 56.7 | Oct precipitation mm = 41.5 | Nov precipitation mm = 37.8 | Dec precipitation mm = 31.9 | year precipitation mm = 585.0 | Jan snow depth cm = 6.4 | Feb snow depth cm = 6.0 | Mar snow depth cm = 3.5 | Apr snow depth cm = 0.9 | May snow depth cm = 0.0 | Jun snow depth cm = 0.0 | Jul snow depth cm = 0.0 | Aug snow depth cm = 0.0 | Sep snow depth cm = 0.0 | Oct snow depth cm = 0.4 | Nov snow depth cm = 2.4 | Dec snow depth cm = 4.2 | year snow depth cm = | unit precipitation days = 0.1 мм | Jan precipitation days = 15.83 | Feb precipitation days = 13.63 | Mar precipitation days = 14.37 | Apr precipitation days = 10.93 | May precipitation days = 13.17 | Jun precipitation days = 13.27 | Jul precipitation days = 13.37 | Aug precipitation days = 11.63 | Sep precipitation days = 11.33 | Oct precipitation days = 12.83 | Nov precipitation days = 13.80 | Dec precipitation days = 14.83 | year precipitation days = 159.00 | unit snow days = 0 см | Jan snow days = 14.9 | Feb snow days = 11.3 | Mar snow days = 4.7 | Apr snow days = 0.7 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.2 | Nov snow days = 3.2 | Dec snow days = 8.3 | year snow days = 43.3 | Jan humidity = 84.0 | Feb humidity = 80.4 | Mar humidity = 75.3 | Apr humidity = 68.9 | May humidity = 71.8 | Jun humidity = 72.1 | Jul humidity = 71.3 | Aug humidity = 71.9 | Sep humidity = 78.0 | Oct humidity = 81.8 | Nov humidity = 85.0 | Dec humidity = 85.1 | year humidity = 77.2 | Jan sun = 56.1 | Feb sun = 77.6 | Mar sun = 129.4 | Apr sun = 197.5 | May sun = 239.4 | Jun sun = 243.0 | Jul sun = 257.2 | Aug sun = 247.4 | Sep sun = 170.0 | Oct sun = 118.2 | Nov sun = 66.9 | Dec sun = 49.6 | year sun = 1852.3 | source 1 = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн<ref name=IMGWtavg>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20211203115527/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TSR_AVE | archive-date = 2021-12-03 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TSR_AVE | title = Średnia dobowa temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWtmin>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115043924/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMIN_AVE | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMIN_AVE | title = Średnia minimalna temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWtmax>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115044916/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMAX_AVE | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/TMAX_AVE | title = Średnia maksymalna temperatura powietrza | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWprecip>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220109045820/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_SUMA | archive-date = 2022-01-09 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_SUMA | title = Miesięczna suma opadu | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWprecipdays>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115051112/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_01 | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/OPAD_01 | title = Liczba dni z opadem >= 0,1 mm | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsnowdepth>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115054936/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_SR_GRUB | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_SR_GRUB | title = Średnia grubość pokrywy śnieżnej | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsnowdays>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220121044246/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_0 | archive-date = 2022-01-21 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/SNIEG_0 | title = Liczba dni z pokrywą śnieżna > 0 cm | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref><ref name=IMGWsun>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220115055331/https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/USL | archive-date = 2022-01-15 | url = https://klimat.imgw.pl/pl/climate-normals/USL | title = Średnia suma usłonecznienia (h) | work = Normy klimatyczne 1991-2020 | publisher = Цаг уур, усны менежментийн хүрээлэн | language = pl | access-date = 2026-06-20 | url-status = live }}</ref> | source 2 = Meteomodel.pl (мэдээлэл, харьцангуй чийгшил 1991–2020),<ref name=recordhigh> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=tmax&max_empty=3 | title = Szczecin Absolutna temperatura maksymalna | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=recordlow> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=tmin&max_empty=3 | title = Szczecin Absolutna temperatura minimalna | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name=relativehumidity> {{cite web | url = https://meteomodel.pl/dane/srednie-miesieczne/?imgwid=353140205&par=rh&max_empty=3 | title = Szczecin Średnia wilgotność | date = 2018-04-06 | publisher = Meteomodel.pl | language = pl | access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Зургийн цомог == {{-}} <gallery mode="packed" heights="150"> Opole, katedra.jpg Opole (Oppeln) - Klein-Venedig.JPG Kanał Młynówka i Opolska Wenecja.jpg Town hall in Opole.JPG Opole 0011 - mury przy Katedrze Świętego Krzyża.jpg </gallery> == Цахим холбоос == {{Commons|Opole|Ополе}} * [https://www.opole.pl/ Ополе хотын албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:Ополе| ]] [[Ангилал:Ополе мужийн гмина]] [[Ангилал:Ополе мужийн суурин]] [[Ангилал:Польшийн их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Польшийн мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Силезийн суурин]] [[Ангилал:Одер голын суурин]] qesaxjvwdg1b3wxvugr3kndsobdu8nb 0 105908 859512 859365 2026-06-20T22:32:49Z Enkhsaihan2005 64429 859512 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хойд Израилын хот}} {{Инфобокс суурин | name = Хайфа | native_name = {{native name|he|חיפה|italics=off}}<br />{{native name|ar|حيفا|italics=off}} | settlement_type = [[Израилын хотын жагсаалт|Хот]] | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/3/2/2 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = The Hanging Gardens of Haifa, Israel (50099173503) (cropped).jpg | caption1 = [[Бахайн ертөнцийн төв]]өөс харагдах Хайфа хот | image2 = SailTower.jpg | caption2 = [[Дарвуул (Хайфа)|Дарвуул]] | image3 = Haifa_Theatre_0401.jpg | caption3 = [[Хайфагийн театр]] | image4 = Israel_Electric_Company_Building_-_Hof_HaCarmel_-_Haifa.jpg | caption4 = [[IEC Tower]] | image5 = 98082 polytechnic PikiWiki Israel.jpg | caption5 = [[Израилын Үндэсний Шинжлэх ухаан, Технологи, Сансрын Музей|Мадатек]] | image6 = Bat Galim neighborhood and Haifa Bay.jpg | caption6 = [[Бат-Галим]] | image7 = Hadar_and_Carmel.jpg | caption7 = [[Адар]] | image8 = 97600_stella_maris_monastery_PikiWiki_Israel.jpg | caption8 = [[Стелла Марис хийд]] }} | image_flag = Flag of Haifa.svg | image_blank_emblem = [[File:Haifa coa.svg|60px]] | blank_emblem_type = Сүлд | image_map = Printable_map_haifa_israel_g_view_level_12_eng_svg.svg | mapsize = 250px | map_caption = Хайфагийн газрын зураг | pushpin_map_alt = | pushpin_map = Израил умард хайфа#Израил | pushpin_mapsize = | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Израил дахь байршил | coordinates = {{coord|32|49|09|N|34|59|57|E|region:IL|display=inline,title}} |subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны нэрс|Улс]] |subdivision_name = {{ISR}} |subdivision_type1 = [[Израилын тойргууд|Тойрог]] |subdivision_name1 = [[Хайфа тойрог|Хайфа]] |subdivision_type2 = Дэд тойрог |subdivision_name2 = [[Хайфа дэд тойрог|Хайфа]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = МЭ 1-р зуун |government_type = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга-зөвлөл]] |governing_body = Хайфа хотын захиргаа | leader_title = [[Хайфа хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = [[Йона Яхав]] | unit_pref = metric | area_total_dunam = {{formatnum:63666|R}} | population_footnotes = {{Israel populations|reference}} | population_total = {{Israel populations|Haifa}} | population_urban = 600,000 | population_metro = 1,050,000 | population_as_of = {{Israel populations|Year}} | population_density_km2 = auto | population_demonym = Хайфачууд | demographics_type1 = Угсаатан | demographics1_footnotes = {{Israel populations|reference}} | demographics1_title1 = [[Израилын Еврейчүүд|Еврейчүүд]] | demographics1_info1 = 73.1% | demographics1_title2 = [[Израилын араб иргэд|Арабууд]] | demographics1_info2 = 12.1% | demographics1_title3 = Бусад | demographics1_info3 = 14.8% | timezone1 = [[Израилын Стандарт Цаг|IST]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Израилын Зуны Цаг|IDT]] | utc_offset1_DST = +3 | website = {{URL|www.haifa.muni.il/English/Pages/default.aspx|www.haifa.muni.il}} }} '''Хайфа''' ({{lang-he|חֵיפָה‎}}; [[Араб хэл|Араб]]: حَيْفَا) — [[Израил]]д [[Тел-Авив]], [[Иерусалим]] хотуудын дараа хэмжээгээрээ гуравт ордог, 285.3 мянган хүнтэй [[хот]].<ref name="CBS">{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls|publisher=[[Israel Central Bureau of Statistics]]|title=Localities in Israel – 2014|access-date=2 October 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003124527/http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls|archive-date=3 October 2015}}</ref><ref name="pop">{{cite web|url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About+Israel/Cities/Haifa+9.htm|title=Haifa|access-date=5 May 2007|publisher=[[Jewish Agency for Israel|Jewish Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926234156/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About%2BIsrael/Cities/Haifa%2B9.htm|archive-date=26 September 2007|url-status=dead}}</ref> Хайфа тойргийн нийслэл, хойд зүгийн нийслэл, хамгийн том хот гэж тооцогддог. Хайфа [[Израил|Израил улсад]] нөлөөтэй аж үйлдвэр, тээвэр, соёлын төв гэж тооцогддог ба тус улсын далайн худалдааны том төвүүдийн нэг. Үүссэн цагаасаа хойш боомт хот байсан. 2000-аад онд ч гэсэн хотын бэлгэ тэмдэг нь Хайфагийн боомт байсаар байна. Энэ боомт нь Израил улсын томоохон худалдааны боомт юм. Кармел уулын энгэрт баригдсан уг суурин нь 3000 гаруй жилийн түүхтэй. Хамгийн анх баригдсан суурин нь МЭӨ 14-р зууны Тель Абу Хавам гэдэг нэртэй суурин юм.<ref name="Judaica">[[Encyclopaedia Judaica|Encyclopedia Judaica]], ''Haifa'', Keter Publishing, Jerusalem, 1972, vol. 7, pp. 1134–1139</ref> МЭ-ий 3-р зуунд Хайфаг будаг үйлдвэрлэлийн төв гэдэг байжээ. Мянган жилийн туршид Хайфаг кананчууд, еврейчүүд, финикчүүд, [[Перс үндэстэн|персүүд]], хасмонейчууд, [[Ромын эзэнт гүрэн|ромчууд]], [[Византын эзэнт гүрэн|византчууд]], [[арабчууд]], загалмайтнууд, [[Османы эзэнт гүрэн|османчууд]], [[Британийн эзэнт гүрэн|англичууд]] эзэлж, захирч байв. 1948 онд [[Израил|Израил улс]] байгуулагдсанаас хойш Хайфа хотын захиргаа хотыг удирдаж байна. Энд [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ийн]] соёлын өв [[Бахайн ертөнцийн төв ордон]] байдаг.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/news/452|access-date=8 July 2008|date=8 July 2008|title=Three new sites inscribed on UNESCO's World Heritage List|author=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == Нэрний гарал үүсэл == Нэг таамаглалаар Хайфа хотын нэр нь [[Еврей хэл|еврей]] хэлний ‏חוף יפה‏‎ «''хоф яфе''» — «гоё эрэг» гэдэг үгээс үүссэн гэдэг.<ref>{{cite journal|last=Amit-Kokhavi|first=Hanah|title=Haifa—sea and mountain, Arab past and Jewish present, as reflected by four writers|journal=Israel Studies|volume=2|issue=3|year=2006|pages=142–167|doi=10.1353/is.2006.0025|s2cid=201768025}}</ref> == Түүх == === Османчуудын ноёрхол === [[1516 он|1516 онд]] [[Османы эзэнт гүрэн]] Палестиныг эзлэн авах үед Хайфад хүн амьдардаггүй байсан гэж үздэг. [[1596 он|1596 онд]] Хайфа [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] татварын бүртгэлд анх гарч ирэв. [[Ислам|Мусульман]] 32 өрх амьдардаг байсан бөгөөд [[улаан буудай]], [[арвай]], зуны ургац, чидун, [[ямаа]] зэрэг бүтээгдэхүүнээр татвар төлдөг байжээ. [[17-р зуун|17-р зуунд]] [[Европ]], Палестины хоорондох наймаа өргөжин тэлснээр Хайфа боомт хот болон хөгжин сэргэж, олон хөлөг онгоц [[Акко]] биш Хайфад ирэх болсон. [[1764 он|1764]]-[[1765 он|1765 онд]] 250 оршин суугчтай байв. [[1765 он|1765 онд]] Арабын Акко ба Галилийн захирагч Захир-аль-Умар хүн амаа зүүн зүгт 2.4 километрийн зайд бэхэлсэн шинэ газарт нүүлгэн шилжүүлжээ. Түүхч Моше Шароны хэлснээр шинэ Хайфаг Захир [[1769 он|1769 онд]] байгуулжээ.<ref>{{cite book|title=Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae: H-I|volume=5|url=https://books.google.com/books?id=X1uNAgAAQBAJ&pg=PA263|first=Moshe|last=Sharon|author-link=Moshe Sharon|year=2013|publisher=BRILL|isbn=9789004254817|page=262}}</ref> Энэхүү үйл явдал нь орчин үеийн Хайфагийн эхлэлийг тавьсан юм. [[1775 он|1775 онд]] аль-Умарыг нас барсны дараа энэ хоёр богино хугацааг эс тооцвол [[1918 он]] хүртэл [[Османы эзэнт гүрэн|Османы эзэнт гүрний]] удирдлага дор байв. [[1799 он|1799 онд]] [[Наполеон I Бонапарт|Наполеон Бонапарт]] Палестин, Сирийг эзлэх үеэр Хайфаг эзэлсэн боловч удалгүй ухрахаас өөр аргагүй болов. [[1831 он|1831]]-[[1840 он|1840 оны]] хооронд Ибрахим Паша хяналтаа тогтоосны дараа Мухаммед Али Хайфаг захирч байв.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2|title=Haifa during the British Mandate Period|publisher=Tour-Haifa.co.il|access-date=15 February 2008|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415121907/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2|url-status=dead}}</ref><ref name="modern">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2|title=Modern Haifa|access-date=15 February 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415121913/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2|url-status=dead}}</ref> [[1858 он|1858 онд]] хотын хананы гадна уулын энгэрт анхны байшингуудыг барьж эхлэв. Баруун Палестины Британийн судалгаагаар Хайфагийн хүн амыг [[1859 он|1859 онд]] 3000 орчим гэж тооцжээ.<ref>Carmel, Alex: ''Ottoman Haifa: A History of Four Centuries under Turkish Rule'' (2010)</ref> Хайфад энэ хугацаанд хүн амын олонх нь [[Ислам|мусульман]] шашинтай хэвээр байсан боловч тэнд цөөн тооны [[еврей]] нийгэмлэг оршин тогтносоор байв. [[1839 он|1839 онд]] [[Еврей|еврейчүүдийн]] тоо 124 байв. Кармелит лам нарын нөлөө улам бүр нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан Хайфагийн [[Христ итгэл|христийн]] шашинтны тоо мөн өссөн. [[1840 он]] гэхэд оршин суугчдын 40 орчим хувь нь [[Христ итгэл|христийн шашинтай]] арабчууд байв. [[1868 он|1868 онд]] өнөөгийн Германы колони хэмээх газар суурьшсан Германы мессианчууд ирсэн нь Хайфагийн хөгжлийн эргэлтийн цэг болсон. Германчууд уурын цахилгаан станц барьж ашиглалтад оруулж, үйлдвэрүүд нээж, [[Акко]], [[Назарет]], [[Тибери]] руу тээвэрлэх үйлчилгээг нээж, хотыг шинэчлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.<ref>{{cite web|url=http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm|title=Templers|access-date=27 January 2008|publisher=University of Haifa|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701120321/http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm|archive-date=1 July 2007}}</ref> [[Файл:Haifa_1975.jpg|thumb|[[1875 он|1875 оны]] Хайфа хотын газрын зураг]] [[Файл:Haifa_1942.jpg|right|thumb|[[1942 он|1942 оны]] Хайфа 1:20,000]] Хайфад [[Еврей|еврейчүүдийн]] цагаачлалын анхны томоохон давалгаа [[19-р зуун|19-р зууны]] дунд үед [[Марокко|Мароккогоос]] эхэлсэн бөгөөд хэдэн жилийн дараа [[Турк|Туркээс]] цагаачид олноор ирж суурьшиж байв. [[Еврей|Еврейчүүд]] Хайфа хотын хүн амын наймны нэгийг бүрдүүлдэг байсан бөгөөд ихэнх нь тус хотын зүүн хэсэгт байрлах еврей хороололд амьдардаг байсан. Ялангуяа [[Румын|Румынаас]] ирсэн [[еврей]] цагаачдын нэлээд хэсэг нь 1880-аад онд Хайфад суурьшжээ. [[Еврей|Еврейчүүдийн]] тоо [[1900 он|1900 онд]] 1500 байсан бол [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн|Дэлхийн 1-р дайны]] өмнөхөн 3000 болж өсчээ. [[20-р зуун|20-р зууны]] эхэн үед Хайфагийн хүн ам өсөн нэмэгдэж, аж үйлдвэрийн боомт хот болон хөгжиж эхэлсэн. Жезрелийн хөндийн төмөр зам гэгддэг Хежазын төмөр замыг [[1903 он|1903]]-[[1905 он|1905 оны]] хооронд барьсан. Төмөр зам нь хотын худалдааны хэмжээг нэмэгдүүлж, ажилчид болон гадаадын худалдаачдыг татдаг байв. Хайфагийн [[Еврей|еврейчүүд]] олон тооны үйлдвэр, соёлын байгууллагуудыг байгуулсан. [[Файл:Haifa_from_hill_side_1898.jpg|thumb|Хайфа, [[1898 он]]]] === Британийн мандат === [[1918 он|1918 оны]] [[9 сарын 22|9 сарын 22-нд]] [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн эзэнт гүрний]] цэргүүд [[Назарет|Назарет руу]] явж байхад [[Турк үндэстэн|туркүүд]] Хайфаг орхиж байгаа тухай тагнуулын мэдээлэл иржээ. Британийн мандатын үед Хайфад томоохон бүтээн байгуулалтууд хийгдэв.<ref>{{cite book|author1=Michael Dumper|author2=Bruce E. Stanley|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA161|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5|pages=161–}}</ref> [[Усан боомт|Боомт]] нь орлогын томоохон эх үүсвэр байв. [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн]] явуулсан 1922 оны тооллогоор Хайфад 9377 [[Ислам|мусульман]], 8863 [[Христ итгэл|христ]], 630 [[еврей]], бусад 164 хүн амьдарч байсан гэж тэмдэглэгджээ. Палестины 1931 оны тооллогын үеэр хүн ам нь 20,324 [[Ислам|мусульман]], 13,824 [[Христ итгэл|христ]], 15,923 [[еврей]] болж нэмэгджээ.<ref>Bosworth, C. Edmund: ''Historic Cities of the Islamic World''</ref><ref name="Census1922">Barron, 1923, p. [https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n8/mode/1up 10]</ref> [[1922 он|1922]], [[1931 он|1931 оны]] тооллогын хооронд [[Ислам|мусульман]], [[еврей]], [[Христ итгэл|христийн]] хүн амын тоо 217%, 256%, 156% тус тус өсчээ. [[1938 он|1938 онд]] Хайфад 52,000 [[еврей]], 51,000 [[Ислам|мусульман]], [[Христ итгэл|христийн]] шашинтан амьдарч байжээ.<ref>{{cite book|editor=J. B. Barron|title=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|publisher=Government of Palestine|year=1923|at=[https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n35/mode/1up Table XI ]}}; {{cite book|editor=E. Mills|title=Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas|publisher=Government of Palestine|location=Jerusalem|year=1932|page=91}}</ref> Хайфагийн бүтээн байгуулалт нь [[Их Британи|Их Британийг]] [[Ойрх Дорнод|Ойрх Дорнодын]] газрын тосны гол боомт, зангилаа болгох төлөвлөгөөтэй холбоотой байв. Британийн засгийн газар боомтыг хөгжүүлж, газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүд барьж, ингэснээр тус хотыг хүнд үйлдвэрлэлийн төв болгон хурдацтай хөгжүүлэхэд дөхөм болжээ. Хайфа нь бүрэн цахилгаанжсан анхны хотуудын нэг байв. Палестины цахилгааны компани [[1925 он|1925 онд]] Хайфагийн цахилгаан станцын нээлтийг хийснээр аж үйлдвэржилтийн үүд хаалгыг нээсэн. Улсын харьяа Палестины төмөр зам мөн Хайфад үндсэн цехүүдээ барьсан.<ref>Shamir, Ronen (2013) ''Current Flow: The Electrification of Palestine''. Stanford: Stanford University Press</ref> [[1947 он|1947 онд]] 70,910 орчим [[арабчууд]] (41,000 [[Ислам|мусульманчууд]] ба 29,910 [[Христ итгэл|христүүд]]), 74,230 [[Еврей|еврейчүүд]] тэнд амьдарч байжээ.<ref>{{Cite book|url=http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html|title=Supplement to a Survey of Palestine|access-date=11 April 2008|archive-date=14 Наймдугаар сар 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814220537/http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html|url-status=dead}}</ref> [[Файл:חיפה_-_מראה_חלקי-JNF013403.jpeg|thumb|Хайфа, [[1945 он]]]] === 1947–1948 оны Палестины иргэний дайн === [[1947 он|1947 оны]] 11-р сарын сүүлчээр НҮБ-ын Палестиныг хуваах төлөвлөгөөнд Хайфаг санал болгож буй Еврейчүүдийн улсын нэг хэсэг болгосон. Энэхүү шийдвэрийг эсэргүүцсэн [[Арабчууд|арабчуудын]] эсэргүүцэл нь [[Еврей|еврейчүүд]] болон [[Арабчууд|арабчуудын]] хоорондох тэмцэл болон хувирч, арванхоёрдугаар сард хэдэн арван хүн амь үрэгдэв. Хайфа хотын араб хорооллууд эмх замбараагүй байдалд байсан. Орон нутгийн Арабын үндэсний хороо нөхцөл байдлыг тогтворжуулахын тулд гарнизон зохион байгуулж, айдаст автсан оршин суугчдыг тайвшруулахыг оролдов. Хэчнээн их хүчин чармайлт гаргасан ч араб оршин суугчид еврей хорооллуудтай хил залгаа гудамжуудыг орхиж, 250 орчим араб гэр бүл Халиса хорооллыг орхисон.<ref>[[Yoav Gelber]], ''Independence Versus Nakba''; Kinneret–Zmora-Bitan–Dvir Publishing, 2004, {{ISBN|965-517-190-6}}, pp.136–137</ref> [[1947 он|1947 оны]] [[12 сарын 30|12 сарын 30-нд]] [[Иргун Цвай Леуми|Иргуний]] гишүүд Хайфа дахь Нэгдсэн боловсруулах үйлдвэрийн хаалганы гадна байсан [[арабчууд]] руу бөмбөг шидэж, зургаан хүн алагдаж, 42 хүн шархаджээ.<ref>{{Citation|title=The Israel/Palestine Question|author-link=Ilan Pappé|first=Ilan|last=Pappé|publisher=[[Routledge]]|year=1999|isbn=978-0-415-16947-9}}</ref> Үүний хариуд тус компанийн араб ажилчид 39 еврей ажилчныг хөнөөсөн юм. Еврей [[Хагана]] зэвсэгт бүлэглэл газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн олон араб ажиллагсдын амьдардаг арабын Балад аш-Шайх тосгонд дайралт хийв.<ref>Benny Morris, ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited'', p101.</ref> Хайфа дахь Британийн цэргийн хүчин [[1948 он|1948 оны]] [[4 сарын 21|4 сарын 21-нд]] хотын ихэнх нутгаас гарч, боомтын байгууламжуудыг хянасаар байв. Хотын дарга Шабтай Леви болон бусад еврей удирдагчид [[Арабчууд|арабчуудыг]] явахгүй байхыг уриалав.<ref>Morris, Benny (1987), ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem, 1947–1949''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-33028-9}}. Page 315. Quoting CP v/4/102, Stockwell Report. He comments: "Nor is there any evidence that a "massacre" took place in the town."</ref> [[Файл:שנות_ה-_50-.jpg|thumb|[[1950 он|1950-иад оны]] Хайфа хот]] === Израил улс === [[1948 он|1948 оны]] [[5 сарын 14|5 сарын 14-ний]] өдөр [[Израил|Израил улс]] байгуулагдсаны дараа Хайфа нь [[Израил|Израилд]] [[Еврей|еврейчүүдийн]] цагаачлах гарц болсон. [[1948 он|1948 оны]] [[Араб-Израилын дайн|Араб-Израилын дайны]] үеэр Хайфагийн хорооллууд заримдаа зөрчилдөөнтэй байсан. Дайны дараа еврей цагаачид шинэ хорооллуудад суурьшиж эхэлсэн.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=History since Independence|access-date=9 April 2008|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2|publisher=Haifa Municipality|archive-date=12 Арван хоёрдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212183755/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2|url-status=dead}}</ref> [[1953 он|1953 онд]] зам тээврийн мастер төлөвлөгөө болон ирээдүйн [[Архитектур|архитектурын]] төлөвлөгөөг гаргасан. [[Тел-Авив]] нь нийслэлийн статустай болсон бол Хайфа бүс нутгийн нийслэл болох үүргээ алдав. [[Ашдод|Ашдодод]] боомт нээгдсэн нь үүнийг улам даамжруулав. Израилын Аялал жуулчлалын яам Тиберийг аялал жуулчлалын төв болгон хөгжүүлэхэд анхаарч ажиллахад Хайфа хотын аялал жуулчлал буурчээ. Гэсэн хэдий ч Хайфагийн хүн ам 1970-аад оны эхээр 200,000-д хүрч, [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсаас]] ирсэн олон тооны цагаачид хотын хүн амыг 35,000-аар нэмэгдүүлжээ. Израилын анхны өндөр технологийн парк 1970-аад онд Хайфад нээгдэв. [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] үеийн түүхэн олон барилга байгууламжийг нурааж, 1990-ээд онд Хуучин хотын томоохон хэсгийг нурааж, хотын захиргааны шинэ төв байгуулах ажлыг эхлүүлжээ.<ref name="Johal">{{cite web|title=Sifting Through the Ruins: Historic Wadi Salib Under Pressure.|first=Am|last=Johal|publisher=Media Monitors Network|date=18 August 2004|url=http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928015832/http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure|archive-date=28 September 2007}}</ref> [[1999 он|1999]]-[[2003 он|2003]] онуудад [[Палестин|Палестины]] хэд хэдэн террорист халдлага Хайфад болж, 68 энгийн иргэн амиа алджээ. [[2006 он|2006 онд]] Хайфа хотыг Ливаны 2-р дайны үеэр [[Хезболла|Хезболла бүлэглэлийн]] 93 пуужингаар цохиж,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5318424.stm|title=In focus: Haifa|access-date=9 April 2008|work=BBC News|date=6 September 2006}}</ref> 11 иргэний аминд хүрсэн. Пуужин харвасан газруудын дотор галт тэрэгний буудал, газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн цогцолбор байв.<ref>{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3276392,00.html|title=8 killed in rocket attack on Haifa – Israel News, Ynetnews|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=12 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/840990.html|title=Katyusha rocket hit Haifa oil refineries complex during Second Lebanon War|work=Haaretz|access-date=5 May 2009|archive-date=24 Долдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724135023/http://www.haaretz.com/hasen/spages/840990.html|url-status=dead}}</ref> == Хүн ам == {{Хүн амын түүхэн тоо|1800|15=1972|footnote=|align=right|24=279600|23=2016|22=264407|21=2008|20=255914|19=1995|18=225775|17=1983|16=219559|14=183021|1000|13=1961|12=145140|11=1947|10=24600|9=1922|8=20000|7=1914|6=6000|5=1880|4=2000|1840|percentages=pagr}} Хайфа нь 103,000 өрх буюу 285,316 хүн амтай, [[Израил|Израилд]] хэмжээгээрээ гуравт ордог хот. Хуучин [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсын]] цагаачид Хайфа хотын хүн амын 25% -ийг бүрдүүлдэг.<ref name="Stats2003">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf|title=The Arab Population of Israel 2003|access-date=3 January 2008|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201024709/http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf|archive-date=1 December 2007|url-status=dead}}</ref> Израилын Статистикийн төв товчооны мэдээллээр [[арабчууд]] Хайфа хотын хүн амын 10% -ийг эзэлдэг бөгөөд ихэнх нь Вади Ниснас, Аббас, Халисса хороололд амьдардаг.<ref>Faier, Elizabeth (2005) ''Organizations, Gender, and the Culture of Palestinian Activism in Haifa, Israel: fieldwork and Palestinians in Israel New venues: nongovernmental organizations and social change Activism: support, conflict, and ideas Two tales of a city: history, space, and identity Honor, land, and protest ...'' Routledge, {{ISBN|0-415-94951-3}}</ref> 1994-2009 оны хооронд [[Тел-Авив]], [[Иерусалим|Иерусалимтай]] харьцуулахад тус хотод хүн амын тоо буурч, хөгшрөлт ихэсч байсан бөгөөд залуучууд боловсрол, ажлын байр хайхын тулд улсын төв рүү нүүсээр байгаа. Гэсэн хэдий ч шинэ төслүүд болон дэд бүтцийн шинэчлэлтийн үр дүнд хот хүн амынхаа бууралтыг зогсоож, шилжилт хөдөлгөөнийг бууруулж, хот руу чиглэсэн дотоод шилжих хөдөлгөөнийг татав. [[2009 он|2009 онд]] хотод сүүлийн 15 жилийн хугацаанд анх удаа хүн амын эерэг өсөлттэй гарчээ.<ref name="demo">{{cite web|url=http://urbaneconomics.blogspot.com/2006/12/is-haifa-aging.html|publisher=urbaneconomics.blogspot.com|title=Is Haifa Ageing?|access-date=10 February 2008|date=6 December 2006|work=Central Bureau of Statistics, Statistical Abstract of Israel, no. 56, 2005}}</ref> [[2016 он|2016 онд]] батлагдсан хөгжлийн төлөвлөгөөнд 2025 он гэхэд Хайфа хотын хүн амыг 330,000 оршин суугчидтай болгохоор зорьж байна.<ref name="globes">{{cite web|title=Haifa plans for 55,000 more residents by 2025|url=https://en.globes.co.il/en/article-new-haifa-outline-plan-55000-more-residents-by-2025-1001159957|website=Globes|language=en|date=11 August 2016}}</ref> == Газар зүй == Хайфа нь [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эрэг хавиар, [[Европ]], [[Африк]], [[Ази]] тивийг холбосон түүхэн хуурай гүүр, Кишон голын аманд байрладаг.<ref>{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/worldclock/city.html?n=1504|title=Haifa, Israel|publisher=Timeanddate.com|access-date=20 March 2008}}</ref> [[Кармел уул|Кармел уулын]] хойд энгэр, Хайфа булангийн эргэн тойронд байрладаг тус хот гурван давхаргад хуваагддаг.<ref name="tiers">{{cite web|url=http://www.tourism.gov.il/Tourism_Euk/Destinations/Haifa/general+info.htm|title=Haifa – General info|access-date=20 March 2008|publisher=Israeli Ministry of Tourism}}</ref> Хамгийн нам давхарга нь Хайфа боомтыг оролцуулаад худалдаа, аж үйлдвэрийн төв юм. Дунд түвшин нь [[Кармел уул|Кармел уулын]] энгэрт байрладаг бөгөөд хуучин хорооллуудаас бүрддэг бол дээд түвшин нь орчин үеийн хорооллуудаас бүрддэг. Хайфа нь [[Тел-Авив|Тель-Авив]] хотоос хойд зүгт 90 км зайд байрладаг бөгөөд [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эргийн олон тооны наран шарлагын газруудтай.<ref>{{cite web|url=http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|title=Road Distances Chart|publisher=Israel Ministry of Tourism|access-date=20 March 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409211830/http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|archive-date=9 April 2008}}</ref>{{wide image|Haifa BW 4.JPG|1000px|Кармел уулаас авсан Хайфа хотын дэлгэмэл зураг|align-cap=center}} == Уур амьсгал == Хайфа нь халуун хуурай зун, зөөлөн бороотой өвөлтэй [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] уур амьсгалтай.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/text_761575008___2/israel.html|title=Israel|access-date=20 March 2008|encyclopedia=Encarta|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028171259/http://encarta.msn.com/text_761575008___2/Israel.html|archive-date=28 October 2009|url-status=dead}}</ref> Гурван сард хавар ирэхэд температур нэмэгдэж эхэлдэг. Зуны дундаж температур 26°[[Цельсийн градус|C]], өвлийн улиралд 12°[[Цельсийн градус|C]]. Хайфад цас ховор ордог боловч, зарим үед өглөө 3°[[Цельсийн градус|C]] байх үед цас орох тохиолдол байдаг. Агаарын чийгшил жилийн туршид их байдаг бөгөөд бороо ихэвчлэн 9-р сараас 5-р сарын хооронд ордог. Жилийн дундаж [[хур тунадас]] нь 629 мм. {{Уур амьсгалын хүснэгт |location=[[Хайфа нисэх буудал]] (5 м / 16 фут) (Хэм: 1995–2010, Туйлшрал 1898–2011, Хур тунадас: 1980–2010) |metric first=yes |single line=yes |Jan record high C=27.0 |Feb record high C=30.4 |Mar record high C=38.0 |Apr record high C=42.5 |May record high C=44.6 |Jun record high C=43.5 |Jul record high C=37.8 |Aug record high C=37.8 |Sep record high C=41.8 |Oct record high C=41.4 |Nov record high C=36.0 |Dec record high C=31.5 |Jan avg record high C=22.6 |Feb avg record high C=25.0 |Mar avg record high C=29.9 |Apr avg record high C=35.5 |May avg record high C=36.2 |Jun avg record high C=34.6 |Jul avg record high C=35.2 |Aug avg record high C=34.1 |Sep avg record high C=34.7 |Oct avg record high C=35.4 |Nov avg record high C=30.3 |Dec avg record high C=24.7 |year avg record high C= |Jan high C=17.8 |Feb high C=18.6 |Mar high C=20.9 |Apr high C=23.8 |May high C=26.5 |Jun high C=29.5 |Jul high C=31.6 |Aug high C=31.6 |Sep high C=30.2 |Oct high C=27.9 |Nov high C=24.4 |Dec high C=19.8 |year high C= |Jan mean C=13.9 |Feb mean C=14.4 |Mar mean C=16.5 |Apr mean C=19.4 |May mean C=22.4 |Jun mean C=25.7 |Jul mean C=28.0 |Aug mean C=28.4 |Sep mean C=26.7 |Oct mean C=23.7 |Nov mean C=19.8 |Dec mean C=15.8 |year mean C= |Jan low C=10.0 |Feb low C=10.2 |Mar low C=12.1 |Apr low C=14.8 |May low C=18.2 |Jun low C=21.9 |Jul low C=24.4 |Aug low C=25.1 |Sep low C=23.2 |Oct low C=19.5 |Nov low C=15.1 |Dec low C=11.8 |year low C=15.9 |Jan avg record low C=5.4 |Feb avg record low C=6.1 |Mar avg record low C=7.6 |Apr avg record low C=9.5 |May avg record low C=13.7 |Jun avg record low C=18.4 |Jul avg record low C=21.7 |Aug avg record low C=22.7 |Sep avg record low C=19.5 |Oct avg record low C=14.8 |Nov avg record low C=9.9 |Dec avg record low C=7.3 |year avg record low C= |Jan record low C=-1.6 |Feb record low C=-3.5 |Mar record low C=2.0 |Apr record low C=4.3 |May record low C=9.6 |Jun record low C=13.0 |Jul record low C=17.0 |Aug record low C=17.9 |Sep record low C=14.2 |Oct record low C=8.5 |Nov record low C=5.0 |Dec record low C=0.2 |year record low C= |rain colour=green |Jan rain mm=124.9 |Feb rain mm=95.2 |Mar rain mm=52.8 |Apr rain mm=23.6 |May rain mm=2.7 |Jun rain mm=0.1 |Jul rain mm=0.0 |Aug rain mm=0.0 |Sep rain mm=1.2 |Oct rain mm=28.0 |Nov rain mm=77.8 |Dec rain mm=135.5 |unit rain days=0.1 мм |Jan rain days=13.9 |Feb rain days=11.7 |Mar rain days=8.6 |Apr rain days=3.6 |May rain days=1.4 |Jun rain days=0.1 |Jul rain days=0.1 |Aug rain days=0 |Sep rain days=0.8 |Oct rain days=3.9 |Nov rain days=8.0 |Dec rain days=11.8 |source 1=''Израилын Цаг Уурын Алба''<ref name=IMS>{{cite web |url=http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/TempNormals.htm |title=Temperature average |publisher=Израилын Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618145923/http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/TempNormals.htm |archive-date=2013-06-18}}{{in lang|he}}</ref><ref name=Rain>{{cite web |url=http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/RainNormals.htm |title=Precipitation average |access-date=2026-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925080227/http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/RainNormals.htm |archive-date=2011-09-25}}{{in lang|he}}</ref> }} == Эдийн засаг == [[Файл:Haifa_Refinery_by_David_Shankbone.jpg|thumb|Хайфагийн газрын тос боловсруулах үйлдвэр]] [[Файл:Matam_hi-tech_park_(Haifa).jpg|thumb|Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв Матам]] Израилын "Хайфа ажилладаг, [[Иерусалим]] залбирдаг, [[Тел-Авив]] хөгжилддөг" гэсэн нийтлэг үг Хайфа нь ажилчид, аж үйлдвэржсэн хот гэдгээрээ нэр хүндтэй болохыг нотолж байна.<ref>{{Cite news|title=Tel Aviv: "Haifa works, Jerusalem prays, and Tel Aviv plays"|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works,-Jerusalem-prays,-and-Tel-Aviv-plays%22.html|access-date=23 March 2008|work=The Daily Telegraph|location=London|date=14 November 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415113817/http://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works%2C-Jerusalem-prays%2C-and-Tel-Aviv-plays%22.html|archive-date=15 April 2008|url-status=dead}}</ref> Хайфа хотын аж үйлдвэрийн бүс нь хотын зүүн хэсэгт, [[Кишон гол|Кишон голын]] эргэн тойронд байрладаг. Энд Израилын газрын тос боловсруулах хоёр үйлдвэрийн нэг болох Хайфа газрын тос боловсруулах үйлдвэр байрладаг (нөгөө үйлдвэр нь [[Ашдод|Ашдодод]] байрладаг). Хайфа газрын тос боловсруулах үйлдвэр жилд 9 сая тонн (66 сая [[баррель]]) түүхий нефть боловсруулдаг.<ref name="foundation">{{cite web|url=http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm|title=Haifa Today|access-date=21 March 2008|publisher=Haifa Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415062842/http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm|archive-date=15 April 2008|url-status=dead}}</ref> 1930-аад онд баригдсан өнөө үед ашиглагдаагүй, 80 метрийн өндөртэй хөргөгч цамхаг нь Британийн мандатын үед баригдсан хамгийн өндөр барилга байв.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=haifaoilrefinerycoolingtowers-haifa-israel|title=Haifa Oil Refinery Cooling Towers|access-date=17 February 2008|publisher=Emporis.com}}</ref> Матам (Merkaz Ta'asiyot Mada - Scientific Industries Center гэсэн үг) нь [[Израил|Израилын]] хамгийн том, хамгийн эртний бизнес парк бөгөөд тус хотын өмнөд хэсэгт байрладаг бөгөөд Израил болон олон улсын өндөр технологийн компаниудын олон тооны үйлдвэр, судалгаа, шинжилгээний байгууламжийг байрлуулдаг: [[Apple]], [[Amazon.com|Amazon]], Abbot, Cadence, [[Intel]], IBM, Magic Leap, [[Microsoft]], Motorola, [[Google]], Yahoo!, Elbit, CSR, Philips, PwC, Amdocs гэх мэт.<ref>{{cite web|url=http://www.american.edu/carmel/ab5293a/Casestudy/Israel/israel.htm|title=Israel|publisher=American.edu|access-date=17 February 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haifa.il.ibm.com|title=IBM Haifa Labs|access-date=27 January 2008|publisher=IBM Haifa Labs|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308204625/http://www.haifa.il.ibm.com/|archive-date=8 March 2008|url-status=dead}}</ref> Хайфагийн худалдааны төвүүд нь Хуцот Хамифратц, Хорев Центр Молл, Панорама Центр, Кастра Центр, Колони Центр (Лев Ха-Мошава), Ханеви'им Тауэр Молл, Каньон Хайфа, Лев Хамифратц Молл, Гранд Каньон юм. [[2010 он|2010 онд]] Монокл сэтгүүл Хайфаг бизнесийн хамгийн ирээдүйтэй, дэлхийн хамгийн том хөрөнгө оруулалтын боломж бүхий хотоор тодруулсан. Хайфа хотын захиргаа зам, дэд бүтцэд 350 гаруй сая доллар зарцуулсан бөгөөд барилга барих зөвшөөрлийн тоо өмнөх хоёр жилд 83 хувиар өссөн байна.<ref name="Monocle">{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3988794,00.html|title=Haifa: Greatest business potential|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=24 March 2013}}</ref> [[2014 он|2014 онд]] Тел-Авивын Хөрөнгийн биржтэй өрсөлдөхүйц технологид суурилсан хөрөнгийн бирж байгуулна гэж зарласан.<ref>{{cite web|url=http://www.globes.co.il/en/article-haifa-plans-technology-stock-market-1000963887|title=Archived copy|access-date=2015-12-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222081450/http://www.globes.co.il/en/article-haifa-plans-technology-stock-market-1000963887|archive-date=22 December 2015}}</ref> Хайфа хотын захиргаа хотыг Хойд Израилын аялал жуулчлалын төв болгохоор зорьж байгаа бөгөөд тэндээс аялагчид өдөржингөө [[Акко]], [[Назарет]], [[Тибери]], Галиль зэрэг газруудаар аялах боломжийг олгохоор зорьж байна.<ref name="hotels">{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4319604,00.html|title=Dozens of hotels planned in Haifa|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=12 March 2013}}</ref> 7.75 акр талбай дээр 85,000 метр квадрат талбай бүхий таван барилгыг багтаасан шинэ амьдралын шинжлэх ухааны аж үйлдвэрийн паркийг Матам аж үйлдвэрийн парктай зэрэгцүүлэн барьж байна.<ref>{{cite web|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000756854&fid=1124|title=Building to begin on Haifa life sciences park|work=Globes|date=13 June 2012|access-date=24 March 2013}}</ref> === Аялал жуулчлал === [[2005 он|2005 онд]] Хайфа хотод нийт 1462 өрөө бүхий 13 зочид буудал байжээ.<ref name="tourism">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf|title=Hotels and Tourism|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|access-date=14 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226230016/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf|archive-date=26 February 2008|url-status=dead}}</ref> Тус хот нь 17 километр эргийн шугамтай бөгөөд үүнээс 5 километр наран шарлагын газар юм.<ref name="leisure">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070330013119/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|url-status=dead|archive-date=30 March 2007|title=Leisure Activity|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|page=56|access-date=14 February 2008}}</ref> Хайфагийн аялал жуулчлалын гол үзмэр нь [[Бахайн ертөнцийн төв ордон|Бахайн ертөнцийн төв]] бөгөөд Бабын алтан бөмбөгөр сүм, хүрээлэн буй орчны цэцэрлэгүүд байдаг.<ref>{{cite web|url=http://terraces.bahai.org/terraces.en.html|title=Terraces of the Shrine of the Bab|access-date=11 April 2008|archive-date=23 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423225420/http://terraces.bahai.org/terraces.en.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bahai.org/dir/bwc|title=Baha'i World Center|access-date=20 March 2008|publisher=[[Baháʼí International Community]]}}</ref> [[2005 он|2005]]-[[2006 он|2006 оны]] хооронд 86,037 хүн бурхан шүтлэгт зочилжээ. [[2008 он|2008 онд]] [[Бахайн ертөнцийн төв ордон|Бахайн цэцэрлэгүүдийг]] [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-гийн]] дэлхийн өвд бүртгэжээ. Хайфа хотын захиргааны захиалгаар [[2007 он|2007 онд]] гаргасан тайланд илүү олон зочид буудал, Хайфа-[[Акко]]-Кесарийн хоорондох гаталга онгоцны шугам барих, боомтын баруун бэхэлгээг амралт, зугаа цэнгэлийн бүс болгон хөгжүүлэх, орон нутгийн нисэх онгоцны буудал, боомтыг өргөтгөх шаардлагатай байгааг дурджээ.<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/864746.html|title=Making Haifa into an international tourist destination|date=30 May 2007|access-date=10 March 2008|work=Haaretz|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415044437/http://www.haaretz.com/hasen/spages/864746.html|url-status=dead}}</ref> == Урлаг ба соёл == [[Файл:South_Dado_Beach_-_Hof_HaCarmel_-_Haifa_(1506044661).jpg|left|thumb|Дадо далайн эрэг дагуух зугаалгын газар]] [[Файл:Folk_dancing_in_Dado_Beach,_Haifa_2015.JPG|thumb|Ардын бүжиг]] Хайфа нь боомт, аж үйлдвэрийн хотын дүр төрхтэй хэдий ч хойд Израилын соёлын төв юм. 1950-иад оны үед хотын дарга [[Абба Хуши]] зохиолч, яруу найрагчдыг хот руу нүүхийг уриалахад онцгой хүчин чармайлт гаргаж, тус улсад байгуулагдсан анхны хотын театр болох Хайфа театрыг байгуулжээ.<ref name="culture">{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng//modules/article/view.category.php/19|title=Culture & Leisure|publisher=Tour-Haifa.co.il|access-date=18 February 2008|archive-date=11 Дөрөвдүгээр сар 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110411140703/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.category.php/19|url-status=dead}}</ref> Хотын бусад театруудад Кригерийн урлагийн төв, Раппапортын урлаг соёлын төв багтдаг. Конгрессийн төв нь үзэсгэлэн, концерт, тусгай арга хэмжээ зохион байгуулдаг.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c19/148|title=The Congress Center|publisher=Haifa Municipality|access-date=2 April 2008|archive-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119054714/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c19/148|url-status=dead}}</ref> [[1975 он|1975 онд]] байгуулагдсан Хайфа кино театрт суккотын баярын өдрүүдэд жил бүр Хайфагийн олон улсын кино наадам болдог.<ref>{{cite web|url=http://www.haifasymphony.co.il/eabout.asp|title=Haifa Symphony|access-date=20 January 2008|publisher=Haifa Symphony|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217224625/http://www.haifasymphony.co.il/eabout.asp|archive-date=17 December 2007}}</ref> Хайфа нь 29 [[Кино театр|кино театртай]]. Тус хот орон нутгийн "Едиот Хайфа" сонинг эрхлэн гаргадаг бөгөөд өөрийн Хайфа радио станцтай. Израилын [[араб хэл]] дээр гардаг Аль-Иттихад, Аль-Мадина сонинууд мөн Хайфад байрладаг. 1990-ээд оны үед Хайфа хотод [[Боб Дилан]], Ник Кэйв, Блур, П.Ж.Харви нарын оролцсон Хайфа рок & блюз фестивалийг зохион байгуулж байжээ. === Музей === [[Файл:P1190557_-_בית_הטכניון_ההיסטורי_-_החצר.JPG|thumb|Үндэсний шинжлэх ухааны музей, Хайфа]] Хайфа нь арав гаруй музейтэй.<ref name="museums">{{cite web|url=http://www.get2israel.com/Destinations/haifa.aspx|title=Haifa Museums|publisher=Get2Israel.com|access-date=18 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080229091637/http://www.get2israel.com/Destinations/haifa.aspx|archive-date=29 February 2008}}</ref> Хамгийн алдартай музей бол Израилын Шинжлэх ухаан, технологи, сансар судлалын үндэсний музей бөгөөд [[2004 он|2004 онд]] бараг 150,000 хүн музейг зочилсон байна. Энэхүү музей нь Хадар хорооллын Технионы хуучин барилгад байрладаг. Японы уран зургийн Тикотины музей нь зөвхөн [[Японы урлагт]] зориулагдсан [[Ойрх Дорнод|Ойрх Дорнодын]] цорын ганц музей юм. Хайфад орших бусад музейд Эртний түүхийн музей, Үндэсний далайн музей ба Хайфа хотын музей, Хехтийн музей, Дагоны археологийн үр тариа боловсруулах музей, Төмөр замын музей, Нууц цагаачдын болон тэнгисийн цэргийн музей багтдаг. Зураач Херманн Струкийн хуучин гэр, студи нь одоо Херманн Струкийн музей болжээ.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c21/123|title=The Mane Katz Museum|access-date=25 January 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=13 Гуравдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313222222/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c21/123|url-status=dead}}</ref> Ган Ха-Эм цэцэрлэгт хүрээлэн дэх Хайфагийн амьтны хүрээлэнд одоо [[Израил|Израил улсад]] устаж үгүй болсон Сирийн хүрэн баавгай бүхий жижиг амьтдын цуглуулга байдаг. == Засгийн газар == [[1940 он|1940 онд]] анхны еврей хотын даргаар Шабтай Леви сонгогдов. Левигийн хоёр орлогч нь [[Арабчууд|араб]] (нэг нь [[Ислам|мусульман]], нөгөө нь [[Христ итгэл|христийн]] шашинтай) байсан бөгөөд зөвлөлийн үлдсэн хэсэг нь дөрвөн [[еврей]], зургаан [[Арабчууд|арабаас]] бүрдсэн байв.<ref name="govt">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kUOK3a6hAMsC&q=haifa+municipality&pg=PA129|title=Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics|last=Daniel Monterescu|first=Dan Rabinowitz|pages=113–132|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|access-date=26 July 2009|isbn=978-0-7546-4732-4|year=2007}}</ref> Өнөөдөр Хайфаг хотын дарга [[Эйнат Калиш-Ротем]] тэргүүтэй 12 дахь хотын зөвлөл удирдаж байна. Хотын сонгуулийн үр дүн нь Кнессетийн сонгуультай адил зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг шийддэг. Хотын зөвлөл нь хотод хууль тогтоох зөвлөл бөгөөд туслах хууль батлах бүрэн эрхтэй.<ref name="council">{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117042303/http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/|archive-date=17 January 2008|title=City Council Overview|language=he|publisher=Haifa Municipality}}</ref> [[2003 он|2003 онд]] сонгогдсон 12 дахь зөвлөл 31 гишүүнтэй бөгөөд либерал Шинуй-Ногоонууд хамгийн олон суудал авсан (6), [[Ликуд]] 5 суудалтай хоёрт орсон.<ref name="councillors">{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/members.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117045014/http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/members.htm|archive-date=17 January 2008|title=Members of the 12th City Council|language=he|publisher=Haifa Municipality}}</ref> === Хотын дарга нар === [[Файл:PikiWiki_Israel_6692_haifa_city_hall.jpg|thumb|Хотын захиргаа]] {{Div col}} * [[Наджиб Эффенди аль-Ясин]] (1873–77) * [[Ахмад Эффенди Джалаби]] (1878–81) * [[Мустафа Бей аль-Салих]] (1881–84) * [[Мустафа Паша аль-Халил]] (1885–1903) * [[Джамиль Садик]] (1904–10) * [[Рифат аль-Салах]] (1910–11) * [[Ибрахим аль-Халил]] (1911–13) * [[Абд аль-Рахман аль-Хадж]] (1920–27) * [[Хасан Бей Шукри]] (1914–20, 1927–40) * [[Шабтай Леви]] (1940–51) * [[Абба Хуши]] (1951–1969) * [[Моше Флиманн]] (1969–1973) * [[Йосеф Альмоги]] (1974–1975) * [[Йерухам Цейсель]] (1975–1978) * [[Ари Гурель]] (1978–1993) * [[Амрам Мицна]] (1993–2003) * [[Гиора Фишер]] (түр хотын дарга, 2003) * [[Йона Яхав]] (2003–2018) * [[Эйнат Калиш-Ротем]] (2018-2024) * [[Йона Яхав]] (2024–одоо үе) {{Div col end}} == Эмнэлгийн байгууламж == [[Файл:Rambam_Health_Care_Campus_Main_Building.JPG|thumb|Рамбам эрүүл мэндийн төв]] [[Файл:Haifa_U_Rabin_Building.jpg|thumb|[[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургууль]], Рабин барилга]] Хайфа хотын эрүүл мэндийн байгууллагууд нийт 4000 эмнэлгийн ортой.<ref>{{cite web|url=http://www.rambam.org.il/Home+Page/Research/default.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071108234444/http://www.rambam.org.il/Home+Page/Research/default.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2007|title=research at rambam|publisher=Rambam.org.il|access-date=5 May 2009}}</ref> Хамгийн том эмнэлэг бол 2004 онд 78000 хүн хэвтэн эмчлүүлсэн 900 ортой, засгийн газрын мэдэлд байдаг Рамбам эмнэлэг юм.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5197326.stm|title=Haifa hospital in the firing line|first=Raffi|last=Berg|work=BBC News|date=20 July 2006|access-date=5 January 2010}}</ref> Бнай-Цион эрүүл мэндийн төв, Кармел эмнэлэг тус бүр 400 ортой. Хайфа нь 20 гэр бүлийн эрүүл мэндийн төвтэй. 2004 онд Хайфад байдаг эмнэлэгүүдэд нийт 177.478 хүн хэвтэн эмчлүүлсэн байна. Рамбам эрүүл мэндийн төв нь 2006 онд Ливаны хоёрдугаар дайны үеэр галын шууд шугаманд байсан тул өвчтөнүүдээ хамгаалахын тулд тусгай урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах шаардлагатай болсон.<ref>{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3287614,00.html|title=Haifa hospital goes underground|work=Ynetnews|access-date=18 February 2008|date=7 August 2006|first=Ahiya|last=Raved}}</ref> == Боловсрол == Хайфад олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн хоёр их сургууль, хэд хэдэн коллеж байрладаг. [[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургууль]] нь 1963 онд байгуулагдсан бөгөөд Кармел уулын оргилд байдаг. 30 давхар Эшкол цамхгийн дээд давхарт Израилын хойд хэсгийг дэлгэмэл байдлаар харуулдаг. Археологи, уран зургийн чухал цуглуулгатай Хехтийн музей нь [[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургуулийн]] кампуст байрладаг. [[Технион - Израилын технологийн дээд сургууль]] нь 1912 онд байгуулагдсан. 18 факультет, 42 эрдэм шинжилгээний хүрээлэнтэй. Анхны байрлаж байсан барилгад одоо Хайфагийн шинжлэх ухааны музей байрладаг. Израилын анхны технологийн ахлах сургууль болох Босмат нь 1933 онд Хайфа хотод байгуулагдсан.<ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/894017.html|title=The closing of a dream come true|access-date=25 January 2008|work=Haaretz|archive-date=3 Арван хоёрдугаар сар 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203085715/http://www.haaretz.com/hasen/spages/894017.html|url-status=dead}}</ref> 2006–2007 оны байдлаар Хайфа 70 бага сургууль, 23 дунд сургууль, 28 ахлах сургууль, 8 мэргэжлийн дунд сургуультай байв. Хайфа хотын цэцэрлэгт 5133, бага сургуульд 2081, дунд сургуульд 7911, ахлах сургуульд 8072, мэргэжлийн дунд сургуульд 2646, бүрэн дунд сургуулийн 2068 сурагч хичээллэж байв.<ref name="edu">{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Education/Y2007/Download/EducationDL.pdf|title=Education|access-date=14 February 2008|date=1 June 2007|publisher=Haifa Municipality|work=Haifa Statistical Yearbook 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226230026/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Education/Y2007/Download/EducationDL.pdf|archive-date=26 February 2008|url-status=dead}}</ref> Оюутнуудын 86% нь [[Еврей хэл|еврей хэлээр]] ярьдаг, 14% нь [[Араб хэл|араб]] сургуулиудад сурч байсан. 2004 онд Хайфа хот нийт 367.323 ширхэг ном хадгалдаг 16 хотын номын сантай.<ref>{{cite web|last=Ratner|first=David|url=http://www.haaretz.com/print-edition/business/haifa-s-christian-schools-lead-the-league-1.123464|title=Haifa's Christian schools lead the league|work=Haaretz|date=25 May 2004|access-date=24 March 2013|archive-date=3 Есдүгээр сар 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903212521/http://www.haaretz.com/print-edition/business/haifa-s-christian-schools-lead-the-league-1.123464|url-status=dead}}</ref> == Тээвэр == === Нийтийн тээвэр === [[Файл:Haifa_cable_car.jpg|thumb|Кармел уулаас Бат Галим руу бууж буй кабель машин]] Хайфад зургаан төмөр замын өртөө, Кармелит, одоогоор [[Израил|Израилын]] цорын ганц метроны систем үйлчилдэг. [[Израил|Израилын]] төмөр замын [[Нагария]]-[[Тел-Авив|Тел-Авивын]] эрэг орчмын төмөр замын гол шугам Хайфагийн булангийн эргээр дайран өнгөрдөг бөгөөд хотын дотор зургаан буудалтай. Баруун өмнөөс зүүн хойд чиглэлд эдгээр станцууд нь: Хайфа Хоф Ха-Кармел, Хайфа Бат-Галим, Хайфа Мерказ Ха-Шмона, Ха-Мифрац Централ, Хутзот Ха-Мифратц, Кирьят-Хайм. Хайфагаас [[Тел-Авив]], [[Бен-Гурион олон улсын нисэх буудал|Бен-Гурион олон улсын нисэх онгоцны буудал]], [[Нагария]], [[Акко]], [[Кирьят-Моцкин]], [[Биньямина]], [[Лод]], [[Рамла]], [[Бейт Шемеш]], [[Иерусалим]] болон бусад байршил руу шууд галт тэрэг явдаг. Хайфагийн хот хоорондын автобусны холболтыг зөвхөн хоёр терминал ажиллуулдаг Egged автобус компани гүйцэтгэдэг: * Ха-Мифрац төв автобусны буудал, Ха-Мифрац төв төмөр замын буудлын хажууд * Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төмөр замын буудалтай залгаа Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны буудал Тус улсын хойд хэсэгт байрлах шугамууд Ха-Мифрац төв автобусны буудлыг ашигладаг бөгөөд тэдгээрийн хамрах хүрээ нь [[Израил|Израилын]] хойд хэсгийн ихэнх хотуудыг хамардаг. Өмнө зүг рүү чиглэсэн шугамууд Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны зогсоолыг ашигладаг. [[Файл:The_New_Carmelit_08-10-2018.jpg|left|thumb|Кармелит нь газар доорхи төмөр зам бөгөөд одоогоор Израилын цорын ганц метроны систем юм]] Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны буудлаас шууд хүрэх газрууд нь [[Тел-Авив]], [[Иерусалим]], [[Эйлат]], [[Раанана]], [[Нетания]], [[Хадера]], [[Зихрон-Яаков]], Атлит, [[Тират-Кармель]], [[Бен-Гурион олон улсын нисэх буудал|Бен-Гурион олон улсын нисэх онгоцны буудал]] орно. Автобусны шугамууд бямба гарагийн өглөөнөөс хойш хот даяар хөнгөлөлттэй хуваарийн дагуу ажилладаг. 2008 оны зуны туршид эдгээр шугамууд долоо хоногт 7 шөнө ажилласан. Хайфа нь [[Израил|Израилын]] зуны цагт бямба гарагт далайн эрэг рүү автобусаар үйлчилдэг цорын ганц хот юм. [[Файл:Port_of_Haifa_2752-1.jpg|thumb|Хайфа хотын боомт]] Хайфагийн газар доорхи төмөр замын системийг Кармелит гэдэг. Энэ бол Парис талбайгаас Кармел уулын Ган Ха-Эм хүртэл явдаг төмөр зам дээрх газар доорхи фуникуляр юм.<ref>{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|title=The Carmelit|access-date=19 February 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=4 Тавдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504211823/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|url-status=dead}}</ref> Нэг зам, зургаан өртөө, хоёр галт тэргээр дэлхийн хамгийн богино метроны шугамаар Гиннесийн номонд бичигджээ. === Агаар болон далайн тээвэр === [[Хайфа нисэх онгоцны буудал]] нь [[Тел-Авив]], [[Эйлат]] руу нисэх дотоодын нислэгүүд болон [[Кипр]], [[Грек]], [[Йордан]] руу олон улсын нислэгийн нислэг үйлддэг. Хайфа хотоос нислэг үйлддэг онгоцууд нь Аркия, Исраир юм. Хөлөг онгоцнууд Хайфа боомтоос Зүүн Газар дундын тэнгис, Өмнөд Европ, Хар тэнгисийн чиглэлүүд хүртэл үйлчилдэг. === Зам === Хайфа ба тус улсын төв лүү аялахад далайн эргийн дагуух гол хурдны авто зам болох хурдны зам 2-оор дамжин өнгөрөх боломжтой. 4-р хурдны зам нь Хайфагийн хойд эрэг дагуу, мөн хурдны зам 2-оос урагш, дотогшоо урсдаг. Өмнө нь Хайфагийн хойд талын хурдны замын дагуух хөдөлгөөн хотын төв хэсгээр дайрч өнгөрөх ёстой байв. [[2010 он|2010 оны]] [[12 сарын 1|12-р сарын 1-ний]] өдөр нээгдсэн Кармелийн хонгилууд энэ хөдөлгөөнийг Кармел уулын доогуур чиглүүлж хотын төвийн түгжрэлийг бууруулж байна.<ref>{{cite web|url=http://ppp.mof.gov.il/Mof/PPP/MofPPPTopNavEnglish/MofPPPProjectsEnglish/PPPProjectsListEng/TashtiotTaburaEng/Carmeltunnels/|title=Carmel Tunnels|publisher=Israel MOF|access-date=22 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120712130111/http://ppp.mof.gov.il/Mof/PPP/MofPPPTopNavEnglish/MofPPPProjectsEnglish/PPPProjectsListEng/TashtiotTaburaEng/Carmeltunnels/|archive-date=12 July 2012}}</ref> == Спорт == [[Файл:SammyOferSTD.jpg|thumb|Сами Офер цэнгэлдэх хүрээлэн]] Хайфагийн гол цэнгэлдэх хүрээлэнгүүд нь: [[УЕФА|УЕФА-гийн]] баталсан 30,780 хүний суудалтай Сами Офер цэнгэлдэх хүрээлэн, Томас Д'Александро цэнгэлдэх хүрээлэн, Неве Шаанань Атлетик цэнгэлдэх хүрээлэн. Тус хотын хөлбөмбөгийн хоёр гол клуб нь одоогоор [[Израилын Премьер Лиг|Израилын Премьер Лигт]] тоглож байгаа Маккаби Хайфа, Хапоэл Хайфа нар юм. Маккаби Израилд арван хоёр түрүүлсэн бол Хапоэл нэг түрүүлсэн. Тус хотод Израилын хөлбөмбөгийн Лигийн нэг хэсэг болох [[Йокнеам цэнгэлдэх хүрээлэн|Йокнеам цэнгэлдэх хүрээлэнд]] тоглодог Америкийн Хайфа Андердогс хэмээх хөлбөмбөгийн клуб байдаг. Лигийн анхны улирлын аварга шалгаруулах тэмцээнд баг нь хожигдсон боловч [[2005 он|2005 онд]] Израилын хөлбөмбөгийн лигтэй нэгдсэн Америкийн хөлбөмбөгийн Израилын бүрэлдэхүүнд багтаж нэг цол хүртсэн. Хайфа Хоукс бол Хайфа хотоос гаралтай [[Хоккей|хоккейн]] баг юм. [[1996 он|1996 онд]] тус хот салхин сэнтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулсан. == Ах дүү хотууд == Одоогийн байдлаар:<ref>{{cite web|title=Secretary General / Foreign Relations|url=https://www.haifa.muni.il/English/MayorsOffice/Pages/CitySecretary-.aspx|website=haifa.muni.il|publisher=Haifa|access-date=2020-01-30}}</ref> * {{flagicon|Украин}} [[Украин|Украины]] [[Одесса]] — 1992 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Массачусеттс]], [[Бостон]] — 1999 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Калифорни]], [[Сан-Франциско]] — 1984 он * {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Флорида]], [[Форт-Лодердейл]] — 2002 он * {{flagicon|Их Британи}} [[Их Британи]], [[Портсмут]] — 1962 он * {{flagicon|Их Британи}} [[Их Британи]], [[Ньюкасл апон Тайн|Ньюкасл]] — 1980 он * {{flagicon|Итали}} [[Итали]], [[Турин]] — 1997 он *{{flagicon|Дани}} [[Дани]], [[Ольборг]] — 1972 он * {{flagicon|Бельги}} [[Бельги]], [[Антверпен]] — 1986 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Бремен]] — 1978 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Дюссельдорф]] — 1988 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Майнц]] — 1987 он * {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Эрфурт]] — 2000 оны * {{flagicon|Франц}} [[Франц]], [[Марсель]] — 1962 он * {{flagicon|Кипр}} [[Кипр]], [[Лимасол]] — 2000 он * {{flagicon|Хятад}} [[Хятад]], [[Шанхай]] — 1994 он * {{flagicon|Филиппин}} [[Филиппин]], [[Манила]] — 1971 он * {{flagicon|Өмнөд Африк}} [[Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс|Өмнөд Африк]], [[Кейптаун]] * {{flagicon|Аргентин}} [[Аргентин]], [[Росарио]] — 1988 он * {{flagicon|Орос}} [[Оросын Холбооны Улс|Орос]], [[Санкт-Петербург]] — 2008 он * {{flagicon|Хятад}} [[Хятад]], [[Чөндү|Чөнду]] — 2013 он == Зургийн цомог == <gallery widths="180" heights="180" perrow="6"> Файл:Haifa genel0301.jpg|Кармел уулын баруун энгэр ба худалдаа, ажил эрхлэлтийн бүс Матам, "Каньон Азриели Хайфа" худалдааны төв, Конгрессийн төв. Файл:Technion – Israel Institute of Technology19.jpg|Технионы кампус Файл:Eshkol tower haifa u.jpg|[[Хайфа их сургууль]], Эшкол цамхаг Файл:Matam hi-tech park (Haifa).jpg|Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв Матам Файл:Haifa Convention Center09 April2013.JPG|Хурлын төв Файл:Метронит..jpg|Метронит Файл:Lev Hamifratz-Citymall.JPG|Синемол худалдааны төв Файл:Haifa South Haifa Mall OIC.jpg|«Каньон Азриэли Хайфа» худалдааны төв Файл:Karmelit.jpg|Кармелит Файл:Carmel Tunnels, Check Post entrance 1.JPG|Кармелын хонгил Файл:Hof Hacarmel IMG 9919.JPG|Леонардо зочид буудал Файл:Port of Haifa 2752-1.jpg|Хайфагийн боомт Файл:Port of Haifa - aerial view.jpg|Хайфа булан Файл:Downterraces.jpg|Бахай цэцэрлэгээс харагдах үзэмж Файл:MerkazitHaMifrtaz b.jpg|[[Израил|Израилын]] хамгийн том тээврийн төв «Мерказит ха-Мифрац» </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Haifa|Хайфа}} {{Wikinews|Haifa|Хайфа}} {{Wikivoyage|Haifa|Хайфа}} == Эшлэл == <references responsive="" /> {{Израилын хот}} {{Хайфа тойрог}} [[Ангилал:Хайфа| ]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] [[Ангилал:Хайфа тойргийн хот]] [[Ангилал:Хайфа тойрог]] [[Ангилал:Израилын хот]] dqc36tjx4ev0ky6tf5x1nofbx3nch8c 0 111002 859514 831066 2026-06-20T22:38:57Z Enkhsaihan2005 64429 859514 wikitext text/x-wiki {{Short description|АНУ-ын Арканзас мужийн нийслэл ба хамгийн том хот}} {{Redirect|Литл Рок}} {{Инфобокс суурин | name = Литл Рок | native_name = Little Rock | settlement_type = [[АНУ-ын нийслэлүүдийн жагсаалт|Мужийн нийслэл хот]] | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |perrow = 1/2/2/1 |total_width = 280 |caption_align = center |image1 = Littlerock.jpg |caption1 = Литл Рок хотын төв |image2 = William J. Clinton Presidential Library, Little Rock, Arkansas LCCN2011633870.tif |caption2 = [[Клинтоны Ерөнхийлөгчийн төв]] |image3 = Arkansas State Capitol 1.jpg |caption3 = [[Арканзас мужийн Капитол]] |image4 = Samford at Arkansas, War Memorial Stadium, Little Rock, AR, 2013.jpg |caption4 = [[Дайны дурсгалын цэнгэлдэх хүрээлэн (Арканзас)|Дайны дурсгалын цэнгэлдэх хүрээлэн]] |image5 = Facade of Central High School - Little Rock - Arkansas - USA - 01.jpg |caption5 = [[Литл Рок төв ахлах сургууль|Төв ахлах сургууль]] |image6 = Little Rock River Market 4th July, 2013.JPG |caption6 = [[Ривер Маркет дүүрэг (Арканзас, Литл Рок)|Ривер Маркет]] }} | image_flag = Flag of Little Rock, Arkansas.svg | image_seal = Little Rock, AR.png | image_blank_emblem = City of Little Rock logo.svg | blank_emblem_type = Лого | nicknames = The Rock, Rock Town, LR | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-point = none | pushpin_map = Арканзас#АНУ#Хойд Америк | pushpin_map_caption = Арканзас дахь байршил##АНУ дахь байршил | pushpin_relief = yes | pushpin_label = Литл Рок | coordinates = {{coord|34|44|10|N|92|19|52|W|region:US-AR_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|АНУ}} | subdivision_type1 = [[АНУ-ын мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = {{flag|Арканзас}} | subdivision_type2 = [[Арканзасын тойргийн жагсаалт|Тойрог]] | subdivision_name2 = [[Пьюласки тойрог, Арканзас|Пьюласки]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 6 сарын 1, 1821 | established_title1 = Нэгдсэн (суурин) | established_date1 = 11 сарын 7, 1831 | established_title2 = Нэгдсэн (хот) | established_date2 = 11 сарын 2, 1835 | government_type = [[Зөвлөл-менежерийн засгийн газар|Зөвлөл-менежер]] | leader_title = [[Литл Рок хотын даргын жагсаалт|Хотын дарга]] | leader_name = [[Бага Фрэнк Скотт]] | leader_party = [[Ардчилсан Нам (АНУ)|АН]] | governing_body = Литл Рокын Удирдах зөвлөл | unit_pref = Metric | area_total_sq_mi = 123.00 | area_total_km2 = 318.58 | area_land_sq_mi = 120.05 | area_land_km2 = 310.92 | area_water_km2 = 7.66 | area_water_sq_mi = 2.96 | area_metro_sq_mi = 4090.34 | area_metro_km2 = 10593.94 | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{cite web|title=2020 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_05.txt|publisher=АНУ-ын хүн амын тооллогын товчоо|access-date=2024-05-17|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027174357/https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_05.txt|url-status=live}}</ref> | population_as_of = [[2020 оны АНУ-ын хүн амын тооллого|2020]] | population_est = 206427 {{gain}} | pop_est_as_of = 2025 | pop_est_footnotes = <ref name="Vintage 2025 Total Population Estimates for Incorporated Places and Minor Civil Divisions; Housing Unit Estimates for the Nation, States and Counties">{{cite web|url=https://www.census.gov/newsroom/press-kits/2026/vintage-2025-city-town-pop-estimates.html|title=Vintage 2025 Total Population Estimates for Incorporated Places and Minor Civil Divisions; Housing Unit Estimates for the Nation, States and Counties|publisher=АНУ-ын хүн амын тооллогын товчоо|accessdate=2026-06-20}}</ref> | population_density_sq_mi = 1687.60 | population_density_km2 = 651.58 | population_demonym = Литл Рокчууд | population_footnotes = | population_total = 202591 | population_rank = АНУ: [[АНУ-ын хотын жагсаалт (хүн амын тоогоор)|121-д]] | population_urban = 461,864 (АНУ: [[АНУ-ын хот суурин газрын жагсаалт|87-д]]) | population_density_urban_km2 = 665.9 | population_density_urban_sq_mi = 1,724.6 | population_metro = 748,031 (АНУ: [[Хотын бөөгнөрлийн статистик бүс нутаг|81-т]]) | timezone = [[Төв цагийн бүс|CST]] | utc_offset = −06:00 | timezone_DST = [[Төв цагийн бүс|CDT]] | utc_offset_DST = −05:00 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 279 | postal_code_type = [[ЗИП код]]ууд | postal_code = 72201-72207, 72209-72212, 72214-72217, 72219, 72221-72223, 72225, 72227, 72231, 72255, 72260, 72295 | area_code = [[Бүс нутгийн код 501|501]] | blank_name = [[Мэдээлэл Боловсруулах Холбоо Стандарт|МБХС код]] | blank_info = 05-41000 | blank1_name = [[Газар Зүйн Нэрийн Мэдээллийн Систем|ГНМС]] онцлог ID | blank1_info = 2404939<ref name=gnis>2404939</ref> | website = {{URL|littlerock.gov}} }} '''Литл Рок''' ({{lang-en|Little Rock}}) нь 200.000 оршин суугчтай (мэдээ: 2016 оны АНУ-ын хүн амын тооллогын товчооны дүн)<ref>[https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/littlerockcityarkansas/PST045216 ''QuickFacts''] census.org цахим хуудаст</ref>, [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын [[Арканзас|Арканзас Муж Улсын]] нийслэл бөгөөд [[Пьюласки тойрог (Арканзас)|Пьюласки тойргийн]] захиргааны [[Тойргийн төв (АНУ)|төв]] хот юм. Литл Рокийн парламентын барилга нь [[Вашингтон хот]] дахь [[Капитол (Вашингтон)|АНУ-ын Капитолын]] жижигрүүлсэн хуулбар болно. == Газар зүй == Литл Рок нь Арканзас голын өмнөд эрэг дээр оршдог. Тус голын цутгалууд болох ''Фурш Крик'' ба ''Рок Крик'' мөн хот дундуур урсан өнгөрдөг. Хотын баруун хэсэг нь [[Уошитогийн нуруу]]ны бэлд оршино. Хотын баруун хойд талд [[Пиннэкл уул]] ба [[Маумелл нуур]] орших ба уг нуураас хотын ундны усыг нийлүүлдэг. Арканзас голын хойд талд [[Норт Литл Рок]] хот бий. == Түүх == === Өмнөх түүх ба хотын үүсэл === Литл Рок хотын түүх 1722 онд Францын аялагч [[Жан Батист Бенар де ла Харп|Бенар де ла Харпын]] барьсан худалдааны цэгээс эхэлдэг. Хотын нэр нь [[Арканзас гол]]ын өмнөд эрэг дээрх жижигхэн чулуун тогтцоос гаралтай ба энэ чулуун тогтцын ёроолд уг худалдааны цэгийг анх байгуулжээ. Де ла Харп энэхүү чулуун тогтцыг ''La Petite Roche'' (монголоор: ''жижигхэн чулуу'', англиар: ''little rock'') хэмээн нэрлэв. Энэ үед [[Куапо|Куапо индианчууд]] бас энэ нутагт амьдарч байв. 1812 онд үслэг амьтан агнадаг анчин Уильям Льюс Литл Рокийн дэргэд өөрийн байшингаа барьсан нь суурин бий болох эхлэл болжээ. 1820 онд тус хотын газрын зургийг гаргав. 1821 онд Литл Рок [[Арканзас нутаг дэвсгэр]]ийн нийслэл гэсэн статустай болсон ба энэхүү нутаг дэвсгэр нь түүнээс хоёр жилийн өмнө байгуулагдсан ажээ. Үүнээс хойш арван жилийн дараа Литл Рок хот гэж нэрлэгдэх эрхтэй болов. === 19-р зууны түүх === 1833 онд нутгийн капитолыг (''Territorial Capitol'') барьж эхлэн, 1842 онд барьж дуусгасан бөгөөд 1911 оныг хүртэл Улсын Капитолоор (''State Capitol'') ашиглав. 1836 онд [[Арканзас]]ыг албан ёсоор 25 дахь Муж Улс болгон, Литл Рок нь түүний нийслэл болжээ. 1861 онд Арканзас [[Америкийн Холбооны Улс]]ад (''Confederate States of America, CSA'') элсэн орсон ба үүний дараахан [[Америкийн иргэний дайн|иргэний дайн]] гарч, 1863 онд [[Иргэний дайн дахь Холбоотны Арми|Холбоотны Армид]] (ихэнх нь АНУ-ын умард талын муж улсууд) эзлэгдэж байв. === 20-р зууны түүх === 1911 онд өнөөгийн Улсын Капитолын барилгыг барьж дуусгасан аж. Хотын хаяа залган оршиж байсан Пьюласки Хайтс гэх нэртэй сууринтай 1916 онд нэгдсэнээр Литл Рок баруун зүгт тасралтгүй өргөжин тэлсээр байлаа. 1957 болон 1958 онуудад Литл Рокт [[АНУ дахь арьс өнгөний үзлийн үймээн|арьс өнгөний үзэлтэй]] холбоотой томоохон үймээн гарав. [[Литл Рокийн Ес]] (''Little Rock Nine'') гэх нэрээр алдаршсан есөн афроамерик сурагч 1957 онд Литл Рокийн Төв Ахлах Сургуульд сурах үндсэн эрхээ эдлэх эрхтэй хэмээн шаардлага гаргажээ. [[АНУ-ын Үндэсний Гвард|Үндэсний Гвард]] эдгээр сурагчдыг тус ахлах сургуульд бүртгүүлэх гэсэн эхний оролдлогод нь саад болов. Үүнээс шалтгаалан хар ба цагаан арьстнуудын хооронд хүчтэй мөргөлдөөн гарсан тул Холбооны Засгийн Газар нөхцөл байдлыг намжаахаар [[Америкийн Нэгдсэн Улсын Арми|армийг]] татан оролцуулав. Энэ үймээнээс шалтгаалан хотын амбан захирагч Литл Рокийн гурван ахлах сургуулийг гурвууланг нь нэг жилийн турш хаасан байдаг. 1978 онд [[Билл Клинтон]] 32 насандаа Арканзас Муж Улсын хамгийн залуу [[амбан захирагч]]аар сонгогдсон бөгөөд үүнээс хойш 14 жилийн дараа мөн муж улсаас хамгийн анх АНУ-ын [[Америкийн Нэгдсэн Улсын ерөнхийлөгч|ерөнхийлөгчөөр]] сонгогдсон улс төрч болжээ. === 21-р зууны түүх === 2004 онд Литл Рокт [[Жорж Уокер Буш|Жорж Буш]], [[Жорж Хэрбэрт Уокер Буш|Жорж Х. У. Буш]], [[Жимми Картер]] нар [[Уильям Ж. Клинтон Ерөнхийлөгчийн Төв энд Парк]]ийн барилгын нээлтэд өөрсдийн биеэр хүрэлцэн ирж оролцов. 2014 оны гуравдугаар сарын 27-нд энэ хотод болсон хар салхины улмаас хамгийн багадаа зургаан хүн амь эрсэдсэнээс гадна хар салхины зам дагуу 50 километр зайд байсан олон тооны барилга эвдэрч сүйрсэн байна.<ref>[[USA Today]]: [http://www.usatoday.com/story/weather/2014/04/28/midwest-storms/8353073/ Twisters kill at least 16 in Arkansas]</ref> {{Том зураг|Littlerockarkansas arkansasriverpano.jpg|1000|Литл Рок хотын скайлайн, Арканзас голын хойд эргээс харсан байдал}} == Хамтрагч хотууд == Литл Рок нь дараах хотуудтай ах дүүгийн барилдлагатай хамтран ажилладаг: * {{BRA|Кашиас ду Сул|Кашиас ду Сул}}, [[Бразил]] * {{BRA|Риу Гранди ду Сул|Риу Гранди ду Сул}}, [[Бразил]] * {{BEL|Монс|Монс}}, [[Бельги]] * {{MEX|Пачука де Сото|Пачука де Сото}}, [[Мексик]] * {{KOR|Ханам|Ханам}}, [[Өмнөд Солонгос]] * {{TWN|Гаошюн|Гаошюн}}, [[Тайвань]] * {{CHN|Чанчүнь|Чанчүнь}}, [[Хятад]] == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Литл Рок ([[Клинтоны үндэсний нисэх буудал]]), 1991−2020 оны хэвийн, туйлын үе 1879−одоо |collapsed = Y |single line = Y |Jan record high F = 83 |Feb record high F = 87 |Mar record high F = 91 |Apr record high F = 95 |May record high F = 98 |Jun record high F = 107 |Jul record high F = 112 |Aug record high F = 114 |Sep record high F = 106 |Oct record high F = 98 |Nov record high F = 86 |Dec record high F = 81 |year record high F = 114 |Jan avg record high F = 72.0 |Feb avg record high F = 75.8 |Mar avg record high F = 82.2 |Apr avg record high F = 86.2 |May avg record high F = 91.3 |Jun avg record high F = 96.2 |Jul avg record high F = 100.2 |Aug avg record high F = 101.1 |Sep avg record high F = 96.2 |Oct avg record high F = 89.2 |Nov avg record high F = 79.6 |Dec avg record high F = 72.8 |year avg record high F = 102.4 |Jan high F = 50.5 |Feb high F = 55.2 |Mar high F = 63.7 |Apr high F = 72.8 |May high F = 80.5 |Jun high F = 88.2 |Jul high F = 91.7 |Aug high F = 91.5 |Sep high F = 85.1 |Oct high F = 74.2 |Nov high F = 61.9 |Dec high F = 52.6 |year high F = 72.3 |Jan mean F = 40.7 |Feb mean F = 44.7 |Mar mean F = 52.7 |Apr mean F = 61.4 |May mean F = 69.9 |Jun mean F = 78.0 |Jul mean F = 81.4 |Aug mean F = 80.8 |Sep mean F = 74.0 |Oct mean F = 62.6 |Nov mean F = 51.1 |Dec mean F = 43.0 |year mean F = 61.7 |Jan low F = 30.9 |Feb low F = 34.2 |Mar low F = 41.8 |Apr low F = 50.1 |May low F = 59.3 |Jun low F = 67.7 |Jul low F = 71.2 |Aug low F = 70.1 |Sep low F = 62.9 |Oct low F = 50.9 |Nov low F = 40.2 |Dec low F = 33.3 |year low F = 51.0 |Jan avg record low F = 16.4 |Feb avg record low F = 20.5 |Mar avg record low F = 26.6 |Apr avg record low F = 36.9 |May avg record low F = 47.2 |Jun avg record low F = 59.8 |Jul avg record low F = 65.6 |Aug avg record low F = 63.8 |Sep avg record low F = 50.4 |Oct avg record low F = 37.1 |Nov avg record low F = 26.4 |Dec avg record low F = 20.3 |year avg record low F = 13.6 |Jan record low F = −8 |Feb record low F = −12 |Mar record low F = 11 |Apr record low F = 28 |May record low F = 38 |Jun record low F = 46 |Jul record low F = 54 |Aug record low F = 52 |Sep record low F = 37 |Oct record low F = 27 |Nov record low F = 10 |Dec record low F = −1 |year record low F = -12 |precipitation colour = green |Jan precipitation inch = 3.50 |Feb precipitation inch = 3.97 |Mar precipitation inch = 4.96 |Apr precipitation inch = 5.59 |May precipitation inch = 5.08 |Jun precipitation inch = 3.55 |Jul precipitation inch = 3.33 |Aug precipitation inch = 3.16 |Sep precipitation inch = 3.01 |Oct precipitation inch = 4.47 |Nov precipitation inch = 4.72 |Dec precipitation inch = 5.08 |year precipitation inch = 50.42 |Jan snow inch = 1.1 |Feb snow inch = 1.6 |Mar snow inch = 0.5 |Apr snow inch = 0.0 |May snow inch = 0.0 |Jun snow inch = 0.0 |Jul snow inch = 0.0 |Aug snow inch = 0.0 |Sep snow inch = 0.0 |Oct snow inch = 0.0 |Nov snow inch = 0.0 |Dec snow inch = 0.6 |year snow inch = 3.8 | Jan snow depth inch = 1 | Feb snow depth inch = 1 | Mar snow depth inch = 0 | Apr snow depth inch = 0 | May snow depth inch = 0 | Jun snow depth inch = 0 | Jul snow depth inch = 0 | Aug snow depth inch = 0 | Sep snow depth inch = 0 | Oct snow depth inch = 0 | Nov snow depth inch = 0 | Dec snow depth inch = 1 | year snow depth inch = |unit precipitation days = 0.01 инч |Jan precipitation days = 9.2 |Feb precipitation days = 9.3 |Mar precipitation days = 10.5 |Apr precipitation days = 9.4 |May precipitation days = 10.9 |Jun precipitation days = 8.0 |Jul precipitation days = 8.7 |Aug precipitation days = 7.2 |Sep precipitation days = 6.6 |Oct precipitation days = 8.1 |Nov precipitation days = 8.5 |Dec precipitation days = 9.5 |year precipitation days = 105.9 |unit snow days = 0.1 инч |Jan snow days = 0.5 |Feb snow days = 0.9 |Mar snow days = 0.4 |Apr snow days = 0.0 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.0 |Nov snow days = 0.1 |Dec snow days = 0.3 |year snow days = 2.2 |Jan humidity = 70.2 |Feb humidity = 68.3 |Mar humidity = 65.4 |Apr humidity = 66.7 |May humidity = 71.1 |Jun humidity = 70.0 |Jul humidity = 71.6 |Aug humidity = 71.7 |Sep humidity = 73.5 |Oct humidity = 70.4 |Nov humidity = 71.0 |Dec humidity = 70.9 |year humidity = |Jan dew point C = -1.7 |Feb dew point C = 0.2 |Mar dew point C = 4.6 |Apr dew point C = 9.8 |May dew point C = 15.1 |Jun dew point C = 19.0 |Jul dew point C = 21.2 |Aug dew point C = 20.3 |Sep dew point C = 17.3 |Oct dew point C = 10.6 |Nov dew point C = 5.4 |Dec dew point C = 0.4 |year dew point = |Jan sun = 180.9 |Feb sun = 188.2 |Mar sun = 244.5 |Apr sun = 276.7 |May sun = 325.3 |Jun sun = 346.2 |Jul sun = 351.0 |Aug sun = 323.0 |Sep sun = 271.9 |Oct sun = 251.0 |Nov sun = 176.9 |Dec sun = 166.2 |year sun = 3101.8 |Jan percentsun = 58 |Feb percentsun = 62 |Mar percentsun = 66 |Apr percentsun = 71 |May percentsun = 75 |Jun percentsun = 80 |Jul percentsun = 80 |Aug percentsun = 78 |Sep percentsun = 73 |Oct percentsun = 72 |Nov percentsun = 57 |Dec percentsun = 54 |year percentsun = 70 |Jan uv = 2.5 |Feb uv = 3.8 |Mar uv = 5.7 |Apr uv = 7.6 |May uv = 8.9 |Jun uv = 9.6 |Jul uv = 9.8 |Aug uv = 8.9 |Sep uv = 7.2 |Oct uv = 4.9 |Nov uv = 3.0 |Dec uv = 2.3 |year uv = 6.1 |source 1 = NOAA (харьцангуй чийгшил ба шүүдрийн цэг 1961-1990, нар 1961−1990)<ref name = NOAA > {{cite web | url = https://www.weather.gov/wrh/Climate?wfo=lzk | title = NowData − NOAA Online Weather Data | publisher = [[Үндэсний далай ба агаар мандлын үндэсний захиргаа]] | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref name = "NOAA txt"> {{cite web | url = https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00013963&format=pdf | title = Station: Little Rock AP Adams FLD, AR | work = U.S. Climate Normals 2020: U.S. Monthly Climate Normals (1991−2020) | publisher = [[Үндэсний далай ба агаар мандлын үндэсний захиргаа]] | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref> {{cite web | url = https://www.weather.gov/media/lzk/clilit.pdf | title = Climatological Averages, Statistics and Records for Little Rock, Arkansas | publisher = National Weather Service | access-date = 2026-06-20}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_IV/US/GROUP1/00034248.TXT | title = Little Rock Climate Normals 1961-1990 | publisher = [[Үндэсний далай ба агаар мандлын үндэсний захиргаа]] | accessdate = 2026-06-20 }}</ref><ref> {{cite web | title = WMO 1961–1990 Climate Normals for North Little Rock Airport | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP3/72340.TXT | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | access-date = 2026-06-20}}</ref> |date=May 2013 |source 2 = UV Index Today (1995 - 2022)<ref name = "UVIT"> {{cite web |url = https://www.uvindextoday.com/usa/arkansas/pulaski-county/little-rock-uv-index/historical-data |title = Historical UV Index Data - Little Rock, AR |publisher = UV Index Today |access-date = 2026-06-20 }} </ref> }} == Цахим холбоос == {{commons|Little Rock, Arkansas|Литл Рок}} * [https://www.littlerock.gov Хотын цахим хуудас] == Эшлэл == {{Reflist}} [[Ангилал:Литл-Рок| ]] [[Ангилал:АНУ-ын муж улсын нийслэл]] [[Ангилал:АНУ-ын хот]] [[Ангилал:Арканзасын тойргийн төв]] [[Ангилал:Арканзасын суурин]] [[Ангилал:Хойд Америкийн суурин]] [[Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Арканзас голын суурин]] [[Ангилал:1821 онд байгуулагдсан]] az56bhwglrkcz0kgg9a1k1pp54gl54p 828 113460 859504 859400 2026-06-20T21:39:56Z Enkhsaihan2005 64429 859504 Scribunto text/plain -- File-Date: 2021-03-05 local active = { ["aa"] = {"Афар"}, ["ab"] = {"Абхаз"}, ["ae"] = {"Avestan"}, ["af"] = {"Африкаанс"}, ["ak"] = {"Акан"}, ["am"] = {"Амхар"}, ["an"] = {"Aragonese"}, ["ar"] = {"Араб"}, ["as"] = {"Ассам"}, ["av"] = {"Авар"}, ["ay"] = {"Аймара"}, ["az"] = {"Азербайжан"}, ["ba"] = {"Башкир"}, ["be"] = {"Беларусь"}, ["bg"] = {"Болгар"}, ["bh"] = {"Bihari languages"}, ["bi"] = {"Бислама"}, ["bm"] = {"Бамбара"}, ["bn"] = {"Бенгал", "Бангла"}, ["bo"] = {"Төвөд"}, ["br"] = {"Бретон"}, ["bs"] = {"Босни"}, ["ca"] = {"Каталан", "Валенси"}, ["ce"] = {"Чечень"}, ["ch"] = {"Chamorro"}, ["co"] = {"Корсика"}, ["cr"] = {"Cree"}, ["cs"] = {"Чех"}, ["cu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Old Bulgarian", "Old Church Slavonic", "Old Slavonic"}, ["cv"] = {"Чуваш"}, ["cy"] = {"Уэльс"}, ["da"] = {"Дани"}, ["de"] = {"Герман"}, ["dv"] = {"Дивехи", "Мальдив"}, ["dz"] = {"Зонка"}, ["ee"] = {"Ewe"}, ["el"] = {"Modern Greek (1453-)"}, ["en"] = {"Англи"}, ["eo"] = {"Эсперанто"}, ["es"] = {"Испани", "Кастиль"}, ["et"] = {"Эстони"}, ["eu"] = {"Баск"}, ["fa"] = {"Перс"}, ["ff"] = {"Фула"}, ["fi"] = {"Фин"}, ["fj"] = {"Фижи"}, ["fo"] = {"Фарер"}, ["fr"] = {"Франц"}, ["fy"] = {"Western Frisian"}, ["ga"] = {"Ирланд"}, ["gd"] = {"Шотланд Гел", "Гел"}, ["gl"] = {"Галиси"}, ["gn"] = {"Гуарани"}, ["gu"] = {"Gujarati"}, ["gv"] = {"Manx"}, ["ha"] = {"Хауса"}, ["he"] = {"Еврей"}, ["hi"] = {"Хинди"}, ["ho"] = {"Хири Моту"}, ["hr"] = {"Хорват"}, ["ht"] = {"Хаити", "Хаитийн Креол"}, ["hu"] = {"Унгар"}, ["hy"] = {"Армени"}, ["hz"] = {"Хереро"}, ["ia"] = {"Interlingua (International Auxiliary Language Association)"}, ["id"] = {"Индонез"}, ["ie"] = {"Interlingue", "Occidental"}, ["ig"] = {"Игбо"}, ["ii"] = {"Сычуаны И", "Носу"}, ["ik"] = {"Inupiaq"}, ["io"] = {"Ido"}, ["is"] = {"Исланд"}, ["it"] = {"Итали"}, ["iu"] = {"Inuktitut"}, ["ja"] = {"Япон"}, ["jv"] = {"Javanese"}, ["ka"] = {"Гүрж"}, ["kg"] = {"Конго"}, ["ki"] = {"Kikuyu", "Gikuyu"}, ["kj"] = {"Кваньяма"}, ["kk"] = {"Казах"}, ["kl"] = {"Гренланд"}, ["km"] = {"Кхмер", "Төв Кхмер"}, ["kn"] = {"Каннада"}, ["ko"] = {"Солонгос"}, ["kr"] = {"Kanuri"}, ["ks"] = {"Kashmiri"}, ["ku"] = {"Курд"}, ["kv"] = {"Коми"}, ["kw"] = {"Cornish"}, ["ky"] = {"Киргиз"}, ["la"] = {"Латин"}, ["lb"] = {"Люксембург"}, ["lg"] = {"Ганда", "Луганда"}, ["li"] = {"Лимбург"}, ["ln"] = {"Лингала"}, ["lo"] = {"Лаос"}, ["lt"] = {"Литва"}, ["lu"] = {"Luba-Katanga"}, ["lv"] = {"Латви"}, ["mg"] = {"Малагас"}, ["mh"] = {"Маршалл"}, ["mi"] = {"Маори"}, ["mk"] = {"Македон"}, ["ml"] = {"Malayalam"}, ["mn"] = {"Монгол"}, ["mr"] = {"Марати"}, ["ms"] = {"Малай"}, ["mt"] = {"Мальта"}, ["my"] = {"Бирм"}, ["na"] = {"Науру"}, ["nb"] = {"Норвегийн Бүкмол"}, ["nd"] = {"North Ndebele"}, ["ne"] = {"Балба"}, ["ng"] = {"Ndonga"}, ["nl"] = {"Нидерланд", "Flemish"}, ["nn"] = {"Норвегийн Нюнорск"}, ["no"] = {"Норвеги"}, ["nr"] = {"Өмнөд Ндебеле"}, ["nv"] = {"Navajo", "Navaho"}, ["ny"] = {"Ньянжа", "Чева", "Чичева"}, ["oc"] = {"Окситан"}, ["oj"] = {"Ojibwa"}, ["om"] = {"Оромо"}, ["or"] = {"Oriya (macrolanguage)", "Odia (macrolanguage)"}, ["os"] = {"Осети", "Осет"}, ["pa"] = {"Панжаби", "Пунжаби"}, ["pi"] = {"Pali"}, ["pl"] = {"Польш"}, ["ps"] = {"Пуштун", "Паштун"}, ["pt"] = {"Португал"}, ["qu"] = {"Кечуа"}, ["rm"] = {"Руманш"}, ["rn"] = {"Рунди"}, ["ro"] = {"Румын", "Молдав"}, ["ru"] = {"Орос"}, ["rw"] = {"Киняруанда"}, ["sa"] = {"Санскрит"}, ["sc"] = {"Сардини"}, ["sd"] = {"Синди"}, ["se"] = {"Хойд Сами"}, ["sg"] = {"Санго"}, ["sh"] = {"Серби-Хорват"}, ["si"] = {"Синхал"}, ["sk"] = {"Словак"}, ["sl"] = {"Словени"}, ["sm"] = {"Самоа"}, ["sn"] = {"Шона"}, ["so"] = {"Сомали"}, ["sq"] = {"Албани"}, ["sr"] = {"Серби"}, ["ss"] = {"Свати"}, ["st"] = {"Өмнөд Сото"}, ["su"] = {"Sundanese"}, ["sv"] = {"Швед"}, ["sw"] = {"Свахили"}, ["ta"] = {"Тамил"}, ["te"] = {"Телүгү"}, ["tg"] = {"Тажик"}, ["th"] = {"Тай"}, ["ti"] = {"Тигриня"}, ["tk"] = {"Туркмен"}, ["tl"] = {"Тагалог"}, ["tn"] = {"Тсвана"}, ["to"] = {"Tonga (Tonga Islands)"}, ["tr"] = {"Турк"}, ["ts"] = {"Тсонга"}, ["tt"] = {"Татар"}, ["tw"] = {"Twi"}, ["ty"] = {"Tahitian"}, ["ug"] = {"Уйгур"}, ["uk"] = {"Украин"}, ["ur"] = {"Урду"}, ["uz"] = {"Узбек"}, ["ve"] = {"Венда"}, ["vi"] = {"Вьетнам"}, ["vo"] = {"Volapük"}, ["wa"] = {"Walloon"}, ["wo"] = {"Wolof"}, ["xh"] = {"Коса"}, ["yi"] = {"Идиш"}, ["yo"] = {"Ёруба"}, ["za"] = {"Жуан"}, ["zh"] = {"Хятад"}, ["zu"] = {"Зулу"}, ["aaa"] = {"Ghotuo"}, ["aab"] = {"Alumu-Tesu"}, ["aac"] = {"Ari"}, ["aad"] = {"Amal"}, ["aae"] = {"Arbëreshë Albanian"}, ["aaf"] = {"Aranadan"}, ["aag"] = {"Ambrak"}, ["aah"] = {"Abu' Arapesh"}, ["aai"] = {"Arifama-Miniafia"}, ["aak"] = {"Ankave"}, ["aal"] = {"Afade"}, ["aan"] = {"Anambé"}, ["aao"] = {"Algerian Saharan Arabic"}, ["aap"] = {"Pará Arára"}, ["aaq"] = {"Eastern Abnaki"}, ["aas"] = {"Aasáx"}, ["aat"] = {"Arvanitika Albanian"}, ["aau"] = {"Abau"}, ["aav"] = {"Austro-Asiatic languages"}, ["aaw"] = {"Solong"}, ["aax"] = {"Mandobo Atas"}, ["aaz"] = {"Amarasi"}, ["aba"] = {"Abé"}, ["abb"] = {"Bankon"}, ["abc"] = {"Ambala Ayta"}, ["abd"] = {"Manide"}, ["abe"] = {"Western Abnaki"}, ["abf"] = {"Abai Sungai"}, ["abg"] = {"Abaga"}, ["abh"] = {"Tajiki Arabic"}, ["abi"] = {"Abidji"}, ["abj"] = {"Aka-Bea"}, ["abl"] = {"Lampung Nyo"}, ["abm"] = {"Abanyom"}, ["abn"] = {"Abua"}, ["abo"] = {"Abon"}, ["abp"] = {"Abellen Ayta"}, ["abq"] = {"Abaza"}, ["abr"] = {"Abron"}, ["abs"] = {"Ambonese Malay"}, ["abt"] = {"Ambulas"}, ["abu"] = {"Abure"}, ["abv"] = {"Baharna Arabic"}, ["abw"] = {"Pal"}, ["abx"] = {"Inabaknon"}, ["aby"] = {"Aneme Wake"}, ["abz"] = {"Abui"}, ["aca"] = {"Achagua"}, ["acb"] = {"Áncá"}, ["acd"] = {"Gikyode"}, ["ace"] = {"Achinese"}, ["acf"] = {"Saint Lucian Creole French"}, ["ach"] = {"Acoli"}, ["aci"] = {"Aka-Cari"}, ["ack"] = {"Aka-Kora"}, ["acl"] = {"Akar-Bale"}, ["acm"] = {"Mesopotamian Arabic"}, ["acn"] = {"Achang"}, ["acp"] = {"Eastern Acipa"}, ["acq"] = {"Ta'izzi-Adeni Arabic"}, ["acr"] = {"Achi"}, ["acs"] = {"Acroá"}, ["act"] = {"Achterhoeks"}, ["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"}, ["acv"] = {"Achumawi"}, ["acw"] = {"Hijazi Arabic"}, ["acx"] = {"Omani Arabic"}, ["acy"] = {"Cypriot Arabic"}, ["acz"] = {"Acheron"}, ["ada"] = {"Adangme"}, ["adb"] = {"Atauran"}, ["add"] = {"Lidzonka", "Dzodinka"}, ["ade"] = {"Adele"}, ["adf"] = {"Dhofari Arabic"}, ["adg"] = {"Andegerebinha"}, ["adh"] = {"Adhola"}, ["adi"] = {"Adi"}, ["adj"] = {"Adioukrou"}, ["adl"] = {"Galo"}, ["adn"] = {"Adang"}, ["ado"] = {"Abu"}, ["adq"] = {"Adangbe"}, ["adr"] = {"Adonara"}, ["ads"] = {"Adamorobe Sign Language"}, ["adt"] = {"Adnyamathanha"}, ["adu"] = {"Aduge"}, ["adw"] = {"Amundava"}, ["adx"] = {"Amdo Tibetan"}, ["ady"] = {"Adyghe", "Adygei"}, ["adz"] = {"Adzera"}, ["aea"] = {"Areba"}, ["aeb"] = {"Tunisian Arabic"}, ["aec"] = {"Saidi Arabic"}, ["aed"] = {"Argentine Sign Language"}, ["aee"] = {"Northeast Pashai", "Northeast Pashayi"}, ["aek"] = {"Haeke"}, ["ael"] = {"Ambele"}, ["aem"] = {"Arem"}, ["aen"] = {"Armenian Sign Language"}, ["aeq"] = {"Aer"}, ["aer"] = {"Eastern Arrernte"}, ["aes"] = {"Alsea"}, ["aeu"] = {"Akeu"}, ["aew"] = {"Ambakich"}, ["aey"] = {"Amele"}, ["aez"] = {"Aeka"}, ["afa"] = {"Afro-Asiatic languages"}, ["afb"] = {"Gulf Arabic"}, ["afd"] = {"Andai"}, ["afe"] = {"Putukwam"}, ["afg"] = {"Afghan Sign Language"}, ["afh"] = {"Afrihili"}, ["afi"] = {"Akrukay", "Chini"}, ["afk"] = {"Nanubae"}, ["afn"] = {"Defaka"}, ["afo"] = {"Eloyi"}, ["afp"] = {"Tapei"}, ["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"}, ["aft"] = {"Afitti"}, ["afu"] = {"Awutu"}, ["afz"] = {"Obokuitai"}, ["aga"] = {"Aguano"}, ["agb"] = {"Legbo"}, ["agc"] = {"Agatu"}, ["agd"] = {"Agarabi"}, ["age"] = {"Angal"}, ["agf"] = {"Arguni"}, ["agg"] = {"Angor"}, ["agh"] = {"Ngelima"}, ["agi"] = {"Agariya"}, ["agj"] = {"Argobba"}, ["agk"] = {"Isarog Agta"}, ["agl"] = {"Fembe"}, ["agm"] = {"Angaataha"}, ["agn"] = {"Agutaynen"}, ["ago"] = {"Tainae"}, ["agq"] = {"Aghem"}, ["agr"] = {"Aguaruna"}, ["ags"] = {"Esimbi"}, ["agt"] = {"Central Cagayan Agta"}, ["agu"] = {"Aguacateco"}, ["agv"] = {"Remontado Dumagat"}, ["agw"] = {"Kahua"}, ["agx"] = {"Агуль"}, ["agy"] = {"Southern Alta"}, ["agz"] = {"Mt. Iriga Agta"}, ["aha"] = {"Ahanta"}, ["ahb"] = {"Axamb"}, ["ahg"] = {"Qimant"}, ["ahh"] = {"Aghu"}, ["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"}, ["ahk"] = {"Akha"}, ["ahl"] = {"Igo"}, ["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"}, ["ahn"] = {"Àhàn"}, ["aho"] = {"Ahom"}, ["ahp"] = {"Aproumu Aizi"}, ["ahr"] = {"Ahirani"}, ["ahs"] = {"Ashe"}, ["aht"] = {"Ahtena"}, ["aia"] = {"Arosi"}, ["aib"] = {"Ainu (China)"}, ["aic"] = {"Ainbai"}, ["aid"] = {"Alngith"}, ["aie"] = {"Amara"}, ["aif"] = {"Agi"}, ["aig"] = {"Antigua and Barbuda Creole English"}, ["aih"] = {"Ai-Cham"}, ["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"}, ["aij"] = {"Lishanid Noshan"}, ["aik"] = {"Ake"}, ["ail"] = {"Aimele"}, ["aim"] = {"Aimol"}, ["ain"] = {"Ainu (Japan)"}, ["aio"] = {"Aiton"}, ["aip"] = {"Burumakok"}, ["aiq"] = {"Aimaq"}, ["air"] = {"Airoran"}, ["ait"] = {"Arikem"}, ["aiw"] = {"Aari"}, ["aix"] = {"Aighon"}, ["aiy"] = {"Ali"}, ["aja"] = {"Aja (South Sudan)"}, ["ajg"] = {"Aja (Benin)"}, ["aji"] = {"Ajië"}, ["ajn"] = {"Andajin"}, ["ajp"] = {"South Levantine Arabic"}, ["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"}, ["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"}, ["ajw"] = {"Ajawa"}, ["ajz"] = {"Amri Karbi"}, ["akb"] = {"Batak Angkola"}, ["akc"] = {"Mpur"}, ["akd"] = {"Ukpet-Ehom"}, ["ake"] = {"Akawaio"}, ["akf"] = {"Akpa"}, ["akg"] = {"Anakalangu"}, ["akh"] = {"Angal Heneng"}, ["aki"] = {"Aiome"}, ["akj"] = {"Aka-Jeru"}, ["akk"] = {"Akkadian"}, ["akl"] = {"Aklanon"}, ["akm"] = {"Aka-Bo"}, ["ako"] = {"Akurio"}, ["akp"] = {"Siwu"}, ["akq"] = {"Ak"}, ["akr"] = {"Araki"}, ["aks"] = {"Akaselem"}, ["akt"] = {"Akolet"}, ["aku"] = {"Akum"}, ["akv"] = {"Akhvakh"}, ["akw"] = {"Akwa"}, ["akx"] = {"Aka-Kede"}, ["aky"] = {"Aka-Kol"}, ["akz"] = {"Alabama"}, ["ala"] = {"Alago"}, ["alc"] = {"Qawasqar"}, ["ald"] = {"Alladian"}, ["ale"] = {"Aleut"}, ["alf"] = {"Alege"}, ["alg"] = {"Algonquian languages"}, ["alh"] = {"Alawa"}, ["ali"] = {"Amaimon"}, ["alj"] = {"Alangan"}, ["alk"] = {"Alak"}, ["all"] = {"Allar"}, ["alm"] = {"Amblong"}, ["aln"] = {"Gheg Albanian"}, ["alo"] = {"Larike-Wakasihu"}, ["alp"] = {"Alune"}, ["alq"] = {"Algonquin"}, ["alr"] = {"Alutor"}, ["als"] = {"Tosk Albanian"}, ["alt"] = {"Өмнөд Алтай"}, ["alu"] = {"'Are'are"}, ["alv"] = {"Atlantic-Congo languages"}, ["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"}, ["alx"] = {"Amol"}, ["aly"] = {"Alyawarr"}, ["alz"] = {"Alur"}, ["ama"] = {"Amanayé"}, ["amb"] = {"Ambo"}, ["amc"] = {"Amahuaca"}, ["ame"] = {"Yanesha'"}, ["amf"] = {"Hamer-Banna"}, ["amg"] = {"Amurdak"}, ["ami"] = {"Amis"}, ["amj"] = {"Amdang"}, ["amk"] = {"Ambai"}, ["aml"] = {"War-Jaintia"}, ["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"}, ["amn"] = {"Amanab"}, ["amo"] = {"Amo"}, ["amp"] = {"Alamblak"}, ["amq"] = {"Amahai"}, ["amr"] = {"Amarakaeri"}, ["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"}, ["amt"] = {"Amto"}, ["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"}, ["amv"] = {"Ambelau"}, ["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"}, ["amx"] = {"Anmatyerre"}, ["amy"] = {"Ami"}, ["amz"] = {"Atampaya"}, ["ana"] = {"Andaqui"}, ["anb"] = {"Andoa"}, ["anc"] = {"Ngas"}, ["and"] = {"Ansus"}, ["ane"] = {"Xârâcùù"}, ["anf"] = {"Animere"}, ["ang"] = {"Хуучин Англи (ca. 450-1100)"}, ["anh"] = {"Nend"}, ["ani"] = {"Andi"}, ["anj"] = {"Anor"}, ["ank"] = {"Goemai"}, ["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"}, ["anm"] = {"Anal"}, ["ann"] = {"Obolo"}, ["ano"] = {"Andoque"}, ["anp"] = {"Angika"}, ["anq"] = {"Jarawa (India)"}, ["anr"] = {"Andh"}, ["ans"] = {"Anserma"}, ["ant"] = {"Antakarinya", "Antikarinya"}, ["anu"] = {"Anuak"}, ["anv"] = {"Denya"}, ["anw"] = {"Anaang"}, ["anx"] = {"Andra-Hus"}, ["any"] = {"Anyin"}, ["anz"] = {"Anem"}, ["aoa"] = {"Angolar"}, ["aob"] = {"Abom"}, ["aoc"] = {"Pemon"}, ["aod"] = {"Andarum"}, ["aoe"] = {"Angal Enen"}, ["aof"] = {"Bragat"}, ["aog"] = {"Angoram"}, ["aoi"] = {"Anindilyakwa"}, ["aoj"] = {"Mufian"}, ["aok"] = {"Arhö"}, ["aol"] = {"Alor"}, ["aom"] = {"Ömie"}, ["aon"] = {"Bumbita Arapesh"}, ["aor"] = {"Aore"}, ["aos"] = {"Taikat"}, ["aot"] = {"Atong (India)", "A'tong"}, ["aou"] = {"A'ou"}, ["aox"] = {"Atorada"}, ["aoz"] = {"Uab Meto"}, ["apa"] = {"Apache languages"}, ["apb"] = {"Sa'a"}, ["apc"] = {"North Levantine Arabic"}, ["apd"] = {"Sudanese Arabic"}, ["ape"] = {"Bukiyip"}, ["apf"] = {"Pahanan Agta"}, ["apg"] = {"Ampanang"}, ["aph"] = {"Athpariya"}, ["api"] = {"Apiaká"}, ["apj"] = {"Jicarilla Apache"}, ["apk"] = {"Kiowa Apache"}, ["apl"] = {"Lipan Apache"}, ["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"}, ["apn"] = {"Apinayé"}, ["apo"] = {"Ambul"}, ["app"] = {"Apma"}, ["apq"] = {"A-Pucikwar"}, ["apr"] = {"Arop-Lokep"}, ["aps"] = {"Arop-Sissano"}, ["apt"] = {"Apatani"}, ["apu"] = {"Apurinã"}, ["apv"] = {"Alapmunte"}, ["apw"] = {"Western Apache"}, ["apx"] = {"Aputai"}, ["apy"] = {"Apalaí"}, ["apz"] = {"Safeyoka"}, ["aqa"] = {"Alacalufan languages"}, ["aqc"] = {"Archi"}, ["aqd"] = {"Ampari Dogon"}, ["aqg"] = {"Arigidi"}, ["aqk"] = {"Aninka"}, ["aql"] = {"Algic languages"}, ["aqm"] = {"Atohwaim"}, ["aqn"] = {"Northern Alta"}, ["aqp"] = {"Atakapa"}, ["aqr"] = {"Arhâ"}, ["aqt"] = {"Angaité"}, ["aqz"] = {"Akuntsu"}, ["arb"] = {"Стандарт Араб"}, ["arc"] = {"Official Aramaic (700-300 BCE)", "Imperial Aramaic (700-300 BCE)"}, ["ard"] = {"Arabana"}, ["are"] = {"Western Arrarnta"}, ["arh"] = {"Arhuaco"}, ["ari"] = {"Arikara"}, ["arj"] = {"Arapaso"}, ["ark"] = {"Arikapú"}, ["arl"] = {"Arabela"}, ["arn"] = {"Mapudungun", "Mapuche"}, ["aro"] = {"Araona"}, ["arp"] = {"Arapaho"}, ["arq"] = {"Algerian Arabic"}, ["arr"] = {"Karo (Brazil)"}, ["ars"] = {"Najdi Arabic"}, ["art"] = {"Artificial languages"}, ["aru"] = {"Aruá (Amazonas State)", "Arawá"}, ["arv"] = {"Arbore"}, ["arw"] = {"Arawak"}, ["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"}, ["ary"] = {"Moroccan Arabic"}, ["arz"] = {"Египетийн Араб"}, ["asa"] = {"Asu (Tanzania)"}, ["asb"] = {"Assiniboine"}, ["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"}, ["ase"] = {"American Sign Language"}, ["asf"] = {"Auslan", "Australian Sign Language"}, ["asg"] = {"Cishingini"}, ["ash"] = {"Abishira"}, ["asi"] = {"Buruwai"}, ["asj"] = {"Sari"}, ["ask"] = {"Ashkun"}, ["asl"] = {"Asilulu"}, ["asn"] = {"Xingú Asuriní"}, ["aso"] = {"Dano"}, ["asp"] = {"Algerian Sign Language"}, ["asq"] = {"Austrian Sign Language"}, ["asr"] = {"Asuri"}, ["ass"] = {"Ipulo"}, ["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"}, ["asu"] = {"Tocantins Asurini"}, ["asv"] = {"Asoa"}, ["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"}, ["asx"] = {"Muratayak"}, ["asy"] = {"Yaosakor Asmat"}, ["asz"] = {"As"}, ["ata"] = {"Pele-Ata"}, ["atb"] = {"Zaiwa"}, ["atc"] = {"Atsahuaca"}, ["atd"] = {"Ata Manobo"}, ["ate"] = {"Atemble"}, ["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"}, ["ath"] = {"Athapascan languages"}, ["ati"] = {"Attié"}, ["atj"] = {"Atikamekw"}, ["atk"] = {"Ati"}, ["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"}, ["atm"] = {"Ata"}, ["atn"] = {"Ashtiani"}, ["ato"] = {"Atong (Cameroon)"}, ["atp"] = {"Pudtol Atta"}, ["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"}, ["atr"] = {"Waimiri-Atroari"}, ["ats"] = {"Gros Ventre"}, ["att"] = {"Pamplona Atta"}, ["atu"] = {"Reel"}, ["atv"] = {"Northern Altai"}, ["atw"] = {"Atsugewi"}, ["atx"] = {"Arutani"}, ["aty"] = {"Aneityum"}, ["atz"] = {"Arta"}, ["aua"] = {"Asumboa"}, ["aub"] = {"Alugu"}, ["auc"] = {"Waorani"}, ["aud"] = {"Anuta"}, ["auf"] = {"Arauan languages"}, ["aug"] = {"Aguna"}, ["auh"] = {"Aushi"}, ["aui"] = {"Anuki"}, ["auj"] = {"Awjilah"}, ["auk"] = {"Heyo"}, ["aul"] = {"Aulua"}, ["aum"] = {"Asu (Nigeria)"}, ["aun"] = {"Molmo One"}, ["auo"] = {"Auyokawa"}, ["aup"] = {"Makayam"}, ["auq"] = {"Anus", "Korur"}, ["aur"] = {"Aruek"}, ["aus"] = {"Australian languages"}, ["aut"] = {"Austral"}, ["auu"] = {"Auye"}, ["auw"] = {"Awyi"}, ["aux"] = {"Aurá"}, ["auy"] = {"Awiyaana"}, ["auz"] = {"Uzbeki Arabic"}, ["avb"] = {"Avau"}, ["avd"] = {"Alviri-Vidari"}, ["avi"] = {"Avikam"}, ["avk"] = {"Kotava"}, ["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"}, ["avm"] = {"Angkamuthi"}, ["avn"] = {"Avatime"}, ["avo"] = {"Agavotaguerra"}, ["avs"] = {"Aushiri"}, ["avt"] = {"Au"}, ["avu"] = {"Avokaya"}, ["avv"] = {"Avá-Canoeiro"}, ["awa"] = {"Awadhi"}, ["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"}, ["awc"] = {"Cicipu"}, ["awd"] = {"Arawakan languages"}, ["awe"] = {"Awetí"}, ["awg"] = {"Anguthimri"}, ["awh"] = {"Awbono"}, ["awi"] = {"Aekyom"}, ["awk"] = {"Awabakal"}, ["awm"] = {"Arawum"}, ["awn"] = {"Awngi"}, ["awo"] = {"Awak"}, ["awr"] = {"Awera"}, ["aws"] = {"South Awyu"}, ["awt"] = {"Araweté"}, ["awu"] = {"Central Awyu"}, ["awv"] = {"Jair Awyu"}, ["aww"] = {"Awun"}, ["awx"] = {"Awara"}, ["awy"] = {"Edera Awyu"}, ["axb"] = {"Abipon"}, ["axe"] = {"Ayerrerenge"}, ["axg"] = {"Mato Grosso Arára"}, ["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"}, ["axl"] = {"Lower Southern Aranda"}, ["axm"] = {"Middle Armenian"}, ["axx"] = {"Xârâgurè"}, ["aya"] = {"Awar"}, ["ayb"] = {"Ayizo Gbe"}, ["ayc"] = {"Southern Aymara"}, ["ayd"] = {"Ayabadhu"}, ["aye"] = {"Ayere"}, ["ayg"] = {"Ginyanga"}, ["ayh"] = {"Hadrami Arabic"}, ["ayi"] = {"Leyigha"}, ["ayk"] = {"Akuku"}, ["ayl"] = {"Libyan Arabic"}, ["ayn"] = {"Sanaani Arabic"}, ["ayo"] = {"Ayoreo"}, ["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"}, ["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"}, ["ayr"] = {"Central Aymara"}, ["ays"] = {"Sorsogon Ayta"}, ["ayt"] = {"Magbukun Ayta"}, ["ayu"] = {"Ayu"}, ["ayz"] = {"Mai Brat"}, ["aza"] = {"Azha"}, ["azb"] = {"South Azerbaijani"}, ["azc"] = {"Uto-Aztecan languages"}, ["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"}, ["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"}, ["azj"] = {"North Azerbaijani"}, ["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"}, ["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"}, ["azo"] = {"Awing"}, ["azt"] = {"Faire Atta"}, ["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"}, ["baa"] = {"Babatana"}, ["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"}, ["bac"] = {"Badui"}, ["bad"] = {"Banda languages"}, ["bae"] = {"Baré"}, ["baf"] = {"Nubaca"}, ["bag"] = {"Tuki"}, ["bah"] = {"Bahamas Creole English"}, ["bai"] = {"Bamileke languages"}, ["baj"] = {"Barakai"}, ["bal"] = {"Baluchi"}, ["ban"] = {"Бали"}, ["bao"] = {"Waimaha"}, ["bap"] = {"Bantawa"}, ["bar"] = {"Бавари"}, ["bas"] = {"Basa (Cameroon)"}, ["bat"] = {"Baltic languages"}, ["bau"] = {"Bada (Nigeria)"}, ["bav"] = {"Vengo"}, ["baw"] = {"Bambili-Bambui"}, ["bax"] = {"Bamun"}, ["bay"] = {"Batuley"}, ["bba"] = {"Baatonum"}, ["bbb"] = {"Barai"}, ["bbc"] = {"Batak Toba"}, ["bbd"] = {"Bau"}, ["bbe"] = {"Bangba"}, ["bbf"] = {"Baibai"}, ["bbg"] = {"Barama"}, ["bbh"] = {"Bugan"}, ["bbi"] = {"Barombi"}, ["bbj"] = {"Ghomálá'"}, ["bbk"] = {"Babanki"}, ["bbl"] = {"Bats"}, ["bbm"] = {"Babango"}, ["bbn"] = {"Uneapa"}, ["bbo"] = {"Northern Bobo Madaré", "Konabéré"}, ["bbp"] = {"West Central Banda"}, ["bbq"] = {"Bamali"}, ["bbr"] = {"Girawa"}, ["bbs"] = {"Bakpinka"}, ["bbt"] = {"Mburku"}, ["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"}, ["bbv"] = {"Karnai"}, ["bbw"] = {"Baba"}, ["bbx"] = {"Bubia"}, ["bby"] = {"Befang"}, ["bca"] = {"Central Bai"}, ["bcb"] = {"Bainouk-Samik"}, ["bcc"] = {"Southern Balochi"}, ["bcd"] = {"North Babar"}, ["bce"] = {"Bamenyam"}, ["bcf"] = {"Bamu"}, ["bcg"] = {"Baga Pokur"}, ["bch"] = {"Bariai"}, ["bci"] = {"Baoulé"}, ["bcj"] = {"Bardi"}, ["bck"] = {"Bunuba"}, ["bcl"] = {"Central Bikol"}, ["bcm"] = {"Bannoni"}, ["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"}, ["bco"] = {"Kaluli"}, ["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"}, ["bcq"] = {"Bench"}, ["bcr"] = {"Babine"}, ["bcs"] = {"Kohumono"}, ["bct"] = {"Bendi"}, ["bcu"] = {"Awad Bing"}, ["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"}, ["bcw"] = {"Bana"}, ["bcy"] = {"Bacama"}, ["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"}, ["bda"] = {"Bayot"}, ["bdb"] = {"Basap"}, ["bdc"] = {"Emberá-Baudó"}, ["bdd"] = {"Bunama"}, ["bde"] = {"Bade"}, ["bdf"] = {"Biage"}, ["bdg"] = {"Bonggi"}, ["bdh"] = {"Baka (South Sudan)"}, ["bdi"] = {"Burun"}, ["bdj"] = {"Bai (South Sudan)", "Bai"}, ["bdk"] = {"Budukh"}, ["bdl"] = {"Indonesian Bajau"}, ["bdm"] = {"Buduma"}, ["bdn"] = {"Baldemu"}, ["bdo"] = {"Morom"}, ["bdp"] = {"Bende"}, ["bdq"] = {"Bahnar"}, ["bdr"] = {"West Coast Bajau"}, ["bds"] = {"Burunge"}, ["bdt"] = {"Bokoto"}, ["bdu"] = {"Oroko"}, ["bdv"] = {"Bodo Parja"}, ["bdw"] = {"Baham"}, ["bdx"] = {"Budong-Budong"}, ["bdy"] = {"Bandjalang"}, ["bdz"] = {"Badeshi"}, ["bea"] = {"Beaver"}, ["beb"] = {"Bebele"}, ["bec"] = {"Iceve-Maci"}, ["bed"] = {"Bedoanas"}, ["bee"] = {"Byangsi"}, ["bef"] = {"Benabena"}, ["beg"] = {"Belait"}, ["beh"] = {"Biali"}, ["bei"] = {"Bekati'"}, ["bej"] = {"Beja", "Bedawiyet"}, ["bek"] = {"Bebeli"}, ["bem"] = {"Bemba (Zambia)"}, ["beo"] = {"Beami"}, ["bep"] = {"Besoa"}, ["beq"] = {"Beembe"}, ["ber"] = {"Бербер хэлнүүд"}, ["bes"] = {"Besme"}, ["bet"] = {"Guiberoua Béte"}, ["beu"] = {"Blagar"}, ["bev"] = {"Daloa Bété"}, ["bew"] = {"Betawi"}, ["bex"] = {"Jur Modo"}, ["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"}, ["bez"] = {"Bena (Tanzania)"}, ["bfa"] = {"Bari"}, ["bfb"] = {"Pauri Bareli"}, ["bfc"] = {"Panyi Bai", "Northern Bai"}, ["bfd"] = {"Bafut"}, ["bfe"] = {"Betaf", "Tena"}, ["bff"] = {"Bofi"}, ["bfg"] = {"Busang Kayan"}, ["bfh"] = {"Blafe"}, ["bfi"] = {"British Sign Language"}, ["bfj"] = {"Bafanji"}, ["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"}, ["bfl"] = {"Banda-Ndélé"}, ["bfm"] = {"Mmen"}, ["bfn"] = {"Bunak"}, ["bfo"] = {"Malba Birifor"}, ["bfp"] = {"Beba"}, ["bfq"] = {"Badaga"}, ["bfr"] = {"Bazigar"}, ["bfs"] = {"Southern Bai"}, ["bft"] = {"Balti"}, ["bfu"] = {"Gahri"}, ["bfw"] = {"Bondo"}, ["bfx"] = {"Bantayanon"}, ["bfy"] = {"Bagheli"}, ["bfz"] = {"Mahasu Pahari"}, ["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"}, ["bgb"] = {"Bobongko"}, ["bgc"] = {"Haryanvi"}, ["bgd"] = {"Rathwi Bareli"}, ["bge"] = {"Bauria"}, ["bgf"] = {"Bangandu"}, ["bgg"] = {"Bugun"}, ["bgi"] = {"Giangan"}, ["bgj"] = {"Bangolan"}, ["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"}, ["bgl"] = {"Bo (Laos)"}, ["bgn"] = {"Western Balochi"}, ["bgo"] = {"Baga Koga"}, ["bgp"] = {"Eastern Balochi"}, ["bgq"] = {"Bagri"}, ["bgr"] = {"Bawm Chin"}, ["bgs"] = {"Tagabawa"}, ["bgt"] = {"Bughotu"}, ["bgu"] = {"Mbongno"}, ["bgv"] = {"Warkay-Bipim"}, ["bgw"] = {"Bhatri"}, ["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"}, ["bgy"] = {"Benggoi"}, ["bgz"] = {"Banggai"}, ["bha"] = {"Bharia"}, ["bhb"] = {"Bhili"}, ["bhc"] = {"Biga"}, ["bhd"] = {"Bhadrawahi"}, ["bhe"] = {"Bhaya"}, ["bhf"] = {"Odiai"}, ["bhg"] = {"Binandere"}, ["bhh"] = {"Bukharic"}, ["bhi"] = {"Bhilali"}, ["bhj"] = {"Bahing"}, ["bhl"] = {"Bimin"}, ["bhm"] = {"Bathari"}, ["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"}, ["bho"] = {"Bhojpuri"}, ["bhp"] = {"Bima"}, ["bhq"] = {"Tukang Besi South"}, ["bhr"] = {"Bara Malagasy"}, ["bhs"] = {"Buwal"}, ["bht"] = {"Bhattiyali"}, ["bhu"] = {"Bhunjia"}, ["bhv"] = {"Bahau"}, ["bhw"] = {"Biak"}, ["bhx"] = {"Bhalay"}, ["bhy"] = {"Bhele"}, ["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"}, ["bia"] = {"Badimaya"}, ["bib"] = {"Bissa", "Bisa"}, ["bid"] = {"Bidiyo"}, ["bie"] = {"Bepour"}, ["bif"] = {"Biafada"}, ["big"] = {"Biangai"}, ["bik"] = {"Bikol"}, ["bil"] = {"Bile"}, ["bim"] = {"Bimoba"}, ["bin"] = {"Bini", "Edo"}, ["bio"] = {"Nai"}, ["bip"] = {"Bila"}, ["biq"] = {"Bipi"}, ["bir"] = {"Bisorio"}, ["bit"] = {"Berinomo"}, ["biu"] = {"Biete"}, ["biv"] = {"Southern Birifor"}, ["biw"] = {"Kol (Cameroon)"}, ["bix"] = {"Bijori"}, ["biy"] = {"Birhor"}, ["biz"] = {"Baloi"}, ["bja"] = {"Budza"}, ["bjb"] = {"Banggarla"}, ["bjc"] = {"Bariji"}, ["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"}, ["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"}, ["bjg"] = {"Bidyogo"}, ["bjh"] = {"Bahinemo"}, ["bji"] = {"Burji"}, ["bjj"] = {"Kanauji"}, ["bjk"] = {"Barok"}, ["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"}, ["bjm"] = {"Bajelani"}, ["bjn"] = {"Banjar"}, ["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"}, ["bjp"] = {"Fanamaket"}, ["bjr"] = {"Binumarien"}, ["bjs"] = {"Bajan"}, ["bjt"] = {"Balanta-Ganja"}, ["bju"] = {"Busuu"}, ["bjv"] = {"Bedjond"}, ["bjw"] = {"Bakwé"}, ["bjx"] = {"Banao Itneg"}, ["bjy"] = {"Bayali"}, ["bjz"] = {"Baruga"}, ["bka"] = {"Kyak"}, ["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"}, ["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"}, ["bkf"] = {"Beeke"}, ["bkg"] = {"Buraka"}, ["bkh"] = {"Bakoko"}, ["bki"] = {"Baki"}, ["bkj"] = {"Pande"}, ["bkk"] = {"Brokskat"}, ["bkl"] = {"Berik"}, ["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"}, ["bkn"] = {"Bukitan"}, ["bko"] = {"Kwa'"}, ["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"}, ["bkq"] = {"Bakairí"}, ["bkr"] = {"Bakumpai"}, ["bks"] = {"Northern Sorsoganon"}, ["bkt"] = {"Boloki"}, ["bku"] = {"Buhid"}, ["bkv"] = {"Bekwarra"}, ["bkw"] = {"Bekwel"}, ["bkx"] = {"Baikeno"}, ["bky"] = {"Bokyi"}, ["bkz"] = {"Bungku"}, ["bla"] = {"Siksika"}, ["blb"] = {"Bilua"}, ["blc"] = {"Bella Coola"}, ["bld"] = {"Bolango"}, ["ble"] = {"Balanta-Kentohe"}, ["blf"] = {"Buol"}, ["blh"] = {"Kuwaa"}, ["bli"] = {"Bolia"}, ["blj"] = {"Bolongan"}, ["blk"] = {"Pa'o Karen", "Pa'O"}, ["bll"] = {"Biloxi"}, ["blm"] = {"Beli (South Sudan)"}, ["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"}, ["blo"] = {"Anii"}, ["blp"] = {"Blablanga"}, ["blq"] = {"Baluan-Pam"}, ["blr"] = {"Blang"}, ["bls"] = {"Balaesang"}, ["blt"] = {"Tai Dam"}, ["blv"] = {"Kibala", "Bolo"}, ["blw"] = {"Balangao"}, ["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"}, ["bly"] = {"Notre"}, ["blz"] = {"Balantak"}, ["bma"] = {"Lame"}, ["bmb"] = {"Bembe"}, ["bmc"] = {"Biem"}, ["bmd"] = {"Baga Manduri"}, ["bme"] = {"Limassa"}, ["bmf"] = {"Bom-Kim"}, ["bmg"] = {"Bamwe"}, ["bmh"] = {"Kein"}, ["bmi"] = {"Bagirmi"}, ["bmj"] = {"Bote-Majhi"}, ["bmk"] = {"Ghayavi"}, ["bml"] = {"Bomboli"}, ["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"}, ["bmo"] = {"Bambalang"}, ["bmp"] = {"Bulgebi"}, ["bmq"] = {"Bomu"}, ["bmr"] = {"Muinane"}, ["bms"] = {"Bilma Kanuri"}, ["bmt"] = {"Biao Mon"}, ["bmu"] = {"Somba-Siawari"}, ["bmv"] = {"Bum"}, ["bmw"] = {"Bomwali"}, ["bmx"] = {"Baimak"}, ["bmz"] = {"Baramu"}, ["bna"] = {"Bonerate"}, ["bnb"] = {"Bookan"}, ["bnc"] = {"Bontok"}, ["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"}, ["bne"] = {"Bintauna"}, ["bnf"] = {"Masiwang"}, ["bng"] = {"Benga"}, ["bni"] = {"Bangi"}, ["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"}, ["bnk"] = {"Bierebo"}, ["bnl"] = {"Boon"}, ["bnm"] = {"Batanga"}, ["bnn"] = {"Bunun"}, ["bno"] = {"Bantoanon"}, ["bnp"] = {"Bola"}, ["bnq"] = {"Bantik"}, ["bnr"] = {"Butmas-Tur"}, ["bns"] = {"Bundeli"}, ["bnt"] = {"Bantu languages"}, ["bnu"] = {"Bentong"}, ["bnv"] = {"Bonerif", "Beneraf", "Edwas"}, ["bnw"] = {"Bisis"}, ["bnx"] = {"Bangubangu"}, ["bny"] = {"Bintulu"}, ["bnz"] = {"Beezen"}, ["boa"] = {"Bora"}, ["bob"] = {"Aweer"}, ["boe"] = {"Mundabli"}, ["bof"] = {"Bolon"}, ["bog"] = {"Bamako Sign Language"}, ["boh"] = {"Boma"}, ["boi"] = {"Barbareño"}, ["boj"] = {"Anjam"}, ["bok"] = {"Bonjo"}, ["bol"] = {"Bole"}, ["bom"] = {"Berom"}, ["bon"] = {"Bine"}, ["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"}, ["bop"] = {"Bonkiman"}, ["boq"] = {"Bogaya"}, ["bor"] = {"Borôro"}, ["bot"] = {"Bongo"}, ["bou"] = {"Bondei"}, ["bov"] = {"Tuwuli"}, ["bow"] = {"Rema"}, ["box"] = {"Buamu"}, ["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"}, ["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"}, ["bpa"] = {"Daakaka"}, ["bpd"] = {"Banda-Banda"}, ["bpe"] = {"Bauni"}, ["bpg"] = {"Bonggo"}, ["bph"] = {"Botlikh"}, ["bpi"] = {"Bagupi"}, ["bpj"] = {"Binji"}, ["bpk"] = {"Orowe", "'Ôrôê"}, ["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"}, ["bpm"] = {"Biyom"}, ["bpn"] = {"Dzao Min"}, ["bpo"] = {"Anasi"}, ["bpp"] = {"Kaure"}, ["bpq"] = {"Banda Malay"}, ["bpr"] = {"Koronadal Blaan"}, ["bps"] = {"Sarangani Blaan"}, ["bpt"] = {"Barrow Point"}, ["bpu"] = {"Bongu"}, ["bpv"] = {"Bian Marind"}, ["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"}, ["bpx"] = {"Palya Bareli"}, ["bpy"] = {"Bishnupriya"}, ["bpz"] = {"Bilba"}, ["bqa"] = {"Tchumbuli"}, ["bqb"] = {"Bagusa"}, ["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"}, ["bqd"] = {"Bung"}, ["bqf"] = {"Baga Kaloum"}, ["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"}, ["bqh"] = {"Baima"}, ["bqi"] = {"Bakhtiari"}, ["bqj"] = {"Bandial"}, ["bqk"] = {"Banda-Mbrès"}, ["bql"] = {"Bilakura"}, ["bqm"] = {"Wumboko"}, ["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"}, ["bqo"] = {"Balo"}, ["bqp"] = {"Busa"}, ["bqq"] = {"Biritai"}, ["bqr"] = {"Burusu"}, ["bqs"] = {"Bosngun"}, ["bqt"] = {"Bamukumbit"}, ["bqu"] = {"Boguru"}, ["bqv"] = {"Koro Wachi", "Begbere-Ejar"}, ["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"}, ["bqx"] = {"Baangi"}, ["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"}, ["bqz"] = {"Bakaka"}, ["bra"] = {"Braj"}, ["brb"] = {"Lave"}, ["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"}, ["brd"] = {"Baraamu"}, ["brf"] = {"Bira"}, ["brg"] = {"Baure"}, ["brh"] = {"Brahui"}, ["bri"] = {"Mokpwe"}, ["brj"] = {"Bieria"}, ["brk"] = {"Birked"}, ["brl"] = {"Birwa"}, ["brm"] = {"Barambu"}, ["brn"] = {"Boruca"}, ["bro"] = {"Brokkat"}, ["brp"] = {"Barapasi"}, ["brq"] = {"Breri"}, ["brr"] = {"Birao"}, ["brs"] = {"Baras"}, ["brt"] = {"Bitare"}, ["bru"] = {"Eastern Bru"}, ["brv"] = {"Western Bru"}, ["brw"] = {"Bellari"}, ["brx"] = {"Bodo (India)"}, ["bry"] = {"Burui"}, ["brz"] = {"Bilbil"}, ["bsa"] = {"Abinomn"}, ["bsb"] = {"Brunei Bisaya"}, ["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"}, ["bse"] = {"Wushi"}, ["bsf"] = {"Bauchi"}, ["bsg"] = {"Bashkardi"}, ["bsh"] = {"Kati"}, ["bsi"] = {"Bassossi"}, ["bsj"] = {"Bangwinji"}, ["bsk"] = {"Burushaski"}, ["bsl"] = {"Basa-Gumna"}, ["bsm"] = {"Busami"}, ["bsn"] = {"Barasana-Eduria"}, ["bso"] = {"Buso"}, ["bsp"] = {"Baga Sitemu"}, ["bsq"] = {"Bassa"}, ["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"}, ["bss"] = {"Akoose"}, ["bst"] = {"Basketo"}, ["bsu"] = {"Bahonsuai"}, ["bsv"] = {"Baga Sobané"}, ["bsw"] = {"Baiso"}, ["bsx"] = {"Yangkam"}, ["bsy"] = {"Sabah Bisaya"}, ["bta"] = {"Bata"}, ["btc"] = {"Bati (Cameroon)"}, ["btd"] = {"Batak Dairi"}, ["bte"] = {"Gamo-Ningi"}, ["btf"] = {"Birgit"}, ["btg"] = {"Gagnoa Bété"}, ["bth"] = {"Biatah Bidayuh"}, ["bti"] = {"Burate"}, ["btj"] = {"Bacanese Malay"}, ["btk"] = {"Batak languages"}, ["btm"] = {"Batak Mandailing"}, ["btn"] = {"Ratagnon"}, ["bto"] = {"Rinconada Bikol"}, ["btp"] = {"Budibud"}, ["btq"] = {"Batek"}, ["btr"] = {"Baetora"}, ["bts"] = {"Batak Simalungun"}, ["btt"] = {"Bete-Bendi"}, ["btu"] = {"Batu"}, ["btv"] = {"Bateri"}, ["btw"] = {"Butuanon"}, ["btx"] = {"Batak Karo"}, ["bty"] = {"Bobot"}, ["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"}, ["bua"] = {"Buriat"}, ["bub"] = {"Bua"}, ["buc"] = {"Bushi"}, ["bud"] = {"Ntcham"}, ["bue"] = {"Beothuk"}, ["buf"] = {"Bushoong"}, ["bug"] = {"Buginese"}, ["buh"] = {"Younuo Bunu"}, ["bui"] = {"Bongili"}, ["buj"] = {"Basa-Gurmana"}, ["buk"] = {"Bugawac"}, ["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"}, ["bun"] = {"Sherbro"}, ["buo"] = {"Terei"}, ["bup"] = {"Busoa"}, ["buq"] = {"Brem"}, ["bus"] = {"Bokobaru"}, ["but"] = {"Bungain"}, ["buu"] = {"Budu"}, ["buv"] = {"Bun"}, ["buw"] = {"Bubi"}, ["bux"] = {"Boghom"}, ["buy"] = {"Bullom So"}, ["buz"] = {"Bukwen"}, ["bva"] = {"Barein"}, ["bvb"] = {"Bube"}, ["bvc"] = {"Baelelea"}, ["bvd"] = {"Baeggu"}, ["bve"] = {"Berau Malay"}, ["bvf"] = {"Boor"}, ["bvg"] = {"Bonkeng"}, ["bvh"] = {"Bure"}, ["bvi"] = {"Belanda Viri"}, ["bvj"] = {"Baan"}, ["bvk"] = {"Bukat"}, ["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"}, ["bvm"] = {"Bamunka"}, ["bvn"] = {"Buna"}, ["bvo"] = {"Bolgo"}, ["bvp"] = {"Bumang"}, ["bvq"] = {"Birri"}, ["bvr"] = {"Burarra"}, ["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"}, ["bvu"] = {"Bukit Malay"}, ["bvv"] = {"Baniva"}, ["bvw"] = {"Boga"}, ["bvx"] = {"Dibole"}, ["bvy"] = {"Baybayanon"}, ["bvz"] = {"Bauzi"}, ["bwa"] = {"Bwatoo"}, ["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"}, ["bwc"] = {"Bwile"}, ["bwd"] = {"Bwaidoka"}, ["bwe"] = {"Bwe Karen"}, ["bwf"] = {"Boselewa"}, ["bwg"] = {"Barwe"}, ["bwh"] = {"Bishuo"}, ["bwi"] = {"Baniwa"}, ["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"}, ["bwk"] = {"Bauwaki"}, ["bwl"] = {"Bwela"}, ["bwm"] = {"Biwat"}, ["bwn"] = {"Wunai Bunu"}, ["bwo"] = {"Boro (Ethiopia)", "Borna (Ethiopia)"}, ["bwp"] = {"Mandobo Bawah"}, ["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"}, ["bwr"] = {"Bura-Pabir"}, ["bws"] = {"Bomboma"}, ["bwt"] = {"Bafaw-Balong"}, ["bwu"] = {"Buli (Ghana)"}, ["bww"] = {"Bwa"}, ["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"}, ["bwy"] = {"Cwi Bwamu"}, ["bwz"] = {"Bwisi"}, ["bxa"] = {"Tairaha"}, ["bxb"] = {"Belanda Bor"}, ["bxc"] = {"Molengue"}, ["bxd"] = {"Pela"}, ["bxe"] = {"Birale"}, ["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"}, ["bxg"] = {"Bangala"}, ["bxh"] = {"Buhutu"}, ["bxi"] = {"Pirlatapa"}, ["bxj"] = {"Bayungu"}, ["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"}, ["bxl"] = {"Jalkunan"}, ["bxm"] = {"Mongolia Buriat"}, ["bxn"] = {"Burduna"}, ["bxo"] = {"Barikanchi"}, ["bxp"] = {"Bebil"}, ["bxq"] = {"Beele"}, ["bxr"] = {"Орос Буриад"}, ["bxs"] = {"Busam"}, ["bxu"] = {"China Buriat"}, ["bxv"] = {"Berakou"}, ["bxw"] = {"Bankagooma"}, ["bxz"] = {"Binahari"}, ["bya"] = {"Batak"}, ["byb"] = {"Bikya"}, ["byc"] = {"Ubaghara"}, ["byd"] = {"Benyadu'"}, ["bye"] = {"Pouye"}, ["byf"] = {"Bete"}, ["byg"] = {"Baygo"}, ["byh"] = {"Bhujel"}, ["byi"] = {"Buyu"}, ["byj"] = {"Bina (Nigeria)"}, ["byk"] = {"Biao"}, ["byl"] = {"Bayono"}, ["bym"] = {"Bidjara"}, ["byn"] = {"Bilin", "Blin"}, ["byo"] = {"Biyo"}, ["byp"] = {"Bumaji"}, ["byq"] = {"Basay"}, ["byr"] = {"Baruya", "Yipma"}, ["bys"] = {"Burak"}, ["byt"] = {"Berti"}, ["byv"] = {"Medumba"}, ["byw"] = {"Belhariya"}, ["byx"] = {"Qaqet"}, ["byz"] = {"Banaro"}, ["bza"] = {"Bandi"}, ["bzb"] = {"Andio"}, ["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bzd"] = {"Bribri"}, ["bze"] = {"Jenaama Bozo"}, ["bzf"] = {"Boikin"}, ["bzg"] = {"Babuza"}, ["bzh"] = {"Mapos Buang"}, ["bzi"] = {"Bisu"}, ["bzj"] = {"Belize Kriol English"}, ["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"}, ["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"}, ["bzm"] = {"Bolondo"}, ["bzn"] = {"Boano (Maluku)"}, ["bzo"] = {"Bozaba"}, ["bzp"] = {"Kemberano"}, ["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"}, ["bzr"] = {"Biri"}, ["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"}, ["bzt"] = {"Brithenig"}, ["bzu"] = {"Burmeso"}, ["bzv"] = {"Naami"}, ["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"}, ["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"}, ["bzy"] = {"Obanliku"}, ["bzz"] = {"Evant"}, ["caa"] = {"Chortí"}, ["cab"] = {"Garifuna"}, ["cac"] = {"Chuj"}, ["cad"] = {"Caddo"}, ["cae"] = {"Lehar", "Laalaa"}, ["caf"] = {"Southern Carrier"}, ["cag"] = {"Nivaclé"}, ["cah"] = {"Cahuarano"}, ["cai"] = {"Central American Indian languages"}, ["caj"] = {"Chané"}, ["cak"] = {"Kaqchikel", "Cakchiquel"}, ["cal"] = {"Carolinian"}, ["cam"] = {"Cemuhî"}, ["can"] = {"Chambri"}, ["cao"] = {"Chácobo"}, ["cap"] = {"Chipaya"}, ["caq"] = {"Car Nicobarese"}, ["car"] = {"Galibi Carib"}, ["cas"] = {"Tsimané"}, ["cau"] = {"Caucasian languages"}, ["cav"] = {"Cavineña"}, ["caw"] = {"Callawalla"}, ["cax"] = {"Chiquitano"}, ["cay"] = {"Cayuga"}, ["caz"] = {"Canichana"}, ["cba"] = {"Chibchan languages"}, ["cbb"] = {"Cabiyarí"}, ["cbc"] = {"Carapana"}, ["cbd"] = {"Carijona"}, ["cbg"] = {"Chimila"}, ["cbi"] = {"Chachi"}, ["cbj"] = {"Ede Cabe"}, ["cbk"] = {"Chavacano"}, ["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"}, ["cbn"] = {"Nyahkur"}, ["cbo"] = {"Izora"}, ["cbq"] = {"Tsucuba", "Cuba"}, ["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"}, ["cbs"] = {"Cashinahua"}, ["cbt"] = {"Chayahuita"}, ["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"}, ["cbv"] = {"Cacua"}, ["cbw"] = {"Kinabalian"}, ["cby"] = {"Carabayo"}, ["ccc"] = {"Chamicuro"}, ["ccd"] = {"Cafundo Creole"}, ["cce"] = {"Chopi"}, ["ccg"] = {"Samba Daka"}, ["cch"] = {"Atsam"}, ["ccj"] = {"Kasanga"}, ["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"}, ["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"}, ["ccn"] = {"North Caucasian languages"}, ["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"}, ["ccp"] = {"Chakma"}, ["ccr"] = {"Cacaopera"}, ["ccs"] = {"South Caucasian languages"}, ["cda"] = {"Choni"}, ["cdc"] = {"Chadic languages"}, ["cdd"] = {"Caddoan languages"}, ["cde"] = {"Chenchu"}, ["cdf"] = {"Chiru"}, ["cdh"] = {"Chambeali"}, ["cdi"] = {"Chodri"}, ["cdj"] = {"Churahi"}, ["cdm"] = {"Chepang"}, ["cdn"] = {"Chaudangsi"}, ["cdo"] = {"Min Dong Chinese"}, ["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"}, ["cds"] = {"Chadian Sign Language"}, ["cdy"] = {"Chadong"}, ["cdz"] = {"Koda"}, ["cea"] = {"Lower Chehalis"}, ["ceb"] = {"Cebuano"}, ["ceg"] = {"Chamacoco"}, ["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"}, ["cel"] = {"Celtic languages"}, ["cen"] = {"Cen"}, ["cet"] = {"Centúúm"}, ["cey"] = {"Ekai Chin"}, ["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"}, ["cfd"] = {"Cara"}, ["cfg"] = {"Como Karim"}, ["cfm"] = {"Falam Chin"}, ["cga"] = {"Changriwa"}, ["cgc"] = {"Kagayanen"}, ["cgg"] = {"Chiga"}, ["cgk"] = {"Chocangacakha"}, ["chb"] = {"Chibcha"}, ["chc"] = {"Catawba"}, ["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"}, ["chf"] = {"Tabasco Chontal"}, ["chg"] = {"Цагадайн"}, ["chh"] = {"Chinook"}, ["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"}, ["chk"] = {"Chuukese"}, ["chl"] = {"Cahuilla"}, ["chm"] = {"Mari (Russia)"}, ["chn"] = {"Chinook jargon"}, ["cho"] = {"Choctaw"}, ["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"}, ["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"}, ["chr"] = {"Cherokee"}, ["cht"] = {"Cholón"}, ["chw"] = {"Chuwabu"}, ["chx"] = {"Chantyal"}, ["chy"] = {"Cheyenne"}, ["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"}, ["cia"] = {"Cia-Cia"}, ["cib"] = {"Ci Gbe"}, ["cic"] = {"Chickasaw"}, ["cid"] = {"Chimariko"}, ["cie"] = {"Cineni"}, ["cih"] = {"Chinali"}, ["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"}, ["cim"] = {"Cimbrian"}, ["cin"] = {"Cinta Larga"}, ["cip"] = {"Chiapanec"}, ["cir"] = {"Tiri", "Haméa", "Méa"}, ["ciw"] = {"Chippewa"}, ["ciy"] = {"Chaima"}, ["cja"] = {"Western Cham"}, ["cje"] = {"Chru"}, ["cjh"] = {"Upper Chehalis"}, ["cji"] = {"Chamalal"}, ["cjk"] = {"Chokwe"}, ["cjm"] = {"Eastern Cham"}, ["cjn"] = {"Chenapian"}, ["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"}, ["cjp"] = {"Cabécar"}, ["cjs"] = {"Shor"}, ["cjv"] = {"Chuave"}, ["cjy"] = {"Jinyu Chinese"}, ["ckb"] = {"Central Kurdish"}, ["ckh"] = {"Chak"}, ["ckl"] = {"Cibak"}, ["ckm"] = {"Chakavian"}, ["ckn"] = {"Kaang Chin"}, ["cko"] = {"Anufo"}, ["ckq"] = {"Kajakse"}, ["ckr"] = {"Kairak"}, ["cks"] = {"Tayo"}, ["ckt"] = {"Чукот"}, ["cku"] = {"Koasati"}, ["ckv"] = {"Kavalan"}, ["ckx"] = {"Caka"}, ["cky"] = {"Cakfem-Mushere"}, ["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"}, ["cla"] = {"Ron"}, ["clc"] = {"Chilcotin"}, ["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"}, ["cle"] = {"Lealao Chinantec"}, ["clh"] = {"Chilisso"}, ["cli"] = {"Chakali"}, ["clj"] = {"Laitu Chin"}, ["clk"] = {"Idu-Mishmi"}, ["cll"] = {"Chala"}, ["clm"] = {"Clallam"}, ["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"}, ["clt"] = {"Lautu Chin"}, ["clu"] = {"Caluyanun"}, ["clw"] = {"Chulym"}, ["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"}, ["cma"] = {"Maa"}, ["cmc"] = {"Chamic languages"}, ["cme"] = {"Cerma"}, ["cmg"] = {"Classical Mongolian"}, ["cmi"] = {"Emberá-Chamí"}, ["cml"] = {"Campalagian"}, ["cmm"] = {"Michigamea"}, ["cmn"] = {"Умард Хятад"}, ["cmo"] = {"Central Mnong"}, ["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"}, ["cms"] = {"Messapic"}, ["cmt"] = {"Camtho"}, ["cna"] = {"Changthang"}, ["cnb"] = {"Chinbon Chin"}, ["cnc"] = {"Côông"}, ["cng"] = {"Northern Qiang"}, ["cnh"] = {"Hakha Chin", "Haka Chin"}, ["cni"] = {"Asháninka"}, ["cnk"] = {"Khumi Chin"}, ["cnl"] = {"Lalana Chinantec"}, ["cno"] = {"Con"}, ["cnp"] = {"Northern Ping Chinese", "Northern Pinghua"}, ["cnr"] = {"Монтенегро"}, ["cns"] = {"Central Asmat"}, ["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"}, ["cnu"] = {"Chenoua"}, ["cnw"] = {"Ngawn Chin"}, ["cnx"] = {"Middle Cornish"}, ["coa"] = {"Кокос Арлуудын Малай"}, ["cob"] = {"Chicomuceltec"}, ["coc"] = {"Cocopa"}, ["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"}, ["coe"] = {"Koreguaje"}, ["cof"] = {"Colorado"}, ["cog"] = {"Chong"}, ["coh"] = {"Chonyi-Dzihana-Kauma", "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma"}, ["coj"] = {"Cochimi"}, ["cok"] = {"Santa Teresa Cora"}, ["col"] = {"Columbia-Wenatchi"}, ["com"] = {"Comanche"}, ["con"] = {"Cofán"}, ["coo"] = {"Comox"}, ["cop"] = {"Coptic"}, ["coq"] = {"Coquille"}, ["cot"] = {"Caquinte"}, ["cou"] = {"Wamey"}, ["cov"] = {"Cao Miao"}, ["cow"] = {"Cowlitz"}, ["cox"] = {"Nanti"}, ["coz"] = {"Chochotec"}, ["cpa"] = {"Palantla Chinantec"}, ["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"}, ["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"}, ["cpe"] = {"English-based creoles and pidgins"}, ["cpf"] = {"French-based creoles and pidgins"}, ["cpg"] = {"Cappadocian Greek"}, ["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"}, ["cpn"] = {"Cherepon"}, ["cpo"] = {"Kpeego"}, ["cpp"] = {"Portuguese-based creoles and pidgins"}, ["cps"] = {"Capiznon"}, ["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"}, ["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"}, ["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"}, ["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"}, ["cra"] = {"Chara"}, ["crb"] = {"Island Carib"}, ["crc"] = {"Lonwolwol"}, ["crd"] = {"Coeur d'Alene"}, ["crf"] = {"Caramanta"}, ["crg"] = {"Michif"}, ["crh"] = {"Крымын татар"}, ["cri"] = {"Sãotomense"}, ["crj"] = {"Southern East Cree"}, ["crk"] = {"Plains Cree"}, ["crl"] = {"Northern East Cree"}, ["crm"] = {"Moose Cree"}, ["crn"] = {"El Nayar Cora"}, ["cro"] = {"Crow"}, ["crp"] = {"Creoles and pidgins"}, ["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"}, ["crr"] = {"Carolina Algonquian"}, ["crs"] = {"Seselwa Creole French"}, ["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"}, ["crv"] = {"Chaura"}, ["crw"] = {"Chrau"}, ["crx"] = {"Carrier"}, ["cry"] = {"Cori"}, ["crz"] = {"Cruzeño"}, ["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"}, ["csb"] = {"Kashubian"}, ["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"}, ["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"}, ["cse"] = {"Czech Sign Language"}, ["csf"] = {"Cuba Sign Language"}, ["csg"] = {"Chilean Sign Language"}, ["csh"] = {"Asho Chin"}, ["csi"] = {"Coast Miwok"}, ["csj"] = {"Songlai Chin"}, ["csk"] = {"Jola-Kasa"}, ["csl"] = {"Chinese Sign Language"}, ["csm"] = {"Central Sierra Miwok"}, ["csn"] = {"Colombian Sign Language"}, ["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"}, ["csp"] = {"Southern Ping Chinese", "Southern Pinghua"}, ["csq"] = {"Croatia Sign Language"}, ["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"}, ["css"] = {"Southern Ohlone"}, ["cst"] = {"Northern Ohlone"}, ["csu"] = {"Central Sudanic languages"}, ["csv"] = {"Sumtu Chin"}, ["csw"] = {"Swampy Cree"}, ["csx"] = {"Cambodian Sign Language"}, ["csy"] = {"Siyin Chin"}, ["csz"] = {"Coos"}, ["cta"] = {"Tataltepec Chatino"}, ["ctc"] = {"Chetco"}, ["ctd"] = {"Tedim Chin"}, ["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"}, ["ctg"] = {"Chittagonian"}, ["cth"] = {"Thaiphum Chin"}, ["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"}, ["ctm"] = {"Chitimacha"}, ["ctn"] = {"Chhintange"}, ["cto"] = {"Emberá-Catío"}, ["ctp"] = {"Western Highland Chatino"}, ["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"}, ["ctt"] = {"Wayanad Chetti"}, ["ctu"] = {"Chol"}, ["cty"] = {"Moundadan Chetty"}, ["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"}, ["cua"] = {"Cua"}, ["cub"] = {"Cubeo"}, ["cuc"] = {"Usila Chinantec"}, ["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"}, ["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"}, ["cui"] = {"Cuiba"}, ["cuj"] = {"Mashco Piro"}, ["cuk"] = {"San Blas Kuna"}, ["cul"] = {"Culina", "Kulina"}, ["cuo"] = {"Cumanagoto"}, ["cup"] = {"Cupeño"}, ["cuq"] = {"Cun"}, ["cur"] = {"Chhulung"}, ["cus"] = {"Cushitic languages"}, ["cut"] = {"Teutila Cuicatec"}, ["cuu"] = {"Tai Ya"}, ["cuv"] = {"Cuvok"}, ["cuw"] = {"Chukwa"}, ["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"}, ["cuy"] = {"Cuitlatec"}, ["cvg"] = {"Chug"}, ["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"}, ["cwa"] = {"Kabwa"}, ["cwb"] = {"Maindo"}, ["cwd"] = {"Woods Cree"}, ["cwe"] = {"Kwere"}, ["cwg"] = {"Chewong", "Cheq Wong"}, ["cwt"] = {"Kuwaataay"}, ["cya"] = {"Nopala Chatino"}, ["cyb"] = {"Cayubaba"}, ["cyo"] = {"Cuyonon"}, ["czh"] = {"Huizhou Chinese"}, ["czk"] = {"Knaanic"}, ["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"}, ["czo"] = {"Min Zhong Chinese"}, ["czt"] = {"Zotung Chin"}, ["daa"] = {"Dangaléat"}, ["dac"] = {"Dambi"}, ["dad"] = {"Marik"}, ["dae"] = {"Duupa"}, ["dag"] = {"Dagbani"}, ["dah"] = {"Gwahatike"}, ["dai"] = {"Day"}, ["daj"] = {"Dar Fur Daju"}, ["dak"] = {"Дакота"}, ["dal"] = {"Dahalo"}, ["dam"] = {"Damakawa"}, ["dao"] = {"Daai Chin"}, ["daq"] = {"Dandami Maria"}, ["dar"] = {"Дарган"}, ["das"] = {"Daho-Doo"}, ["dau"] = {"Dar Sila Daju"}, ["dav"] = {"Taita", "Dawida"}, ["daw"] = {"Davawenyo"}, ["dax"] = {"Dayi"}, ["day"] = {"Land Dayak languages"}, ["daz"] = {"Dao"}, ["dba"] = {"Bangime"}, ["dbb"] = {"Deno"}, ["dbd"] = {"Dadiya"}, ["dbe"] = {"Dabe"}, ["dbf"] = {"Edopi"}, ["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"}, ["dbi"] = {"Doka"}, ["dbj"] = {"Ida'an"}, ["dbl"] = {"Dyirbal"}, ["dbm"] = {"Duguri"}, ["dbn"] = {"Duriankere"}, ["dbo"] = {"Dulbu"}, ["dbp"] = {"Duwai"}, ["dbq"] = {"Daba"}, ["dbr"] = {"Dabarre"}, ["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"}, ["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"}, ["dbv"] = {"Dungu"}, ["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"}, ["dby"] = {"Dibiyaso"}, ["dcc"] = {"Deccan"}, ["dcr"] = {"Negerhollands"}, ["dda"] = {"Dadi Dadi"}, ["ddd"] = {"Dongotono"}, ["dde"] = {"Doondo"}, ["ddg"] = {"Fataluku"}, ["ddi"] = {"West Goodenough"}, ["ddj"] = {"Jaru"}, ["ddn"] = {"Dendi (Benin)"}, ["ddo"] = {"Dido"}, ["ddr"] = {"Dhudhuroa"}, ["dds"] = {"Donno So Dogon"}, ["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"}, ["dec"] = {"Dagik"}, ["ded"] = {"Dedua"}, ["dee"] = {"Dewoin"}, ["def"] = {"Dezfuli"}, ["deg"] = {"Degema"}, ["deh"] = {"Dehwari"}, ["dei"] = {"Demisa"}, ["dek"] = {"Dek"}, ["del"] = {"Delaware"}, ["dem"] = {"Dem"}, ["den"] = {"Слави (Атабаска)"}, ["dep"] = {"Pidgin Delaware"}, ["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"}, ["der"] = {"Deori"}, ["des"] = {"Desano"}, ["dev"] = {"Domung"}, ["dez"] = {"Dengese"}, ["dga"] = {"Southern Dagaare"}, ["dgb"] = {"Bunoge Dogon"}, ["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"}, ["dgd"] = {"Dagaari Dioula"}, ["dge"] = {"Degenan"}, ["dgg"] = {"Doga"}, ["dgh"] = {"Dghwede"}, ["dgi"] = {"Northern Dagara"}, ["dgk"] = {"Dagba"}, ["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"}, ["dgn"] = {"Dagoman"}, ["dgo"] = {"Dogri (individual language)"}, ["dgr"] = {"Dogrib", "Tłı̨chǫ"}, ["dgs"] = {"Dogoso"}, ["dgt"] = {"Ndra'ngith"}, ["dgw"] = {"Daungwurrung"}, ["dgx"] = {"Doghoro"}, ["dgz"] = {"Daga"}, ["dhd"] = {"Dhundari"}, ["dhg"] = {"Dhangu-Djangu", "Dhangu", "Djangu"}, ["dhi"] = {"Dhimal"}, ["dhl"] = {"Dhalandji"}, ["dhm"] = {"Zemba"}, ["dhn"] = {"Dhanki"}, ["dho"] = {"Dhodia"}, ["dhr"] = {"Dhargari"}, ["dhs"] = {"Dhaiso"}, ["dhu"] = {"Dhurga"}, ["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"}, ["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"}, ["dhx"] = {"Dhungaloo"}, ["dia"] = {"Dia"}, ["dib"] = {"South Central Dinka"}, ["dic"] = {"Lakota Dida"}, ["did"] = {"Didinga"}, ["dif"] = {"Dieri", "Diyari"}, ["dig"] = {"Digo", "Chidigo"}, ["dih"] = {"Kumiai"}, ["dii"] = {"Dimbong"}, ["dij"] = {"Dai"}, ["dik"] = {"Southwestern Dinka"}, ["dil"] = {"Dilling"}, ["dim"] = {"Dime"}, ["din"] = {"Dinka"}, ["dio"] = {"Dibo"}, ["dip"] = {"Northeastern Dinka"}, ["diq"] = {"Dimli (individual language)"}, ["dir"] = {"Dirim"}, ["dis"] = {"Dimasa"}, ["diu"] = {"Diriku"}, ["diw"] = {"Northwestern Dinka"}, ["dix"] = {"Dixon Reef"}, ["diy"] = {"Diuwe"}, ["diz"] = {"Ding"}, ["dja"] = {"Djadjawurrung"}, ["djb"] = {"Djinba"}, ["djc"] = {"Dar Daju Daju"}, ["djd"] = {"Djamindjung", "Ngaliwurru"}, ["dje"] = {"Zarma"}, ["djf"] = {"Djangun"}, ["dji"] = {"Djinang"}, ["djj"] = {"Djeebbana"}, ["djk"] = {"Eastern Maroon Creole", "Businenge Tongo", "Nenge"}, ["djm"] = {"Jamsay Dogon"}, ["djn"] = {"Jawoyn", "Djauan"}, ["djo"] = {"Jangkang"}, ["djr"] = {"Djambarrpuyngu"}, ["dju"] = {"Kapriman"}, ["djw"] = {"Djawi"}, ["dka"] = {"Dakpakha"}, ["dkg"] = {"Kadung"}, ["dkk"] = {"Dakka"}, ["dkr"] = {"Kuijau"}, ["dks"] = {"Southeastern Dinka"}, ["dkx"] = {"Mazagway"}, ["dlg"] = {"Dolgan"}, ["dlk"] = {"Dahalik"}, ["dlm"] = {"Dalmatian"}, ["dln"] = {"Darlong"}, ["dma"] = {"Duma"}, ["dmb"] = {"Mombo Dogon"}, ["dmc"] = {"Gavak"}, ["dmd"] = {"Madhi Madhi"}, ["dme"] = {"Dugwor"}, ["dmf"] = {"Medefaidrin"}, ["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"}, ["dmk"] = {"Domaaki"}, ["dml"] = {"Dameli"}, ["dmm"] = {"Dama"}, ["dmn"] = {"Mande languages"}, ["dmo"] = {"Kemedzung"}, ["dmr"] = {"East Damar"}, ["dms"] = {"Dampelas"}, ["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"}, ["dmv"] = {"Dumpas"}, ["dmw"] = {"Mudburra"}, ["dmx"] = {"Dema"}, ["dmy"] = {"Demta", "Sowari"}, ["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"}, ["dnd"] = {"Daonda"}, ["dne"] = {"Ndendeule"}, ["dng"] = {"Dungan"}, ["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"}, ["dnj"] = {"Dan"}, ["dnk"] = {"Dengka"}, ["dnn"] = {"Dzùùngoo"}, ["dno"] = {"Ndrulo", "Northern Lendu"}, ["dnr"] = {"Danaru"}, ["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"}, ["dnu"] = {"Danau"}, ["dnv"] = {"Danu"}, ["dnw"] = {"Western Dani"}, ["dny"] = {"Dení"}, ["doa"] = {"Dom"}, ["dob"] = {"Dobu"}, ["doc"] = {"Northern Dong"}, ["doe"] = {"Doe"}, ["dof"] = {"Domu"}, ["doh"] = {"Dong"}, ["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"}, ["dok"] = {"Dondo"}, ["dol"] = {"Doso"}, ["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"}, ["doo"] = {"Dongo"}, ["dop"] = {"Lukpa"}, ["doq"] = {"Dominican Sign Language"}, ["dor"] = {"Dori'o"}, ["dos"] = {"Dogosé"}, ["dot"] = {"Dass"}, ["dov"] = {"Dombe"}, ["dow"] = {"Doyayo"}, ["dox"] = {"Bussa"}, ["doy"] = {"Dompo"}, ["doz"] = {"Dorze"}, ["dpp"] = {"Papar"}, ["dra"] = {"Dravidian languages"}, ["drb"] = {"Dair"}, ["drc"] = {"Minderico"}, ["drd"] = {"Darmiya"}, ["dre"] = {"Dolpo"}, ["drg"] = {"Rungus"}, ["dri"] = {"C'Lela"}, ["drl"] = {"Paakantyi"}, ["drn"] = {"West Damar"}, ["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"}, ["drq"] = {"Dura"}, ["drs"] = {"Gedeo"}, ["drt"] = {"Drents"}, ["dru"] = {"Rukai"}, ["dry"] = {"Darai"}, ["dsb"] = {"Доод Сорб"}, ["dse"] = {"Dutch Sign Language"}, ["dsh"] = {"Daasanach"}, ["dsi"] = {"Disa"}, ["dsl"] = {"Danish Sign Language"}, ["dsn"] = {"Dusner"}, ["dso"] = {"Desiya"}, ["dsq"] = {"Tadaksahak"}, ["dta"] = {"Дагуур"}, ["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"}, ["dtd"] = {"Ditidaht"}, ["dth"] = {"Adithinngithigh"}, ["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"}, ["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"}, ["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"}, ["dtn"] = {"Daatsʼíin"}, ["dto"] = {"Tommo So Dogon"}, ["dtp"] = {"Kadazan Dusun", "Central Dusun"}, ["dtr"] = {"Lotud"}, ["dts"] = {"Toro So Dogon"}, ["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"}, ["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"}, ["dty"] = {"Dotyali"}, ["dua"] = {"Duala"}, ["dub"] = {"Dubli"}, ["duc"] = {"Duna"}, ["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"}, ["duf"] = {"Dumbea", "Drubea"}, ["dug"] = {"Duruma", "Chiduruma"}, ["duh"] = {"Dungra Bhil"}, ["dui"] = {"Dumun"}, ["duk"] = {"Uyajitaya"}, ["dul"] = {"Alabat Island Agta"}, ["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"}, ["dun"] = {"Dusun Deyah"}, ["duo"] = {"Dupaninan Agta"}, ["dup"] = {"Duano"}, ["duq"] = {"Dusun Malang"}, ["dur"] = {"Dii"}, ["dus"] = {"Dumi"}, ["duu"] = {"Drung"}, ["duv"] = {"Duvle"}, ["duw"] = {"Dusun Witu"}, ["dux"] = {"Duungooma"}, ["duy"] = {"Dicamay Agta"}, ["duz"] = {"Duli-Gey"}, ["dva"] = {"Duau"}, ["dwa"] = {"Diri"}, ["dwk"] = {"Dawik Kui"}, ["dwr"] = {"Dawro"}, ["dws"] = {"Dutton World Speedwords"}, ["dwu"] = {"Dhuwal"}, ["dww"] = {"Dawawa"}, ["dwy"] = {"Dhuwaya"}, ["dwz"] = {"Dewas Rai"}, ["dya"] = {"Dyan"}, ["dyb"] = {"Dyaberdyaber"}, ["dyd"] = {"Dyugun"}, ["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"}, ["dyi"] = {"Djimini Senoufo"}, ["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"}, ["dyn"] = {"Dyangadi", "Dhanggatti"}, ["dyo"] = {"Jola-Fonyi"}, ["dyu"] = {"Дьюла"}, ["dyy"] = {"Djabugay", "Dyaabugay"}, ["dza"] = {"Tunzu"}, ["dze"] = {"Djiwarli"}, ["dzg"] = {"Dazaga"}, ["dzl"] = {"Dzalakha"}, ["dzn"] = {"Dzando"}, ["eaa"] = {"Karenggapa"}, ["ebc"] = {"Beginci"}, ["ebg"] = {"Ebughu"}, ["ebk"] = {"Eastern Bontok"}, ["ebo"] = {"Teke-Ebo"}, ["ebr"] = {"Ebrié"}, ["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"}, ["ecr"] = {"Eteocretan"}, ["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"}, ["ecy"] = {"Eteocypriot"}, ["eee"] = {"E"}, ["efa"] = {"Efai"}, ["efe"] = {"Efe"}, ["efi"] = {"Efik"}, ["ega"] = {"Ega"}, ["egl"] = {"Эмиль"}, ["ego"] = {"Eggon"}, ["egx"] = {"Egyptian languages"}, ["egy"] = {"Egyptian (Ancient)"}, ["ehs"] = {"Miyakubo Sign Language"}, ["ehu"] = {"Ehueun"}, ["eip"] = {"Eipomek"}, ["eit"] = {"Eitiep"}, ["eiv"] = {"Askopan"}, ["eja"] = {"Ejamat"}, ["eka"] = {"Ekajuk"}, ["eke"] = {"Ekit"}, ["ekg"] = {"Ekari"}, ["eki"] = {"Eki"}, ["ekk"] = {"Standard Estonian"}, ["ekl"] = {"Kol (Bangladesh)", "Kol"}, ["ekm"] = {"Elip"}, ["eko"] = {"Koti"}, ["ekp"] = {"Ekpeye"}, ["ekr"] = {"Yace"}, ["eky"] = {"Eastern Kayah"}, ["ele"] = {"Elepi"}, ["elh"] = {"El Hugeirat"}, ["eli"] = {"Nding"}, ["elk"] = {"Elkei"}, ["elm"] = {"Eleme"}, ["elo"] = {"El Molo"}, ["elu"] = {"Elu"}, ["elx"] = {"Elamite"}, ["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"}, ["emb"] = {"Embaloh"}, ["eme"] = {"Emerillon"}, ["emg"] = {"Eastern Meohang"}, ["emi"] = {"Mussau-Emira"}, ["emk"] = {"Зүүн Манинкакан"}, ["emm"] = {"Mamulique"}, ["emn"] = {"Eman"}, ["emp"] = {"Northern Emberá"}, ["emq"] = {"Eastern Minyag"}, ["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"}, ["emu"] = {"Eastern Muria"}, ["emw"] = {"Emplawas"}, ["emx"] = {"Erromintxela"}, ["emy"] = {"Epigraphic Mayan"}, ["emz"] = {"Mbessa"}, ["ena"] = {"Apali"}, ["enb"] = {"Markweeta"}, ["enc"] = {"En"}, ["end"] = {"Ende"}, ["enf"] = {"Forest Enets"}, ["enh"] = {"Tundra Enets"}, ["enl"] = {"Enlhet"}, ["enm"] = {"Дунд Англи (1100-1500)"}, ["enn"] = {"Engenni"}, ["eno"] = {"Enggano"}, ["enq"] = {"Enga"}, ["enr"] = {"Emumu", "Emem"}, ["enu"] = {"Enu"}, ["env"] = {"Enwan (Edu State)"}, ["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"}, ["enx"] = {"Enxet"}, ["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"}, ["epi"] = {"Epie"}, ["era"] = {"Eravallan"}, ["erg"] = {"Sie"}, ["erh"] = {"Eruwa"}, ["eri"] = {"Ogea"}, ["erk"] = {"South Efate"}, ["ero"] = {"Horpa"}, ["err"] = {"Erre"}, ["ers"] = {"Ersu"}, ["ert"] = {"Eritai"}, ["erw"] = {"Erokwanas"}, ["ese"] = {"Ese Ejja"}, ["esg"] = {"Aheri Gondi"}, ["esh"] = {"Eshtehardi"}, ["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"}, ["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"}, ["esl"] = {"Egypt Sign Language"}, ["esm"] = {"Esuma"}, ["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"}, ["eso"] = {"Estonian Sign Language"}, ["esq"] = {"Esselen"}, ["ess"] = {"Central Siberian Yupik"}, ["esu"] = {"Central Yupik"}, ["esx"] = {"Eskimo-Aleut languages"}, ["esy"] = {"Eskayan"}, ["etb"] = {"Etebi"}, ["etc"] = {"Etchemin"}, ["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"}, ["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"}, ["eto"] = {"Eton (Cameroon)"}, ["etr"] = {"Edolo"}, ["ets"] = {"Yekhee"}, ["ett"] = {"Etruscan"}, ["etu"] = {"Ejagham"}, ["etx"] = {"Eten"}, ["etz"] = {"Semimi"}, ["euq"] = {"Basque (family)"}, ["eve"] = {"Even"}, ["evh"] = {"Uvbie"}, ["evn"] = {"Хамниган"}, ["ewo"] = {"Ewondo"}, ["ext"] = {"Extremaduran"}, ["eya"] = {"Eyak"}, ["eyo"] = {"Keiyo"}, ["eza"] = {"Ezaa"}, ["eze"] = {"Uzekwe"}, ["faa"] = {"Fasu"}, ["fab"] = {"Fa d'Ambu"}, ["fad"] = {"Wagi"}, ["faf"] = {"Fagani"}, ["fag"] = {"Finongan"}, ["fah"] = {"Baissa Fali"}, ["fai"] = {"Faiwol"}, ["faj"] = {"Faita"}, ["fak"] = {"Fang (Cameroon)"}, ["fal"] = {"South Fali"}, ["fam"] = {"Fam"}, ["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"}, ["fap"] = {"Paloor"}, ["far"] = {"Fataleka"}, ["fat"] = {"Fanti"}, ["fau"] = {"Fayu"}, ["fax"] = {"Fala"}, ["fay"] = {"Southwestern Fars"}, ["faz"] = {"Northwestern Fars"}, ["fbl"] = {"West Albay Bikol"}, ["fcs"] = {"Quebec Sign Language"}, ["fer"] = {"Feroge"}, ["ffi"] = {"Foia Foia"}, ["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"}, ["fgr"] = {"Fongoro"}, ["fia"] = {"Nobiin"}, ["fie"] = {"Fyer"}, ["fif"] = {"Faifi"}, ["fil"] = {"Филиппин", "Пилипино"}, ["fip"] = {"Fipa"}, ["fir"] = {"Firan"}, ["fit"] = {"Tornedalen Finnish"}, ["fiu"] = {"Finno-Ugrian languages"}, ["fiw"] = {"Fiwaga"}, ["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"}, ["fkv"] = {"Kven Finnish"}, ["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"}, ["flh"] = {"Foau"}, ["fli"] = {"Fali"}, ["fll"] = {"North Fali"}, ["fln"] = {"Flinders Island"}, ["flr"] = {"Fuliiru"}, ["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"}, ["fmp"] = {"Fe'fe'"}, ["fmu"] = {"Far Western Muria"}, ["fnb"] = {"Fanbak"}, ["fng"] = {"Fanagalo"}, ["fni"] = {"Fania"}, ["fod"] = {"Foodo"}, ["foi"] = {"Foi"}, ["fom"] = {"Foma"}, ["fon"] = {"Fon"}, ["for"] = {"Fore"}, ["fos"] = {"Siraya"}, ["fox"] = {"Formosan languages"}, ["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"}, ["fqs"] = {"Fas"}, ["frc"] = {"Cajun French"}, ["frd"] = {"Fordata"}, ["frk"] = {"Frankish"}, ["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"}, ["fro"] = {"Old French (842-ca. 1400)"}, ["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"}, ["frq"] = {"Forak"}, ["frr"] = {"Хойд Фриз"}, ["frs"] = {"Зүүн Фриз"}, ["frt"] = {"Fortsenal"}, ["fse"] = {"Finnish Sign Language"}, ["fsl"] = {"French Sign Language"}, ["fss"] = {"Finland-Swedish Sign Language", "finlandssvenskt teckenspråk", "suomenruotsalainen viittomakieli"}, ["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"}, ["fuc"] = {"Pulaar"}, ["fud"] = {"East Futuna"}, ["fue"] = {"Borgu Fulfulde"}, ["fuf"] = {"Пулар"}, ["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"}, ["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"}, ["fuj"] = {"Ko"}, ["fum"] = {"Fum"}, ["fun"] = {"Fulniô"}, ["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"}, ["fur"] = {"Friulian"}, ["fut"] = {"Futuna-Aniwa"}, ["fuu"] = {"Furu"}, ["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"}, ["fuy"] = {"Fuyug"}, ["fvr"] = {"Fur"}, ["fwa"] = {"Fwâi"}, ["fwe"] = {"Fwe"}, ["gaa"] = {"Ga"}, ["gab"] = {"Gabri"}, ["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"}, ["gad"] = {"Gaddang"}, ["gae"] = {"Guarequena"}, ["gaf"] = {"Gende"}, ["gag"] = {"Гагауз"}, ["gah"] = {"Alekano"}, ["gai"] = {"Borei"}, ["gaj"] = {"Gadsup"}, ["gak"] = {"Gamkonora"}, ["gal"] = {"Galolen"}, ["gam"] = {"Kandawo"}, ["gan"] = {"Gan Chinese"}, ["gao"] = {"Gants"}, ["gap"] = {"Gal"}, ["gaq"] = {"Gata'"}, ["gar"] = {"Galeya"}, ["gas"] = {"Adiwasi Garasia"}, ["gat"] = {"Kenati"}, ["gau"] = {"Mudhili Gadaba"}, ["gaw"] = {"Nobonob"}, ["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"}, ["gay"] = {"Gayo"}, ["gaz"] = {"West Central Oromo"}, ["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"}, ["gbb"] = {"Kaytetye"}, ["gbd"] = {"Karajarri"}, ["gbe"] = {"Niksek"}, ["gbf"] = {"Gaikundi"}, ["gbg"] = {"Gbanziri"}, ["gbh"] = {"Defi Gbe"}, ["gbi"] = {"Galela"}, ["gbj"] = {"Bodo Gadaba"}, ["gbk"] = {"Gaddi"}, ["gbl"] = {"Gamit"}, ["gbm"] = {"Garhwali"}, ["gbn"] = {"Mo'da"}, ["gbo"] = {"Northern Grebo"}, ["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"}, ["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"}, ["gbr"] = {"Gbagyi"}, ["gbs"] = {"Gbesi Gbe"}, ["gbu"] = {"Gagadu"}, ["gbv"] = {"Gbanu"}, ["gbw"] = {"Gabi-Gabi"}, ["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"}, ["gby"] = {"Gbari"}, ["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"}, ["gcc"] = {"Mali"}, ["gcd"] = {"Ganggalida"}, ["gce"] = {"Galice"}, ["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"}, ["gcl"] = {"Grenadian Creole English"}, ["gcn"] = {"Gaina"}, ["gcr"] = {"Guianese Creole French"}, ["gct"] = {"Colonia Tovar German"}, ["gda"] = {"Gade Lohar"}, ["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"}, ["gdc"] = {"Gugu Badhun"}, ["gdd"] = {"Gedaged"}, ["gde"] = {"Gude"}, ["gdf"] = {"Guduf-Gava"}, ["gdg"] = {"Ga'dang"}, ["gdh"] = {"Gadjerawang", "Gajirrabeng"}, ["gdi"] = {"Gundi"}, ["gdj"] = {"Gurdjar"}, ["gdk"] = {"Gadang"}, ["gdl"] = {"Dirasha"}, ["gdm"] = {"Laal"}, ["gdn"] = {"Umanakaina"}, ["gdo"] = {"Ghodoberi"}, ["gdq"] = {"Mehri"}, ["gdr"] = {"Wipi"}, ["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"}, ["gdt"] = {"Kungardutyi"}, ["gdu"] = {"Gudu"}, ["gdx"] = {"Godwari"}, ["gea"] = {"Geruma"}, ["geb"] = {"Kire"}, ["gec"] = {"Gboloo Grebo"}, ["ged"] = {"Gade"}, ["gef"] = {"Gerai"}, ["geg"] = {"Gengle"}, ["geh"] = {"Hutterite German", "Hutterisch"}, ["gei"] = {"Gebe"}, ["gej"] = {"Gen"}, ["gek"] = {"Ywom"}, ["gel"] = {"ut-Ma'in"}, ["gem"] = {"Germanic languages"}, ["geq"] = {"Geme"}, ["ges"] = {"Geser-Gorom"}, ["gev"] = {"Eviya"}, ["gew"] = {"Gera"}, ["gex"] = {"Garre"}, ["gey"] = {"Enya"}, ["gez"] = {"Geez"}, ["gfk"] = {"Patpatar"}, ["gft"] = {"Gafat"}, ["gga"] = {"Gao"}, ["ggb"] = {"Gbii"}, ["ggd"] = {"Gugadj"}, ["gge"] = {"Gurr-goni"}, ["ggg"] = {"Gurgula"}, ["ggk"] = {"Kungarakany"}, ["ggl"] = {"Ganglau"}, ["ggt"] = {"Gitua"}, ["ggu"] = {"Gagu", "Gban"}, ["ggw"] = {"Gogodala"}, ["gha"] = {"Ghadamès"}, ["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"}, ["ghe"] = {"Southern Ghale"}, ["ghh"] = {"Northern Ghale"}, ["ghk"] = {"Geko Karen"}, ["ghl"] = {"Ghulfan"}, ["ghn"] = {"Ghanongga"}, ["gho"] = {"Ghomara"}, ["ghr"] = {"Ghera"}, ["ghs"] = {"Guhu-Samane"}, ["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"}, ["gia"] = {"Kija"}, ["gib"] = {"Gibanawa"}, ["gic"] = {"Gail"}, ["gid"] = {"Gidar"}, ["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"}, ["gig"] = {"Goaria"}, ["gih"] = {"Githabul"}, ["gii"] = {"Girirra"}, ["gil"] = {"Гильберт"}, ["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"}, ["gin"] = {"Hinukh"}, ["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"}, ["giq"] = {"Green Gelao"}, ["gir"] = {"Red Gelao"}, ["gis"] = {"North Giziga"}, ["git"] = {"Gitxsan"}, ["giu"] = {"Mulao"}, ["giw"] = {"White Gelao"}, ["gix"] = {"Gilima"}, ["giy"] = {"Giyug"}, ["giz"] = {"South Giziga"}, ["gjk"] = {"Kachi Koli"}, ["gjm"] = {"Gunditjmara"}, ["gjn"] = {"Gonja"}, ["gjr"] = {"Gurindji Kriol"}, ["gju"] = {"Gujari"}, ["gka"] = {"Guya"}, ["gkd"] = {"Magɨ (Madang Province)"}, ["gke"] = {"Ndai"}, ["gkn"] = {"Gokana"}, ["gko"] = {"Kok-Nar"}, ["gkp"] = {"Guinea Kpelle"}, ["gku"] = {"ǂUngkue"}, ["glb"] = {"Belning"}, ["glc"] = {"Bon Gula"}, ["gld"] = {"Nanai"}, ["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"}, ["glj"] = {"Gula Iro"}, ["glk"] = {"Gilaki"}, ["gll"] = {"Garlali"}, ["glo"] = {"Galambu"}, ["glr"] = {"Glaro-Twabo"}, ["glu"] = {"Gula (Chad)"}, ["glw"] = {"Glavda"}, ["gly"] = {"Gule"}, ["gma"] = {"Gambera"}, ["gmb"] = {"Gula'alaa"}, ["gmd"] = {"Mághdì"}, ["gme"] = {"East Germanic languages"}, ["gmg"] = {"Magɨyi"}, ["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"}, ["gml"] = {"Middle Low German"}, ["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"}, ["gmn"] = {"Gimnime"}, ["gmq"] = {"North Germanic languages"}, ["gmr"] = {"Mirning", "Mirniny"}, ["gmu"] = {"Gumalu"}, ["gmv"] = {"Gamo"}, ["gmw"] = {"West Germanic languages"}, ["gmx"] = {"Magoma"}, ["gmy"] = {"Mycenaean Greek"}, ["gmz"] = {"Mgbolizhia"}, ["gna"] = {"Kaansa"}, ["gnb"] = {"Gangte"}, ["gnc"] = {"Guanche"}, ["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"}, ["gne"] = {"Ganang"}, ["gng"] = {"Ngangam"}, ["gnh"] = {"Lere"}, ["gni"] = {"Gooniyandi"}, ["gnj"] = {"Ngen"}, ["gnk"] = {"ǁGana"}, ["gnl"] = {"Gangulu"}, ["gnm"] = {"Ginuman"}, ["gnn"] = {"Gumatj"}, ["gno"] = {"Northern Gondi"}, ["gnq"] = {"Gana"}, ["gnr"] = {"Gureng Gureng"}, ["gnt"] = {"Guntai"}, ["gnu"] = {"Gnau"}, ["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"}, ["gnz"] = {"Ganzi"}, ["goa"] = {"Guro"}, ["gob"] = {"Playero"}, ["goc"] = {"Gorakor"}, ["god"] = {"Godié"}, ["goe"] = {"Gongduk"}, ["gof"] = {"Gofa"}, ["gog"] = {"Gogo"}, ["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"}, ["goi"] = {"Gobasi"}, ["goj"] = {"Gowlan"}, ["gok"] = {"Gowli"}, ["gol"] = {"Gola"}, ["gom"] = {"Goan Konkani"}, ["gon"] = {"Gondi"}, ["goo"] = {"Gone Dau"}, ["gop"] = {"Yeretuar"}, ["goq"] = {"Gorap"}, ["gor"] = {"Gorontalo"}, ["gos"] = {"Gronings"}, ["got"] = {"Gothic"}, ["gou"] = {"Gavar"}, ["gow"] = {"Gorowa"}, ["gox"] = {"Gobu"}, ["goy"] = {"Goundo"}, ["goz"] = {"Gozarkhani"}, ["gpa"] = {"Gupa-Abawa"}, ["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"}, ["gpn"] = {"Taiap"}, ["gqa"] = {"Ga'anda"}, ["gqi"] = {"Guiqiong"}, ["gqn"] = {"Guana (Brazil)"}, ["gqr"] = {"Gor"}, ["gqu"] = {"Qau"}, ["gra"] = {"Rajput Garasia"}, ["grb"] = {"Grebo"}, ["grc"] = {"Эртний Грек"}, ["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"}, ["grg"] = {"Madi"}, ["grh"] = {"Gbiri-Niragu"}, ["gri"] = {"Ghari"}, ["grj"] = {"Southern Grebo"}, ["grk"] = {"Greek languages"}, ["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"}, ["gro"] = {"Groma"}, ["grq"] = {"Gorovu"}, ["grr"] = {"Taznatit"}, ["grs"] = {"Gresi"}, ["grt"] = {"Garo"}, ["gru"] = {"Kistane"}, ["grv"] = {"Central Grebo"}, ["grw"] = {"Gweda"}, ["grx"] = {"Guriaso"}, ["gry"] = {"Barclayville Grebo"}, ["grz"] = {"Guramalum"}, ["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"}, ["gsg"] = {"German Sign Language"}, ["gsl"] = {"Gusilay"}, ["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"}, ["gsn"] = {"Nema", "Gusan"}, ["gso"] = {"Southwest Gbaya"}, ["gsp"] = {"Wasembo"}, ["gss"] = {"Greek Sign Language"}, ["gsw"] = {"Швейцарын Герман", "Алеманн", "Эльзасын"}, ["gta"] = {"Guató"}, ["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"}, ["gua"] = {"Shiki"}, ["gub"] = {"Guajajára"}, ["guc"] = {"Wayuu"}, ["gud"] = {"Yocoboué Dida"}, ["gue"] = {"Gurindji"}, ["guf"] = {"Gupapuyngu"}, ["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"}, ["guh"] = {"Guahibo"}, ["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"}, ["guk"] = {"Gumuz"}, ["gul"] = {"Sea Island Creole English"}, ["gum"] = {"Guambiano"}, ["gun"] = {"Mbyá Guaraní"}, ["guo"] = {"Guayabero"}, ["gup"] = {"Gunwinggu"}, ["guq"] = {"Aché"}, ["gur"] = {"Farefare"}, ["gus"] = {"Guinean Sign Language"}, ["gut"] = {"Maléku Jaíka"}, ["guu"] = {"Yanomamö"}, ["guw"] = {"Gun"}, ["gux"] = {"Gourmanchéma"}, ["guz"] = {"Gusii", "Ekegusii"}, ["gva"] = {"Guana (Paraguay)"}, ["gvc"] = {"Guanano"}, ["gve"] = {"Duwet"}, ["gvf"] = {"Golin"}, ["gvj"] = {"Guajá"}, ["gvl"] = {"Gulay"}, ["gvm"] = {"Gurmana"}, ["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"}, ["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"}, ["gvp"] = {"Pará Gavião"}, ["gvr"] = {"Gurung"}, ["gvs"] = {"Gumawana"}, ["gvy"] = {"Guyani"}, ["gwa"] = {"Mbato"}, ["gwb"] = {"Gwa"}, ["gwc"] = {"Gawri", "Kalami"}, ["gwd"] = {"Gawwada"}, ["gwe"] = {"Gweno"}, ["gwf"] = {"Gowro"}, ["gwg"] = {"Moo"}, ["gwi"] = {"Gwichʼin"}, ["gwj"] = {"ǀGwi"}, ["gwm"] = {"Awngthim"}, ["gwn"] = {"Gwandara"}, ["gwr"] = {"Gwere"}, ["gwt"] = {"Gawar-Bati"}, ["gwu"] = {"Guwamu"}, ["gww"] = {"Kwini"}, ["gwx"] = {"Gua"}, ["gxx"] = {"Wè Southern"}, ["gya"] = {"Northwest Gbaya"}, ["gyb"] = {"Garus"}, ["gyd"] = {"Kayardild"}, ["gye"] = {"Gyem"}, ["gyf"] = {"Gungabula"}, ["gyg"] = {"Gbayi"}, ["gyi"] = {"Gyele"}, ["gyl"] = {"Gayil"}, ["gym"] = {"Ngäbere"}, ["gyn"] = {"Guyanese Creole English"}, ["gyo"] = {"Gyalsumdo"}, ["gyr"] = {"Guarayu"}, ["gyy"] = {"Gunya"}, ["gyz"] = {"Geji", "Gyaazi"}, ["gza"] = {"Ganza"}, ["gzi"] = {"Gazi"}, ["gzn"] = {"Gane"}, ["haa"] = {"Han"}, ["hab"] = {"Hanoi Sign Language"}, ["hac"] = {"Gurani"}, ["had"] = {"Hatam"}, ["hae"] = {"Eastern Oromo"}, ["haf"] = {"Haiphong Sign Language"}, ["hag"] = {"Hanga"}, ["hah"] = {"Hahon"}, ["hai"] = {"Haida"}, ["haj"] = {"Hajong"}, ["hak"] = {"Hakka Chinese"}, ["hal"] = {"Halang"}, ["ham"] = {"Hewa"}, ["han"] = {"Hangaza"}, ["hao"] = {"Hakö"}, ["hap"] = {"Hupla"}, ["haq"] = {"Ha"}, ["har"] = {"Harari"}, ["has"] = {"Haisla"}, ["hav"] = {"Havu"}, ["haw"] = {"Hawaiian"}, ["hax"] = {"Southern Haida"}, ["hay"] = {"Haya"}, ["haz"] = {"Hazaragi"}, ["hba"] = {"Hamba"}, ["hbb"] = {"Huba"}, ["hbn"] = {"Heiban"}, ["hbo"] = {"Ancient Hebrew"}, ["hbu"] = {"Habu"}, ["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"}, ["hch"] = {"Huichol"}, ["hdn"] = {"Northern Haida"}, ["hds"] = {"Honduras Sign Language"}, ["hdy"] = {"Hadiyya"}, ["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"}, ["hed"] = {"Herdé"}, ["heg"] = {"Helong"}, ["heh"] = {"Hehe"}, ["hei"] = {"Heiltsuk"}, ["hem"] = {"Hemba"}, ["hgm"] = {"Haiǁom"}, ["hgw"] = {"Haigwai"}, ["hhi"] = {"Hoia Hoia"}, ["hhr"] = {"Kerak"}, ["hhy"] = {"Hoyahoya"}, ["hia"] = {"Lamang"}, ["hib"] = {"Hibito"}, ["hid"] = {"Hidatsa"}, ["hif"] = {"Фижи Хинди"}, ["hig"] = {"Kamwe"}, ["hih"] = {"Pamosu"}, ["hii"] = {"Hinduri"}, ["hij"] = {"Hijuk"}, ["hik"] = {"Seit-Kaitetu"}, ["hil"] = {"Hiligaynon"}, ["him"] = {"Himachali languages", "Western Pahari languages"}, ["hio"] = {"Tsoa"}, ["hir"] = {"Himarimã"}, ["hit"] = {"Hittite"}, ["hiw"] = {"Hiw"}, ["hix"] = {"Hixkaryána"}, ["hji"] = {"Haji"}, ["hka"] = {"Kahe"}, ["hke"] = {"Hunde"}, ["hkh"] = {"Khah", "Poguli"}, ["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"}, ["hkn"] = {"Mel-Khaonh"}, ["hks"] = {"Hong Kong Sign Language", "Heung Kong Sau Yue"}, ["hla"] = {"Halia"}, ["hlb"] = {"Halbi"}, ["hld"] = {"Halang Doan"}, ["hle"] = {"Hlersu"}, ["hlt"] = {"Matu Chin"}, ["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"}, ["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"}, ["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"}, ["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"}, ["hmd"] = {"Large Flowery Miao", "A-hmaos", "Da-Hua Miao"}, ["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"}, ["hmf"] = {"Hmong Don"}, ["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"}, ["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"}, ["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"}, ["hmj"] = {"Ge", "Gejia"}, ["hmk"] = {"Maek"}, ["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"}, ["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"}, ["hmn"] = {"Хмонг", "Монг"}, ["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"}, ["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"}, ["hmr"] = {"Hmar"}, ["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"}, ["hmt"] = {"Hamtai"}, ["hmu"] = {"Hamap"}, ["hmv"] = {"Hmong Dô"}, ["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"}, ["hmx"] = {"Hmong-Mien languages"}, ["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"}, ["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"}, ["hna"] = {"Mina (Cameroon)"}, ["hnd"] = {"Southern Hindko"}, ["hne"] = {"Chhattisgarhi"}, ["hng"] = {"Hungu"}, ["hnh"] = {"ǁAni"}, ["hni"] = {"Hani"}, ["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"}, ["hnn"] = {"Hanunoo"}, ["hno"] = {"Northern Hindko"}, ["hns"] = {"Карибын Хиндустани"}, ["hnu"] = {"Hung"}, ["hoa"] = {"Hoava"}, ["hob"] = {"Mari (Madang Province)"}, ["hoc"] = {"Ho"}, ["hod"] = {"Holma"}, ["hoe"] = {"Horom"}, ["hoh"] = {"Hobyót"}, ["hoi"] = {"Holikachuk"}, ["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"}, ["hok"] = {"Hokan languages"}, ["hol"] = {"Holu"}, ["hom"] = {"Homa"}, ["hoo"] = {"Holoholo"}, ["hop"] = {"Hopi"}, ["hor"] = {"Horo"}, ["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"}, ["hot"] = {"Hote", "Malê"}, ["hov"] = {"Hovongan"}, ["how"] = {"Honi"}, ["hoy"] = {"Holiya"}, ["hoz"] = {"Hozo"}, ["hpo"] = {"Hpon"}, ["hps"] = {"Hawai'i Sign Language (HSL)", "Hawai'i Pidgin Sign Language"}, ["hra"] = {"Hrangkhol"}, ["hrc"] = {"Niwer Mil"}, ["hre"] = {"Hre"}, ["hrk"] = {"Haruku"}, ["hrm"] = {"Horned Miao"}, ["hro"] = {"Haroi"}, ["hrp"] = {"Nhirrpi"}, ["hrt"] = {"Hértevin"}, ["hru"] = {"Hruso"}, ["hrw"] = {"Warwar Feni"}, ["hrx"] = {"Hunsrik"}, ["hrz"] = {"Harzani"}, ["hsb"] = {"Дээд Сорб"}, ["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"}, ["hsl"] = {"Hausa Sign Language"}, ["hsn"] = {"Xiang Chinese"}, ["hss"] = {"Harsusi"}, ["hti"] = {"Hoti"}, ["hto"] = {"Minica Huitoto"}, ["hts"] = {"Hadza"}, ["htu"] = {"Hitu"}, ["htx"] = {"Middle Hittite"}, ["hub"] = {"Huambisa"}, ["huc"] = {"ǂHua", "ǂʼAmkhoe"}, ["hud"] = {"Huaulu"}, ["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"}, ["huf"] = {"Humene"}, ["hug"] = {"Huachipaeri"}, ["huh"] = {"Huilliche"}, ["hui"] = {"Huli"}, ["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"}, ["huk"] = {"Hulung"}, ["hul"] = {"Hula"}, ["hum"] = {"Hungana"}, ["huo"] = {"Hu"}, ["hup"] = {"Hupa"}, ["huq"] = {"Tsat"}, ["hur"] = {"Halkomelem"}, ["hus"] = {"Huastec"}, ["hut"] = {"Humla"}, ["huu"] = {"Murui Huitoto"}, ["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"}, ["huw"] = {"Hukumina"}, ["hux"] = {"Nüpode Huitoto"}, ["huy"] = {"Hulaulá"}, ["huz"] = {"Hunzib"}, ["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"}, ["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"}, ["hvk"] = {"Haveke"}, ["hvn"] = {"Sabu"}, ["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"}, ["hwa"] = {"Wané"}, ["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"}, ["hwo"] = {"Hwana"}, ["hya"] = {"Hya"}, ["hyw"] = {"Western Armenian"}, ["hyx"] = {"Armenian (family)"}, ["iai"] = {"Iaai"}, ["ian"] = {"Iatmul"}, ["iar"] = {"Purari"}, ["iba"] = {"Iban"}, ["ibb"] = {"Ibibio"}, ["ibd"] = {"Iwaidja"}, ["ibe"] = {"Akpes"}, ["ibg"] = {"Ibanag"}, ["ibh"] = {"Bih"}, ["ibl"] = {"Ibaloi"}, ["ibm"] = {"Agoi"}, ["ibn"] = {"Ibino"}, ["ibr"] = {"Ibuoro"}, ["ibu"] = {"Ibu"}, ["iby"] = {"Ibani"}, ["ica"] = {"Ede Ica"}, ["ich"] = {"Etkywan"}, ["icl"] = {"Icelandic Sign Language"}, ["icr"] = {"Islander Creole English"}, ["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"}, ["idb"] = {"Indo-Portuguese"}, ["idc"] = {"Idon", "Ajiya"}, ["idd"] = {"Ede Idaca"}, ["ide"] = {"Idere"}, ["idi"] = {"Idi"}, ["idr"] = {"Indri"}, ["ids"] = {"Idesa"}, ["idt"] = {"Idaté"}, ["idu"] = {"Idoma"}, ["ifa"] = {"Amganad Ifugao"}, ["ifb"] = {"Batad Ifugao", "Ayangan Ifugao"}, ["ife"] = {"Ifè"}, ["iff"] = {"Ifo"}, ["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"}, ["ifm"] = {"Teke-Fuumu"}, ["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"}, ["ify"] = {"Keley-I Kallahan"}, ["igb"] = {"Ebira"}, ["ige"] = {"Igede"}, ["igg"] = {"Igana"}, ["igl"] = {"Igala"}, ["igm"] = {"Kanggape"}, ["ign"] = {"Ignaciano"}, ["igo"] = {"Isebe"}, ["igs"] = {"Interglossa"}, ["igw"] = {"Igwe"}, ["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"}, ["ihi"] = {"Ihievbe"}, ["ihp"] = {"Iha"}, ["ihw"] = {"Bidhawal"}, ["iin"] = {"Thiin"}, ["iir"] = {"Indo-Iranian languages"}, ["ijc"] = {"Izon"}, ["ije"] = {"Biseni"}, ["ijj"] = {"Ede Ije"}, ["ijn"] = {"Kalabari"}, ["ijo"] = {"Ijo languages"}, ["ijs"] = {"Southeast Ijo"}, ["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"}, ["iki"] = {"Iko"}, ["ikk"] = {"Ika"}, ["ikl"] = {"Ikulu"}, ["iko"] = {"Olulumo-Ikom"}, ["ikp"] = {"Ikpeshi"}, ["ikr"] = {"Ikaranggal"}, ["iks"] = {"Inuit Sign Language"}, ["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"}, ["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"}, ["ikw"] = {"Ikwere"}, ["ikx"] = {"Ik"}, ["ikz"] = {"Ikizu"}, ["ila"] = {"Ile Ape"}, ["ilb"] = {"Ila"}, ["ilg"] = {"Garig-Ilgar"}, ["ili"] = {"Ili Turki"}, ["ilk"] = {"Ilongot"}, ["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"}, ["ilo"] = {"Iloko"}, ["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"}, ["ils"] = {"International Sign"}, ["ilu"] = {"Ili'uun"}, ["ilv"] = {"Ilue"}, ["ima"] = {"Mala Malasar"}, ["imi"] = {"Anamgura"}, ["iml"] = {"Miluk"}, ["imn"] = {"Imonda"}, ["imo"] = {"Imbongu"}, ["imr"] = {"Imroing"}, ["ims"] = {"Marsian"}, ["imy"] = {"Milyan"}, ["inb"] = {"Inga"}, ["inc"] = {"Indic languages"}, ["ine"] = {"Indo-European languages"}, ["ing"] = {"Degexit'an"}, ["inh"] = {"Ингуш"}, ["inj"] = {"Jungle Inga"}, ["inl"] = {"Indonesian Sign Language"}, ["inm"] = {"Minaean"}, ["inn"] = {"Isinai"}, ["ino"] = {"Inoke-Yate"}, ["inp"] = {"Iñapari"}, ["ins"] = {"Indian Sign Language"}, ["int"] = {"Intha"}, ["inz"] = {"Ineseño"}, ["ior"] = {"Inor"}, ["iou"] = {"Tuma-Irumu"}, ["iow"] = {"Iowa-Oto"}, ["ipi"] = {"Ipili"}, ["ipo"] = {"Ipiko"}, ["iqu"] = {"Iquito"}, ["iqw"] = {"Ikwo"}, ["ira"] = {"Iranian languages"}, ["ire"] = {"Iresim"}, ["irh"] = {"Irarutu"}, ["iri"] = {"Rigwe", "Irigwe"}, ["irk"] = {"Iraqw"}, ["irn"] = {"Irántxe"}, ["iro"] = {"Iroquoian languages"}, ["irr"] = {"Ir"}, ["iru"] = {"Irula"}, ["irx"] = {"Kamberau"}, ["iry"] = {"Iraya"}, ["isa"] = {"Isabi"}, ["isc"] = {"Isconahua"}, ["isd"] = {"Isnag"}, ["ise"] = {"Italian Sign Language"}, ["isg"] = {"Irish Sign Language"}, ["ish"] = {"Esan"}, ["isi"] = {"Nkem-Nkum"}, ["isk"] = {"Ishkashimi"}, ["ism"] = {"Masimasi"}, ["isn"] = {"Isanzu"}, ["iso"] = {"Isoko"}, ["isr"] = {"Israeli Sign Language"}, ["ist"] = {"Istriot"}, ["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"}, ["itb"] = {"Binongan Itneg"}, ["itc"] = {"Italic languages"}, ["itd"] = {"Southern Tidung"}, ["ite"] = {"Itene"}, ["iti"] = {"Inlaod Itneg"}, ["itk"] = {"Judeo-Italian"}, ["itl"] = {"Itelmen"}, ["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"}, ["ito"] = {"Itonama"}, ["itr"] = {"Iteri"}, ["its"] = {"Isekiri"}, ["itt"] = {"Maeng Itneg"}, ["itv"] = {"Itawit"}, ["itw"] = {"Ito"}, ["itx"] = {"Itik"}, ["ity"] = {"Moyadan Itneg"}, ["itz"] = {"Itzá"}, ["ium"] = {"Iu Mien"}, ["ivb"] = {"Ibatan"}, ["ivv"] = {"Ivatan"}, ["iwk"] = {"I-Wak"}, ["iwm"] = {"Iwam"}, ["iwo"] = {"Iwur"}, ["iws"] = {"Sepik Iwam"}, ["ixc"] = {"Ixcatec"}, ["ixl"] = {"Ixil"}, ["iya"] = {"Iyayu"}, ["iyo"] = {"Mesaka"}, ["iyx"] = {"Yaka (Congo)"}, ["izh"] = {"Ingrian"}, ["izr"] = {"Izere"}, ["izz"] = {"Izii"}, ["jaa"] = {"Jamamadí"}, ["jab"] = {"Hyam"}, ["jac"] = {"Popti'", "Jakalteko"}, ["jad"] = {"Jahanka"}, ["jae"] = {"Yabem"}, ["jaf"] = {"Jara"}, ["jah"] = {"Jah Hut"}, ["jaj"] = {"Zazao"}, ["jak"] = {"Jakun"}, ["jal"] = {"Yalahatan"}, ["jam"] = {"Ямайкын Креол"}, ["jan"] = {"Jandai"}, ["jao"] = {"Yanyuwa"}, ["jaq"] = {"Yaqay"}, ["jas"] = {"New Caledonian Javanese"}, ["jat"] = {"Jakati"}, ["jau"] = {"Yaur"}, ["jax"] = {"Jambi Malay"}, ["jay"] = {"Yan-nhangu", "Nhangu"}, ["jaz"] = {"Jawe"}, ["jbe"] = {"Judeo-Berber"}, ["jbi"] = {"Badjiri"}, ["jbj"] = {"Arandai"}, ["jbk"] = {"Barikewa"}, ["jbm"] = {"Bijim"}, ["jbn"] = {"Nafusi"}, ["jbo"] = {"Lojban"}, ["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"}, ["jbt"] = {"Jabutí"}, ["jbu"] = {"Jukun Takum"}, ["jbw"] = {"Yawijibaya"}, ["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"}, ["jct"] = {"Krymchak"}, ["jda"] = {"Jad"}, ["jdg"] = {"Jadgali"}, ["jdt"] = {"Judeo-Tat"}, ["jeb"] = {"Jebero"}, ["jee"] = {"Jerung"}, ["jeh"] = {"Jeh"}, ["jei"] = {"Yei"}, ["jek"] = {"Jeri Kuo"}, ["jel"] = {"Yelmek"}, ["jen"] = {"Dza"}, ["jer"] = {"Jere"}, ["jet"] = {"Manem"}, ["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"}, ["jgb"] = {"Ngbee"}, ["jge"] = {"Judeo-Georgian"}, ["jgk"] = {"Gwak"}, ["jgo"] = {"Ngomba"}, ["jhi"] = {"Jehai"}, ["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"}, ["jia"] = {"Jina"}, ["jib"] = {"Jibu"}, ["jic"] = {"Tol"}, ["jid"] = {"Bu (Kaduna State)"}, ["jie"] = {"Jilbe"}, ["jig"] = {"Jingulu", "Djingili"}, ["jih"] = {"sTodsde", "Shangzhai"}, ["jii"] = {"Jiiddu"}, ["jil"] = {"Jilim"}, ["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"}, ["jio"] = {"Jiamao"}, ["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"}, ["jit"] = {"Jita"}, ["jiu"] = {"Youle Jinuo"}, ["jiv"] = {"Shuar"}, ["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"}, ["jje"] = {"Jejueo"}, ["jjr"] = {"Bankal"}, ["jka"] = {"Kaera"}, ["jkm"] = {"Mobwa Karen"}, ["jko"] = {"Kubo"}, ["jkp"] = {"Paku Karen"}, ["jkr"] = {"Koro (India)"}, ["jks"] = {"Amami Koniya Sign Language"}, ["jku"] = {"Labir"}, ["jle"] = {"Ngile"}, ["jls"] = {"Jamaican Sign Language"}, ["jma"] = {"Dima"}, ["jmb"] = {"Zumbun"}, ["jmc"] = {"Machame"}, ["jmd"] = {"Yamdena"}, ["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"}, ["jml"] = {"Jumli"}, ["jmn"] = {"Makuri Naga"}, ["jmr"] = {"Kamara"}, ["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"}, ["jmw"] = {"Mouwase"}, ["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"}, ["jna"] = {"Jangshung"}, ["jnd"] = {"Jandavra"}, ["jng"] = {"Yangman"}, ["jni"] = {"Janji"}, ["jnj"] = {"Yemsa"}, ["jnl"] = {"Rawat"}, ["jns"] = {"Jaunsari"}, ["job"] = {"Joba"}, ["jod"] = {"Wojenaka"}, ["jog"] = {"Jogi"}, ["jor"] = {"Jorá"}, ["jos"] = {"Jordanian Sign Language"}, ["jow"] = {"Jowulu"}, ["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"}, ["jpr"] = {"Judeo-Persian"}, ["jpx"] = {"Japanese (family)"}, ["jqr"] = {"Jaqaru"}, ["jra"] = {"Jarai"}, ["jrb"] = {"Judeo-Arabic"}, ["jrr"] = {"Jiru"}, ["jrt"] = {"Jakattoe"}, ["jru"] = {"Japrería"}, ["jsl"] = {"Japanese Sign Language"}, ["jua"] = {"Júma"}, ["jub"] = {"Wannu"}, ["juc"] = {"Jurchen"}, ["jud"] = {"Worodougou"}, ["juh"] = {"Hõne"}, ["jui"] = {"Ngadjuri"}, ["juk"] = {"Wapan"}, ["jul"] = {"Jirel"}, ["jum"] = {"Jumjum"}, ["jun"] = {"Juang"}, ["juo"] = {"Jiba"}, ["jup"] = {"Hupdë"}, ["jur"] = {"Jurúna"}, ["jus"] = {"Jumla Sign Language"}, ["jut"] = {"Jutish"}, ["juu"] = {"Ju"}, ["juw"] = {"Wãpha"}, ["juy"] = {"Juray"}, ["jvd"] = {"Javindo"}, ["jvn"] = {"Caribbean Javanese"}, ["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"}, ["jya"] = {"Jiarong"}, ["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"}, ["jyy"] = {"Jaya"}, ["kaa"] = {"Кара-Калпак", "Каракалпак"}, ["kab"] = {"Kabyle"}, ["kac"] = {"Kachin", "Jingpho"}, ["kad"] = {"Adara"}, ["kae"] = {"Ketangalan"}, ["kaf"] = {"Katso"}, ["kag"] = {"Kajaman"}, ["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"}, ["kai"] = {"Karekare"}, ["kaj"] = {"Jju"}, ["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"}, ["kam"] = {"Kamba (Kenya)"}, ["kao"] = {"Xaasongaxango"}, ["kap"] = {"Bezhta"}, ["kaq"] = {"Capanahua"}, ["kar"] = {"Karen languages"}, ["kav"] = {"Katukína"}, ["kaw"] = {"Кави"}, ["kax"] = {"Kao"}, ["kay"] = {"Kamayurá"}, ["kba"] = {"Kalarko"}, ["kbb"] = {"Kaxuiâna"}, ["kbc"] = {"Kadiwéu"}, ["kbd"] = {"Кабард"}, ["kbe"] = {"Kanju"}, ["kbg"] = {"Khamba"}, ["kbh"] = {"Camsá"}, ["kbi"] = {"Kaptiau"}, ["kbj"] = {"Kari"}, ["kbk"] = {"Grass Koiari"}, ["kbl"] = {"Kanembu"}, ["kbm"] = {"Iwal"}, ["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"}, ["kbo"] = {"Keliko"}, ["kbp"] = {"Kabiyè"}, ["kbq"] = {"Kamano"}, ["kbr"] = {"Kafa"}, ["kbs"] = {"Kande"}, ["kbt"] = {"Abadi"}, ["kbu"] = {"Kabutra"}, ["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"}, ["kbw"] = {"Kaiep"}, ["kbx"] = {"Ap Ma"}, ["kby"] = {"Manga Kanuri"}, ["kbz"] = {"Duhwa"}, ["kca"] = {"Khanty"}, ["kcb"] = {"Kawacha"}, ["kcc"] = {"Lubila"}, ["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"}, ["kce"] = {"Kaivi"}, ["kcf"] = {"Ukaan"}, ["kcg"] = {"Tyap"}, ["kch"] = {"Vono"}, ["kci"] = {"Kamantan"}, ["kcj"] = {"Kobiana"}, ["kck"] = {"Kalanga"}, ["kcl"] = {"Kela (Papua New Guinea)", "Kala"}, ["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"}, ["kcn"] = {"Nubi"}, ["kco"] = {"Kinalakna"}, ["kcp"] = {"Kanga"}, ["kcq"] = {"Kamo"}, ["kcr"] = {"Katla"}, ["kcs"] = {"Koenoem"}, ["kct"] = {"Kaian"}, ["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"}, ["kcv"] = {"Kete"}, ["kcw"] = {"Kabwari"}, ["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"}, ["kcy"] = {"Korandje"}, ["kcz"] = {"Konongo"}, ["kda"] = {"Worimi"}, ["kdc"] = {"Kutu"}, ["kdd"] = {"Yankunytjatjara"}, ["kde"] = {"Makonde"}, ["kdf"] = {"Mamusi"}, ["kdg"] = {"Seba"}, ["kdh"] = {"Tem"}, ["kdi"] = {"Kumam"}, ["kdj"] = {"Karamojong"}, ["kdk"] = {"Numèè", "Kwényi"}, ["kdl"] = {"Tsikimba"}, ["kdm"] = {"Kagoma"}, ["kdn"] = {"Kunda"}, ["kdo"] = {"Kordofanian languages"}, ["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"}, ["kdq"] = {"Koch"}, ["kdr"] = {"Karaim"}, ["kdt"] = {"Kuy"}, ["kdu"] = {"Kadaru"}, ["kdw"] = {"Koneraw"}, ["kdx"] = {"Kam"}, ["kdy"] = {"Keder", "Keijar"}, ["kdz"] = {"Kwaja"}, ["kea"] = {"Kabuverdianu"}, ["keb"] = {"Kélé"}, ["kec"] = {"Keiga"}, ["ked"] = {"Kerewe"}, ["kee"] = {"Eastern Keres"}, ["kef"] = {"Kpessi"}, ["keg"] = {"Tese"}, ["keh"] = {"Keak"}, ["kei"] = {"Kei"}, ["kej"] = {"Kadar"}, ["kek"] = {"Kekchí"}, ["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"}, ["kem"] = {"Kemak"}, ["ken"] = {"Kenyang"}, ["keo"] = {"Kakwa"}, ["kep"] = {"Kaikadi"}, ["keq"] = {"Kamar"}, ["ker"] = {"Kera"}, ["kes"] = {"Kugbo"}, ["ket"] = {"Ket"}, ["keu"] = {"Akebu"}, ["kev"] = {"Kanikkaran"}, ["kew"] = {"West Kewa"}, ["kex"] = {"Kukna"}, ["key"] = {"Kupia"}, ["kez"] = {"Kukele"}, ["kfa"] = {"Kodava"}, ["kfb"] = {"Northwestern Kolami"}, ["kfc"] = {"Konda-Dora"}, ["kfd"] = {"Korra Koraga"}, ["kfe"] = {"Kota (India)"}, ["kff"] = {"Koya"}, ["kfg"] = {"Kudiya"}, ["kfh"] = {"Kurichiya"}, ["kfi"] = {"Kannada Kurumba"}, ["kfj"] = {"Kemiehua"}, ["kfk"] = {"Kinnauri"}, ["kfl"] = {"Kung"}, ["kfm"] = {"Khunsari"}, ["kfn"] = {"Kuk"}, ["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"}, ["kfp"] = {"Korwa"}, ["kfq"] = {"Korku"}, ["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"}, ["kfs"] = {"Bilaspuri"}, ["kft"] = {"Kanjari"}, ["kfu"] = {"Katkari"}, ["kfv"] = {"Kurmukar"}, ["kfw"] = {"Kharam Naga"}, ["kfx"] = {"Kullu Pahari"}, ["kfy"] = {"Kumaoni"}, ["kfz"] = {"Koromfé"}, ["kga"] = {"Koyaga"}, ["kgb"] = {"Kawe"}, ["kge"] = {"Komering"}, ["kgf"] = {"Kube"}, ["kgg"] = {"Kusunda"}, ["kgi"] = {"Selangor Sign Language"}, ["kgj"] = {"Gamale Kham"}, ["kgk"] = {"Kaiwá"}, ["kgl"] = {"Kunggari"}, ["kgm"] = {"Karipúna"}, ["kgn"] = {"Karingani"}, ["kgo"] = {"Krongo"}, ["kgp"] = {"Kaingang"}, ["kgq"] = {"Kamoro"}, ["kgr"] = {"Abun"}, ["kgs"] = {"Kumbainggar"}, ["kgt"] = {"Somyev"}, ["kgu"] = {"Kobol"}, ["kgv"] = {"Karas"}, ["kgw"] = {"Karon Dori"}, ["kgx"] = {"Kamaru"}, ["kgy"] = {"Kyerung"}, ["kha"] = {"Khasi"}, ["khb"] = {"Lü"}, ["khc"] = {"Tukang Besi North"}, ["khd"] = {"Bädi Kanum"}, ["khe"] = {"Korowai"}, ["khf"] = {"Khuen"}, ["khg"] = {"Khams Tibetan"}, ["khh"] = {"Kehu"}, ["khi"] = {"Khoisan languages"}, ["khj"] = {"Kuturmi"}, ["khk"] = {"Halh Mongolian"}, ["khl"] = {"Lusi"}, ["khn"] = {"Khandesi"}, ["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"}, ["khp"] = {"Kapori", "Kapauri"}, ["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"}, ["khr"] = {"Kharia"}, ["khs"] = {"Kasua"}, ["kht"] = {"Khamti"}, ["khu"] = {"Nkhumbi"}, ["khv"] = {"Khvarshi"}, ["khw"] = {"Ховар"}, ["khx"] = {"Kanu"}, ["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"}, ["khz"] = {"Keapara"}, ["kia"] = {"Kim"}, ["kib"] = {"Koalib"}, ["kic"] = {"Kickapoo"}, ["kid"] = {"Koshin"}, ["kie"] = {"Kibet"}, ["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"}, ["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"}, ["kih"] = {"Kilmeri"}, ["kii"] = {"Kitsai"}, ["kij"] = {"Kilivila"}, ["kil"] = {"Kariya"}, ["kim"] = {"Karagas"}, ["kio"] = {"Kiowa"}, ["kip"] = {"Sheshi Kham"}, ["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"}, ["kis"] = {"Kis"}, ["kit"] = {"Agob"}, ["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"}, ["kiv"] = {"Kimbu"}, ["kiw"] = {"Northeast Kiwai"}, ["kix"] = {"Khiamniungan Naga"}, ["kiy"] = {"Kirikiri"}, ["kiz"] = {"Kisi"}, ["kja"] = {"Mlap"}, ["kjb"] = {"Q'anjob'al", "Kanjobal"}, ["kjc"] = {"Coastal Konjo"}, ["kjd"] = {"Southern Kiwai"}, ["kje"] = {"Kisar"}, ["kjg"] = {"Khmu"}, ["kjh"] = {"Khakas"}, ["kji"] = {"Zabana"}, ["kjj"] = {"Khinalugh"}, ["kjk"] = {"Highland Konjo"}, ["kjl"] = {"Western Parbate Kham"}, ["kjm"] = {"Kháng"}, ["kjn"] = {"Kunjen"}, ["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"}, ["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"}, ["kjq"] = {"Western Keres"}, ["kjr"] = {"Kurudu"}, ["kjs"] = {"East Kewa"}, ["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"}, ["kju"] = {"Kashaya"}, ["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"}, ["kjx"] = {"Ramopa"}, ["kjy"] = {"Erave"}, ["kjz"] = {"Bumthangkha"}, ["kka"] = {"Kakanda"}, ["kkb"] = {"Kwerisa"}, ["kkc"] = {"Odoodee"}, ["kkd"] = {"Kinuku"}, ["kke"] = {"Kakabe"}, ["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"}, ["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"}, ["kkh"] = {"Khün"}, ["kki"] = {"Kagulu"}, ["kkj"] = {"Kako"}, ["kkk"] = {"Kokota"}, ["kkl"] = {"Kosarek Yale"}, ["kkm"] = {"Kiong"}, ["kkn"] = {"Kon Keu"}, ["kko"] = {"Karko"}, ["kkp"] = {"Gugubera", "Koko-Bera"}, ["kkq"] = {"Kaeku"}, ["kkr"] = {"Kir-Balar"}, ["kks"] = {"Giiwo"}, ["kkt"] = {"Koi"}, ["kku"] = {"Tumi"}, ["kkv"] = {"Kangean"}, ["kkw"] = {"Teke-Kukuya"}, ["kkx"] = {"Kohin"}, ["kky"] = {"Guugu Yimidhirr", "Guguyimidjir"}, ["kkz"] = {"Kaska"}, ["kla"] = {"Klamath-Modoc"}, ["klb"] = {"Kiliwa"}, ["klc"] = {"Kolbila"}, ["kld"] = {"Gamilaraay"}, ["kle"] = {"Kulung (Nepal)"}, ["klf"] = {"Kendeje"}, ["klg"] = {"Tagakaulo"}, ["klh"] = {"Weliki"}, ["kli"] = {"Kalumpang"}, ["klj"] = {"Khalaj"}, ["klk"] = {"Kono (Nigeria)"}, ["kll"] = {"Kagan Kalagan"}, ["klm"] = {"Migum"}, ["kln"] = {"Kalenjin"}, ["klo"] = {"Kapya"}, ["klp"] = {"Kamasa"}, ["klq"] = {"Rumu"}, ["klr"] = {"Khaling"}, ["kls"] = {"Kalasha"}, ["klt"] = {"Nukna"}, ["klu"] = {"Klao"}, ["klv"] = {"Maskelynes"}, ["klw"] = {"Tado", "Lindu"}, ["klx"] = {"Koluwawa"}, ["kly"] = {"Kalao"}, ["klz"] = {"Kabola"}, ["kma"] = {"Konni"}, ["kmb"] = {"Kimbundu"}, ["kmc"] = {"Southern Dong"}, ["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"}, ["kme"] = {"Bakole"}, ["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"}, ["kmg"] = {"Kâte"}, ["kmh"] = {"Kalam"}, ["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"}, ["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"}, ["kmk"] = {"Limos Kalinga"}, ["kml"] = {"Tanudan Kalinga"}, ["kmm"] = {"Kom (India)"}, ["kmn"] = {"Awtuw"}, ["kmo"] = {"Kwoma"}, ["kmp"] = {"Gimme"}, ["kmq"] = {"Kwama"}, ["kmr"] = {"Northern Kurdish"}, ["kms"] = {"Kamasau"}, ["kmt"] = {"Kemtuik"}, ["kmu"] = {"Kanite"}, ["kmv"] = {"Karipúna Creole French"}, ["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"}, ["kmx"] = {"Waboda"}, ["kmy"] = {"Koma"}, ["kmz"] = {"Khorasani Turkish"}, ["kna"] = {"Dera (Nigeria)"}, ["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"}, ["knc"] = {"Central Kanuri"}, ["knd"] = {"Konda"}, ["kne"] = {"Kankanaey"}, ["knf"] = {"Mankanya"}, ["kng"] = {"Koongo"}, ["kni"] = {"Kanufi"}, ["knj"] = {"Western Kanjobal"}, ["knk"] = {"Kuranko"}, ["knl"] = {"Keninjal"}, ["knm"] = {"Kanamarí"}, ["knn"] = {"Konkani (individual language)"}, ["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"}, ["knp"] = {"Kwanja"}, ["knq"] = {"Kintaq"}, ["knr"] = {"Kaningra"}, ["kns"] = {"Kensiu"}, ["knt"] = {"Panoan Katukína"}, ["knu"] = {"Kono (Guinea)"}, ["knv"] = {"Tabo"}, ["knw"] = {"Kung-Ekoka"}, ["knx"] = {"Kendayan", "Salako"}, ["kny"] = {"Kanyok"}, ["knz"] = {"Kalamsé"}, ["koa"] = {"Konomala"}, ["koc"] = {"Kpati"}, ["kod"] = {"Kodi"}, ["koe"] = {"Kacipo-Bale Suri"}, ["kof"] = {"Kubi"}, ["kog"] = {"Cogui", "Kogi"}, ["koh"] = {"Koyo"}, ["koi"] = {"Komi-Permyak"}, ["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"}, ["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"}, ["koo"] = {"Konzo"}, ["kop"] = {"Waube"}, ["koq"] = {"Kota (Gabon)"}, ["kos"] = {"Kosraean"}, ["kot"] = {"Lagwan"}, ["kou"] = {"Koke"}, ["kov"] = {"Kudu-Camo"}, ["kow"] = {"Kugama"}, ["koy"] = {"Koyukon"}, ["koz"] = {"Korak"}, ["kpa"] = {"Kutto"}, ["kpb"] = {"Mullu Kurumba"}, ["kpc"] = {"Curripaco"}, ["kpd"] = {"Koba"}, ["kpe"] = {"Kpelle"}, ["kpf"] = {"Komba"}, ["kpg"] = {"Kapingamarangi"}, ["kph"] = {"Kplang"}, ["kpi"] = {"Kofei"}, ["kpj"] = {"Karajá"}, ["kpk"] = {"Kpan"}, ["kpl"] = {"Kpala"}, ["kpm"] = {"Koho"}, ["kpn"] = {"Kepkiriwát"}, ["kpo"] = {"Ikposo"}, ["kpq"] = {"Korupun-Sela"}, ["kpr"] = {"Korafe-Yegha"}, ["kps"] = {"Tehit"}, ["kpt"] = {"Karata"}, ["kpu"] = {"Kafoa"}, ["kpv"] = {"Komi-Zyrian"}, ["kpw"] = {"Kobon"}, ["kpx"] = {"Mountain Koiali"}, ["kpy"] = {"Koryak"}, ["kpz"] = {"Kupsabiny"}, ["kqa"] = {"Mum"}, ["kqb"] = {"Kovai"}, ["kqc"] = {"Doromu-Koki"}, ["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"}, ["kqe"] = {"Kalagan"}, ["kqf"] = {"Kakabai"}, ["kqg"] = {"Khe"}, ["kqh"] = {"Kisankasa"}, ["kqi"] = {"Koitabu"}, ["kqj"] = {"Koromira"}, ["kqk"] = {"Kotafon Gbe"}, ["kql"] = {"Kyenele"}, ["kqm"] = {"Khisa"}, ["kqn"] = {"Kaonde"}, ["kqo"] = {"Eastern Krahn"}, ["kqp"] = {"Kimré"}, ["kqq"] = {"Krenak"}, ["kqr"] = {"Kimaragang"}, ["kqs"] = {"Northern Kissi"}, ["kqt"] = {"Klias River Kadazan"}, ["kqu"] = {"Seroa"}, ["kqv"] = {"Okolod"}, ["kqw"] = {"Kandas"}, ["kqx"] = {"Mser"}, ["kqy"] = {"Koorete"}, ["kqz"] = {"Korana"}, ["kra"] = {"Kumhali"}, ["krb"] = {"Karkin"}, ["krc"] = {"Карачай-Балкар"}, ["krd"] = {"Kairui-Midiki"}, ["kre"] = {"Panará"}, ["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"}, ["krh"] = {"Kurama"}, ["kri"] = {"Krio"}, ["krj"] = {"Kinaray-A"}, ["krk"] = {"Kerek"}, ["krl"] = {"Karelian"}, ["krn"] = {"Sapo"}, ["kro"] = {"Kru languages"}, ["krp"] = {"Korop"}, ["krr"] = {"Krung"}, ["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"}, ["krt"] = {"Tumari Kanuri"}, ["kru"] = {"Kurukh"}, ["krv"] = {"Kavet"}, ["krw"] = {"Western Krahn"}, ["krx"] = {"Karon"}, ["kry"] = {"Kryts"}, ["krz"] = {"Sota Kanum"}, ["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"}, ["ksb"] = {"Shambala"}, ["ksc"] = {"Southern Kalinga"}, ["ksd"] = {"Kuanua"}, ["kse"] = {"Kuni"}, ["ksf"] = {"Bafia"}, ["ksg"] = {"Kusaghe"}, ["ksh"] = {"Кёльн"}, ["ksi"] = {"Krisa", "I'saka"}, ["ksj"] = {"Uare"}, ["ksk"] = {"Kansa"}, ["ksl"] = {"Kumalu"}, ["ksm"] = {"Kumba"}, ["ksn"] = {"Kasiguranin"}, ["kso"] = {"Kofa"}, ["ksp"] = {"Kaba"}, ["ksq"] = {"Kwaami"}, ["ksr"] = {"Borong"}, ["kss"] = {"Southern Kisi"}, ["kst"] = {"Winyé"}, ["ksu"] = {"Khamyang"}, ["ksv"] = {"Kusu"}, ["ksw"] = {"S'gaw Karen"}, ["ksx"] = {"Kedang"}, ["ksy"] = {"Kharia Thar"}, ["ksz"] = {"Kodaku"}, ["kta"] = {"Katua"}, ["ktb"] = {"Kambaata"}, ["ktc"] = {"Kholok"}, ["ktd"] = {"Kokata", "Kukatha"}, ["kte"] = {"Nubri"}, ["ktf"] = {"Kwami"}, ["ktg"] = {"Kalkutung"}, ["kth"] = {"Karanga"}, ["kti"] = {"North Muyu"}, ["ktj"] = {"Plapo Krumen"}, ["ktk"] = {"Kaniet"}, ["ktl"] = {"Koroshi"}, ["ktm"] = {"Kurti"}, ["ktn"] = {"Karitiâna"}, ["kto"] = {"Kuot"}, ["ktp"] = {"Kaduo"}, ["ktq"] = {"Katabaga"}, ["kts"] = {"South Muyu"}, ["ktt"] = {"Ketum"}, ["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"}, ["ktv"] = {"Eastern Katu"}, ["ktw"] = {"Kato"}, ["ktx"] = {"Kaxararí"}, ["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"}, ["ktz"] = {"Juǀʼhoan", "Juǀʼhoansi"}, ["kub"] = {"Kutep"}, ["kuc"] = {"Kwinsu"}, ["kud"] = {"'Auhelawa"}, ["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"}, ["kuf"] = {"Western Katu"}, ["kug"] = {"Kupa"}, ["kuh"] = {"Kushi"}, ["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo", "Kalapalo"}, ["kuj"] = {"Kuria"}, ["kuk"] = {"Kepo'"}, ["kul"] = {"Kulere"}, ["kum"] = {"Кумык"}, ["kun"] = {"Kunama"}, ["kuo"] = {"Kumukio"}, ["kup"] = {"Kunimaipa"}, ["kuq"] = {"Karipuna"}, ["kus"] = {"Kusaal"}, ["kut"] = {"Kutenai"}, ["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"}, ["kuv"] = {"Kur"}, ["kuw"] = {"Kpagua"}, ["kux"] = {"Kukatja"}, ["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"}, ["kuz"] = {"Kunza"}, ["kva"] = {"Bagvalal"}, ["kvb"] = {"Kubu"}, ["kvc"] = {"Kove"}, ["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"}, ["kve"] = {"Kalabakan"}, ["kvf"] = {"Kabalai"}, ["kvg"] = {"Kuni-Boazi"}, ["kvh"] = {"Komodo"}, ["kvi"] = {"Kwang"}, ["kvj"] = {"Psikye"}, ["kvk"] = {"Korean Sign Language"}, ["kvl"] = {"Kayaw"}, ["kvm"] = {"Kendem"}, ["kvn"] = {"Border Kuna"}, ["kvo"] = {"Dobel"}, ["kvp"] = {"Kompane"}, ["kvq"] = {"Geba Karen"}, ["kvr"] = {"Kerinci"}, ["kvt"] = {"Lahta Karen", "Lahta"}, ["kvu"] = {"Yinbaw Karen"}, ["kvv"] = {"Kola"}, ["kvw"] = {"Wersing"}, ["kvx"] = {"Parkari Koli"}, ["kvy"] = {"Yintale Karen", "Yintale"}, ["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"}, ["kwa"] = {"Dâw"}, ["kwb"] = {"Kwa"}, ["kwc"] = {"Likwala"}, ["kwd"] = {"Kwaio"}, ["kwe"] = {"Kwerba"}, ["kwf"] = {"Kwara'ae"}, ["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"}, ["kwh"] = {"Kowiai"}, ["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"}, ["kwj"] = {"Kwanga"}, ["kwk"] = {"Kwakiutl"}, ["kwl"] = {"Kofyar"}, ["kwm"] = {"Kwambi"}, ["kwn"] = {"Квангали"}, ["kwo"] = {"Kwomtari"}, ["kwp"] = {"Kodia"}, ["kwr"] = {"Kwer"}, ["kws"] = {"Kwese"}, ["kwt"] = {"Kwesten"}, ["kwu"] = {"Kwakum"}, ["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"}, ["kww"] = {"Kwinti"}, ["kwx"] = {"Khirwar"}, ["kwy"] = {"San Salvador Kongo"}, ["kwz"] = {"Kwadi"}, ["kxa"] = {"Kairiru"}, ["kxb"] = {"Krobu"}, ["kxc"] = {"Konso", "Khonso"}, ["kxd"] = {"Brunei"}, ["kxf"] = {"Manumanaw Karen", "Manumanaw"}, ["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"}, ["kxi"] = {"Keningau Murut"}, ["kxj"] = {"Kulfa"}, ["kxk"] = {"Zayein Karen"}, ["kxm"] = {"Northern Khmer"}, ["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"}, ["kxo"] = {"Kanoé"}, ["kxp"] = {"Wadiyara Koli"}, ["kxq"] = {"Smärky Kanum"}, ["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"}, ["kxs"] = {"Kangjia"}, ["kxt"] = {"Koiwat"}, ["kxv"] = {"Kuvi"}, ["kxw"] = {"Konai"}, ["kxx"] = {"Likuba"}, ["kxy"] = {"Kayong"}, ["kxz"] = {"Kerewo"}, ["kya"] = {"Kwaya"}, ["kyb"] = {"Butbut Kalinga"}, ["kyc"] = {"Kyaka"}, ["kyd"] = {"Karey"}, ["kye"] = {"Krache"}, ["kyf"] = {"Kouya"}, ["kyg"] = {"Keyagana"}, ["kyh"] = {"Karok"}, ["kyi"] = {"Kiput"}, ["kyj"] = {"Karao"}, ["kyk"] = {"Kamayo"}, ["kyl"] = {"Kalapuya"}, ["kym"] = {"Kpatili"}, ["kyn"] = {"Northern Binukidnon"}, ["kyo"] = {"Kelon"}, ["kyp"] = {"Kang"}, ["kyq"] = {"Kenga"}, ["kyr"] = {"Kuruáya"}, ["kys"] = {"Baram Kayan"}, ["kyt"] = {"Kayagar"}, ["kyu"] = {"Western Kayah"}, ["kyv"] = {"Kayort"}, ["kyw"] = {"Kudmali"}, ["kyx"] = {"Rapoisi"}, ["kyy"] = {"Kambaira"}, ["kyz"] = {"Kayabí"}, ["kza"] = {"Western Karaboro"}, ["kzb"] = {"Kaibobo"}, ["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"}, ["kzd"] = {"Kadai"}, ["kze"] = {"Kosena"}, ["kzf"] = {"Da'a Kaili"}, ["kzg"] = {"Kikai"}, ["kzi"] = {"Kelabit"}, ["kzk"] = {"Kazukuru"}, ["kzl"] = {"Kayeli"}, ["kzm"] = {"Kais"}, ["kzn"] = {"Kokola"}, ["kzo"] = {"Kaningi"}, ["kzp"] = {"Kaidipang"}, ["kzq"] = {"Kaike"}, ["kzr"] = {"Karang"}, ["kzs"] = {"Sugut Dusun"}, ["kzu"] = {"Kayupulau"}, ["kzv"] = {"Komyandaret"}, ["kzw"] = {"Karirí-Xocó"}, ["kzx"] = {"Kamarian"}, ["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"}, ["kzz"] = {"Kalabra"}, ["laa"] = {"Southern Subanen"}, ["lab"] = {"Linear A"}, ["lac"] = {"Lacandon"}, ["lad"] = {"Ladino"}, ["lae"] = {"Pattani"}, ["laf"] = {"Lafofa"}, ["lag"] = {"Langi"}, ["lah"] = {"Lahnda"}, ["lai"] = {"Lambya"}, ["laj"] = {"Lango (Uganda)"}, ["lak"] = {"Laka (Nigeria)"}, ["lal"] = {"Lalia"}, ["lam"] = {"Lamba"}, ["lan"] = {"Laru"}, ["lap"] = {"Laka (Chad)"}, ["laq"] = {"Qabiao"}, ["lar"] = {"Larteh"}, ["las"] = {"Lama (Togo)"}, ["lau"] = {"Laba"}, ["law"] = {"Lauje"}, ["lax"] = {"Tiwa"}, ["lay"] = {"Lama Bai"}, ["laz"] = {"Aribwatsa"}, ["lbb"] = {"Label"}, ["lbc"] = {"Lakkia"}, ["lbe"] = {"Лак"}, ["lbf"] = {"Tinani"}, ["lbg"] = {"Laopang"}, ["lbi"] = {"La'bi"}, ["lbj"] = {"Ladakhi"}, ["lbk"] = {"Central Bontok"}, ["lbl"] = {"Libon Bikol"}, ["lbm"] = {"Lodhi"}, ["lbn"] = {"Rmeet"}, ["lbo"] = {"Laven"}, ["lbq"] = {"Wampar"}, ["lbr"] = {"Lohorung"}, ["lbs"] = {"Libyan Sign Language"}, ["lbt"] = {"Lachi"}, ["lbu"] = {"Labu"}, ["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"}, ["lbw"] = {"Tolaki"}, ["lbx"] = {"Lawangan"}, ["lby"] = {"Lamalama", "Lamu-Lamu"}, ["lbz"] = {"Lardil"}, ["lcc"] = {"Legenyem"}, ["lcd"] = {"Lola"}, ["lce"] = {"Loncong", "Sekak"}, ["lcf"] = {"Lubu"}, ["lch"] = {"Luchazi"}, ["lcl"] = {"Lisela"}, ["lcm"] = {"Tungag"}, ["lcp"] = {"Western Lawa"}, ["lcq"] = {"Luhu"}, ["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"}, ["lda"] = {"Kla-Dan"}, ["ldb"] = {"Dũya"}, ["ldd"] = {"Luri"}, ["ldg"] = {"Lenyima"}, ["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"}, ["ldi"] = {"Laari"}, ["ldj"] = {"Lemoro"}, ["ldk"] = {"Leelau"}, ["ldl"] = {"Kaan"}, ["ldm"] = {"Landoma"}, ["ldn"] = {"Láadan"}, ["ldo"] = {"Loo"}, ["ldp"] = {"Tso"}, ["ldq"] = {"Lufu"}, ["lea"] = {"Lega-Shabunda"}, ["leb"] = {"Lala-Bisa"}, ["lec"] = {"Leco"}, ["led"] = {"Lendu"}, ["lee"] = {"Lyélé"}, ["lef"] = {"Lelemi"}, ["leh"] = {"Lenje"}, ["lei"] = {"Lemio"}, ["lej"] = {"Lengola"}, ["lek"] = {"Leipon"}, ["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"}, ["lem"] = {"Nomaande"}, ["len"] = {"Lenca"}, ["leo"] = {"Leti (Cameroon)"}, ["lep"] = {"Lepcha"}, ["leq"] = {"Lembena"}, ["ler"] = {"Lenkau"}, ["les"] = {"Lese"}, ["let"] = {"Lesing-Gelimi", "Amio-Gelimi"}, ["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"}, ["lev"] = {"Lamma"}, ["lew"] = {"Ledo Kaili"}, ["lex"] = {"Luang"}, ["ley"] = {"Lemolang"}, ["lez"] = {"Лезги"}, ["lfa"] = {"Lefa"}, ["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"}, ["lga"] = {"Lungga"}, ["lgb"] = {"Laghu"}, ["lgg"] = {"Lugbara"}, ["lgh"] = {"Laghuu"}, ["lgi"] = {"Lengilu"}, ["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"}, ["lgl"] = {"Wala"}, ["lgm"] = {"Lega-Mwenga"}, ["lgn"] = {"T'apo", "Opuuo"}, ["lgq"] = {"Logba"}, ["lgr"] = {"Lengo"}, ["lgt"] = {"Pahi"}, ["lgu"] = {"Longgu"}, ["lgz"] = {"Ligenza"}, ["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"}, ["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"}, ["lhi"] = {"Lahu Shi"}, ["lhl"] = {"Lahul Lohar"}, ["lhm"] = {"Lhomi"}, ["lhn"] = {"Lahanan"}, ["lhp"] = {"Lhokpu"}, ["lhs"] = {"Mlahsö"}, ["lht"] = {"Lo-Toga"}, ["lhu"] = {"Lahu"}, ["lia"] = {"West-Central Limba"}, ["lib"] = {"Likum"}, ["lic"] = {"Hlai"}, ["lid"] = {"Nyindrou"}, ["lie"] = {"Likila"}, ["lif"] = {"Limbu"}, ["lig"] = {"Ligbi"}, ["lih"] = {"Lihir"}, ["lij"] = {"Лигур"}, ["lik"] = {"Lika"}, ["lil"] = {"Lillooet"}, ["lio"] = {"Liki"}, ["lip"] = {"Sekpele"}, ["liq"] = {"Libido"}, ["lir"] = {"Liberian English"}, ["lis"] = {"Lisu"}, ["liu"] = {"Logorik"}, ["liv"] = {"Liv"}, ["liw"] = {"Col"}, ["lix"] = {"Liabuku"}, ["liy"] = {"Banda-Bambari"}, ["liz"] = {"Libinza"}, ["lja"] = {"Golpa"}, ["lje"] = {"Rampi"}, ["lji"] = {"Laiyolo"}, ["ljl"] = {"Li'o"}, ["ljp"] = {"Lampung Api"}, ["ljw"] = {"Yirandali"}, ["ljx"] = {"Yuru"}, ["lka"] = {"Lakalei"}, ["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"}, ["lkc"] = {"Kucong"}, ["lkd"] = {"Lakondê"}, ["lke"] = {"Kenyi"}, ["lkh"] = {"Lakha"}, ["lki"] = {"Laki"}, ["lkj"] = {"Remun"}, ["lkl"] = {"Laeko-Libuat"}, ["lkm"] = {"Kalaamaya"}, ["lkn"] = {"Lakon", "Vure"}, ["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"}, ["lkr"] = {"Päri"}, ["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"}, ["lkt"] = {"Lakota"}, ["lku"] = {"Kungkari"}, ["lky"] = {"Lokoya"}, ["lla"] = {"Lala-Roba"}, ["llb"] = {"Lolo"}, ["llc"] = {"Lele (Guinea)"}, ["lld"] = {"Ladin"}, ["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"}, ["llf"] = {"Hermit"}, ["llg"] = {"Lole"}, ["llh"] = {"Lamu"}, ["lli"] = {"Teke-Laali"}, ["llj"] = {"Ladji Ladji"}, ["llk"] = {"Lelak"}, ["lll"] = {"Lilau"}, ["llm"] = {"Lasalimu"}, ["lln"] = {"Lele (Chad)"}, ["llp"] = {"North Efate"}, ["llq"] = {"Lolak"}, ["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"}, ["llu"] = {"Lau"}, ["llx"] = {"Lauan"}, ["lma"] = {"East Limba"}, ["lmb"] = {"Merei"}, ["lmc"] = {"Limilngan"}, ["lmd"] = {"Lumun"}, ["lme"] = {"Pévé"}, ["lmf"] = {"South Lembata"}, ["lmg"] = {"Lamogai"}, ["lmh"] = {"Lambichhong"}, ["lmi"] = {"Lombi"}, ["lmj"] = {"West Lembata"}, ["lmk"] = {"Lamkang"}, ["lml"] = {"Hano"}, ["lmn"] = {"Lambadi"}, ["lmo"] = {"Ломбард"}, ["lmp"] = {"Limbum"}, ["lmq"] = {"Lamatuka"}, ["lmr"] = {"Lamalera"}, ["lmu"] = {"Lamenu"}, ["lmv"] = {"Lomaiviti"}, ["lmw"] = {"Lake Miwok"}, ["lmx"] = {"Laimbue"}, ["lmy"] = {"Lamboya"}, ["lna"] = {"Langbashe"}, ["lnb"] = {"Mbalanhu"}, ["lnd"] = {"Lundayeh", "Lun Bawang"}, ["lng"] = {"Langobardic"}, ["lnh"] = {"Lanoh"}, ["lni"] = {"Daantanai'"}, ["lnj"] = {"Leningitij"}, ["lnl"] = {"South Central Banda"}, ["lnm"] = {"Langam"}, ["lnn"] = {"Lorediakarkar"}, ["lno"] = {"Lango (South Sudan)"}, ["lns"] = {"Lamnso'"}, ["lnu"] = {"Longuda"}, ["lnw"] = {"Lanima"}, ["lnz"] = {"Lonzo"}, ["loa"] = {"Loloda"}, ["lob"] = {"Lobi"}, ["loc"] = {"Inonhan"}, ["loe"] = {"Saluan"}, ["lof"] = {"Logol"}, ["log"] = {"Logo"}, ["loh"] = {"Narim"}, ["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"}, ["loj"] = {"Lou"}, ["lok"] = {"Loko"}, ["lol"] = {"Mongo"}, ["lom"] = {"Loma (Liberia)"}, ["lon"] = {"Malawi Lomwe"}, ["loo"] = {"Lombo"}, ["lop"] = {"Lopa"}, ["loq"] = {"Lobala"}, ["lor"] = {"Téén"}, ["los"] = {"Loniu"}, ["lot"] = {"Otuho"}, ["lou"] = {"Louisiana Creole"}, ["lov"] = {"Lopi"}, ["low"] = {"Tampias Lobu"}, ["lox"] = {"Loun"}, ["loy"] = {"Loke"}, ["loz"] = {"Лози"}, ["lpa"] = {"Lelepa"}, ["lpe"] = {"Lepki"}, ["lpn"] = {"Long Phuri Naga"}, ["lpo"] = {"Lipo"}, ["lpx"] = {"Lopit"}, ["lra"] = {"Rara Bakati'"}, ["lrc"] = {"Northern Luri"}, ["lre"] = {"Laurentian"}, ["lrg"] = {"Laragia"}, ["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"}, ["lrk"] = {"Loarki"}, ["lrl"] = {"Lari"}, ["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"}, ["lrn"] = {"Lorang"}, ["lro"] = {"Laro"}, ["lrr"] = {"Southern Yamphu"}, ["lrt"] = {"Larantuka Malay"}, ["lrv"] = {"Larevat"}, ["lrz"] = {"Lemerig"}, ["lsa"] = {"Lasgerdi"}, ["lsb"] = {"Burundian Sign Language", "Langue des Signes Burundaise"}, ["lsd"] = {"Lishana Deni"}, ["lse"] = {"Lusengo"}, ["lsh"] = {"Lish"}, ["lsi"] = {"Lashi"}, ["lsl"] = {"Latvian Sign Language"}, ["lsm"] = {"Saamia", "Olusamia"}, ["lsn"] = {"Tibetan Sign Language"}, ["lso"] = {"Laos Sign Language"}, ["lsp"] = {"Panamanian Sign Language", "Lengua de Señas Panameñas"}, ["lsr"] = {"Aruop"}, ["lss"] = {"Lasi"}, ["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"}, ["lsv"] = {"Sivia Sign Language"}, ["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"}, ["ltc"] = {"Late Middle Chinese"}, ["ltg"] = {"Латгал"}, ["lth"] = {"Thur"}, ["lti"] = {"Leti (Indonesia)"}, ["ltn"] = {"Latundê"}, ["lto"] = {"Tsotso", "Olutsotso"}, ["lts"] = {"Tachoni", "Lutachoni"}, ["ltu"] = {"Latu"}, ["lua"] = {"Luba-Lulua"}, ["luc"] = {"Aringa"}, ["lud"] = {"Ludian"}, ["lue"] = {"Luvale"}, ["luf"] = {"Laua"}, ["lui"] = {"Luiseno"}, ["luj"] = {"Luna"}, ["luk"] = {"Lunanakha"}, ["lul"] = {"Olu'bo"}, ["lum"] = {"Luimbi"}, ["lun"] = {"Lunda"}, ["luo"] = {"Luo (Kenya and Tanzania)", "Dholuo"}, ["lup"] = {"Lumbu"}, ["luq"] = {"Lucumi"}, ["lur"] = {"Laura"}, ["lus"] = {"Lushai"}, ["lut"] = {"Лушуцид"}, ["luu"] = {"Lumba-Yakkha"}, ["luv"] = {"Luwati"}, ["luw"] = {"Luo (Cameroon)"}, ["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"}, ["luz"] = {"Southern Luri"}, ["lva"] = {"Maku'a"}, ["lvi"] = {"Lavi"}, ["lvk"] = {"Lavukaleve"}, ["lvs"] = {"Standard Latvian"}, ["lvu"] = {"Levuka"}, ["lwa"] = {"Lwalu"}, ["lwe"] = {"Lewo Eleng"}, ["lwg"] = {"Wanga", "Oluwanga"}, ["lwh"] = {"White Lachi"}, ["lwl"] = {"Eastern Lawa"}, ["lwm"] = {"Laomian"}, ["lwo"] = {"Luwo"}, ["lws"] = {"Malawian Sign Language"}, ["lwt"] = {"Lewotobi"}, ["lwu"] = {"Lawu"}, ["lww"] = {"Lewo"}, ["lxm"] = {"Lakurumau"}, ["lya"] = {"Layakha"}, ["lyg"] = {"Lyngngam"}, ["lyn"] = {"Luyana"}, ["lzh"] = {"Literary Chinese"}, ["lzl"] = {"Litzlitz"}, ["lzn"] = {"Leinong Naga"}, ["lzz"] = {"Laz"}, ["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"}, ["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"}, ["mad"] = {"Madurese"}, ["mae"] = {"Bo-Rukul"}, ["maf"] = {"Mafa"}, ["mag"] = {"Magahi"}, ["mai"] = {"Maithili"}, ["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"}, ["mak"] = {"Makasar"}, ["mam"] = {"Mam"}, ["man"] = {"Mandingo", "Manding"}, ["map"] = {"Austronesian languages"}, ["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"}, ["mas"] = {"Masai"}, ["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"}, ["mau"] = {"Huautla Mazatec"}, ["mav"] = {"Sateré-Mawé"}, ["maw"] = {"Mampruli"}, ["max"] = {"North Moluccan Malay"}, ["maz"] = {"Central Mazahua"}, ["mba"] = {"Higaonon"}, ["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"}, ["mbc"] = {"Macushi"}, ["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"}, ["mbe"] = {"Molale"}, ["mbf"] = {"Baba Malay"}, ["mbh"] = {"Mangseng"}, ["mbi"] = {"Ilianen Manobo"}, ["mbj"] = {"Nadëb"}, ["mbk"] = {"Malol"}, ["mbl"] = {"Maxakalí"}, ["mbm"] = {"Ombamba"}, ["mbn"] = {"Macaguán"}, ["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"}, ["mbp"] = {"Malayo"}, ["mbq"] = {"Maisin"}, ["mbr"] = {"Nukak Makú"}, ["mbs"] = {"Sarangani Manobo"}, ["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"}, ["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"}, ["mbv"] = {"Mbulungish"}, ["mbw"] = {"Maring"}, ["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"}, ["mby"] = {"Memoni"}, ["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"}, ["mca"] = {"Maca"}, ["mcb"] = {"Machiguenga"}, ["mcc"] = {"Bitur"}, ["mcd"] = {"Sharanahua"}, ["mce"] = {"Itundujia Mixtec"}, ["mcf"] = {"Matsés"}, ["mcg"] = {"Mapoyo"}, ["mch"] = {"Maquiritari"}, ["mci"] = {"Mese"}, ["mcj"] = {"Mvanip"}, ["mck"] = {"Mbunda"}, ["mcl"] = {"Macaguaje"}, ["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"}, ["mcn"] = {"Masana"}, ["mco"] = {"Coatlán Mixe"}, ["mcp"] = {"Makaa"}, ["mcq"] = {"Ese"}, ["mcr"] = {"Menya"}, ["mcs"] = {"Mambai"}, ["mct"] = {"Mengisa"}, ["mcu"] = {"Cameroon Mambila"}, ["mcv"] = {"Minanibai"}, ["mcw"] = {"Mawa (Chad)"}, ["mcx"] = {"Mpiemo"}, ["mcy"] = {"South Watut"}, ["mcz"] = {"Mawan"}, ["mda"] = {"Mada (Nigeria)"}, ["mdb"] = {"Morigi"}, ["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"}, ["mdd"] = {"Mbum"}, ["mde"] = {"Maba (Chad)"}, ["mdf"] = {"Moksha"}, ["mdg"] = {"Massalat"}, ["mdh"] = {"Maguindanaon"}, ["mdi"] = {"Mamvu"}, ["mdj"] = {"Mangbetu"}, ["mdk"] = {"Mangbutu"}, ["mdl"] = {"Maltese Sign Language"}, ["mdm"] = {"Mayogo"}, ["mdn"] = {"Mbati"}, ["mdp"] = {"Mbala"}, ["mdq"] = {"Mbole"}, ["mdr"] = {"Mandar"}, ["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"}, ["mdt"] = {"Mbere"}, ["mdu"] = {"Mboko"}, ["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"}, ["mdw"] = {"Mbosi"}, ["mdx"] = {"Dizin"}, ["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"}, ["mdz"] = {"Suruí Do Pará"}, ["mea"] = {"Menka"}, ["meb"] = {"Ikobi"}, ["mec"] = {"Marra"}, ["med"] = {"Melpa"}, ["mee"] = {"Mengen"}, ["mef"] = {"Megam"}, ["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"}, ["mei"] = {"Midob"}, ["mej"] = {"Meyah"}, ["mek"] = {"Mekeo"}, ["mel"] = {"Central Melanau"}, ["mem"] = {"Mangala"}, ["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"}, ["meo"] = {"Kedah Malay"}, ["mep"] = {"Miriwoong"}, ["meq"] = {"Merey"}, ["mer"] = {"Meru"}, ["mes"] = {"Masmaje"}, ["met"] = {"Mato"}, ["meu"] = {"Motu"}, ["mev"] = {"Mano"}, ["mew"] = {"Maaka"}, ["mey"] = {"Хассания"}, ["mez"] = {"Menominee"}, ["mfa"] = {"Pattani Malay"}, ["mfb"] = {"Bangka"}, ["mfc"] = {"Mba"}, ["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"}, ["mfe"] = {"Маврикийн Креол"}, ["mff"] = {"Naki"}, ["mfg"] = {"Mogofin"}, ["mfh"] = {"Matal"}, ["mfi"] = {"Wandala"}, ["mfj"] = {"Mefele"}, ["mfk"] = {"North Mofu"}, ["mfl"] = {"Putai"}, ["mfm"] = {"Marghi South"}, ["mfn"] = {"Cross River Mbembe"}, ["mfo"] = {"Mbe"}, ["mfp"] = {"Makassar Malay"}, ["mfq"] = {"Moba"}, ["mfr"] = {"Marrithiyel"}, ["mfs"] = {"Mexican Sign Language"}, ["mft"] = {"Mokerang"}, ["mfu"] = {"Mbwela"}, ["mfv"] = {"Mandjak"}, ["mfw"] = {"Mulaha"}, ["mfx"] = {"Melo"}, ["mfy"] = {"Mayo"}, ["mfz"] = {"Mabaan"}, ["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"}, ["mgb"] = {"Mararit"}, ["mgc"] = {"Morokodo"}, ["mgd"] = {"Moru"}, ["mge"] = {"Mango"}, ["mgf"] = {"Maklew"}, ["mgg"] = {"Mpumpong"}, ["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"}, ["mgi"] = {"Lijili"}, ["mgj"] = {"Abureni"}, ["mgk"] = {"Mawes"}, ["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"}, ["mgm"] = {"Mambae"}, ["mgn"] = {"Mbangi"}, ["mgo"] = {"Meta'"}, ["mgp"] = {"Eastern Magar"}, ["mgq"] = {"Malila"}, ["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"}, ["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"}, ["mgt"] = {"Mongol"}, ["mgu"] = {"Mailu"}, ["mgv"] = {"Matengo"}, ["mgw"] = {"Matumbi"}, ["mgy"] = {"Mbunga"}, ["mgz"] = {"Mbugwe"}, ["mha"] = {"Manda (India)"}, ["mhb"] = {"Mahongwe"}, ["mhc"] = {"Mocho"}, ["mhd"] = {"Mbugu"}, ["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"}, ["mhf"] = {"Mamaa"}, ["mhg"] = {"Margu"}, ["mhi"] = {"Ma'di"}, ["mhj"] = {"Mogholi"}, ["mhk"] = {"Mungaka"}, ["mhl"] = {"Mauwake"}, ["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"}, ["mhn"] = {"Mócheno"}, ["mho"] = {"Mashi (Zambia)"}, ["mhp"] = {"Balinese Malay"}, ["mhq"] = {"Mandan"}, ["mhr"] = {"Eastern Mari"}, ["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"}, ["mht"] = {"Mandahuaca"}, ["mhu"] = {"Digaro-Mishmi", "Darang Deng"}, ["mhw"] = {"Mbukushu"}, ["mhx"] = {"Maru", "Lhaovo"}, ["mhy"] = {"Ma'anyan"}, ["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"}, ["mia"] = {"Майами"}, ["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"}, ["mic"] = {"Mi'kmaq", "Micmac"}, ["mid"] = {"Mandaic"}, ["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"}, ["mif"] = {"Mofu-Gudur"}, ["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"}, ["mih"] = {"Chayuco Mixtec"}, ["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"}, ["mij"] = {"Abar", "Mungbam"}, ["mik"] = {"Mikasuki"}, ["mil"] = {"Peñoles Mixtec"}, ["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"}, ["min"] = {"Minangkabau"}, ["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"}, ["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"}, ["miq"] = {"Mískito"}, ["mir"] = {"Isthmus Mixe"}, ["mis"] = {"Кодлогдоогүй хэлнүүд"}, ["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"}, ["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"}, ["miw"] = {"Akoye"}, ["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"}, ["miy"] = {"Ayutla Mixtec"}, ["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"}, ["mjb"] = {"Makalero"}, ["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"}, ["mjd"] = {"Northwest Maidu"}, ["mje"] = {"Muskum"}, ["mjg"] = {"Tu"}, ["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"}, ["mji"] = {"Kim Mun"}, ["mjj"] = {"Mawak"}, ["mjk"] = {"Matukar"}, ["mjl"] = {"Mandeali"}, ["mjm"] = {"Medebur"}, ["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"}, ["mjo"] = {"Malankuravan"}, ["mjp"] = {"Malapandaram"}, ["mjq"] = {"Malaryan"}, ["mjr"] = {"Malavedan"}, ["mjs"] = {"Miship"}, ["mjt"] = {"Sauria Paharia"}, ["mju"] = {"Manna-Dora"}, ["mjv"] = {"Mannan"}, ["mjw"] = {"Karbi"}, ["mjx"] = {"Mahali"}, ["mjy"] = {"Mahican"}, ["mjz"] = {"Majhi"}, ["mka"] = {"Mbre"}, ["mkb"] = {"Mal Paharia"}, ["mkc"] = {"Siliput"}, ["mke"] = {"Mawchi"}, ["mkf"] = {"Miya"}, ["mkg"] = {"Mak (China)"}, ["mkh"] = {"Mon-Khmer languages"}, ["mki"] = {"Dhatki"}, ["mkj"] = {"Mokilese"}, ["mkk"] = {"Byep"}, ["mkl"] = {"Mokole"}, ["mkm"] = {"Moklen"}, ["mkn"] = {"Kupang Malay"}, ["mko"] = {"Mingang Doso"}, ["mkp"] = {"Moikodi"}, ["mkq"] = {"Bay Miwok"}, ["mkr"] = {"Malas"}, ["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"}, ["mkt"] = {"Vamale"}, ["mku"] = {"Konyanka Maninka"}, ["mkv"] = {"Mafea"}, ["mkw"] = {"Китуба (Конго)"}, ["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"}, ["mky"] = {"East Makian"}, ["mkz"] = {"Makasae"}, ["mla"] = {"Malo"}, ["mlb"] = {"Mbule"}, ["mlc"] = {"Cao Lan"}, ["mle"] = {"Manambu"}, ["mlf"] = {"Mal"}, ["mlh"] = {"Mape"}, ["mli"] = {"Malimpung"}, ["mlj"] = {"Miltu"}, ["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"}, ["mll"] = {"Malua Bay"}, ["mlm"] = {"Mulam"}, ["mln"] = {"Malango"}, ["mlo"] = {"Mlomp"}, ["mlp"] = {"Bargam"}, ["mlq"] = {"Western Maninkakan"}, ["mlr"] = {"Vame"}, ["mls"] = {"Masalit"}, ["mlu"] = {"To'abaita"}, ["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"}, ["mlw"] = {"Moloko"}, ["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"}, ["mlz"] = {"Malaynon"}, ["mma"] = {"Mama"}, ["mmb"] = {"Momina"}, ["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"}, ["mmd"] = {"Maonan"}, ["mme"] = {"Mae"}, ["mmf"] = {"Mundat"}, ["mmg"] = {"North Ambrym"}, ["mmh"] = {"Mehináku"}, ["mmi"] = {"Musar"}, ["mmj"] = {"Majhwar"}, ["mmk"] = {"Mukha-Dora"}, ["mml"] = {"Man Met"}, ["mmm"] = {"Maii"}, ["mmn"] = {"Mamanwa"}, ["mmo"] = {"Mangga Buang"}, ["mmp"] = {"Siawi"}, ["mmq"] = {"Musak"}, ["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"}, ["mmt"] = {"Malalamai"}, ["mmu"] = {"Mmaala"}, ["mmv"] = {"Miriti"}, ["mmw"] = {"Emae"}, ["mmx"] = {"Madak"}, ["mmy"] = {"Migaama"}, ["mmz"] = {"Mabaale"}, ["mna"] = {"Mbula"}, ["mnb"] = {"Muna"}, ["mnc"] = {"Манж"}, ["mnd"] = {"Mondé"}, ["mne"] = {"Naba"}, ["mnf"] = {"Mundani"}, ["mng"] = {"Eastern Mnong"}, ["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"}, ["mni"] = {"Манипури"}, ["mnj"] = {"Munji"}, ["mnk"] = {"Мандинка"}, ["mnl"] = {"Tiale"}, ["mnm"] = {"Mapena"}, ["mnn"] = {"Southern Mnong"}, ["mno"] = {"Manobo languages"}, ["mnp"] = {"Min Bei Chinese"}, ["mnq"] = {"Minriq"}, ["mnr"] = {"Mono (USA)"}, ["mns"] = {"Mansi"}, ["mnu"] = {"Mer"}, ["mnv"] = {"Rennell-Bellona"}, ["mnw"] = {"Mon"}, ["mnx"] = {"Manikion"}, ["mny"] = {"Manyawa"}, ["mnz"] = {"Moni"}, ["moa"] = {"Mwan"}, ["moc"] = {"Mocoví"}, ["mod"] = {"Mobilian"}, ["moe"] = {"Innu", "Montagnais"}, ["mog"] = {"Mongondow"}, ["moh"] = {"Mohawk"}, ["moi"] = {"Mboi"}, ["moj"] = {"Monzombo"}, ["mok"] = {"Morori"}, ["mom"] = {"Mangue"}, ["moo"] = {"Monom"}, ["mop"] = {"Mopán Maya"}, ["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"}, ["mor"] = {"Moro"}, ["mos"] = {"Мооре"}, ["mot"] = {"Barí"}, ["mou"] = {"Mogum"}, ["mov"] = {"Mohave"}, ["mow"] = {"Moi (Congo)"}, ["mox"] = {"Molima"}, ["moy"] = {"Shekkacho"}, ["moz"] = {"Mukulu", "Gergiko"}, ["mpa"] = {"Mpoto"}, ["mpb"] = {"Malak Malak", "Mullukmulluk"}, ["mpc"] = {"Mangarrayi"}, ["mpd"] = {"Machinere"}, ["mpe"] = {"Majang"}, ["mpg"] = {"Marba"}, ["mph"] = {"Maung"}, ["mpi"] = {"Mpade"}, ["mpj"] = {"Martu Wangka", "Wangkajunga"}, ["mpk"] = {"Mbara (Chad)"}, ["mpl"] = {"Middle Watut"}, ["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"}, ["mpn"] = {"Mindiri"}, ["mpo"] = {"Miu"}, ["mpp"] = {"Migabac"}, ["mpq"] = {"Matís"}, ["mpr"] = {"Vangunu"}, ["mps"] = {"Dadibi"}, ["mpt"] = {"Mian"}, ["mpu"] = {"Makuráp"}, ["mpv"] = {"Mungkip"}, ["mpw"] = {"Mapidian"}, ["mpx"] = {"Misima-Panaeati"}, ["mpy"] = {"Mapia"}, ["mpz"] = {"Mpi"}, ["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"}, ["mqb"] = {"Mbuko"}, ["mqc"] = {"Mangole"}, ["mqe"] = {"Matepi"}, ["mqf"] = {"Momuna"}, ["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"}, ["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"}, ["mqi"] = {"Mariri"}, ["mqj"] = {"Mamasa"}, ["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"}, ["mql"] = {"Mbelime"}, ["mqm"] = {"South Marquesan"}, ["mqn"] = {"Moronene"}, ["mqo"] = {"Modole"}, ["mqp"] = {"Manipa"}, ["mqq"] = {"Minokok"}, ["mqr"] = {"Mander"}, ["mqs"] = {"West Makian"}, ["mqt"] = {"Mok"}, ["mqu"] = {"Mandari"}, ["mqv"] = {"Mosimo"}, ["mqw"] = {"Murupi"}, ["mqx"] = {"Mamuju"}, ["mqy"] = {"Manggarai"}, ["mqz"] = {"Pano"}, ["mra"] = {"Mlabri"}, ["mrb"] = {"Marino"}, ["mrc"] = {"Maricopa"}, ["mrd"] = {"Western Magar"}, ["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"}, ["mrf"] = {"Elseng"}, ["mrg"] = {"Mising"}, ["mrh"] = {"Mara Chin"}, ["mrj"] = {"Western Mari"}, ["mrk"] = {"Hmwaveke"}, ["mrl"] = {"Mortlockese"}, ["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"}, ["mrn"] = {"Cheke Holo"}, ["mro"] = {"Mru"}, ["mrp"] = {"Morouas"}, ["mrq"] = {"North Marquesan"}, ["mrr"] = {"Maria (India)"}, ["mrs"] = {"Maragus"}, ["mrt"] = {"Marghi Central"}, ["mru"] = {"Mono (Cameroon)"}, ["mrv"] = {"Mangareva"}, ["mrw"] = {"Maranao"}, ["mrx"] = {"Maremgi", "Dineor"}, ["mry"] = {"Mandaya"}, ["mrz"] = {"Marind"}, ["msb"] = {"Masbatenyo"}, ["msc"] = {"Sankaran Maninka"}, ["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"}, ["mse"] = {"Musey"}, ["msf"] = {"Mekwei"}, ["msg"] = {"Moraid"}, ["msh"] = {"Masikoro Malagasy"}, ["msi"] = {"Sabah Malay"}, ["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"}, ["msk"] = {"Mansaka"}, ["msl"] = {"Molof", "Poule"}, ["msm"] = {"Agusan Manobo"}, ["msn"] = {"Vurës"}, ["mso"] = {"Mombum"}, ["msp"] = {"Maritsauá"}, ["msq"] = {"Caac"}, ["msr"] = {"Mongolian Sign Language"}, ["mss"] = {"West Masela"}, ["msu"] = {"Musom"}, ["msv"] = {"Maslam"}, ["msw"] = {"Mansoanka"}, ["msx"] = {"Moresada"}, ["msy"] = {"Aruamu"}, ["msz"] = {"Momare"}, ["mta"] = {"Cotabato Manobo"}, ["mtb"] = {"Anyin Morofo"}, ["mtc"] = {"Munit"}, ["mtd"] = {"Mualang"}, ["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"}, ["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"}, ["mtg"] = {"Una"}, ["mth"] = {"Munggui"}, ["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"}, ["mtj"] = {"Moskona"}, ["mtk"] = {"Mbe'"}, ["mtl"] = {"Montol"}, ["mtm"] = {"Mator"}, ["mtn"] = {"Matagalpa"}, ["mto"] = {"Totontepec Mixe"}, ["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"}, ["mtq"] = {"Muong"}, ["mtr"] = {"Mewari"}, ["mts"] = {"Yora"}, ["mtt"] = {"Mota"}, ["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"}, ["mtv"] = {"Asaro'o"}, ["mtw"] = {"Southern Binukidnon"}, ["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"}, ["mty"] = {"Nabi"}, ["mua"] = {"Mundang"}, ["mub"] = {"Mubi"}, ["muc"] = {"Ajumbu"}, ["mud"] = {"Mednyj Aleut"}, ["mue"] = {"Media Lengua"}, ["mug"] = {"Musgu"}, ["muh"] = {"Mündü"}, ["mui"] = {"Musi"}, ["muj"] = {"Mabire"}, ["muk"] = {"Mugom"}, ["mul"] = {"Multiple languages"}, ["mum"] = {"Maiwala"}, ["mun"] = {"Munda languages"}, ["muo"] = {"Nyong"}, ["mup"] = {"Malvi"}, ["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"}, ["mur"] = {"Murle"}, ["mus"] = {"Creek"}, ["mut"] = {"Western Muria"}, ["muu"] = {"Yaaku"}, ["muv"] = {"Muthuvan"}, ["mux"] = {"Bo-Ung"}, ["muy"] = {"Muyang"}, ["muz"] = {"Mursi"}, ["mva"] = {"Manam"}, ["mvb"] = {"Mattole"}, ["mvd"] = {"Mamboru"}, ["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"}, ["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"}, ["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"}, ["mvh"] = {"Mulgi"}, ["mvi"] = {"Miyako"}, ["mvk"] = {"Mekmek"}, ["mvl"] = {"Mbara (Australia)"}, ["mvn"] = {"Minaveha"}, ["mvo"] = {"Marovo"}, ["mvp"] = {"Duri"}, ["mvq"] = {"Moere"}, ["mvr"] = {"Marau"}, ["mvs"] = {"Massep"}, ["mvt"] = {"Mpotovoro"}, ["mvu"] = {"Marfa"}, ["mvv"] = {"Tagal Murut"}, ["mvw"] = {"Machinga"}, ["mvx"] = {"Meoswar"}, ["mvy"] = {"Indus Kohistani"}, ["mvz"] = {"Mesqan"}, ["mwa"] = {"Mwatebu"}, ["mwb"] = {"Juwal"}, ["mwc"] = {"Are"}, ["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"}, ["mwf"] = {"Murrinh-Patha"}, ["mwg"] = {"Aiklep"}, ["mwh"] = {"Mouk-Aria"}, ["mwi"] = {"Labo", "Ninde"}, ["mwk"] = {"Kita Maninkakan"}, ["mwl"] = {"Mirandese"}, ["mwm"] = {"Sar"}, ["mwn"] = {"Nyamwanga"}, ["mwo"] = {"Central Maewo"}, ["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"}, ["mwq"] = {"Mün Chin"}, ["mwr"] = {"Marwari"}, ["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"}, ["mwt"] = {"Moken"}, ["mwu"] = {"Mittu"}, ["mwv"] = {"Mentawai"}, ["mww"] = {"Hmong Daw"}, ["mwz"] = {"Moingi"}, ["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"}, ["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"}, ["mxc"] = {"Manyika"}, ["mxd"] = {"Modang"}, ["mxe"] = {"Mele-Fila"}, ["mxf"] = {"Malgbe"}, ["mxg"] = {"Mbangala"}, ["mxh"] = {"Mvuba"}, ["mxi"] = {"Mozarabic"}, ["mxj"] = {"Miju-Mishmi", "Geman Deng"}, ["mxk"] = {"Monumbo"}, ["mxl"] = {"Maxi Gbe"}, ["mxm"] = {"Meramera"}, ["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"}, ["mxo"] = {"Mbowe"}, ["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"}, ["mxq"] = {"Juquila Mixe"}, ["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"}, ["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"}, ["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"}, ["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"}, ["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"}, ["mxw"] = {"Namo"}, ["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"}, ["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"}, ["mxz"] = {"Central Masela"}, ["myb"] = {"Mbay"}, ["myc"] = {"Mayeka"}, ["mye"] = {"Myene"}, ["myf"] = {"Bambassi"}, ["myg"] = {"Manta"}, ["myh"] = {"Makah"}, ["myj"] = {"Mangayat"}, ["myk"] = {"Mamara Senoufo"}, ["myl"] = {"Moma"}, ["mym"] = {"Me'en"}, ["myn"] = {"Mayan languages"}, ["myo"] = {"Anfillo"}, ["myp"] = {"Pirahã"}, ["myr"] = {"Muniche"}, ["mys"] = {"Mesmes"}, ["myu"] = {"Mundurukú"}, ["myv"] = {"Erzya"}, ["myw"] = {"Muyuw"}, ["myx"] = {"Масаба"}, ["myy"] = {"Macuna"}, ["myz"] = {"Classical Mandaic"}, ["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"}, ["mzb"] = {"Tumzabt"}, ["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"}, ["mzd"] = {"Malimba"}, ["mze"] = {"Morawa"}, ["mzg"] = {"Monastic Sign Language"}, ["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"}, ["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"}, ["mzj"] = {"Manya"}, ["mzk"] = {"Nigeria Mambila"}, ["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"}, ["mzm"] = {"Mumuye"}, ["mzn"] = {"Mazanderani"}, ["mzo"] = {"Matipuhy"}, ["mzp"] = {"Movima"}, ["mzq"] = {"Mori Atas"}, ["mzr"] = {"Marúbo"}, ["mzs"] = {"Macanese"}, ["mzt"] = {"Mintil"}, ["mzu"] = {"Inapang"}, ["mzv"] = {"Manza"}, ["mzw"] = {"Deg"}, ["mzx"] = {"Mawayana"}, ["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"}, ["mzz"] = {"Maiadomu"}, ["naa"] = {"Namla"}, ["nab"] = {"Southern Nambikuára"}, ["nac"] = {"Narak"}, ["nae"] = {"Naka'ela"}, ["naf"] = {"Nabak"}, ["nag"] = {"Naga Pidgin"}, ["nah"] = {"Nahuatl languages"}, ["nai"] = {"North American Indian languages"}, ["naj"] = {"Nalu"}, ["nak"] = {"Nakanai"}, ["nal"] = {"Nalik"}, ["nam"] = {"Ngan'gityemerri"}, ["nan"] = {"Min Nan Chinese"}, ["nao"] = {"Naaba"}, ["nap"] = {"Neapolitan"}, ["naq"] = {"Хоехое", "Нама (Намиби)"}, ["nar"] = {"Iguta"}, ["nas"] = {"Naasioi"}, ["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"}, ["naw"] = {"Nawuri"}, ["nax"] = {"Nakwi"}, ["nay"] = {"Ngarrindjeri"}, ["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"}, ["nba"] = {"Nyemba"}, ["nbb"] = {"Ndoe"}, ["nbc"] = {"Chang Naga"}, ["nbd"] = {"Ngbinda"}, ["nbe"] = {"Konyak Naga"}, ["nbg"] = {"Nagarchal"}, ["nbh"] = {"Ngamo"}, ["nbi"] = {"Mao Naga"}, ["nbj"] = {"Ngarinyman"}, ["nbk"] = {"Nake"}, ["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"}, ["nbn"] = {"Kuri"}, ["nbo"] = {"Nkukoli"}, ["nbp"] = {"Nnam"}, ["nbq"] = {"Nggem"}, ["nbr"] = {"Numana"}, ["nbs"] = {"Namibian Sign Language"}, ["nbt"] = {"Na"}, ["nbu"] = {"Rongmei Naga"}, ["nbv"] = {"Ngamambo"}, ["nbw"] = {"Southern Ngbandi"}, ["nby"] = {"Ningera"}, ["nca"] = {"Iyo"}, ["ncb"] = {"Central Nicobarese"}, ["ncc"] = {"Ponam"}, ["ncd"] = {"Nachering"}, ["nce"] = {"Yale"}, ["ncf"] = {"Notsi"}, ["ncg"] = {"Nisga'a"}, ["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"}, ["nci"] = {"Classical Nahuatl"}, ["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"}, ["nck"] = {"Na-kara"}, ["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"}, ["ncm"] = {"Nambo"}, ["ncn"] = {"Nauna"}, ["nco"] = {"Sibe"}, ["ncq"] = {"Northern Katang"}, ["ncr"] = {"Ncane"}, ["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"}, ["nct"] = {"Chothe Naga"}, ["ncu"] = {"Chumburung"}, ["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"}, ["ncz"] = {"Natchez"}, ["nda"] = {"Ndasa"}, ["ndb"] = {"Kenswei Nsei"}, ["ndc"] = {"Ndau"}, ["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"}, ["ndf"] = {"Nadruvian"}, ["ndg"] = {"Ndengereko"}, ["ndh"] = {"Ndali"}, ["ndi"] = {"Samba Leko"}, ["ndj"] = {"Ndamba"}, ["ndk"] = {"Ndaka"}, ["ndl"] = {"Ndolo"}, ["ndm"] = {"Ndam"}, ["ndn"] = {"Ngundi"}, ["ndp"] = {"Ndo"}, ["ndq"] = {"Ndombe"}, ["ndr"] = {"Ndoola"}, ["nds"] = {"Доод Герман", "Доод Саксон"}, ["ndt"] = {"Ndunga"}, ["ndu"] = {"Dugun"}, ["ndv"] = {"Ndut"}, ["ndw"] = {"Ndobo"}, ["ndx"] = {"Nduga"}, ["ndy"] = {"Lutos"}, ["ndz"] = {"Ndogo"}, ["nea"] = {"Eastern Ngad'a"}, ["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"}, ["nec"] = {"Nedebang"}, ["ned"] = {"Nde-Gbite"}, ["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"}, ["nef"] = {"Nefamese"}, ["neg"] = {"Negidal"}, ["neh"] = {"Nyenkha"}, ["nei"] = {"Neo-Hittite"}, ["nej"] = {"Neko"}, ["nek"] = {"Neku"}, ["nem"] = {"Nemi"}, ["nen"] = {"Nengone"}, ["neo"] = {"Ná-Meo"}, ["neq"] = {"North Central Mixe"}, ["ner"] = {"Yahadian"}, ["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"}, ["net"] = {"Nete"}, ["neu"] = {"Neo"}, ["nev"] = {"Nyaheun"}, ["new"] = {"Невар", "Непал Бхаса"}, ["nex"] = {"Neme"}, ["ney"] = {"Neyo"}, ["nez"] = {"Nez Perce"}, ["nfa"] = {"Dhao"}, ["nfd"] = {"Ahwai"}, ["nfl"] = {"Ayiwo", "Äiwoo"}, ["nfr"] = {"Nafaanra"}, ["nfu"] = {"Mfumte"}, ["nga"] = {"Ngbaka"}, ["ngb"] = {"Northern Ngbandi"}, ["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"}, ["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"}, ["nge"] = {"Ngemba"}, ["ngf"] = {"Trans-New Guinea languages"}, ["ngg"] = {"Ngbaka Manza"}, ["ngh"] = {"Nǁng"}, ["ngi"] = {"Ngizim"}, ["ngj"] = {"Ngie"}, ["ngk"] = {"Dalabon"}, ["ngl"] = {"Lomwe"}, ["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"}, ["ngn"] = {"Ngwo"}, ["ngp"] = {"Ngulu"}, ["ngq"] = {"Ngurimi", "Ngoreme"}, ["ngr"] = {"Engdewu"}, ["ngs"] = {"Gvoko"}, ["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"}, ["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"}, ["ngv"] = {"Nagumi"}, ["ngw"] = {"Ngwaba"}, ["ngx"] = {"Nggwahyi"}, ["ngy"] = {"Tibea"}, ["ngz"] = {"Ngungwel"}, ["nha"] = {"Nhanda"}, ["nhb"] = {"Beng"}, ["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"}, ["nhd"] = {"Chiripá", "Ava Guaraní"}, ["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"}, ["nhf"] = {"Nhuwala"}, ["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"}, ["nhh"] = {"Nahari"}, ["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"}, ["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"}, ["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"}, ["nhn"] = {"Төв Нахуатл"}, ["nho"] = {"Takuu"}, ["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"}, ["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"}, ["nhr"] = {"Naro"}, ["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"}, ["nhu"] = {"Noone"}, ["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"}, ["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"}, ["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"}, ["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"}, ["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"}, ["nia"] = {"Nias"}, ["nib"] = {"Nakame"}, ["nic"] = {"Niger-Kordofanian languages"}, ["nid"] = {"Ngandi"}, ["nie"] = {"Niellim"}, ["nif"] = {"Nek"}, ["nig"] = {"Ngalakgan"}, ["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"}, ["nii"] = {"Nii"}, ["nij"] = {"Ngaju"}, ["nik"] = {"Southern Nicobarese"}, ["nil"] = {"Nila"}, ["nim"] = {"Nilamba"}, ["nin"] = {"Ninzo"}, ["nio"] = {"Nganasan"}, ["niq"] = {"Nandi"}, ["nir"] = {"Nimboran"}, ["nis"] = {"Nimi"}, ["nit"] = {"Southeastern Kolami"}, ["niu"] = {"Ниуэ"}, ["niv"] = {"Gilyak"}, ["niw"] = {"Nimo"}, ["nix"] = {"Hema"}, ["niy"] = {"Ngiti"}, ["niz"] = {"Ningil"}, ["nja"] = {"Nzanyi"}, ["njb"] = {"Nocte Naga"}, ["njd"] = {"Ndonde Hamba"}, ["njh"] = {"Lotha Naga"}, ["nji"] = {"Gudanji"}, ["njj"] = {"Njen"}, ["njl"] = {"Njalgulgule"}, ["njm"] = {"Angami Naga"}, ["njn"] = {"Liangmai Naga"}, ["njo"] = {"Ao Naga"}, ["njr"] = {"Njerep"}, ["njs"] = {"Nisa"}, ["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"}, ["nju"] = {"Ngadjunmaya"}, ["njx"] = {"Kunyi"}, ["njy"] = {"Njyem"}, ["njz"] = {"Nyishi"}, ["nka"] = {"Nkoya"}, ["nkb"] = {"Khoibu Naga"}, ["nkc"] = {"Nkongho"}, ["nkd"] = {"Koireng"}, ["nke"] = {"Duke"}, ["nkf"] = {"Inpui Naga"}, ["nkg"] = {"Nekgini"}, ["nkh"] = {"Khezha Naga"}, ["nki"] = {"Thangal Naga"}, ["nkj"] = {"Nakai"}, ["nkk"] = {"Nokuku"}, ["nkm"] = {"Namat"}, ["nkn"] = {"Nkangala"}, ["nko"] = {"Nkonya"}, ["nkp"] = {"Niuatoputapu"}, ["nkq"] = {"Nkami"}, ["nkr"] = {"Nukuoro"}, ["nks"] = {"North Asmat"}, ["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"}, ["nku"] = {"Bouna Kulango"}, ["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"}, ["nkw"] = {"Nkutu"}, ["nkx"] = {"Nkoroo"}, ["nkz"] = {"Nkari"}, ["nla"] = {"Ngombale"}, ["nlc"] = {"Nalca"}, ["nle"] = {"East Nyala"}, ["nlg"] = {"Gela"}, ["nli"] = {"Grangali"}, ["nlj"] = {"Nyali"}, ["nlk"] = {"Ninia Yali"}, ["nll"] = {"Nihali"}, ["nlm"] = {"Mankiyali"}, ["nlo"] = {"Ngul"}, ["nlq"] = {"Lao Naga"}, ["nlu"] = {"Nchumbulu"}, ["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"}, ["nlw"] = {"Walangama"}, ["nlx"] = {"Nahali"}, ["nly"] = {"Nyamal"}, ["nlz"] = {"Nalögo"}, ["nma"] = {"Maram Naga"}, ["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"}, ["nmc"] = {"Ngam"}, ["nmd"] = {"Ndumu"}, ["nme"] = {"Mzieme Naga"}, ["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"}, ["nmg"] = {"Kwasio"}, ["nmh"] = {"Monsang Naga"}, ["nmi"] = {"Nyam"}, ["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"}, ["nmk"] = {"Namakura"}, ["nml"] = {"Ndemli"}, ["nmm"] = {"Manangba"}, ["nmn"] = {"ǃXóõ"}, ["nmo"] = {"Moyon Naga"}, ["nmp"] = {"Nimanbur"}, ["nmq"] = {"Nambya"}, ["nmr"] = {"Nimbari"}, ["nms"] = {"Letemboi"}, ["nmt"] = {"Namonuito"}, ["nmu"] = {"Northeast Maidu"}, ["nmv"] = {"Ngamini"}, ["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"}, ["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"}, ["nmy"] = {"Namuyi"}, ["nmz"] = {"Nawdm"}, ["nna"] = {"Nyangumarta"}, ["nnb"] = {"Nande"}, ["nnc"] = {"Nancere"}, ["nnd"] = {"West Ambae"}, ["nne"] = {"Ngandyera"}, ["nnf"] = {"Ngaing"}, ["nng"] = {"Maring Naga"}, ["nnh"] = {"Ngiemboon"}, ["nni"] = {"North Nuaulu"}, ["nnj"] = {"Nyangatom"}, ["nnk"] = {"Nankina"}, ["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"}, ["nnm"] = {"Namia"}, ["nnn"] = {"Ngete"}, ["nnp"] = {"Wancho Naga"}, ["nnq"] = {"Ngindo"}, ["nnr"] = {"Narungga"}, ["nnt"] = {"Nanticoke"}, ["nnu"] = {"Dwang"}, ["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"}, ["nnw"] = {"Southern Nuni"}, ["nny"] = {"Nyangga"}, ["nnz"] = {"Nda'nda'"}, ["noa"] = {"Woun Meu"}, ["noc"] = {"Nuk"}, ["nod"] = {"Northern Thai"}, ["noe"] = {"Nimadi"}, ["nof"] = {"Nomane"}, ["nog"] = {"Ногай"}, ["noh"] = {"Nomu"}, ["noi"] = {"Noiri"}, ["noj"] = {"Nonuya"}, ["nok"] = {"Nooksack"}, ["nol"] = {"Nomlaki"}, ["nom"] = {"Nocamán"}, ["non"] = {"Эртний Скандинав"}, ["nop"] = {"Numanggang"}, ["noq"] = {"Ngongo"}, ["nos"] = {"Eastern Nisu"}, ["not"] = {"Nomatsiguenga"}, ["nou"] = {"Ewage-Notu"}, ["nov"] = {"Novial"}, ["now"] = {"Nyambo"}, ["noy"] = {"Noy"}, ["noz"] = {"Nayi"}, ["npa"] = {"Nar Phu"}, ["npb"] = {"Nupbikha"}, ["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"}, ["nph"] = {"Phom Naga"}, ["npi"] = {"Nepali (individual language)"}, ["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"}, ["npn"] = {"Mondropolon"}, ["npo"] = {"Pochuri Naga"}, ["nps"] = {"Nipsan"}, ["npu"] = {"Puimei Naga"}, ["npx"] = {"Noipx"}, ["npy"] = {"Napu"}, ["nqg"] = {"Southern Nago"}, ["nqk"] = {"Kura Ede Nago"}, ["nql"] = {"Ngendelengo"}, ["nqm"] = {"Ndom"}, ["nqn"] = {"Nen"}, ["nqo"] = {"Нко", "Нко"}, ["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"}, ["nqt"] = {"Nteng"}, ["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"}, ["nra"] = {"Ngom"}, ["nrb"] = {"Nara"}, ["nrc"] = {"Noric"}, ["nre"] = {"Southern Rengma Naga"}, ["nrf"] = {"Jèrriais", "Guernésiais"}, ["nrg"] = {"Narango"}, ["nri"] = {"Chokri Naga"}, ["nrk"] = {"Ngarla"}, ["nrl"] = {"Ngarluma"}, ["nrm"] = {"Narom"}, ["nrn"] = {"Norn"}, ["nrp"] = {"North Picene"}, ["nrr"] = {"Norra", "Nora"}, ["nrt"] = {"Northern Kalapuya"}, ["nru"] = {"Narua"}, ["nrx"] = {"Ngurmbur"}, ["nrz"] = {"Lala"}, ["nsa"] = {"Sangtam Naga"}, ["nsb"] = {"Lower Nossob"}, ["nsc"] = {"Nshi"}, ["nsd"] = {"Southern Nisu"}, ["nse"] = {"Nsenga"}, ["nsf"] = {"Northwestern Nisu"}, ["nsg"] = {"Ngasa"}, ["nsh"] = {"Ngoshie"}, ["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"}, ["nsk"] = {"Naskapi"}, ["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"}, ["nsm"] = {"Sumi Naga"}, ["nsn"] = {"Nehan"}, ["nso"] = {"Педи", "Хойд Сото", "Сепеди"}, ["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"}, ["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"}, ["nsr"] = {"Maritime Sign Language"}, ["nss"] = {"Nali"}, ["nst"] = {"Tase Naga"}, ["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"}, ["nsv"] = {"Southwestern Nisu"}, ["nsw"] = {"Navut"}, ["nsx"] = {"Nsongo"}, ["nsy"] = {"Nasal"}, ["nsz"] = {"Nisenan"}, ["ntd"] = {"Northern Tidung"}, ["nte"] = {"Nathembo"}, ["ntg"] = {"Ngantangarra"}, ["nti"] = {"Natioro"}, ["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"}, ["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"}, ["ntm"] = {"Nateni"}, ["nto"] = {"Ntomba"}, ["ntp"] = {"Northern Tepehuan"}, ["ntr"] = {"Delo"}, ["ntu"] = {"Natügu"}, ["ntw"] = {"Nottoway"}, ["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"}, ["nty"] = {"Mantsi"}, ["ntz"] = {"Natanzi"}, ["nua"] = {"Yuanga"}, ["nub"] = {"Nubian languages"}, ["nuc"] = {"Nukuini"}, ["nud"] = {"Ngala"}, ["nue"] = {"Ngundu"}, ["nuf"] = {"Nusu"}, ["nug"] = {"Nungali"}, ["nuh"] = {"Ndunda"}, ["nui"] = {"Ngumbi"}, ["nuj"] = {"Nyole"}, ["nuk"] = {"Nuu-chah-nulth", "Nuuchahnulth"}, ["nul"] = {"Nusa Laut"}, ["num"] = {"Niuafo'ou"}, ["nun"] = {"Anong"}, ["nuo"] = {"Nguôn"}, ["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"}, ["nuq"] = {"Nukumanu"}, ["nur"] = {"Nukuria"}, ["nus"] = {"Nuer"}, ["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"}, ["nuu"] = {"Ngbundu"}, ["nuv"] = {"Northern Nuni"}, ["nuw"] = {"Nguluwan"}, ["nux"] = {"Mehek"}, ["nuy"] = {"Nunggubuyu"}, ["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"}, ["nvh"] = {"Nasarian"}, ["nvm"] = {"Namiae"}, ["nvo"] = {"Nyokon"}, ["nwa"] = {"Nawathinehena"}, ["nwb"] = {"Nyabwa"}, ["nwc"] = {"Classical Newari", "Classical Nepal Bhasa", "Old Newari"}, ["nwe"] = {"Ngwe"}, ["nwg"] = {"Ngayawung"}, ["nwi"] = {"Southwest Tanna"}, ["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"}, ["nwo"] = {"Nauo"}, ["nwr"] = {"Nawaru"}, ["nwx"] = {"Middle Newar"}, ["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"}, ["nxa"] = {"Nauete"}, ["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"}, ["nxe"] = {"Nage"}, ["nxg"] = {"Ngad'a"}, ["nxi"] = {"Nindi"}, ["nxk"] = {"Koki Naga"}, ["nxl"] = {"South Nuaulu"}, ["nxm"] = {"Numidian"}, ["nxn"] = {"Ngawun"}, ["nxo"] = {"Ndambomo"}, ["nxq"] = {"Naxi"}, ["nxr"] = {"Ninggerum"}, ["nxx"] = {"Nafri"}, ["nyb"] = {"Nyangbo"}, ["nyc"] = {"Nyanga-li"}, ["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"}, ["nye"] = {"Nyengo"}, ["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"}, ["nyg"] = {"Nyindu"}, ["nyh"] = {"Nyikina"}, ["nyi"] = {"Ama (Sudan)"}, ["nyj"] = {"Nyanga"}, ["nyk"] = {"Nyaneka"}, ["nyl"] = {"Nyeu"}, ["nym"] = {"Nyamwezi"}, ["nyn"] = {"Nyankole"}, ["nyo"] = {"Nyoro"}, ["nyp"] = {"Nyang'i"}, ["nyq"] = {"Nayini"}, ["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"}, ["nys"] = {"Nyungar"}, ["nyt"] = {"Nyawaygi"}, ["nyu"] = {"Nyungwe"}, ["nyv"] = {"Nyulnyul"}, ["nyw"] = {"Nyaw"}, ["nyx"] = {"Nganyaywana"}, ["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"}, ["nza"] = {"Tigon Mbembe"}, ["nzb"] = {"Njebi"}, ["nzd"] = {"Nzadi"}, ["nzi"] = {"Nzima"}, ["nzk"] = {"Nzakara"}, ["nzm"] = {"Zeme Naga"}, ["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"}, ["nzu"] = {"Teke-Nzikou"}, ["nzy"] = {"Nzakambay"}, ["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"}, ["oaa"] = {"Orok"}, ["oac"] = {"Oroch"}, ["oar"] = {"Old Aramaic (up to 700 BCE)", "Ancient Aramaic (up to 700 BCE)"}, ["oav"] = {"Old Avar"}, ["obi"] = {"Obispeño"}, ["obk"] = {"Southern Bontok"}, ["obl"] = {"Oblo"}, ["obm"] = {"Moabite"}, ["obo"] = {"Obo Manobo"}, ["obr"] = {"Old Burmese"}, ["obt"] = {"Old Breton"}, ["obu"] = {"Obulom"}, ["oca"] = {"Ocaina"}, ["och"] = {"Old Chinese"}, ["ocm"] = {"Old Cham"}, ["oco"] = {"Old Cornish"}, ["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"}, ["oda"] = {"Odut"}, ["odk"] = {"Od"}, ["odt"] = {"Old Dutch"}, ["odu"] = {"Odual"}, ["ofo"] = {"Ofo"}, ["ofs"] = {"Old Frisian"}, ["ofu"] = {"Efutop"}, ["ogb"] = {"Ogbia"}, ["ogc"] = {"Ogbah"}, ["oge"] = {"Old Georgian"}, ["ogg"] = {"Ogbogolo"}, ["ogo"] = {"Khana"}, ["ogu"] = {"Ogbronuagum"}, ["oht"] = {"Old Hittite"}, ["ohu"] = {"Old Hungarian"}, ["oia"] = {"Oirata"}, ["oin"] = {"Inebu One"}, ["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"}, ["ojc"] = {"Central Ojibwa"}, ["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"}, ["ojp"] = {"Old Japanese"}, ["ojs"] = {"Severn Ojibwa"}, ["ojv"] = {"Ontong Java"}, ["ojw"] = {"Western Ojibwa"}, ["oka"] = {"Okanagan"}, ["okb"] = {"Okobo"}, ["okc"] = {"Kobo"}, ["okd"] = {"Okodia"}, ["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"}, ["okg"] = {"Koko Babangk"}, ["okh"] = {"Koresh-e Rostam"}, ["oki"] = {"Okiek"}, ["okj"] = {"Oko-Juwoi"}, ["okk"] = {"Kwamtim One"}, ["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"}, ["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"}, ["okn"] = {"Oki-No-Erabu"}, ["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"}, ["okr"] = {"Kirike"}, ["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"}, ["oku"] = {"Oku"}, ["okv"] = {"Orokaiva"}, ["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"}, ["okz"] = {"Old Khmer"}, ["ola"] = {"Walungge"}, ["old"] = {"Mochi"}, ["ole"] = {"Olekha"}, ["olk"] = {"Olkol"}, ["olm"] = {"Oloma"}, ["olo"] = {"Livvi"}, ["olr"] = {"Olrat"}, ["olt"] = {"Old Lithuanian"}, ["olu"] = {"Kuvale"}, ["oma"] = {"Omaha-Ponca"}, ["omb"] = {"East Ambae"}, ["omc"] = {"Mochica"}, ["omg"] = {"Omagua"}, ["omi"] = {"Omi"}, ["omk"] = {"Omok"}, ["oml"] = {"Ombo"}, ["omn"] = {"Minoan"}, ["omo"] = {"Utarmbung"}, ["omp"] = {"Old Manipuri"}, ["omq"] = {"Oto-Manguean languages"}, ["omr"] = {"Old Marathi"}, ["omt"] = {"Omotik"}, ["omu"] = {"Omurano"}, ["omv"] = {"Omotic languages"}, ["omw"] = {"South Tairora"}, ["omx"] = {"Old Mon"}, ["omy"] = {"Old Malay"}, ["ona"] = {"Ona"}, ["onb"] = {"Lingao"}, ["one"] = {"Oneida"}, ["ong"] = {"Olo"}, ["oni"] = {"Onin"}, ["onj"] = {"Onjob"}, ["onk"] = {"Kabore One"}, ["onn"] = {"Onobasulu"}, ["ono"] = {"Onondaga"}, ["onp"] = {"Sartang"}, ["onr"] = {"Northern One"}, ["ons"] = {"Ono"}, ["ont"] = {"Ontenu"}, ["onu"] = {"Unua"}, ["onw"] = {"Old Nubian"}, ["onx"] = {"Onin Based Pidgin"}, ["ood"] = {"Тохоно Оодхам"}, ["oog"] = {"Ong"}, ["oon"] = {"Önge"}, ["oor"] = {"Oorlams"}, ["oos"] = {"Old Ossetic"}, ["opa"] = {"Okpamheri"}, ["opk"] = {"Kopkaka"}, ["opm"] = {"Oksapmin"}, ["opo"] = {"Opao"}, ["opt"] = {"Opata"}, ["opy"] = {"Ofayé"}, ["ora"] = {"Oroha"}, ["orc"] = {"Orma"}, ["ore"] = {"Orejón"}, ["org"] = {"Oring"}, ["orh"] = {"Орчон"}, ["orn"] = {"Orang Kanaq"}, ["oro"] = {"Orokolo"}, ["orr"] = {"Oruma"}, ["ors"] = {"Orang Seletar"}, ["ort"] = {"Adivasi Oriya"}, ["oru"] = {"Ormuri"}, ["orv"] = {"Эртний Орос"}, ["orw"] = {"Oro Win"}, ["orx"] = {"Oro"}, ["ory"] = {"Odia (individual language)", "Oriya (individual language)"}, ["orz"] = {"Ormu"}, ["osa"] = {"Osage"}, ["osc"] = {"Oscan"}, ["osi"] = {"Osing"}, ["osn"] = {"Old Sundanese"}, ["oso"] = {"Ososo"}, ["osp"] = {"Old Spanish"}, ["ost"] = {"Osatu"}, ["osu"] = {"Southern One"}, ["osx"] = {"Old Saxon"}, ["ota"] = {"Османы Турк (1500-1928)"}, ["otb"] = {"Old Tibetan"}, ["otd"] = {"Ot Danum"}, ["ote"] = {"Mezquital Otomi"}, ["oti"] = {"Oti"}, ["otk"] = {"Эртний Түрэг"}, ["otl"] = {"Tilapa Otomi"}, ["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"}, ["otn"] = {"Tenango Otomi"}, ["oto"] = {"Отоми хэлнүүд"}, ["otq"] = {"Querétaro Otomi"}, ["otr"] = {"Otoro"}, ["ots"] = {"Estado de México Otomi"}, ["ott"] = {"Temoaya Otomi"}, ["otu"] = {"Otuke"}, ["otw"] = {"Ottawa"}, ["otx"] = {"Texcatepec Otomi"}, ["oty"] = {"Old Tamil"}, ["otz"] = {"Ixtenco Otomi"}, ["oua"] = {"Tagargrent"}, ["oub"] = {"Glio-Oubi"}, ["oue"] = {"Oune"}, ["oui"] = {"Old Uighur"}, ["oum"] = {"Ouma"}, ["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"}, ["owi"] = {"Owiniga"}, ["owl"] = {"Old Welsh"}, ["oyb"] = {"Oy"}, ["oyd"] = {"Oyda"}, ["oym"] = {"Wayampi"}, ["oyy"] = {"Oya'oya"}, ["ozm"] = {"Koonzime"}, ["paa"] = {"Papuan languages"}, ["pab"] = {"Parecís"}, ["pac"] = {"Pacoh"}, ["pad"] = {"Paumarí"}, ["pae"] = {"Pagibete"}, ["paf"] = {"Paranawát"}, ["pag"] = {"Pangasinan"}, ["pah"] = {"Tenharim"}, ["pai"] = {"Pe"}, ["pak"] = {"Parakanã"}, ["pal"] = {"Pahlavi"}, ["pam"] = {"Пампанга", "Капампанган"}, ["pao"] = {"Northern Paiute"}, ["pap"] = {"Папиаменто"}, ["paq"] = {"Parya"}, ["par"] = {"Panamint", "Timbisha"}, ["pas"] = {"Papasena"}, ["pau"] = {"Палау"}, ["pav"] = {"Pakaásnovos"}, ["paw"] = {"Pawnee"}, ["pax"] = {"Pankararé"}, ["pay"] = {"Pech"}, ["paz"] = {"Pankararú"}, ["pbb"] = {"Páez"}, ["pbc"] = {"Patamona"}, ["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"}, ["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"}, ["pbg"] = {"Paraujano"}, ["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"}, ["pbi"] = {"Parkwa"}, ["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"}, ["pbm"] = {"Puebla Mazatec"}, ["pbn"] = {"Kpasam"}, ["pbo"] = {"Papel"}, ["pbp"] = {"Badyara"}, ["pbr"] = {"Pangwa"}, ["pbs"] = {"Central Pame"}, ["pbt"] = {"Southern Pashto"}, ["pbu"] = {"Northern Pashto"}, ["pbv"] = {"Pnar"}, ["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"}, ["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"}, ["pcb"] = {"Pear"}, ["pcc"] = {"Bouyei"}, ["pcd"] = {"Picard"}, ["pce"] = {"Ruching Palaung"}, ["pcf"] = {"Paliyan"}, ["pcg"] = {"Paniya"}, ["pch"] = {"Pardhan"}, ["pci"] = {"Duruwa"}, ["pcj"] = {"Parenga"}, ["pck"] = {"Paite Chin"}, ["pcl"] = {"Pardhi"}, ["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"}, ["pcn"] = {"Piti"}, ["pcp"] = {"Pacahuara"}, ["pcw"] = {"Pyapun"}, ["pda"] = {"Anam"}, ["pdc"] = {"Pennsylvania German"}, ["pdi"] = {"Pa Di"}, ["pdn"] = {"Podena", "Fedan"}, ["pdo"] = {"Padoe"}, ["pdt"] = {"Plautdietsch"}, ["pdu"] = {"Kayan"}, ["pea"] = {"Peranakan Indonesian"}, ["peb"] = {"Eastern Pomo"}, ["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"}, ["pee"] = {"Taje"}, ["pef"] = {"Northeastern Pomo"}, ["peg"] = {"Pengo"}, ["peh"] = {"Баоань"}, ["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"}, ["pej"] = {"Northern Pomo"}, ["pek"] = {"Penchal"}, ["pel"] = {"Pekal"}, ["pem"] = {"Phende"}, ["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"}, ["pep"] = {"Kunja"}, ["peq"] = {"Southern Pomo"}, ["pes"] = {"Iranian Persian"}, ["pev"] = {"Pémono"}, ["pex"] = {"Petats"}, ["pey"] = {"Petjo"}, ["pez"] = {"Eastern Penan"}, ["pfa"] = {"Pááfang"}, ["pfe"] = {"Pere"}, ["pfl"] = {"Пфальц"}, ["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"}, ["pgd"] = {"Gāndhārī"}, ["pgg"] = {"Pangwali"}, ["pgi"] = {"Pagi"}, ["pgk"] = {"Rerep"}, ["pgl"] = {"Primitive Irish"}, ["pgn"] = {"Paelignian"}, ["pgs"] = {"Pangseng"}, ["pgu"] = {"Pagu"}, ["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"}, ["pha"] = {"Pa-Hng"}, ["phd"] = {"Phudagi"}, ["phg"] = {"Phuong"}, ["phh"] = {"Phukha"}, ["phi"] = {"Philippine languages"}, ["phk"] = {"Phake"}, ["phl"] = {"Phalura", "Palula"}, ["phm"] = {"Phimbi"}, ["phn"] = {"Phoenician"}, ["pho"] = {"Phunoi"}, ["phq"] = {"Phana'"}, ["phr"] = {"Pahari-Potwari"}, ["pht"] = {"Phu Thai"}, ["phu"] = {"Phuan"}, ["phv"] = {"Pahlavani"}, ["phw"] = {"Phangduwali"}, ["pia"] = {"Pima Bajo"}, ["pib"] = {"Yine"}, ["pic"] = {"Pinji"}, ["pid"] = {"Piaroa"}, ["pie"] = {"Piro"}, ["pif"] = {"Pingelapese"}, ["pig"] = {"Pisabo"}, ["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"}, ["pii"] = {"Pini"}, ["pij"] = {"Pijao"}, ["pil"] = {"Yom"}, ["pim"] = {"Powhatan"}, ["pin"] = {"Piame"}, ["pio"] = {"Piapoco"}, ["pip"] = {"Pero"}, ["pir"] = {"Piratapuyo"}, ["pis"] = {"Pijin"}, ["pit"] = {"Pitta Pitta"}, ["piu"] = {"Pintupi-Luritja"}, ["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"}, ["piw"] = {"Pimbwe"}, ["pix"] = {"Piu"}, ["piy"] = {"Piya-Kwonci"}, ["piz"] = {"Pije"}, ["pjt"] = {"Pitjantjatjara"}, ["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"}, ["pkb"] = {"Pokomo", "Kipfokomo"}, ["pkc"] = {"Paekche"}, ["pkg"] = {"Pak-Tong"}, ["pkh"] = {"Pankhu"}, ["pkn"] = {"Pakanha"}, ["pko"] = {"Pökoot"}, ["pkp"] = {"Pukapuka"}, ["pkr"] = {"Attapady Kurumba"}, ["pks"] = {"Pakistan Sign Language"}, ["pkt"] = {"Maleng"}, ["pku"] = {"Paku"}, ["pla"] = {"Miani"}, ["plb"] = {"Polonombauk"}, ["plc"] = {"Central Palawano"}, ["pld"] = {"Polari"}, ["ple"] = {"Palu'e"}, ["plf"] = {"Central Malayo-Polynesian languages"}, ["plg"] = {"Pilagá"}, ["plh"] = {"Paulohi"}, ["plj"] = {"Polci"}, ["plk"] = {"Kohistani Shina"}, ["pll"] = {"Shwe Palaung"}, ["pln"] = {"Palenquero"}, ["plo"] = {"Oluta Popoluca"}, ["plq"] = {"Palaic"}, ["plr"] = {"Palaka Senoufo"}, ["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"}, ["plt"] = {"Plateau Malagasy"}, ["plu"] = {"Palikúr"}, ["plv"] = {"Southwest Palawano"}, ["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"}, ["ply"] = {"Bolyu"}, ["plz"] = {"Paluan"}, ["pma"] = {"Paama"}, ["pmb"] = {"Pambia"}, ["pmd"] = {"Pallanganmiddang"}, ["pme"] = {"Pwaamei"}, ["pmf"] = {"Pamona"}, ["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"}, ["pmi"] = {"Northern Pumi"}, ["pmj"] = {"Southern Pumi"}, ["pmk"] = {"Pamlico"}, ["pml"] = {"Lingua Franca"}, ["pmm"] = {"Pomo"}, ["pmn"] = {"Pam"}, ["pmo"] = {"Pom"}, ["pmq"] = {"Northern Pame"}, ["pmr"] = {"Paynamar"}, ["pms"] = {"Пьемонт"}, ["pmt"] = {"Tuamotuan"}, ["pmw"] = {"Plains Miwok"}, ["pmx"] = {"Poumei Naga"}, ["pmy"] = {"Papuan Malay"}, ["pmz"] = {"Southern Pame"}, ["pna"] = {"Punan Bah-Biau"}, ["pnb"] = {"Western Panjabi"}, ["pnc"] = {"Pannei"}, ["pnd"] = {"Mpinda"}, ["pne"] = {"Western Penan"}, ["png"] = {"Pangu", "Pongu"}, ["pnh"] = {"Пенрин"}, ["pni"] = {"Aoheng"}, ["pnj"] = {"Pinjarup"}, ["pnk"] = {"Paunaka"}, ["pnl"] = {"Paleni"}, ["pnm"] = {"Punan Batu 1"}, ["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"}, ["pno"] = {"Panobo"}, ["pnp"] = {"Pancana"}, ["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"}, ["pnr"] = {"Panim"}, ["pns"] = {"Ponosakan"}, ["pnt"] = {"Pontic"}, ["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"}, ["pnv"] = {"Pinigura"}, ["pnw"] = {"Banyjima", "Panytyima"}, ["pnx"] = {"Phong-Kniang"}, ["pny"] = {"Pinyin"}, ["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"}, ["poc"] = {"Poqomam"}, ["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"}, ["pof"] = {"Poke"}, ["pog"] = {"Potiguára"}, ["poh"] = {"Poqomchi'"}, ["poi"] = {"Highland Popoluca"}, ["pok"] = {"Pokangá"}, ["pom"] = {"Southeastern Pomo"}, ["pon"] = {"Pohnpeian"}, ["poo"] = {"Central Pomo"}, ["pop"] = {"Pwapwâ"}, ["poq"] = {"Texistepec Popoluca"}, ["pos"] = {"Sayula Popoluca"}, ["pot"] = {"Potawatomi"}, ["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"}, ["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"}, ["pox"] = {"Polabian"}, ["poy"] = {"Pogolo"}, ["poz"] = {"Malayo-Polynesian languages"}, ["ppe"] = {"Papi"}, ["ppi"] = {"Paipai"}, ["ppk"] = {"Uma"}, ["ppl"] = {"Pipil", "Nicarao"}, ["ppm"] = {"Papuma"}, ["ppn"] = {"Papapana"}, ["ppo"] = {"Folopa"}, ["ppp"] = {"Pelende"}, ["ppq"] = {"Pei"}, ["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"}, ["ppt"] = {"Pare"}, ["ppu"] = {"Papora"}, ["pqa"] = {"Pa'a"}, ["pqe"] = {"Eastern Malayo-Polynesian languages"}, ["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"}, ["pqw"] = {"Western Malayo-Polynesian languages"}, ["pra"] = {"Prakrit languages"}, ["prc"] = {"Parachi"}, ["prd"] = {"Parsi-Dari"}, ["pre"] = {"Principense"}, ["prf"] = {"Paranan"}, ["prg"] = {"Прусс"}, ["prh"] = {"Porohanon"}, ["pri"] = {"Paicî"}, ["prk"] = {"Parauk"}, ["prl"] = {"Peruvian Sign Language"}, ["prm"] = {"Kibiri"}, ["prn"] = {"Prasuni"}, ["pro"] = {"Old Provençal (to 1500)", "Old Occitan (to 1500)"}, ["prp"] = {"Parsi"}, ["prq"] = {"Ashéninka Perené"}, ["prr"] = {"Puri"}, ["prs"] = {"Дари", "Дари Перс"}, ["prt"] = {"Phai"}, ["pru"] = {"Puragi"}, ["prw"] = {"Parawen"}, ["prx"] = {"Purik"}, ["prz"] = {"Providencia Sign Language"}, ["psa"] = {"Asue Awyu"}, ["psc"] = {"Persian Sign Language"}, ["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"}, ["pse"] = {"Central Malay"}, ["psg"] = {"Penang Sign Language"}, ["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"}, ["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"}, ["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"}, ["psm"] = {"Pauserna"}, ["psn"] = {"Panasuan"}, ["pso"] = {"Polish Sign Language"}, ["psp"] = {"Philippine Sign Language"}, ["psq"] = {"Pasi"}, ["psr"] = {"Portuguese Sign Language"}, ["pss"] = {"Kaulong"}, ["pst"] = {"Central Pashto"}, ["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"}, ["psw"] = {"Port Sandwich"}, ["psy"] = {"Piscataway"}, ["pta"] = {"Pai Tavytera"}, ["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"}, ["pti"] = {"Pindiini", "Wangkatha"}, ["ptn"] = {"Patani"}, ["pto"] = {"Zo'é"}, ["ptp"] = {"Patep"}, ["ptq"] = {"Pattapu"}, ["ptr"] = {"Piamatsina"}, ["ptt"] = {"Enrekang"}, ["ptu"] = {"Bambam"}, ["ptv"] = {"Port Vato"}, ["ptw"] = {"Pentlatch"}, ["pty"] = {"Pathiya"}, ["pua"] = {"Western Highland Purepecha"}, ["pub"] = {"Purum"}, ["puc"] = {"Punan Merap"}, ["pud"] = {"Punan Aput"}, ["pue"] = {"Puelche"}, ["puf"] = {"Punan Merah"}, ["pug"] = {"Phuie"}, ["pui"] = {"Puinave"}, ["puj"] = {"Punan Tubu"}, ["pum"] = {"Puma"}, ["puo"] = {"Puoc"}, ["pup"] = {"Pulabu"}, ["puq"] = {"Puquina"}, ["pur"] = {"Puruborá"}, ["put"] = {"Putoh"}, ["puu"] = {"Punu"}, ["puw"] = {"Puluwatese"}, ["pux"] = {"Puare"}, ["puy"] = {"Purisimeño"}, ["pwa"] = {"Pawaia"}, ["pwb"] = {"Panawa"}, ["pwg"] = {"Gapapaiwa"}, ["pwi"] = {"Patwin"}, ["pwm"] = {"Molbog"}, ["pwn"] = {"Paiwan"}, ["pwo"] = {"Pwo Western Karen"}, ["pwr"] = {"Powari"}, ["pww"] = {"Pwo Northern Karen"}, ["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"}, ["pye"] = {"Pye Krumen"}, ["pym"] = {"Fyam"}, ["pyn"] = {"Poyanáwa"}, ["pys"] = {"Paraguayan Sign Language", "Lengua de Señas del Paraguay"}, ["pyu"] = {"Puyuma"}, ["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"}, ["pyy"] = {"Pyen"}, ["pzn"] = {"Para Naga"}, ["qua"] = {"Quapaw"}, ["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"}, ["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"}, ["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"}, ["quf"] = {"Lambayeque Quechua"}, ["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"}, ["quh"] = {"South Bolivian Quechua"}, ["qui"] = {"Quileute"}, ["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"}, ["qul"] = {"North Bolivian Quechua"}, ["qum"] = {"Sipacapense"}, ["qun"] = {"Quinault"}, ["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"}, ["quq"] = {"Quinqui"}, ["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"}, ["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"}, ["quv"] = {"Sacapulteco"}, ["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"}, ["qux"] = {"Yauyos Quechua"}, ["quy"] = {"Ayacucho Quechua"}, ["quz"] = {"Cusco Quechua"}, ["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"}, ["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"}, ["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"}, ["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"}, ["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"}, ["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"}, ["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"}, ["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"}, ["qvn"] = {"North Junín Quechua"}, ["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"}, ["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"}, ["qvs"] = {"San Martín Quechua"}, ["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"}, ["qvy"] = {"Queyu"}, ["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"}, ["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"}, ["qwc"] = {"Classical Quechua"}, ["qwe"] = {"Quechuan (family)"}, ["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"}, ["qwm"] = {"Kuman (Russia)"}, ["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"}, ["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"}, ["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"}, ["qxc"] = {"Chincha Quechua"}, ["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"}, ["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"}, ["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxp"] = {"Puno Quechua"}, ["qxq"] = {"Qashqa'i"}, ["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"}, ["qxs"] = {"Southern Qiang"}, ["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"}, ["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"}, ["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"}, ["qya"] = {"Quenya"}, ["qyp"] = {"Quiripi"}, ["raa"] = {"Dungmali"}, ["rab"] = {"Camling"}, ["rac"] = {"Rasawa"}, ["rad"] = {"Rade"}, ["raf"] = {"Western Meohang"}, ["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"}, ["rah"] = {"Rabha"}, ["rai"] = {"Ramoaaina"}, ["raj"] = {"Rajasthani"}, ["rak"] = {"Tulu-Bohuai"}, ["ral"] = {"Ralte"}, ["ram"] = {"Canela"}, ["ran"] = {"Riantana"}, ["rao"] = {"Rao"}, ["rap"] = {"Рапануй"}, ["raq"] = {"Saam"}, ["rar"] = {"Rarotongan", "Маори"}, ["ras"] = {"Tegali"}, ["rat"] = {"Razajerdi"}, ["rau"] = {"Raute"}, ["rav"] = {"Sampang"}, ["raw"] = {"Rawang"}, ["rax"] = {"Rang"}, ["ray"] = {"Rapa"}, ["raz"] = {"Rahambuu"}, ["rbb"] = {"Rumai Palaung"}, ["rbk"] = {"Northern Bontok"}, ["rbl"] = {"Miraya Bikol"}, ["rbp"] = {"Barababaraba"}, ["rcf"] = {"Réunion Creole French"}, ["rdb"] = {"Rudbari"}, ["rea"] = {"Rerau"}, ["reb"] = {"Rembong"}, ["ree"] = {"Rejang Kayan"}, ["reg"] = {"Kara (Tanzania)"}, ["rei"] = {"Reli"}, ["rej"] = {"Rejang"}, ["rel"] = {"Rendille"}, ["rem"] = {"Remo"}, ["ren"] = {"Rengao"}, ["rer"] = {"Rer Bare"}, ["res"] = {"Reshe"}, ["ret"] = {"Retta"}, ["rey"] = {"Reyesano"}, ["rga"] = {"Roria"}, ["rge"] = {"Romano-Greek"}, ["rgk"] = {"Rangkas"}, ["rgn"] = {"Romagnol"}, ["rgr"] = {"Resígaro"}, ["rgs"] = {"Southern Roglai"}, ["rgu"] = {"Ringgou"}, ["rhg"] = {"Rohingya"}, ["rhp"] = {"Yahang"}, ["ria"] = {"Riang (India)"}, ["rif"] = {"Tarifit"}, ["ril"] = {"Riang Lang", "Riang (Myanmar)"}, ["rim"] = {"Nyaturu"}, ["rin"] = {"Nungu"}, ["rir"] = {"Ribun"}, ["rit"] = {"Ritharrngu"}, ["riu"] = {"Riung"}, ["rjg"] = {"Rajong"}, ["rji"] = {"Raji"}, ["rjs"] = {"Rajbanshi"}, ["rka"] = {"Kraol"}, ["rkb"] = {"Rikbaktsa"}, ["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"}, ["rki"] = {"Rakhine"}, ["rkm"] = {"Marka"}, ["rkt"] = {"Rangpuri", "Kamta"}, ["rkw"] = {"Arakwal"}, ["rma"] = {"Rama"}, ["rmb"] = {"Rembarrnga"}, ["rmc"] = {"Carpathian Romani"}, ["rmd"] = {"Traveller Danish"}, ["rme"] = {"Angloromani"}, ["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"}, ["rmg"] = {"Traveller Norwegian"}, ["rmh"] = {"Murkim"}, ["rmi"] = {"Lomavren"}, ["rmk"] = {"Romkun"}, ["rml"] = {"Baltic Romani"}, ["rmm"] = {"Roma"}, ["rmn"] = {"Balkan Romani"}, ["rmo"] = {"Sinte Romani"}, ["rmp"] = {"Rempi"}, ["rmq"] = {"Caló"}, ["rms"] = {"Romanian Sign Language"}, ["rmt"] = {"Domari"}, ["rmu"] = {"Tavringer Romani"}, ["rmv"] = {"Romanova"}, ["rmw"] = {"Welsh Romani"}, ["rmx"] = {"Romam"}, ["rmy"] = {"Vlax Romani"}, ["rmz"] = {"Marma"}, ["rnd"] = {"Ruund"}, ["rng"] = {"Ronga"}, ["rnl"] = {"Ranglong"}, ["rnn"] = {"Roon"}, ["rnp"] = {"Rongpo"}, ["rnr"] = {"Nari Nari"}, ["rnw"] = {"Rungwa"}, ["roa"] = {"Romance languages"}, ["rob"] = {"Tae'"}, ["roc"] = {"Cacgia Roglai"}, ["rod"] = {"Rogo"}, ["roe"] = {"Ronji"}, ["rof"] = {"Rombo"}, ["rog"] = {"Northern Roglai"}, ["rol"] = {"Romblomanon"}, ["rom"] = {"Romany"}, ["roo"] = {"Rotokas"}, ["rop"] = {"Kriol"}, ["ror"] = {"Rongga"}, ["rou"] = {"Runga"}, ["row"] = {"Dela-Oenale"}, ["rpn"] = {"Repanbitip"}, ["rpt"] = {"Rapting"}, ["rri"] = {"Ririo"}, ["rro"] = {"Waima"}, ["rrt"] = {"Arritinngithigh"}, ["rsb"] = {"Romano-Serbian"}, ["rsl"] = {"Russian Sign Language"}, ["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"}, ["rtc"] = {"Rungtu Chin"}, ["rth"] = {"Ratahan"}, ["rtm"] = {"Rotuman"}, ["rts"] = {"Yurats"}, ["rtw"] = {"Rathawi"}, ["rub"] = {"Gungu"}, ["ruc"] = {"Ruuli"}, ["rue"] = {"Русин"}, ["ruf"] = {"Luguru"}, ["rug"] = {"Roviana"}, ["ruh"] = {"Ruga"}, ["rui"] = {"Rufiji"}, ["ruk"] = {"Che"}, ["ruo"] = {"Istro Romanian"}, ["rup"] = {"Macedo-Romanian", "Aromanian", "Arumanian"}, ["ruq"] = {"Megleno Romanian"}, ["rut"] = {"Рутуль"}, ["ruu"] = {"Lanas Lobu"}, ["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"}, ["ruz"] = {"Ruma"}, ["rwa"] = {"Rawo"}, ["rwk"] = {"Rwa"}, ["rwl"] = {"Ruwila"}, ["rwm"] = {"Amba (Uganda)"}, ["rwo"] = {"Rawa"}, ["rwr"] = {"Marwari (India)"}, ["rxd"] = {"Ngardi"}, ["rxw"] = {"Karuwali", "Garuwali"}, ["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"}, ["rys"] = {"Yaeyama"}, ["ryu"] = {"Төв Окинава"}, ["rzh"] = {"Rāziḥī"}, ["saa"] = {"Saba"}, ["sab"] = {"Buglere"}, ["sac"] = {"Meskwaki"}, ["sad"] = {"Sandawe"}, ["sae"] = {"Sabanê"}, ["saf"] = {"Safaliba"}, ["sah"] = {"Якут"}, ["sai"] = {"South American Indian languages"}, ["saj"] = {"Sahu"}, ["sak"] = {"Sake"}, ["sal"] = {"Salishan languages"}, ["sam"] = {"Samaritan Aramaic"}, ["sao"] = {"Sause"}, ["saq"] = {"Samburu"}, ["sar"] = {"Saraveca"}, ["sas"] = {"Sasak"}, ["sat"] = {"Santali"}, ["sau"] = {"Saleman"}, ["sav"] = {"Saafi-Saafi"}, ["saw"] = {"Sawi"}, ["sax"] = {"Sa"}, ["say"] = {"Saya"}, ["saz"] = {"Saurashtra"}, ["sba"] = {"Ngambay"}, ["sbb"] = {"Simbo"}, ["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"}, ["sbd"] = {"Southern Samo"}, ["sbe"] = {"Saliba"}, ["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"}, ["sbg"] = {"Seget"}, ["sbh"] = {"Sori-Harengan"}, ["sbi"] = {"Seti"}, ["sbj"] = {"Surbakhal"}, ["sbk"] = {"Safwa"}, ["sbl"] = {"Botolan Sambal"}, ["sbm"] = {"Sagala"}, ["sbn"] = {"Sindhi Bhil"}, ["sbo"] = {"Sabüm"}, ["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"}, ["sbq"] = {"Sileibi"}, ["sbr"] = {"Sembakung Murut"}, ["sbs"] = {"Subiya"}, ["sbt"] = {"Kimki"}, ["sbu"] = {"Stod Bhoti"}, ["sbv"] = {"Sabine"}, ["sbw"] = {"Simba"}, ["sbx"] = {"Seberuang"}, ["sby"] = {"Soli"}, ["sbz"] = {"Sara Kaba"}, ["scb"] = {"Chut"}, ["sce"] = {"Дуншян"}, ["scf"] = {"San Miguel Creole French"}, ["scg"] = {"Sanggau"}, ["sch"] = {"Sakachep"}, ["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"}, ["sck"] = {"Sadri"}, ["scl"] = {"Shina"}, ["scn"] = {"Сицили"}, ["sco"] = {"Скот"}, ["scp"] = {"Hyolmo", "Helambu Sherpa"}, ["scq"] = {"Sa'och"}, ["scs"] = {"North Slavey"}, ["sct"] = {"Southern Katang"}, ["scu"] = {"Shumcho"}, ["scv"] = {"Sheni"}, ["scw"] = {"Sha"}, ["scx"] = {"Sicel"}, ["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"}, ["sdb"] = {"Shabak"}, ["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"}, ["sde"] = {"Surubu"}, ["sdf"] = {"Sarli"}, ["sdg"] = {"Savi"}, ["sdh"] = {"Өмнөд Курд"}, ["sdj"] = {"Suundi"}, ["sdk"] = {"Sos Kundi"}, ["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"}, ["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"}, ["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"}, ["sdp"] = {"Sherdukpen"}, ["sdq"] = {"Semandang"}, ["sdr"] = {"Oraon Sadri"}, ["sds"] = {"Sened"}, ["sdt"] = {"Shuadit"}, ["sdu"] = {"Sarudu"}, ["sdv"] = {"Eastern Sudanic languages"}, ["sdx"] = {"Sibu Melanau"}, ["sdz"] = {"Sallands"}, ["sea"] = {"Semai"}, ["seb"] = {"Shempire Senoufo"}, ["sec"] = {"Sechelt"}, ["sed"] = {"Sedang"}, ["see"] = {"Seneca"}, ["sef"] = {"Cebaara Senoufo"}, ["seg"] = {"Segeju"}, ["seh"] = {"Sena"}, ["sei"] = {"Seri"}, ["sej"] = {"Sene"}, ["sek"] = {"Sekani"}, ["sel"] = {"Selkup"}, ["sem"] = {"Semitic languages"}, ["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"}, ["seo"] = {"Suarmin"}, ["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"}, ["seq"] = {"Senara Sénoufo"}, ["ser"] = {"Serrano"}, ["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"}, ["set"] = {"Sentani"}, ["seu"] = {"Serui-Laut"}, ["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"}, ["sew"] = {"Sewa Bay"}, ["sey"] = {"Secoya"}, ["sez"] = {"Senthang Chin"}, ["sfb"] = {"Langue des signes de Belgique Francophone", "French Belgian Sign Language"}, ["sfe"] = {"Eastern Subanen"}, ["sfm"] = {"Small Flowery Miao"}, ["sfs"] = {"South African Sign Language"}, ["sfw"] = {"Sehwi"}, ["sga"] = {"Old Irish (to 900)"}, ["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"}, ["sgc"] = {"Kipsigis"}, ["sgd"] = {"Surigaonon"}, ["sge"] = {"Segai"}, ["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"}, ["sgh"] = {"Shughni"}, ["sgi"] = {"Suga"}, ["sgj"] = {"Surgujia"}, ["sgk"] = {"Sangkong"}, ["sgm"] = {"Singa"}, ["sgn"] = {"Sign languages"}, ["sgp"] = {"Singpho"}, ["sgr"] = {"Sangisari"}, ["sgs"] = {"Жемайт"}, ["sgt"] = {"Brokpake"}, ["sgu"] = {"Salas"}, ["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"}, ["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"}, ["sgy"] = {"Sanglechi"}, ["sgz"] = {"Sursurunga"}, ["sha"] = {"Shall-Zwall"}, ["shb"] = {"Ninam"}, ["shc"] = {"Sonde"}, ["shd"] = {"Kundal Shahi"}, ["she"] = {"Sheko"}, ["shg"] = {"Shua"}, ["shh"] = {"Shoshoni"}, ["shi"] = {"Tachelhit"}, ["shj"] = {"Shatt"}, ["shk"] = {"Shilluk"}, ["shl"] = {"Shendu"}, ["shm"] = {"Shahrudi"}, ["shn"] = {"Shan"}, ["sho"] = {"Shanga"}, ["shp"] = {"Shipibo-Conibo"}, ["shq"] = {"Sala"}, ["shr"] = {"Shi"}, ["shs"] = {"Shuswap"}, ["sht"] = {"Shasta"}, ["shu"] = {"Chadian Arabic"}, ["shv"] = {"Shehri"}, ["shw"] = {"Shwai"}, ["shx"] = {"She"}, ["shy"] = {"Tachawit"}, ["shz"] = {"Syenara Senoufo"}, ["sia"] = {"Akkala Sami"}, ["sib"] = {"Sebop"}, ["sid"] = {"Sidamo"}, ["sie"] = {"Simaa"}, ["sif"] = {"Siamou"}, ["sig"] = {"Paasaal"}, ["sih"] = {"Zire", "Sîshëë"}, ["sii"] = {"Shom Peng"}, ["sij"] = {"Numbami"}, ["sik"] = {"Sikiana"}, ["sil"] = {"Tumulung Sisaala"}, ["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"}, ["sio"] = {"Siouan languages"}, ["sip"] = {"Sikkimese"}, ["siq"] = {"Sonia"}, ["sir"] = {"Siri"}, ["sis"] = {"Siuslaw"}, ["sit"] = {"Sino-Tibetan languages"}, ["siu"] = {"Sinagen"}, ["siv"] = {"Sumariup"}, ["siw"] = {"Siwai"}, ["six"] = {"Sumau"}, ["siy"] = {"Sivandi"}, ["siz"] = {"Siwi"}, ["sja"] = {"Epena"}, ["sjb"] = {"Sajau Basap"}, ["sjd"] = {"Kildin Sami"}, ["sje"] = {"Pite Sami"}, ["sjg"] = {"Assangori"}, ["sjk"] = {"Kemi Sami"}, ["sjl"] = {"Sajalong", "Miji"}, ["sjm"] = {"Mapun"}, ["sjn"] = {"Sindarin"}, ["sjo"] = {"Xibe"}, ["sjp"] = {"Surjapuri"}, ["sjr"] = {"Siar-Lak"}, ["sjs"] = {"Senhaja De Srair"}, ["sjt"] = {"Ter Sami"}, ["sju"] = {"Уме Сами"}, ["sjw"] = {"Shawnee"}, ["ska"] = {"Skagit"}, ["skb"] = {"Saek"}, ["skc"] = {"Ma Manda"}, ["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"}, ["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"}, ["skf"] = {"Sakirabiá"}, ["skg"] = {"Sakalava Malagasy"}, ["skh"] = {"Sikule"}, ["ski"] = {"Sika"}, ["skj"] = {"Seke (Nepal)"}, ["skm"] = {"Kutong"}, ["skn"] = {"Kolibugan Subanon"}, ["sko"] = {"Seko Tengah"}, ["skp"] = {"Sekapan"}, ["skq"] = {"Sininkere"}, ["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"}, ["sks"] = {"Maia"}, ["skt"] = {"Sakata"}, ["sku"] = {"Sakao"}, ["skv"] = {"Skou"}, ["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"}, ["skx"] = {"Seko Padang"}, ["sky"] = {"Sikaiana"}, ["skz"] = {"Sekar"}, ["sla"] = {"Slavic languages"}, ["slc"] = {"Sáliba"}, ["sld"] = {"Sissala"}, ["sle"] = {"Sholaga"}, ["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"}, ["slg"] = {"Selungai Murut"}, ["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"}, ["sli"] = {"Lower Silesian"}, ["slj"] = {"Salumá"}, ["sll"] = {"Salt-Yui"}, ["slm"] = {"Pangutaran Sama"}, ["sln"] = {"Salinan"}, ["slp"] = {"Lamaholot"}, ["slq"] = {"Salchuq"}, ["slr"] = {"Салар"}, ["sls"] = {"Singapore Sign Language"}, ["slt"] = {"Sila"}, ["slu"] = {"Selaru"}, ["slw"] = {"Sialum"}, ["slx"] = {"Salampasu"}, ["sly"] = {"Selayar"}, ["slz"] = {"Ma'ya"}, ["sma"] = {"Өмнөд Сами"}, ["smb"] = {"Simbari"}, ["smc"] = {"Som"}, ["smd"] = {"Sama"}, ["smf"] = {"Auwe"}, ["smg"] = {"Simbali"}, ["smh"] = {"Samei"}, ["smi"] = {"Sami languages"}, ["smj"] = {"Луле-Сами"}, ["smk"] = {"Bolinao"}, ["sml"] = {"Central Sama"}, ["smm"] = {"Musasa"}, ["smn"] = {"Inari Sami"}, ["smp"] = {"Samaritan"}, ["smq"] = {"Samo"}, ["smr"] = {"Simeulue"}, ["sms"] = {"Skolt Sami"}, ["smt"] = {"Simte"}, ["smu"] = {"Somray"}, ["smv"] = {"Samvedi"}, ["smw"] = {"Sumbawa"}, ["smx"] = {"Samba"}, ["smy"] = {"Semnani"}, ["smz"] = {"Simeku"}, ["snb"] = {"Sebuyau"}, ["snc"] = {"Sinaugoro"}, ["sne"] = {"Bau Bidayuh"}, ["snf"] = {"Noon"}, ["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"}, ["sni"] = {"Sensi"}, ["snj"] = {"Riverain Sango"}, ["snk"] = {"Сонинке"}, ["snl"] = {"Sangil"}, ["snm"] = {"Southern Ma'di"}, ["snn"] = {"Siona"}, ["sno"] = {"Snohomish"}, ["snp"] = {"Siane"}, ["snq"] = {"Sangu (Gabon)"}, ["snr"] = {"Sihan"}, ["sns"] = {"South West Bay", "Nahavaq"}, ["snu"] = {"Senggi", "Viid"}, ["snv"] = {"Sa'ban"}, ["snw"] = {"Selee"}, ["snx"] = {"Sam"}, ["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"}, ["snz"] = {"Kou"}, ["soa"] = {"Thai Song"}, ["sob"] = {"Sobei"}, ["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"}, ["sod"] = {"Songoora"}, ["soe"] = {"Songomeno"}, ["sog"] = {"Sogdian"}, ["soh"] = {"Aka"}, ["soi"] = {"Sonha"}, ["soj"] = {"Soi"}, ["sok"] = {"Sokoro"}, ["sol"] = {"Solos"}, ["son"] = {"Songhai languages"}, ["soo"] = {"Songo"}, ["sop"] = {"Songe"}, ["soq"] = {"Kanasi"}, ["sor"] = {"Somrai"}, ["sos"] = {"Seeku"}, ["sou"] = {"Southern Thai"}, ["sov"] = {"Sonsorol"}, ["sow"] = {"Sowanda"}, ["sox"] = {"Swo"}, ["soy"] = {"Miyobe"}, ["soz"] = {"Temi"}, ["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"}, ["spc"] = {"Sapé"}, ["spd"] = {"Saep"}, ["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"}, ["spg"] = {"Sian"}, ["spi"] = {"Saponi"}, ["spk"] = {"Sengo"}, ["spl"] = {"Selepet"}, ["spm"] = {"Akukem"}, ["spn"] = {"Sanapaná"}, ["spo"] = {"Spokane"}, ["spp"] = {"Supyire Senoufo"}, ["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"}, ["spr"] = {"Saparua"}, ["sps"] = {"Saposa"}, ["spt"] = {"Spiti Bhoti"}, ["spu"] = {"Sapuan"}, ["spv"] = {"Sambalpuri", "Kosli"}, ["spx"] = {"South Picene"}, ["spy"] = {"Sabaot"}, ["sqa"] = {"Shama-Sambuga"}, ["sqh"] = {"Shau"}, ["sqj"] = {"Albanian languages"}, ["sqk"] = {"Albanian Sign Language"}, ["sqm"] = {"Suma"}, ["sqn"] = {"Susquehannock"}, ["sqo"] = {"Sorkhei"}, ["sqq"] = {"Sou"}, ["sqr"] = {"Siculo Arabic"}, ["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"}, ["sqt"] = {"Soqotri"}, ["squ"] = {"Squamish"}, ["sqx"] = {"Kufr Qassem Sign Language (KQSL)"}, ["sra"] = {"Saruga"}, ["srb"] = {"Sora"}, ["src"] = {"Logudorese Sardinian"}, ["sre"] = {"Sara"}, ["srf"] = {"Nafi"}, ["srg"] = {"Sulod"}, ["srh"] = {"Sarikoli"}, ["sri"] = {"Siriano"}, ["srk"] = {"Serudung Murut"}, ["srl"] = {"Isirawa"}, ["srm"] = {"Saramaccan"}, ["srn"] = {"Sranan Tongo"}, ["sro"] = {"Campidanese Sardinian"}, ["srq"] = {"Sirionó"}, ["srr"] = {"Serer"}, ["srs"] = {"Sarsi"}, ["srt"] = {"Sauri"}, ["sru"] = {"Suruí"}, ["srv"] = {"Southern Sorsoganon"}, ["srw"] = {"Serua"}, ["srx"] = {"Sirmauri"}, ["sry"] = {"Sera"}, ["srz"] = {"Shahmirzadi"}, ["ssa"] = {"Nilo-Saharan languages"}, ["ssb"] = {"Southern Sama"}, ["ssc"] = {"Suba-Simbiti"}, ["ssd"] = {"Siroi"}, ["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"}, ["ssf"] = {"Thao"}, ["ssg"] = {"Seimat"}, ["ssh"] = {"Shihhi Arabic"}, ["ssi"] = {"Sansi"}, ["ssj"] = {"Sausi"}, ["ssk"] = {"Sunam"}, ["ssl"] = {"Western Sisaala"}, ["ssm"] = {"Semnam"}, ["ssn"] = {"Waata"}, ["sso"] = {"Sissano"}, ["ssp"] = {"Spanish Sign Language"}, ["ssq"] = {"So'a"}, ["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"}, ["sss"] = {"Sô"}, ["sst"] = {"Sinasina"}, ["ssu"] = {"Susuami"}, ["ssv"] = {"Shark Bay"}, ["ssx"] = {"Samberigi"}, ["ssy"] = {"Saho"}, ["ssz"] = {"Sengseng"}, ["sta"] = {"Settla"}, ["stb"] = {"Northern Subanen"}, ["std"] = {"Sentinel"}, ["ste"] = {"Liana-Seti"}, ["stf"] = {"Seta"}, ["stg"] = {"Trieng"}, ["sth"] = {"Shelta"}, ["sti"] = {"Bulo Stieng"}, ["stj"] = {"Matya Samo"}, ["stk"] = {"Arammba"}, ["stl"] = {"Stellingwerfs"}, ["stm"] = {"Setaman"}, ["stn"] = {"Owa"}, ["sto"] = {"Stoney"}, ["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"}, ["stq"] = {"Saterfriesisch"}, ["str"] = {"Straits Salish"}, ["sts"] = {"Shumashti"}, ["stt"] = {"Budeh Stieng"}, ["stu"] = {"Samtao"}, ["stv"] = {"Silt'e"}, ["stw"] = {"Satawalese"}, ["sty"] = {"Siberian Tatar"}, ["sua"] = {"Sulka"}, ["sub"] = {"Suku"}, ["suc"] = {"Western Subanon"}, ["sue"] = {"Suena"}, ["sug"] = {"Suganga"}, ["sui"] = {"Suki"}, ["suj"] = {"Shubi"}, ["suk"] = {"Sukuma"}, ["suo"] = {"Bouni"}, ["suq"] = {"Tirmaga-Chai Suri", "Suri"}, ["sur"] = {"Mwaghavul"}, ["sus"] = {"Susu"}, ["sut"] = {"Subtiaba"}, ["suv"] = {"Puroik"}, ["suw"] = {"Sumbwa"}, ["sux"] = {"Sumerian"}, ["suy"] = {"Suyá"}, ["suz"] = {"Sunwar"}, ["sva"] = {"Svan"}, ["svb"] = {"Ulau-Suain"}, ["svc"] = {"Vincentian Creole English"}, ["sve"] = {"Serili"}, ["svk"] = {"Slovakian Sign Language"}, ["svm"] = {"Slavomolisano"}, ["svs"] = {"Savosavo"}, ["svx"] = {"Skalvian"}, ["swb"] = {"Maore Comorian"}, ["swc"] = {"Congo Swahili"}, ["swf"] = {"Sere"}, ["swg"] = {"Шваби"}, ["swh"] = {"Свахили", "Кисвахили"}, ["swi"] = {"Sui"}, ["swj"] = {"Sira"}, ["swk"] = {"Malawi Sena"}, ["swl"] = {"Swedish Sign Language"}, ["swm"] = {"Samosa"}, ["swn"] = {"Sawknah"}, ["swo"] = {"Shanenawa"}, ["swp"] = {"Suau"}, ["swq"] = {"Sharwa"}, ["swr"] = {"Saweru"}, ["sws"] = {"Seluwasan"}, ["swt"] = {"Sawila"}, ["swu"] = {"Suwawa"}, ["swv"] = {"Shekhawati"}, ["sww"] = {"Sowa"}, ["swx"] = {"Suruahá"}, ["swy"] = {"Sarua"}, ["sxb"] = {"Suba"}, ["sxc"] = {"Sicanian"}, ["sxe"] = {"Sighu"}, ["sxg"] = {"Shuhi", "Shixing"}, ["sxk"] = {"Southern Kalapuya"}, ["sxl"] = {"Selian"}, ["sxm"] = {"Samre"}, ["sxn"] = {"Sangir"}, ["sxo"] = {"Sorothaptic"}, ["sxr"] = {"Saaroa"}, ["sxs"] = {"Sasaru"}, ["sxu"] = {"Дээд Саксон"}, ["sxw"] = {"Saxwe Gbe"}, ["sya"] = {"Siang"}, ["syb"] = {"Central Subanen"}, ["syc"] = {"Сонгодог Сири"}, ["syd"] = {"Samoyedic languages"}, ["syi"] = {"Seki"}, ["syk"] = {"Sukur"}, ["syl"] = {"Sylheti"}, ["sym"] = {"Maya Samo"}, ["syn"] = {"Senaya"}, ["syo"] = {"Suoy"}, ["syr"] = {"Syriac"}, ["sys"] = {"Sinyar"}, ["syw"] = {"Kagate"}, ["syx"] = {"Samay"}, ["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"}, ["sza"] = {"Semelai"}, ["szb"] = {"Ngalum"}, ["szc"] = {"Semaq Beri"}, ["szd"] = {"Seru"}, ["sze"] = {"Seze"}, ["szg"] = {"Sengele"}, ["szl"] = {"Силези"}, ["szn"] = {"Sula"}, ["szp"] = {"Suabo"}, ["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"}, ["szv"] = {"Isu (Fako Division)"}, ["szw"] = {"Sawai"}, ["szy"] = {"Sakizaya"}, ["taa"] = {"Lower Tanana"}, ["tab"] = {"Табасаран"}, ["tac"] = {"Lowland Tarahumara"}, ["tad"] = {"Tause"}, ["tae"] = {"Tariana"}, ["taf"] = {"Tapirapé"}, ["tag"] = {"Tagoi"}, ["tai"] = {"Tai languages"}, ["taj"] = {"Eastern Tamang"}, ["tak"] = {"Tala"}, ["tal"] = {"Tal"}, ["tan"] = {"Tangale"}, ["tao"] = {"Yami"}, ["tap"] = {"Taabwa"}, ["taq"] = {"Tamasheq"}, ["tar"] = {"Central Tarahumara"}, ["tas"] = {"Tay Boi"}, ["tau"] = {"Upper Tanana"}, ["tav"] = {"Tatuyo"}, ["taw"] = {"Tai"}, ["tax"] = {"Tamki"}, ["tay"] = {"Atayal"}, ["taz"] = {"Tocho"}, ["tba"] = {"Aikanã"}, ["tbc"] = {"Takia"}, ["tbd"] = {"Kaki Ae"}, ["tbe"] = {"Tanimbili"}, ["tbf"] = {"Mandara"}, ["tbg"] = {"North Tairora"}, ["tbh"] = {"Dharawal", "Thurawal"}, ["tbi"] = {"Gaam"}, ["tbj"] = {"Tiang"}, ["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"}, ["tbl"] = {"Tboli"}, ["tbm"] = {"Tagbu"}, ["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"}, ["tbo"] = {"Tawala"}, ["tbp"] = {"Taworta", "Diebroud"}, ["tbq"] = {"Tibeto-Burman languages"}, ["tbr"] = {"Tumtum"}, ["tbs"] = {"Tanguat"}, ["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"}, ["tbu"] = {"Tubar"}, ["tbv"] = {"Tobo"}, ["tbw"] = {"Tagbanwa"}, ["tbx"] = {"Kapin"}, ["tby"] = {"Tabaru"}, ["tbz"] = {"Ditammari"}, ["tca"] = {"Ticuna"}, ["tcb"] = {"Tanacross"}, ["tcc"] = {"Datooga"}, ["tcd"] = {"Tafi"}, ["tce"] = {"Southern Tutchone"}, ["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"}, ["tcg"] = {"Tamagario"}, ["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"}, ["tci"] = {"Wára"}, ["tck"] = {"Tchitchege"}, ["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"}, ["tcm"] = {"Tanahmerah"}, ["tcn"] = {"Tichurong"}, ["tco"] = {"Taungyo"}, ["tcp"] = {"Tawr Chin"}, ["tcq"] = {"Kaiy"}, ["tcs"] = {"Torres Strait Creole", "Yumplatok"}, ["tct"] = {"T'en"}, ["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"}, ["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"}, ["tcx"] = {"Toda"}, ["tcy"] = {"Tulu"}, ["tcz"] = {"Thado Chin"}, ["tda"] = {"Tagdal"}, ["tdb"] = {"Panchpargania"}, ["tdc"] = {"Emberá-Tadó"}, ["tdd"] = {"Tai Nüa"}, ["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"}, ["tdf"] = {"Talieng"}, ["tdg"] = {"Western Tamang"}, ["tdh"] = {"Thulung"}, ["tdi"] = {"Tomadino"}, ["tdj"] = {"Tajio"}, ["tdk"] = {"Tambas"}, ["tdl"] = {"Sur"}, ["tdm"] = {"Taruma"}, ["tdn"] = {"Tondano"}, ["tdo"] = {"Teme"}, ["tdq"] = {"Tita"}, ["tdr"] = {"Todrah"}, ["tds"] = {"Doutai"}, ["tdt"] = {"Tetun Dili"}, ["tdv"] = {"Toro"}, ["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"}, ["tdy"] = {"Tadyawan"}, ["tea"] = {"Temiar"}, ["teb"] = {"Tetete"}, ["tec"] = {"Terik"}, ["ted"] = {"Tepo Krumen"}, ["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"}, ["tef"] = {"Teressa"}, ["teg"] = {"Teke-Tege"}, ["teh"] = {"Tehuelche"}, ["tei"] = {"Torricelli"}, ["tek"] = {"Ibali Teke"}, ["tem"] = {"Timne"}, ["ten"] = {"Tama (Colombia)"}, ["teo"] = {"Teso"}, ["tep"] = {"Tepecano"}, ["teq"] = {"Temein"}, ["ter"] = {"Tereno"}, ["tes"] = {"Tengger"}, ["tet"] = {"Тетум"}, ["teu"] = {"Soo"}, ["tev"] = {"Teor"}, ["tew"] = {"Tewa (USA)"}, ["tex"] = {"Tennet"}, ["tey"] = {"Tulishi"}, ["tez"] = {"Tetserret"}, ["tfi"] = {"Tofin Gbe"}, ["tfn"] = {"Tanaina"}, ["tfo"] = {"Tefaro"}, ["tfr"] = {"Teribe"}, ["tft"] = {"Ternate"}, ["tga"] = {"Sagalla"}, ["tgb"] = {"Tobilung"}, ["tgc"] = {"Tigak"}, ["tgd"] = {"Ciwogai"}, ["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"}, ["tgf"] = {"Chalikha"}, ["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"}, ["tgi"] = {"Lawunuia"}, ["tgj"] = {"Tagin"}, ["tgn"] = {"Tandaganon"}, ["tgo"] = {"Sudest"}, ["tgp"] = {"Tangoa"}, ["tgq"] = {"Tring"}, ["tgr"] = {"Tareng"}, ["tgs"] = {"Nume"}, ["tgt"] = {"Central Tagbanwa"}, ["tgu"] = {"Tanggu"}, ["tgv"] = {"Tingui-Boto"}, ["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"}, ["tgx"] = {"Tagish"}, ["tgy"] = {"Togoyo"}, ["tgz"] = {"Tagalaka"}, ["thd"] = {"Kuuk Thaayorre", "Thayore"}, ["the"] = {"Chitwania Tharu"}, ["thf"] = {"Thangmi"}, ["thh"] = {"Northern Tarahumara"}, ["thi"] = {"Tai Long"}, ["thk"] = {"Tharaka", "Kitharaka"}, ["thl"] = {"Dangaura Tharu"}, ["thm"] = {"Aheu"}, ["thn"] = {"Thachanadan"}, ["thp"] = {"Thompson"}, ["thq"] = {"Kochila Tharu"}, ["thr"] = {"Rana Tharu"}, ["ths"] = {"Thakali"}, ["tht"] = {"Tahltan"}, ["thu"] = {"Thuri"}, ["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"}, ["thy"] = {"Tha"}, ["thz"] = {"Tayart Tamajeq"}, ["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"}, ["tic"] = {"Tira"}, ["tif"] = {"Tifal"}, ["tig"] = {"Tigre"}, ["tih"] = {"Timugon Murut"}, ["tii"] = {"Tiene"}, ["tij"] = {"Tilung"}, ["tik"] = {"Tikar"}, ["til"] = {"Tillamook"}, ["tim"] = {"Timbe"}, ["tin"] = {"Tindi"}, ["tio"] = {"Teop"}, ["tip"] = {"Trimuris"}, ["tiq"] = {"Tiéfo"}, ["tis"] = {"Masadiit Itneg"}, ["tit"] = {"Tinigua"}, ["tiu"] = {"Adasen"}, ["tiv"] = {"Tiv"}, ["tiw"] = {"Tiwi"}, ["tix"] = {"Southern Tiwa"}, ["tiy"] = {"Tiruray"}, ["tiz"] = {"Tai Hongjin"}, ["tja"] = {"Tajuasohn"}, ["tjg"] = {"Tunjung"}, ["tji"] = {"Northern Tujia"}, ["tjj"] = {"Tjungundji"}, ["tjl"] = {"Tai Laing"}, ["tjm"] = {"Timucua"}, ["tjn"] = {"Tonjon"}, ["tjo"] = {"Temacine Tamazight"}, ["tjp"] = {"Tjupany"}, ["tjs"] = {"Southern Tujia"}, ["tju"] = {"Tjurruru"}, ["tjw"] = {"Djabwurrung"}, ["tka"] = {"Truká"}, ["tkb"] = {"Buksa"}, ["tkd"] = {"Tukudede"}, ["tke"] = {"Takwane"}, ["tkf"] = {"Tukumanféd"}, ["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"}, ["tkl"] = {"Tokelau"}, ["tkm"] = {"Takelma"}, ["tkn"] = {"Toku-No-Shima"}, ["tkp"] = {"Tikopia"}, ["tkq"] = {"Tee"}, ["tkr"] = {"Цахур"}, ["tks"] = {"Takestani"}, ["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"}, ["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"}, ["tkv"] = {"Mur Pano"}, ["tkw"] = {"Teanu"}, ["tkx"] = {"Tangko"}, ["tkz"] = {"Takua"}, ["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"}, ["tlb"] = {"Tobelo"}, ["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"}, ["tld"] = {"Talaud"}, ["tlf"] = {"Telefol"}, ["tlg"] = {"Tofanma"}, ["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan Hol"}, ["tli"] = {"Tlingit"}, ["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"}, ["tlk"] = {"Taloki"}, ["tll"] = {"Tetela"}, ["tlm"] = {"Tolomako"}, ["tln"] = {"Talondo'"}, ["tlo"] = {"Talodi"}, ["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"}, ["tlq"] = {"Tai Loi"}, ["tlr"] = {"Talise"}, ["tls"] = {"Tambotalo"}, ["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"}, ["tlu"] = {"Tulehu"}, ["tlv"] = {"Taliabu"}, ["tlx"] = {"Khehek"}, ["tly"] = {"Talysh"}, ["tma"] = {"Tama (Chad)"}, ["tmb"] = {"Katbol", "Avava"}, ["tmc"] = {"Tumak"}, ["tmd"] = {"Haruai"}, ["tme"] = {"Tremembé"}, ["tmf"] = {"Toba-Maskoy"}, ["tmg"] = {"Ternateño"}, ["tmh"] = {"Tamashek"}, ["tmi"] = {"Tutuba"}, ["tmj"] = {"Samarokena"}, ["tmk"] = {"Northwestern Tamang"}, ["tml"] = {"Tamnim Citak"}, ["tmm"] = {"Tai Thanh"}, ["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"}, ["tmo"] = {"Temoq"}, ["tmq"] = {"Tumleo"}, ["tmr"] = {"Вавилоны Еврей-Арамей"}, ["tms"] = {"Tima"}, ["tmt"] = {"Tasmate"}, ["tmu"] = {"Iau"}, ["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"}, ["tmw"] = {"Temuan"}, ["tmy"] = {"Tami"}, ["tmz"] = {"Tamanaku"}, ["tna"] = {"Tacana"}, ["tnb"] = {"Western Tunebo"}, ["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"}, ["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"}, ["tng"] = {"Tobanga"}, ["tnh"] = {"Maiani"}, ["tni"] = {"Tandia"}, ["tnk"] = {"Kwamera"}, ["tnl"] = {"Lenakel"}, ["tnm"] = {"Tabla"}, ["tnn"] = {"North Tanna"}, ["tno"] = {"Toromono"}, ["tnp"] = {"Whitesands"}, ["tnq"] = {"Taino"}, ["tnr"] = {"Ménik"}, ["tns"] = {"Tenis"}, ["tnt"] = {"Tontemboan"}, ["tnu"] = {"Tay Khang"}, ["tnv"] = {"Tangchangya"}, ["tnw"] = {"Tonsawang"}, ["tnx"] = {"Tanema"}, ["tny"] = {"Tongwe"}, ["tnz"] = {"Ten'edn"}, ["tob"] = {"Toba"}, ["toc"] = {"Coyutla Totonac"}, ["tod"] = {"Toma"}, ["tof"] = {"Gizrra"}, ["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"}, ["toh"] = {"Gitonga"}, ["toi"] = {"Tonga (Zambia)"}, ["toj"] = {"Tojolabal"}, ["tol"] = {"Tolowa"}, ["tom"] = {"Tombulu"}, ["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"}, ["top"] = {"Papantla Totonac"}, ["toq"] = {"Toposa"}, ["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"}, ["tos"] = {"Highland Totonac"}, ["tou"] = {"Tho"}, ["tov"] = {"Upper Taromi"}, ["tow"] = {"Jemez"}, ["tox"] = {"Tobian"}, ["toy"] = {"Topoiyo"}, ["toz"] = {"To"}, ["tpa"] = {"Taupota"}, ["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"}, ["tpe"] = {"Tippera"}, ["tpf"] = {"Tarpia"}, ["tpg"] = {"Kula"}, ["tpi"] = {"Ток Писин"}, ["tpj"] = {"Tapieté"}, ["tpk"] = {"Tupinikin"}, ["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"}, ["tpm"] = {"Tampulma"}, ["tpn"] = {"Tupinambá"}, ["tpo"] = {"Tai Pao"}, ["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"}, ["tpq"] = {"Tukpa"}, ["tpr"] = {"Tuparí"}, ["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"}, ["tpu"] = {"Tampuan"}, ["tpv"] = {"Tanapag"}, ["tpw"] = {"Tupí"}, ["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"}, ["tpy"] = {"Trumai"}, ["tpz"] = {"Tinputz"}, ["tqb"] = {"Tembé"}, ["tql"] = {"Lehali"}, ["tqm"] = {"Turumsa"}, ["tqn"] = {"Tenino"}, ["tqo"] = {"Toaripi"}, ["tqp"] = {"Tomoip"}, ["tqq"] = {"Tunni"}, ["tqr"] = {"Torona"}, ["tqt"] = {"Western Totonac"}, ["tqu"] = {"Touo"}, ["tqw"] = {"Tonkawa"}, ["tra"] = {"Tirahi"}, ["trb"] = {"Terebu"}, ["trc"] = {"Copala Triqui"}, ["trd"] = {"Turi"}, ["tre"] = {"East Tarangan"}, ["trf"] = {"Trinidadian Creole English"}, ["trg"] = {"Lishán Didán"}, ["trh"] = {"Turaka"}, ["tri"] = {"Trió"}, ["trj"] = {"Toram"}, ["trk"] = {"Turkic languages"}, ["trl"] = {"Traveller Scottish"}, ["trm"] = {"Tregami"}, ["trn"] = {"Trinitario"}, ["tro"] = {"Tarao Naga"}, ["trp"] = {"Kok Borok"}, ["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"}, ["trr"] = {"Taushiro"}, ["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"}, ["trt"] = {"Tunggare"}, ["tru"] = {"Turoyo", "Surayt"}, ["trv"] = {"Taroko"}, ["trw"] = {"Torwali"}, ["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"}, ["try"] = {"Turung"}, ["trz"] = {"Torá"}, ["tsa"] = {"Tsaangi"}, ["tsb"] = {"Tsamai"}, ["tsc"] = {"Tswa"}, ["tsd"] = {"Tsakonian"}, ["tse"] = {"Tunisian Sign Language"}, ["tsg"] = {"Tausug"}, ["tsh"] = {"Tsuvan"}, ["tsi"] = {"Tsimshian"}, ["tsj"] = {"Tshangla"}, ["tsk"] = {"Tseku"}, ["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"}, ["tsm"] = {"Turkish Sign Language", "Türk İşaret Dili"}, ["tsp"] = {"Northern Toussian"}, ["tsq"] = {"Thai Sign Language"}, ["tsr"] = {"Akei"}, ["tss"] = {"Taiwan Sign Language"}, ["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"}, ["tsu"] = {"Tsou"}, ["tsv"] = {"Tsogo"}, ["tsw"] = {"Tsishingini"}, ["tsx"] = {"Mubami"}, ["tsy"] = {"Tebul Sign Language"}, ["tsz"] = {"Purepecha"}, ["tta"] = {"Tutelo"}, ["ttb"] = {"Gaa"}, ["ttc"] = {"Tektiteko"}, ["ttd"] = {"Tauade"}, ["tte"] = {"Bwanabwana"}, ["ttf"] = {"Tuotomb"}, ["ttg"] = {"Tutong"}, ["tth"] = {"Upper Ta'oih"}, ["tti"] = {"Tobati"}, ["ttj"] = {"Tooro"}, ["ttk"] = {"Totoro"}, ["ttl"] = {"Totela"}, ["ttm"] = {"Northern Tutchone"}, ["ttn"] = {"Towei"}, ["tto"] = {"Lower Ta'oih"}, ["ttp"] = {"Tombelala"}, ["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"}, ["ttr"] = {"Tera"}, ["tts"] = {"Northeastern Thai"}, ["ttt"] = {"Лалын Тат"}, ["ttu"] = {"Torau"}, ["ttv"] = {"Titan"}, ["ttw"] = {"Long Wat"}, ["tty"] = {"Sikaritai"}, ["ttz"] = {"Tsum"}, ["tua"] = {"Wiarumus"}, ["tub"] = {"Tübatulabal"}, ["tuc"] = {"Mutu"}, ["tud"] = {"Tuxá"}, ["tue"] = {"Tuyuca"}, ["tuf"] = {"Central Tunebo"}, ["tug"] = {"Tunia"}, ["tuh"] = {"Taulil"}, ["tui"] = {"Tupuri"}, ["tuj"] = {"Tugutil"}, ["tul"] = {"Tula"}, ["tum"] = {"Тумбука"}, ["tun"] = {"Tunica"}, ["tuo"] = {"Tucano"}, ["tup"] = {"Tupi languages"}, ["tuq"] = {"Tedaga"}, ["tus"] = {"Tuscarora"}, ["tut"] = {"Altaic languages"}, ["tuu"] = {"Tututni"}, ["tuv"] = {"Turkana"}, ["tuw"] = {"Tungus languages"}, ["tux"] = {"Tuxináwa"}, ["tuy"] = {"Tugen"}, ["tuz"] = {"Turka"}, ["tva"] = {"Vaghua"}, ["tvd"] = {"Tsuvadi"}, ["tve"] = {"Te'un"}, ["tvk"] = {"Southeast Ambrym"}, ["tvl"] = {"Тувалу"}, ["tvm"] = {"Tela-Masbuar"}, ["tvn"] = {"Tavoyan"}, ["tvo"] = {"Tidore"}, ["tvs"] = {"Taveta"}, ["tvt"] = {"Tutsa Naga"}, ["tvu"] = {"Tunen"}, ["tvw"] = {"Sedoa"}, ["tvx"] = {"Taivoan"}, ["tvy"] = {"Timor Pidgin"}, ["twa"] = {"Twana"}, ["twb"] = {"Western Tawbuid"}, ["twc"] = {"Teshenawa"}, ["twd"] = {"Twents"}, ["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"}, ["twf"] = {"Northern Tiwa"}, ["twg"] = {"Tereweng"}, ["twh"] = {"Tai Dón"}, ["twl"] = {"Tawara"}, ["twm"] = {"Tawang Monpa"}, ["twn"] = {"Twendi"}, ["two"] = {"Tswapong"}, ["twp"] = {"Ere"}, ["twq"] = {"Tasawaq"}, ["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"}, ["twt"] = {"Turiwára"}, ["twu"] = {"Termanu"}, ["tww"] = {"Tuwari"}, ["twx"] = {"Tewe"}, ["twy"] = {"Tawoyan"}, ["txa"] = {"Tombonuo"}, ["txb"] = {"Tokharian B"}, ["txc"] = {"Tsetsaut"}, ["txe"] = {"Totoli"}, ["txg"] = {"Tangut"}, ["txh"] = {"Thracian"}, ["txi"] = {"Ikpeng"}, ["txj"] = {"Tarjumo"}, ["txm"] = {"Tomini"}, ["txn"] = {"West Tarangan"}, ["txo"] = {"Toto"}, ["txq"] = {"Tii"}, ["txr"] = {"Tartessian"}, ["txs"] = {"Tonsea"}, ["txt"] = {"Citak"}, ["txu"] = {"Kayapó"}, ["txx"] = {"Tatana"}, ["txy"] = {"Tanosy Malagasy"}, ["tya"] = {"Tauya"}, ["tye"] = {"Kyanga"}, ["tyh"] = {"O'du"}, ["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"}, ["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"}, ["tyl"] = {"Thu Lao"}, ["tyn"] = {"Kombai"}, ["typ"] = {"Thaypan"}, ["tyr"] = {"Tai Daeng"}, ["tys"] = {"Tày Sa Pa"}, ["tyt"] = {"Tày Tac"}, ["tyu"] = {"Kua"}, ["tyv"] = {"Тува"}, ["tyx"] = {"Teke-Tyee"}, ["tyy"] = {"Tiyaa"}, ["tyz"] = {"Tày"}, ["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"}, ["tzh"] = {"Tzeltal"}, ["tzj"] = {"Tz'utujil"}, ["tzl"] = {"Talossan"}, ["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"}, ["tzn"] = {"Tugun"}, ["tzo"] = {"Tzotzil"}, ["tzx"] = {"Tabriak"}, ["uam"] = {"Uamué"}, ["uan"] = {"Kuan"}, ["uar"] = {"Tairuma"}, ["uba"] = {"Ubang"}, ["ubi"] = {"Ubi"}, ["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"}, ["ubr"] = {"Ubir"}, ["ubu"] = {"Umbu-Ungu"}, ["uby"] = {"Ubykh"}, ["uda"] = {"Uda"}, ["ude"] = {"Udihe"}, ["udg"] = {"Muduga"}, ["udi"] = {"Udi"}, ["udj"] = {"Ujir"}, ["udl"] = {"Wuzlam"}, ["udm"] = {"Удмурт"}, ["udu"] = {"Uduk"}, ["ues"] = {"Kioko"}, ["ufi"] = {"Ufim"}, ["uga"] = {"Ugaritic"}, ["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"}, ["uge"] = {"Ughele"}, ["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"}, ["ugo"] = {"Ugong"}, ["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"}, ["uha"] = {"Uhami"}, ["uhn"] = {"Damal"}, ["uis"] = {"Uisai"}, ["uiv"] = {"Iyive"}, ["uji"] = {"Tanjijili"}, ["uka"] = {"Kaburi"}, ["ukg"] = {"Ukuriguma"}, ["ukh"] = {"Ukhwejo"}, ["uki"] = {"Kui (India)"}, ["ukk"] = {"Muak Sa-aak"}, ["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"}, ["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"}, ["ukq"] = {"Ukwa"}, ["uks"] = {"Urubú-Kaapor Sign Language", "Kaapor Sign Language"}, ["uku"] = {"Ukue"}, ["ukv"] = {"Kuku"}, ["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"}, ["uky"] = {"Kuuk-Yak"}, ["ula"] = {"Fungwa"}, ["ulb"] = {"Ulukwumi"}, ["ulc"] = {"Ulch"}, ["ule"] = {"Lule"}, ["ulf"] = {"Usku", "Afra"}, ["uli"] = {"Ulithian"}, ["ulk"] = {"Meriam Mir"}, ["ull"] = {"Ullatan"}, ["ulm"] = {"Ulumanda'"}, ["uln"] = {"Unserdeutsch"}, ["ulu"] = {"Uma' Lung"}, ["ulw"] = {"Ulwa"}, ["uma"] = {"Umatilla"}, ["umb"] = {"Umbundu"}, ["umc"] = {"Marrucinian"}, ["umd"] = {"Umbindhamu"}, ["umg"] = {"Morrobalama", "Umbuygamu"}, ["umi"] = {"Ukit"}, ["umm"] = {"Umon"}, ["umn"] = {"Makyan Naga"}, ["umo"] = {"Umotína"}, ["ump"] = {"Umpila"}, ["umr"] = {"Umbugarla"}, ["ums"] = {"Pendau"}, ["umu"] = {"Munsee"}, ["una"] = {"North Watut"}, ["und"] = {"Тодорхойгүй"}, ["une"] = {"Uneme"}, ["ung"] = {"Ngarinyin"}, ["uni"] = {"Uni"}, ["unk"] = {"Enawené-Nawé"}, ["unm"] = {"Unami"}, ["unn"] = {"Kurnai"}, ["unr"] = {"Mundari"}, ["unu"] = {"Unubahe"}, ["unx"] = {"Munda"}, ["unz"] = {"Unde Kaili"}, ["upi"] = {"Umeda"}, ["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"}, ["ura"] = {"Urarina"}, ["urb"] = {"Urubú-Kaapor", "Kaapor"}, ["urc"] = {"Urningangg"}, ["ure"] = {"Uru"}, ["urf"] = {"Uradhi"}, ["urg"] = {"Urigina"}, ["urh"] = {"Urhobo"}, ["uri"] = {"Urim"}, ["urj"] = {"Uralic languages"}, ["urk"] = {"Urak Lawoi'"}, ["url"] = {"Urali"}, ["urm"] = {"Urapmin"}, ["urn"] = {"Uruangnirin"}, ["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"}, ["urp"] = {"Uru-Pa-In"}, ["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"}, ["urt"] = {"Urat"}, ["uru"] = {"Urumi"}, ["urv"] = {"Uruava"}, ["urw"] = {"Sop"}, ["urx"] = {"Urimo"}, ["ury"] = {"Orya"}, ["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"}, ["usa"] = {"Usarufa"}, ["ush"] = {"Ushojo"}, ["usi"] = {"Usui"}, ["usk"] = {"Usaghade"}, ["usp"] = {"Uspanteco"}, ["uss"] = {"us-Saare"}, ["usu"] = {"Uya"}, ["uta"] = {"Otank"}, ["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"}, ["uth"] = {"ut-Hun"}, ["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"}, ["utr"] = {"Etulo"}, ["utu"] = {"Utu"}, ["uum"] = {"Urum"}, ["uun"] = {"Kulon-Pazeh"}, ["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"}, ["uuu"] = {"U"}, ["uve"] = {"West Uvean", "Fagauvea"}, ["uvh"] = {"Uri"}, ["uvl"] = {"Lote"}, ["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"}, ["uya"] = {"Doko-Uyanga"}, ["uzn"] = {"Northern Uzbek"}, ["uzs"] = {"Southern Uzbek"}, ["vaa"] = {"Vaagri Booli"}, ["vae"] = {"Vale"}, ["vaf"] = {"Vafsi"}, ["vag"] = {"Vagla"}, ["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"}, ["vai"] = {"Vai"}, ["vaj"] = {"Sekele", "Northwestern ǃKung", "Vasekele"}, ["val"] = {"Vehes"}, ["vam"] = {"Vanimo"}, ["van"] = {"Valman"}, ["vao"] = {"Vao"}, ["vap"] = {"Vaiphei"}, ["var"] = {"Huarijio"}, ["vas"] = {"Vasavi"}, ["vau"] = {"Vanuma"}, ["vav"] = {"Varli"}, ["vay"] = {"Wayu"}, ["vbb"] = {"Southeast Babar"}, ["vbk"] = {"Southwestern Bontok"}, ["vec"] = {"Венец"}, ["ved"] = {"Veddah"}, ["vel"] = {"Veluws"}, ["vem"] = {"Vemgo-Mabas"}, ["veo"] = {"Ventureño"}, ["vep"] = {"Veps"}, ["ver"] = {"Mom Jango"}, ["vgr"] = {"Vaghri"}, ["vgt"] = {"Vlaamse Gebarentaal", "Flemish Sign Language"}, ["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"}, ["vid"] = {"Vidunda"}, ["vif"] = {"Vili"}, ["vig"] = {"Viemo"}, ["vil"] = {"Vilela"}, ["vin"] = {"Vinza"}, ["vis"] = {"Vishavan"}, ["vit"] = {"Viti"}, ["viv"] = {"Iduna"}, ["vka"] = {"Kariyarra"}, ["vkj"] = {"Kujarge"}, ["vkk"] = {"Kaur"}, ["vkl"] = {"Kulisusu"}, ["vkm"] = {"Kamakan"}, ["vkn"] = {"Koro Nulu"}, ["vko"] = {"Kodeoha"}, ["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"}, ["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"}, ["vku"] = {"Kurrama"}, ["vkz"] = {"Koro Zuba"}, ["vlp"] = {"Valpei"}, ["vls"] = {"Vlaams"}, ["vma"] = {"Martuyhunira"}, ["vmb"] = {"Barbaram"}, ["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"}, ["vmd"] = {"Mudu Koraga"}, ["vme"] = {"East Masela"}, ["vmf"] = {"Майны Франк"}, ["vmg"] = {"Lungalunga"}, ["vmh"] = {"Maraghei"}, ["vmi"] = {"Miwa"}, ["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"}, ["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"}, ["vml"] = {"Malgana"}, ["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"}, ["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"}, ["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"}, ["vmr"] = {"Marenje"}, ["vms"] = {"Moksela"}, ["vmu"] = {"Muluridyi"}, ["vmv"] = {"Valley Maidu"}, ["vmw"] = {"Makhuwa"}, ["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"}, ["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"}, ["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"}, ["vnk"] = {"Vano", "Lovono"}, ["vnm"] = {"Vinmavis", "Neve'ei"}, ["vnp"] = {"Vunapu"}, ["vor"] = {"Voro"}, ["vot"] = {"Votic"}, ["vra"] = {"Vera'a"}, ["vro"] = {"Võro"}, ["vrs"] = {"Varisi"}, ["vrt"] = {"Burmbar", "Banam Bay"}, ["vsi"] = {"Moldova Sign Language"}, ["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"}, ["vsv"] = {"Valencian Sign Language", "Llengua de signes valenciana"}, ["vto"] = {"Vitou"}, ["vum"] = {"Vumbu"}, ["vun"] = {"Vunjo"}, ["vut"] = {"Vute"}, ["vwa"] = {"Awa (China)"}, ["waa"] = {"Walla Walla"}, ["wab"] = {"Wab"}, ["wac"] = {"Wasco-Wishram"}, ["wad"] = {"Wamesa", "Wondama"}, ["wae"] = {"Walser"}, ["waf"] = {"Wakoná"}, ["wag"] = {"Wa'ema"}, ["wah"] = {"Watubela"}, ["wai"] = {"Wares"}, ["waj"] = {"Waffa"}, ["wak"] = {"Wakashan languages"}, ["wal"] = {"Wolaytta", "Wolaitta"}, ["wam"] = {"Wampanoag"}, ["wan"] = {"Wan"}, ["wao"] = {"Wappo"}, ["wap"] = {"Wapishana"}, ["waq"] = {"Wagiman"}, ["war"] = {"Waray (Philippines)"}, ["was"] = {"Washo"}, ["wat"] = {"Kaninuwa"}, ["wau"] = {"Waurá"}, ["wav"] = {"Waka"}, ["waw"] = {"Waiwai"}, ["wax"] = {"Watam", "Marangis"}, ["way"] = {"Wayana"}, ["waz"] = {"Wampur"}, ["wba"] = {"Warao"}, ["wbb"] = {"Wabo"}, ["wbe"] = {"Waritai"}, ["wbf"] = {"Wara"}, ["wbh"] = {"Wanda"}, ["wbi"] = {"Vwanji"}, ["wbj"] = {"Alagwa"}, ["wbk"] = {"Waigali"}, ["wbl"] = {"Wakhi"}, ["wbm"] = {"Wa"}, ["wbp"] = {"Warlpiri"}, ["wbq"] = {"Waddar"}, ["wbr"] = {"Wagdi"}, ["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"}, ["wbt"] = {"Warnman"}, ["wbv"] = {"Wajarri"}, ["wbw"] = {"Woi"}, ["wca"] = {"Yanomámi"}, ["wci"] = {"Waci Gbe"}, ["wdd"] = {"Wandji"}, ["wdg"] = {"Wadaginam"}, ["wdj"] = {"Wadjiginy"}, ["wdk"] = {"Wadikali"}, ["wdu"] = {"Wadjigu"}, ["wdy"] = {"Wadjabangayi"}, ["wea"] = {"Wewaw"}, ["wec"] = {"Wè Western"}, ["wed"] = {"Wedau"}, ["weg"] = {"Wergaia"}, ["weh"] = {"Weh"}, ["wei"] = {"Kiunum"}, ["wem"] = {"Weme Gbe"}, ["wen"] = {"Sorbian languages"}, ["weo"] = {"Wemale"}, ["wep"] = {"Вестфали"}, ["wer"] = {"Weri"}, ["wes"] = {"Cameroon Pidgin"}, ["wet"] = {"Perai"}, ["weu"] = {"Rawngtu Chin"}, ["wew"] = {"Wejewa"}, ["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"}, ["wga"] = {"Wagaya"}, ["wgb"] = {"Wagawaga"}, ["wgg"] = {"Wangkangurru", "Wangganguru"}, ["wgi"] = {"Wahgi"}, ["wgo"] = {"Waigeo"}, ["wgu"] = {"Wirangu"}, ["wgy"] = {"Warrgamay"}, ["wha"] = {"Sou Upaa", "Manusela"}, ["whg"] = {"North Wahgi"}, ["whk"] = {"Wahau Kenyah"}, ["whu"] = {"Wahau Kayan"}, ["wib"] = {"Southern Toussian"}, ["wic"] = {"Wichita"}, ["wie"] = {"Wik-Epa"}, ["wif"] = {"Wik-Keyangan"}, ["wig"] = {"Wik Ngathan"}, ["wih"] = {"Wik-Me'anha"}, ["wii"] = {"Minidien"}, ["wij"] = {"Wik-Iiyanh"}, ["wik"] = {"Wikalkan"}, ["wil"] = {"Wilawila"}, ["wim"] = {"Wik-Mungkan"}, ["win"] = {"Ho-Chunk"}, ["wir"] = {"Wiraféd"}, ["wiu"] = {"Wiru"}, ["wiv"] = {"Vitu"}, ["wiy"] = {"Wiyot"}, ["wja"] = {"Waja"}, ["wji"] = {"Warji"}, ["wka"] = {"Kw'adza"}, ["wkb"] = {"Kumbaran"}, ["wkd"] = {"Wakde", "Mo"}, ["wkl"] = {"Kalanadi"}, ["wkr"] = {"Keerray-Woorroong"}, ["wku"] = {"Kunduvadi"}, ["wkw"] = {"Wakawaka"}, ["wky"] = {"Wangkayutyuru"}, ["wla"] = {"Walio"}, ["wlc"] = {"Mwali Comorian"}, ["wle"] = {"Wolane"}, ["wlg"] = {"Kunbarlang"}, ["wlh"] = {"Welaun"}, ["wli"] = {"Waioli"}, ["wlk"] = {"Wailaki"}, ["wll"] = {"Wali (Sudan)"}, ["wlm"] = {"Middle Welsh"}, ["wlo"] = {"Wolio"}, ["wlr"] = {"Wailapa"}, ["wls"] = {"Wallisian"}, ["wlu"] = {"Wuliwuli"}, ["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"}, ["wlw"] = {"Walak"}, ["wlx"] = {"Wali (Ghana)"}, ["wly"] = {"Waling"}, ["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"}, ["wmb"] = {"Wambaya"}, ["wmc"] = {"Wamas"}, ["wmd"] = {"Mamaindé"}, ["wme"] = {"Wambule"}, ["wmg"] = {"Western Minyag"}, ["wmh"] = {"Waima'a"}, ["wmi"] = {"Wamin"}, ["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"}, ["wmn"] = {"Waamwang"}, ["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"}, ["wms"] = {"Wambon"}, ["wmt"] = {"Walmajarri"}, ["wmw"] = {"Mwani"}, ["wmx"] = {"Womo"}, ["wnb"] = {"Wanambre"}, ["wnc"] = {"Wantoat"}, ["wnd"] = {"Wandarang"}, ["wne"] = {"Waneci"}, ["wng"] = {"Wanggom"}, ["wni"] = {"Ndzwani Comorian"}, ["wnk"] = {"Wanukaka"}, ["wnm"] = {"Wanggamala"}, ["wnn"] = {"Wunumara"}, ["wno"] = {"Wano"}, ["wnp"] = {"Wanap"}, ["wnu"] = {"Usan"}, ["wnw"] = {"Wintu"}, ["wny"] = {"Wanyi", "Waanyi"}, ["woa"] = {"Kuwema", "Tyaraity"}, ["wob"] = {"Wè Northern"}, ["woc"] = {"Wogeo"}, ["wod"] = {"Wolani"}, ["woe"] = {"Woleaian"}, ["wof"] = {"Gambian Wolof"}, ["wog"] = {"Wogamusin"}, ["woi"] = {"Kamang"}, ["wok"] = {"Longto"}, ["wom"] = {"Wom (Nigeria)"}, ["won"] = {"Wongo"}, ["woo"] = {"Manombai"}, ["wor"] = {"Woria"}, ["wos"] = {"Hanga Hundi"}, ["wow"] = {"Wawonii"}, ["woy"] = {"Weyto"}, ["wpc"] = {"Maco"}, ["wrb"] = {"Waluwarra", "Warluwara"}, ["wrd"] = {"Warduji"}, ["wrg"] = {"Warungu", "Gudjal"}, ["wrh"] = {"Wiradjuri"}, ["wri"] = {"Wariyangga"}, ["wrk"] = {"Garrwa"}, ["wrl"] = {"Warlmanpa"}, ["wrm"] = {"Warumungu"}, ["wrn"] = {"Warnang"}, ["wro"] = {"Worrorra"}, ["wrp"] = {"Waropen"}, ["wrr"] = {"Wardaman"}, ["wrs"] = {"Waris"}, ["wru"] = {"Waru"}, ["wrv"] = {"Waruna"}, ["wrw"] = {"Gugu Warra"}, ["wrx"] = {"Wae Rana"}, ["wry"] = {"Merwari"}, ["wrz"] = {"Waray (Australia)"}, ["wsa"] = {"Warembori"}, ["wsg"] = {"Adilabad Gondi"}, ["wsi"] = {"Wusi"}, ["wsk"] = {"Waskia"}, ["wsr"] = {"Owenia"}, ["wss"] = {"Wasa"}, ["wsu"] = {"Wasu"}, ["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"}, ["wtf"] = {"Watiwa"}, ["wth"] = {"Wathawurrung"}, ["wti"] = {"Berta"}, ["wtk"] = {"Watakataui"}, ["wtm"] = {"Mewati"}, ["wtw"] = {"Wotu"}, ["wua"] = {"Wikngenchera"}, ["wub"] = {"Wunambal"}, ["wud"] = {"Wudu"}, ["wuh"] = {"Wutunhua"}, ["wul"] = {"Silimo"}, ["wum"] = {"Wumbvu"}, ["wun"] = {"Bungu"}, ["wur"] = {"Wurrugu"}, ["wut"] = {"Wutung"}, ["wuu"] = {"Wu Chinese"}, ["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"}, ["wux"] = {"Wulna"}, ["wuy"] = {"Wauyai"}, ["wwa"] = {"Waama"}, ["wwb"] = {"Wakabunga"}, ["wwo"] = {"Wetamut", "Dorig"}, ["wwr"] = {"Warrwa"}, ["www"] = {"Wawa"}, ["wxa"] = {"Waxianghua"}, ["wxw"] = {"Wardandi"}, ["wya"] = {"Wyandot"}, ["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"}, ["wyi"] = {"Woiwurrung"}, ["wym"] = {"Wymysorys"}, ["wyr"] = {"Wayoró"}, ["wyy"] = {"Western Fijian"}, ["xaa"] = {"Andalusian Arabic"}, ["xab"] = {"Sambe"}, ["xac"] = {"Kachari"}, ["xad"] = {"Adai"}, ["xae"] = {"Aequian"}, ["xag"] = {"Aghwan"}, ["xai"] = {"Kaimbé"}, ["xaj"] = {"Ararandewára"}, ["xak"] = {"Máku"}, ["xal"] = {"Халимаг", "Ойрад"}, ["xam"] = {"Цъхам"}, ["xan"] = {"Xamtanga"}, ["xao"] = {"Khao"}, ["xap"] = {"Apalachee"}, ["xaq"] = {"Aquitanian"}, ["xar"] = {"Karami"}, ["xas"] = {"Kamas"}, ["xat"] = {"Katawixi"}, ["xau"] = {"Kauwera"}, ["xav"] = {"Xavánte"}, ["xaw"] = {"Kawaiisu"}, ["xay"] = {"Kayan Mahakam"}, ["xbb"] = {"Lower Burdekin"}, ["xbc"] = {"Bactrian"}, ["xbd"] = {"Bindal"}, ["xbe"] = {"Bigambal"}, ["xbg"] = {"Bunganditj"}, ["xbi"] = {"Kombio"}, ["xbj"] = {"Birrpayi"}, ["xbm"] = {"Middle Breton"}, ["xbn"] = {"Kenaboi"}, ["xbo"] = {"Bolgarian"}, ["xbp"] = {"Bibbulman"}, ["xbr"] = {"Kambera"}, ["xbw"] = {"Kambiwá"}, ["xby"] = {"Batjala", "Batyala"}, ["xcb"] = {"Cumbric"}, ["xcc"] = {"Camunic"}, ["xce"] = {"Celtiberian"}, ["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"}, ["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"}, ["xcl"] = {"Classical Armenian"}, ["xcm"] = {"Comecrudo"}, ["xcn"] = {"Cotoname"}, ["xco"] = {"Chorasmian"}, ["xcr"] = {"Carian"}, ["xct"] = {"Classical Tibetan"}, ["xcu"] = {"Curonian"}, ["xcv"] = {"Chuvantsy"}, ["xcw"] = {"Coahuilteco"}, ["xcy"] = {"Cayuse"}, ["xda"] = {"Darkinyung"}, ["xdc"] = {"Dacian"}, ["xdk"] = {"Dharuk"}, ["xdm"] = {"Edomite"}, ["xdo"] = {"Kwandu"}, ["xdy"] = {"Malayic Dayak"}, ["xeb"] = {"Eblan"}, ["xed"] = {"Hdi"}, ["xeg"] = {"ǁXegwi"}, ["xel"] = {"Kelo"}, ["xem"] = {"Kembayan"}, ["xep"] = {"Epi-Olmec"}, ["xer"] = {"Xerénte"}, ["xes"] = {"Kesawai"}, ["xet"] = {"Xetá"}, ["xeu"] = {"Keoru-Ahia"}, ["xfa"] = {"Faliscan"}, ["xga"] = {"Galatian"}, ["xgb"] = {"Gbin"}, ["xgd"] = {"Gudang"}, ["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"}, ["xgg"] = {"Goreng"}, ["xgi"] = {"Garingbal"}, ["xgl"] = {"Galindan"}, ["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"}, ["xgn"] = {"Mongolian languages"}, ["xgr"] = {"Garza"}, ["xgu"] = {"Unggumi"}, ["xgw"] = {"Guwa"}, ["xha"] = {"Harami"}, ["xhc"] = {"Hunnic"}, ["xhd"] = {"Hadrami"}, ["xhe"] = {"Khetrani"}, ["xhr"] = {"Hernican"}, ["xht"] = {"Hattic"}, ["xhu"] = {"Hurrian"}, ["xhv"] = {"Khua"}, ["xib"] = {"Iberian"}, ["xii"] = {"Xiri"}, ["xil"] = {"Illyrian"}, ["xin"] = {"Xinca"}, ["xir"] = {"Xiriâna"}, ["xis"] = {"Kisan"}, ["xiv"] = {"Indus Valley Language"}, ["xiy"] = {"Xipaya"}, ["xjb"] = {"Minjungbal"}, ["xjt"] = {"Jaitmatang"}, ["xka"] = {"Kalkoti"}, ["xkb"] = {"Northern Nago"}, ["xkc"] = {"Kho'ini"}, ["xkd"] = {"Mendalam Kayan"}, ["xke"] = {"Kereho"}, ["xkf"] = {"Khengkha"}, ["xkg"] = {"Kagoro"}, ["xki"] = {"Kenyan Sign Language"}, ["xkj"] = {"Kajali"}, ["xkk"] = {"Kaco'"}, ["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"}, ["xkn"] = {"Kayan River Kayan"}, ["xko"] = {"Kiorr"}, ["xkp"] = {"Kabatei"}, ["xkq"] = {"Koroni"}, ["xkr"] = {"Xakriabá"}, ["xks"] = {"Kumbewaha"}, ["xkt"] = {"Kantosi"}, ["xku"] = {"Kaamba"}, ["xkv"] = {"Kgalagadi"}, ["xkw"] = {"Kembra"}, ["xkx"] = {"Karore"}, ["xky"] = {"Uma' Lasan"}, ["xkz"] = {"Kurtokha"}, ["xla"] = {"Kamula"}, ["xlb"] = {"Loup B"}, ["xlc"] = {"Lycian"}, ["xld"] = {"Lydian"}, ["xle"] = {"Lemnian"}, ["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"}, ["xli"] = {"Liburnian"}, ["xln"] = {"Alanic"}, ["xlo"] = {"Loup A"}, ["xlp"] = {"Lepontic"}, ["xls"] = {"Lusitanian"}, ["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"}, ["xly"] = {"Elymian"}, ["xma"] = {"Mushungulu"}, ["xmb"] = {"Mbonga"}, ["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"}, ["xmd"] = {"Mbudum"}, ["xme"] = {"Median"}, ["xmf"] = {"Mingrelian"}, ["xmg"] = {"Mengaka"}, ["xmh"] = {"Kugu-Muminh"}, ["xmj"] = {"Majera"}, ["xmk"] = {"Ancient Macedonian"}, ["xml"] = {"Malaysian Sign Language"}, ["xmm"] = {"Manado Malay"}, ["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"}, ["xmo"] = {"Morerebi"}, ["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"}, ["xmq"] = {"Kuku-Mangk"}, ["xmr"] = {"Meroitic"}, ["xms"] = {"Moroccan Sign Language"}, ["xmt"] = {"Matbat"}, ["xmu"] = {"Kamu"}, ["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"}, ["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"}, ["xmx"] = {"Maden"}, ["xmy"] = {"Mayaguduna"}, ["xmz"] = {"Mori Bawah"}, ["xna"] = {"Ancient North Arabian"}, ["xnb"] = {"Kanakanabu"}, ["xnd"] = {"Na-Dene languages"}, ["xng"] = {"Middle Mongolian"}, ["xnh"] = {"Kuanhua"}, ["xni"] = {"Ngarigu"}, ["xnj"] = {"Ngoni (Tanzania)"}, ["xnk"] = {"Nganakarti"}, ["xnm"] = {"Ngumbarl"}, ["xnn"] = {"Northern Kankanay"}, ["xno"] = {"Англи-Норман"}, ["xnq"] = {"Ngoni (Mozambique)"}, ["xnr"] = {"Kangri"}, ["xns"] = {"Kanashi"}, ["xnt"] = {"Narragansett"}, ["xnu"] = {"Nukunul"}, ["xny"] = {"Nyiyaparli"}, ["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"}, ["xoc"] = {"O'chi'chi'"}, ["xod"] = {"Kokoda"}, ["xog"] = {"Сога"}, ["xoi"] = {"Kominimung"}, ["xok"] = {"Xokleng"}, ["xom"] = {"Komo (Sudan)"}, ["xon"] = {"Konkomba"}, ["xoo"] = {"Xukurú"}, ["xop"] = {"Kopar"}, ["xor"] = {"Korubo"}, ["xow"] = {"Kowaki"}, ["xpa"] = {"Pirriya"}, ["xpb"] = {"Northeastern Tasmanian", "Pyemmairrener"}, ["xpc"] = {"Pecheneg"}, ["xpd"] = {"Oyster Bay Tasmanian"}, ["xpe"] = {"Liberia Kpelle"}, ["xpf"] = {"Southeast Tasmanian", "Nuenonne"}, ["xpg"] = {"Phrygian"}, ["xph"] = {"North Midlands Tasmanian", "Tyerrenoterpanner"}, ["xpi"] = {"Pictish"}, ["xpj"] = {"Mpalitjanh"}, ["xpk"] = {"Kulina Pano"}, ["xpl"] = {"Port Sorell Tasmanian"}, ["xpm"] = {"Pumpokol"}, ["xpn"] = {"Kapinawá"}, ["xpo"] = {"Pochutec"}, ["xpp"] = {"Puyo-Paekche"}, ["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"}, ["xpr"] = {"Parthian"}, ["xps"] = {"Pisidian"}, ["xpt"] = {"Punthamara"}, ["xpu"] = {"Punic"}, ["xpv"] = {"Northern Tasmanian", "Tommeginne"}, ["xpw"] = {"Northwestern Tasmanian", "Peerapper"}, ["xpx"] = {"Southwestern Tasmanian", "Toogee"}, ["xpy"] = {"Puyo"}, ["xpz"] = {"Bruny Island Tasmanian"}, ["xqa"] = {"Karakhanid"}, ["xqt"] = {"Qatabanian"}, ["xra"] = {"Krahô"}, ["xrb"] = {"Eastern Karaboro"}, ["xrd"] = {"Gundungurra"}, ["xre"] = {"Kreye"}, ["xrg"] = {"Minang"}, ["xri"] = {"Krikati-Timbira"}, ["xrm"] = {"Armazic"}, ["xrn"] = {"Arin"}, ["xrr"] = {"Raetic"}, ["xrt"] = {"Aranama-Tamique"}, ["xru"] = {"Marriammu"}, ["xrw"] = {"Karawa"}, ["xsa"] = {"Sabaean"}, ["xsb"] = {"Sambal"}, ["xsc"] = {"Scythian"}, ["xsd"] = {"Sidetic"}, ["xse"] = {"Sempan"}, ["xsh"] = {"Shamang"}, ["xsi"] = {"Sio"}, ["xsj"] = {"Subi"}, ["xsl"] = {"South Slavey"}, ["xsm"] = {"Kasem"}, ["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"}, ["xso"] = {"Solano"}, ["xsp"] = {"Silopi"}, ["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"}, ["xsr"] = {"Sherpa"}, ["xss"] = {"Assan"}, ["xsu"] = {"Sanumá"}, ["xsv"] = {"Sudovian"}, ["xsy"] = {"Saisiyat"}, ["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"}, ["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"}, ["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"}, ["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"}, ["xte"] = {"Ketengban"}, ["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"}, ["xth"] = {"Yitha Yitha"}, ["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"}, ["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"}, ["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"}, ["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"}, ["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"}, ["xto"] = {"Tokharian A"}, ["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"}, ["xtq"] = {"Tumshuqese"}, ["xtr"] = {"Early Tripuri"}, ["xts"] = {"Sindihui Mixtec"}, ["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"}, ["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"}, ["xtv"] = {"Thawa"}, ["xtw"] = {"Tawandê"}, ["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"}, ["xua"] = {"Alu Kurumba"}, ["xub"] = {"Betta Kurumba"}, ["xud"] = {"Umiida"}, ["xug"] = {"Kunigami"}, ["xuj"] = {"Jennu Kurumba"}, ["xul"] = {"Нгунавал", "Нунукул"}, ["xum"] = {"Umbrian"}, ["xun"] = {"Unggaranggu"}, ["xuo"] = {"Kuo"}, ["xup"] = {"Upper Umpqua"}, ["xur"] = {"Urartian"}, ["xut"] = {"Kuthant"}, ["xuu"] = {"Kxoe", "Khwedam"}, ["xve"] = {"Venetic"}, ["xvi"] = {"Kamviri"}, ["xvn"] = {"Vandalic"}, ["xvo"] = {"Volscian"}, ["xvs"] = {"Vestinian"}, ["xwa"] = {"Kwaza"}, ["xwc"] = {"Woccon"}, ["xwd"] = {"Wadi Wadi"}, ["xwe"] = {"Xwela Gbe"}, ["xwg"] = {"Kwegu"}, ["xwj"] = {"Wajuk"}, ["xwk"] = {"Wangkumara"}, ["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"}, ["xwo"] = {"Written Oirat"}, ["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"}, ["xwt"] = {"Wotjobaluk"}, ["xww"] = {"Wemba Wemba"}, ["xxb"] = {"Boro (Ghana)"}, ["xxk"] = {"Ke'o"}, ["xxm"] = {"Minkin"}, ["xxr"] = {"Koropó"}, ["xxt"] = {"Tambora"}, ["xya"] = {"Yaygir"}, ["xyb"] = {"Yandjibara"}, ["xyj"] = {"Mayi-Yapi"}, ["xyk"] = {"Mayi-Kulan"}, ["xyl"] = {"Yalakalore"}, ["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"}, ["xyy"] = {"Yorta Yorta"}, ["xzh"] = {"Zhang-Zhung"}, ["xzm"] = {"Zemgalian"}, ["xzp"] = {"Ancient Zapotec"}, ["yaa"] = {"Yaminahua"}, ["yab"] = {"Yuhup"}, ["yac"] = {"Pass Valley Yali"}, ["yad"] = {"Yagua"}, ["yae"] = {"Pumé"}, ["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"}, ["yag"] = {"Yámana"}, ["yah"] = {"Yazgulyam"}, ["yai"] = {"Yagnobi"}, ["yaj"] = {"Banda-Yangere"}, ["yak"] = {"Yakama"}, ["yal"] = {"Yalunka"}, ["yam"] = {"Yamba"}, ["yan"] = {"Mayangna"}, ["yao"] = {"Yao"}, ["yap"] = {"Yapese"}, ["yaq"] = {"Yaqui"}, ["yar"] = {"Yabarana"}, ["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"}, ["yat"] = {"Yambeta"}, ["yau"] = {"Yuwana"}, ["yav"] = {"Yangben"}, ["yaw"] = {"Yawalapití"}, ["yax"] = {"Yauma"}, ["yay"] = {"Agwagwune"}, ["yaz"] = {"Lokaa"}, ["yba"] = {"Yala"}, ["ybb"] = {"Yemba"}, ["ybe"] = {"West Yugur"}, ["ybh"] = {"Yakha"}, ["ybi"] = {"Yamphu"}, ["ybj"] = {"Hasha"}, ["ybk"] = {"Bokha"}, ["ybl"] = {"Yukuben"}, ["ybm"] = {"Yaben"}, ["ybn"] = {"Yabaâna"}, ["ybo"] = {"Yabong"}, ["ybx"] = {"Yawiyo"}, ["yby"] = {"Yaweyuha"}, ["ych"] = {"Chesu"}, ["ycl"] = {"Lolopo"}, ["ycn"] = {"Yucuna"}, ["ycp"] = {"Chepya"}, ["yda"] = {"Yanda"}, ["ydd"] = {"Eastern Yiddish"}, ["yde"] = {"Yangum Dey"}, ["ydg"] = {"Yidgha"}, ["ydk"] = {"Yoidik"}, ["yea"] = {"Ravula"}, ["yec"] = {"Yeniche"}, ["yee"] = {"Yimas"}, ["yei"] = {"Yeni"}, ["yej"] = {"Yevanic"}, ["yel"] = {"Yela"}, ["yer"] = {"Tarok"}, ["yes"] = {"Nyankpa"}, ["yet"] = {"Yetfa"}, ["yeu"] = {"Yerukula"}, ["yev"] = {"Yapunda"}, ["yey"] = {"Yeyi"}, ["yga"] = {"Malyangapa"}, ["ygi"] = {"Yiningayi"}, ["ygl"] = {"Yangum Gel"}, ["ygm"] = {"Yagomi"}, ["ygp"] = {"Gepo"}, ["ygr"] = {"Yagaria"}, ["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"}, ["ygu"] = {"Yugul"}, ["ygw"] = {"Yagwoia"}, ["yha"] = {"Baha Buyang"}, ["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"}, ["yhl"] = {"Hlepho Phowa"}, ["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"}, ["yia"] = {"Yinggarda"}, ["yif"] = {"Ache"}, ["yig"] = {"Wusa Nasu"}, ["yih"] = {"Western Yiddish"}, ["yii"] = {"Yidiny"}, ["yij"] = {"Yindjibarndi"}, ["yik"] = {"Dongshanba Lalo"}, ["yil"] = {"Yindjilandji"}, ["yim"] = {"Yimchungru Naga"}, ["yin"] = {"Riang Lai", "Yinchia"}, ["yip"] = {"Pholo"}, ["yiq"] = {"Miqie"}, ["yir"] = {"North Awyu"}, ["yis"] = {"Yis"}, ["yit"] = {"Eastern Lalu"}, ["yiu"] = {"Awu"}, ["yiv"] = {"Northern Nisu"}, ["yix"] = {"Axi Yi"}, ["yiz"] = {"Azhe"}, ["yka"] = {"Yakan"}, ["ykg"] = {"Northern Yukaghir"}, ["yki"] = {"Yoke"}, ["ykk"] = {"Yakaikeke"}, ["ykl"] = {"Khlula"}, ["ykm"] = {"Kap"}, ["ykn"] = {"Kua-nsi"}, ["yko"] = {"Yasa"}, ["ykr"] = {"Yekora"}, ["ykt"] = {"Kathu"}, ["yku"] = {"Kuamasi"}, ["yky"] = {"Yakoma"}, ["yla"] = {"Yaul"}, ["ylb"] = {"Yaleba"}, ["yle"] = {"Yele"}, ["ylg"] = {"Yelogu"}, ["yli"] = {"Angguruk Yali"}, ["yll"] = {"Yil"}, ["ylm"] = {"Limi"}, ["yln"] = {"Langnian Buyang"}, ["ylo"] = {"Naluo Yi"}, ["ylr"] = {"Yalarnnga"}, ["ylu"] = {"Aribwaung"}, ["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"}, ["ymb"] = {"Yambes"}, ["ymc"] = {"Southern Muji"}, ["ymd"] = {"Muda"}, ["yme"] = {"Yameo"}, ["ymg"] = {"Yamongeri"}, ["ymh"] = {"Mili"}, ["ymi"] = {"Moji"}, ["ymk"] = {"Makwe"}, ["yml"] = {"Iamalele"}, ["ymm"] = {"Maay"}, ["ymn"] = {"Yamna", "Sunum"}, ["ymo"] = {"Yangum Mon"}, ["ymp"] = {"Yamap"}, ["ymq"] = {"Qila Muji"}, ["ymr"] = {"Malasar"}, ["yms"] = {"Mysian"}, ["ymx"] = {"Northern Muji"}, ["ymz"] = {"Muzi"}, ["yna"] = {"Aluo"}, ["ynd"] = {"Yandruwandha"}, ["yne"] = {"Lang'e"}, ["yng"] = {"Yango"}, ["ynk"] = {"Naukan Yupik"}, ["ynl"] = {"Yangulam"}, ["ynn"] = {"Yana"}, ["yno"] = {"Yong"}, ["ynq"] = {"Yendang"}, ["yns"] = {"Yansi"}, ["ynu"] = {"Yahuna"}, ["yob"] = {"Yoba"}, ["yog"] = {"Yogad"}, ["yoi"] = {"Yonaguni"}, ["yok"] = {"Yokuts"}, ["yol"] = {"Yola"}, ["yom"] = {"Yombe"}, ["yon"] = {"Yongkom"}, ["yot"] = {"Yotti"}, ["yox"] = {"Yoron"}, ["yoy"] = {"Yoy"}, ["ypa"] = {"Phala"}, ["ypb"] = {"Labo Phowa"}, ["ypg"] = {"Phola"}, ["yph"] = {"Phupha"}, ["ypk"] = {"Yupik languages"}, ["ypm"] = {"Phuma"}, ["ypn"] = {"Ani Phowa"}, ["ypo"] = {"Alo Phola"}, ["ypp"] = {"Phupa"}, ["ypz"] = {"Phuza"}, ["yra"] = {"Yerakai"}, ["yrb"] = {"Yareba"}, ["yre"] = {"Yaouré"}, ["yrk"] = {"Ненец"}, ["yrl"] = {"Nhengatu"}, ["yrm"] = {"Yirrk-Mel"}, ["yrn"] = {"Yerong"}, ["yro"] = {"Yaroamë"}, ["yrs"] = {"Yarsun"}, ["yrw"] = {"Yarawata"}, ["yry"] = {"Yarluyandi"}, ["ysc"] = {"Yassic"}, ["ysd"] = {"Samatao"}, ["ysg"] = {"Sonaga"}, ["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"}, ["ysm"] = {"Myanmar Sign Language"}, ["ysn"] = {"Sani"}, ["yso"] = {"Nisi (China)"}, ["ysp"] = {"Southern Lolopo"}, ["ysr"] = {"Sirenik Yupik"}, ["yss"] = {"Yessan-Mayo"}, ["ysy"] = {"Sanie"}, ["yta"] = {"Talu"}, ["ytl"] = {"Tanglang"}, ["ytp"] = {"Thopho"}, ["ytw"] = {"Yout Wam"}, ["yty"] = {"Yatay"}, ["yua"] = {"Юкатек", "Юкатек Маяа"}, ["yub"] = {"Yugambal"}, ["yuc"] = {"Yuchi"}, ["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"}, ["yue"] = {"Yue Chinese", "Cantonese"}, ["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"}, ["yug"] = {"Yug"}, ["yui"] = {"Yurutí"}, ["yuj"] = {"Karkar-Yuri"}, ["yuk"] = {"Yuki"}, ["yul"] = {"Yulu"}, ["yum"] = {"Quechan"}, ["yun"] = {"Bena (Nigeria)"}, ["yup"] = {"Yukpa"}, ["yuq"] = {"Yuqui"}, ["yur"] = {"Yurok"}, ["yut"] = {"Yopno"}, ["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"}, ["yux"] = {"Southern Yukaghir"}, ["yuy"] = {"East Yugur"}, ["yuz"] = {"Yuracare"}, ["yva"] = {"Yawa"}, ["yvt"] = {"Yavitero"}, ["ywa"] = {"Kalou"}, ["ywg"] = {"Yinhawangka"}, ["ywl"] = {"Western Lalu"}, ["ywn"] = {"Yawanawa"}, ["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"}, ["ywr"] = {"Yawuru"}, ["ywt"] = {"Xishanba Lalo", "Central Lalo"}, ["ywu"] = {"Wumeng Nasu"}, ["yww"] = {"Yawarawarga"}, ["yxa"] = {"Mayawali"}, ["yxg"] = {"Yagara"}, ["yxl"] = {"Yardliyawarra"}, ["yxm"] = {"Yinwum"}, ["yxu"] = {"Yuyu"}, ["yxy"] = {"Yabula Yabula"}, ["yyr"] = {"Yir Yoront"}, ["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"}, ["yyz"] = {"Ayizi"}, ["yzg"] = {"E'ma Buyang"}, ["yzk"] = {"Zokhuo"}, ["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"}, ["zab"] = {"Western Tlacolula Valley Zapotec", "San Juan Guelavía Zapotec"}, ["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"}, ["zad"] = {"Cajonos Zapotec"}, ["zae"] = {"Yareni Zapotec"}, ["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"}, ["zag"] = {"Zaghawa"}, ["zah"] = {"Zangwal"}, ["zai"] = {"Isthmus Zapotec"}, ["zaj"] = {"Zaramo"}, ["zak"] = {"Zanaki"}, ["zal"] = {"Zauzou"}, ["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"}, ["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"}, ["zap"] = {"Zapotec"}, ["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"}, ["zar"] = {"Rincón Zapotec"}, ["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"}, ["zat"] = {"Tabaa Zapotec"}, ["zau"] = {"Zangskari"}, ["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"}, ["zaw"] = {"Mitla Zapotec"}, ["zax"] = {"Xadani Zapotec"}, ["zay"] = {"Zayse-Zergulla", "Zaysete"}, ["zaz"] = {"Zari"}, ["zba"] = {"Balaibalan"}, ["zbc"] = {"Central Berawan"}, ["zbe"] = {"East Berawan"}, ["zbl"] = {"Blissymbols", "Bliss", "Blissymbolics"}, ["zbt"] = {"Batui"}, ["zbu"] = {"Bu (Bauchi State)"}, ["zbw"] = {"West Berawan"}, ["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"}, ["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"}, ["zdj"] = {"Комор"}, ["zea"] = {"Zeeuws"}, ["zeg"] = {"Zenag"}, ["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"}, ["zen"] = {"Zenaga"}, ["zga"] = {"Kinga"}, ["zgb"] = {"Guibei Zhuang"}, ["zgh"] = {"Стандарт Мароккогийн Бербер"}, ["zgm"] = {"Minz Zhuang"}, ["zgn"] = {"Guibian Zhuang"}, ["zgr"] = {"Magori"}, ["zhb"] = {"Zhaba"}, ["zhd"] = {"Dai Zhuang"}, ["zhi"] = {"Zhire"}, ["zhn"] = {"Nong Zhuang"}, ["zhw"] = {"Zhoa"}, ["zhx"] = {"Chinese (family)"}, ["zia"] = {"Zia"}, ["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"}, ["zik"] = {"Zimakani"}, ["zil"] = {"Zialo"}, ["zim"] = {"Mesme"}, ["zin"] = {"Zinza"}, ["ziw"] = {"Zigula"}, ["ziz"] = {"Zizilivakan"}, ["zka"] = {"Kaimbulawa"}, ["zkb"] = {"Koibal"}, ["zkd"] = {"Kadu"}, ["zkg"] = {"Koguryo"}, ["zkh"] = {"Khorezmian"}, ["zkk"] = {"Karankawa"}, ["zkn"] = {"Kanan"}, ["zko"] = {"Kott"}, ["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"}, ["zkr"] = {"Zakhring"}, ["zkt"] = {"Kitan"}, ["zku"] = {"Kaurna"}, ["zkv"] = {"Krevinian"}, ["zkz"] = {"Khazar"}, ["zla"] = {"Zula"}, ["zle"] = {"Зүүн Слав хэлнүүд"}, ["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"}, ["zlm"] = {"Malay (individual language)"}, ["zln"] = {"Lianshan Zhuang"}, ["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"}, ["zls"] = {"South Slavic languages"}, ["zlw"] = {"West Slavic languages"}, ["zma"] = {"Manda (Australia)"}, ["zmb"] = {"Zimba"}, ["zmc"] = {"Margany"}, ["zmd"] = {"Maridan"}, ["zme"] = {"Mangerr"}, ["zmf"] = {"Mfinu"}, ["zmg"] = {"Marti Ke"}, ["zmh"] = {"Makolkol"}, ["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"}, ["zmj"] = {"Maridjabin"}, ["zmk"] = {"Mandandanyi"}, ["zml"] = {"Matngala"}, ["zmm"] = {"Marimanindji", "Marramaninyshi"}, ["zmn"] = {"Mbangwe"}, ["zmo"] = {"Molo"}, ["zmp"] = {"Mpuono"}, ["zmq"] = {"Mituku"}, ["zmr"] = {"Maranunggu"}, ["zms"] = {"Mbesa"}, ["zmt"] = {"Maringarr"}, ["zmu"] = {"Muruwari"}, ["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"}, ["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"}, ["zmx"] = {"Bomitaba"}, ["zmy"] = {"Mariyedi"}, ["zmz"] = {"Mbandja"}, ["zna"] = {"Zan Gula"}, ["znd"] = {"Zande languages"}, ["zne"] = {"Zande (individual language)"}, ["zng"] = {"Mang"}, ["znk"] = {"Manangkari"}, ["zns"] = {"Mangas"}, ["zoc"] = {"Copainalá Zoque"}, ["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"}, ["zom"] = {"Zou"}, ["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"}, ["zoq"] = {"Tabasco Zoque"}, ["zor"] = {"Rayón Zoque"}, ["zos"] = {"Francisco León Zoque"}, ["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"}, ["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"}, ["zpc"] = {"Choapan Zapotec"}, ["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"}, ["zpe"] = {"Petapa Zapotec"}, ["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"}, ["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"}, ["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"}, ["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"}, ["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"}, ["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"}, ["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"}, ["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"}, ["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"}, ["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"}, ["zpp"] = {"El Alto Zapotec"}, ["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"}, ["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"}, ["zps"] = {"Coatlán Zapotec"}, ["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"}, ["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"}, ["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"}, ["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"}, ["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"}, ["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"}, ["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"}, ["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"}, ["zra"] = {"Kara (Korea)"}, ["zrg"] = {"Mirgan"}, ["zrn"] = {"Zerenkel"}, ["zro"] = {"Záparo"}, ["zrp"] = {"Zarphatic"}, ["zrs"] = {"Mairasi"}, ["zsa"] = {"Sarasira"}, ["zsk"] = {"Kaskean"}, ["zsl"] = {"Zambian Sign Language"}, ["zsm"] = {"Standard Malay"}, ["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"}, ["zsu"] = {"Sukurum"}, ["zte"] = {"Elotepec Zapotec"}, ["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"}, ["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"}, ["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"}, ["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"}, ["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"}, ["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"}, ["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"}, ["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"}, ["ztu"] = {"Güilá Zapotec"}, ["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"}, ["zty"] = {"Yatee Zapotec"}, ["zua"] = {"Zeem"}, ["zuh"] = {"Tokano"}, ["zum"] = {"Kumzari"}, ["zun"] = {"Zuni"}, ["zuy"] = {"Zumaya"}, ["zwa"] = {"Zay"}, ["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"}, ["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"}, ["zyg"] = {"Yang Zhuang"}, ["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"}, ["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"}, ["zyp"] = {"Zyphe Chin"}, ["zza"] = {"Zaza", "Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zazaki"}, ["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"} } local deprecated = { ["in"] = {"Indonesian"}, ["iw"] = {"Еврей"}, ["ji"] = {"Yiddish"}, ["jw"] = {"Javanese"}, ["mo"] = {"Moldavian", "Moldovan"}, ["aam"] = {"Aramanik"}, ["adp"] = {"Adap"}, ["agp"] = {"Paranan"}, ["ais"] = {"Nataoran Amis"}, ["aoh"] = {"Arma"}, ["asd"] = {"Asas"}, ["aue"] = {"ǂKxʼauǁʼein"}, ["ayx"] = {"Ayi (China)"}, ["ayy"] = {"Tayabas Ayta"}, ["baz"] = {"Tunen"}, ["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"}, ["bgm"] = {"Baga Mboteni"}, ["bhk"] = {"Albay Bicolano"}, ["bic"] = {"Bikaru"}, ["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"}, ["bjd"] = {"Bandjigali"}, ["bjq"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bkb"] = {"Finallig"}, ["blg"] = {"Balau"}, ["bmy"] = {"Bemba (Democratic Republic of Congo)"}, ["bpb"] = {"Barbacoas"}, ["btb"] = {"Beti (Cameroon)"}, ["btl"] = {"Bhatola"}, ["bxx"] = {"Borna (Democratic Republic of Congo)"}, ["byy"] = {"Buya"}, ["cbe"] = {"Chipiajes"}, ["cbh"] = {"Cagua"}, ["cca"] = {"Cauca"}, ["ccq"] = {"Chaungtha"}, ["cdg"] = {"Chamari"}, ["cjr"] = {"Chorotega"}, ["cka"] = {"Khumi Awa Chin"}, ["cmk"] = {"Chimakum"}, ["coy"] = {"Coyaima"}, ["cqu"] = {"Chilean Quechua"}, ["cum"] = {"Cumeral"}, ["daf"] = {"Dan"}, ["dap"] = {"Nisi (India)"}, ["dgu"] = {"Degaru"}, ["dha"] = {"Dhanwar (India)"}, ["dit"] = {"Dirari"}, ["djl"] = {"Djiwarli"}, ["dkl"] = {"Kolum So Dogon"}, ["drh"] = {"Darkhat"}, ["drr"] = {"Dororo"}, ["drw"] = {"Darwazi"}, ["dud"] = {"Hun-Saare"}, ["duj"] = {"Dhuwal"}, ["dwl"] = {"Walo Kumbe Dogon"}, ["dzd"] = {"Daza"}, ["ekc"] = {"Eastern Karnic"}, ["elp"] = {"Elpaputih"}, ["emo"] = {"Emok"}, ["gav"] = {"Gabutamon"}, ["gbc"] = {"Garawa"}, ["gfx"] = {"Mangetti Dune ǃXung"}, ["ggn"] = {"Eastern Gurung"}, ["ggo"] = {"Southern Gondi"}, ["ggr"] = {"Aghu Tharnggalu"}, ["gio"] = {"Gelao"}, ["gji"] = {"Geji"}, ["gli"] = {"Guliguli"}, ["gti"] = {"Gbati-ri"}, ["guv"] = {"Gey"}, ["hrr"] = {"Horuru"}, ["iap"] = {"Iapama"}, ["ibi"] = {"Ibilo"}, ["ill"] = {"Iranun"}, ["ilw"] = {"Talur"}, ["ime"] = {"Imeraguen"}, ["izi"] = {"Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo"}, ["jar"] = {"Jarawa (Nigeria)"}, ["jeg"] = {"Jeng"}, ["kbf"] = {"Kakauhua"}, ["kdv"] = {"Kado"}, ["kgc"] = {"Kasseng"}, ["kgd"] = {"Kataang"}, ["kgh"] = {"Upper Tanudan Kalinga"}, ["kjf"] = {"Khalaj [Indo-Iranian]"}, ["koj"] = {"Sara Dunjo"}, ["kox"] = {"Coxima"}, ["kpp"] = {"Paku Karen"}, ["krm"] = {"Krim"}, ["ktr"] = {"Kota Marudu Tinagas"}, ["kvs"] = {"Kunggara"}, ["kwq"] = {"Kwak"}, ["kxe"] = {"Kakihum"}, ["kxl"] = {"Nepali Kurux"}, ["kxu"] = {"Kui (India)"}, ["kzh"] = {"Kenuzi-Dongola"}, ["kzj"] = {"Coastal Kadazan"}, ["kzt"] = {"Tambunan Dusun"}, ["lba"] = {"Lui"}, ["leg"] = {"Lengua"}, ["lii"] = {"Lingkhim"}, ["llo"] = {"Khlor"}, ["lmm"] = {"Lamam"}, ["lmz"] = {"Lumbee"}, ["lsg"] = {"Lyons Sign Language"}, ["meg"] = {"Mea"}, ["mgx"] = {"Omati"}, ["mhh"] = {"Maskoy Pidgin"}, ["mja"] = {"Mahei"}, ["mld"] = {"Malakhel"}, ["mnt"] = {"Maykulan"}, ["mof"] = {"Mohegan-Montauk-Narragansett"}, ["mst"] = {"Cataelano Mandaya"}, ["mvm"] = {"Muya"}, ["mwd"] = {"Mudbura"}, ["mwj"] = {"Maligo"}, ["mwx"] = {"Mediak"}, ["mwy"] = {"Mosiro"}, ["myd"] = {"Maramba"}, ["myi"] = {"Mina (India)"}, ["myq"] = {"Forest Maninka"}, ["myt"] = {"Sangab Mandaya"}, ["nad"] = {"Nijadali"}, ["nbf"] = {"Naxi"}, ["nbx"] = {"Ngura"}, ["ncp"] = {"Ndaktup"}, ["ngo"] = {"Ngoni"}, ["nln"] = {"Durango Nahuatl"}, ["nlr"] = {"Ngarla"}, ["nns"] = {"Ningye"}, ["nnx"] = {"Ngong"}, ["noo"] = {"Nootka"}, ["nts"] = {"Natagaimas"}, ["nxu"] = {"Narau"}, ["ome"] = {"Omejes"}, ["oun"] = {"ǃOǃung"}, ["pat"] = {"Papitalai"}, ["pbz"] = {"Palu"}, ["pcr"] = {"Panang"}, ["pgy"] = {"Pongyong"}, ["plp"] = {"Palpa"}, ["pmc"] = {"Palumata"}, ["pmu"] = {"Mirpur Panjabi"}, ["pod"] = {"Ponares"}, ["ppa"] = {"Pao"}, ["ppr"] = {"Piru"}, ["prb"] = {"Lua'"}, ["pry"] = {"Pray 3"}, ["puk"] = {"Pu Ko"}, ["puz"] = {"Purum Naga"}, ["rie"] = {"Rien"}, ["rmr"] = {"Caló"}, ["rna"] = {"Runa"}, ["rsi"] = {"Rennellese Sign Language"}, ["sap"] = {"Sanapaná"}, ["sca"] = {"Sansu"}, ["sdm"] = {"Semandang"}, ["sgl"] = {"Sanglechi-Ishkashimi"}, ["sgo"] = {"Songa"}, ["skk"] = {"Sok"}, ["snh"] = {"Shinabo"}, ["sul"] = {"Surigaonon"}, ["sum"] = {"Sumo-Mayangna"}, ["svr"] = {"Savara"}, ["tbb"] = {"Tapeba"}, ["tdu"] = {"Tempasuk Dusun"}, ["tgg"] = {"Tangga"}, ["thc"] = {"Tai Hang Tong"}, ["thw"] = {"Thudam"}, ["thx"] = {"The"}, ["tid"] = {"Tidong"}, ["tie"] = {"Tingal"}, ["tkk"] = {"Takpa"}, ["tlw"] = {"South Wemale"}, ["tmp"] = {"Tai Mène"}, ["tne"] = {"Tinoc Kallahan"}, ["tnf"] = {"Tangshewi"}, ["toe"] = {"Tomedes"}, ["tsf"] = {"Southwestern Tamang"}, ["unp"] = {"Worora"}, ["uok"] = {"Uokha"}, ["vki"] = {"Ija-Zuba"}, ["wgw"] = {"Wagawaga"}, ["wit"] = {"Wintu"}, ["wiw"] = {"Wirangu"}, ["wra"] = {"Warapu"}, ["xba"] = {"Kamba (Brazil)"}, ["xbx"] = {"Kabixí"}, ["xia"] = {"Xiandao"}, ["xip"] = {"Xipináwa"}, ["xkh"] = {"Karahawyana"}, ["xrq"] = {"Karranga"}, ["xtz"] = {"Tasmanian"}, ["ybd"] = {"Yangbye"}, ["yds"] = {"Yiddish Sign Language"}, ["yen"] = {"Yendang"}, ["yiy"] = {"Yir Yoront"}, ["yma"] = {"Yamphe"}, ["ymt"] = {"Mator-Taygi-Karagas"}, ["ynh"] = {"Yangho"}, ["yos"] = {"Yos"}, ["yri"] = {"Yarí"}, ["yuu"] = {"Yugh"}, ["zir"] = {"Ziriya"} } return { active = active, deprecated = deprecated, } r0onkq33cu1syfw8j88kij4ijskdmxl 859532 859504 2026-06-21T09:04:23Z Enkhsaihan2005 64429 859532 Scribunto text/plain -- File-Date: 2021-03-05 local active = { ["aa"] = {"Афар"}, ["ab"] = {"Абхаз"}, ["ae"] = {"Avestan"}, ["af"] = {"Африкаанс"}, ["ak"] = {"Акан"}, ["am"] = {"Амхар"}, ["an"] = {"Aragonese"}, ["ar"] = {"Араб"}, ["as"] = {"Ассам"}, ["av"] = {"Авар"}, ["ay"] = {"Аймара"}, ["az"] = {"Азербайжан"}, ["ba"] = {"Башкир"}, ["be"] = {"Беларусь"}, ["bg"] = {"Болгар"}, ["bh"] = {"Bihari languages"}, ["bi"] = {"Бислама"}, ["bm"] = {"Бамбара"}, ["bn"] = {"Бенгал", "Бангла"}, ["bo"] = {"Төвөд"}, ["br"] = {"Бретон"}, ["bs"] = {"Босни"}, ["ca"] = {"Каталан", "Валенси"}, ["ce"] = {"Чечень"}, ["ch"] = {"Chamorro"}, ["co"] = {"Корсика"}, ["cr"] = {"Cree"}, ["cs"] = {"Чех"}, ["cu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Old Bulgarian", "Old Church Slavonic", "Old Slavonic"}, ["cv"] = {"Чуваш"}, ["cy"] = {"Уэльс"}, ["da"] = {"Дани"}, ["de"] = {"Герман"}, ["dv"] = {"Дивехи", "Мальдив"}, ["dz"] = {"Зонка"}, ["ee"] = {"Ewe"}, ["el"] = {"Modern Greek (1453-)"}, ["en"] = {"Англи"}, ["eo"] = {"Эсперанто"}, ["es"] = {"Испани", "Кастиль"}, ["et"] = {"Эстони"}, ["eu"] = {"Баск"}, ["fa"] = {"Перс"}, ["ff"] = {"Фула"}, ["fi"] = {"Фин"}, ["fj"] = {"Фижи"}, ["fo"] = {"Фарер"}, ["fr"] = {"Франц"}, ["fy"] = {"Western Frisian"}, ["ga"] = {"Ирланд"}, ["gd"] = {"Шотланд Гел", "Гел"}, ["gl"] = {"Галиси"}, ["gn"] = {"Гуарани"}, ["gu"] = {"Gujarati"}, ["gv"] = {"Manx"}, ["ha"] = {"Хауса"}, ["he"] = {"Еврей"}, ["hi"] = {"Хинди"}, ["ho"] = {"Хири Моту"}, ["hr"] = {"Хорват"}, ["ht"] = {"Хаити", "Хаитийн Креол"}, ["hu"] = {"Унгар"}, ["hy"] = {"Армени"}, ["hz"] = {"Хереро"}, ["ia"] = {"Interlingua (International Auxiliary Language Association)"}, ["id"] = {"Индонез"}, ["ie"] = {"Interlingue", "Occidental"}, ["ig"] = {"Игбо"}, ["ii"] = {"Сычуаны И", "Носу"}, ["ik"] = {"Inupiaq"}, ["io"] = {"Ido"}, ["is"] = {"Исланд"}, ["it"] = {"Итали"}, ["iu"] = {"Inuktitut"}, ["ja"] = {"Япон"}, ["jv"] = {"Javanese"}, ["ka"] = {"Гүрж"}, ["kg"] = {"Конго"}, ["ki"] = {"Kikuyu", "Gikuyu"}, ["kj"] = {"Кваньяма"}, ["kk"] = {"Казах"}, ["kl"] = {"Гренланд"}, ["km"] = {"Кхмер", "Төв Кхмер"}, ["kn"] = {"Каннада"}, ["ko"] = {"Солонгос"}, ["kr"] = {"Kanuri"}, ["ks"] = {"Kashmiri"}, ["ku"] = {"Курд"}, ["kv"] = {"Коми"}, ["kw"] = {"Cornish"}, ["ky"] = {"Киргиз"}, ["la"] = {"Латин"}, ["lb"] = {"Люксембург"}, ["lg"] = {"Ганда", "Луганда"}, ["li"] = {"Лимбург"}, ["ln"] = {"Лингала"}, ["lo"] = {"Лаос"}, ["lt"] = {"Литва"}, ["lu"] = {"Luba-Katanga"}, ["lv"] = {"Латви"}, ["mg"] = {"Малагас"}, ["mh"] = {"Маршалл"}, ["mi"] = {"Маори"}, ["mk"] = {"Македон"}, ["ml"] = {"Malayalam"}, ["mn"] = {"Монгол"}, ["mr"] = {"Марати"}, ["ms"] = {"Малай"}, ["mt"] = {"Мальта"}, ["my"] = {"Бирм"}, ["na"] = {"Науру"}, ["nb"] = {"Норвегийн Бүкмол"}, ["nd"] = {"North Ndebele"}, ["ne"] = {"Балба"}, ["ng"] = {"Ndonga"}, ["nl"] = {"Нидерланд", "Flemish"}, ["nn"] = {"Норвегийн Нюнорск"}, ["no"] = {"Норвеги"}, ["nr"] = {"Өмнөд Ндебеле"}, ["nv"] = {"Navajo", "Navaho"}, ["ny"] = {"Ньянжа", "Чева", "Чичева"}, ["oc"] = {"Окситан"}, ["oj"] = {"Ojibwa"}, ["om"] = {"Оромо"}, ["or"] = {"Oriya (macrolanguage)", "Odia (macrolanguage)"}, ["os"] = {"Осети", "Осет"}, ["pa"] = {"Панжаби", "Пунжаби"}, ["pi"] = {"Pali"}, ["pl"] = {"Польш"}, ["ps"] = {"Пуштун", "Паштун"}, ["pt"] = {"Португал"}, ["qu"] = {"Кечуа"}, ["rm"] = {"Руманш"}, ["rn"] = {"Рунди"}, ["ro"] = {"Румын", "Молдав"}, ["ru"] = {"Орос"}, ["rw"] = {"Киняруанда"}, ["sa"] = {"Санскрит"}, ["sc"] = {"Сардини"}, ["sd"] = {"Синди"}, ["se"] = {"Хойд Сами"}, ["sg"] = {"Санго"}, ["sh"] = {"Серби-Хорват"}, ["si"] = {"Синхал"}, ["sk"] = {"Словак"}, ["sl"] = {"Словени"}, ["sm"] = {"Самоа"}, ["sn"] = {"Шона"}, ["so"] = {"Сомали"}, ["sq"] = {"Албани"}, ["sr"] = {"Серби"}, ["ss"] = {"Свати"}, ["st"] = {"Өмнөд Сото"}, ["su"] = {"Sundanese"}, ["sv"] = {"Швед"}, ["sw"] = {"Свахили"}, ["ta"] = {"Тамил"}, ["te"] = {"Телүгү"}, ["tg"] = {"Тажик"}, ["th"] = {"Тай"}, ["ti"] = {"Тигриня"}, ["tk"] = {"Туркмен"}, ["tl"] = {"Тагалог"}, ["tn"] = {"Тсвана"}, ["to"] = {"Tonga (Tonga Islands)"}, ["tr"] = {"Турк"}, ["ts"] = {"Тсонга"}, ["tt"] = {"Татар"}, ["tw"] = {"Twi"}, ["ty"] = {"Tahitian"}, ["ug"] = {"Уйгур"}, ["uk"] = {"Украин"}, ["ur"] = {"Урду"}, ["uz"] = {"Узбек"}, ["ve"] = {"Венда"}, ["vi"] = {"Вьетнам"}, ["vo"] = {"Volapük"}, ["wa"] = {"Walloon"}, ["wo"] = {"Wolof"}, ["xh"] = {"Коса"}, ["yi"] = {"Идиш"}, ["yo"] = {"Ёруба"}, ["za"] = {"Жуан"}, ["zh"] = {"Хятад"}, ["zu"] = {"Зулу"}, ["aaa"] = {"Ghotuo"}, ["aab"] = {"Alumu-Tesu"}, ["aac"] = {"Ari"}, ["aad"] = {"Amal"}, ["aae"] = {"Arbëreshë Albanian"}, ["aaf"] = {"Aranadan"}, ["aag"] = {"Ambrak"}, ["aah"] = {"Abu' Arapesh"}, ["aai"] = {"Arifama-Miniafia"}, ["aak"] = {"Ankave"}, ["aal"] = {"Afade"}, ["aan"] = {"Anambé"}, ["aao"] = {"Algerian Saharan Arabic"}, ["aap"] = {"Pará Arára"}, ["aaq"] = {"Eastern Abnaki"}, ["aas"] = {"Aasáx"}, ["aat"] = {"Arvanitika Albanian"}, ["aau"] = {"Abau"}, ["aav"] = {"Austro-Asiatic languages"}, ["aaw"] = {"Solong"}, ["aax"] = {"Mandobo Atas"}, ["aaz"] = {"Amarasi"}, ["aba"] = {"Abé"}, ["abb"] = {"Bankon"}, ["abc"] = {"Ambala Ayta"}, ["abd"] = {"Manide"}, ["abe"] = {"Western Abnaki"}, ["abf"] = {"Abai Sungai"}, ["abg"] = {"Abaga"}, ["abh"] = {"Tajiki Arabic"}, ["abi"] = {"Abidji"}, ["abj"] = {"Aka-Bea"}, ["abl"] = {"Lampung Nyo"}, ["abm"] = {"Abanyom"}, ["abn"] = {"Abua"}, ["abo"] = {"Abon"}, ["abp"] = {"Abellen Ayta"}, ["abq"] = {"Abaza"}, ["abr"] = {"Abron"}, ["abs"] = {"Ambonese Malay"}, ["abt"] = {"Ambulas"}, ["abu"] = {"Abure"}, ["abv"] = {"Baharna Arabic"}, ["abw"] = {"Pal"}, ["abx"] = {"Inabaknon"}, ["aby"] = {"Aneme Wake"}, ["abz"] = {"Abui"}, ["aca"] = {"Achagua"}, ["acb"] = {"Áncá"}, ["acd"] = {"Gikyode"}, ["ace"] = {"Achinese"}, ["acf"] = {"Saint Lucian Creole French"}, ["ach"] = {"Acoli"}, ["aci"] = {"Aka-Cari"}, ["ack"] = {"Aka-Kora"}, ["acl"] = {"Akar-Bale"}, ["acm"] = {"Mesopotamian Arabic"}, ["acn"] = {"Achang"}, ["acp"] = {"Eastern Acipa"}, ["acq"] = {"Ta'izzi-Adeni Arabic"}, ["acr"] = {"Achi"}, ["acs"] = {"Acroá"}, ["act"] = {"Achterhoeks"}, ["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"}, ["acv"] = {"Achumawi"}, ["acw"] = {"Hijazi Arabic"}, ["acx"] = {"Omani Arabic"}, ["acy"] = {"Cypriot Arabic"}, ["acz"] = {"Acheron"}, ["ada"] = {"Adangme"}, ["adb"] = {"Atauran"}, ["add"] = {"Lidzonka", "Dzodinka"}, ["ade"] = {"Adele"}, ["adf"] = {"Dhofari Arabic"}, ["adg"] = {"Andegerebinha"}, ["adh"] = {"Adhola"}, ["adi"] = {"Adi"}, ["adj"] = {"Adioukrou"}, ["adl"] = {"Galo"}, ["adn"] = {"Adang"}, ["ado"] = {"Abu"}, ["adq"] = {"Adangbe"}, ["adr"] = {"Adonara"}, ["ads"] = {"Adamorobe Sign Language"}, ["adt"] = {"Adnyamathanha"}, ["adu"] = {"Aduge"}, ["adw"] = {"Amundava"}, ["adx"] = {"Amdo Tibetan"}, ["ady"] = {"Adyghe", "Adygei"}, ["adz"] = {"Adzera"}, ["aea"] = {"Areba"}, ["aeb"] = {"Tunisian Arabic"}, ["aec"] = {"Saidi Arabic"}, ["aed"] = {"Argentine Sign Language"}, ["aee"] = {"Northeast Pashai", "Northeast Pashayi"}, ["aek"] = {"Haeke"}, ["ael"] = {"Ambele"}, ["aem"] = {"Arem"}, ["aen"] = {"Armenian Sign Language"}, ["aeq"] = {"Aer"}, ["aer"] = {"Eastern Arrernte"}, ["aes"] = {"Alsea"}, ["aeu"] = {"Akeu"}, ["aew"] = {"Ambakich"}, ["aey"] = {"Amele"}, ["aez"] = {"Aeka"}, ["afa"] = {"Afro-Asiatic languages"}, ["afb"] = {"Gulf Arabic"}, ["afd"] = {"Andai"}, ["afe"] = {"Putukwam"}, ["afg"] = {"Afghan Sign Language"}, ["afh"] = {"Afrihili"}, ["afi"] = {"Akrukay", "Chini"}, ["afk"] = {"Nanubae"}, ["afn"] = {"Defaka"}, ["afo"] = {"Eloyi"}, ["afp"] = {"Tapei"}, ["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"}, ["aft"] = {"Afitti"}, ["afu"] = {"Awutu"}, ["afz"] = {"Obokuitai"}, ["aga"] = {"Aguano"}, ["agb"] = {"Legbo"}, ["agc"] = {"Agatu"}, ["agd"] = {"Agarabi"}, ["age"] = {"Angal"}, ["agf"] = {"Arguni"}, ["agg"] = {"Angor"}, ["agh"] = {"Ngelima"}, ["agi"] = {"Agariya"}, ["agj"] = {"Argobba"}, ["agk"] = {"Isarog Agta"}, ["agl"] = {"Fembe"}, ["agm"] = {"Angaataha"}, ["agn"] = {"Agutaynen"}, ["ago"] = {"Tainae"}, ["agq"] = {"Aghem"}, ["agr"] = {"Aguaruna"}, ["ags"] = {"Esimbi"}, ["agt"] = {"Central Cagayan Agta"}, ["agu"] = {"Aguacateco"}, ["agv"] = {"Remontado Dumagat"}, ["agw"] = {"Kahua"}, ["agx"] = {"Агуль"}, ["agy"] = {"Southern Alta"}, ["agz"] = {"Mt. Iriga Agta"}, ["aha"] = {"Ahanta"}, ["ahb"] = {"Axamb"}, ["ahg"] = {"Qimant"}, ["ahh"] = {"Aghu"}, ["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"}, ["ahk"] = {"Akha"}, ["ahl"] = {"Igo"}, ["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"}, ["ahn"] = {"Àhàn"}, ["aho"] = {"Ahom"}, ["ahp"] = {"Aproumu Aizi"}, ["ahr"] = {"Ahirani"}, ["ahs"] = {"Ashe"}, ["aht"] = {"Ahtena"}, ["aia"] = {"Arosi"}, ["aib"] = {"Ainu (China)"}, ["aic"] = {"Ainbai"}, ["aid"] = {"Alngith"}, ["aie"] = {"Amara"}, ["aif"] = {"Agi"}, ["aig"] = {"Antigua and Barbuda Creole English"}, ["aih"] = {"Ai-Cham"}, ["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"}, ["aij"] = {"Lishanid Noshan"}, ["aik"] = {"Ake"}, ["ail"] = {"Aimele"}, ["aim"] = {"Aimol"}, ["ain"] = {"Ainu (Japan)"}, ["aio"] = {"Aiton"}, ["aip"] = {"Burumakok"}, ["aiq"] = {"Aimaq"}, ["air"] = {"Airoran"}, ["ait"] = {"Arikem"}, ["aiw"] = {"Aari"}, ["aix"] = {"Aighon"}, ["aiy"] = {"Ali"}, ["aja"] = {"Aja (South Sudan)"}, ["ajg"] = {"Aja (Benin)"}, ["aji"] = {"Ajië"}, ["ajn"] = {"Andajin"}, ["ajp"] = {"South Levantine Arabic"}, ["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"}, ["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"}, ["ajw"] = {"Ajawa"}, ["ajz"] = {"Amri Karbi"}, ["akb"] = {"Batak Angkola"}, ["akc"] = {"Mpur"}, ["akd"] = {"Ukpet-Ehom"}, ["ake"] = {"Akawaio"}, ["akf"] = {"Akpa"}, ["akg"] = {"Anakalangu"}, ["akh"] = {"Angal Heneng"}, ["aki"] = {"Aiome"}, ["akj"] = {"Aka-Jeru"}, ["akk"] = {"Akkadian"}, ["akl"] = {"Aklanon"}, ["akm"] = {"Aka-Bo"}, ["ako"] = {"Akurio"}, ["akp"] = {"Siwu"}, ["akq"] = {"Ak"}, ["akr"] = {"Araki"}, ["aks"] = {"Akaselem"}, ["akt"] = {"Akolet"}, ["aku"] = {"Akum"}, ["akv"] = {"Akhvakh"}, ["akw"] = {"Akwa"}, ["akx"] = {"Aka-Kede"}, ["aky"] = {"Aka-Kol"}, ["akz"] = {"Alabama"}, ["ala"] = {"Alago"}, ["alc"] = {"Qawasqar"}, ["ald"] = {"Alladian"}, ["ale"] = {"Aleut"}, ["alf"] = {"Alege"}, ["alg"] = {"Algonquian languages"}, ["alh"] = {"Alawa"}, ["ali"] = {"Amaimon"}, ["alj"] = {"Alangan"}, ["alk"] = {"Alak"}, ["all"] = {"Allar"}, ["alm"] = {"Amblong"}, ["aln"] = {"Gheg Albanian"}, ["alo"] = {"Larike-Wakasihu"}, ["alp"] = {"Alune"}, ["alq"] = {"Algonquin"}, ["alr"] = {"Alutor"}, ["als"] = {"Tosk Albanian"}, ["alt"] = {"Өмнөд Алтай"}, ["alu"] = {"'Are'are"}, ["alv"] = {"Atlantic-Congo languages"}, ["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"}, ["alx"] = {"Amol"}, ["aly"] = {"Alyawarr"}, ["alz"] = {"Alur"}, ["ama"] = {"Amanayé"}, ["amb"] = {"Ambo"}, ["amc"] = {"Amahuaca"}, ["ame"] = {"Yanesha'"}, ["amf"] = {"Hamer-Banna"}, ["amg"] = {"Amurdak"}, ["ami"] = {"Amis"}, ["amj"] = {"Amdang"}, ["amk"] = {"Ambai"}, ["aml"] = {"War-Jaintia"}, ["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"}, ["amn"] = {"Amanab"}, ["amo"] = {"Amo"}, ["amp"] = {"Alamblak"}, ["amq"] = {"Amahai"}, ["amr"] = {"Amarakaeri"}, ["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"}, ["amt"] = {"Amto"}, ["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"}, ["amv"] = {"Ambelau"}, ["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"}, ["amx"] = {"Anmatyerre"}, ["amy"] = {"Ami"}, ["amz"] = {"Atampaya"}, ["ana"] = {"Andaqui"}, ["anb"] = {"Andoa"}, ["anc"] = {"Ngas"}, ["and"] = {"Ansus"}, ["ane"] = {"Xârâcùù"}, ["anf"] = {"Animere"}, ["ang"] = {"Хуучин Англи (ca. 450-1100)"}, ["anh"] = {"Nend"}, ["ani"] = {"Andi"}, ["anj"] = {"Anor"}, ["ank"] = {"Goemai"}, ["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"}, ["anm"] = {"Anal"}, ["ann"] = {"Obolo"}, ["ano"] = {"Andoque"}, ["anp"] = {"Angika"}, ["anq"] = {"Jarawa (India)"}, ["anr"] = {"Andh"}, ["ans"] = {"Anserma"}, ["ant"] = {"Antakarinya", "Antikarinya"}, ["anu"] = {"Anuak"}, ["anv"] = {"Denya"}, ["anw"] = {"Anaang"}, ["anx"] = {"Andra-Hus"}, ["any"] = {"Anyin"}, ["anz"] = {"Anem"}, ["aoa"] = {"Angolar"}, ["aob"] = {"Abom"}, ["aoc"] = {"Pemon"}, ["aod"] = {"Andarum"}, ["aoe"] = {"Angal Enen"}, ["aof"] = {"Bragat"}, ["aog"] = {"Angoram"}, ["aoi"] = {"Anindilyakwa"}, ["aoj"] = {"Mufian"}, ["aok"] = {"Arhö"}, ["aol"] = {"Alor"}, ["aom"] = {"Ömie"}, ["aon"] = {"Bumbita Arapesh"}, ["aor"] = {"Aore"}, ["aos"] = {"Taikat"}, ["aot"] = {"Atong (India)", "A'tong"}, ["aou"] = {"A'ou"}, ["aox"] = {"Atorada"}, ["aoz"] = {"Uab Meto"}, ["apa"] = {"Apache languages"}, ["apb"] = {"Sa'a"}, ["apc"] = {"North Levantine Arabic"}, ["apd"] = {"Sudanese Arabic"}, ["ape"] = {"Bukiyip"}, ["apf"] = {"Pahanan Agta"}, ["apg"] = {"Ampanang"}, ["aph"] = {"Athpariya"}, ["api"] = {"Apiaká"}, ["apj"] = {"Jicarilla Apache"}, ["apk"] = {"Kiowa Apache"}, ["apl"] = {"Lipan Apache"}, ["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"}, ["apn"] = {"Apinayé"}, ["apo"] = {"Ambul"}, ["app"] = {"Apma"}, ["apq"] = {"A-Pucikwar"}, ["apr"] = {"Arop-Lokep"}, ["aps"] = {"Arop-Sissano"}, ["apt"] = {"Apatani"}, ["apu"] = {"Apurinã"}, ["apv"] = {"Alapmunte"}, ["apw"] = {"Western Apache"}, ["apx"] = {"Aputai"}, ["apy"] = {"Apalaí"}, ["apz"] = {"Safeyoka"}, ["aqa"] = {"Alacalufan languages"}, ["aqc"] = {"Archi"}, ["aqd"] = {"Ampari Dogon"}, ["aqg"] = {"Arigidi"}, ["aqk"] = {"Aninka"}, ["aql"] = {"Algic languages"}, ["aqm"] = {"Atohwaim"}, ["aqn"] = {"Northern Alta"}, ["aqp"] = {"Atakapa"}, ["aqr"] = {"Arhâ"}, ["aqt"] = {"Angaité"}, ["aqz"] = {"Akuntsu"}, ["arb"] = {"Стандарт Араб"}, ["arc"] = {"Official Aramaic (700-300 BCE)", "Imperial Aramaic (700-300 BCE)"}, ["ard"] = {"Arabana"}, ["are"] = {"Western Arrarnta"}, ["arh"] = {"Arhuaco"}, ["ari"] = {"Arikara"}, ["arj"] = {"Arapaso"}, ["ark"] = {"Arikapú"}, ["arl"] = {"Arabela"}, ["arn"] = {"Mapudungun", "Mapuche"}, ["aro"] = {"Araona"}, ["arp"] = {"Arapaho"}, ["arq"] = {"Algerian Arabic"}, ["arr"] = {"Karo (Brazil)"}, ["ars"] = {"Najdi Arabic"}, ["art"] = {"Artificial languages"}, ["aru"] = {"Aruá (Amazonas State)", "Arawá"}, ["arv"] = {"Arbore"}, ["arw"] = {"Arawak"}, ["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"}, ["ary"] = {"Moroccan Arabic"}, ["arz"] = {"Египетийн Араб"}, ["asa"] = {"Asu (Tanzania)"}, ["asb"] = {"Assiniboine"}, ["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"}, ["ase"] = {"American Sign Language"}, ["asf"] = {"Auslan", "Australian Sign Language"}, ["asg"] = {"Cishingini"}, ["ash"] = {"Abishira"}, ["asi"] = {"Buruwai"}, ["asj"] = {"Sari"}, ["ask"] = {"Ashkun"}, ["asl"] = {"Asilulu"}, ["asn"] = {"Xingú Asuriní"}, ["aso"] = {"Dano"}, ["asp"] = {"Algerian Sign Language"}, ["asq"] = {"Austrian Sign Language"}, ["asr"] = {"Asuri"}, ["ass"] = {"Ipulo"}, ["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"}, ["asu"] = {"Tocantins Asurini"}, ["asv"] = {"Asoa"}, ["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"}, ["asx"] = {"Muratayak"}, ["asy"] = {"Yaosakor Asmat"}, ["asz"] = {"As"}, ["ata"] = {"Pele-Ata"}, ["atb"] = {"Zaiwa"}, ["atc"] = {"Atsahuaca"}, ["atd"] = {"Ata Manobo"}, ["ate"] = {"Atemble"}, ["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"}, ["ath"] = {"Athapascan languages"}, ["ati"] = {"Attié"}, ["atj"] = {"Atikamekw"}, ["atk"] = {"Ati"}, ["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"}, ["atm"] = {"Ata"}, ["atn"] = {"Ashtiani"}, ["ato"] = {"Atong (Cameroon)"}, ["atp"] = {"Pudtol Atta"}, ["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"}, ["atr"] = {"Waimiri-Atroari"}, ["ats"] = {"Gros Ventre"}, ["att"] = {"Pamplona Atta"}, ["atu"] = {"Reel"}, ["atv"] = {"Northern Altai"}, ["atw"] = {"Atsugewi"}, ["atx"] = {"Arutani"}, ["aty"] = {"Aneityum"}, ["atz"] = {"Arta"}, ["aua"] = {"Asumboa"}, ["aub"] = {"Alugu"}, ["auc"] = {"Waorani"}, ["aud"] = {"Anuta"}, ["auf"] = {"Arauan languages"}, ["aug"] = {"Aguna"}, ["auh"] = {"Aushi"}, ["aui"] = {"Anuki"}, ["auj"] = {"Awjilah"}, ["auk"] = {"Heyo"}, ["aul"] = {"Aulua"}, ["aum"] = {"Asu (Nigeria)"}, ["aun"] = {"Molmo One"}, ["auo"] = {"Auyokawa"}, ["aup"] = {"Makayam"}, ["auq"] = {"Anus", "Korur"}, ["aur"] = {"Aruek"}, ["aus"] = {"Australian languages"}, ["aut"] = {"Austral"}, ["auu"] = {"Auye"}, ["auw"] = {"Awyi"}, ["aux"] = {"Aurá"}, ["auy"] = {"Awiyaana"}, ["auz"] = {"Uzbeki Arabic"}, ["avb"] = {"Avau"}, ["avd"] = {"Alviri-Vidari"}, ["avi"] = {"Avikam"}, ["avk"] = {"Kotava"}, ["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"}, ["avm"] = {"Angkamuthi"}, ["avn"] = {"Avatime"}, ["avo"] = {"Agavotaguerra"}, ["avs"] = {"Aushiri"}, ["avt"] = {"Au"}, ["avu"] = {"Avokaya"}, ["avv"] = {"Avá-Canoeiro"}, ["awa"] = {"Awadhi"}, ["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"}, ["awc"] = {"Cicipu"}, ["awd"] = {"Arawakan languages"}, ["awe"] = {"Awetí"}, ["awg"] = {"Anguthimri"}, ["awh"] = {"Awbono"}, ["awi"] = {"Aekyom"}, ["awk"] = {"Awabakal"}, ["awm"] = {"Arawum"}, ["awn"] = {"Awngi"}, ["awo"] = {"Awak"}, ["awr"] = {"Awera"}, ["aws"] = {"South Awyu"}, ["awt"] = {"Araweté"}, ["awu"] = {"Central Awyu"}, ["awv"] = {"Jair Awyu"}, ["aww"] = {"Awun"}, ["awx"] = {"Awara"}, ["awy"] = {"Edera Awyu"}, ["axb"] = {"Abipon"}, ["axe"] = {"Ayerrerenge"}, ["axg"] = {"Mato Grosso Arára"}, ["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"}, ["axl"] = {"Lower Southern Aranda"}, ["axm"] = {"Middle Armenian"}, ["axx"] = {"Xârâgurè"}, ["aya"] = {"Awar"}, ["ayb"] = {"Ayizo Gbe"}, ["ayc"] = {"Southern Aymara"}, ["ayd"] = {"Ayabadhu"}, ["aye"] = {"Ayere"}, ["ayg"] = {"Ginyanga"}, ["ayh"] = {"Hadrami Arabic"}, ["ayi"] = {"Leyigha"}, ["ayk"] = {"Akuku"}, ["ayl"] = {"Libyan Arabic"}, ["ayn"] = {"Sanaani Arabic"}, ["ayo"] = {"Ayoreo"}, ["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"}, ["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"}, ["ayr"] = {"Central Aymara"}, ["ays"] = {"Sorsogon Ayta"}, ["ayt"] = {"Magbukun Ayta"}, ["ayu"] = {"Ayu"}, ["ayz"] = {"Mai Brat"}, ["aza"] = {"Azha"}, ["azb"] = {"South Azerbaijani"}, ["azc"] = {"Uto-Aztecan languages"}, ["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"}, ["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"}, ["azj"] = {"North Azerbaijani"}, ["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"}, ["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"}, ["azo"] = {"Awing"}, ["azt"] = {"Faire Atta"}, ["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"}, ["baa"] = {"Babatana"}, ["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"}, ["bac"] = {"Badui"}, ["bad"] = {"Banda languages"}, ["bae"] = {"Baré"}, ["baf"] = {"Nubaca"}, ["bag"] = {"Tuki"}, ["bah"] = {"Bahamas Creole English"}, ["bai"] = {"Bamileke languages"}, ["baj"] = {"Barakai"}, ["bal"] = {"Baluchi"}, ["ban"] = {"Бали"}, ["bao"] = {"Waimaha"}, ["bap"] = {"Bantawa"}, ["bar"] = {"Бавари"}, ["bas"] = {"Basa (Cameroon)"}, ["bat"] = {"Baltic languages"}, ["bau"] = {"Bada (Nigeria)"}, ["bav"] = {"Vengo"}, ["baw"] = {"Bambili-Bambui"}, ["bax"] = {"Bamun"}, ["bay"] = {"Batuley"}, ["bba"] = {"Baatonum"}, ["bbb"] = {"Barai"}, ["bbc"] = {"Batak Toba"}, ["bbd"] = {"Bau"}, ["bbe"] = {"Bangba"}, ["bbf"] = {"Baibai"}, ["bbg"] = {"Barama"}, ["bbh"] = {"Bugan"}, ["bbi"] = {"Barombi"}, ["bbj"] = {"Ghomálá'"}, ["bbk"] = {"Babanki"}, ["bbl"] = {"Bats"}, ["bbm"] = {"Babango"}, ["bbn"] = {"Uneapa"}, ["bbo"] = {"Northern Bobo Madaré", "Konabéré"}, ["bbp"] = {"West Central Banda"}, ["bbq"] = {"Bamali"}, ["bbr"] = {"Girawa"}, ["bbs"] = {"Bakpinka"}, ["bbt"] = {"Mburku"}, ["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"}, ["bbv"] = {"Karnai"}, ["bbw"] = {"Baba"}, ["bbx"] = {"Bubia"}, ["bby"] = {"Befang"}, ["bca"] = {"Central Bai"}, ["bcb"] = {"Bainouk-Samik"}, ["bcc"] = {"Southern Balochi"}, ["bcd"] = {"North Babar"}, ["bce"] = {"Bamenyam"}, ["bcf"] = {"Bamu"}, ["bcg"] = {"Baga Pokur"}, ["bch"] = {"Bariai"}, ["bci"] = {"Baoulé"}, ["bcj"] = {"Bardi"}, ["bck"] = {"Bunuba"}, ["bcl"] = {"Central Bikol"}, ["bcm"] = {"Bannoni"}, ["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"}, ["bco"] = {"Kaluli"}, ["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"}, ["bcq"] = {"Bench"}, ["bcr"] = {"Babine"}, ["bcs"] = {"Kohumono"}, ["bct"] = {"Bendi"}, ["bcu"] = {"Awad Bing"}, ["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"}, ["bcw"] = {"Bana"}, ["bcy"] = {"Bacama"}, ["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"}, ["bda"] = {"Bayot"}, ["bdb"] = {"Basap"}, ["bdc"] = {"Emberá-Baudó"}, ["bdd"] = {"Bunama"}, ["bde"] = {"Bade"}, ["bdf"] = {"Biage"}, ["bdg"] = {"Bonggi"}, ["bdh"] = {"Baka (South Sudan)"}, ["bdi"] = {"Burun"}, ["bdj"] = {"Bai (South Sudan)", "Bai"}, ["bdk"] = {"Budukh"}, ["bdl"] = {"Indonesian Bajau"}, ["bdm"] = {"Buduma"}, ["bdn"] = {"Baldemu"}, ["bdo"] = {"Morom"}, ["bdp"] = {"Bende"}, ["bdq"] = {"Bahnar"}, ["bdr"] = {"West Coast Bajau"}, ["bds"] = {"Burunge"}, ["bdt"] = {"Bokoto"}, ["bdu"] = {"Oroko"}, ["bdv"] = {"Bodo Parja"}, ["bdw"] = {"Baham"}, ["bdx"] = {"Budong-Budong"}, ["bdy"] = {"Bandjalang"}, ["bdz"] = {"Badeshi"}, ["bea"] = {"Beaver"}, ["beb"] = {"Bebele"}, ["bec"] = {"Iceve-Maci"}, ["bed"] = {"Bedoanas"}, ["bee"] = {"Byangsi"}, ["bef"] = {"Benabena"}, ["beg"] = {"Belait"}, ["beh"] = {"Biali"}, ["bei"] = {"Bekati'"}, ["bej"] = {"Beja", "Bedawiyet"}, ["bek"] = {"Bebeli"}, ["bem"] = {"Bemba (Zambia)"}, ["beo"] = {"Beami"}, ["bep"] = {"Besoa"}, ["beq"] = {"Beembe"}, ["ber"] = {"Бербер хэлнүүд"}, ["bes"] = {"Besme"}, ["bet"] = {"Guiberoua Béte"}, ["beu"] = {"Blagar"}, ["bev"] = {"Daloa Bété"}, ["bew"] = {"Betawi"}, ["bex"] = {"Jur Modo"}, ["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"}, ["bez"] = {"Bena (Tanzania)"}, ["bfa"] = {"Bari"}, ["bfb"] = {"Pauri Bareli"}, ["bfc"] = {"Panyi Bai", "Northern Bai"}, ["bfd"] = {"Bafut"}, ["bfe"] = {"Betaf", "Tena"}, ["bff"] = {"Bofi"}, ["bfg"] = {"Busang Kayan"}, ["bfh"] = {"Blafe"}, ["bfi"] = {"British Sign Language"}, ["bfj"] = {"Bafanji"}, ["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"}, ["bfl"] = {"Banda-Ndélé"}, ["bfm"] = {"Mmen"}, ["bfn"] = {"Bunak"}, ["bfo"] = {"Malba Birifor"}, ["bfp"] = {"Beba"}, ["bfq"] = {"Badaga"}, ["bfr"] = {"Bazigar"}, ["bfs"] = {"Southern Bai"}, ["bft"] = {"Balti"}, ["bfu"] = {"Gahri"}, ["bfw"] = {"Bondo"}, ["bfx"] = {"Bantayanon"}, ["bfy"] = {"Bagheli"}, ["bfz"] = {"Mahasu Pahari"}, ["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"}, ["bgb"] = {"Bobongko"}, ["bgc"] = {"Haryanvi"}, ["bgd"] = {"Rathwi Bareli"}, ["bge"] = {"Bauria"}, ["bgf"] = {"Bangandu"}, ["bgg"] = {"Bugun"}, ["bgi"] = {"Giangan"}, ["bgj"] = {"Bangolan"}, ["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"}, ["bgl"] = {"Bo (Laos)"}, ["bgn"] = {"Western Balochi"}, ["bgo"] = {"Baga Koga"}, ["bgp"] = {"Eastern Balochi"}, ["bgq"] = {"Bagri"}, ["bgr"] = {"Bawm Chin"}, ["bgs"] = {"Tagabawa"}, ["bgt"] = {"Bughotu"}, ["bgu"] = {"Mbongno"}, ["bgv"] = {"Warkay-Bipim"}, ["bgw"] = {"Bhatri"}, ["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"}, ["bgy"] = {"Benggoi"}, ["bgz"] = {"Banggai"}, ["bha"] = {"Bharia"}, ["bhb"] = {"Bhili"}, ["bhc"] = {"Biga"}, ["bhd"] = {"Bhadrawahi"}, ["bhe"] = {"Bhaya"}, ["bhf"] = {"Odiai"}, ["bhg"] = {"Binandere"}, ["bhh"] = {"Bukharic"}, ["bhi"] = {"Bhilali"}, ["bhj"] = {"Bahing"}, ["bhl"] = {"Bimin"}, ["bhm"] = {"Bathari"}, ["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"}, ["bho"] = {"Bhojpuri"}, ["bhp"] = {"Bima"}, ["bhq"] = {"Tukang Besi South"}, ["bhr"] = {"Bara Malagasy"}, ["bhs"] = {"Buwal"}, ["bht"] = {"Bhattiyali"}, ["bhu"] = {"Bhunjia"}, ["bhv"] = {"Bahau"}, ["bhw"] = {"Biak"}, ["bhx"] = {"Bhalay"}, ["bhy"] = {"Bhele"}, ["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"}, ["bia"] = {"Badimaya"}, ["bib"] = {"Bissa", "Bisa"}, ["bid"] = {"Bidiyo"}, ["bie"] = {"Bepour"}, ["bif"] = {"Biafada"}, ["big"] = {"Biangai"}, ["bik"] = {"Bikol"}, ["bil"] = {"Bile"}, ["bim"] = {"Bimoba"}, ["bin"] = {"Bini", "Edo"}, ["bio"] = {"Nai"}, ["bip"] = {"Bila"}, ["biq"] = {"Bipi"}, ["bir"] = {"Bisorio"}, ["bit"] = {"Berinomo"}, ["biu"] = {"Biete"}, ["biv"] = {"Southern Birifor"}, ["biw"] = {"Kol (Cameroon)"}, ["bix"] = {"Bijori"}, ["biy"] = {"Birhor"}, ["biz"] = {"Baloi"}, ["bja"] = {"Budza"}, ["bjb"] = {"Banggarla"}, ["bjc"] = {"Bariji"}, ["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"}, ["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"}, ["bjg"] = {"Bidyogo"}, ["bjh"] = {"Bahinemo"}, ["bji"] = {"Burji"}, ["bjj"] = {"Kanauji"}, ["bjk"] = {"Barok"}, ["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"}, ["bjm"] = {"Bajelani"}, ["bjn"] = {"Banjar"}, ["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"}, ["bjp"] = {"Fanamaket"}, ["bjr"] = {"Binumarien"}, ["bjs"] = {"Bajan"}, ["bjt"] = {"Balanta-Ganja"}, ["bju"] = {"Busuu"}, ["bjv"] = {"Bedjond"}, ["bjw"] = {"Bakwé"}, ["bjx"] = {"Banao Itneg"}, ["bjy"] = {"Bayali"}, ["bjz"] = {"Baruga"}, ["bka"] = {"Kyak"}, ["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"}, ["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"}, ["bkf"] = {"Beeke"}, ["bkg"] = {"Buraka"}, ["bkh"] = {"Bakoko"}, ["bki"] = {"Baki"}, ["bkj"] = {"Pande"}, ["bkk"] = {"Brokskat"}, ["bkl"] = {"Berik"}, ["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"}, ["bkn"] = {"Bukitan"}, ["bko"] = {"Kwa'"}, ["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"}, ["bkq"] = {"Bakairí"}, ["bkr"] = {"Bakumpai"}, ["bks"] = {"Northern Sorsoganon"}, ["bkt"] = {"Boloki"}, ["bku"] = {"Buhid"}, ["bkv"] = {"Bekwarra"}, ["bkw"] = {"Bekwel"}, ["bkx"] = {"Baikeno"}, ["bky"] = {"Bokyi"}, ["bkz"] = {"Bungku"}, ["bla"] = {"Siksika"}, ["blb"] = {"Bilua"}, ["blc"] = {"Bella Coola"}, ["bld"] = {"Bolango"}, ["ble"] = {"Balanta-Kentohe"}, ["blf"] = {"Buol"}, ["blh"] = {"Kuwaa"}, ["bli"] = {"Bolia"}, ["blj"] = {"Bolongan"}, ["blk"] = {"Pa'o Karen", "Pa'O"}, ["bll"] = {"Biloxi"}, ["blm"] = {"Beli (South Sudan)"}, ["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"}, ["blo"] = {"Anii"}, ["blp"] = {"Blablanga"}, ["blq"] = {"Baluan-Pam"}, ["blr"] = {"Blang"}, ["bls"] = {"Balaesang"}, ["blt"] = {"Tai Dam"}, ["blv"] = {"Kibala", "Bolo"}, ["blw"] = {"Balangao"}, ["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"}, ["bly"] = {"Notre"}, ["blz"] = {"Balantak"}, ["bma"] = {"Lame"}, ["bmb"] = {"Bembe"}, ["bmc"] = {"Biem"}, ["bmd"] = {"Baga Manduri"}, ["bme"] = {"Limassa"}, ["bmf"] = {"Bom-Kim"}, ["bmg"] = {"Bamwe"}, ["bmh"] = {"Kein"}, ["bmi"] = {"Bagirmi"}, ["bmj"] = {"Bote-Majhi"}, ["bmk"] = {"Ghayavi"}, ["bml"] = {"Bomboli"}, ["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"}, ["bmo"] = {"Bambalang"}, ["bmp"] = {"Bulgebi"}, ["bmq"] = {"Bomu"}, ["bmr"] = {"Muinane"}, ["bms"] = {"Bilma Kanuri"}, ["bmt"] = {"Biao Mon"}, ["bmu"] = {"Somba-Siawari"}, ["bmv"] = {"Bum"}, ["bmw"] = {"Bomwali"}, ["bmx"] = {"Baimak"}, ["bmz"] = {"Baramu"}, ["bna"] = {"Bonerate"}, ["bnb"] = {"Bookan"}, ["bnc"] = {"Bontok"}, ["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"}, ["bne"] = {"Bintauna"}, ["bnf"] = {"Masiwang"}, ["bng"] = {"Benga"}, ["bni"] = {"Bangi"}, ["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"}, ["bnk"] = {"Bierebo"}, ["bnl"] = {"Boon"}, ["bnm"] = {"Batanga"}, ["bnn"] = {"Bunun"}, ["bno"] = {"Bantoanon"}, ["bnp"] = {"Bola"}, ["bnq"] = {"Bantik"}, ["bnr"] = {"Butmas-Tur"}, ["bns"] = {"Bundeli"}, ["bnt"] = {"Bantu languages"}, ["bnu"] = {"Bentong"}, ["bnv"] = {"Bonerif", "Beneraf", "Edwas"}, ["bnw"] = {"Bisis"}, ["bnx"] = {"Bangubangu"}, ["bny"] = {"Bintulu"}, ["bnz"] = {"Beezen"}, ["boa"] = {"Bora"}, ["bob"] = {"Aweer"}, ["boe"] = {"Mundabli"}, ["bof"] = {"Bolon"}, ["bog"] = {"Bamako Sign Language"}, ["boh"] = {"Boma"}, ["boi"] = {"Barbareño"}, ["boj"] = {"Anjam"}, ["bok"] = {"Bonjo"}, ["bol"] = {"Bole"}, ["bom"] = {"Berom"}, ["bon"] = {"Bine"}, ["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"}, ["bop"] = {"Bonkiman"}, ["boq"] = {"Bogaya"}, ["bor"] = {"Borôro"}, ["bot"] = {"Bongo"}, ["bou"] = {"Bondei"}, ["bov"] = {"Tuwuli"}, ["bow"] = {"Rema"}, ["box"] = {"Buamu"}, ["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"}, ["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"}, ["bpa"] = {"Daakaka"}, ["bpd"] = {"Banda-Banda"}, ["bpe"] = {"Bauni"}, ["bpg"] = {"Bonggo"}, ["bph"] = {"Botlikh"}, ["bpi"] = {"Bagupi"}, ["bpj"] = {"Binji"}, ["bpk"] = {"Orowe", "'Ôrôê"}, ["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"}, ["bpm"] = {"Biyom"}, ["bpn"] = {"Dzao Min"}, ["bpo"] = {"Anasi"}, ["bpp"] = {"Kaure"}, ["bpq"] = {"Banda Malay"}, ["bpr"] = {"Koronadal Blaan"}, ["bps"] = {"Sarangani Blaan"}, ["bpt"] = {"Barrow Point"}, ["bpu"] = {"Bongu"}, ["bpv"] = {"Bian Marind"}, ["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"}, ["bpx"] = {"Palya Bareli"}, ["bpy"] = {"Bishnupriya"}, ["bpz"] = {"Bilba"}, ["bqa"] = {"Tchumbuli"}, ["bqb"] = {"Bagusa"}, ["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"}, ["bqd"] = {"Bung"}, ["bqf"] = {"Baga Kaloum"}, ["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"}, ["bqh"] = {"Baima"}, ["bqi"] = {"Bakhtiari"}, ["bqj"] = {"Bandial"}, ["bqk"] = {"Banda-Mbrès"}, ["bql"] = {"Bilakura"}, ["bqm"] = {"Wumboko"}, ["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"}, ["bqo"] = {"Balo"}, ["bqp"] = {"Busa"}, ["bqq"] = {"Biritai"}, ["bqr"] = {"Burusu"}, ["bqs"] = {"Bosngun"}, ["bqt"] = {"Bamukumbit"}, ["bqu"] = {"Boguru"}, ["bqv"] = {"Koro Wachi", "Begbere-Ejar"}, ["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"}, ["bqx"] = {"Baangi"}, ["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"}, ["bqz"] = {"Bakaka"}, ["bra"] = {"Braj"}, ["brb"] = {"Lave"}, ["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"}, ["brd"] = {"Baraamu"}, ["brf"] = {"Bira"}, ["brg"] = {"Baure"}, ["brh"] = {"Brahui"}, ["bri"] = {"Mokpwe"}, ["brj"] = {"Bieria"}, ["brk"] = {"Birked"}, ["brl"] = {"Birwa"}, ["brm"] = {"Barambu"}, ["brn"] = {"Boruca"}, ["bro"] = {"Brokkat"}, ["brp"] = {"Barapasi"}, ["brq"] = {"Breri"}, ["brr"] = {"Birao"}, ["brs"] = {"Baras"}, ["brt"] = {"Bitare"}, ["bru"] = {"Eastern Bru"}, ["brv"] = {"Western Bru"}, ["brw"] = {"Bellari"}, ["brx"] = {"Bodo (India)"}, ["bry"] = {"Burui"}, ["brz"] = {"Bilbil"}, ["bsa"] = {"Abinomn"}, ["bsb"] = {"Brunei Bisaya"}, ["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"}, ["bse"] = {"Wushi"}, ["bsf"] = {"Bauchi"}, ["bsg"] = {"Bashkardi"}, ["bsh"] = {"Kati"}, ["bsi"] = {"Bassossi"}, ["bsj"] = {"Bangwinji"}, ["bsk"] = {"Burushaski"}, ["bsl"] = {"Basa-Gumna"}, ["bsm"] = {"Busami"}, ["bsn"] = {"Barasana-Eduria"}, ["bso"] = {"Buso"}, ["bsp"] = {"Baga Sitemu"}, ["bsq"] = {"Bassa"}, ["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"}, ["bss"] = {"Akoose"}, ["bst"] = {"Basketo"}, ["bsu"] = {"Bahonsuai"}, ["bsv"] = {"Baga Sobané"}, ["bsw"] = {"Baiso"}, ["bsx"] = {"Yangkam"}, ["bsy"] = {"Sabah Bisaya"}, ["bta"] = {"Bata"}, ["btc"] = {"Bati (Cameroon)"}, ["btd"] = {"Batak Dairi"}, ["bte"] = {"Gamo-Ningi"}, ["btf"] = {"Birgit"}, ["btg"] = {"Gagnoa Bété"}, ["bth"] = {"Biatah Bidayuh"}, ["bti"] = {"Burate"}, ["btj"] = {"Bacanese Malay"}, ["btk"] = {"Batak languages"}, ["btm"] = {"Batak Mandailing"}, ["btn"] = {"Ratagnon"}, ["bto"] = {"Rinconada Bikol"}, ["btp"] = {"Budibud"}, ["btq"] = {"Batek"}, ["btr"] = {"Baetora"}, ["bts"] = {"Batak Simalungun"}, ["btt"] = {"Bete-Bendi"}, ["btu"] = {"Batu"}, ["btv"] = {"Bateri"}, ["btw"] = {"Butuanon"}, ["btx"] = {"Batak Karo"}, ["bty"] = {"Bobot"}, ["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"}, ["bua"] = {"Buriat"}, ["bub"] = {"Bua"}, ["buc"] = {"Bushi"}, ["bud"] = {"Ntcham"}, ["bue"] = {"Beothuk"}, ["buf"] = {"Bushoong"}, ["bug"] = {"Buginese"}, ["buh"] = {"Younuo Bunu"}, ["bui"] = {"Bongili"}, ["buj"] = {"Basa-Gurmana"}, ["buk"] = {"Bugawac"}, ["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"}, ["bun"] = {"Sherbro"}, ["buo"] = {"Terei"}, ["bup"] = {"Busoa"}, ["buq"] = {"Brem"}, ["bus"] = {"Bokobaru"}, ["but"] = {"Bungain"}, ["buu"] = {"Budu"}, ["buv"] = {"Bun"}, ["buw"] = {"Bubi"}, ["bux"] = {"Boghom"}, ["buy"] = {"Bullom So"}, ["buz"] = {"Bukwen"}, ["bva"] = {"Barein"}, ["bvb"] = {"Bube"}, ["bvc"] = {"Baelelea"}, ["bvd"] = {"Baeggu"}, ["bve"] = {"Berau Malay"}, ["bvf"] = {"Boor"}, ["bvg"] = {"Bonkeng"}, ["bvh"] = {"Bure"}, ["bvi"] = {"Belanda Viri"}, ["bvj"] = {"Baan"}, ["bvk"] = {"Bukat"}, ["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"}, ["bvm"] = {"Bamunka"}, ["bvn"] = {"Buna"}, ["bvo"] = {"Bolgo"}, ["bvp"] = {"Bumang"}, ["bvq"] = {"Birri"}, ["bvr"] = {"Burarra"}, ["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"}, ["bvu"] = {"Bukit Malay"}, ["bvv"] = {"Baniva"}, ["bvw"] = {"Boga"}, ["bvx"] = {"Dibole"}, ["bvy"] = {"Baybayanon"}, ["bvz"] = {"Bauzi"}, ["bwa"] = {"Bwatoo"}, ["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"}, ["bwc"] = {"Bwile"}, ["bwd"] = {"Bwaidoka"}, ["bwe"] = {"Bwe Karen"}, ["bwf"] = {"Boselewa"}, ["bwg"] = {"Barwe"}, ["bwh"] = {"Bishuo"}, ["bwi"] = {"Baniwa"}, ["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"}, ["bwk"] = {"Bauwaki"}, ["bwl"] = {"Bwela"}, ["bwm"] = {"Biwat"}, ["bwn"] = {"Wunai Bunu"}, ["bwo"] = {"Boro (Ethiopia)", "Borna (Ethiopia)"}, ["bwp"] = {"Mandobo Bawah"}, ["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"}, ["bwr"] = {"Bura-Pabir"}, ["bws"] = {"Bomboma"}, ["bwt"] = {"Bafaw-Balong"}, ["bwu"] = {"Buli (Ghana)"}, ["bww"] = {"Bwa"}, ["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"}, ["bwy"] = {"Cwi Bwamu"}, ["bwz"] = {"Bwisi"}, ["bxa"] = {"Tairaha"}, ["bxb"] = {"Belanda Bor"}, ["bxc"] = {"Molengue"}, ["bxd"] = {"Pela"}, ["bxe"] = {"Birale"}, ["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"}, ["bxg"] = {"Bangala"}, ["bxh"] = {"Buhutu"}, ["bxi"] = {"Pirlatapa"}, ["bxj"] = {"Bayungu"}, ["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"}, ["bxl"] = {"Jalkunan"}, ["bxm"] = {"Mongolia Buriat"}, ["bxn"] = {"Burduna"}, ["bxo"] = {"Barikanchi"}, ["bxp"] = {"Bebil"}, ["bxq"] = {"Beele"}, ["bxr"] = {"Орос Буриад"}, ["bxs"] = {"Busam"}, ["bxu"] = {"China Buriat"}, ["bxv"] = {"Berakou"}, ["bxw"] = {"Bankagooma"}, ["bxz"] = {"Binahari"}, ["bya"] = {"Batak"}, ["byb"] = {"Bikya"}, ["byc"] = {"Ubaghara"}, ["byd"] = {"Benyadu'"}, ["bye"] = {"Pouye"}, ["byf"] = {"Bete"}, ["byg"] = {"Baygo"}, ["byh"] = {"Bhujel"}, ["byi"] = {"Buyu"}, ["byj"] = {"Bina (Nigeria)"}, ["byk"] = {"Biao"}, ["byl"] = {"Bayono"}, ["bym"] = {"Bidjara"}, ["byn"] = {"Bilin", "Blin"}, ["byo"] = {"Biyo"}, ["byp"] = {"Bumaji"}, ["byq"] = {"Basay"}, ["byr"] = {"Baruya", "Yipma"}, ["bys"] = {"Burak"}, ["byt"] = {"Berti"}, ["byv"] = {"Medumba"}, ["byw"] = {"Belhariya"}, ["byx"] = {"Qaqet"}, ["byz"] = {"Banaro"}, ["bza"] = {"Bandi"}, ["bzb"] = {"Andio"}, ["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bzd"] = {"Bribri"}, ["bze"] = {"Jenaama Bozo"}, ["bzf"] = {"Boikin"}, ["bzg"] = {"Babuza"}, ["bzh"] = {"Mapos Buang"}, ["bzi"] = {"Bisu"}, ["bzj"] = {"Belize Kriol English"}, ["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"}, ["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"}, ["bzm"] = {"Bolondo"}, ["bzn"] = {"Boano (Maluku)"}, ["bzo"] = {"Bozaba"}, ["bzp"] = {"Kemberano"}, ["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"}, ["bzr"] = {"Biri"}, ["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"}, ["bzt"] = {"Brithenig"}, ["bzu"] = {"Burmeso"}, ["bzv"] = {"Naami"}, ["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"}, ["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"}, ["bzy"] = {"Obanliku"}, ["bzz"] = {"Evant"}, ["caa"] = {"Chortí"}, ["cab"] = {"Garifuna"}, ["cac"] = {"Chuj"}, ["cad"] = {"Caddo"}, ["cae"] = {"Lehar", "Laalaa"}, ["caf"] = {"Southern Carrier"}, ["cag"] = {"Nivaclé"}, ["cah"] = {"Cahuarano"}, ["cai"] = {"Central American Indian languages"}, ["caj"] = {"Chané"}, ["cak"] = {"Kaqchikel", "Cakchiquel"}, ["cal"] = {"Carolinian"}, ["cam"] = {"Cemuhî"}, ["can"] = {"Chambri"}, ["cao"] = {"Chácobo"}, ["cap"] = {"Chipaya"}, ["caq"] = {"Car Nicobarese"}, ["car"] = {"Galibi Carib"}, ["cas"] = {"Tsimané"}, ["cau"] = {"Caucasian languages"}, ["cav"] = {"Cavineña"}, ["caw"] = {"Callawalla"}, ["cax"] = {"Chiquitano"}, ["cay"] = {"Cayuga"}, ["caz"] = {"Canichana"}, ["cba"] = {"Chibchan languages"}, ["cbb"] = {"Cabiyarí"}, ["cbc"] = {"Carapana"}, ["cbd"] = {"Carijona"}, ["cbg"] = {"Chimila"}, ["cbi"] = {"Chachi"}, ["cbj"] = {"Ede Cabe"}, ["cbk"] = {"Chavacano"}, ["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"}, ["cbn"] = {"Nyahkur"}, ["cbo"] = {"Izora"}, ["cbq"] = {"Tsucuba", "Cuba"}, ["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"}, ["cbs"] = {"Cashinahua"}, ["cbt"] = {"Chayahuita"}, ["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"}, ["cbv"] = {"Cacua"}, ["cbw"] = {"Kinabalian"}, ["cby"] = {"Carabayo"}, ["ccc"] = {"Chamicuro"}, ["ccd"] = {"Cafundo Creole"}, ["cce"] = {"Chopi"}, ["ccg"] = {"Samba Daka"}, ["cch"] = {"Atsam"}, ["ccj"] = {"Kasanga"}, ["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"}, ["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"}, ["ccn"] = {"North Caucasian languages"}, ["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"}, ["ccp"] = {"Chakma"}, ["ccr"] = {"Cacaopera"}, ["ccs"] = {"South Caucasian languages"}, ["cda"] = {"Choni"}, ["cdc"] = {"Chadic languages"}, ["cdd"] = {"Caddoan languages"}, ["cde"] = {"Chenchu"}, ["cdf"] = {"Chiru"}, ["cdh"] = {"Chambeali"}, ["cdi"] = {"Chodri"}, ["cdj"] = {"Churahi"}, ["cdm"] = {"Chepang"}, ["cdn"] = {"Chaudangsi"}, ["cdo"] = {"Min Dong Chinese"}, ["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"}, ["cds"] = {"Chadian Sign Language"}, ["cdy"] = {"Chadong"}, ["cdz"] = {"Koda"}, ["cea"] = {"Lower Chehalis"}, ["ceb"] = {"Cebuano"}, ["ceg"] = {"Chamacoco"}, ["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"}, ["cel"] = {"Celtic languages"}, ["cen"] = {"Cen"}, ["cet"] = {"Centúúm"}, ["cey"] = {"Ekai Chin"}, ["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"}, ["cfd"] = {"Cara"}, ["cfg"] = {"Como Karim"}, ["cfm"] = {"Falam Chin"}, ["cga"] = {"Changriwa"}, ["cgc"] = {"Kagayanen"}, ["cgg"] = {"Chiga"}, ["cgk"] = {"Chocangacakha"}, ["chb"] = {"Chibcha"}, ["chc"] = {"Catawba"}, ["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"}, ["chf"] = {"Tabasco Chontal"}, ["chg"] = {"Цагадайн"}, ["chh"] = {"Chinook"}, ["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"}, ["chk"] = {"Chuukese"}, ["chl"] = {"Cahuilla"}, ["chm"] = {"Mari (Russia)"}, ["chn"] = {"Chinook jargon"}, ["cho"] = {"Choctaw"}, ["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"}, ["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"}, ["chr"] = {"Cherokee"}, ["cht"] = {"Cholón"}, ["chw"] = {"Chuwabu"}, ["chx"] = {"Chantyal"}, ["chy"] = {"Cheyenne"}, ["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"}, ["cia"] = {"Cia-Cia"}, ["cib"] = {"Ci Gbe"}, ["cic"] = {"Chickasaw"}, ["cid"] = {"Chimariko"}, ["cie"] = {"Cineni"}, ["cih"] = {"Chinali"}, ["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"}, ["cim"] = {"Cimbrian"}, ["cin"] = {"Cinta Larga"}, ["cip"] = {"Chiapanec"}, ["cir"] = {"Tiri", "Haméa", "Méa"}, ["ciw"] = {"Chippewa"}, ["ciy"] = {"Chaima"}, ["cja"] = {"Western Cham"}, ["cje"] = {"Chru"}, ["cjh"] = {"Upper Chehalis"}, ["cji"] = {"Chamalal"}, ["cjk"] = {"Chokwe"}, ["cjm"] = {"Eastern Cham"}, ["cjn"] = {"Chenapian"}, ["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"}, ["cjp"] = {"Cabécar"}, ["cjs"] = {"Shor"}, ["cjv"] = {"Chuave"}, ["cjy"] = {"Jinyu Chinese"}, ["ckb"] = {"Central Kurdish"}, ["ckh"] = {"Chak"}, ["ckl"] = {"Cibak"}, ["ckm"] = {"Chakavian"}, ["ckn"] = {"Kaang Chin"}, ["cko"] = {"Anufo"}, ["ckq"] = {"Kajakse"}, ["ckr"] = {"Kairak"}, ["cks"] = {"Tayo"}, ["ckt"] = {"Чукот"}, ["cku"] = {"Koasati"}, ["ckv"] = {"Kavalan"}, ["ckx"] = {"Caka"}, ["cky"] = {"Cakfem-Mushere"}, ["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"}, ["cla"] = {"Ron"}, ["clc"] = {"Chilcotin"}, ["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"}, ["cle"] = {"Lealao Chinantec"}, ["clh"] = {"Chilisso"}, ["cli"] = {"Chakali"}, ["clj"] = {"Laitu Chin"}, ["clk"] = {"Idu-Mishmi"}, ["cll"] = {"Chala"}, ["clm"] = {"Clallam"}, ["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"}, ["clt"] = {"Lautu Chin"}, ["clu"] = {"Caluyanun"}, ["clw"] = {"Chulym"}, ["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"}, ["cma"] = {"Maa"}, ["cmc"] = {"Chamic languages"}, ["cme"] = {"Cerma"}, ["cmg"] = {"Classical Mongolian"}, ["cmi"] = {"Emberá-Chamí"}, ["cml"] = {"Campalagian"}, ["cmm"] = {"Michigamea"}, ["cmn"] = {"Умард Хятад"}, ["cmo"] = {"Central Mnong"}, ["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"}, ["cms"] = {"Messapic"}, ["cmt"] = {"Camtho"}, ["cna"] = {"Changthang"}, ["cnb"] = {"Chinbon Chin"}, ["cnc"] = {"Côông"}, ["cng"] = {"Northern Qiang"}, ["cnh"] = {"Hakha Chin", "Haka Chin"}, ["cni"] = {"Asháninka"}, ["cnk"] = {"Khumi Chin"}, ["cnl"] = {"Lalana Chinantec"}, ["cno"] = {"Con"}, ["cnp"] = {"Northern Ping Chinese", "Northern Pinghua"}, ["cnr"] = {"Монтенегро"}, ["cns"] = {"Central Asmat"}, ["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"}, ["cnu"] = {"Chenoua"}, ["cnw"] = {"Ngawn Chin"}, ["cnx"] = {"Middle Cornish"}, ["coa"] = {"Кокос Арлуудын Малай"}, ["cob"] = {"Chicomuceltec"}, ["coc"] = {"Cocopa"}, ["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"}, ["coe"] = {"Koreguaje"}, ["cof"] = {"Colorado"}, ["cog"] = {"Chong"}, ["coh"] = {"Chonyi-Dzihana-Kauma", "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma"}, ["coj"] = {"Cochimi"}, ["cok"] = {"Santa Teresa Cora"}, ["col"] = {"Columbia-Wenatchi"}, ["com"] = {"Comanche"}, ["con"] = {"Cofán"}, ["coo"] = {"Comox"}, ["cop"] = {"Coptic"}, ["coq"] = {"Coquille"}, ["cot"] = {"Caquinte"}, ["cou"] = {"Wamey"}, ["cov"] = {"Cao Miao"}, ["cow"] = {"Cowlitz"}, ["cox"] = {"Nanti"}, ["coz"] = {"Chochotec"}, ["cpa"] = {"Palantla Chinantec"}, ["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"}, ["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"}, ["cpe"] = {"English-based creoles and pidgins"}, ["cpf"] = {"French-based creoles and pidgins"}, ["cpg"] = {"Cappadocian Greek"}, ["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"}, ["cpn"] = {"Cherepon"}, ["cpo"] = {"Kpeego"}, ["cpp"] = {"Portuguese-based creoles and pidgins"}, ["cps"] = {"Capiznon"}, ["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"}, ["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"}, ["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"}, ["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"}, ["cra"] = {"Chara"}, ["crb"] = {"Island Carib"}, ["crc"] = {"Lonwolwol"}, ["crd"] = {"Coeur d'Alene"}, ["crf"] = {"Caramanta"}, ["crg"] = {"Michif"}, ["crh"] = {"Крымын татар"}, ["cri"] = {"Sãotomense"}, ["crj"] = {"Southern East Cree"}, ["crk"] = {"Plains Cree"}, ["crl"] = {"Northern East Cree"}, ["crm"] = {"Moose Cree"}, ["crn"] = {"El Nayar Cora"}, ["cro"] = {"Crow"}, ["crp"] = {"Creoles and pidgins"}, ["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"}, ["crr"] = {"Carolina Algonquian"}, ["crs"] = {"Seselwa Creole French"}, ["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"}, ["crv"] = {"Chaura"}, ["crw"] = {"Chrau"}, ["crx"] = {"Carrier"}, ["cry"] = {"Cori"}, ["crz"] = {"Cruzeño"}, ["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"}, ["csb"] = {"Kashubian"}, ["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"}, ["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"}, ["cse"] = {"Czech Sign Language"}, ["csf"] = {"Cuba Sign Language"}, ["csg"] = {"Chilean Sign Language"}, ["csh"] = {"Asho Chin"}, ["csi"] = {"Coast Miwok"}, ["csj"] = {"Songlai Chin"}, ["csk"] = {"Jola-Kasa"}, ["csl"] = {"Chinese Sign Language"}, ["csm"] = {"Central Sierra Miwok"}, ["csn"] = {"Colombian Sign Language"}, ["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"}, ["csp"] = {"Southern Ping Chinese", "Southern Pinghua"}, ["csq"] = {"Croatia Sign Language"}, ["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"}, ["css"] = {"Southern Ohlone"}, ["cst"] = {"Northern Ohlone"}, ["csu"] = {"Central Sudanic languages"}, ["csv"] = {"Sumtu Chin"}, ["csw"] = {"Swampy Cree"}, ["csx"] = {"Cambodian Sign Language"}, ["csy"] = {"Siyin Chin"}, ["csz"] = {"Coos"}, ["cta"] = {"Tataltepec Chatino"}, ["ctc"] = {"Chetco"}, ["ctd"] = {"Tedim Chin"}, ["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"}, ["ctg"] = {"Chittagonian"}, ["cth"] = {"Thaiphum Chin"}, ["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"}, ["ctm"] = {"Chitimacha"}, ["ctn"] = {"Chhintange"}, ["cto"] = {"Emberá-Catío"}, ["ctp"] = {"Western Highland Chatino"}, ["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"}, ["ctt"] = {"Wayanad Chetti"}, ["ctu"] = {"Chol"}, ["cty"] = {"Moundadan Chetty"}, ["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"}, ["cua"] = {"Cua"}, ["cub"] = {"Cubeo"}, ["cuc"] = {"Usila Chinantec"}, ["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"}, ["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"}, ["cui"] = {"Cuiba"}, ["cuj"] = {"Mashco Piro"}, ["cuk"] = {"San Blas Kuna"}, ["cul"] = {"Culina", "Kulina"}, ["cuo"] = {"Cumanagoto"}, ["cup"] = {"Cupeño"}, ["cuq"] = {"Cun"}, ["cur"] = {"Chhulung"}, ["cus"] = {"Cushitic languages"}, ["cut"] = {"Teutila Cuicatec"}, ["cuu"] = {"Tai Ya"}, ["cuv"] = {"Cuvok"}, ["cuw"] = {"Chukwa"}, ["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"}, ["cuy"] = {"Cuitlatec"}, ["cvg"] = {"Chug"}, ["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"}, ["cwa"] = {"Kabwa"}, ["cwb"] = {"Maindo"}, ["cwd"] = {"Woods Cree"}, ["cwe"] = {"Kwere"}, ["cwg"] = {"Chewong", "Cheq Wong"}, ["cwt"] = {"Kuwaataay"}, ["cya"] = {"Nopala Chatino"}, ["cyb"] = {"Cayubaba"}, ["cyo"] = {"Cuyonon"}, ["czh"] = {"Huizhou Chinese"}, ["czk"] = {"Knaanic"}, ["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"}, ["czo"] = {"Min Zhong Chinese"}, ["czt"] = {"Zotung Chin"}, ["daa"] = {"Dangaléat"}, ["dac"] = {"Dambi"}, ["dad"] = {"Marik"}, ["dae"] = {"Duupa"}, ["dag"] = {"Dagbani"}, ["dah"] = {"Gwahatike"}, ["dai"] = {"Day"}, ["daj"] = {"Dar Fur Daju"}, ["dak"] = {"Дакота"}, ["dal"] = {"Dahalo"}, ["dam"] = {"Damakawa"}, ["dao"] = {"Daai Chin"}, ["daq"] = {"Dandami Maria"}, ["dar"] = {"Дарган"}, ["das"] = {"Daho-Doo"}, ["dau"] = {"Dar Sila Daju"}, ["dav"] = {"Taita", "Dawida"}, ["daw"] = {"Davawenyo"}, ["dax"] = {"Dayi"}, ["day"] = {"Land Dayak languages"}, ["daz"] = {"Dao"}, ["dba"] = {"Bangime"}, ["dbb"] = {"Deno"}, ["dbd"] = {"Dadiya"}, ["dbe"] = {"Dabe"}, ["dbf"] = {"Edopi"}, ["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"}, ["dbi"] = {"Doka"}, ["dbj"] = {"Ida'an"}, ["dbl"] = {"Dyirbal"}, ["dbm"] = {"Duguri"}, ["dbn"] = {"Duriankere"}, ["dbo"] = {"Dulbu"}, ["dbp"] = {"Duwai"}, ["dbq"] = {"Daba"}, ["dbr"] = {"Dabarre"}, ["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"}, ["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"}, ["dbv"] = {"Dungu"}, ["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"}, ["dby"] = {"Dibiyaso"}, ["dcc"] = {"Deccan"}, ["dcr"] = {"Negerhollands"}, ["dda"] = {"Dadi Dadi"}, ["ddd"] = {"Dongotono"}, ["dde"] = {"Doondo"}, ["ddg"] = {"Fataluku"}, ["ddi"] = {"West Goodenough"}, ["ddj"] = {"Jaru"}, ["ddn"] = {"Dendi (Benin)"}, ["ddo"] = {"Dido"}, ["ddr"] = {"Dhudhuroa"}, ["dds"] = {"Donno So Dogon"}, ["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"}, ["dec"] = {"Dagik"}, ["ded"] = {"Dedua"}, ["dee"] = {"Dewoin"}, ["def"] = {"Dezfuli"}, ["deg"] = {"Degema"}, ["deh"] = {"Dehwari"}, ["dei"] = {"Demisa"}, ["dek"] = {"Dek"}, ["del"] = {"Delaware"}, ["dem"] = {"Dem"}, ["den"] = {"Слави (Атабаска)"}, ["dep"] = {"Pidgin Delaware"}, ["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"}, ["der"] = {"Deori"}, ["des"] = {"Desano"}, ["dev"] = {"Domung"}, ["dez"] = {"Dengese"}, ["dga"] = {"Southern Dagaare"}, ["dgb"] = {"Bunoge Dogon"}, ["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"}, ["dgd"] = {"Dagaari Dioula"}, ["dge"] = {"Degenan"}, ["dgg"] = {"Doga"}, ["dgh"] = {"Dghwede"}, ["dgi"] = {"Northern Dagara"}, ["dgk"] = {"Dagba"}, ["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"}, ["dgn"] = {"Dagoman"}, ["dgo"] = {"Dogri (individual language)"}, ["dgr"] = {"Dogrib", "Tłı̨chǫ"}, ["dgs"] = {"Dogoso"}, ["dgt"] = {"Ndra'ngith"}, ["dgw"] = {"Daungwurrung"}, ["dgx"] = {"Doghoro"}, ["dgz"] = {"Daga"}, ["dhd"] = {"Dhundari"}, ["dhg"] = {"Dhangu-Djangu", "Dhangu", "Djangu"}, ["dhi"] = {"Dhimal"}, ["dhl"] = {"Dhalandji"}, ["dhm"] = {"Zemba"}, ["dhn"] = {"Dhanki"}, ["dho"] = {"Dhodia"}, ["dhr"] = {"Dhargari"}, ["dhs"] = {"Dhaiso"}, ["dhu"] = {"Dhurga"}, ["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"}, ["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"}, ["dhx"] = {"Dhungaloo"}, ["dia"] = {"Dia"}, ["dib"] = {"South Central Dinka"}, ["dic"] = {"Lakota Dida"}, ["did"] = {"Didinga"}, ["dif"] = {"Dieri", "Diyari"}, ["dig"] = {"Digo", "Chidigo"}, ["dih"] = {"Kumiai"}, ["dii"] = {"Dimbong"}, ["dij"] = {"Dai"}, ["dik"] = {"Southwestern Dinka"}, ["dil"] = {"Dilling"}, ["dim"] = {"Dime"}, ["din"] = {"Dinka"}, ["dio"] = {"Dibo"}, ["dip"] = {"Northeastern Dinka"}, ["diq"] = {"Dimli (individual language)"}, ["dir"] = {"Dirim"}, ["dis"] = {"Dimasa"}, ["diu"] = {"Diriku"}, ["diw"] = {"Northwestern Dinka"}, ["dix"] = {"Dixon Reef"}, ["diy"] = {"Diuwe"}, ["diz"] = {"Ding"}, ["dja"] = {"Djadjawurrung"}, ["djb"] = {"Djinba"}, ["djc"] = {"Dar Daju Daju"}, ["djd"] = {"Djamindjung", "Ngaliwurru"}, ["dje"] = {"Zarma"}, ["djf"] = {"Djangun"}, ["dji"] = {"Djinang"}, ["djj"] = {"Djeebbana"}, ["djk"] = {"Eastern Maroon Creole", "Businenge Tongo", "Nenge"}, ["djm"] = {"Jamsay Dogon"}, ["djn"] = {"Jawoyn", "Djauan"}, ["djo"] = {"Jangkang"}, ["djr"] = {"Djambarrpuyngu"}, ["dju"] = {"Kapriman"}, ["djw"] = {"Djawi"}, ["dka"] = {"Dakpakha"}, ["dkg"] = {"Kadung"}, ["dkk"] = {"Dakka"}, ["dkr"] = {"Kuijau"}, ["dks"] = {"Southeastern Dinka"}, ["dkx"] = {"Mazagway"}, ["dlg"] = {"Dolgan"}, ["dlk"] = {"Dahalik"}, ["dlm"] = {"Dalmatian"}, ["dln"] = {"Darlong"}, ["dma"] = {"Duma"}, ["dmb"] = {"Mombo Dogon"}, ["dmc"] = {"Gavak"}, ["dmd"] = {"Madhi Madhi"}, ["dme"] = {"Dugwor"}, ["dmf"] = {"Medefaidrin"}, ["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"}, ["dmk"] = {"Domaaki"}, ["dml"] = {"Dameli"}, ["dmm"] = {"Dama"}, ["dmn"] = {"Mande languages"}, ["dmo"] = {"Kemedzung"}, ["dmr"] = {"East Damar"}, ["dms"] = {"Dampelas"}, ["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"}, ["dmv"] = {"Dumpas"}, ["dmw"] = {"Mudburra"}, ["dmx"] = {"Dema"}, ["dmy"] = {"Demta", "Sowari"}, ["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"}, ["dnd"] = {"Daonda"}, ["dne"] = {"Ndendeule"}, ["dng"] = {"Dungan"}, ["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"}, ["dnj"] = {"Dan"}, ["dnk"] = {"Dengka"}, ["dnn"] = {"Dzùùngoo"}, ["dno"] = {"Ndrulo", "Northern Lendu"}, ["dnr"] = {"Danaru"}, ["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"}, ["dnu"] = {"Danau"}, ["dnv"] = {"Danu"}, ["dnw"] = {"Western Dani"}, ["dny"] = {"Dení"}, ["doa"] = {"Dom"}, ["dob"] = {"Dobu"}, ["doc"] = {"Northern Dong"}, ["doe"] = {"Doe"}, ["dof"] = {"Domu"}, ["doh"] = {"Dong"}, ["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"}, ["dok"] = {"Dondo"}, ["dol"] = {"Doso"}, ["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"}, ["doo"] = {"Dongo"}, ["dop"] = {"Lukpa"}, ["doq"] = {"Dominican Sign Language"}, ["dor"] = {"Dori'o"}, ["dos"] = {"Dogosé"}, ["dot"] = {"Dass"}, ["dov"] = {"Dombe"}, ["dow"] = {"Doyayo"}, ["dox"] = {"Bussa"}, ["doy"] = {"Dompo"}, ["doz"] = {"Dorze"}, ["dpp"] = {"Papar"}, ["dra"] = {"Dravidian languages"}, ["drb"] = {"Dair"}, ["drc"] = {"Minderico"}, ["drd"] = {"Darmiya"}, ["dre"] = {"Dolpo"}, ["drg"] = {"Rungus"}, ["dri"] = {"C'Lela"}, ["drl"] = {"Paakantyi"}, ["drn"] = {"West Damar"}, ["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"}, ["drq"] = {"Dura"}, ["drs"] = {"Gedeo"}, ["drt"] = {"Drents"}, ["dru"] = {"Rukai"}, ["dry"] = {"Darai"}, ["dsb"] = {"Доод Сорб"}, ["dse"] = {"Dutch Sign Language"}, ["dsh"] = {"Daasanach"}, ["dsi"] = {"Disa"}, ["dsl"] = {"Danish Sign Language"}, ["dsn"] = {"Dusner"}, ["dso"] = {"Desiya"}, ["dsq"] = {"Tadaksahak"}, ["dta"] = {"Дагуур"}, ["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"}, ["dtd"] = {"Ditidaht"}, ["dth"] = {"Adithinngithigh"}, ["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"}, ["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"}, ["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"}, ["dtn"] = {"Daatsʼíin"}, ["dto"] = {"Tommo So Dogon"}, ["dtp"] = {"Kadazan Dusun", "Central Dusun"}, ["dtr"] = {"Lotud"}, ["dts"] = {"Toro So Dogon"}, ["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"}, ["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"}, ["dty"] = {"Dotyali"}, ["dua"] = {"Duala"}, ["dub"] = {"Dubli"}, ["duc"] = {"Duna"}, ["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"}, ["duf"] = {"Dumbea", "Drubea"}, ["dug"] = {"Duruma", "Chiduruma"}, ["duh"] = {"Dungra Bhil"}, ["dui"] = {"Dumun"}, ["duk"] = {"Uyajitaya"}, ["dul"] = {"Alabat Island Agta"}, ["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"}, ["dun"] = {"Dusun Deyah"}, ["duo"] = {"Dupaninan Agta"}, ["dup"] = {"Duano"}, ["duq"] = {"Dusun Malang"}, ["dur"] = {"Dii"}, ["dus"] = {"Dumi"}, ["duu"] = {"Drung"}, ["duv"] = {"Duvle"}, ["duw"] = {"Dusun Witu"}, ["dux"] = {"Duungooma"}, ["duy"] = {"Dicamay Agta"}, ["duz"] = {"Duli-Gey"}, ["dva"] = {"Duau"}, ["dwa"] = {"Diri"}, ["dwk"] = {"Dawik Kui"}, ["dwr"] = {"Dawro"}, ["dws"] = {"Dutton World Speedwords"}, ["dwu"] = {"Dhuwal"}, ["dww"] = {"Dawawa"}, ["dwy"] = {"Dhuwaya"}, ["dwz"] = {"Dewas Rai"}, ["dya"] = {"Dyan"}, ["dyb"] = {"Dyaberdyaber"}, ["dyd"] = {"Dyugun"}, ["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"}, ["dyi"] = {"Djimini Senoufo"}, ["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"}, ["dyn"] = {"Dyangadi", "Dhanggatti"}, ["dyo"] = {"Jola-Fonyi"}, ["dyu"] = {"Дьюла"}, ["dyy"] = {"Djabugay", "Dyaabugay"}, ["dza"] = {"Tunzu"}, ["dze"] = {"Djiwarli"}, ["dzg"] = {"Dazaga"}, ["dzl"] = {"Dzalakha"}, ["dzn"] = {"Dzando"}, ["eaa"] = {"Karenggapa"}, ["ebc"] = {"Beginci"}, ["ebg"] = {"Ebughu"}, ["ebk"] = {"Eastern Bontok"}, ["ebo"] = {"Teke-Ebo"}, ["ebr"] = {"Ebrié"}, ["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"}, ["ecr"] = {"Eteocretan"}, ["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"}, ["ecy"] = {"Eteocypriot"}, ["eee"] = {"E"}, ["efa"] = {"Efai"}, ["efe"] = {"Efe"}, ["efi"] = {"Efik"}, ["ega"] = {"Ega"}, ["egl"] = {"Эмиль"}, ["ego"] = {"Eggon"}, ["egx"] = {"Egyptian languages"}, ["egy"] = {"Egyptian (Ancient)"}, ["ehs"] = {"Miyakubo Sign Language"}, ["ehu"] = {"Ehueun"}, ["eip"] = {"Eipomek"}, ["eit"] = {"Eitiep"}, ["eiv"] = {"Askopan"}, ["eja"] = {"Ejamat"}, ["eka"] = {"Ekajuk"}, ["eke"] = {"Ekit"}, ["ekg"] = {"Ekari"}, ["eki"] = {"Eki"}, ["ekk"] = {"Standard Estonian"}, ["ekl"] = {"Kol (Bangladesh)", "Kol"}, ["ekm"] = {"Elip"}, ["eko"] = {"Koti"}, ["ekp"] = {"Ekpeye"}, ["ekr"] = {"Yace"}, ["eky"] = {"Eastern Kayah"}, ["ele"] = {"Elepi"}, ["elh"] = {"El Hugeirat"}, ["eli"] = {"Nding"}, ["elk"] = {"Elkei"}, ["elm"] = {"Eleme"}, ["elo"] = {"El Molo"}, ["elu"] = {"Elu"}, ["elx"] = {"Elamite"}, ["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"}, ["emb"] = {"Embaloh"}, ["eme"] = {"Emerillon"}, ["emg"] = {"Eastern Meohang"}, ["emi"] = {"Mussau-Emira"}, ["emk"] = {"Зүүн Манинкакан"}, ["emm"] = {"Mamulique"}, ["emn"] = {"Eman"}, ["emp"] = {"Northern Emberá"}, ["emq"] = {"Eastern Minyag"}, ["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"}, ["emu"] = {"Eastern Muria"}, ["emw"] = {"Emplawas"}, ["emx"] = {"Erromintxela"}, ["emy"] = {"Epigraphic Mayan"}, ["emz"] = {"Mbessa"}, ["ena"] = {"Apali"}, ["enb"] = {"Markweeta"}, ["enc"] = {"En"}, ["end"] = {"Ende"}, ["enf"] = {"Forest Enets"}, ["enh"] = {"Tundra Enets"}, ["enl"] = {"Enlhet"}, ["enm"] = {"Дунд Англи (1100-1500)"}, ["enn"] = {"Engenni"}, ["eno"] = {"Enggano"}, ["enq"] = {"Enga"}, ["enr"] = {"Emumu", "Emem"}, ["enu"] = {"Enu"}, ["env"] = {"Enwan (Edu State)"}, ["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"}, ["enx"] = {"Enxet"}, ["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"}, ["epi"] = {"Epie"}, ["era"] = {"Eravallan"}, ["erg"] = {"Sie"}, ["erh"] = {"Eruwa"}, ["eri"] = {"Ogea"}, ["erk"] = {"South Efate"}, ["ero"] = {"Horpa"}, ["err"] = {"Erre"}, ["ers"] = {"Ersu"}, ["ert"] = {"Eritai"}, ["erw"] = {"Erokwanas"}, ["ese"] = {"Ese Ejja"}, ["esg"] = {"Aheri Gondi"}, ["esh"] = {"Eshtehardi"}, ["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"}, ["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"}, ["esl"] = {"Egypt Sign Language"}, ["esm"] = {"Esuma"}, ["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"}, ["eso"] = {"Estonian Sign Language"}, ["esq"] = {"Esselen"}, ["ess"] = {"Central Siberian Yupik"}, ["esu"] = {"Central Yupik"}, ["esx"] = {"Eskimo-Aleut languages"}, ["esy"] = {"Eskayan"}, ["etb"] = {"Etebi"}, ["etc"] = {"Etchemin"}, ["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"}, ["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"}, ["eto"] = {"Eton (Cameroon)"}, ["etr"] = {"Edolo"}, ["ets"] = {"Yekhee"}, ["ett"] = {"Etruscan"}, ["etu"] = {"Ejagham"}, ["etx"] = {"Eten"}, ["etz"] = {"Semimi"}, ["euq"] = {"Basque (family)"}, ["eve"] = {"Even"}, ["evh"] = {"Uvbie"}, ["evn"] = {"Хамниган"}, ["ewo"] = {"Ewondo"}, ["ext"] = {"Extremaduran"}, ["eya"] = {"Eyak"}, ["eyo"] = {"Keiyo"}, ["eza"] = {"Ezaa"}, ["eze"] = {"Uzekwe"}, ["faa"] = {"Fasu"}, ["fab"] = {"Fa d'Ambu"}, ["fad"] = {"Wagi"}, ["faf"] = {"Fagani"}, ["fag"] = {"Finongan"}, ["fah"] = {"Baissa Fali"}, ["fai"] = {"Faiwol"}, ["faj"] = {"Faita"}, ["fak"] = {"Fang (Cameroon)"}, ["fal"] = {"South Fali"}, ["fam"] = {"Fam"}, ["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"}, ["fap"] = {"Paloor"}, ["far"] = {"Fataleka"}, ["fat"] = {"Fanti"}, ["fau"] = {"Fayu"}, ["fax"] = {"Fala"}, ["fay"] = {"Southwestern Fars"}, ["faz"] = {"Northwestern Fars"}, ["fbl"] = {"West Albay Bikol"}, ["fcs"] = {"Quebec Sign Language"}, ["fer"] = {"Feroge"}, ["ffi"] = {"Foia Foia"}, ["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"}, ["fgr"] = {"Fongoro"}, ["fia"] = {"Nobiin"}, ["fie"] = {"Fyer"}, ["fif"] = {"Faifi"}, ["fil"] = {"Филиппин", "Пилипино"}, ["fip"] = {"Fipa"}, ["fir"] = {"Firan"}, ["fit"] = {"Tornedalen Finnish"}, ["fiu"] = {"Finno-Ugrian languages"}, ["fiw"] = {"Fiwaga"}, ["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"}, ["fkv"] = {"Kven Finnish"}, ["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"}, ["flh"] = {"Foau"}, ["fli"] = {"Fali"}, ["fll"] = {"North Fali"}, ["fln"] = {"Flinders Island"}, ["flr"] = {"Fuliiru"}, ["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"}, ["fmp"] = {"Fe'fe'"}, ["fmu"] = {"Far Western Muria"}, ["fnb"] = {"Fanbak"}, ["fng"] = {"Fanagalo"}, ["fni"] = {"Fania"}, ["fod"] = {"Foodo"}, ["foi"] = {"Foi"}, ["fom"] = {"Foma"}, ["fon"] = {"Fon"}, ["for"] = {"Fore"}, ["fos"] = {"Siraya"}, ["fox"] = {"Formosan languages"}, ["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"}, ["fqs"] = {"Fas"}, ["frc"] = {"Cajun French"}, ["frd"] = {"Fordata"}, ["frk"] = {"Frankish"}, ["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"}, ["fro"] = {"Old French (842-ca. 1400)"}, ["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"}, ["frq"] = {"Forak"}, ["frr"] = {"Хойд Фриз"}, ["frs"] = {"Зүүн Фриз"}, ["frt"] = {"Fortsenal"}, ["fse"] = {"Finnish Sign Language"}, ["fsl"] = {"French Sign Language"}, ["fss"] = {"Finland-Swedish Sign Language", "finlandssvenskt teckenspråk", "suomenruotsalainen viittomakieli"}, ["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"}, ["fuc"] = {"Pulaar"}, ["fud"] = {"East Futuna"}, ["fue"] = {"Borgu Fulfulde"}, ["fuf"] = {"Пулар"}, ["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"}, ["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"}, ["fuj"] = {"Ko"}, ["fum"] = {"Fum"}, ["fun"] = {"Fulniô"}, ["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"}, ["fur"] = {"Friulian"}, ["fut"] = {"Futuna-Aniwa"}, ["fuu"] = {"Furu"}, ["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"}, ["fuy"] = {"Fuyug"}, ["fvr"] = {"Fur"}, ["fwa"] = {"Fwâi"}, ["fwe"] = {"Fwe"}, ["gaa"] = {"Ga"}, ["gab"] = {"Gabri"}, ["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"}, ["gad"] = {"Gaddang"}, ["gae"] = {"Guarequena"}, ["gaf"] = {"Gende"}, ["gag"] = {"Гагауз"}, ["gah"] = {"Alekano"}, ["gai"] = {"Borei"}, ["gaj"] = {"Gadsup"}, ["gak"] = {"Gamkonora"}, ["gal"] = {"Galolen"}, ["gam"] = {"Kandawo"}, ["gan"] = {"Gan Chinese"}, ["gao"] = {"Gants"}, ["gap"] = {"Gal"}, ["gaq"] = {"Gata'"}, ["gar"] = {"Galeya"}, ["gas"] = {"Adiwasi Garasia"}, ["gat"] = {"Kenati"}, ["gau"] = {"Mudhili Gadaba"}, ["gaw"] = {"Nobonob"}, ["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"}, ["gay"] = {"Gayo"}, ["gaz"] = {"West Central Oromo"}, ["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"}, ["gbb"] = {"Kaytetye"}, ["gbd"] = {"Karajarri"}, ["gbe"] = {"Niksek"}, ["gbf"] = {"Gaikundi"}, ["gbg"] = {"Gbanziri"}, ["gbh"] = {"Defi Gbe"}, ["gbi"] = {"Galela"}, ["gbj"] = {"Bodo Gadaba"}, ["gbk"] = {"Gaddi"}, ["gbl"] = {"Gamit"}, ["gbm"] = {"Garhwali"}, ["gbn"] = {"Mo'da"}, ["gbo"] = {"Northern Grebo"}, ["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"}, ["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"}, ["gbr"] = {"Gbagyi"}, ["gbs"] = {"Gbesi Gbe"}, ["gbu"] = {"Gagadu"}, ["gbv"] = {"Gbanu"}, ["gbw"] = {"Gabi-Gabi"}, ["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"}, ["gby"] = {"Gbari"}, ["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"}, ["gcc"] = {"Mali"}, ["gcd"] = {"Ganggalida"}, ["gce"] = {"Galice"}, ["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"}, ["gcl"] = {"Grenadian Creole English"}, ["gcn"] = {"Gaina"}, ["gcr"] = {"Гвианагийн Креол Франц"}, ["gct"] = {"Colonia Tovar German"}, ["gda"] = {"Gade Lohar"}, ["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"}, ["gdc"] = {"Gugu Badhun"}, ["gdd"] = {"Gedaged"}, ["gde"] = {"Gude"}, ["gdf"] = {"Guduf-Gava"}, ["gdg"] = {"Ga'dang"}, ["gdh"] = {"Gadjerawang", "Gajirrabeng"}, ["gdi"] = {"Gundi"}, ["gdj"] = {"Gurdjar"}, ["gdk"] = {"Gadang"}, ["gdl"] = {"Dirasha"}, ["gdm"] = {"Laal"}, ["gdn"] = {"Umanakaina"}, ["gdo"] = {"Ghodoberi"}, ["gdq"] = {"Mehri"}, ["gdr"] = {"Wipi"}, ["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"}, ["gdt"] = {"Kungardutyi"}, ["gdu"] = {"Gudu"}, ["gdx"] = {"Godwari"}, ["gea"] = {"Geruma"}, ["geb"] = {"Kire"}, ["gec"] = {"Gboloo Grebo"}, ["ged"] = {"Gade"}, ["gef"] = {"Gerai"}, ["geg"] = {"Gengle"}, ["geh"] = {"Hutterite German", "Hutterisch"}, ["gei"] = {"Gebe"}, ["gej"] = {"Gen"}, ["gek"] = {"Ywom"}, ["gel"] = {"ut-Ma'in"}, ["gem"] = {"Germanic languages"}, ["geq"] = {"Geme"}, ["ges"] = {"Geser-Gorom"}, ["gev"] = {"Eviya"}, ["gew"] = {"Gera"}, ["gex"] = {"Garre"}, ["gey"] = {"Enya"}, ["gez"] = {"Geez"}, ["gfk"] = {"Patpatar"}, ["gft"] = {"Gafat"}, ["gga"] = {"Gao"}, ["ggb"] = {"Gbii"}, ["ggd"] = {"Gugadj"}, ["gge"] = {"Gurr-goni"}, ["ggg"] = {"Gurgula"}, ["ggk"] = {"Kungarakany"}, ["ggl"] = {"Ganglau"}, ["ggt"] = {"Gitua"}, ["ggu"] = {"Gagu", "Gban"}, ["ggw"] = {"Gogodala"}, ["gha"] = {"Ghadamès"}, ["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"}, ["ghe"] = {"Southern Ghale"}, ["ghh"] = {"Northern Ghale"}, ["ghk"] = {"Geko Karen"}, ["ghl"] = {"Ghulfan"}, ["ghn"] = {"Ghanongga"}, ["gho"] = {"Ghomara"}, ["ghr"] = {"Ghera"}, ["ghs"] = {"Guhu-Samane"}, ["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"}, ["gia"] = {"Kija"}, ["gib"] = {"Gibanawa"}, ["gic"] = {"Gail"}, ["gid"] = {"Gidar"}, ["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"}, ["gig"] = {"Goaria"}, ["gih"] = {"Githabul"}, ["gii"] = {"Girirra"}, ["gil"] = {"Гильберт"}, ["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"}, ["gin"] = {"Hinukh"}, ["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"}, ["giq"] = {"Green Gelao"}, ["gir"] = {"Red Gelao"}, ["gis"] = {"North Giziga"}, ["git"] = {"Gitxsan"}, ["giu"] = {"Mulao"}, ["giw"] = {"White Gelao"}, ["gix"] = {"Gilima"}, ["giy"] = {"Giyug"}, ["giz"] = {"South Giziga"}, ["gjk"] = {"Kachi Koli"}, ["gjm"] = {"Gunditjmara"}, ["gjn"] = {"Gonja"}, ["gjr"] = {"Gurindji Kriol"}, ["gju"] = {"Gujari"}, ["gka"] = {"Guya"}, ["gkd"] = {"Magɨ (Madang Province)"}, ["gke"] = {"Ndai"}, ["gkn"] = {"Gokana"}, ["gko"] = {"Kok-Nar"}, ["gkp"] = {"Guinea Kpelle"}, ["gku"] = {"ǂUngkue"}, ["glb"] = {"Belning"}, ["glc"] = {"Bon Gula"}, ["gld"] = {"Nanai"}, ["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"}, ["glj"] = {"Gula Iro"}, ["glk"] = {"Gilaki"}, ["gll"] = {"Garlali"}, ["glo"] = {"Galambu"}, ["glr"] = {"Glaro-Twabo"}, ["glu"] = {"Gula (Chad)"}, ["glw"] = {"Glavda"}, ["gly"] = {"Gule"}, ["gma"] = {"Gambera"}, ["gmb"] = {"Gula'alaa"}, ["gmd"] = {"Mághdì"}, ["gme"] = {"East Germanic languages"}, ["gmg"] = {"Magɨyi"}, ["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"}, ["gml"] = {"Middle Low German"}, ["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"}, ["gmn"] = {"Gimnime"}, ["gmq"] = {"North Germanic languages"}, ["gmr"] = {"Mirning", "Mirniny"}, ["gmu"] = {"Gumalu"}, ["gmv"] = {"Gamo"}, ["gmw"] = {"West Germanic languages"}, ["gmx"] = {"Magoma"}, ["gmy"] = {"Mycenaean Greek"}, ["gmz"] = {"Mgbolizhia"}, ["gna"] = {"Kaansa"}, ["gnb"] = {"Gangte"}, ["gnc"] = {"Guanche"}, ["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"}, ["gne"] = {"Ganang"}, ["gng"] = {"Ngangam"}, ["gnh"] = {"Lere"}, ["gni"] = {"Gooniyandi"}, ["gnj"] = {"Ngen"}, ["gnk"] = {"ǁGana"}, ["gnl"] = {"Gangulu"}, ["gnm"] = {"Ginuman"}, ["gnn"] = {"Gumatj"}, ["gno"] = {"Northern Gondi"}, ["gnq"] = {"Gana"}, ["gnr"] = {"Gureng Gureng"}, ["gnt"] = {"Guntai"}, ["gnu"] = {"Gnau"}, ["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"}, ["gnz"] = {"Ganzi"}, ["goa"] = {"Guro"}, ["gob"] = {"Playero"}, ["goc"] = {"Gorakor"}, ["god"] = {"Godié"}, ["goe"] = {"Gongduk"}, ["gof"] = {"Gofa"}, ["gog"] = {"Gogo"}, ["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"}, ["goi"] = {"Gobasi"}, ["goj"] = {"Gowlan"}, ["gok"] = {"Gowli"}, ["gol"] = {"Gola"}, ["gom"] = {"Goan Konkani"}, ["gon"] = {"Gondi"}, ["goo"] = {"Gone Dau"}, ["gop"] = {"Yeretuar"}, ["goq"] = {"Gorap"}, ["gor"] = {"Gorontalo"}, ["gos"] = {"Gronings"}, ["got"] = {"Gothic"}, ["gou"] = {"Gavar"}, ["gow"] = {"Gorowa"}, ["gox"] = {"Gobu"}, ["goy"] = {"Goundo"}, ["goz"] = {"Gozarkhani"}, ["gpa"] = {"Gupa-Abawa"}, ["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"}, ["gpn"] = {"Taiap"}, ["gqa"] = {"Ga'anda"}, ["gqi"] = {"Guiqiong"}, ["gqn"] = {"Guana (Brazil)"}, ["gqr"] = {"Gor"}, ["gqu"] = {"Qau"}, ["gra"] = {"Rajput Garasia"}, ["grb"] = {"Grebo"}, ["grc"] = {"Эртний Грек"}, ["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"}, ["grg"] = {"Madi"}, ["grh"] = {"Gbiri-Niragu"}, ["gri"] = {"Ghari"}, ["grj"] = {"Southern Grebo"}, ["grk"] = {"Greek languages"}, ["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"}, ["gro"] = {"Groma"}, ["grq"] = {"Gorovu"}, ["grr"] = {"Taznatit"}, ["grs"] = {"Gresi"}, ["grt"] = {"Garo"}, ["gru"] = {"Kistane"}, ["grv"] = {"Central Grebo"}, ["grw"] = {"Gweda"}, ["grx"] = {"Guriaso"}, ["gry"] = {"Barclayville Grebo"}, ["grz"] = {"Guramalum"}, ["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"}, ["gsg"] = {"German Sign Language"}, ["gsl"] = {"Gusilay"}, ["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"}, ["gsn"] = {"Nema", "Gusan"}, ["gso"] = {"Southwest Gbaya"}, ["gsp"] = {"Wasembo"}, ["gss"] = {"Greek Sign Language"}, ["gsw"] = {"Швейцарын Герман", "Алеманн", "Эльзасын"}, ["gta"] = {"Guató"}, ["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"}, ["gua"] = {"Shiki"}, ["gub"] = {"Guajajára"}, ["guc"] = {"Wayuu"}, ["gud"] = {"Yocoboué Dida"}, ["gue"] = {"Gurindji"}, ["guf"] = {"Gupapuyngu"}, ["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"}, ["guh"] = {"Guahibo"}, ["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"}, ["guk"] = {"Gumuz"}, ["gul"] = {"Sea Island Creole English"}, ["gum"] = {"Guambiano"}, ["gun"] = {"Mbyá Guaraní"}, ["guo"] = {"Guayabero"}, ["gup"] = {"Gunwinggu"}, ["guq"] = {"Aché"}, ["gur"] = {"Farefare"}, ["gus"] = {"Guinean Sign Language"}, ["gut"] = {"Maléku Jaíka"}, ["guu"] = {"Yanomamö"}, ["guw"] = {"Gun"}, ["gux"] = {"Gourmanchéma"}, ["guz"] = {"Gusii", "Ekegusii"}, ["gva"] = {"Guana (Paraguay)"}, ["gvc"] = {"Guanano"}, ["gve"] = {"Duwet"}, ["gvf"] = {"Golin"}, ["gvj"] = {"Guajá"}, ["gvl"] = {"Gulay"}, ["gvm"] = {"Gurmana"}, ["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"}, ["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"}, ["gvp"] = {"Pará Gavião"}, ["gvr"] = {"Gurung"}, ["gvs"] = {"Gumawana"}, ["gvy"] = {"Guyani"}, ["gwa"] = {"Mbato"}, ["gwb"] = {"Gwa"}, ["gwc"] = {"Gawri", "Kalami"}, ["gwd"] = {"Gawwada"}, ["gwe"] = {"Gweno"}, ["gwf"] = {"Gowro"}, ["gwg"] = {"Moo"}, ["gwi"] = {"Gwichʼin"}, ["gwj"] = {"ǀGwi"}, ["gwm"] = {"Awngthim"}, ["gwn"] = {"Gwandara"}, ["gwr"] = {"Gwere"}, ["gwt"] = {"Gawar-Bati"}, ["gwu"] = {"Guwamu"}, ["gww"] = {"Kwini"}, ["gwx"] = {"Gua"}, ["gxx"] = {"Wè Southern"}, ["gya"] = {"Northwest Gbaya"}, ["gyb"] = {"Garus"}, ["gyd"] = {"Kayardild"}, ["gye"] = {"Gyem"}, ["gyf"] = {"Gungabula"}, ["gyg"] = {"Gbayi"}, ["gyi"] = {"Gyele"}, ["gyl"] = {"Gayil"}, ["gym"] = {"Ngäbere"}, ["gyn"] = {"Guyanese Creole English"}, ["gyo"] = {"Gyalsumdo"}, ["gyr"] = {"Guarayu"}, ["gyy"] = {"Gunya"}, ["gyz"] = {"Geji", "Gyaazi"}, ["gza"] = {"Ganza"}, ["gzi"] = {"Gazi"}, ["gzn"] = {"Gane"}, ["haa"] = {"Han"}, ["hab"] = {"Hanoi Sign Language"}, ["hac"] = {"Gurani"}, ["had"] = {"Hatam"}, ["hae"] = {"Eastern Oromo"}, ["haf"] = {"Haiphong Sign Language"}, ["hag"] = {"Hanga"}, ["hah"] = {"Hahon"}, ["hai"] = {"Haida"}, ["haj"] = {"Hajong"}, ["hak"] = {"Hakka Chinese"}, ["hal"] = {"Halang"}, ["ham"] = {"Hewa"}, ["han"] = {"Hangaza"}, ["hao"] = {"Hakö"}, ["hap"] = {"Hupla"}, ["haq"] = {"Ha"}, ["har"] = {"Harari"}, ["has"] = {"Haisla"}, ["hav"] = {"Havu"}, ["haw"] = {"Hawaiian"}, ["hax"] = {"Southern Haida"}, ["hay"] = {"Haya"}, ["haz"] = {"Hazaragi"}, ["hba"] = {"Hamba"}, ["hbb"] = {"Huba"}, ["hbn"] = {"Heiban"}, ["hbo"] = {"Ancient Hebrew"}, ["hbu"] = {"Habu"}, ["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"}, ["hch"] = {"Huichol"}, ["hdn"] = {"Northern Haida"}, ["hds"] = {"Honduras Sign Language"}, ["hdy"] = {"Hadiyya"}, ["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"}, ["hed"] = {"Herdé"}, ["heg"] = {"Helong"}, ["heh"] = {"Hehe"}, ["hei"] = {"Heiltsuk"}, ["hem"] = {"Hemba"}, ["hgm"] = {"Haiǁom"}, ["hgw"] = {"Haigwai"}, ["hhi"] = {"Hoia Hoia"}, ["hhr"] = {"Kerak"}, ["hhy"] = {"Hoyahoya"}, ["hia"] = {"Lamang"}, ["hib"] = {"Hibito"}, ["hid"] = {"Hidatsa"}, ["hif"] = {"Фижи Хинди"}, ["hig"] = {"Kamwe"}, ["hih"] = {"Pamosu"}, ["hii"] = {"Hinduri"}, ["hij"] = {"Hijuk"}, ["hik"] = {"Seit-Kaitetu"}, ["hil"] = {"Hiligaynon"}, ["him"] = {"Himachali languages", "Western Pahari languages"}, ["hio"] = {"Tsoa"}, ["hir"] = {"Himarimã"}, ["hit"] = {"Hittite"}, ["hiw"] = {"Hiw"}, ["hix"] = {"Hixkaryána"}, ["hji"] = {"Haji"}, ["hka"] = {"Kahe"}, ["hke"] = {"Hunde"}, ["hkh"] = {"Khah", "Poguli"}, ["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"}, ["hkn"] = {"Mel-Khaonh"}, ["hks"] = {"Hong Kong Sign Language", "Heung Kong Sau Yue"}, ["hla"] = {"Halia"}, ["hlb"] = {"Halbi"}, ["hld"] = {"Halang Doan"}, ["hle"] = {"Hlersu"}, ["hlt"] = {"Matu Chin"}, ["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"}, ["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"}, ["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"}, ["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"}, ["hmd"] = {"Large Flowery Miao", "A-hmaos", "Da-Hua Miao"}, ["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"}, ["hmf"] = {"Hmong Don"}, ["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"}, ["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"}, ["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"}, ["hmj"] = {"Ge", "Gejia"}, ["hmk"] = {"Maek"}, ["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"}, ["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"}, ["hmn"] = {"Хмонг", "Монг"}, ["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"}, ["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"}, ["hmr"] = {"Hmar"}, ["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"}, ["hmt"] = {"Hamtai"}, ["hmu"] = {"Hamap"}, ["hmv"] = {"Hmong Dô"}, ["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"}, ["hmx"] = {"Hmong-Mien languages"}, ["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"}, ["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"}, ["hna"] = {"Mina (Cameroon)"}, ["hnd"] = {"Southern Hindko"}, ["hne"] = {"Chhattisgarhi"}, ["hng"] = {"Hungu"}, ["hnh"] = {"ǁAni"}, ["hni"] = {"Hani"}, ["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"}, ["hnn"] = {"Hanunoo"}, ["hno"] = {"Northern Hindko"}, ["hns"] = {"Карибын Хиндустани"}, ["hnu"] = {"Hung"}, ["hoa"] = {"Hoava"}, ["hob"] = {"Mari (Madang Province)"}, ["hoc"] = {"Ho"}, ["hod"] = {"Holma"}, ["hoe"] = {"Horom"}, ["hoh"] = {"Hobyót"}, ["hoi"] = {"Holikachuk"}, ["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"}, ["hok"] = {"Hokan languages"}, ["hol"] = {"Holu"}, ["hom"] = {"Homa"}, ["hoo"] = {"Holoholo"}, ["hop"] = {"Hopi"}, ["hor"] = {"Horo"}, ["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"}, ["hot"] = {"Hote", "Malê"}, ["hov"] = {"Hovongan"}, ["how"] = {"Honi"}, ["hoy"] = {"Holiya"}, ["hoz"] = {"Hozo"}, ["hpo"] = {"Hpon"}, ["hps"] = {"Hawai'i Sign Language (HSL)", "Hawai'i Pidgin Sign Language"}, ["hra"] = {"Hrangkhol"}, ["hrc"] = {"Niwer Mil"}, ["hre"] = {"Hre"}, ["hrk"] = {"Haruku"}, ["hrm"] = {"Horned Miao"}, ["hro"] = {"Haroi"}, ["hrp"] = {"Nhirrpi"}, ["hrt"] = {"Hértevin"}, ["hru"] = {"Hruso"}, ["hrw"] = {"Warwar Feni"}, ["hrx"] = {"Hunsrik"}, ["hrz"] = {"Harzani"}, ["hsb"] = {"Дээд Сорб"}, ["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"}, ["hsl"] = {"Hausa Sign Language"}, ["hsn"] = {"Xiang Chinese"}, ["hss"] = {"Harsusi"}, ["hti"] = {"Hoti"}, ["hto"] = {"Minica Huitoto"}, ["hts"] = {"Hadza"}, ["htu"] = {"Hitu"}, ["htx"] = {"Middle Hittite"}, ["hub"] = {"Huambisa"}, ["huc"] = {"ǂHua", "ǂʼAmkhoe"}, ["hud"] = {"Huaulu"}, ["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"}, ["huf"] = {"Humene"}, ["hug"] = {"Huachipaeri"}, ["huh"] = {"Huilliche"}, ["hui"] = {"Huli"}, ["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"}, ["huk"] = {"Hulung"}, ["hul"] = {"Hula"}, ["hum"] = {"Hungana"}, ["huo"] = {"Hu"}, ["hup"] = {"Hupa"}, ["huq"] = {"Tsat"}, ["hur"] = {"Halkomelem"}, ["hus"] = {"Huastec"}, ["hut"] = {"Humla"}, ["huu"] = {"Murui Huitoto"}, ["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"}, ["huw"] = {"Hukumina"}, ["hux"] = {"Nüpode Huitoto"}, ["huy"] = {"Hulaulá"}, ["huz"] = {"Hunzib"}, ["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"}, ["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"}, ["hvk"] = {"Haveke"}, ["hvn"] = {"Sabu"}, ["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"}, ["hwa"] = {"Wané"}, ["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"}, ["hwo"] = {"Hwana"}, ["hya"] = {"Hya"}, ["hyw"] = {"Western Armenian"}, ["hyx"] = {"Armenian (family)"}, ["iai"] = {"Iaai"}, ["ian"] = {"Iatmul"}, ["iar"] = {"Purari"}, ["iba"] = {"Iban"}, ["ibb"] = {"Ibibio"}, ["ibd"] = {"Iwaidja"}, ["ibe"] = {"Akpes"}, ["ibg"] = {"Ibanag"}, ["ibh"] = {"Bih"}, ["ibl"] = {"Ibaloi"}, ["ibm"] = {"Agoi"}, ["ibn"] = {"Ibino"}, ["ibr"] = {"Ibuoro"}, ["ibu"] = {"Ibu"}, ["iby"] = {"Ibani"}, ["ica"] = {"Ede Ica"}, ["ich"] = {"Etkywan"}, ["icl"] = {"Icelandic Sign Language"}, ["icr"] = {"Islander Creole English"}, ["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"}, ["idb"] = {"Indo-Portuguese"}, ["idc"] = {"Idon", "Ajiya"}, ["idd"] = {"Ede Idaca"}, ["ide"] = {"Idere"}, ["idi"] = {"Idi"}, ["idr"] = {"Indri"}, ["ids"] = {"Idesa"}, ["idt"] = {"Idaté"}, ["idu"] = {"Idoma"}, ["ifa"] = {"Amganad Ifugao"}, ["ifb"] = {"Batad Ifugao", "Ayangan Ifugao"}, ["ife"] = {"Ifè"}, ["iff"] = {"Ifo"}, ["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"}, ["ifm"] = {"Teke-Fuumu"}, ["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"}, ["ify"] = {"Keley-I Kallahan"}, ["igb"] = {"Ebira"}, ["ige"] = {"Igede"}, ["igg"] = {"Igana"}, ["igl"] = {"Igala"}, ["igm"] = {"Kanggape"}, ["ign"] = {"Ignaciano"}, ["igo"] = {"Isebe"}, ["igs"] = {"Interglossa"}, ["igw"] = {"Igwe"}, ["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"}, ["ihi"] = {"Ihievbe"}, ["ihp"] = {"Iha"}, ["ihw"] = {"Bidhawal"}, ["iin"] = {"Thiin"}, ["iir"] = {"Indo-Iranian languages"}, ["ijc"] = {"Izon"}, ["ije"] = {"Biseni"}, ["ijj"] = {"Ede Ije"}, ["ijn"] = {"Kalabari"}, ["ijo"] = {"Ijo languages"}, ["ijs"] = {"Southeast Ijo"}, ["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"}, ["iki"] = {"Iko"}, ["ikk"] = {"Ika"}, ["ikl"] = {"Ikulu"}, ["iko"] = {"Olulumo-Ikom"}, ["ikp"] = {"Ikpeshi"}, ["ikr"] = {"Ikaranggal"}, ["iks"] = {"Inuit Sign Language"}, ["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"}, ["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"}, ["ikw"] = {"Ikwere"}, ["ikx"] = {"Ik"}, ["ikz"] = {"Ikizu"}, ["ila"] = {"Ile Ape"}, ["ilb"] = {"Ila"}, ["ilg"] = {"Garig-Ilgar"}, ["ili"] = {"Ili Turki"}, ["ilk"] = {"Ilongot"}, ["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"}, ["ilo"] = {"Iloko"}, ["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"}, ["ils"] = {"International Sign"}, ["ilu"] = {"Ili'uun"}, ["ilv"] = {"Ilue"}, ["ima"] = {"Mala Malasar"}, ["imi"] = {"Anamgura"}, ["iml"] = {"Miluk"}, ["imn"] = {"Imonda"}, ["imo"] = {"Imbongu"}, ["imr"] = {"Imroing"}, ["ims"] = {"Marsian"}, ["imy"] = {"Milyan"}, ["inb"] = {"Inga"}, ["inc"] = {"Indic languages"}, ["ine"] = {"Indo-European languages"}, ["ing"] = {"Degexit'an"}, ["inh"] = {"Ингуш"}, ["inj"] = {"Jungle Inga"}, ["inl"] = {"Indonesian Sign Language"}, ["inm"] = {"Minaean"}, ["inn"] = {"Isinai"}, ["ino"] = {"Inoke-Yate"}, ["inp"] = {"Iñapari"}, ["ins"] = {"Indian Sign Language"}, ["int"] = {"Intha"}, ["inz"] = {"Ineseño"}, ["ior"] = {"Inor"}, ["iou"] = {"Tuma-Irumu"}, ["iow"] = {"Iowa-Oto"}, ["ipi"] = {"Ipili"}, ["ipo"] = {"Ipiko"}, ["iqu"] = {"Iquito"}, ["iqw"] = {"Ikwo"}, ["ira"] = {"Iranian languages"}, ["ire"] = {"Iresim"}, ["irh"] = {"Irarutu"}, ["iri"] = {"Rigwe", "Irigwe"}, ["irk"] = {"Iraqw"}, ["irn"] = {"Irántxe"}, ["iro"] = {"Iroquoian languages"}, ["irr"] = {"Ir"}, ["iru"] = {"Irula"}, ["irx"] = {"Kamberau"}, ["iry"] = {"Iraya"}, ["isa"] = {"Isabi"}, ["isc"] = {"Isconahua"}, ["isd"] = {"Isnag"}, ["ise"] = {"Italian Sign Language"}, ["isg"] = {"Irish Sign Language"}, ["ish"] = {"Esan"}, ["isi"] = {"Nkem-Nkum"}, ["isk"] = {"Ishkashimi"}, ["ism"] = {"Masimasi"}, ["isn"] = {"Isanzu"}, ["iso"] = {"Isoko"}, ["isr"] = {"Israeli Sign Language"}, ["ist"] = {"Istriot"}, ["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"}, ["itb"] = {"Binongan Itneg"}, ["itc"] = {"Italic languages"}, ["itd"] = {"Southern Tidung"}, ["ite"] = {"Itene"}, ["iti"] = {"Inlaod Itneg"}, ["itk"] = {"Judeo-Italian"}, ["itl"] = {"Itelmen"}, ["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"}, ["ito"] = {"Itonama"}, ["itr"] = {"Iteri"}, ["its"] = {"Isekiri"}, ["itt"] = {"Maeng Itneg"}, ["itv"] = {"Itawit"}, ["itw"] = {"Ito"}, ["itx"] = {"Itik"}, ["ity"] = {"Moyadan Itneg"}, ["itz"] = {"Itzá"}, ["ium"] = {"Iu Mien"}, ["ivb"] = {"Ibatan"}, ["ivv"] = {"Ivatan"}, ["iwk"] = {"I-Wak"}, ["iwm"] = {"Iwam"}, ["iwo"] = {"Iwur"}, ["iws"] = {"Sepik Iwam"}, ["ixc"] = {"Ixcatec"}, ["ixl"] = {"Ixil"}, ["iya"] = {"Iyayu"}, ["iyo"] = {"Mesaka"}, ["iyx"] = {"Yaka (Congo)"}, ["izh"] = {"Ingrian"}, ["izr"] = {"Izere"}, ["izz"] = {"Izii"}, ["jaa"] = {"Jamamadí"}, ["jab"] = {"Hyam"}, ["jac"] = {"Popti'", "Jakalteko"}, ["jad"] = {"Jahanka"}, ["jae"] = {"Yabem"}, ["jaf"] = {"Jara"}, ["jah"] = {"Jah Hut"}, ["jaj"] = {"Zazao"}, ["jak"] = {"Jakun"}, ["jal"] = {"Yalahatan"}, ["jam"] = {"Ямайкын Креол"}, ["jan"] = {"Jandai"}, ["jao"] = {"Yanyuwa"}, ["jaq"] = {"Yaqay"}, ["jas"] = {"New Caledonian Javanese"}, ["jat"] = {"Jakati"}, ["jau"] = {"Yaur"}, ["jax"] = {"Jambi Malay"}, ["jay"] = {"Yan-nhangu", "Nhangu"}, ["jaz"] = {"Jawe"}, ["jbe"] = {"Judeo-Berber"}, ["jbi"] = {"Badjiri"}, ["jbj"] = {"Arandai"}, ["jbk"] = {"Barikewa"}, ["jbm"] = {"Bijim"}, ["jbn"] = {"Nafusi"}, ["jbo"] = {"Lojban"}, ["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"}, ["jbt"] = {"Jabutí"}, ["jbu"] = {"Jukun Takum"}, ["jbw"] = {"Yawijibaya"}, ["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"}, ["jct"] = {"Krymchak"}, ["jda"] = {"Jad"}, ["jdg"] = {"Jadgali"}, ["jdt"] = {"Judeo-Tat"}, ["jeb"] = {"Jebero"}, ["jee"] = {"Jerung"}, ["jeh"] = {"Jeh"}, ["jei"] = {"Yei"}, ["jek"] = {"Jeri Kuo"}, ["jel"] = {"Yelmek"}, ["jen"] = {"Dza"}, ["jer"] = {"Jere"}, ["jet"] = {"Manem"}, ["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"}, ["jgb"] = {"Ngbee"}, ["jge"] = {"Judeo-Georgian"}, ["jgk"] = {"Gwak"}, ["jgo"] = {"Ngomba"}, ["jhi"] = {"Jehai"}, ["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"}, ["jia"] = {"Jina"}, ["jib"] = {"Jibu"}, ["jic"] = {"Tol"}, ["jid"] = {"Bu (Kaduna State)"}, ["jie"] = {"Jilbe"}, ["jig"] = {"Jingulu", "Djingili"}, ["jih"] = {"sTodsde", "Shangzhai"}, ["jii"] = {"Jiiddu"}, ["jil"] = {"Jilim"}, ["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"}, ["jio"] = {"Jiamao"}, ["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"}, ["jit"] = {"Jita"}, ["jiu"] = {"Youle Jinuo"}, ["jiv"] = {"Shuar"}, ["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"}, ["jje"] = {"Jejueo"}, ["jjr"] = {"Bankal"}, ["jka"] = {"Kaera"}, ["jkm"] = {"Mobwa Karen"}, ["jko"] = {"Kubo"}, ["jkp"] = {"Paku Karen"}, ["jkr"] = {"Koro (India)"}, ["jks"] = {"Amami Koniya Sign Language"}, ["jku"] = {"Labir"}, ["jle"] = {"Ngile"}, ["jls"] = {"Jamaican Sign Language"}, ["jma"] = {"Dima"}, ["jmb"] = {"Zumbun"}, ["jmc"] = {"Machame"}, ["jmd"] = {"Yamdena"}, ["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"}, ["jml"] = {"Jumli"}, ["jmn"] = {"Makuri Naga"}, ["jmr"] = {"Kamara"}, ["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"}, ["jmw"] = {"Mouwase"}, ["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"}, ["jna"] = {"Jangshung"}, ["jnd"] = {"Jandavra"}, ["jng"] = {"Yangman"}, ["jni"] = {"Janji"}, ["jnj"] = {"Yemsa"}, ["jnl"] = {"Rawat"}, ["jns"] = {"Jaunsari"}, ["job"] = {"Joba"}, ["jod"] = {"Wojenaka"}, ["jog"] = {"Jogi"}, ["jor"] = {"Jorá"}, ["jos"] = {"Jordanian Sign Language"}, ["jow"] = {"Jowulu"}, ["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"}, ["jpr"] = {"Judeo-Persian"}, ["jpx"] = {"Japanese (family)"}, ["jqr"] = {"Jaqaru"}, ["jra"] = {"Jarai"}, ["jrb"] = {"Judeo-Arabic"}, ["jrr"] = {"Jiru"}, ["jrt"] = {"Jakattoe"}, ["jru"] = {"Japrería"}, ["jsl"] = {"Japanese Sign Language"}, ["jua"] = {"Júma"}, ["jub"] = {"Wannu"}, ["juc"] = {"Jurchen"}, ["jud"] = {"Worodougou"}, ["juh"] = {"Hõne"}, ["jui"] = {"Ngadjuri"}, ["juk"] = {"Wapan"}, ["jul"] = {"Jirel"}, ["jum"] = {"Jumjum"}, ["jun"] = {"Juang"}, ["juo"] = {"Jiba"}, ["jup"] = {"Hupdë"}, ["jur"] = {"Jurúna"}, ["jus"] = {"Jumla Sign Language"}, ["jut"] = {"Jutish"}, ["juu"] = {"Ju"}, ["juw"] = {"Wãpha"}, ["juy"] = {"Juray"}, ["jvd"] = {"Javindo"}, ["jvn"] = {"Caribbean Javanese"}, ["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"}, ["jya"] = {"Jiarong"}, ["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"}, ["jyy"] = {"Jaya"}, ["kaa"] = {"Кара-Калпак", "Каракалпак"}, ["kab"] = {"Kabyle"}, ["kac"] = {"Kachin", "Jingpho"}, ["kad"] = {"Adara"}, ["kae"] = {"Ketangalan"}, ["kaf"] = {"Katso"}, ["kag"] = {"Kajaman"}, ["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"}, ["kai"] = {"Karekare"}, ["kaj"] = {"Jju"}, ["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"}, ["kam"] = {"Kamba (Kenya)"}, ["kao"] = {"Xaasongaxango"}, ["kap"] = {"Bezhta"}, ["kaq"] = {"Capanahua"}, ["kar"] = {"Karen languages"}, ["kav"] = {"Katukína"}, ["kaw"] = {"Кави"}, ["kax"] = {"Kao"}, ["kay"] = {"Kamayurá"}, ["kba"] = {"Kalarko"}, ["kbb"] = {"Kaxuiâna"}, ["kbc"] = {"Kadiwéu"}, ["kbd"] = {"Кабард"}, ["kbe"] = {"Kanju"}, ["kbg"] = {"Khamba"}, ["kbh"] = {"Camsá"}, ["kbi"] = {"Kaptiau"}, ["kbj"] = {"Kari"}, ["kbk"] = {"Grass Koiari"}, ["kbl"] = {"Kanembu"}, ["kbm"] = {"Iwal"}, ["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"}, ["kbo"] = {"Keliko"}, ["kbp"] = {"Kabiyè"}, ["kbq"] = {"Kamano"}, ["kbr"] = {"Kafa"}, ["kbs"] = {"Kande"}, ["kbt"] = {"Abadi"}, ["kbu"] = {"Kabutra"}, ["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"}, ["kbw"] = {"Kaiep"}, ["kbx"] = {"Ap Ma"}, ["kby"] = {"Manga Kanuri"}, ["kbz"] = {"Duhwa"}, ["kca"] = {"Khanty"}, ["kcb"] = {"Kawacha"}, ["kcc"] = {"Lubila"}, ["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"}, ["kce"] = {"Kaivi"}, ["kcf"] = {"Ukaan"}, ["kcg"] = {"Tyap"}, ["kch"] = {"Vono"}, ["kci"] = {"Kamantan"}, ["kcj"] = {"Kobiana"}, ["kck"] = {"Kalanga"}, ["kcl"] = {"Kela (Papua New Guinea)", "Kala"}, ["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"}, ["kcn"] = {"Nubi"}, ["kco"] = {"Kinalakna"}, ["kcp"] = {"Kanga"}, ["kcq"] = {"Kamo"}, ["kcr"] = {"Katla"}, ["kcs"] = {"Koenoem"}, ["kct"] = {"Kaian"}, ["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"}, ["kcv"] = {"Kete"}, ["kcw"] = {"Kabwari"}, ["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"}, ["kcy"] = {"Korandje"}, ["kcz"] = {"Konongo"}, ["kda"] = {"Worimi"}, ["kdc"] = {"Kutu"}, ["kdd"] = {"Yankunytjatjara"}, ["kde"] = {"Makonde"}, ["kdf"] = {"Mamusi"}, ["kdg"] = {"Seba"}, ["kdh"] = {"Tem"}, ["kdi"] = {"Kumam"}, ["kdj"] = {"Karamojong"}, ["kdk"] = {"Numèè", "Kwényi"}, ["kdl"] = {"Tsikimba"}, ["kdm"] = {"Kagoma"}, ["kdn"] = {"Kunda"}, ["kdo"] = {"Kordofanian languages"}, ["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"}, ["kdq"] = {"Koch"}, ["kdr"] = {"Karaim"}, ["kdt"] = {"Kuy"}, ["kdu"] = {"Kadaru"}, ["kdw"] = {"Koneraw"}, ["kdx"] = {"Kam"}, ["kdy"] = {"Keder", "Keijar"}, ["kdz"] = {"Kwaja"}, ["kea"] = {"Kabuverdianu"}, ["keb"] = {"Kélé"}, ["kec"] = {"Keiga"}, ["ked"] = {"Kerewe"}, ["kee"] = {"Eastern Keres"}, ["kef"] = {"Kpessi"}, ["keg"] = {"Tese"}, ["keh"] = {"Keak"}, ["kei"] = {"Kei"}, ["kej"] = {"Kadar"}, ["kek"] = {"Kekchí"}, ["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"}, ["kem"] = {"Kemak"}, ["ken"] = {"Kenyang"}, ["keo"] = {"Kakwa"}, ["kep"] = {"Kaikadi"}, ["keq"] = {"Kamar"}, ["ker"] = {"Kera"}, ["kes"] = {"Kugbo"}, ["ket"] = {"Ket"}, ["keu"] = {"Akebu"}, ["kev"] = {"Kanikkaran"}, ["kew"] = {"West Kewa"}, ["kex"] = {"Kukna"}, ["key"] = {"Kupia"}, ["kez"] = {"Kukele"}, ["kfa"] = {"Kodava"}, ["kfb"] = {"Northwestern Kolami"}, ["kfc"] = {"Konda-Dora"}, ["kfd"] = {"Korra Koraga"}, ["kfe"] = {"Kota (India)"}, ["kff"] = {"Koya"}, ["kfg"] = {"Kudiya"}, ["kfh"] = {"Kurichiya"}, ["kfi"] = {"Kannada Kurumba"}, ["kfj"] = {"Kemiehua"}, ["kfk"] = {"Kinnauri"}, ["kfl"] = {"Kung"}, ["kfm"] = {"Khunsari"}, ["kfn"] = {"Kuk"}, ["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"}, ["kfp"] = {"Korwa"}, ["kfq"] = {"Korku"}, ["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"}, ["kfs"] = {"Bilaspuri"}, ["kft"] = {"Kanjari"}, ["kfu"] = {"Katkari"}, ["kfv"] = {"Kurmukar"}, ["kfw"] = {"Kharam Naga"}, ["kfx"] = {"Kullu Pahari"}, ["kfy"] = {"Kumaoni"}, ["kfz"] = {"Koromfé"}, ["kga"] = {"Koyaga"}, ["kgb"] = {"Kawe"}, ["kge"] = {"Komering"}, ["kgf"] = {"Kube"}, ["kgg"] = {"Kusunda"}, ["kgi"] = {"Selangor Sign Language"}, ["kgj"] = {"Gamale Kham"}, ["kgk"] = {"Kaiwá"}, ["kgl"] = {"Kunggari"}, ["kgm"] = {"Karipúna"}, ["kgn"] = {"Karingani"}, ["kgo"] = {"Krongo"}, ["kgp"] = {"Kaingang"}, ["kgq"] = {"Kamoro"}, ["kgr"] = {"Abun"}, ["kgs"] = {"Kumbainggar"}, ["kgt"] = {"Somyev"}, ["kgu"] = {"Kobol"}, ["kgv"] = {"Karas"}, ["kgw"] = {"Karon Dori"}, ["kgx"] = {"Kamaru"}, ["kgy"] = {"Kyerung"}, ["kha"] = {"Khasi"}, ["khb"] = {"Lü"}, ["khc"] = {"Tukang Besi North"}, ["khd"] = {"Bädi Kanum"}, ["khe"] = {"Korowai"}, ["khf"] = {"Khuen"}, ["khg"] = {"Khams Tibetan"}, ["khh"] = {"Kehu"}, ["khi"] = {"Khoisan languages"}, ["khj"] = {"Kuturmi"}, ["khk"] = {"Halh Mongolian"}, ["khl"] = {"Lusi"}, ["khn"] = {"Khandesi"}, ["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"}, ["khp"] = {"Kapori", "Kapauri"}, ["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"}, ["khr"] = {"Kharia"}, ["khs"] = {"Kasua"}, ["kht"] = {"Khamti"}, ["khu"] = {"Nkhumbi"}, ["khv"] = {"Khvarshi"}, ["khw"] = {"Ховар"}, ["khx"] = {"Kanu"}, ["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"}, ["khz"] = {"Keapara"}, ["kia"] = {"Kim"}, ["kib"] = {"Koalib"}, ["kic"] = {"Kickapoo"}, ["kid"] = {"Koshin"}, ["kie"] = {"Kibet"}, ["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"}, ["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"}, ["kih"] = {"Kilmeri"}, ["kii"] = {"Kitsai"}, ["kij"] = {"Kilivila"}, ["kil"] = {"Kariya"}, ["kim"] = {"Karagas"}, ["kio"] = {"Kiowa"}, ["kip"] = {"Sheshi Kham"}, ["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"}, ["kis"] = {"Kis"}, ["kit"] = {"Agob"}, ["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"}, ["kiv"] = {"Kimbu"}, ["kiw"] = {"Northeast Kiwai"}, ["kix"] = {"Khiamniungan Naga"}, ["kiy"] = {"Kirikiri"}, ["kiz"] = {"Kisi"}, ["kja"] = {"Mlap"}, ["kjb"] = {"Q'anjob'al", "Kanjobal"}, ["kjc"] = {"Coastal Konjo"}, ["kjd"] = {"Southern Kiwai"}, ["kje"] = {"Kisar"}, ["kjg"] = {"Khmu"}, ["kjh"] = {"Khakas"}, ["kji"] = {"Zabana"}, ["kjj"] = {"Khinalugh"}, ["kjk"] = {"Highland Konjo"}, ["kjl"] = {"Western Parbate Kham"}, ["kjm"] = {"Kháng"}, ["kjn"] = {"Kunjen"}, ["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"}, ["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"}, ["kjq"] = {"Western Keres"}, ["kjr"] = {"Kurudu"}, ["kjs"] = {"East Kewa"}, ["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"}, ["kju"] = {"Kashaya"}, ["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"}, ["kjx"] = {"Ramopa"}, ["kjy"] = {"Erave"}, ["kjz"] = {"Bumthangkha"}, ["kka"] = {"Kakanda"}, ["kkb"] = {"Kwerisa"}, ["kkc"] = {"Odoodee"}, ["kkd"] = {"Kinuku"}, ["kke"] = {"Kakabe"}, ["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"}, ["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"}, ["kkh"] = {"Khün"}, ["kki"] = {"Kagulu"}, ["kkj"] = {"Kako"}, ["kkk"] = {"Kokota"}, ["kkl"] = {"Kosarek Yale"}, ["kkm"] = {"Kiong"}, ["kkn"] = {"Kon Keu"}, ["kko"] = {"Karko"}, ["kkp"] = {"Gugubera", "Koko-Bera"}, ["kkq"] = {"Kaeku"}, ["kkr"] = {"Kir-Balar"}, ["kks"] = {"Giiwo"}, ["kkt"] = {"Koi"}, ["kku"] = {"Tumi"}, ["kkv"] = {"Kangean"}, ["kkw"] = {"Teke-Kukuya"}, ["kkx"] = {"Kohin"}, ["kky"] = {"Guugu Yimidhirr", "Guguyimidjir"}, ["kkz"] = {"Kaska"}, ["kla"] = {"Klamath-Modoc"}, ["klb"] = {"Kiliwa"}, ["klc"] = {"Kolbila"}, ["kld"] = {"Gamilaraay"}, ["kle"] = {"Kulung (Nepal)"}, ["klf"] = {"Kendeje"}, ["klg"] = {"Tagakaulo"}, ["klh"] = {"Weliki"}, ["kli"] = {"Kalumpang"}, ["klj"] = {"Khalaj"}, ["klk"] = {"Kono (Nigeria)"}, ["kll"] = {"Kagan Kalagan"}, ["klm"] = {"Migum"}, ["kln"] = {"Kalenjin"}, ["klo"] = {"Kapya"}, ["klp"] = {"Kamasa"}, ["klq"] = {"Rumu"}, ["klr"] = {"Khaling"}, ["kls"] = {"Kalasha"}, ["klt"] = {"Nukna"}, ["klu"] = {"Klao"}, ["klv"] = {"Maskelynes"}, ["klw"] = {"Tado", "Lindu"}, ["klx"] = {"Koluwawa"}, ["kly"] = {"Kalao"}, ["klz"] = {"Kabola"}, ["kma"] = {"Konni"}, ["kmb"] = {"Kimbundu"}, ["kmc"] = {"Southern Dong"}, ["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"}, ["kme"] = {"Bakole"}, ["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"}, ["kmg"] = {"Kâte"}, ["kmh"] = {"Kalam"}, ["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"}, ["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"}, ["kmk"] = {"Limos Kalinga"}, ["kml"] = {"Tanudan Kalinga"}, ["kmm"] = {"Kom (India)"}, ["kmn"] = {"Awtuw"}, ["kmo"] = {"Kwoma"}, ["kmp"] = {"Gimme"}, ["kmq"] = {"Kwama"}, ["kmr"] = {"Northern Kurdish"}, ["kms"] = {"Kamasau"}, ["kmt"] = {"Kemtuik"}, ["kmu"] = {"Kanite"}, ["kmv"] = {"Karipúna Creole French"}, ["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"}, ["kmx"] = {"Waboda"}, ["kmy"] = {"Koma"}, ["kmz"] = {"Khorasani Turkish"}, ["kna"] = {"Dera (Nigeria)"}, ["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"}, ["knc"] = {"Central Kanuri"}, ["knd"] = {"Konda"}, ["kne"] = {"Kankanaey"}, ["knf"] = {"Mankanya"}, ["kng"] = {"Koongo"}, ["kni"] = {"Kanufi"}, ["knj"] = {"Western Kanjobal"}, ["knk"] = {"Kuranko"}, ["knl"] = {"Keninjal"}, ["knm"] = {"Kanamarí"}, ["knn"] = {"Konkani (individual language)"}, ["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"}, ["knp"] = {"Kwanja"}, ["knq"] = {"Kintaq"}, ["knr"] = {"Kaningra"}, ["kns"] = {"Kensiu"}, ["knt"] = {"Panoan Katukína"}, ["knu"] = {"Kono (Guinea)"}, ["knv"] = {"Tabo"}, ["knw"] = {"Kung-Ekoka"}, ["knx"] = {"Kendayan", "Salako"}, ["kny"] = {"Kanyok"}, ["knz"] = {"Kalamsé"}, ["koa"] = {"Konomala"}, ["koc"] = {"Kpati"}, ["kod"] = {"Kodi"}, ["koe"] = {"Kacipo-Bale Suri"}, ["kof"] = {"Kubi"}, ["kog"] = {"Cogui", "Kogi"}, ["koh"] = {"Koyo"}, ["koi"] = {"Komi-Permyak"}, ["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"}, ["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"}, ["koo"] = {"Konzo"}, ["kop"] = {"Waube"}, ["koq"] = {"Kota (Gabon)"}, ["kos"] = {"Kosraean"}, ["kot"] = {"Lagwan"}, ["kou"] = {"Koke"}, ["kov"] = {"Kudu-Camo"}, ["kow"] = {"Kugama"}, ["koy"] = {"Koyukon"}, ["koz"] = {"Korak"}, ["kpa"] = {"Kutto"}, ["kpb"] = {"Mullu Kurumba"}, ["kpc"] = {"Curripaco"}, ["kpd"] = {"Koba"}, ["kpe"] = {"Kpelle"}, ["kpf"] = {"Komba"}, ["kpg"] = {"Kapingamarangi"}, ["kph"] = {"Kplang"}, ["kpi"] = {"Kofei"}, ["kpj"] = {"Karajá"}, ["kpk"] = {"Kpan"}, ["kpl"] = {"Kpala"}, ["kpm"] = {"Koho"}, ["kpn"] = {"Kepkiriwát"}, ["kpo"] = {"Ikposo"}, ["kpq"] = {"Korupun-Sela"}, ["kpr"] = {"Korafe-Yegha"}, ["kps"] = {"Tehit"}, ["kpt"] = {"Karata"}, ["kpu"] = {"Kafoa"}, ["kpv"] = {"Komi-Zyrian"}, ["kpw"] = {"Kobon"}, ["kpx"] = {"Mountain Koiali"}, ["kpy"] = {"Koryak"}, ["kpz"] = {"Kupsabiny"}, ["kqa"] = {"Mum"}, ["kqb"] = {"Kovai"}, ["kqc"] = {"Doromu-Koki"}, ["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"}, ["kqe"] = {"Kalagan"}, ["kqf"] = {"Kakabai"}, ["kqg"] = {"Khe"}, ["kqh"] = {"Kisankasa"}, ["kqi"] = {"Koitabu"}, ["kqj"] = {"Koromira"}, ["kqk"] = {"Kotafon Gbe"}, ["kql"] = {"Kyenele"}, ["kqm"] = {"Khisa"}, ["kqn"] = {"Kaonde"}, ["kqo"] = {"Eastern Krahn"}, ["kqp"] = {"Kimré"}, ["kqq"] = {"Krenak"}, ["kqr"] = {"Kimaragang"}, ["kqs"] = {"Northern Kissi"}, ["kqt"] = {"Klias River Kadazan"}, ["kqu"] = {"Seroa"}, ["kqv"] = {"Okolod"}, ["kqw"] = {"Kandas"}, ["kqx"] = {"Mser"}, ["kqy"] = {"Koorete"}, ["kqz"] = {"Korana"}, ["kra"] = {"Kumhali"}, ["krb"] = {"Karkin"}, ["krc"] = {"Карачай-Балкар"}, ["krd"] = {"Kairui-Midiki"}, ["kre"] = {"Panará"}, ["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"}, ["krh"] = {"Kurama"}, ["kri"] = {"Krio"}, ["krj"] = {"Kinaray-A"}, ["krk"] = {"Kerek"}, ["krl"] = {"Karelian"}, ["krn"] = {"Sapo"}, ["kro"] = {"Kru languages"}, ["krp"] = {"Korop"}, ["krr"] = {"Krung"}, ["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"}, ["krt"] = {"Tumari Kanuri"}, ["kru"] = {"Kurukh"}, ["krv"] = {"Kavet"}, ["krw"] = {"Western Krahn"}, ["krx"] = {"Karon"}, ["kry"] = {"Kryts"}, ["krz"] = {"Sota Kanum"}, ["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"}, ["ksb"] = {"Shambala"}, ["ksc"] = {"Southern Kalinga"}, ["ksd"] = {"Kuanua"}, ["kse"] = {"Kuni"}, ["ksf"] = {"Bafia"}, ["ksg"] = {"Kusaghe"}, ["ksh"] = {"Кёльн"}, ["ksi"] = {"Krisa", "I'saka"}, ["ksj"] = {"Uare"}, ["ksk"] = {"Kansa"}, ["ksl"] = {"Kumalu"}, ["ksm"] = {"Kumba"}, ["ksn"] = {"Kasiguranin"}, ["kso"] = {"Kofa"}, ["ksp"] = {"Kaba"}, ["ksq"] = {"Kwaami"}, ["ksr"] = {"Borong"}, ["kss"] = {"Southern Kisi"}, ["kst"] = {"Winyé"}, ["ksu"] = {"Khamyang"}, ["ksv"] = {"Kusu"}, ["ksw"] = {"S'gaw Karen"}, ["ksx"] = {"Kedang"}, ["ksy"] = {"Kharia Thar"}, ["ksz"] = {"Kodaku"}, ["kta"] = {"Katua"}, ["ktb"] = {"Kambaata"}, ["ktc"] = {"Kholok"}, ["ktd"] = {"Kokata", "Kukatha"}, ["kte"] = {"Nubri"}, ["ktf"] = {"Kwami"}, ["ktg"] = {"Kalkutung"}, ["kth"] = {"Karanga"}, ["kti"] = {"North Muyu"}, ["ktj"] = {"Plapo Krumen"}, ["ktk"] = {"Kaniet"}, ["ktl"] = {"Koroshi"}, ["ktm"] = {"Kurti"}, ["ktn"] = {"Karitiâna"}, ["kto"] = {"Kuot"}, ["ktp"] = {"Kaduo"}, ["ktq"] = {"Katabaga"}, ["kts"] = {"South Muyu"}, ["ktt"] = {"Ketum"}, ["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"}, ["ktv"] = {"Eastern Katu"}, ["ktw"] = {"Kato"}, ["ktx"] = {"Kaxararí"}, ["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"}, ["ktz"] = {"Juǀʼhoan", "Juǀʼhoansi"}, ["kub"] = {"Kutep"}, ["kuc"] = {"Kwinsu"}, ["kud"] = {"'Auhelawa"}, ["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"}, ["kuf"] = {"Western Katu"}, ["kug"] = {"Kupa"}, ["kuh"] = {"Kushi"}, ["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo", "Kalapalo"}, ["kuj"] = {"Kuria"}, ["kuk"] = {"Kepo'"}, ["kul"] = {"Kulere"}, ["kum"] = {"Кумык"}, ["kun"] = {"Kunama"}, ["kuo"] = {"Kumukio"}, ["kup"] = {"Kunimaipa"}, ["kuq"] = {"Karipuna"}, ["kus"] = {"Kusaal"}, ["kut"] = {"Kutenai"}, ["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"}, ["kuv"] = {"Kur"}, ["kuw"] = {"Kpagua"}, ["kux"] = {"Kukatja"}, ["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"}, ["kuz"] = {"Kunza"}, ["kva"] = {"Bagvalal"}, ["kvb"] = {"Kubu"}, ["kvc"] = {"Kove"}, ["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"}, ["kve"] = {"Kalabakan"}, ["kvf"] = {"Kabalai"}, ["kvg"] = {"Kuni-Boazi"}, ["kvh"] = {"Komodo"}, ["kvi"] = {"Kwang"}, ["kvj"] = {"Psikye"}, ["kvk"] = {"Korean Sign Language"}, ["kvl"] = {"Kayaw"}, ["kvm"] = {"Kendem"}, ["kvn"] = {"Border Kuna"}, ["kvo"] = {"Dobel"}, ["kvp"] = {"Kompane"}, ["kvq"] = {"Geba Karen"}, ["kvr"] = {"Kerinci"}, ["kvt"] = {"Lahta Karen", "Lahta"}, ["kvu"] = {"Yinbaw Karen"}, ["kvv"] = {"Kola"}, ["kvw"] = {"Wersing"}, ["kvx"] = {"Parkari Koli"}, ["kvy"] = {"Yintale Karen", "Yintale"}, ["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"}, ["kwa"] = {"Dâw"}, ["kwb"] = {"Kwa"}, ["kwc"] = {"Likwala"}, ["kwd"] = {"Kwaio"}, ["kwe"] = {"Kwerba"}, ["kwf"] = {"Kwara'ae"}, ["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"}, ["kwh"] = {"Kowiai"}, ["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"}, ["kwj"] = {"Kwanga"}, ["kwk"] = {"Kwakiutl"}, ["kwl"] = {"Kofyar"}, ["kwm"] = {"Kwambi"}, ["kwn"] = {"Квангали"}, ["kwo"] = {"Kwomtari"}, ["kwp"] = {"Kodia"}, ["kwr"] = {"Kwer"}, ["kws"] = {"Kwese"}, ["kwt"] = {"Kwesten"}, ["kwu"] = {"Kwakum"}, ["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"}, ["kww"] = {"Kwinti"}, ["kwx"] = {"Khirwar"}, ["kwy"] = {"San Salvador Kongo"}, ["kwz"] = {"Kwadi"}, ["kxa"] = {"Kairiru"}, ["kxb"] = {"Krobu"}, ["kxc"] = {"Konso", "Khonso"}, ["kxd"] = {"Brunei"}, ["kxf"] = {"Manumanaw Karen", "Manumanaw"}, ["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"}, ["kxi"] = {"Keningau Murut"}, ["kxj"] = {"Kulfa"}, ["kxk"] = {"Zayein Karen"}, ["kxm"] = {"Northern Khmer"}, ["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"}, ["kxo"] = {"Kanoé"}, ["kxp"] = {"Wadiyara Koli"}, ["kxq"] = {"Smärky Kanum"}, ["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"}, ["kxs"] = {"Kangjia"}, ["kxt"] = {"Koiwat"}, ["kxv"] = {"Kuvi"}, ["kxw"] = {"Konai"}, ["kxx"] = {"Likuba"}, ["kxy"] = {"Kayong"}, ["kxz"] = {"Kerewo"}, ["kya"] = {"Kwaya"}, ["kyb"] = {"Butbut Kalinga"}, ["kyc"] = {"Kyaka"}, ["kyd"] = {"Karey"}, ["kye"] = {"Krache"}, ["kyf"] = {"Kouya"}, ["kyg"] = {"Keyagana"}, ["kyh"] = {"Karok"}, ["kyi"] = {"Kiput"}, ["kyj"] = {"Karao"}, ["kyk"] = {"Kamayo"}, ["kyl"] = {"Kalapuya"}, ["kym"] = {"Kpatili"}, ["kyn"] = {"Northern Binukidnon"}, ["kyo"] = {"Kelon"}, ["kyp"] = {"Kang"}, ["kyq"] = {"Kenga"}, ["kyr"] = {"Kuruáya"}, ["kys"] = {"Baram Kayan"}, ["kyt"] = {"Kayagar"}, ["kyu"] = {"Western Kayah"}, ["kyv"] = {"Kayort"}, ["kyw"] = {"Kudmali"}, ["kyx"] = {"Rapoisi"}, ["kyy"] = {"Kambaira"}, ["kyz"] = {"Kayabí"}, ["kza"] = {"Western Karaboro"}, ["kzb"] = {"Kaibobo"}, ["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"}, ["kzd"] = {"Kadai"}, ["kze"] = {"Kosena"}, ["kzf"] = {"Da'a Kaili"}, ["kzg"] = {"Kikai"}, ["kzi"] = {"Kelabit"}, ["kzk"] = {"Kazukuru"}, ["kzl"] = {"Kayeli"}, ["kzm"] = {"Kais"}, ["kzn"] = {"Kokola"}, ["kzo"] = {"Kaningi"}, ["kzp"] = {"Kaidipang"}, ["kzq"] = {"Kaike"}, ["kzr"] = {"Karang"}, ["kzs"] = {"Sugut Dusun"}, ["kzu"] = {"Kayupulau"}, ["kzv"] = {"Komyandaret"}, ["kzw"] = {"Karirí-Xocó"}, ["kzx"] = {"Kamarian"}, ["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"}, ["kzz"] = {"Kalabra"}, ["laa"] = {"Southern Subanen"}, ["lab"] = {"Linear A"}, ["lac"] = {"Lacandon"}, ["lad"] = {"Ladino"}, ["lae"] = {"Pattani"}, ["laf"] = {"Lafofa"}, ["lag"] = {"Langi"}, ["lah"] = {"Lahnda"}, ["lai"] = {"Lambya"}, ["laj"] = {"Lango (Uganda)"}, ["lak"] = {"Laka (Nigeria)"}, ["lal"] = {"Lalia"}, ["lam"] = {"Lamba"}, ["lan"] = {"Laru"}, ["lap"] = {"Laka (Chad)"}, ["laq"] = {"Qabiao"}, ["lar"] = {"Larteh"}, ["las"] = {"Lama (Togo)"}, ["lau"] = {"Laba"}, ["law"] = {"Lauje"}, ["lax"] = {"Tiwa"}, ["lay"] = {"Lama Bai"}, ["laz"] = {"Aribwatsa"}, ["lbb"] = {"Label"}, ["lbc"] = {"Lakkia"}, ["lbe"] = {"Лак"}, ["lbf"] = {"Tinani"}, ["lbg"] = {"Laopang"}, ["lbi"] = {"La'bi"}, ["lbj"] = {"Ladakhi"}, ["lbk"] = {"Central Bontok"}, ["lbl"] = {"Libon Bikol"}, ["lbm"] = {"Lodhi"}, ["lbn"] = {"Rmeet"}, ["lbo"] = {"Laven"}, ["lbq"] = {"Wampar"}, ["lbr"] = {"Lohorung"}, ["lbs"] = {"Libyan Sign Language"}, ["lbt"] = {"Lachi"}, ["lbu"] = {"Labu"}, ["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"}, ["lbw"] = {"Tolaki"}, ["lbx"] = {"Lawangan"}, ["lby"] = {"Lamalama", "Lamu-Lamu"}, ["lbz"] = {"Lardil"}, ["lcc"] = {"Legenyem"}, ["lcd"] = {"Lola"}, ["lce"] = {"Loncong", "Sekak"}, ["lcf"] = {"Lubu"}, ["lch"] = {"Luchazi"}, ["lcl"] = {"Lisela"}, ["lcm"] = {"Tungag"}, ["lcp"] = {"Western Lawa"}, ["lcq"] = {"Luhu"}, ["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"}, ["lda"] = {"Kla-Dan"}, ["ldb"] = {"Dũya"}, ["ldd"] = {"Luri"}, ["ldg"] = {"Lenyima"}, ["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"}, ["ldi"] = {"Laari"}, ["ldj"] = {"Lemoro"}, ["ldk"] = {"Leelau"}, ["ldl"] = {"Kaan"}, ["ldm"] = {"Landoma"}, ["ldn"] = {"Láadan"}, ["ldo"] = {"Loo"}, ["ldp"] = {"Tso"}, ["ldq"] = {"Lufu"}, ["lea"] = {"Lega-Shabunda"}, ["leb"] = {"Lala-Bisa"}, ["lec"] = {"Leco"}, ["led"] = {"Lendu"}, ["lee"] = {"Lyélé"}, ["lef"] = {"Lelemi"}, ["leh"] = {"Lenje"}, ["lei"] = {"Lemio"}, ["lej"] = {"Lengola"}, ["lek"] = {"Leipon"}, ["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"}, ["lem"] = {"Nomaande"}, ["len"] = {"Lenca"}, ["leo"] = {"Leti (Cameroon)"}, ["lep"] = {"Lepcha"}, ["leq"] = {"Lembena"}, ["ler"] = {"Lenkau"}, ["les"] = {"Lese"}, ["let"] = {"Lesing-Gelimi", "Amio-Gelimi"}, ["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"}, ["lev"] = {"Lamma"}, ["lew"] = {"Ledo Kaili"}, ["lex"] = {"Luang"}, ["ley"] = {"Lemolang"}, ["lez"] = {"Лезги"}, ["lfa"] = {"Lefa"}, ["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"}, ["lga"] = {"Lungga"}, ["lgb"] = {"Laghu"}, ["lgg"] = {"Lugbara"}, ["lgh"] = {"Laghuu"}, ["lgi"] = {"Lengilu"}, ["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"}, ["lgl"] = {"Wala"}, ["lgm"] = {"Lega-Mwenga"}, ["lgn"] = {"T'apo", "Opuuo"}, ["lgq"] = {"Logba"}, ["lgr"] = {"Lengo"}, ["lgt"] = {"Pahi"}, ["lgu"] = {"Longgu"}, ["lgz"] = {"Ligenza"}, ["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"}, ["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"}, ["lhi"] = {"Lahu Shi"}, ["lhl"] = {"Lahul Lohar"}, ["lhm"] = {"Lhomi"}, ["lhn"] = {"Lahanan"}, ["lhp"] = {"Lhokpu"}, ["lhs"] = {"Mlahsö"}, ["lht"] = {"Lo-Toga"}, ["lhu"] = {"Lahu"}, ["lia"] = {"West-Central Limba"}, ["lib"] = {"Likum"}, ["lic"] = {"Hlai"}, ["lid"] = {"Nyindrou"}, ["lie"] = {"Likila"}, ["lif"] = {"Limbu"}, ["lig"] = {"Ligbi"}, ["lih"] = {"Lihir"}, ["lij"] = {"Лигур"}, ["lik"] = {"Lika"}, ["lil"] = {"Lillooet"}, ["lio"] = {"Liki"}, ["lip"] = {"Sekpele"}, ["liq"] = {"Libido"}, ["lir"] = {"Liberian English"}, ["lis"] = {"Lisu"}, ["liu"] = {"Logorik"}, ["liv"] = {"Liv"}, ["liw"] = {"Col"}, ["lix"] = {"Liabuku"}, ["liy"] = {"Banda-Bambari"}, ["liz"] = {"Libinza"}, ["lja"] = {"Golpa"}, ["lje"] = {"Rampi"}, ["lji"] = {"Laiyolo"}, ["ljl"] = {"Li'o"}, ["ljp"] = {"Lampung Api"}, ["ljw"] = {"Yirandali"}, ["ljx"] = {"Yuru"}, ["lka"] = {"Lakalei"}, ["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"}, ["lkc"] = {"Kucong"}, ["lkd"] = {"Lakondê"}, ["lke"] = {"Kenyi"}, ["lkh"] = {"Lakha"}, ["lki"] = {"Laki"}, ["lkj"] = {"Remun"}, ["lkl"] = {"Laeko-Libuat"}, ["lkm"] = {"Kalaamaya"}, ["lkn"] = {"Lakon", "Vure"}, ["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"}, ["lkr"] = {"Päri"}, ["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"}, ["lkt"] = {"Lakota"}, ["lku"] = {"Kungkari"}, ["lky"] = {"Lokoya"}, ["lla"] = {"Lala-Roba"}, ["llb"] = {"Lolo"}, ["llc"] = {"Lele (Guinea)"}, ["lld"] = {"Ladin"}, ["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"}, ["llf"] = {"Hermit"}, ["llg"] = {"Lole"}, ["llh"] = {"Lamu"}, ["lli"] = {"Teke-Laali"}, ["llj"] = {"Ladji Ladji"}, ["llk"] = {"Lelak"}, ["lll"] = {"Lilau"}, ["llm"] = {"Lasalimu"}, ["lln"] = {"Lele (Chad)"}, ["llp"] = {"North Efate"}, ["llq"] = {"Lolak"}, ["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"}, ["llu"] = {"Lau"}, ["llx"] = {"Lauan"}, ["lma"] = {"East Limba"}, ["lmb"] = {"Merei"}, ["lmc"] = {"Limilngan"}, ["lmd"] = {"Lumun"}, ["lme"] = {"Pévé"}, ["lmf"] = {"South Lembata"}, ["lmg"] = {"Lamogai"}, ["lmh"] = {"Lambichhong"}, ["lmi"] = {"Lombi"}, ["lmj"] = {"West Lembata"}, ["lmk"] = {"Lamkang"}, ["lml"] = {"Hano"}, ["lmn"] = {"Lambadi"}, ["lmo"] = {"Ломбард"}, ["lmp"] = {"Limbum"}, ["lmq"] = {"Lamatuka"}, ["lmr"] = {"Lamalera"}, ["lmu"] = {"Lamenu"}, ["lmv"] = {"Lomaiviti"}, ["lmw"] = {"Lake Miwok"}, ["lmx"] = {"Laimbue"}, ["lmy"] = {"Lamboya"}, ["lna"] = {"Langbashe"}, ["lnb"] = {"Mbalanhu"}, ["lnd"] = {"Lundayeh", "Lun Bawang"}, ["lng"] = {"Langobardic"}, ["lnh"] = {"Lanoh"}, ["lni"] = {"Daantanai'"}, ["lnj"] = {"Leningitij"}, ["lnl"] = {"South Central Banda"}, ["lnm"] = {"Langam"}, ["lnn"] = {"Lorediakarkar"}, ["lno"] = {"Lango (South Sudan)"}, ["lns"] = {"Lamnso'"}, ["lnu"] = {"Longuda"}, ["lnw"] = {"Lanima"}, ["lnz"] = {"Lonzo"}, ["loa"] = {"Loloda"}, ["lob"] = {"Lobi"}, ["loc"] = {"Inonhan"}, ["loe"] = {"Saluan"}, ["lof"] = {"Logol"}, ["log"] = {"Logo"}, ["loh"] = {"Narim"}, ["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"}, ["loj"] = {"Lou"}, ["lok"] = {"Loko"}, ["lol"] = {"Mongo"}, ["lom"] = {"Loma (Liberia)"}, ["lon"] = {"Malawi Lomwe"}, ["loo"] = {"Lombo"}, ["lop"] = {"Lopa"}, ["loq"] = {"Lobala"}, ["lor"] = {"Téén"}, ["los"] = {"Loniu"}, ["lot"] = {"Otuho"}, ["lou"] = {"Louisiana Creole"}, ["lov"] = {"Lopi"}, ["low"] = {"Tampias Lobu"}, ["lox"] = {"Loun"}, ["loy"] = {"Loke"}, ["loz"] = {"Лози"}, ["lpa"] = {"Lelepa"}, ["lpe"] = {"Lepki"}, ["lpn"] = {"Long Phuri Naga"}, ["lpo"] = {"Lipo"}, ["lpx"] = {"Lopit"}, ["lra"] = {"Rara Bakati'"}, ["lrc"] = {"Northern Luri"}, ["lre"] = {"Laurentian"}, ["lrg"] = {"Laragia"}, ["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"}, ["lrk"] = {"Loarki"}, ["lrl"] = {"Lari"}, ["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"}, ["lrn"] = {"Lorang"}, ["lro"] = {"Laro"}, ["lrr"] = {"Southern Yamphu"}, ["lrt"] = {"Larantuka Malay"}, ["lrv"] = {"Larevat"}, ["lrz"] = {"Lemerig"}, ["lsa"] = {"Lasgerdi"}, ["lsb"] = {"Burundian Sign Language", "Langue des Signes Burundaise"}, ["lsd"] = {"Lishana Deni"}, ["lse"] = {"Lusengo"}, ["lsh"] = {"Lish"}, ["lsi"] = {"Lashi"}, ["lsl"] = {"Latvian Sign Language"}, ["lsm"] = {"Saamia", "Olusamia"}, ["lsn"] = {"Tibetan Sign Language"}, ["lso"] = {"Laos Sign Language"}, ["lsp"] = {"Panamanian Sign Language", "Lengua de Señas Panameñas"}, ["lsr"] = {"Aruop"}, ["lss"] = {"Lasi"}, ["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"}, ["lsv"] = {"Sivia Sign Language"}, ["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"}, ["ltc"] = {"Late Middle Chinese"}, ["ltg"] = {"Латгал"}, ["lth"] = {"Thur"}, ["lti"] = {"Leti (Indonesia)"}, ["ltn"] = {"Latundê"}, ["lto"] = {"Tsotso", "Olutsotso"}, ["lts"] = {"Tachoni", "Lutachoni"}, ["ltu"] = {"Latu"}, ["lua"] = {"Luba-Lulua"}, ["luc"] = {"Aringa"}, ["lud"] = {"Ludian"}, ["lue"] = {"Luvale"}, ["luf"] = {"Laua"}, ["lui"] = {"Luiseno"}, ["luj"] = {"Luna"}, ["luk"] = {"Lunanakha"}, ["lul"] = {"Olu'bo"}, ["lum"] = {"Luimbi"}, ["lun"] = {"Lunda"}, ["luo"] = {"Luo (Kenya and Tanzania)", "Dholuo"}, ["lup"] = {"Lumbu"}, ["luq"] = {"Lucumi"}, ["lur"] = {"Laura"}, ["lus"] = {"Lushai"}, ["lut"] = {"Лушуцид"}, ["luu"] = {"Lumba-Yakkha"}, ["luv"] = {"Luwati"}, ["luw"] = {"Luo (Cameroon)"}, ["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"}, ["luz"] = {"Southern Luri"}, ["lva"] = {"Maku'a"}, ["lvi"] = {"Lavi"}, ["lvk"] = {"Lavukaleve"}, ["lvs"] = {"Standard Latvian"}, ["lvu"] = {"Levuka"}, ["lwa"] = {"Lwalu"}, ["lwe"] = {"Lewo Eleng"}, ["lwg"] = {"Wanga", "Oluwanga"}, ["lwh"] = {"White Lachi"}, ["lwl"] = {"Eastern Lawa"}, ["lwm"] = {"Laomian"}, ["lwo"] = {"Luwo"}, ["lws"] = {"Malawian Sign Language"}, ["lwt"] = {"Lewotobi"}, ["lwu"] = {"Lawu"}, ["lww"] = {"Lewo"}, ["lxm"] = {"Lakurumau"}, ["lya"] = {"Layakha"}, ["lyg"] = {"Lyngngam"}, ["lyn"] = {"Luyana"}, ["lzh"] = {"Literary Chinese"}, ["lzl"] = {"Litzlitz"}, ["lzn"] = {"Leinong Naga"}, ["lzz"] = {"Laz"}, ["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"}, ["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"}, ["mad"] = {"Madurese"}, ["mae"] = {"Bo-Rukul"}, ["maf"] = {"Mafa"}, ["mag"] = {"Magahi"}, ["mai"] = {"Maithili"}, ["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"}, ["mak"] = {"Makasar"}, ["mam"] = {"Mam"}, ["man"] = {"Mandingo", "Manding"}, ["map"] = {"Austronesian languages"}, ["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"}, ["mas"] = {"Masai"}, ["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"}, ["mau"] = {"Huautla Mazatec"}, ["mav"] = {"Sateré-Mawé"}, ["maw"] = {"Mampruli"}, ["max"] = {"North Moluccan Malay"}, ["maz"] = {"Central Mazahua"}, ["mba"] = {"Higaonon"}, ["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"}, ["mbc"] = {"Macushi"}, ["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"}, ["mbe"] = {"Molale"}, ["mbf"] = {"Baba Malay"}, ["mbh"] = {"Mangseng"}, ["mbi"] = {"Ilianen Manobo"}, ["mbj"] = {"Nadëb"}, ["mbk"] = {"Malol"}, ["mbl"] = {"Maxakalí"}, ["mbm"] = {"Ombamba"}, ["mbn"] = {"Macaguán"}, ["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"}, ["mbp"] = {"Malayo"}, ["mbq"] = {"Maisin"}, ["mbr"] = {"Nukak Makú"}, ["mbs"] = {"Sarangani Manobo"}, ["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"}, ["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"}, ["mbv"] = {"Mbulungish"}, ["mbw"] = {"Maring"}, ["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"}, ["mby"] = {"Memoni"}, ["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"}, ["mca"] = {"Maca"}, ["mcb"] = {"Machiguenga"}, ["mcc"] = {"Bitur"}, ["mcd"] = {"Sharanahua"}, ["mce"] = {"Itundujia Mixtec"}, ["mcf"] = {"Matsés"}, ["mcg"] = {"Mapoyo"}, ["mch"] = {"Maquiritari"}, ["mci"] = {"Mese"}, ["mcj"] = {"Mvanip"}, ["mck"] = {"Mbunda"}, ["mcl"] = {"Macaguaje"}, ["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"}, ["mcn"] = {"Masana"}, ["mco"] = {"Coatlán Mixe"}, ["mcp"] = {"Makaa"}, ["mcq"] = {"Ese"}, ["mcr"] = {"Menya"}, ["mcs"] = {"Mambai"}, ["mct"] = {"Mengisa"}, ["mcu"] = {"Cameroon Mambila"}, ["mcv"] = {"Minanibai"}, ["mcw"] = {"Mawa (Chad)"}, ["mcx"] = {"Mpiemo"}, ["mcy"] = {"South Watut"}, ["mcz"] = {"Mawan"}, ["mda"] = {"Mada (Nigeria)"}, ["mdb"] = {"Morigi"}, ["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"}, ["mdd"] = {"Mbum"}, ["mde"] = {"Maba (Chad)"}, ["mdf"] = {"Moksha"}, ["mdg"] = {"Massalat"}, ["mdh"] = {"Maguindanaon"}, ["mdi"] = {"Mamvu"}, ["mdj"] = {"Mangbetu"}, ["mdk"] = {"Mangbutu"}, ["mdl"] = {"Maltese Sign Language"}, ["mdm"] = {"Mayogo"}, ["mdn"] = {"Mbati"}, ["mdp"] = {"Mbala"}, ["mdq"] = {"Mbole"}, ["mdr"] = {"Mandar"}, ["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"}, ["mdt"] = {"Mbere"}, ["mdu"] = {"Mboko"}, ["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"}, ["mdw"] = {"Mbosi"}, ["mdx"] = {"Dizin"}, ["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"}, ["mdz"] = {"Suruí Do Pará"}, ["mea"] = {"Menka"}, ["meb"] = {"Ikobi"}, ["mec"] = {"Marra"}, ["med"] = {"Melpa"}, ["mee"] = {"Mengen"}, ["mef"] = {"Megam"}, ["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"}, ["mei"] = {"Midob"}, ["mej"] = {"Meyah"}, ["mek"] = {"Mekeo"}, ["mel"] = {"Central Melanau"}, ["mem"] = {"Mangala"}, ["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"}, ["meo"] = {"Kedah Malay"}, ["mep"] = {"Miriwoong"}, ["meq"] = {"Merey"}, ["mer"] = {"Meru"}, ["mes"] = {"Masmaje"}, ["met"] = {"Mato"}, ["meu"] = {"Motu"}, ["mev"] = {"Mano"}, ["mew"] = {"Maaka"}, ["mey"] = {"Хассания"}, ["mez"] = {"Menominee"}, ["mfa"] = {"Pattani Malay"}, ["mfb"] = {"Bangka"}, ["mfc"] = {"Mba"}, ["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"}, ["mfe"] = {"Маврикийн Креол"}, ["mff"] = {"Naki"}, ["mfg"] = {"Mogofin"}, ["mfh"] = {"Matal"}, ["mfi"] = {"Wandala"}, ["mfj"] = {"Mefele"}, ["mfk"] = {"North Mofu"}, ["mfl"] = {"Putai"}, ["mfm"] = {"Marghi South"}, ["mfn"] = {"Cross River Mbembe"}, ["mfo"] = {"Mbe"}, ["mfp"] = {"Makassar Malay"}, ["mfq"] = {"Moba"}, ["mfr"] = {"Marrithiyel"}, ["mfs"] = {"Mexican Sign Language"}, ["mft"] = {"Mokerang"}, ["mfu"] = {"Mbwela"}, ["mfv"] = {"Mandjak"}, ["mfw"] = {"Mulaha"}, ["mfx"] = {"Melo"}, ["mfy"] = {"Mayo"}, ["mfz"] = {"Mabaan"}, ["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"}, ["mgb"] = {"Mararit"}, ["mgc"] = {"Morokodo"}, ["mgd"] = {"Moru"}, ["mge"] = {"Mango"}, ["mgf"] = {"Maklew"}, ["mgg"] = {"Mpumpong"}, ["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"}, ["mgi"] = {"Lijili"}, ["mgj"] = {"Abureni"}, ["mgk"] = {"Mawes"}, ["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"}, ["mgm"] = {"Mambae"}, ["mgn"] = {"Mbangi"}, ["mgo"] = {"Meta'"}, ["mgp"] = {"Eastern Magar"}, ["mgq"] = {"Malila"}, ["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"}, ["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"}, ["mgt"] = {"Mongol"}, ["mgu"] = {"Mailu"}, ["mgv"] = {"Matengo"}, ["mgw"] = {"Matumbi"}, ["mgy"] = {"Mbunga"}, ["mgz"] = {"Mbugwe"}, ["mha"] = {"Manda (India)"}, ["mhb"] = {"Mahongwe"}, ["mhc"] = {"Mocho"}, ["mhd"] = {"Mbugu"}, ["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"}, ["mhf"] = {"Mamaa"}, ["mhg"] = {"Margu"}, ["mhi"] = {"Ma'di"}, ["mhj"] = {"Mogholi"}, ["mhk"] = {"Mungaka"}, ["mhl"] = {"Mauwake"}, ["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"}, ["mhn"] = {"Mócheno"}, ["mho"] = {"Mashi (Zambia)"}, ["mhp"] = {"Balinese Malay"}, ["mhq"] = {"Mandan"}, ["mhr"] = {"Eastern Mari"}, ["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"}, ["mht"] = {"Mandahuaca"}, ["mhu"] = {"Digaro-Mishmi", "Darang Deng"}, ["mhw"] = {"Mbukushu"}, ["mhx"] = {"Maru", "Lhaovo"}, ["mhy"] = {"Ma'anyan"}, ["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"}, ["mia"] = {"Майами"}, ["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"}, ["mic"] = {"Mi'kmaq", "Micmac"}, ["mid"] = {"Mandaic"}, ["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"}, ["mif"] = {"Mofu-Gudur"}, ["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"}, ["mih"] = {"Chayuco Mixtec"}, ["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"}, ["mij"] = {"Abar", "Mungbam"}, ["mik"] = {"Mikasuki"}, ["mil"] = {"Peñoles Mixtec"}, ["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"}, ["min"] = {"Minangkabau"}, ["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"}, ["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"}, ["miq"] = {"Mískito"}, ["mir"] = {"Isthmus Mixe"}, ["mis"] = {"Кодлогдоогүй хэлнүүд"}, ["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"}, ["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"}, ["miw"] = {"Akoye"}, ["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"}, ["miy"] = {"Ayutla Mixtec"}, ["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"}, ["mjb"] = {"Makalero"}, ["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"}, ["mjd"] = {"Northwest Maidu"}, ["mje"] = {"Muskum"}, ["mjg"] = {"Tu"}, ["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"}, ["mji"] = {"Kim Mun"}, ["mjj"] = {"Mawak"}, ["mjk"] = {"Matukar"}, ["mjl"] = {"Mandeali"}, ["mjm"] = {"Medebur"}, ["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"}, ["mjo"] = {"Malankuravan"}, ["mjp"] = {"Malapandaram"}, ["mjq"] = {"Malaryan"}, ["mjr"] = {"Malavedan"}, ["mjs"] = {"Miship"}, ["mjt"] = {"Sauria Paharia"}, ["mju"] = {"Manna-Dora"}, ["mjv"] = {"Mannan"}, ["mjw"] = {"Karbi"}, ["mjx"] = {"Mahali"}, ["mjy"] = {"Mahican"}, ["mjz"] = {"Majhi"}, ["mka"] = {"Mbre"}, ["mkb"] = {"Mal Paharia"}, ["mkc"] = {"Siliput"}, ["mke"] = {"Mawchi"}, ["mkf"] = {"Miya"}, ["mkg"] = {"Mak (China)"}, ["mkh"] = {"Mon-Khmer languages"}, ["mki"] = {"Dhatki"}, ["mkj"] = {"Mokilese"}, ["mkk"] = {"Byep"}, ["mkl"] = {"Mokole"}, ["mkm"] = {"Moklen"}, ["mkn"] = {"Kupang Malay"}, ["mko"] = {"Mingang Doso"}, ["mkp"] = {"Moikodi"}, ["mkq"] = {"Bay Miwok"}, ["mkr"] = {"Malas"}, ["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"}, ["mkt"] = {"Vamale"}, ["mku"] = {"Konyanka Maninka"}, ["mkv"] = {"Mafea"}, ["mkw"] = {"Китуба (Конго)"}, ["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"}, ["mky"] = {"East Makian"}, ["mkz"] = {"Makasae"}, ["mla"] = {"Malo"}, ["mlb"] = {"Mbule"}, ["mlc"] = {"Cao Lan"}, ["mle"] = {"Manambu"}, ["mlf"] = {"Mal"}, ["mlh"] = {"Mape"}, ["mli"] = {"Malimpung"}, ["mlj"] = {"Miltu"}, ["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"}, ["mll"] = {"Malua Bay"}, ["mlm"] = {"Mulam"}, ["mln"] = {"Malango"}, ["mlo"] = {"Mlomp"}, ["mlp"] = {"Bargam"}, ["mlq"] = {"Western Maninkakan"}, ["mlr"] = {"Vame"}, ["mls"] = {"Masalit"}, ["mlu"] = {"To'abaita"}, ["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"}, ["mlw"] = {"Moloko"}, ["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"}, ["mlz"] = {"Malaynon"}, ["mma"] = {"Mama"}, ["mmb"] = {"Momina"}, ["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"}, ["mmd"] = {"Maonan"}, ["mme"] = {"Mae"}, ["mmf"] = {"Mundat"}, ["mmg"] = {"North Ambrym"}, ["mmh"] = {"Mehináku"}, ["mmi"] = {"Musar"}, ["mmj"] = {"Majhwar"}, ["mmk"] = {"Mukha-Dora"}, ["mml"] = {"Man Met"}, ["mmm"] = {"Maii"}, ["mmn"] = {"Mamanwa"}, ["mmo"] = {"Mangga Buang"}, ["mmp"] = {"Siawi"}, ["mmq"] = {"Musak"}, ["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"}, ["mmt"] = {"Malalamai"}, ["mmu"] = {"Mmaala"}, ["mmv"] = {"Miriti"}, ["mmw"] = {"Emae"}, ["mmx"] = {"Madak"}, ["mmy"] = {"Migaama"}, ["mmz"] = {"Mabaale"}, ["mna"] = {"Mbula"}, ["mnb"] = {"Muna"}, ["mnc"] = {"Манж"}, ["mnd"] = {"Mondé"}, ["mne"] = {"Naba"}, ["mnf"] = {"Mundani"}, ["mng"] = {"Eastern Mnong"}, ["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"}, ["mni"] = {"Манипури"}, ["mnj"] = {"Munji"}, ["mnk"] = {"Мандинка"}, ["mnl"] = {"Tiale"}, ["mnm"] = {"Mapena"}, ["mnn"] = {"Southern Mnong"}, ["mno"] = {"Manobo languages"}, ["mnp"] = {"Min Bei Chinese"}, ["mnq"] = {"Minriq"}, ["mnr"] = {"Mono (USA)"}, ["mns"] = {"Mansi"}, ["mnu"] = {"Mer"}, ["mnv"] = {"Rennell-Bellona"}, ["mnw"] = {"Mon"}, ["mnx"] = {"Manikion"}, ["mny"] = {"Manyawa"}, ["mnz"] = {"Moni"}, ["moa"] = {"Mwan"}, ["moc"] = {"Mocoví"}, ["mod"] = {"Mobilian"}, ["moe"] = {"Innu", "Montagnais"}, ["mog"] = {"Mongondow"}, ["moh"] = {"Mohawk"}, ["moi"] = {"Mboi"}, ["moj"] = {"Monzombo"}, ["mok"] = {"Morori"}, ["mom"] = {"Mangue"}, ["moo"] = {"Monom"}, ["mop"] = {"Mopán Maya"}, ["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"}, ["mor"] = {"Moro"}, ["mos"] = {"Мооре"}, ["mot"] = {"Barí"}, ["mou"] = {"Mogum"}, ["mov"] = {"Mohave"}, ["mow"] = {"Moi (Congo)"}, ["mox"] = {"Molima"}, ["moy"] = {"Shekkacho"}, ["moz"] = {"Mukulu", "Gergiko"}, ["mpa"] = {"Mpoto"}, ["mpb"] = {"Malak Malak", "Mullukmulluk"}, ["mpc"] = {"Mangarrayi"}, ["mpd"] = {"Machinere"}, ["mpe"] = {"Majang"}, ["mpg"] = {"Marba"}, ["mph"] = {"Maung"}, ["mpi"] = {"Mpade"}, ["mpj"] = {"Martu Wangka", "Wangkajunga"}, ["mpk"] = {"Mbara (Chad)"}, ["mpl"] = {"Middle Watut"}, ["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"}, ["mpn"] = {"Mindiri"}, ["mpo"] = {"Miu"}, ["mpp"] = {"Migabac"}, ["mpq"] = {"Matís"}, ["mpr"] = {"Vangunu"}, ["mps"] = {"Dadibi"}, ["mpt"] = {"Mian"}, ["mpu"] = {"Makuráp"}, ["mpv"] = {"Mungkip"}, ["mpw"] = {"Mapidian"}, ["mpx"] = {"Misima-Panaeati"}, ["mpy"] = {"Mapia"}, ["mpz"] = {"Mpi"}, ["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"}, ["mqb"] = {"Mbuko"}, ["mqc"] = {"Mangole"}, ["mqe"] = {"Matepi"}, ["mqf"] = {"Momuna"}, ["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"}, ["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"}, ["mqi"] = {"Mariri"}, ["mqj"] = {"Mamasa"}, ["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"}, ["mql"] = {"Mbelime"}, ["mqm"] = {"South Marquesan"}, ["mqn"] = {"Moronene"}, ["mqo"] = {"Modole"}, ["mqp"] = {"Manipa"}, ["mqq"] = {"Minokok"}, ["mqr"] = {"Mander"}, ["mqs"] = {"West Makian"}, ["mqt"] = {"Mok"}, ["mqu"] = {"Mandari"}, ["mqv"] = {"Mosimo"}, ["mqw"] = {"Murupi"}, ["mqx"] = {"Mamuju"}, ["mqy"] = {"Manggarai"}, ["mqz"] = {"Pano"}, ["mra"] = {"Mlabri"}, ["mrb"] = {"Marino"}, ["mrc"] = {"Maricopa"}, ["mrd"] = {"Western Magar"}, ["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"}, ["mrf"] = {"Elseng"}, ["mrg"] = {"Mising"}, ["mrh"] = {"Mara Chin"}, ["mrj"] = {"Western Mari"}, ["mrk"] = {"Hmwaveke"}, ["mrl"] = {"Mortlockese"}, ["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"}, ["mrn"] = {"Cheke Holo"}, ["mro"] = {"Mru"}, ["mrp"] = {"Morouas"}, ["mrq"] = {"North Marquesan"}, ["mrr"] = {"Maria (India)"}, ["mrs"] = {"Maragus"}, ["mrt"] = {"Marghi Central"}, ["mru"] = {"Mono (Cameroon)"}, ["mrv"] = {"Mangareva"}, ["mrw"] = {"Maranao"}, ["mrx"] = {"Maremgi", "Dineor"}, ["mry"] = {"Mandaya"}, ["mrz"] = {"Marind"}, ["msb"] = {"Masbatenyo"}, ["msc"] = {"Sankaran Maninka"}, ["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"}, ["mse"] = {"Musey"}, ["msf"] = {"Mekwei"}, ["msg"] = {"Moraid"}, ["msh"] = {"Masikoro Malagasy"}, ["msi"] = {"Sabah Malay"}, ["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"}, ["msk"] = {"Mansaka"}, ["msl"] = {"Molof", "Poule"}, ["msm"] = {"Agusan Manobo"}, ["msn"] = {"Vurës"}, ["mso"] = {"Mombum"}, ["msp"] = {"Maritsauá"}, ["msq"] = {"Caac"}, ["msr"] = {"Mongolian Sign Language"}, ["mss"] = {"West Masela"}, ["msu"] = {"Musom"}, ["msv"] = {"Maslam"}, ["msw"] = {"Mansoanka"}, ["msx"] = {"Moresada"}, ["msy"] = {"Aruamu"}, ["msz"] = {"Momare"}, ["mta"] = {"Cotabato Manobo"}, ["mtb"] = {"Anyin Morofo"}, ["mtc"] = {"Munit"}, ["mtd"] = {"Mualang"}, ["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"}, ["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"}, ["mtg"] = {"Una"}, ["mth"] = {"Munggui"}, ["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"}, ["mtj"] = {"Moskona"}, ["mtk"] = {"Mbe'"}, ["mtl"] = {"Montol"}, ["mtm"] = {"Mator"}, ["mtn"] = {"Matagalpa"}, ["mto"] = {"Totontepec Mixe"}, ["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"}, ["mtq"] = {"Muong"}, ["mtr"] = {"Mewari"}, ["mts"] = {"Yora"}, ["mtt"] = {"Mota"}, ["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"}, ["mtv"] = {"Asaro'o"}, ["mtw"] = {"Southern Binukidnon"}, ["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"}, ["mty"] = {"Nabi"}, ["mua"] = {"Mundang"}, ["mub"] = {"Mubi"}, ["muc"] = {"Ajumbu"}, ["mud"] = {"Mednyj Aleut"}, ["mue"] = {"Media Lengua"}, ["mug"] = {"Musgu"}, ["muh"] = {"Mündü"}, ["mui"] = {"Musi"}, ["muj"] = {"Mabire"}, ["muk"] = {"Mugom"}, ["mul"] = {"Multiple languages"}, ["mum"] = {"Maiwala"}, ["mun"] = {"Munda languages"}, ["muo"] = {"Nyong"}, ["mup"] = {"Malvi"}, ["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"}, ["mur"] = {"Murle"}, ["mus"] = {"Creek"}, ["mut"] = {"Western Muria"}, ["muu"] = {"Yaaku"}, ["muv"] = {"Muthuvan"}, ["mux"] = {"Bo-Ung"}, ["muy"] = {"Muyang"}, ["muz"] = {"Mursi"}, ["mva"] = {"Manam"}, ["mvb"] = {"Mattole"}, ["mvd"] = {"Mamboru"}, ["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"}, ["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"}, ["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"}, ["mvh"] = {"Mulgi"}, ["mvi"] = {"Miyako"}, ["mvk"] = {"Mekmek"}, ["mvl"] = {"Mbara (Australia)"}, ["mvn"] = {"Minaveha"}, ["mvo"] = {"Marovo"}, ["mvp"] = {"Duri"}, ["mvq"] = {"Moere"}, ["mvr"] = {"Marau"}, ["mvs"] = {"Massep"}, ["mvt"] = {"Mpotovoro"}, ["mvu"] = {"Marfa"}, ["mvv"] = {"Tagal Murut"}, ["mvw"] = {"Machinga"}, ["mvx"] = {"Meoswar"}, ["mvy"] = {"Indus Kohistani"}, ["mvz"] = {"Mesqan"}, ["mwa"] = {"Mwatebu"}, ["mwb"] = {"Juwal"}, ["mwc"] = {"Are"}, ["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"}, ["mwf"] = {"Murrinh-Patha"}, ["mwg"] = {"Aiklep"}, ["mwh"] = {"Mouk-Aria"}, ["mwi"] = {"Labo", "Ninde"}, ["mwk"] = {"Kita Maninkakan"}, ["mwl"] = {"Mirandese"}, ["mwm"] = {"Sar"}, ["mwn"] = {"Nyamwanga"}, ["mwo"] = {"Central Maewo"}, ["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"}, ["mwq"] = {"Mün Chin"}, ["mwr"] = {"Marwari"}, ["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"}, ["mwt"] = {"Moken"}, ["mwu"] = {"Mittu"}, ["mwv"] = {"Mentawai"}, ["mww"] = {"Hmong Daw"}, ["mwz"] = {"Moingi"}, ["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"}, ["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"}, ["mxc"] = {"Manyika"}, ["mxd"] = {"Modang"}, ["mxe"] = {"Mele-Fila"}, ["mxf"] = {"Malgbe"}, ["mxg"] = {"Mbangala"}, ["mxh"] = {"Mvuba"}, ["mxi"] = {"Mozarabic"}, ["mxj"] = {"Miju-Mishmi", "Geman Deng"}, ["mxk"] = {"Monumbo"}, ["mxl"] = {"Maxi Gbe"}, ["mxm"] = {"Meramera"}, ["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"}, ["mxo"] = {"Mbowe"}, ["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"}, ["mxq"] = {"Juquila Mixe"}, ["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"}, ["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"}, ["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"}, ["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"}, ["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"}, ["mxw"] = {"Namo"}, ["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"}, ["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"}, ["mxz"] = {"Central Masela"}, ["myb"] = {"Mbay"}, ["myc"] = {"Mayeka"}, ["mye"] = {"Myene"}, ["myf"] = {"Bambassi"}, ["myg"] = {"Manta"}, ["myh"] = {"Makah"}, ["myj"] = {"Mangayat"}, ["myk"] = {"Mamara Senoufo"}, ["myl"] = {"Moma"}, ["mym"] = {"Me'en"}, ["myn"] = {"Mayan languages"}, ["myo"] = {"Anfillo"}, ["myp"] = {"Pirahã"}, ["myr"] = {"Muniche"}, ["mys"] = {"Mesmes"}, ["myu"] = {"Mundurukú"}, ["myv"] = {"Erzya"}, ["myw"] = {"Muyuw"}, ["myx"] = {"Масаба"}, ["myy"] = {"Macuna"}, ["myz"] = {"Classical Mandaic"}, ["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"}, ["mzb"] = {"Tumzabt"}, ["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"}, ["mzd"] = {"Malimba"}, ["mze"] = {"Morawa"}, ["mzg"] = {"Monastic Sign Language"}, ["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"}, ["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"}, ["mzj"] = {"Manya"}, ["mzk"] = {"Nigeria Mambila"}, ["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"}, ["mzm"] = {"Mumuye"}, ["mzn"] = {"Mazanderani"}, ["mzo"] = {"Matipuhy"}, ["mzp"] = {"Movima"}, ["mzq"] = {"Mori Atas"}, ["mzr"] = {"Marúbo"}, ["mzs"] = {"Macanese"}, ["mzt"] = {"Mintil"}, ["mzu"] = {"Inapang"}, ["mzv"] = {"Manza"}, ["mzw"] = {"Deg"}, ["mzx"] = {"Mawayana"}, ["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"}, ["mzz"] = {"Maiadomu"}, ["naa"] = {"Namla"}, ["nab"] = {"Southern Nambikuára"}, ["nac"] = {"Narak"}, ["nae"] = {"Naka'ela"}, ["naf"] = {"Nabak"}, ["nag"] = {"Naga Pidgin"}, ["nah"] = {"Nahuatl languages"}, ["nai"] = {"North American Indian languages"}, ["naj"] = {"Nalu"}, ["nak"] = {"Nakanai"}, ["nal"] = {"Nalik"}, ["nam"] = {"Ngan'gityemerri"}, ["nan"] = {"Min Nan Chinese"}, ["nao"] = {"Naaba"}, ["nap"] = {"Neapolitan"}, ["naq"] = {"Хоехое", "Нама (Намиби)"}, ["nar"] = {"Iguta"}, ["nas"] = {"Naasioi"}, ["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"}, ["naw"] = {"Nawuri"}, ["nax"] = {"Nakwi"}, ["nay"] = {"Ngarrindjeri"}, ["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"}, ["nba"] = {"Nyemba"}, ["nbb"] = {"Ndoe"}, ["nbc"] = {"Chang Naga"}, ["nbd"] = {"Ngbinda"}, ["nbe"] = {"Konyak Naga"}, ["nbg"] = {"Nagarchal"}, ["nbh"] = {"Ngamo"}, ["nbi"] = {"Mao Naga"}, ["nbj"] = {"Ngarinyman"}, ["nbk"] = {"Nake"}, ["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"}, ["nbn"] = {"Kuri"}, ["nbo"] = {"Nkukoli"}, ["nbp"] = {"Nnam"}, ["nbq"] = {"Nggem"}, ["nbr"] = {"Numana"}, ["nbs"] = {"Namibian Sign Language"}, ["nbt"] = {"Na"}, ["nbu"] = {"Rongmei Naga"}, ["nbv"] = {"Ngamambo"}, ["nbw"] = {"Southern Ngbandi"}, ["nby"] = {"Ningera"}, ["nca"] = {"Iyo"}, ["ncb"] = {"Central Nicobarese"}, ["ncc"] = {"Ponam"}, ["ncd"] = {"Nachering"}, ["nce"] = {"Yale"}, ["ncf"] = {"Notsi"}, ["ncg"] = {"Nisga'a"}, ["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"}, ["nci"] = {"Classical Nahuatl"}, ["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"}, ["nck"] = {"Na-kara"}, ["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"}, ["ncm"] = {"Nambo"}, ["ncn"] = {"Nauna"}, ["nco"] = {"Sibe"}, ["ncq"] = {"Northern Katang"}, ["ncr"] = {"Ncane"}, ["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"}, ["nct"] = {"Chothe Naga"}, ["ncu"] = {"Chumburung"}, ["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"}, ["ncz"] = {"Natchez"}, ["nda"] = {"Ndasa"}, ["ndb"] = {"Kenswei Nsei"}, ["ndc"] = {"Ndau"}, ["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"}, ["ndf"] = {"Nadruvian"}, ["ndg"] = {"Ndengereko"}, ["ndh"] = {"Ndali"}, ["ndi"] = {"Samba Leko"}, ["ndj"] = {"Ndamba"}, ["ndk"] = {"Ndaka"}, ["ndl"] = {"Ndolo"}, ["ndm"] = {"Ndam"}, ["ndn"] = {"Ngundi"}, ["ndp"] = {"Ndo"}, ["ndq"] = {"Ndombe"}, ["ndr"] = {"Ndoola"}, ["nds"] = {"Доод Герман", "Доод Саксон"}, ["ndt"] = {"Ndunga"}, ["ndu"] = {"Dugun"}, ["ndv"] = {"Ndut"}, ["ndw"] = {"Ndobo"}, ["ndx"] = {"Nduga"}, ["ndy"] = {"Lutos"}, ["ndz"] = {"Ndogo"}, ["nea"] = {"Eastern Ngad'a"}, ["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"}, ["nec"] = {"Nedebang"}, ["ned"] = {"Nde-Gbite"}, ["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"}, ["nef"] = {"Nefamese"}, ["neg"] = {"Negidal"}, ["neh"] = {"Nyenkha"}, ["nei"] = {"Neo-Hittite"}, ["nej"] = {"Neko"}, ["nek"] = {"Neku"}, ["nem"] = {"Nemi"}, ["nen"] = {"Nengone"}, ["neo"] = {"Ná-Meo"}, ["neq"] = {"North Central Mixe"}, ["ner"] = {"Yahadian"}, ["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"}, ["net"] = {"Nete"}, ["neu"] = {"Neo"}, ["nev"] = {"Nyaheun"}, ["new"] = {"Невар", "Непал Бхаса"}, ["nex"] = {"Neme"}, ["ney"] = {"Neyo"}, ["nez"] = {"Nez Perce"}, ["nfa"] = {"Dhao"}, ["nfd"] = {"Ahwai"}, ["nfl"] = {"Ayiwo", "Äiwoo"}, ["nfr"] = {"Nafaanra"}, ["nfu"] = {"Mfumte"}, ["nga"] = {"Ngbaka"}, ["ngb"] = {"Northern Ngbandi"}, ["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"}, ["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"}, ["nge"] = {"Ngemba"}, ["ngf"] = {"Trans-New Guinea languages"}, ["ngg"] = {"Ngbaka Manza"}, ["ngh"] = {"Nǁng"}, ["ngi"] = {"Ngizim"}, ["ngj"] = {"Ngie"}, ["ngk"] = {"Dalabon"}, ["ngl"] = {"Lomwe"}, ["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"}, ["ngn"] = {"Ngwo"}, ["ngp"] = {"Ngulu"}, ["ngq"] = {"Ngurimi", "Ngoreme"}, ["ngr"] = {"Engdewu"}, ["ngs"] = {"Gvoko"}, ["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"}, ["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"}, ["ngv"] = {"Nagumi"}, ["ngw"] = {"Ngwaba"}, ["ngx"] = {"Nggwahyi"}, ["ngy"] = {"Tibea"}, ["ngz"] = {"Ngungwel"}, ["nha"] = {"Nhanda"}, ["nhb"] = {"Beng"}, ["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"}, ["nhd"] = {"Chiripá", "Ava Guaraní"}, ["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"}, ["nhf"] = {"Nhuwala"}, ["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"}, ["nhh"] = {"Nahari"}, ["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"}, ["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"}, ["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"}, ["nhn"] = {"Төв Нахуатл"}, ["nho"] = {"Takuu"}, ["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"}, ["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"}, ["nhr"] = {"Naro"}, ["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"}, ["nhu"] = {"Noone"}, ["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"}, ["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"}, ["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"}, ["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"}, ["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"}, ["nia"] = {"Nias"}, ["nib"] = {"Nakame"}, ["nic"] = {"Niger-Kordofanian languages"}, ["nid"] = {"Ngandi"}, ["nie"] = {"Niellim"}, ["nif"] = {"Nek"}, ["nig"] = {"Ngalakgan"}, ["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"}, ["nii"] = {"Nii"}, ["nij"] = {"Ngaju"}, ["nik"] = {"Southern Nicobarese"}, ["nil"] = {"Nila"}, ["nim"] = {"Nilamba"}, ["nin"] = {"Ninzo"}, ["nio"] = {"Nganasan"}, ["niq"] = {"Nandi"}, ["nir"] = {"Nimboran"}, ["nis"] = {"Nimi"}, ["nit"] = {"Southeastern Kolami"}, ["niu"] = {"Ниуэ"}, ["niv"] = {"Gilyak"}, ["niw"] = {"Nimo"}, ["nix"] = {"Hema"}, ["niy"] = {"Ngiti"}, ["niz"] = {"Ningil"}, ["nja"] = {"Nzanyi"}, ["njb"] = {"Nocte Naga"}, ["njd"] = {"Ndonde Hamba"}, ["njh"] = {"Lotha Naga"}, ["nji"] = {"Gudanji"}, ["njj"] = {"Njen"}, ["njl"] = {"Njalgulgule"}, ["njm"] = {"Angami Naga"}, ["njn"] = {"Liangmai Naga"}, ["njo"] = {"Ao Naga"}, ["njr"] = {"Njerep"}, ["njs"] = {"Nisa"}, ["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"}, ["nju"] = {"Ngadjunmaya"}, ["njx"] = {"Kunyi"}, ["njy"] = {"Njyem"}, ["njz"] = {"Nyishi"}, ["nka"] = {"Nkoya"}, ["nkb"] = {"Khoibu Naga"}, ["nkc"] = {"Nkongho"}, ["nkd"] = {"Koireng"}, ["nke"] = {"Duke"}, ["nkf"] = {"Inpui Naga"}, ["nkg"] = {"Nekgini"}, ["nkh"] = {"Khezha Naga"}, ["nki"] = {"Thangal Naga"}, ["nkj"] = {"Nakai"}, ["nkk"] = {"Nokuku"}, ["nkm"] = {"Namat"}, ["nkn"] = {"Nkangala"}, ["nko"] = {"Nkonya"}, ["nkp"] = {"Niuatoputapu"}, ["nkq"] = {"Nkami"}, ["nkr"] = {"Nukuoro"}, ["nks"] = {"North Asmat"}, ["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"}, ["nku"] = {"Bouna Kulango"}, ["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"}, ["nkw"] = {"Nkutu"}, ["nkx"] = {"Nkoroo"}, ["nkz"] = {"Nkari"}, ["nla"] = {"Ngombale"}, ["nlc"] = {"Nalca"}, ["nle"] = {"East Nyala"}, ["nlg"] = {"Gela"}, ["nli"] = {"Grangali"}, ["nlj"] = {"Nyali"}, ["nlk"] = {"Ninia Yali"}, ["nll"] = {"Nihali"}, ["nlm"] = {"Mankiyali"}, ["nlo"] = {"Ngul"}, ["nlq"] = {"Lao Naga"}, ["nlu"] = {"Nchumbulu"}, ["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"}, ["nlw"] = {"Walangama"}, ["nlx"] = {"Nahali"}, ["nly"] = {"Nyamal"}, ["nlz"] = {"Nalögo"}, ["nma"] = {"Maram Naga"}, ["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"}, ["nmc"] = {"Ngam"}, ["nmd"] = {"Ndumu"}, ["nme"] = {"Mzieme Naga"}, ["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"}, ["nmg"] = {"Kwasio"}, ["nmh"] = {"Monsang Naga"}, ["nmi"] = {"Nyam"}, ["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"}, ["nmk"] = {"Namakura"}, ["nml"] = {"Ndemli"}, ["nmm"] = {"Manangba"}, ["nmn"] = {"ǃXóõ"}, ["nmo"] = {"Moyon Naga"}, ["nmp"] = {"Nimanbur"}, ["nmq"] = {"Nambya"}, ["nmr"] = {"Nimbari"}, ["nms"] = {"Letemboi"}, ["nmt"] = {"Namonuito"}, ["nmu"] = {"Northeast Maidu"}, ["nmv"] = {"Ngamini"}, ["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"}, ["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"}, ["nmy"] = {"Namuyi"}, ["nmz"] = {"Nawdm"}, ["nna"] = {"Nyangumarta"}, ["nnb"] = {"Nande"}, ["nnc"] = {"Nancere"}, ["nnd"] = {"West Ambae"}, ["nne"] = {"Ngandyera"}, ["nnf"] = {"Ngaing"}, ["nng"] = {"Maring Naga"}, ["nnh"] = {"Ngiemboon"}, ["nni"] = {"North Nuaulu"}, ["nnj"] = {"Nyangatom"}, ["nnk"] = {"Nankina"}, ["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"}, ["nnm"] = {"Namia"}, ["nnn"] = {"Ngete"}, ["nnp"] = {"Wancho Naga"}, ["nnq"] = {"Ngindo"}, ["nnr"] = {"Narungga"}, ["nnt"] = {"Nanticoke"}, ["nnu"] = {"Dwang"}, ["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"}, ["nnw"] = {"Southern Nuni"}, ["nny"] = {"Nyangga"}, ["nnz"] = {"Nda'nda'"}, ["noa"] = {"Woun Meu"}, ["noc"] = {"Nuk"}, ["nod"] = {"Northern Thai"}, ["noe"] = {"Nimadi"}, ["nof"] = {"Nomane"}, ["nog"] = {"Ногай"}, ["noh"] = {"Nomu"}, ["noi"] = {"Noiri"}, ["noj"] = {"Nonuya"}, ["nok"] = {"Nooksack"}, ["nol"] = {"Nomlaki"}, ["nom"] = {"Nocamán"}, ["non"] = {"Эртний Скандинав"}, ["nop"] = {"Numanggang"}, ["noq"] = {"Ngongo"}, ["nos"] = {"Eastern Nisu"}, ["not"] = {"Nomatsiguenga"}, ["nou"] = {"Ewage-Notu"}, ["nov"] = {"Novial"}, ["now"] = {"Nyambo"}, ["noy"] = {"Noy"}, ["noz"] = {"Nayi"}, ["npa"] = {"Nar Phu"}, ["npb"] = {"Nupbikha"}, ["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"}, ["nph"] = {"Phom Naga"}, ["npi"] = {"Nepali (individual language)"}, ["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"}, ["npn"] = {"Mondropolon"}, ["npo"] = {"Pochuri Naga"}, ["nps"] = {"Nipsan"}, ["npu"] = {"Puimei Naga"}, ["npx"] = {"Noipx"}, ["npy"] = {"Napu"}, ["nqg"] = {"Southern Nago"}, ["nqk"] = {"Kura Ede Nago"}, ["nql"] = {"Ngendelengo"}, ["nqm"] = {"Ndom"}, ["nqn"] = {"Nen"}, ["nqo"] = {"Нко", "Нко"}, ["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"}, ["nqt"] = {"Nteng"}, ["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"}, ["nra"] = {"Ngom"}, ["nrb"] = {"Nara"}, ["nrc"] = {"Noric"}, ["nre"] = {"Southern Rengma Naga"}, ["nrf"] = {"Jèrriais", "Guernésiais"}, ["nrg"] = {"Narango"}, ["nri"] = {"Chokri Naga"}, ["nrk"] = {"Ngarla"}, ["nrl"] = {"Ngarluma"}, ["nrm"] = {"Narom"}, ["nrn"] = {"Norn"}, ["nrp"] = {"North Picene"}, ["nrr"] = {"Norra", "Nora"}, ["nrt"] = {"Northern Kalapuya"}, ["nru"] = {"Narua"}, ["nrx"] = {"Ngurmbur"}, ["nrz"] = {"Lala"}, ["nsa"] = {"Sangtam Naga"}, ["nsb"] = {"Lower Nossob"}, ["nsc"] = {"Nshi"}, ["nsd"] = {"Southern Nisu"}, ["nse"] = {"Nsenga"}, ["nsf"] = {"Northwestern Nisu"}, ["nsg"] = {"Ngasa"}, ["nsh"] = {"Ngoshie"}, ["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"}, ["nsk"] = {"Naskapi"}, ["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"}, ["nsm"] = {"Sumi Naga"}, ["nsn"] = {"Nehan"}, ["nso"] = {"Педи", "Хойд Сото", "Сепеди"}, ["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"}, ["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"}, ["nsr"] = {"Maritime Sign Language"}, ["nss"] = {"Nali"}, ["nst"] = {"Tase Naga"}, ["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"}, ["nsv"] = {"Southwestern Nisu"}, ["nsw"] = {"Navut"}, ["nsx"] = {"Nsongo"}, ["nsy"] = {"Nasal"}, ["nsz"] = {"Nisenan"}, ["ntd"] = {"Northern Tidung"}, ["nte"] = {"Nathembo"}, ["ntg"] = {"Ngantangarra"}, ["nti"] = {"Natioro"}, ["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"}, ["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"}, ["ntm"] = {"Nateni"}, ["nto"] = {"Ntomba"}, ["ntp"] = {"Northern Tepehuan"}, ["ntr"] = {"Delo"}, ["ntu"] = {"Natügu"}, ["ntw"] = {"Nottoway"}, ["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"}, ["nty"] = {"Mantsi"}, ["ntz"] = {"Natanzi"}, ["nua"] = {"Yuanga"}, ["nub"] = {"Nubian languages"}, ["nuc"] = {"Nukuini"}, ["nud"] = {"Ngala"}, ["nue"] = {"Ngundu"}, ["nuf"] = {"Nusu"}, ["nug"] = {"Nungali"}, ["nuh"] = {"Ndunda"}, ["nui"] = {"Ngumbi"}, ["nuj"] = {"Nyole"}, ["nuk"] = {"Nuu-chah-nulth", "Nuuchahnulth"}, ["nul"] = {"Nusa Laut"}, ["num"] = {"Niuafo'ou"}, ["nun"] = {"Anong"}, ["nuo"] = {"Nguôn"}, ["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"}, ["nuq"] = {"Nukumanu"}, ["nur"] = {"Nukuria"}, ["nus"] = {"Nuer"}, ["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"}, ["nuu"] = {"Ngbundu"}, ["nuv"] = {"Northern Nuni"}, ["nuw"] = {"Nguluwan"}, ["nux"] = {"Mehek"}, ["nuy"] = {"Nunggubuyu"}, ["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"}, ["nvh"] = {"Nasarian"}, ["nvm"] = {"Namiae"}, ["nvo"] = {"Nyokon"}, ["nwa"] = {"Nawathinehena"}, ["nwb"] = {"Nyabwa"}, ["nwc"] = {"Classical Newari", "Classical Nepal Bhasa", "Old Newari"}, ["nwe"] = {"Ngwe"}, ["nwg"] = {"Ngayawung"}, ["nwi"] = {"Southwest Tanna"}, ["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"}, ["nwo"] = {"Nauo"}, ["nwr"] = {"Nawaru"}, ["nwx"] = {"Middle Newar"}, ["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"}, ["nxa"] = {"Nauete"}, ["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"}, ["nxe"] = {"Nage"}, ["nxg"] = {"Ngad'a"}, ["nxi"] = {"Nindi"}, ["nxk"] = {"Koki Naga"}, ["nxl"] = {"South Nuaulu"}, ["nxm"] = {"Numidian"}, ["nxn"] = {"Ngawun"}, ["nxo"] = {"Ndambomo"}, ["nxq"] = {"Naxi"}, ["nxr"] = {"Ninggerum"}, ["nxx"] = {"Nafri"}, ["nyb"] = {"Nyangbo"}, ["nyc"] = {"Nyanga-li"}, ["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"}, ["nye"] = {"Nyengo"}, ["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"}, ["nyg"] = {"Nyindu"}, ["nyh"] = {"Nyikina"}, ["nyi"] = {"Ama (Sudan)"}, ["nyj"] = {"Nyanga"}, ["nyk"] = {"Nyaneka"}, ["nyl"] = {"Nyeu"}, ["nym"] = {"Nyamwezi"}, ["nyn"] = {"Nyankole"}, ["nyo"] = {"Nyoro"}, ["nyp"] = {"Nyang'i"}, ["nyq"] = {"Nayini"}, ["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"}, ["nys"] = {"Nyungar"}, ["nyt"] = {"Nyawaygi"}, ["nyu"] = {"Nyungwe"}, ["nyv"] = {"Nyulnyul"}, ["nyw"] = {"Nyaw"}, ["nyx"] = {"Nganyaywana"}, ["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"}, ["nza"] = {"Tigon Mbembe"}, ["nzb"] = {"Njebi"}, ["nzd"] = {"Nzadi"}, ["nzi"] = {"Nzima"}, ["nzk"] = {"Nzakara"}, ["nzm"] = {"Zeme Naga"}, ["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"}, ["nzu"] = {"Teke-Nzikou"}, ["nzy"] = {"Nzakambay"}, ["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"}, ["oaa"] = {"Orok"}, ["oac"] = {"Oroch"}, ["oar"] = {"Old Aramaic (up to 700 BCE)", "Ancient Aramaic (up to 700 BCE)"}, ["oav"] = {"Old Avar"}, ["obi"] = {"Obispeño"}, ["obk"] = {"Southern Bontok"}, ["obl"] = {"Oblo"}, ["obm"] = {"Moabite"}, ["obo"] = {"Obo Manobo"}, ["obr"] = {"Old Burmese"}, ["obt"] = {"Old Breton"}, ["obu"] = {"Obulom"}, ["oca"] = {"Ocaina"}, ["och"] = {"Old Chinese"}, ["ocm"] = {"Old Cham"}, ["oco"] = {"Old Cornish"}, ["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"}, ["oda"] = {"Odut"}, ["odk"] = {"Od"}, ["odt"] = {"Old Dutch"}, ["odu"] = {"Odual"}, ["ofo"] = {"Ofo"}, ["ofs"] = {"Old Frisian"}, ["ofu"] = {"Efutop"}, ["ogb"] = {"Ogbia"}, ["ogc"] = {"Ogbah"}, ["oge"] = {"Old Georgian"}, ["ogg"] = {"Ogbogolo"}, ["ogo"] = {"Khana"}, ["ogu"] = {"Ogbronuagum"}, ["oht"] = {"Old Hittite"}, ["ohu"] = {"Old Hungarian"}, ["oia"] = {"Oirata"}, ["oin"] = {"Inebu One"}, ["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"}, ["ojc"] = {"Central Ojibwa"}, ["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"}, ["ojp"] = {"Old Japanese"}, ["ojs"] = {"Severn Ojibwa"}, ["ojv"] = {"Ontong Java"}, ["ojw"] = {"Western Ojibwa"}, ["oka"] = {"Okanagan"}, ["okb"] = {"Okobo"}, ["okc"] = {"Kobo"}, ["okd"] = {"Okodia"}, ["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"}, ["okg"] = {"Koko Babangk"}, ["okh"] = {"Koresh-e Rostam"}, ["oki"] = {"Okiek"}, ["okj"] = {"Oko-Juwoi"}, ["okk"] = {"Kwamtim One"}, ["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"}, ["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"}, ["okn"] = {"Oki-No-Erabu"}, ["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"}, ["okr"] = {"Kirike"}, ["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"}, ["oku"] = {"Oku"}, ["okv"] = {"Orokaiva"}, ["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"}, ["okz"] = {"Old Khmer"}, ["ola"] = {"Walungge"}, ["old"] = {"Mochi"}, ["ole"] = {"Olekha"}, ["olk"] = {"Olkol"}, ["olm"] = {"Oloma"}, ["olo"] = {"Livvi"}, ["olr"] = {"Olrat"}, ["olt"] = {"Old Lithuanian"}, ["olu"] = {"Kuvale"}, ["oma"] = {"Omaha-Ponca"}, ["omb"] = {"East Ambae"}, ["omc"] = {"Mochica"}, ["omg"] = {"Omagua"}, ["omi"] = {"Omi"}, ["omk"] = {"Omok"}, ["oml"] = {"Ombo"}, ["omn"] = {"Minoan"}, ["omo"] = {"Utarmbung"}, ["omp"] = {"Old Manipuri"}, ["omq"] = {"Oto-Manguean languages"}, ["omr"] = {"Old Marathi"}, ["omt"] = {"Omotik"}, ["omu"] = {"Omurano"}, ["omv"] = {"Omotic languages"}, ["omw"] = {"South Tairora"}, ["omx"] = {"Old Mon"}, ["omy"] = {"Old Malay"}, ["ona"] = {"Ona"}, ["onb"] = {"Lingao"}, ["one"] = {"Oneida"}, ["ong"] = {"Olo"}, ["oni"] = {"Onin"}, ["onj"] = {"Onjob"}, ["onk"] = {"Kabore One"}, ["onn"] = {"Onobasulu"}, ["ono"] = {"Onondaga"}, ["onp"] = {"Sartang"}, ["onr"] = {"Northern One"}, ["ons"] = {"Ono"}, ["ont"] = {"Ontenu"}, ["onu"] = {"Unua"}, ["onw"] = {"Old Nubian"}, ["onx"] = {"Onin Based Pidgin"}, ["ood"] = {"Тохоно Оодхам"}, ["oog"] = {"Ong"}, ["oon"] = {"Önge"}, ["oor"] = {"Oorlams"}, ["oos"] = {"Old Ossetic"}, ["opa"] = {"Okpamheri"}, ["opk"] = {"Kopkaka"}, ["opm"] = {"Oksapmin"}, ["opo"] = {"Opao"}, ["opt"] = {"Opata"}, ["opy"] = {"Ofayé"}, ["ora"] = {"Oroha"}, ["orc"] = {"Orma"}, ["ore"] = {"Orejón"}, ["org"] = {"Oring"}, ["orh"] = {"Орчон"}, ["orn"] = {"Orang Kanaq"}, ["oro"] = {"Orokolo"}, ["orr"] = {"Oruma"}, ["ors"] = {"Orang Seletar"}, ["ort"] = {"Adivasi Oriya"}, ["oru"] = {"Ormuri"}, ["orv"] = {"Эртний Орос"}, ["orw"] = {"Oro Win"}, ["orx"] = {"Oro"}, ["ory"] = {"Odia (individual language)", "Oriya (individual language)"}, ["orz"] = {"Ormu"}, ["osa"] = {"Osage"}, ["osc"] = {"Oscan"}, ["osi"] = {"Osing"}, ["osn"] = {"Old Sundanese"}, ["oso"] = {"Ososo"}, ["osp"] = {"Old Spanish"}, ["ost"] = {"Osatu"}, ["osu"] = {"Southern One"}, ["osx"] = {"Old Saxon"}, ["ota"] = {"Османы Турк (1500-1928)"}, ["otb"] = {"Old Tibetan"}, ["otd"] = {"Ot Danum"}, ["ote"] = {"Mezquital Otomi"}, ["oti"] = {"Oti"}, ["otk"] = {"Эртний Түрэг"}, ["otl"] = {"Tilapa Otomi"}, ["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"}, ["otn"] = {"Tenango Otomi"}, ["oto"] = {"Отоми хэлнүүд"}, ["otq"] = {"Querétaro Otomi"}, ["otr"] = {"Otoro"}, ["ots"] = {"Estado de México Otomi"}, ["ott"] = {"Temoaya Otomi"}, ["otu"] = {"Otuke"}, ["otw"] = {"Ottawa"}, ["otx"] = {"Texcatepec Otomi"}, ["oty"] = {"Old Tamil"}, ["otz"] = {"Ixtenco Otomi"}, ["oua"] = {"Tagargrent"}, ["oub"] = {"Glio-Oubi"}, ["oue"] = {"Oune"}, ["oui"] = {"Old Uighur"}, ["oum"] = {"Ouma"}, ["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"}, ["owi"] = {"Owiniga"}, ["owl"] = {"Old Welsh"}, ["oyb"] = {"Oy"}, ["oyd"] = {"Oyda"}, ["oym"] = {"Wayampi"}, ["oyy"] = {"Oya'oya"}, ["ozm"] = {"Koonzime"}, ["paa"] = {"Papuan languages"}, ["pab"] = {"Parecís"}, ["pac"] = {"Pacoh"}, ["pad"] = {"Paumarí"}, ["pae"] = {"Pagibete"}, ["paf"] = {"Paranawát"}, ["pag"] = {"Pangasinan"}, ["pah"] = {"Tenharim"}, ["pai"] = {"Pe"}, ["pak"] = {"Parakanã"}, ["pal"] = {"Pahlavi"}, ["pam"] = {"Пампанга", "Капампанган"}, ["pao"] = {"Northern Paiute"}, ["pap"] = {"Папиаменто"}, ["paq"] = {"Parya"}, ["par"] = {"Panamint", "Timbisha"}, ["pas"] = {"Papasena"}, ["pau"] = {"Палау"}, ["pav"] = {"Pakaásnovos"}, ["paw"] = {"Pawnee"}, ["pax"] = {"Pankararé"}, ["pay"] = {"Pech"}, ["paz"] = {"Pankararú"}, ["pbb"] = {"Páez"}, ["pbc"] = {"Patamona"}, ["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"}, ["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"}, ["pbg"] = {"Paraujano"}, ["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"}, ["pbi"] = {"Parkwa"}, ["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"}, ["pbm"] = {"Puebla Mazatec"}, ["pbn"] = {"Kpasam"}, ["pbo"] = {"Papel"}, ["pbp"] = {"Badyara"}, ["pbr"] = {"Pangwa"}, ["pbs"] = {"Central Pame"}, ["pbt"] = {"Southern Pashto"}, ["pbu"] = {"Northern Pashto"}, ["pbv"] = {"Pnar"}, ["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"}, ["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"}, ["pcb"] = {"Pear"}, ["pcc"] = {"Bouyei"}, ["pcd"] = {"Picard"}, ["pce"] = {"Ruching Palaung"}, ["pcf"] = {"Paliyan"}, ["pcg"] = {"Paniya"}, ["pch"] = {"Pardhan"}, ["pci"] = {"Duruwa"}, ["pcj"] = {"Parenga"}, ["pck"] = {"Paite Chin"}, ["pcl"] = {"Pardhi"}, ["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"}, ["pcn"] = {"Piti"}, ["pcp"] = {"Pacahuara"}, ["pcw"] = {"Pyapun"}, ["pda"] = {"Anam"}, ["pdc"] = {"Pennsylvania German"}, ["pdi"] = {"Pa Di"}, ["pdn"] = {"Podena", "Fedan"}, ["pdo"] = {"Padoe"}, ["pdt"] = {"Plautdietsch"}, ["pdu"] = {"Kayan"}, ["pea"] = {"Peranakan Indonesian"}, ["peb"] = {"Eastern Pomo"}, ["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"}, ["pee"] = {"Taje"}, ["pef"] = {"Northeastern Pomo"}, ["peg"] = {"Pengo"}, ["peh"] = {"Баоань"}, ["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"}, ["pej"] = {"Northern Pomo"}, ["pek"] = {"Penchal"}, ["pel"] = {"Pekal"}, ["pem"] = {"Phende"}, ["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"}, ["pep"] = {"Kunja"}, ["peq"] = {"Southern Pomo"}, ["pes"] = {"Iranian Persian"}, ["pev"] = {"Pémono"}, ["pex"] = {"Petats"}, ["pey"] = {"Petjo"}, ["pez"] = {"Eastern Penan"}, ["pfa"] = {"Pááfang"}, ["pfe"] = {"Pere"}, ["pfl"] = {"Пфальц"}, ["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"}, ["pgd"] = {"Gāndhārī"}, ["pgg"] = {"Pangwali"}, ["pgi"] = {"Pagi"}, ["pgk"] = {"Rerep"}, ["pgl"] = {"Primitive Irish"}, ["pgn"] = {"Paelignian"}, ["pgs"] = {"Pangseng"}, ["pgu"] = {"Pagu"}, ["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"}, ["pha"] = {"Pa-Hng"}, ["phd"] = {"Phudagi"}, ["phg"] = {"Phuong"}, ["phh"] = {"Phukha"}, ["phi"] = {"Philippine languages"}, ["phk"] = {"Phake"}, ["phl"] = {"Phalura", "Palula"}, ["phm"] = {"Phimbi"}, ["phn"] = {"Phoenician"}, ["pho"] = {"Phunoi"}, ["phq"] = {"Phana'"}, ["phr"] = {"Pahari-Potwari"}, ["pht"] = {"Phu Thai"}, ["phu"] = {"Phuan"}, ["phv"] = {"Pahlavani"}, ["phw"] = {"Phangduwali"}, ["pia"] = {"Pima Bajo"}, ["pib"] = {"Yine"}, ["pic"] = {"Pinji"}, ["pid"] = {"Piaroa"}, ["pie"] = {"Piro"}, ["pif"] = {"Pingelapese"}, ["pig"] = {"Pisabo"}, ["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"}, ["pii"] = {"Pini"}, ["pij"] = {"Pijao"}, ["pil"] = {"Yom"}, ["pim"] = {"Powhatan"}, ["pin"] = {"Piame"}, ["pio"] = {"Piapoco"}, ["pip"] = {"Pero"}, ["pir"] = {"Piratapuyo"}, ["pis"] = {"Pijin"}, ["pit"] = {"Pitta Pitta"}, ["piu"] = {"Pintupi-Luritja"}, ["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"}, ["piw"] = {"Pimbwe"}, ["pix"] = {"Piu"}, ["piy"] = {"Piya-Kwonci"}, ["piz"] = {"Pije"}, ["pjt"] = {"Pitjantjatjara"}, ["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"}, ["pkb"] = {"Pokomo", "Kipfokomo"}, ["pkc"] = {"Paekche"}, ["pkg"] = {"Pak-Tong"}, ["pkh"] = {"Pankhu"}, ["pkn"] = {"Pakanha"}, ["pko"] = {"Pökoot"}, ["pkp"] = {"Pukapuka"}, ["pkr"] = {"Attapady Kurumba"}, ["pks"] = {"Pakistan Sign Language"}, ["pkt"] = {"Maleng"}, ["pku"] = {"Paku"}, ["pla"] = {"Miani"}, ["plb"] = {"Polonombauk"}, ["plc"] = {"Central Palawano"}, ["pld"] = {"Polari"}, ["ple"] = {"Palu'e"}, ["plf"] = {"Central Malayo-Polynesian languages"}, ["plg"] = {"Pilagá"}, ["plh"] = {"Paulohi"}, ["plj"] = {"Polci"}, ["plk"] = {"Kohistani Shina"}, ["pll"] = {"Shwe Palaung"}, ["pln"] = {"Palenquero"}, ["plo"] = {"Oluta Popoluca"}, ["plq"] = {"Palaic"}, ["plr"] = {"Palaka Senoufo"}, ["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"}, ["plt"] = {"Plateau Malagasy"}, ["plu"] = {"Palikúr"}, ["plv"] = {"Southwest Palawano"}, ["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"}, ["ply"] = {"Bolyu"}, ["plz"] = {"Paluan"}, ["pma"] = {"Paama"}, ["pmb"] = {"Pambia"}, ["pmd"] = {"Pallanganmiddang"}, ["pme"] = {"Pwaamei"}, ["pmf"] = {"Pamona"}, ["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"}, ["pmi"] = {"Northern Pumi"}, ["pmj"] = {"Southern Pumi"}, ["pmk"] = {"Pamlico"}, ["pml"] = {"Lingua Franca"}, ["pmm"] = {"Pomo"}, ["pmn"] = {"Pam"}, ["pmo"] = {"Pom"}, ["pmq"] = {"Northern Pame"}, ["pmr"] = {"Paynamar"}, ["pms"] = {"Пьемонт"}, ["pmt"] = {"Tuamotuan"}, ["pmw"] = {"Plains Miwok"}, ["pmx"] = {"Poumei Naga"}, ["pmy"] = {"Papuan Malay"}, ["pmz"] = {"Southern Pame"}, ["pna"] = {"Punan Bah-Biau"}, ["pnb"] = {"Western Panjabi"}, ["pnc"] = {"Pannei"}, ["pnd"] = {"Mpinda"}, ["pne"] = {"Western Penan"}, ["png"] = {"Pangu", "Pongu"}, ["pnh"] = {"Пенрин"}, ["pni"] = {"Aoheng"}, ["pnj"] = {"Pinjarup"}, ["pnk"] = {"Paunaka"}, ["pnl"] = {"Paleni"}, ["pnm"] = {"Punan Batu 1"}, ["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"}, ["pno"] = {"Panobo"}, ["pnp"] = {"Pancana"}, ["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"}, ["pnr"] = {"Panim"}, ["pns"] = {"Ponosakan"}, ["pnt"] = {"Pontic"}, ["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"}, ["pnv"] = {"Pinigura"}, ["pnw"] = {"Banyjima", "Panytyima"}, ["pnx"] = {"Phong-Kniang"}, ["pny"] = {"Pinyin"}, ["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"}, ["poc"] = {"Poqomam"}, ["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"}, ["pof"] = {"Poke"}, ["pog"] = {"Potiguára"}, ["poh"] = {"Poqomchi'"}, ["poi"] = {"Highland Popoluca"}, ["pok"] = {"Pokangá"}, ["pom"] = {"Southeastern Pomo"}, ["pon"] = {"Pohnpeian"}, ["poo"] = {"Central Pomo"}, ["pop"] = {"Pwapwâ"}, ["poq"] = {"Texistepec Popoluca"}, ["pos"] = {"Sayula Popoluca"}, ["pot"] = {"Potawatomi"}, ["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"}, ["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"}, ["pox"] = {"Polabian"}, ["poy"] = {"Pogolo"}, ["poz"] = {"Malayo-Polynesian languages"}, ["ppe"] = {"Papi"}, ["ppi"] = {"Paipai"}, ["ppk"] = {"Uma"}, ["ppl"] = {"Pipil", "Nicarao"}, ["ppm"] = {"Papuma"}, ["ppn"] = {"Papapana"}, ["ppo"] = {"Folopa"}, ["ppp"] = {"Pelende"}, ["ppq"] = {"Pei"}, ["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"}, ["ppt"] = {"Pare"}, ["ppu"] = {"Papora"}, ["pqa"] = {"Pa'a"}, ["pqe"] = {"Eastern Malayo-Polynesian languages"}, ["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"}, ["pqw"] = {"Western Malayo-Polynesian languages"}, ["pra"] = {"Prakrit languages"}, ["prc"] = {"Parachi"}, ["prd"] = {"Parsi-Dari"}, ["pre"] = {"Principense"}, ["prf"] = {"Paranan"}, ["prg"] = {"Прусс"}, ["prh"] = {"Porohanon"}, ["pri"] = {"Paicî"}, ["prk"] = {"Parauk"}, ["prl"] = {"Peruvian Sign Language"}, ["prm"] = {"Kibiri"}, ["prn"] = {"Prasuni"}, ["pro"] = {"Old Provençal (to 1500)", "Old Occitan (to 1500)"}, ["prp"] = {"Parsi"}, ["prq"] = {"Ashéninka Perené"}, ["prr"] = {"Puri"}, ["prs"] = {"Дари", "Дари Перс"}, ["prt"] = {"Phai"}, ["pru"] = {"Puragi"}, ["prw"] = {"Parawen"}, ["prx"] = {"Purik"}, ["prz"] = {"Providencia Sign Language"}, ["psa"] = {"Asue Awyu"}, ["psc"] = {"Persian Sign Language"}, ["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"}, ["pse"] = {"Central Malay"}, ["psg"] = {"Penang Sign Language"}, ["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"}, ["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"}, ["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"}, ["psm"] = {"Pauserna"}, ["psn"] = {"Panasuan"}, ["pso"] = {"Polish Sign Language"}, ["psp"] = {"Philippine Sign Language"}, ["psq"] = {"Pasi"}, ["psr"] = {"Portuguese Sign Language"}, ["pss"] = {"Kaulong"}, ["pst"] = {"Central Pashto"}, ["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"}, ["psw"] = {"Port Sandwich"}, ["psy"] = {"Piscataway"}, ["pta"] = {"Pai Tavytera"}, ["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"}, ["pti"] = {"Pindiini", "Wangkatha"}, ["ptn"] = {"Patani"}, ["pto"] = {"Zo'é"}, ["ptp"] = {"Patep"}, ["ptq"] = {"Pattapu"}, ["ptr"] = {"Piamatsina"}, ["ptt"] = {"Enrekang"}, ["ptu"] = {"Bambam"}, ["ptv"] = {"Port Vato"}, ["ptw"] = {"Pentlatch"}, ["pty"] = {"Pathiya"}, ["pua"] = {"Western Highland Purepecha"}, ["pub"] = {"Purum"}, ["puc"] = {"Punan Merap"}, ["pud"] = {"Punan Aput"}, ["pue"] = {"Puelche"}, ["puf"] = {"Punan Merah"}, ["pug"] = {"Phuie"}, ["pui"] = {"Puinave"}, ["puj"] = {"Punan Tubu"}, ["pum"] = {"Puma"}, ["puo"] = {"Puoc"}, ["pup"] = {"Pulabu"}, ["puq"] = {"Puquina"}, ["pur"] = {"Puruborá"}, ["put"] = {"Putoh"}, ["puu"] = {"Punu"}, ["puw"] = {"Puluwatese"}, ["pux"] = {"Puare"}, ["puy"] = {"Purisimeño"}, ["pwa"] = {"Pawaia"}, ["pwb"] = {"Panawa"}, ["pwg"] = {"Gapapaiwa"}, ["pwi"] = {"Patwin"}, ["pwm"] = {"Molbog"}, ["pwn"] = {"Paiwan"}, ["pwo"] = {"Pwo Western Karen"}, ["pwr"] = {"Powari"}, ["pww"] = {"Pwo Northern Karen"}, ["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"}, ["pye"] = {"Pye Krumen"}, ["pym"] = {"Fyam"}, ["pyn"] = {"Poyanáwa"}, ["pys"] = {"Paraguayan Sign Language", "Lengua de Señas del Paraguay"}, ["pyu"] = {"Puyuma"}, ["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"}, ["pyy"] = {"Pyen"}, ["pzn"] = {"Para Naga"}, ["qua"] = {"Quapaw"}, ["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"}, ["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"}, ["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"}, ["quf"] = {"Lambayeque Quechua"}, ["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"}, ["quh"] = {"South Bolivian Quechua"}, ["qui"] = {"Quileute"}, ["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"}, ["qul"] = {"North Bolivian Quechua"}, ["qum"] = {"Sipacapense"}, ["qun"] = {"Quinault"}, ["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"}, ["quq"] = {"Quinqui"}, ["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"}, ["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"}, ["quv"] = {"Sacapulteco"}, ["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"}, ["qux"] = {"Yauyos Quechua"}, ["quy"] = {"Ayacucho Quechua"}, ["quz"] = {"Cusco Quechua"}, ["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"}, ["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"}, ["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"}, ["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"}, ["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"}, ["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"}, ["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"}, ["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"}, ["qvn"] = {"North Junín Quechua"}, ["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"}, ["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"}, ["qvs"] = {"San Martín Quechua"}, ["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"}, ["qvy"] = {"Queyu"}, ["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"}, ["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"}, ["qwc"] = {"Classical Quechua"}, ["qwe"] = {"Quechuan (family)"}, ["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"}, ["qwm"] = {"Kuman (Russia)"}, ["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"}, ["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"}, ["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"}, ["qxc"] = {"Chincha Quechua"}, ["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"}, ["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"}, ["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxp"] = {"Puno Quechua"}, ["qxq"] = {"Qashqa'i"}, ["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"}, ["qxs"] = {"Southern Qiang"}, ["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"}, ["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"}, ["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"}, ["qya"] = {"Quenya"}, ["qyp"] = {"Quiripi"}, ["raa"] = {"Dungmali"}, ["rab"] = {"Camling"}, ["rac"] = {"Rasawa"}, ["rad"] = {"Rade"}, ["raf"] = {"Western Meohang"}, ["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"}, ["rah"] = {"Rabha"}, ["rai"] = {"Ramoaaina"}, ["raj"] = {"Rajasthani"}, ["rak"] = {"Tulu-Bohuai"}, ["ral"] = {"Ralte"}, ["ram"] = {"Canela"}, ["ran"] = {"Riantana"}, ["rao"] = {"Rao"}, ["rap"] = {"Рапануй"}, ["raq"] = {"Saam"}, ["rar"] = {"Rarotongan", "Маори"}, ["ras"] = {"Tegali"}, ["rat"] = {"Razajerdi"}, ["rau"] = {"Raute"}, ["rav"] = {"Sampang"}, ["raw"] = {"Rawang"}, ["rax"] = {"Rang"}, ["ray"] = {"Rapa"}, ["raz"] = {"Rahambuu"}, ["rbb"] = {"Rumai Palaung"}, ["rbk"] = {"Northern Bontok"}, ["rbl"] = {"Miraya Bikol"}, ["rbp"] = {"Barababaraba"}, ["rcf"] = {"Réunion Creole French"}, ["rdb"] = {"Rudbari"}, ["rea"] = {"Rerau"}, ["reb"] = {"Rembong"}, ["ree"] = {"Rejang Kayan"}, ["reg"] = {"Kara (Tanzania)"}, ["rei"] = {"Reli"}, ["rej"] = {"Rejang"}, ["rel"] = {"Rendille"}, ["rem"] = {"Remo"}, ["ren"] = {"Rengao"}, ["rer"] = {"Rer Bare"}, ["res"] = {"Reshe"}, ["ret"] = {"Retta"}, ["rey"] = {"Reyesano"}, ["rga"] = {"Roria"}, ["rge"] = {"Romano-Greek"}, ["rgk"] = {"Rangkas"}, ["rgn"] = {"Romagnol"}, ["rgr"] = {"Resígaro"}, ["rgs"] = {"Southern Roglai"}, ["rgu"] = {"Ringgou"}, ["rhg"] = {"Rohingya"}, ["rhp"] = {"Yahang"}, ["ria"] = {"Riang (India)"}, ["rif"] = {"Tarifit"}, ["ril"] = {"Riang Lang", "Riang (Myanmar)"}, ["rim"] = {"Nyaturu"}, ["rin"] = {"Nungu"}, ["rir"] = {"Ribun"}, ["rit"] = {"Ritharrngu"}, ["riu"] = {"Riung"}, ["rjg"] = {"Rajong"}, ["rji"] = {"Raji"}, ["rjs"] = {"Rajbanshi"}, ["rka"] = {"Kraol"}, ["rkb"] = {"Rikbaktsa"}, ["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"}, ["rki"] = {"Rakhine"}, ["rkm"] = {"Marka"}, ["rkt"] = {"Rangpuri", "Kamta"}, ["rkw"] = {"Arakwal"}, ["rma"] = {"Rama"}, ["rmb"] = {"Rembarrnga"}, ["rmc"] = {"Carpathian Romani"}, ["rmd"] = {"Traveller Danish"}, ["rme"] = {"Angloromani"}, ["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"}, ["rmg"] = {"Traveller Norwegian"}, ["rmh"] = {"Murkim"}, ["rmi"] = {"Lomavren"}, ["rmk"] = {"Romkun"}, ["rml"] = {"Baltic Romani"}, ["rmm"] = {"Roma"}, ["rmn"] = {"Balkan Romani"}, ["rmo"] = {"Sinte Romani"}, ["rmp"] = {"Rempi"}, ["rmq"] = {"Caló"}, ["rms"] = {"Romanian Sign Language"}, ["rmt"] = {"Domari"}, ["rmu"] = {"Tavringer Romani"}, ["rmv"] = {"Romanova"}, ["rmw"] = {"Welsh Romani"}, ["rmx"] = {"Romam"}, ["rmy"] = {"Vlax Romani"}, ["rmz"] = {"Marma"}, ["rnd"] = {"Ruund"}, ["rng"] = {"Ronga"}, ["rnl"] = {"Ranglong"}, ["rnn"] = {"Roon"}, ["rnp"] = {"Rongpo"}, ["rnr"] = {"Nari Nari"}, ["rnw"] = {"Rungwa"}, ["roa"] = {"Romance languages"}, ["rob"] = {"Tae'"}, ["roc"] = {"Cacgia Roglai"}, ["rod"] = {"Rogo"}, ["roe"] = {"Ronji"}, ["rof"] = {"Rombo"}, ["rog"] = {"Northern Roglai"}, ["rol"] = {"Romblomanon"}, ["rom"] = {"Romany"}, ["roo"] = {"Rotokas"}, ["rop"] = {"Kriol"}, ["ror"] = {"Rongga"}, ["rou"] = {"Runga"}, ["row"] = {"Dela-Oenale"}, ["rpn"] = {"Repanbitip"}, ["rpt"] = {"Rapting"}, ["rri"] = {"Ririo"}, ["rro"] = {"Waima"}, ["rrt"] = {"Arritinngithigh"}, ["rsb"] = {"Romano-Serbian"}, ["rsl"] = {"Russian Sign Language"}, ["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"}, ["rtc"] = {"Rungtu Chin"}, ["rth"] = {"Ratahan"}, ["rtm"] = {"Rotuman"}, ["rts"] = {"Yurats"}, ["rtw"] = {"Rathawi"}, ["rub"] = {"Gungu"}, ["ruc"] = {"Ruuli"}, ["rue"] = {"Русин"}, ["ruf"] = {"Luguru"}, ["rug"] = {"Roviana"}, ["ruh"] = {"Ruga"}, ["rui"] = {"Rufiji"}, ["ruk"] = {"Che"}, ["ruo"] = {"Istro Romanian"}, ["rup"] = {"Macedo-Romanian", "Aromanian", "Arumanian"}, ["ruq"] = {"Megleno Romanian"}, ["rut"] = {"Рутуль"}, ["ruu"] = {"Lanas Lobu"}, ["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"}, ["ruz"] = {"Ruma"}, ["rwa"] = {"Rawo"}, ["rwk"] = {"Rwa"}, ["rwl"] = {"Ruwila"}, ["rwm"] = {"Amba (Uganda)"}, ["rwo"] = {"Rawa"}, ["rwr"] = {"Marwari (India)"}, ["rxd"] = {"Ngardi"}, ["rxw"] = {"Karuwali", "Garuwali"}, ["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"}, ["rys"] = {"Yaeyama"}, ["ryu"] = {"Төв Окинава"}, ["rzh"] = {"Rāziḥī"}, ["saa"] = {"Saba"}, ["sab"] = {"Buglere"}, ["sac"] = {"Meskwaki"}, ["sad"] = {"Sandawe"}, ["sae"] = {"Sabanê"}, ["saf"] = {"Safaliba"}, ["sah"] = {"Якут"}, ["sai"] = {"South American Indian languages"}, ["saj"] = {"Sahu"}, ["sak"] = {"Sake"}, ["sal"] = {"Salishan languages"}, ["sam"] = {"Samaritan Aramaic"}, ["sao"] = {"Sause"}, ["saq"] = {"Samburu"}, ["sar"] = {"Saraveca"}, ["sas"] = {"Sasak"}, ["sat"] = {"Santali"}, ["sau"] = {"Saleman"}, ["sav"] = {"Saafi-Saafi"}, ["saw"] = {"Sawi"}, ["sax"] = {"Sa"}, ["say"] = {"Saya"}, ["saz"] = {"Saurashtra"}, ["sba"] = {"Ngambay"}, ["sbb"] = {"Simbo"}, ["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"}, ["sbd"] = {"Southern Samo"}, ["sbe"] = {"Saliba"}, ["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"}, ["sbg"] = {"Seget"}, ["sbh"] = {"Sori-Harengan"}, ["sbi"] = {"Seti"}, ["sbj"] = {"Surbakhal"}, ["sbk"] = {"Safwa"}, ["sbl"] = {"Botolan Sambal"}, ["sbm"] = {"Sagala"}, ["sbn"] = {"Sindhi Bhil"}, ["sbo"] = {"Sabüm"}, ["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"}, ["sbq"] = {"Sileibi"}, ["sbr"] = {"Sembakung Murut"}, ["sbs"] = {"Subiya"}, ["sbt"] = {"Kimki"}, ["sbu"] = {"Stod Bhoti"}, ["sbv"] = {"Sabine"}, ["sbw"] = {"Simba"}, ["sbx"] = {"Seberuang"}, ["sby"] = {"Soli"}, ["sbz"] = {"Sara Kaba"}, ["scb"] = {"Chut"}, ["sce"] = {"Дуншян"}, ["scf"] = {"San Miguel Creole French"}, ["scg"] = {"Sanggau"}, ["sch"] = {"Sakachep"}, ["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"}, ["sck"] = {"Sadri"}, ["scl"] = {"Shina"}, ["scn"] = {"Сицили"}, ["sco"] = {"Скот"}, ["scp"] = {"Hyolmo", "Helambu Sherpa"}, ["scq"] = {"Sa'och"}, ["scs"] = {"North Slavey"}, ["sct"] = {"Southern Katang"}, ["scu"] = {"Shumcho"}, ["scv"] = {"Sheni"}, ["scw"] = {"Sha"}, ["scx"] = {"Sicel"}, ["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"}, ["sdb"] = {"Shabak"}, ["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"}, ["sde"] = {"Surubu"}, ["sdf"] = {"Sarli"}, ["sdg"] = {"Savi"}, ["sdh"] = {"Өмнөд Курд"}, ["sdj"] = {"Suundi"}, ["sdk"] = {"Sos Kundi"}, ["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"}, ["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"}, ["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"}, ["sdp"] = {"Sherdukpen"}, ["sdq"] = {"Semandang"}, ["sdr"] = {"Oraon Sadri"}, ["sds"] = {"Sened"}, ["sdt"] = {"Shuadit"}, ["sdu"] = {"Sarudu"}, ["sdv"] = {"Eastern Sudanic languages"}, ["sdx"] = {"Sibu Melanau"}, ["sdz"] = {"Sallands"}, ["sea"] = {"Semai"}, ["seb"] = {"Shempire Senoufo"}, ["sec"] = {"Sechelt"}, ["sed"] = {"Sedang"}, ["see"] = {"Seneca"}, ["sef"] = {"Cebaara Senoufo"}, ["seg"] = {"Segeju"}, ["seh"] = {"Sena"}, ["sei"] = {"Seri"}, ["sej"] = {"Sene"}, ["sek"] = {"Sekani"}, ["sel"] = {"Selkup"}, ["sem"] = {"Semitic languages"}, ["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"}, ["seo"] = {"Suarmin"}, ["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"}, ["seq"] = {"Senara Sénoufo"}, ["ser"] = {"Serrano"}, ["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"}, ["set"] = {"Sentani"}, ["seu"] = {"Serui-Laut"}, ["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"}, ["sew"] = {"Sewa Bay"}, ["sey"] = {"Secoya"}, ["sez"] = {"Senthang Chin"}, ["sfb"] = {"Langue des signes de Belgique Francophone", "French Belgian Sign Language"}, ["sfe"] = {"Eastern Subanen"}, ["sfm"] = {"Small Flowery Miao"}, ["sfs"] = {"South African Sign Language"}, ["sfw"] = {"Sehwi"}, ["sga"] = {"Old Irish (to 900)"}, ["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"}, ["sgc"] = {"Kipsigis"}, ["sgd"] = {"Surigaonon"}, ["sge"] = {"Segai"}, ["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"}, ["sgh"] = {"Shughni"}, ["sgi"] = {"Suga"}, ["sgj"] = {"Surgujia"}, ["sgk"] = {"Sangkong"}, ["sgm"] = {"Singa"}, ["sgn"] = {"Sign languages"}, ["sgp"] = {"Singpho"}, ["sgr"] = {"Sangisari"}, ["sgs"] = {"Жемайт"}, ["sgt"] = {"Brokpake"}, ["sgu"] = {"Salas"}, ["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"}, ["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"}, ["sgy"] = {"Sanglechi"}, ["sgz"] = {"Sursurunga"}, ["sha"] = {"Shall-Zwall"}, ["shb"] = {"Ninam"}, ["shc"] = {"Sonde"}, ["shd"] = {"Kundal Shahi"}, ["she"] = {"Sheko"}, ["shg"] = {"Shua"}, ["shh"] = {"Shoshoni"}, ["shi"] = {"Tachelhit"}, ["shj"] = {"Shatt"}, ["shk"] = {"Shilluk"}, ["shl"] = {"Shendu"}, ["shm"] = {"Shahrudi"}, ["shn"] = {"Shan"}, ["sho"] = {"Shanga"}, ["shp"] = {"Shipibo-Conibo"}, ["shq"] = {"Sala"}, ["shr"] = {"Shi"}, ["shs"] = {"Shuswap"}, ["sht"] = {"Shasta"}, ["shu"] = {"Chadian Arabic"}, ["shv"] = {"Shehri"}, ["shw"] = {"Shwai"}, ["shx"] = {"She"}, ["shy"] = {"Tachawit"}, ["shz"] = {"Syenara Senoufo"}, ["sia"] = {"Akkala Sami"}, ["sib"] = {"Sebop"}, ["sid"] = {"Sidamo"}, ["sie"] = {"Simaa"}, ["sif"] = {"Siamou"}, ["sig"] = {"Paasaal"}, ["sih"] = {"Zire", "Sîshëë"}, ["sii"] = {"Shom Peng"}, ["sij"] = {"Numbami"}, ["sik"] = {"Sikiana"}, ["sil"] = {"Tumulung Sisaala"}, ["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"}, ["sio"] = {"Siouan languages"}, ["sip"] = {"Sikkimese"}, ["siq"] = {"Sonia"}, ["sir"] = {"Siri"}, ["sis"] = {"Siuslaw"}, ["sit"] = {"Sino-Tibetan languages"}, ["siu"] = {"Sinagen"}, ["siv"] = {"Sumariup"}, ["siw"] = {"Siwai"}, ["six"] = {"Sumau"}, ["siy"] = {"Sivandi"}, ["siz"] = {"Siwi"}, ["sja"] = {"Epena"}, ["sjb"] = {"Sajau Basap"}, ["sjd"] = {"Kildin Sami"}, ["sje"] = {"Pite Sami"}, ["sjg"] = {"Assangori"}, ["sjk"] = {"Kemi Sami"}, ["sjl"] = {"Sajalong", "Miji"}, ["sjm"] = {"Mapun"}, ["sjn"] = {"Sindarin"}, ["sjo"] = {"Xibe"}, ["sjp"] = {"Surjapuri"}, ["sjr"] = {"Siar-Lak"}, ["sjs"] = {"Senhaja De Srair"}, ["sjt"] = {"Ter Sami"}, ["sju"] = {"Уме Сами"}, ["sjw"] = {"Shawnee"}, ["ska"] = {"Skagit"}, ["skb"] = {"Saek"}, ["skc"] = {"Ma Manda"}, ["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"}, ["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"}, ["skf"] = {"Sakirabiá"}, ["skg"] = {"Sakalava Malagasy"}, ["skh"] = {"Sikule"}, ["ski"] = {"Sika"}, ["skj"] = {"Seke (Nepal)"}, ["skm"] = {"Kutong"}, ["skn"] = {"Kolibugan Subanon"}, ["sko"] = {"Seko Tengah"}, ["skp"] = {"Sekapan"}, ["skq"] = {"Sininkere"}, ["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"}, ["sks"] = {"Maia"}, ["skt"] = {"Sakata"}, ["sku"] = {"Sakao"}, ["skv"] = {"Skou"}, ["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"}, ["skx"] = {"Seko Padang"}, ["sky"] = {"Sikaiana"}, ["skz"] = {"Sekar"}, ["sla"] = {"Slavic languages"}, ["slc"] = {"Sáliba"}, ["sld"] = {"Sissala"}, ["sle"] = {"Sholaga"}, ["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"}, ["slg"] = {"Selungai Murut"}, ["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"}, ["sli"] = {"Lower Silesian"}, ["slj"] = {"Salumá"}, ["sll"] = {"Salt-Yui"}, ["slm"] = {"Pangutaran Sama"}, ["sln"] = {"Salinan"}, ["slp"] = {"Lamaholot"}, ["slq"] = {"Salchuq"}, ["slr"] = {"Салар"}, ["sls"] = {"Singapore Sign Language"}, ["slt"] = {"Sila"}, ["slu"] = {"Selaru"}, ["slw"] = {"Sialum"}, ["slx"] = {"Salampasu"}, ["sly"] = {"Selayar"}, ["slz"] = {"Ma'ya"}, ["sma"] = {"Өмнөд Сами"}, ["smb"] = {"Simbari"}, ["smc"] = {"Som"}, ["smd"] = {"Sama"}, ["smf"] = {"Auwe"}, ["smg"] = {"Simbali"}, ["smh"] = {"Samei"}, ["smi"] = {"Sami languages"}, ["smj"] = {"Луле-Сами"}, ["smk"] = {"Bolinao"}, ["sml"] = {"Central Sama"}, ["smm"] = {"Musasa"}, ["smn"] = {"Inari Sami"}, ["smp"] = {"Samaritan"}, ["smq"] = {"Samo"}, ["smr"] = {"Simeulue"}, ["sms"] = {"Skolt Sami"}, ["smt"] = {"Simte"}, ["smu"] = {"Somray"}, ["smv"] = {"Samvedi"}, ["smw"] = {"Sumbawa"}, ["smx"] = {"Samba"}, ["smy"] = {"Semnani"}, ["smz"] = {"Simeku"}, ["snb"] = {"Sebuyau"}, ["snc"] = {"Sinaugoro"}, ["sne"] = {"Bau Bidayuh"}, ["snf"] = {"Noon"}, ["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"}, ["sni"] = {"Sensi"}, ["snj"] = {"Riverain Sango"}, ["snk"] = {"Сонинке"}, ["snl"] = {"Sangil"}, ["snm"] = {"Southern Ma'di"}, ["snn"] = {"Siona"}, ["sno"] = {"Snohomish"}, ["snp"] = {"Siane"}, ["snq"] = {"Sangu (Gabon)"}, ["snr"] = {"Sihan"}, ["sns"] = {"South West Bay", "Nahavaq"}, ["snu"] = {"Senggi", "Viid"}, ["snv"] = {"Sa'ban"}, ["snw"] = {"Selee"}, ["snx"] = {"Sam"}, ["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"}, ["snz"] = {"Kou"}, ["soa"] = {"Thai Song"}, ["sob"] = {"Sobei"}, ["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"}, ["sod"] = {"Songoora"}, ["soe"] = {"Songomeno"}, ["sog"] = {"Sogdian"}, ["soh"] = {"Aka"}, ["soi"] = {"Sonha"}, ["soj"] = {"Soi"}, ["sok"] = {"Sokoro"}, ["sol"] = {"Solos"}, ["son"] = {"Songhai languages"}, ["soo"] = {"Songo"}, ["sop"] = {"Songe"}, ["soq"] = {"Kanasi"}, ["sor"] = {"Somrai"}, ["sos"] = {"Seeku"}, ["sou"] = {"Southern Thai"}, ["sov"] = {"Sonsorol"}, ["sow"] = {"Sowanda"}, ["sox"] = {"Swo"}, ["soy"] = {"Miyobe"}, ["soz"] = {"Temi"}, ["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"}, ["spc"] = {"Sapé"}, ["spd"] = {"Saep"}, ["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"}, ["spg"] = {"Sian"}, ["spi"] = {"Saponi"}, ["spk"] = {"Sengo"}, ["spl"] = {"Selepet"}, ["spm"] = {"Akukem"}, ["spn"] = {"Sanapaná"}, ["spo"] = {"Spokane"}, ["spp"] = {"Supyire Senoufo"}, ["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"}, ["spr"] = {"Saparua"}, ["sps"] = {"Saposa"}, ["spt"] = {"Spiti Bhoti"}, ["spu"] = {"Sapuan"}, ["spv"] = {"Sambalpuri", "Kosli"}, ["spx"] = {"South Picene"}, ["spy"] = {"Sabaot"}, ["sqa"] = {"Shama-Sambuga"}, ["sqh"] = {"Shau"}, ["sqj"] = {"Albanian languages"}, ["sqk"] = {"Albanian Sign Language"}, ["sqm"] = {"Suma"}, ["sqn"] = {"Susquehannock"}, ["sqo"] = {"Sorkhei"}, ["sqq"] = {"Sou"}, ["sqr"] = {"Siculo Arabic"}, ["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"}, ["sqt"] = {"Soqotri"}, ["squ"] = {"Squamish"}, ["sqx"] = {"Kufr Qassem Sign Language (KQSL)"}, ["sra"] = {"Saruga"}, ["srb"] = {"Sora"}, ["src"] = {"Logudorese Sardinian"}, ["sre"] = {"Sara"}, ["srf"] = {"Nafi"}, ["srg"] = {"Sulod"}, ["srh"] = {"Sarikoli"}, ["sri"] = {"Siriano"}, ["srk"] = {"Serudung Murut"}, ["srl"] = {"Isirawa"}, ["srm"] = {"Saramaccan"}, ["srn"] = {"Sranan Tongo"}, ["sro"] = {"Campidanese Sardinian"}, ["srq"] = {"Sirionó"}, ["srr"] = {"Serer"}, ["srs"] = {"Sarsi"}, ["srt"] = {"Sauri"}, ["sru"] = {"Suruí"}, ["srv"] = {"Southern Sorsoganon"}, ["srw"] = {"Serua"}, ["srx"] = {"Sirmauri"}, ["sry"] = {"Sera"}, ["srz"] = {"Shahmirzadi"}, ["ssa"] = {"Nilo-Saharan languages"}, ["ssb"] = {"Southern Sama"}, ["ssc"] = {"Suba-Simbiti"}, ["ssd"] = {"Siroi"}, ["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"}, ["ssf"] = {"Thao"}, ["ssg"] = {"Seimat"}, ["ssh"] = {"Shihhi Arabic"}, ["ssi"] = {"Sansi"}, ["ssj"] = {"Sausi"}, ["ssk"] = {"Sunam"}, ["ssl"] = {"Western Sisaala"}, ["ssm"] = {"Semnam"}, ["ssn"] = {"Waata"}, ["sso"] = {"Sissano"}, ["ssp"] = {"Spanish Sign Language"}, ["ssq"] = {"So'a"}, ["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"}, ["sss"] = {"Sô"}, ["sst"] = {"Sinasina"}, ["ssu"] = {"Susuami"}, ["ssv"] = {"Shark Bay"}, ["ssx"] = {"Samberigi"}, ["ssy"] = {"Saho"}, ["ssz"] = {"Sengseng"}, ["sta"] = {"Settla"}, ["stb"] = {"Northern Subanen"}, ["std"] = {"Sentinel"}, ["ste"] = {"Liana-Seti"}, ["stf"] = {"Seta"}, ["stg"] = {"Trieng"}, ["sth"] = {"Shelta"}, ["sti"] = {"Bulo Stieng"}, ["stj"] = {"Matya Samo"}, ["stk"] = {"Arammba"}, ["stl"] = {"Stellingwerfs"}, ["stm"] = {"Setaman"}, ["stn"] = {"Owa"}, ["sto"] = {"Stoney"}, ["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"}, ["stq"] = {"Saterfriesisch"}, ["str"] = {"Straits Salish"}, ["sts"] = {"Shumashti"}, ["stt"] = {"Budeh Stieng"}, ["stu"] = {"Samtao"}, ["stv"] = {"Silt'e"}, ["stw"] = {"Satawalese"}, ["sty"] = {"Siberian Tatar"}, ["sua"] = {"Sulka"}, ["sub"] = {"Suku"}, ["suc"] = {"Western Subanon"}, ["sue"] = {"Suena"}, ["sug"] = {"Suganga"}, ["sui"] = {"Suki"}, ["suj"] = {"Shubi"}, ["suk"] = {"Sukuma"}, ["suo"] = {"Bouni"}, ["suq"] = {"Tirmaga-Chai Suri", "Suri"}, ["sur"] = {"Mwaghavul"}, ["sus"] = {"Susu"}, ["sut"] = {"Subtiaba"}, ["suv"] = {"Puroik"}, ["suw"] = {"Sumbwa"}, ["sux"] = {"Sumerian"}, ["suy"] = {"Suyá"}, ["suz"] = {"Sunwar"}, ["sva"] = {"Svan"}, ["svb"] = {"Ulau-Suain"}, ["svc"] = {"Vincentian Creole English"}, ["sve"] = {"Serili"}, ["svk"] = {"Slovakian Sign Language"}, ["svm"] = {"Slavomolisano"}, ["svs"] = {"Savosavo"}, ["svx"] = {"Skalvian"}, ["swb"] = {"Maore Comorian"}, ["swc"] = {"Congo Swahili"}, ["swf"] = {"Sere"}, ["swg"] = {"Шваби"}, ["swh"] = {"Свахили", "Кисвахили"}, ["swi"] = {"Sui"}, ["swj"] = {"Sira"}, ["swk"] = {"Malawi Sena"}, ["swl"] = {"Swedish Sign Language"}, ["swm"] = {"Samosa"}, ["swn"] = {"Sawknah"}, ["swo"] = {"Shanenawa"}, ["swp"] = {"Suau"}, ["swq"] = {"Sharwa"}, ["swr"] = {"Saweru"}, ["sws"] = {"Seluwasan"}, ["swt"] = {"Sawila"}, ["swu"] = {"Suwawa"}, ["swv"] = {"Shekhawati"}, ["sww"] = {"Sowa"}, ["swx"] = {"Suruahá"}, ["swy"] = {"Sarua"}, ["sxb"] = {"Suba"}, ["sxc"] = {"Sicanian"}, ["sxe"] = {"Sighu"}, ["sxg"] = {"Shuhi", "Shixing"}, ["sxk"] = {"Southern Kalapuya"}, ["sxl"] = {"Selian"}, ["sxm"] = {"Samre"}, ["sxn"] = {"Sangir"}, ["sxo"] = {"Sorothaptic"}, ["sxr"] = {"Saaroa"}, ["sxs"] = {"Sasaru"}, ["sxu"] = {"Дээд Саксон"}, ["sxw"] = {"Saxwe Gbe"}, ["sya"] = {"Siang"}, ["syb"] = {"Central Subanen"}, ["syc"] = {"Сонгодог Сири"}, ["syd"] = {"Samoyedic languages"}, ["syi"] = {"Seki"}, ["syk"] = {"Sukur"}, ["syl"] = {"Sylheti"}, ["sym"] = {"Maya Samo"}, ["syn"] = {"Senaya"}, ["syo"] = {"Suoy"}, ["syr"] = {"Syriac"}, ["sys"] = {"Sinyar"}, ["syw"] = {"Kagate"}, ["syx"] = {"Samay"}, ["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"}, ["sza"] = {"Semelai"}, ["szb"] = {"Ngalum"}, ["szc"] = {"Semaq Beri"}, ["szd"] = {"Seru"}, ["sze"] = {"Seze"}, ["szg"] = {"Sengele"}, ["szl"] = {"Силези"}, ["szn"] = {"Sula"}, ["szp"] = {"Suabo"}, ["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"}, ["szv"] = {"Isu (Fako Division)"}, ["szw"] = {"Sawai"}, ["szy"] = {"Sakizaya"}, ["taa"] = {"Lower Tanana"}, ["tab"] = {"Табасаран"}, ["tac"] = {"Lowland Tarahumara"}, ["tad"] = {"Tause"}, ["tae"] = {"Tariana"}, ["taf"] = {"Tapirapé"}, ["tag"] = {"Tagoi"}, ["tai"] = {"Tai languages"}, ["taj"] = {"Eastern Tamang"}, ["tak"] = {"Tala"}, ["tal"] = {"Tal"}, ["tan"] = {"Tangale"}, ["tao"] = {"Yami"}, ["tap"] = {"Taabwa"}, ["taq"] = {"Tamasheq"}, ["tar"] = {"Central Tarahumara"}, ["tas"] = {"Tay Boi"}, ["tau"] = {"Upper Tanana"}, ["tav"] = {"Tatuyo"}, ["taw"] = {"Tai"}, ["tax"] = {"Tamki"}, ["tay"] = {"Atayal"}, ["taz"] = {"Tocho"}, ["tba"] = {"Aikanã"}, ["tbc"] = {"Takia"}, ["tbd"] = {"Kaki Ae"}, ["tbe"] = {"Tanimbili"}, ["tbf"] = {"Mandara"}, ["tbg"] = {"North Tairora"}, ["tbh"] = {"Dharawal", "Thurawal"}, ["tbi"] = {"Gaam"}, ["tbj"] = {"Tiang"}, ["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"}, ["tbl"] = {"Tboli"}, ["tbm"] = {"Tagbu"}, ["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"}, ["tbo"] = {"Tawala"}, ["tbp"] = {"Taworta", "Diebroud"}, ["tbq"] = {"Tibeto-Burman languages"}, ["tbr"] = {"Tumtum"}, ["tbs"] = {"Tanguat"}, ["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"}, ["tbu"] = {"Tubar"}, ["tbv"] = {"Tobo"}, ["tbw"] = {"Tagbanwa"}, ["tbx"] = {"Kapin"}, ["tby"] = {"Tabaru"}, ["tbz"] = {"Ditammari"}, ["tca"] = {"Ticuna"}, ["tcb"] = {"Tanacross"}, ["tcc"] = {"Datooga"}, ["tcd"] = {"Tafi"}, ["tce"] = {"Southern Tutchone"}, ["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"}, ["tcg"] = {"Tamagario"}, ["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"}, ["tci"] = {"Wára"}, ["tck"] = {"Tchitchege"}, ["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"}, ["tcm"] = {"Tanahmerah"}, ["tcn"] = {"Tichurong"}, ["tco"] = {"Taungyo"}, ["tcp"] = {"Tawr Chin"}, ["tcq"] = {"Kaiy"}, ["tcs"] = {"Torres Strait Creole", "Yumplatok"}, ["tct"] = {"T'en"}, ["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"}, ["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"}, ["tcx"] = {"Toda"}, ["tcy"] = {"Tulu"}, ["tcz"] = {"Thado Chin"}, ["tda"] = {"Tagdal"}, ["tdb"] = {"Panchpargania"}, ["tdc"] = {"Emberá-Tadó"}, ["tdd"] = {"Tai Nüa"}, ["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"}, ["tdf"] = {"Talieng"}, ["tdg"] = {"Western Tamang"}, ["tdh"] = {"Thulung"}, ["tdi"] = {"Tomadino"}, ["tdj"] = {"Tajio"}, ["tdk"] = {"Tambas"}, ["tdl"] = {"Sur"}, ["tdm"] = {"Taruma"}, ["tdn"] = {"Tondano"}, ["tdo"] = {"Teme"}, ["tdq"] = {"Tita"}, ["tdr"] = {"Todrah"}, ["tds"] = {"Doutai"}, ["tdt"] = {"Tetun Dili"}, ["tdv"] = {"Toro"}, ["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"}, ["tdy"] = {"Tadyawan"}, ["tea"] = {"Temiar"}, ["teb"] = {"Tetete"}, ["tec"] = {"Terik"}, ["ted"] = {"Tepo Krumen"}, ["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"}, ["tef"] = {"Teressa"}, ["teg"] = {"Teke-Tege"}, ["teh"] = {"Tehuelche"}, ["tei"] = {"Torricelli"}, ["tek"] = {"Ibali Teke"}, ["tem"] = {"Timne"}, ["ten"] = {"Tama (Colombia)"}, ["teo"] = {"Teso"}, ["tep"] = {"Tepecano"}, ["teq"] = {"Temein"}, ["ter"] = {"Tereno"}, ["tes"] = {"Tengger"}, ["tet"] = {"Тетум"}, ["teu"] = {"Soo"}, ["tev"] = {"Teor"}, ["tew"] = {"Tewa (USA)"}, ["tex"] = {"Tennet"}, ["tey"] = {"Tulishi"}, ["tez"] = {"Tetserret"}, ["tfi"] = {"Tofin Gbe"}, ["tfn"] = {"Tanaina"}, ["tfo"] = {"Tefaro"}, ["tfr"] = {"Teribe"}, ["tft"] = {"Ternate"}, ["tga"] = {"Sagalla"}, ["tgb"] = {"Tobilung"}, ["tgc"] = {"Tigak"}, ["tgd"] = {"Ciwogai"}, ["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"}, ["tgf"] = {"Chalikha"}, ["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"}, ["tgi"] = {"Lawunuia"}, ["tgj"] = {"Tagin"}, ["tgn"] = {"Tandaganon"}, ["tgo"] = {"Sudest"}, ["tgp"] = {"Tangoa"}, ["tgq"] = {"Tring"}, ["tgr"] = {"Tareng"}, ["tgs"] = {"Nume"}, ["tgt"] = {"Central Tagbanwa"}, ["tgu"] = {"Tanggu"}, ["tgv"] = {"Tingui-Boto"}, ["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"}, ["tgx"] = {"Tagish"}, ["tgy"] = {"Togoyo"}, ["tgz"] = {"Tagalaka"}, ["thd"] = {"Kuuk Thaayorre", "Thayore"}, ["the"] = {"Chitwania Tharu"}, ["thf"] = {"Thangmi"}, ["thh"] = {"Northern Tarahumara"}, ["thi"] = {"Tai Long"}, ["thk"] = {"Tharaka", "Kitharaka"}, ["thl"] = {"Dangaura Tharu"}, ["thm"] = {"Aheu"}, ["thn"] = {"Thachanadan"}, ["thp"] = {"Thompson"}, ["thq"] = {"Kochila Tharu"}, ["thr"] = {"Rana Tharu"}, ["ths"] = {"Thakali"}, ["tht"] = {"Tahltan"}, ["thu"] = {"Thuri"}, ["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"}, ["thy"] = {"Tha"}, ["thz"] = {"Tayart Tamajeq"}, ["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"}, ["tic"] = {"Tira"}, ["tif"] = {"Tifal"}, ["tig"] = {"Tigre"}, ["tih"] = {"Timugon Murut"}, ["tii"] = {"Tiene"}, ["tij"] = {"Tilung"}, ["tik"] = {"Tikar"}, ["til"] = {"Tillamook"}, ["tim"] = {"Timbe"}, ["tin"] = {"Tindi"}, ["tio"] = {"Teop"}, ["tip"] = {"Trimuris"}, ["tiq"] = {"Tiéfo"}, ["tis"] = {"Masadiit Itneg"}, ["tit"] = {"Tinigua"}, ["tiu"] = {"Adasen"}, ["tiv"] = {"Tiv"}, ["tiw"] = {"Tiwi"}, ["tix"] = {"Southern Tiwa"}, ["tiy"] = {"Tiruray"}, ["tiz"] = {"Tai Hongjin"}, ["tja"] = {"Tajuasohn"}, ["tjg"] = {"Tunjung"}, ["tji"] = {"Northern Tujia"}, ["tjj"] = {"Tjungundji"}, ["tjl"] = {"Tai Laing"}, ["tjm"] = {"Timucua"}, ["tjn"] = {"Tonjon"}, ["tjo"] = {"Temacine Tamazight"}, ["tjp"] = {"Tjupany"}, ["tjs"] = {"Southern Tujia"}, ["tju"] = {"Tjurruru"}, ["tjw"] = {"Djabwurrung"}, ["tka"] = {"Truká"}, ["tkb"] = {"Buksa"}, ["tkd"] = {"Tukudede"}, ["tke"] = {"Takwane"}, ["tkf"] = {"Tukumanféd"}, ["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"}, ["tkl"] = {"Tokelau"}, ["tkm"] = {"Takelma"}, ["tkn"] = {"Toku-No-Shima"}, ["tkp"] = {"Tikopia"}, ["tkq"] = {"Tee"}, ["tkr"] = {"Цахур"}, ["tks"] = {"Takestani"}, ["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"}, ["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"}, ["tkv"] = {"Mur Pano"}, ["tkw"] = {"Teanu"}, ["tkx"] = {"Tangko"}, ["tkz"] = {"Takua"}, ["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"}, ["tlb"] = {"Tobelo"}, ["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"}, ["tld"] = {"Talaud"}, ["tlf"] = {"Telefol"}, ["tlg"] = {"Tofanma"}, ["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan Hol"}, ["tli"] = {"Tlingit"}, ["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"}, ["tlk"] = {"Taloki"}, ["tll"] = {"Tetela"}, ["tlm"] = {"Tolomako"}, ["tln"] = {"Talondo'"}, ["tlo"] = {"Talodi"}, ["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"}, ["tlq"] = {"Tai Loi"}, ["tlr"] = {"Talise"}, ["tls"] = {"Tambotalo"}, ["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"}, ["tlu"] = {"Tulehu"}, ["tlv"] = {"Taliabu"}, ["tlx"] = {"Khehek"}, ["tly"] = {"Talysh"}, ["tma"] = {"Tama (Chad)"}, ["tmb"] = {"Katbol", "Avava"}, ["tmc"] = {"Tumak"}, ["tmd"] = {"Haruai"}, ["tme"] = {"Tremembé"}, ["tmf"] = {"Toba-Maskoy"}, ["tmg"] = {"Ternateño"}, ["tmh"] = {"Tamashek"}, ["tmi"] = {"Tutuba"}, ["tmj"] = {"Samarokena"}, ["tmk"] = {"Northwestern Tamang"}, ["tml"] = {"Tamnim Citak"}, ["tmm"] = {"Tai Thanh"}, ["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"}, ["tmo"] = {"Temoq"}, ["tmq"] = {"Tumleo"}, ["tmr"] = {"Вавилоны Еврей-Арамей"}, ["tms"] = {"Tima"}, ["tmt"] = {"Tasmate"}, ["tmu"] = {"Iau"}, ["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"}, ["tmw"] = {"Temuan"}, ["tmy"] = {"Tami"}, ["tmz"] = {"Tamanaku"}, ["tna"] = {"Tacana"}, ["tnb"] = {"Western Tunebo"}, ["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"}, ["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"}, ["tng"] = {"Tobanga"}, ["tnh"] = {"Maiani"}, ["tni"] = {"Tandia"}, ["tnk"] = {"Kwamera"}, ["tnl"] = {"Lenakel"}, ["tnm"] = {"Tabla"}, ["tnn"] = {"North Tanna"}, ["tno"] = {"Toromono"}, ["tnp"] = {"Whitesands"}, ["tnq"] = {"Taino"}, ["tnr"] = {"Ménik"}, ["tns"] = {"Tenis"}, ["tnt"] = {"Tontemboan"}, ["tnu"] = {"Tay Khang"}, ["tnv"] = {"Tangchangya"}, ["tnw"] = {"Tonsawang"}, ["tnx"] = {"Tanema"}, ["tny"] = {"Tongwe"}, ["tnz"] = {"Ten'edn"}, ["tob"] = {"Toba"}, ["toc"] = {"Coyutla Totonac"}, ["tod"] = {"Toma"}, ["tof"] = {"Gizrra"}, ["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"}, ["toh"] = {"Gitonga"}, ["toi"] = {"Tonga (Zambia)"}, ["toj"] = {"Tojolabal"}, ["tol"] = {"Tolowa"}, ["tom"] = {"Tombulu"}, ["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"}, ["top"] = {"Papantla Totonac"}, ["toq"] = {"Toposa"}, ["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"}, ["tos"] = {"Highland Totonac"}, ["tou"] = {"Tho"}, ["tov"] = {"Upper Taromi"}, ["tow"] = {"Jemez"}, ["tox"] = {"Tobian"}, ["toy"] = {"Topoiyo"}, ["toz"] = {"To"}, ["tpa"] = {"Taupota"}, ["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"}, ["tpe"] = {"Tippera"}, ["tpf"] = {"Tarpia"}, ["tpg"] = {"Kula"}, ["tpi"] = {"Ток Писин"}, ["tpj"] = {"Tapieté"}, ["tpk"] = {"Tupinikin"}, ["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"}, ["tpm"] = {"Tampulma"}, ["tpn"] = {"Tupinambá"}, ["tpo"] = {"Tai Pao"}, ["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"}, ["tpq"] = {"Tukpa"}, ["tpr"] = {"Tuparí"}, ["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"}, ["tpu"] = {"Tampuan"}, ["tpv"] = {"Tanapag"}, ["tpw"] = {"Tupí"}, ["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"}, ["tpy"] = {"Trumai"}, ["tpz"] = {"Tinputz"}, ["tqb"] = {"Tembé"}, ["tql"] = {"Lehali"}, ["tqm"] = {"Turumsa"}, ["tqn"] = {"Tenino"}, ["tqo"] = {"Toaripi"}, ["tqp"] = {"Tomoip"}, ["tqq"] = {"Tunni"}, ["tqr"] = {"Torona"}, ["tqt"] = {"Western Totonac"}, ["tqu"] = {"Touo"}, ["tqw"] = {"Tonkawa"}, ["tra"] = {"Tirahi"}, ["trb"] = {"Terebu"}, ["trc"] = {"Copala Triqui"}, ["trd"] = {"Turi"}, ["tre"] = {"East Tarangan"}, ["trf"] = {"Trinidadian Creole English"}, ["trg"] = {"Lishán Didán"}, ["trh"] = {"Turaka"}, ["tri"] = {"Trió"}, ["trj"] = {"Toram"}, ["trk"] = {"Turkic languages"}, ["trl"] = {"Traveller Scottish"}, ["trm"] = {"Tregami"}, ["trn"] = {"Trinitario"}, ["tro"] = {"Tarao Naga"}, ["trp"] = {"Kok Borok"}, ["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"}, ["trr"] = {"Taushiro"}, ["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"}, ["trt"] = {"Tunggare"}, ["tru"] = {"Turoyo", "Surayt"}, ["trv"] = {"Taroko"}, ["trw"] = {"Torwali"}, ["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"}, ["try"] = {"Turung"}, ["trz"] = {"Torá"}, ["tsa"] = {"Tsaangi"}, ["tsb"] = {"Tsamai"}, ["tsc"] = {"Tswa"}, ["tsd"] = {"Tsakonian"}, ["tse"] = {"Tunisian Sign Language"}, ["tsg"] = {"Tausug"}, ["tsh"] = {"Tsuvan"}, ["tsi"] = {"Tsimshian"}, ["tsj"] = {"Tshangla"}, ["tsk"] = {"Tseku"}, ["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"}, ["tsm"] = {"Turkish Sign Language", "Türk İşaret Dili"}, ["tsp"] = {"Northern Toussian"}, ["tsq"] = {"Thai Sign Language"}, ["tsr"] = {"Akei"}, ["tss"] = {"Taiwan Sign Language"}, ["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"}, ["tsu"] = {"Tsou"}, ["tsv"] = {"Tsogo"}, ["tsw"] = {"Tsishingini"}, ["tsx"] = {"Mubami"}, ["tsy"] = {"Tebul Sign Language"}, ["tsz"] = {"Purepecha"}, ["tta"] = {"Tutelo"}, ["ttb"] = {"Gaa"}, ["ttc"] = {"Tektiteko"}, ["ttd"] = {"Tauade"}, ["tte"] = {"Bwanabwana"}, ["ttf"] = {"Tuotomb"}, ["ttg"] = {"Tutong"}, ["tth"] = {"Upper Ta'oih"}, ["tti"] = {"Tobati"}, ["ttj"] = {"Tooro"}, ["ttk"] = {"Totoro"}, ["ttl"] = {"Totela"}, ["ttm"] = {"Northern Tutchone"}, ["ttn"] = {"Towei"}, ["tto"] = {"Lower Ta'oih"}, ["ttp"] = {"Tombelala"}, ["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"}, ["ttr"] = {"Tera"}, ["tts"] = {"Northeastern Thai"}, ["ttt"] = {"Лалын Тат"}, ["ttu"] = {"Torau"}, ["ttv"] = {"Titan"}, ["ttw"] = {"Long Wat"}, ["tty"] = {"Sikaritai"}, ["ttz"] = {"Tsum"}, ["tua"] = {"Wiarumus"}, ["tub"] = {"Tübatulabal"}, ["tuc"] = {"Mutu"}, ["tud"] = {"Tuxá"}, ["tue"] = {"Tuyuca"}, ["tuf"] = {"Central Tunebo"}, ["tug"] = {"Tunia"}, ["tuh"] = {"Taulil"}, ["tui"] = {"Tupuri"}, ["tuj"] = {"Tugutil"}, ["tul"] = {"Tula"}, ["tum"] = {"Тумбука"}, ["tun"] = {"Tunica"}, ["tuo"] = {"Tucano"}, ["tup"] = {"Tupi languages"}, ["tuq"] = {"Tedaga"}, ["tus"] = {"Tuscarora"}, ["tut"] = {"Altaic languages"}, ["tuu"] = {"Tututni"}, ["tuv"] = {"Turkana"}, ["tuw"] = {"Tungus languages"}, ["tux"] = {"Tuxináwa"}, ["tuy"] = {"Tugen"}, ["tuz"] = {"Turka"}, ["tva"] = {"Vaghua"}, ["tvd"] = {"Tsuvadi"}, ["tve"] = {"Te'un"}, ["tvk"] = {"Southeast Ambrym"}, ["tvl"] = {"Тувалу"}, ["tvm"] = {"Tela-Masbuar"}, ["tvn"] = {"Tavoyan"}, ["tvo"] = {"Tidore"}, ["tvs"] = {"Taveta"}, ["tvt"] = {"Tutsa Naga"}, ["tvu"] = {"Tunen"}, ["tvw"] = {"Sedoa"}, ["tvx"] = {"Taivoan"}, ["tvy"] = {"Timor Pidgin"}, ["twa"] = {"Twana"}, ["twb"] = {"Western Tawbuid"}, ["twc"] = {"Teshenawa"}, ["twd"] = {"Twents"}, ["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"}, ["twf"] = {"Northern Tiwa"}, ["twg"] = {"Tereweng"}, ["twh"] = {"Tai Dón"}, ["twl"] = {"Tawara"}, ["twm"] = {"Tawang Monpa"}, ["twn"] = {"Twendi"}, ["two"] = {"Tswapong"}, ["twp"] = {"Ere"}, ["twq"] = {"Tasawaq"}, ["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"}, ["twt"] = {"Turiwára"}, ["twu"] = {"Termanu"}, ["tww"] = {"Tuwari"}, ["twx"] = {"Tewe"}, ["twy"] = {"Tawoyan"}, ["txa"] = {"Tombonuo"}, ["txb"] = {"Tokharian B"}, ["txc"] = {"Tsetsaut"}, ["txe"] = {"Totoli"}, ["txg"] = {"Tangut"}, ["txh"] = {"Thracian"}, ["txi"] = {"Ikpeng"}, ["txj"] = {"Tarjumo"}, ["txm"] = {"Tomini"}, ["txn"] = {"West Tarangan"}, ["txo"] = {"Toto"}, ["txq"] = {"Tii"}, ["txr"] = {"Tartessian"}, ["txs"] = {"Tonsea"}, ["txt"] = {"Citak"}, ["txu"] = {"Kayapó"}, ["txx"] = {"Tatana"}, ["txy"] = {"Tanosy Malagasy"}, ["tya"] = {"Tauya"}, ["tye"] = {"Kyanga"}, ["tyh"] = {"O'du"}, ["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"}, ["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"}, ["tyl"] = {"Thu Lao"}, ["tyn"] = {"Kombai"}, ["typ"] = {"Thaypan"}, ["tyr"] = {"Tai Daeng"}, ["tys"] = {"Tày Sa Pa"}, ["tyt"] = {"Tày Tac"}, ["tyu"] = {"Kua"}, ["tyv"] = {"Тува"}, ["tyx"] = {"Teke-Tyee"}, ["tyy"] = {"Tiyaa"}, ["tyz"] = {"Tày"}, ["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"}, ["tzh"] = {"Tzeltal"}, ["tzj"] = {"Tz'utujil"}, ["tzl"] = {"Talossan"}, ["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"}, ["tzn"] = {"Tugun"}, ["tzo"] = {"Tzotzil"}, ["tzx"] = {"Tabriak"}, ["uam"] = {"Uamué"}, ["uan"] = {"Kuan"}, ["uar"] = {"Tairuma"}, ["uba"] = {"Ubang"}, ["ubi"] = {"Ubi"}, ["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"}, ["ubr"] = {"Ubir"}, ["ubu"] = {"Umbu-Ungu"}, ["uby"] = {"Ubykh"}, ["uda"] = {"Uda"}, ["ude"] = {"Udihe"}, ["udg"] = {"Muduga"}, ["udi"] = {"Udi"}, ["udj"] = {"Ujir"}, ["udl"] = {"Wuzlam"}, ["udm"] = {"Удмурт"}, ["udu"] = {"Uduk"}, ["ues"] = {"Kioko"}, ["ufi"] = {"Ufim"}, ["uga"] = {"Ugaritic"}, ["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"}, ["uge"] = {"Ughele"}, ["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"}, ["ugo"] = {"Ugong"}, ["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"}, ["uha"] = {"Uhami"}, ["uhn"] = {"Damal"}, ["uis"] = {"Uisai"}, ["uiv"] = {"Iyive"}, ["uji"] = {"Tanjijili"}, ["uka"] = {"Kaburi"}, ["ukg"] = {"Ukuriguma"}, ["ukh"] = {"Ukhwejo"}, ["uki"] = {"Kui (India)"}, ["ukk"] = {"Muak Sa-aak"}, ["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"}, ["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"}, ["ukq"] = {"Ukwa"}, ["uks"] = {"Urubú-Kaapor Sign Language", "Kaapor Sign Language"}, ["uku"] = {"Ukue"}, ["ukv"] = {"Kuku"}, ["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"}, ["uky"] = {"Kuuk-Yak"}, ["ula"] = {"Fungwa"}, ["ulb"] = {"Ulukwumi"}, ["ulc"] = {"Ulch"}, ["ule"] = {"Lule"}, ["ulf"] = {"Usku", "Afra"}, ["uli"] = {"Ulithian"}, ["ulk"] = {"Meriam Mir"}, ["ull"] = {"Ullatan"}, ["ulm"] = {"Ulumanda'"}, ["uln"] = {"Unserdeutsch"}, ["ulu"] = {"Uma' Lung"}, ["ulw"] = {"Ulwa"}, ["uma"] = {"Umatilla"}, ["umb"] = {"Umbundu"}, ["umc"] = {"Marrucinian"}, ["umd"] = {"Umbindhamu"}, ["umg"] = {"Morrobalama", "Umbuygamu"}, ["umi"] = {"Ukit"}, ["umm"] = {"Umon"}, ["umn"] = {"Makyan Naga"}, ["umo"] = {"Umotína"}, ["ump"] = {"Umpila"}, ["umr"] = {"Umbugarla"}, ["ums"] = {"Pendau"}, ["umu"] = {"Munsee"}, ["una"] = {"North Watut"}, ["und"] = {"Тодорхойгүй"}, ["une"] = {"Uneme"}, ["ung"] = {"Ngarinyin"}, ["uni"] = {"Uni"}, ["unk"] = {"Enawené-Nawé"}, ["unm"] = {"Unami"}, ["unn"] = {"Kurnai"}, ["unr"] = {"Mundari"}, ["unu"] = {"Unubahe"}, ["unx"] = {"Munda"}, ["unz"] = {"Unde Kaili"}, ["upi"] = {"Umeda"}, ["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"}, ["ura"] = {"Urarina"}, ["urb"] = {"Urubú-Kaapor", "Kaapor"}, ["urc"] = {"Urningangg"}, ["ure"] = {"Uru"}, ["urf"] = {"Uradhi"}, ["urg"] = {"Urigina"}, ["urh"] = {"Urhobo"}, ["uri"] = {"Urim"}, ["urj"] = {"Uralic languages"}, ["urk"] = {"Urak Lawoi'"}, ["url"] = {"Urali"}, ["urm"] = {"Urapmin"}, ["urn"] = {"Uruangnirin"}, ["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"}, ["urp"] = {"Uru-Pa-In"}, ["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"}, ["urt"] = {"Urat"}, ["uru"] = {"Urumi"}, ["urv"] = {"Uruava"}, ["urw"] = {"Sop"}, ["urx"] = {"Urimo"}, ["ury"] = {"Orya"}, ["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"}, ["usa"] = {"Usarufa"}, ["ush"] = {"Ushojo"}, ["usi"] = {"Usui"}, ["usk"] = {"Usaghade"}, ["usp"] = {"Uspanteco"}, ["uss"] = {"us-Saare"}, ["usu"] = {"Uya"}, ["uta"] = {"Otank"}, ["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"}, ["uth"] = {"ut-Hun"}, ["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"}, ["utr"] = {"Etulo"}, ["utu"] = {"Utu"}, ["uum"] = {"Urum"}, ["uun"] = {"Kulon-Pazeh"}, ["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"}, ["uuu"] = {"U"}, ["uve"] = {"West Uvean", "Fagauvea"}, ["uvh"] = {"Uri"}, ["uvl"] = {"Lote"}, ["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"}, ["uya"] = {"Doko-Uyanga"}, ["uzn"] = {"Northern Uzbek"}, ["uzs"] = {"Southern Uzbek"}, ["vaa"] = {"Vaagri Booli"}, ["vae"] = {"Vale"}, ["vaf"] = {"Vafsi"}, ["vag"] = {"Vagla"}, ["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"}, ["vai"] = {"Vai"}, ["vaj"] = {"Sekele", "Northwestern ǃKung", "Vasekele"}, ["val"] = {"Vehes"}, ["vam"] = {"Vanimo"}, ["van"] = {"Valman"}, ["vao"] = {"Vao"}, ["vap"] = {"Vaiphei"}, ["var"] = {"Huarijio"}, ["vas"] = {"Vasavi"}, ["vau"] = {"Vanuma"}, ["vav"] = {"Varli"}, ["vay"] = {"Wayu"}, ["vbb"] = {"Southeast Babar"}, ["vbk"] = {"Southwestern Bontok"}, ["vec"] = {"Венец"}, ["ved"] = {"Veddah"}, ["vel"] = {"Veluws"}, ["vem"] = {"Vemgo-Mabas"}, ["veo"] = {"Ventureño"}, ["vep"] = {"Veps"}, ["ver"] = {"Mom Jango"}, ["vgr"] = {"Vaghri"}, ["vgt"] = {"Vlaamse Gebarentaal", "Flemish Sign Language"}, ["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"}, ["vid"] = {"Vidunda"}, ["vif"] = {"Vili"}, ["vig"] = {"Viemo"}, ["vil"] = {"Vilela"}, ["vin"] = {"Vinza"}, ["vis"] = {"Vishavan"}, ["vit"] = {"Viti"}, ["viv"] = {"Iduna"}, ["vka"] = {"Kariyarra"}, ["vkj"] = {"Kujarge"}, ["vkk"] = {"Kaur"}, ["vkl"] = {"Kulisusu"}, ["vkm"] = {"Kamakan"}, ["vkn"] = {"Koro Nulu"}, ["vko"] = {"Kodeoha"}, ["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"}, ["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"}, ["vku"] = {"Kurrama"}, ["vkz"] = {"Koro Zuba"}, ["vlp"] = {"Valpei"}, ["vls"] = {"Vlaams"}, ["vma"] = {"Martuyhunira"}, ["vmb"] = {"Barbaram"}, ["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"}, ["vmd"] = {"Mudu Koraga"}, ["vme"] = {"East Masela"}, ["vmf"] = {"Майны Франк"}, ["vmg"] = {"Lungalunga"}, ["vmh"] = {"Maraghei"}, ["vmi"] = {"Miwa"}, ["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"}, ["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"}, ["vml"] = {"Malgana"}, ["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"}, ["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"}, ["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"}, ["vmr"] = {"Marenje"}, ["vms"] = {"Moksela"}, ["vmu"] = {"Muluridyi"}, ["vmv"] = {"Valley Maidu"}, ["vmw"] = {"Makhuwa"}, ["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"}, ["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"}, ["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"}, ["vnk"] = {"Vano", "Lovono"}, ["vnm"] = {"Vinmavis", "Neve'ei"}, ["vnp"] = {"Vunapu"}, ["vor"] = {"Voro"}, ["vot"] = {"Votic"}, ["vra"] = {"Vera'a"}, ["vro"] = {"Võro"}, ["vrs"] = {"Varisi"}, ["vrt"] = {"Burmbar", "Banam Bay"}, ["vsi"] = {"Moldova Sign Language"}, ["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"}, ["vsv"] = {"Valencian Sign Language", "Llengua de signes valenciana"}, ["vto"] = {"Vitou"}, ["vum"] = {"Vumbu"}, ["vun"] = {"Vunjo"}, ["vut"] = {"Vute"}, ["vwa"] = {"Awa (China)"}, ["waa"] = {"Walla Walla"}, ["wab"] = {"Wab"}, ["wac"] = {"Wasco-Wishram"}, ["wad"] = {"Wamesa", "Wondama"}, ["wae"] = {"Walser"}, ["waf"] = {"Wakoná"}, ["wag"] = {"Wa'ema"}, ["wah"] = {"Watubela"}, ["wai"] = {"Wares"}, ["waj"] = {"Waffa"}, ["wak"] = {"Wakashan languages"}, ["wal"] = {"Wolaytta", "Wolaitta"}, ["wam"] = {"Wampanoag"}, ["wan"] = {"Wan"}, ["wao"] = {"Wappo"}, ["wap"] = {"Wapishana"}, ["waq"] = {"Wagiman"}, ["war"] = {"Waray (Philippines)"}, ["was"] = {"Washo"}, ["wat"] = {"Kaninuwa"}, ["wau"] = {"Waurá"}, ["wav"] = {"Waka"}, ["waw"] = {"Waiwai"}, ["wax"] = {"Watam", "Marangis"}, ["way"] = {"Wayana"}, ["waz"] = {"Wampur"}, ["wba"] = {"Warao"}, ["wbb"] = {"Wabo"}, ["wbe"] = {"Waritai"}, ["wbf"] = {"Wara"}, ["wbh"] = {"Wanda"}, ["wbi"] = {"Vwanji"}, ["wbj"] = {"Alagwa"}, ["wbk"] = {"Waigali"}, ["wbl"] = {"Wakhi"}, ["wbm"] = {"Wa"}, ["wbp"] = {"Warlpiri"}, ["wbq"] = {"Waddar"}, ["wbr"] = {"Wagdi"}, ["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"}, ["wbt"] = {"Warnman"}, ["wbv"] = {"Wajarri"}, ["wbw"] = {"Woi"}, ["wca"] = {"Yanomámi"}, ["wci"] = {"Waci Gbe"}, ["wdd"] = {"Wandji"}, ["wdg"] = {"Wadaginam"}, ["wdj"] = {"Wadjiginy"}, ["wdk"] = {"Wadikali"}, ["wdu"] = {"Wadjigu"}, ["wdy"] = {"Wadjabangayi"}, ["wea"] = {"Wewaw"}, ["wec"] = {"Wè Western"}, ["wed"] = {"Wedau"}, ["weg"] = {"Wergaia"}, ["weh"] = {"Weh"}, ["wei"] = {"Kiunum"}, ["wem"] = {"Weme Gbe"}, ["wen"] = {"Sorbian languages"}, ["weo"] = {"Wemale"}, ["wep"] = {"Вестфали"}, ["wer"] = {"Weri"}, ["wes"] = {"Cameroon Pidgin"}, ["wet"] = {"Perai"}, ["weu"] = {"Rawngtu Chin"}, ["wew"] = {"Wejewa"}, ["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"}, ["wga"] = {"Wagaya"}, ["wgb"] = {"Wagawaga"}, ["wgg"] = {"Wangkangurru", "Wangganguru"}, ["wgi"] = {"Wahgi"}, ["wgo"] = {"Waigeo"}, ["wgu"] = {"Wirangu"}, ["wgy"] = {"Warrgamay"}, ["wha"] = {"Sou Upaa", "Manusela"}, ["whg"] = {"North Wahgi"}, ["whk"] = {"Wahau Kenyah"}, ["whu"] = {"Wahau Kayan"}, ["wib"] = {"Southern Toussian"}, ["wic"] = {"Wichita"}, ["wie"] = {"Wik-Epa"}, ["wif"] = {"Wik-Keyangan"}, ["wig"] = {"Wik Ngathan"}, ["wih"] = {"Wik-Me'anha"}, ["wii"] = {"Minidien"}, ["wij"] = {"Wik-Iiyanh"}, ["wik"] = {"Wikalkan"}, ["wil"] = {"Wilawila"}, ["wim"] = {"Wik-Mungkan"}, ["win"] = {"Ho-Chunk"}, ["wir"] = {"Wiraféd"}, ["wiu"] = {"Wiru"}, ["wiv"] = {"Vitu"}, ["wiy"] = {"Wiyot"}, ["wja"] = {"Waja"}, ["wji"] = {"Warji"}, ["wka"] = {"Kw'adza"}, ["wkb"] = {"Kumbaran"}, ["wkd"] = {"Wakde", "Mo"}, ["wkl"] = {"Kalanadi"}, ["wkr"] = {"Keerray-Woorroong"}, ["wku"] = {"Kunduvadi"}, ["wkw"] = {"Wakawaka"}, ["wky"] = {"Wangkayutyuru"}, ["wla"] = {"Walio"}, ["wlc"] = {"Mwali Comorian"}, ["wle"] = {"Wolane"}, ["wlg"] = {"Kunbarlang"}, ["wlh"] = {"Welaun"}, ["wli"] = {"Waioli"}, ["wlk"] = {"Wailaki"}, ["wll"] = {"Wali (Sudan)"}, ["wlm"] = {"Middle Welsh"}, ["wlo"] = {"Wolio"}, ["wlr"] = {"Wailapa"}, ["wls"] = {"Wallisian"}, ["wlu"] = {"Wuliwuli"}, ["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"}, ["wlw"] = {"Walak"}, ["wlx"] = {"Wali (Ghana)"}, ["wly"] = {"Waling"}, ["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"}, ["wmb"] = {"Wambaya"}, ["wmc"] = {"Wamas"}, ["wmd"] = {"Mamaindé"}, ["wme"] = {"Wambule"}, ["wmg"] = {"Western Minyag"}, ["wmh"] = {"Waima'a"}, ["wmi"] = {"Wamin"}, ["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"}, ["wmn"] = {"Waamwang"}, ["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"}, ["wms"] = {"Wambon"}, ["wmt"] = {"Walmajarri"}, ["wmw"] = {"Mwani"}, ["wmx"] = {"Womo"}, ["wnb"] = {"Wanambre"}, ["wnc"] = {"Wantoat"}, ["wnd"] = {"Wandarang"}, ["wne"] = {"Waneci"}, ["wng"] = {"Wanggom"}, ["wni"] = {"Ndzwani Comorian"}, ["wnk"] = {"Wanukaka"}, ["wnm"] = {"Wanggamala"}, ["wnn"] = {"Wunumara"}, ["wno"] = {"Wano"}, ["wnp"] = {"Wanap"}, ["wnu"] = {"Usan"}, ["wnw"] = {"Wintu"}, ["wny"] = {"Wanyi", "Waanyi"}, ["woa"] = {"Kuwema", "Tyaraity"}, ["wob"] = {"Wè Northern"}, ["woc"] = {"Wogeo"}, ["wod"] = {"Wolani"}, ["woe"] = {"Woleaian"}, ["wof"] = {"Gambian Wolof"}, ["wog"] = {"Wogamusin"}, ["woi"] = {"Kamang"}, ["wok"] = {"Longto"}, ["wom"] = {"Wom (Nigeria)"}, ["won"] = {"Wongo"}, ["woo"] = {"Manombai"}, ["wor"] = {"Woria"}, ["wos"] = {"Hanga Hundi"}, ["wow"] = {"Wawonii"}, ["woy"] = {"Weyto"}, ["wpc"] = {"Maco"}, ["wrb"] = {"Waluwarra", "Warluwara"}, ["wrd"] = {"Warduji"}, ["wrg"] = {"Warungu", "Gudjal"}, ["wrh"] = {"Wiradjuri"}, ["wri"] = {"Wariyangga"}, ["wrk"] = {"Garrwa"}, ["wrl"] = {"Warlmanpa"}, ["wrm"] = {"Warumungu"}, ["wrn"] = {"Warnang"}, ["wro"] = {"Worrorra"}, ["wrp"] = {"Waropen"}, ["wrr"] = {"Wardaman"}, ["wrs"] = {"Waris"}, ["wru"] = {"Waru"}, ["wrv"] = {"Waruna"}, ["wrw"] = {"Gugu Warra"}, ["wrx"] = {"Wae Rana"}, ["wry"] = {"Merwari"}, ["wrz"] = {"Waray (Australia)"}, ["wsa"] = {"Warembori"}, ["wsg"] = {"Adilabad Gondi"}, ["wsi"] = {"Wusi"}, ["wsk"] = {"Waskia"}, ["wsr"] = {"Owenia"}, ["wss"] = {"Wasa"}, ["wsu"] = {"Wasu"}, ["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"}, ["wtf"] = {"Watiwa"}, ["wth"] = {"Wathawurrung"}, ["wti"] = {"Berta"}, ["wtk"] = {"Watakataui"}, ["wtm"] = {"Mewati"}, ["wtw"] = {"Wotu"}, ["wua"] = {"Wikngenchera"}, ["wub"] = {"Wunambal"}, ["wud"] = {"Wudu"}, ["wuh"] = {"Wutunhua"}, ["wul"] = {"Silimo"}, ["wum"] = {"Wumbvu"}, ["wun"] = {"Bungu"}, ["wur"] = {"Wurrugu"}, ["wut"] = {"Wutung"}, ["wuu"] = {"Wu Chinese"}, ["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"}, ["wux"] = {"Wulna"}, ["wuy"] = {"Wauyai"}, ["wwa"] = {"Waama"}, ["wwb"] = {"Wakabunga"}, ["wwo"] = {"Wetamut", "Dorig"}, ["wwr"] = {"Warrwa"}, ["www"] = {"Wawa"}, ["wxa"] = {"Waxianghua"}, ["wxw"] = {"Wardandi"}, ["wya"] = {"Wyandot"}, ["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"}, ["wyi"] = {"Woiwurrung"}, ["wym"] = {"Wymysorys"}, ["wyr"] = {"Wayoró"}, ["wyy"] = {"Western Fijian"}, ["xaa"] = {"Andalusian Arabic"}, ["xab"] = {"Sambe"}, ["xac"] = {"Kachari"}, ["xad"] = {"Adai"}, ["xae"] = {"Aequian"}, ["xag"] = {"Aghwan"}, ["xai"] = {"Kaimbé"}, ["xaj"] = {"Ararandewára"}, ["xak"] = {"Máku"}, ["xal"] = {"Халимаг", "Ойрад"}, ["xam"] = {"Цъхам"}, ["xan"] = {"Xamtanga"}, ["xao"] = {"Khao"}, ["xap"] = {"Apalachee"}, ["xaq"] = {"Aquitanian"}, ["xar"] = {"Karami"}, ["xas"] = {"Kamas"}, ["xat"] = {"Katawixi"}, ["xau"] = {"Kauwera"}, ["xav"] = {"Xavánte"}, ["xaw"] = {"Kawaiisu"}, ["xay"] = {"Kayan Mahakam"}, ["xbb"] = {"Lower Burdekin"}, ["xbc"] = {"Bactrian"}, ["xbd"] = {"Bindal"}, ["xbe"] = {"Bigambal"}, ["xbg"] = {"Bunganditj"}, ["xbi"] = {"Kombio"}, ["xbj"] = {"Birrpayi"}, ["xbm"] = {"Middle Breton"}, ["xbn"] = {"Kenaboi"}, ["xbo"] = {"Bolgarian"}, ["xbp"] = {"Bibbulman"}, ["xbr"] = {"Kambera"}, ["xbw"] = {"Kambiwá"}, ["xby"] = {"Batjala", "Batyala"}, ["xcb"] = {"Cumbric"}, ["xcc"] = {"Camunic"}, ["xce"] = {"Celtiberian"}, ["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"}, ["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"}, ["xcl"] = {"Classical Armenian"}, ["xcm"] = {"Comecrudo"}, ["xcn"] = {"Cotoname"}, ["xco"] = {"Chorasmian"}, ["xcr"] = {"Carian"}, ["xct"] = {"Classical Tibetan"}, ["xcu"] = {"Curonian"}, ["xcv"] = {"Chuvantsy"}, ["xcw"] = {"Coahuilteco"}, ["xcy"] = {"Cayuse"}, ["xda"] = {"Darkinyung"}, ["xdc"] = {"Dacian"}, ["xdk"] = {"Dharuk"}, ["xdm"] = {"Edomite"}, ["xdo"] = {"Kwandu"}, ["xdy"] = {"Malayic Dayak"}, ["xeb"] = {"Eblan"}, ["xed"] = {"Hdi"}, ["xeg"] = {"ǁXegwi"}, ["xel"] = {"Kelo"}, ["xem"] = {"Kembayan"}, ["xep"] = {"Epi-Olmec"}, ["xer"] = {"Xerénte"}, ["xes"] = {"Kesawai"}, ["xet"] = {"Xetá"}, ["xeu"] = {"Keoru-Ahia"}, ["xfa"] = {"Faliscan"}, ["xga"] = {"Galatian"}, ["xgb"] = {"Gbin"}, ["xgd"] = {"Gudang"}, ["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"}, ["xgg"] = {"Goreng"}, ["xgi"] = {"Garingbal"}, ["xgl"] = {"Galindan"}, ["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"}, ["xgn"] = {"Mongolian languages"}, ["xgr"] = {"Garza"}, ["xgu"] = {"Unggumi"}, ["xgw"] = {"Guwa"}, ["xha"] = {"Harami"}, ["xhc"] = {"Hunnic"}, ["xhd"] = {"Hadrami"}, ["xhe"] = {"Khetrani"}, ["xhr"] = {"Hernican"}, ["xht"] = {"Hattic"}, ["xhu"] = {"Hurrian"}, ["xhv"] = {"Khua"}, ["xib"] = {"Iberian"}, ["xii"] = {"Xiri"}, ["xil"] = {"Illyrian"}, ["xin"] = {"Xinca"}, ["xir"] = {"Xiriâna"}, ["xis"] = {"Kisan"}, ["xiv"] = {"Indus Valley Language"}, ["xiy"] = {"Xipaya"}, ["xjb"] = {"Minjungbal"}, ["xjt"] = {"Jaitmatang"}, ["xka"] = {"Kalkoti"}, ["xkb"] = {"Northern Nago"}, ["xkc"] = {"Kho'ini"}, ["xkd"] = {"Mendalam Kayan"}, ["xke"] = {"Kereho"}, ["xkf"] = {"Khengkha"}, ["xkg"] = {"Kagoro"}, ["xki"] = {"Kenyan Sign Language"}, ["xkj"] = {"Kajali"}, ["xkk"] = {"Kaco'"}, ["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"}, ["xkn"] = {"Kayan River Kayan"}, ["xko"] = {"Kiorr"}, ["xkp"] = {"Kabatei"}, ["xkq"] = {"Koroni"}, ["xkr"] = {"Xakriabá"}, ["xks"] = {"Kumbewaha"}, ["xkt"] = {"Kantosi"}, ["xku"] = {"Kaamba"}, ["xkv"] = {"Kgalagadi"}, ["xkw"] = {"Kembra"}, ["xkx"] = {"Karore"}, ["xky"] = {"Uma' Lasan"}, ["xkz"] = {"Kurtokha"}, ["xla"] = {"Kamula"}, ["xlb"] = {"Loup B"}, ["xlc"] = {"Lycian"}, ["xld"] = {"Lydian"}, ["xle"] = {"Lemnian"}, ["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"}, ["xli"] = {"Liburnian"}, ["xln"] = {"Alanic"}, ["xlo"] = {"Loup A"}, ["xlp"] = {"Lepontic"}, ["xls"] = {"Lusitanian"}, ["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"}, ["xly"] = {"Elymian"}, ["xma"] = {"Mushungulu"}, ["xmb"] = {"Mbonga"}, ["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"}, ["xmd"] = {"Mbudum"}, ["xme"] = {"Median"}, ["xmf"] = {"Mingrelian"}, ["xmg"] = {"Mengaka"}, ["xmh"] = {"Kugu-Muminh"}, ["xmj"] = {"Majera"}, ["xmk"] = {"Ancient Macedonian"}, ["xml"] = {"Malaysian Sign Language"}, ["xmm"] = {"Manado Malay"}, ["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"}, ["xmo"] = {"Morerebi"}, ["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"}, ["xmq"] = {"Kuku-Mangk"}, ["xmr"] = {"Meroitic"}, ["xms"] = {"Moroccan Sign Language"}, ["xmt"] = {"Matbat"}, ["xmu"] = {"Kamu"}, ["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"}, ["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"}, ["xmx"] = {"Maden"}, ["xmy"] = {"Mayaguduna"}, ["xmz"] = {"Mori Bawah"}, ["xna"] = {"Ancient North Arabian"}, ["xnb"] = {"Kanakanabu"}, ["xnd"] = {"Na-Dene languages"}, ["xng"] = {"Middle Mongolian"}, ["xnh"] = {"Kuanhua"}, ["xni"] = {"Ngarigu"}, ["xnj"] = {"Ngoni (Tanzania)"}, ["xnk"] = {"Nganakarti"}, ["xnm"] = {"Ngumbarl"}, ["xnn"] = {"Northern Kankanay"}, ["xno"] = {"Англи-Норман"}, ["xnq"] = {"Ngoni (Mozambique)"}, ["xnr"] = {"Kangri"}, ["xns"] = {"Kanashi"}, ["xnt"] = {"Narragansett"}, ["xnu"] = {"Nukunul"}, ["xny"] = {"Nyiyaparli"}, ["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"}, ["xoc"] = {"O'chi'chi'"}, ["xod"] = {"Kokoda"}, ["xog"] = {"Сога"}, ["xoi"] = {"Kominimung"}, ["xok"] = {"Xokleng"}, ["xom"] = {"Komo (Sudan)"}, ["xon"] = {"Konkomba"}, ["xoo"] = {"Xukurú"}, ["xop"] = {"Kopar"}, ["xor"] = {"Korubo"}, ["xow"] = {"Kowaki"}, ["xpa"] = {"Pirriya"}, ["xpb"] = {"Northeastern Tasmanian", "Pyemmairrener"}, ["xpc"] = {"Pecheneg"}, ["xpd"] = {"Oyster Bay Tasmanian"}, ["xpe"] = {"Liberia Kpelle"}, ["xpf"] = {"Southeast Tasmanian", "Nuenonne"}, ["xpg"] = {"Phrygian"}, ["xph"] = {"North Midlands Tasmanian", "Tyerrenoterpanner"}, ["xpi"] = {"Pictish"}, ["xpj"] = {"Mpalitjanh"}, ["xpk"] = {"Kulina Pano"}, ["xpl"] = {"Port Sorell Tasmanian"}, ["xpm"] = {"Pumpokol"}, ["xpn"] = {"Kapinawá"}, ["xpo"] = {"Pochutec"}, ["xpp"] = {"Puyo-Paekche"}, ["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"}, ["xpr"] = {"Parthian"}, ["xps"] = {"Pisidian"}, ["xpt"] = {"Punthamara"}, ["xpu"] = {"Punic"}, ["xpv"] = {"Northern Tasmanian", "Tommeginne"}, ["xpw"] = {"Northwestern Tasmanian", "Peerapper"}, ["xpx"] = {"Southwestern Tasmanian", "Toogee"}, ["xpy"] = {"Puyo"}, ["xpz"] = {"Bruny Island Tasmanian"}, ["xqa"] = {"Karakhanid"}, ["xqt"] = {"Qatabanian"}, ["xra"] = {"Krahô"}, ["xrb"] = {"Eastern Karaboro"}, ["xrd"] = {"Gundungurra"}, ["xre"] = {"Kreye"}, ["xrg"] = {"Minang"}, ["xri"] = {"Krikati-Timbira"}, ["xrm"] = {"Armazic"}, ["xrn"] = {"Arin"}, ["xrr"] = {"Raetic"}, ["xrt"] = {"Aranama-Tamique"}, ["xru"] = {"Marriammu"}, ["xrw"] = {"Karawa"}, ["xsa"] = {"Sabaean"}, ["xsb"] = {"Sambal"}, ["xsc"] = {"Scythian"}, ["xsd"] = {"Sidetic"}, ["xse"] = {"Sempan"}, ["xsh"] = {"Shamang"}, ["xsi"] = {"Sio"}, ["xsj"] = {"Subi"}, ["xsl"] = {"South Slavey"}, ["xsm"] = {"Kasem"}, ["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"}, ["xso"] = {"Solano"}, ["xsp"] = {"Silopi"}, ["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"}, ["xsr"] = {"Sherpa"}, ["xss"] = {"Assan"}, ["xsu"] = {"Sanumá"}, ["xsv"] = {"Sudovian"}, ["xsy"] = {"Saisiyat"}, ["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"}, ["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"}, ["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"}, ["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"}, ["xte"] = {"Ketengban"}, ["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"}, ["xth"] = {"Yitha Yitha"}, ["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"}, ["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"}, ["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"}, ["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"}, ["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"}, ["xto"] = {"Tokharian A"}, ["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"}, ["xtq"] = {"Tumshuqese"}, ["xtr"] = {"Early Tripuri"}, ["xts"] = {"Sindihui Mixtec"}, ["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"}, ["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"}, ["xtv"] = {"Thawa"}, ["xtw"] = {"Tawandê"}, ["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"}, ["xua"] = {"Alu Kurumba"}, ["xub"] = {"Betta Kurumba"}, ["xud"] = {"Umiida"}, ["xug"] = {"Kunigami"}, ["xuj"] = {"Jennu Kurumba"}, ["xul"] = {"Нгунавал", "Нунукул"}, ["xum"] = {"Umbrian"}, ["xun"] = {"Unggaranggu"}, ["xuo"] = {"Kuo"}, ["xup"] = {"Upper Umpqua"}, ["xur"] = {"Urartian"}, ["xut"] = {"Kuthant"}, ["xuu"] = {"Kxoe", "Khwedam"}, ["xve"] = {"Venetic"}, ["xvi"] = {"Kamviri"}, ["xvn"] = {"Vandalic"}, ["xvo"] = {"Volscian"}, ["xvs"] = {"Vestinian"}, ["xwa"] = {"Kwaza"}, ["xwc"] = {"Woccon"}, ["xwd"] = {"Wadi Wadi"}, ["xwe"] = {"Xwela Gbe"}, ["xwg"] = {"Kwegu"}, ["xwj"] = {"Wajuk"}, ["xwk"] = {"Wangkumara"}, ["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"}, ["xwo"] = {"Written Oirat"}, ["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"}, ["xwt"] = {"Wotjobaluk"}, ["xww"] = {"Wemba Wemba"}, ["xxb"] = {"Boro (Ghana)"}, ["xxk"] = {"Ke'o"}, ["xxm"] = {"Minkin"}, ["xxr"] = {"Koropó"}, ["xxt"] = {"Tambora"}, ["xya"] = {"Yaygir"}, ["xyb"] = {"Yandjibara"}, ["xyj"] = {"Mayi-Yapi"}, ["xyk"] = {"Mayi-Kulan"}, ["xyl"] = {"Yalakalore"}, ["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"}, ["xyy"] = {"Yorta Yorta"}, ["xzh"] = {"Zhang-Zhung"}, ["xzm"] = {"Zemgalian"}, ["xzp"] = {"Ancient Zapotec"}, ["yaa"] = {"Yaminahua"}, ["yab"] = {"Yuhup"}, ["yac"] = {"Pass Valley Yali"}, ["yad"] = {"Yagua"}, ["yae"] = {"Pumé"}, ["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"}, ["yag"] = {"Yámana"}, ["yah"] = {"Yazgulyam"}, ["yai"] = {"Yagnobi"}, ["yaj"] = {"Banda-Yangere"}, ["yak"] = {"Yakama"}, ["yal"] = {"Yalunka"}, ["yam"] = {"Yamba"}, ["yan"] = {"Mayangna"}, ["yao"] = {"Yao"}, ["yap"] = {"Yapese"}, ["yaq"] = {"Yaqui"}, ["yar"] = {"Yabarana"}, ["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"}, ["yat"] = {"Yambeta"}, ["yau"] = {"Yuwana"}, ["yav"] = {"Yangben"}, ["yaw"] = {"Yawalapití"}, ["yax"] = {"Yauma"}, ["yay"] = {"Agwagwune"}, ["yaz"] = {"Lokaa"}, ["yba"] = {"Yala"}, ["ybb"] = {"Yemba"}, ["ybe"] = {"West Yugur"}, ["ybh"] = {"Yakha"}, ["ybi"] = {"Yamphu"}, ["ybj"] = {"Hasha"}, ["ybk"] = {"Bokha"}, ["ybl"] = {"Yukuben"}, ["ybm"] = {"Yaben"}, ["ybn"] = {"Yabaâna"}, ["ybo"] = {"Yabong"}, ["ybx"] = {"Yawiyo"}, ["yby"] = {"Yaweyuha"}, ["ych"] = {"Chesu"}, ["ycl"] = {"Lolopo"}, ["ycn"] = {"Yucuna"}, ["ycp"] = {"Chepya"}, ["yda"] = {"Yanda"}, ["ydd"] = {"Eastern Yiddish"}, ["yde"] = {"Yangum Dey"}, ["ydg"] = {"Yidgha"}, ["ydk"] = {"Yoidik"}, ["yea"] = {"Ravula"}, ["yec"] = {"Yeniche"}, ["yee"] = {"Yimas"}, ["yei"] = {"Yeni"}, ["yej"] = {"Yevanic"}, ["yel"] = {"Yela"}, ["yer"] = {"Tarok"}, ["yes"] = {"Nyankpa"}, ["yet"] = {"Yetfa"}, ["yeu"] = {"Yerukula"}, ["yev"] = {"Yapunda"}, ["yey"] = {"Yeyi"}, ["yga"] = {"Malyangapa"}, ["ygi"] = {"Yiningayi"}, ["ygl"] = {"Yangum Gel"}, ["ygm"] = {"Yagomi"}, ["ygp"] = {"Gepo"}, ["ygr"] = {"Yagaria"}, ["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"}, ["ygu"] = {"Yugul"}, ["ygw"] = {"Yagwoia"}, ["yha"] = {"Baha Buyang"}, ["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"}, ["yhl"] = {"Hlepho Phowa"}, ["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"}, ["yia"] = {"Yinggarda"}, ["yif"] = {"Ache"}, ["yig"] = {"Wusa Nasu"}, ["yih"] = {"Western Yiddish"}, ["yii"] = {"Yidiny"}, ["yij"] = {"Yindjibarndi"}, ["yik"] = {"Dongshanba Lalo"}, ["yil"] = {"Yindjilandji"}, ["yim"] = {"Yimchungru Naga"}, ["yin"] = {"Riang Lai", "Yinchia"}, ["yip"] = {"Pholo"}, ["yiq"] = {"Miqie"}, ["yir"] = {"North Awyu"}, ["yis"] = {"Yis"}, ["yit"] = {"Eastern Lalu"}, ["yiu"] = {"Awu"}, ["yiv"] = {"Northern Nisu"}, ["yix"] = {"Axi Yi"}, ["yiz"] = {"Azhe"}, ["yka"] = {"Yakan"}, ["ykg"] = {"Northern Yukaghir"}, ["yki"] = {"Yoke"}, ["ykk"] = {"Yakaikeke"}, ["ykl"] = {"Khlula"}, ["ykm"] = {"Kap"}, ["ykn"] = {"Kua-nsi"}, ["yko"] = {"Yasa"}, ["ykr"] = {"Yekora"}, ["ykt"] = {"Kathu"}, ["yku"] = {"Kuamasi"}, ["yky"] = {"Yakoma"}, ["yla"] = {"Yaul"}, ["ylb"] = {"Yaleba"}, ["yle"] = {"Yele"}, ["ylg"] = {"Yelogu"}, ["yli"] = {"Angguruk Yali"}, ["yll"] = {"Yil"}, ["ylm"] = {"Limi"}, ["yln"] = {"Langnian Buyang"}, ["ylo"] = {"Naluo Yi"}, ["ylr"] = {"Yalarnnga"}, ["ylu"] = {"Aribwaung"}, ["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"}, ["ymb"] = {"Yambes"}, ["ymc"] = {"Southern Muji"}, ["ymd"] = {"Muda"}, ["yme"] = {"Yameo"}, ["ymg"] = {"Yamongeri"}, ["ymh"] = {"Mili"}, ["ymi"] = {"Moji"}, ["ymk"] = {"Makwe"}, ["yml"] = {"Iamalele"}, ["ymm"] = {"Maay"}, ["ymn"] = {"Yamna", "Sunum"}, ["ymo"] = {"Yangum Mon"}, ["ymp"] = {"Yamap"}, ["ymq"] = {"Qila Muji"}, ["ymr"] = {"Malasar"}, ["yms"] = {"Mysian"}, ["ymx"] = {"Northern Muji"}, ["ymz"] = {"Muzi"}, ["yna"] = {"Aluo"}, ["ynd"] = {"Yandruwandha"}, ["yne"] = {"Lang'e"}, ["yng"] = {"Yango"}, ["ynk"] = {"Naukan Yupik"}, ["ynl"] = {"Yangulam"}, ["ynn"] = {"Yana"}, ["yno"] = {"Yong"}, ["ynq"] = {"Yendang"}, ["yns"] = {"Yansi"}, ["ynu"] = {"Yahuna"}, ["yob"] = {"Yoba"}, ["yog"] = {"Yogad"}, ["yoi"] = {"Yonaguni"}, ["yok"] = {"Yokuts"}, ["yol"] = {"Yola"}, ["yom"] = {"Yombe"}, ["yon"] = {"Yongkom"}, ["yot"] = {"Yotti"}, ["yox"] = {"Yoron"}, ["yoy"] = {"Yoy"}, ["ypa"] = {"Phala"}, ["ypb"] = {"Labo Phowa"}, ["ypg"] = {"Phola"}, ["yph"] = {"Phupha"}, ["ypk"] = {"Yupik languages"}, ["ypm"] = {"Phuma"}, ["ypn"] = {"Ani Phowa"}, ["ypo"] = {"Alo Phola"}, ["ypp"] = {"Phupa"}, ["ypz"] = {"Phuza"}, ["yra"] = {"Yerakai"}, ["yrb"] = {"Yareba"}, ["yre"] = {"Yaouré"}, ["yrk"] = {"Ненец"}, ["yrl"] = {"Nhengatu"}, ["yrm"] = {"Yirrk-Mel"}, ["yrn"] = {"Yerong"}, ["yro"] = {"Yaroamë"}, ["yrs"] = {"Yarsun"}, ["yrw"] = {"Yarawata"}, ["yry"] = {"Yarluyandi"}, ["ysc"] = {"Yassic"}, ["ysd"] = {"Samatao"}, ["ysg"] = {"Sonaga"}, ["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"}, ["ysm"] = {"Myanmar Sign Language"}, ["ysn"] = {"Sani"}, ["yso"] = {"Nisi (China)"}, ["ysp"] = {"Southern Lolopo"}, ["ysr"] = {"Sirenik Yupik"}, ["yss"] = {"Yessan-Mayo"}, ["ysy"] = {"Sanie"}, ["yta"] = {"Talu"}, ["ytl"] = {"Tanglang"}, ["ytp"] = {"Thopho"}, ["ytw"] = {"Yout Wam"}, ["yty"] = {"Yatay"}, ["yua"] = {"Юкатек", "Юкатек Маяа"}, ["yub"] = {"Yugambal"}, ["yuc"] = {"Yuchi"}, ["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"}, ["yue"] = {"Yue Chinese", "Cantonese"}, ["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"}, ["yug"] = {"Yug"}, ["yui"] = {"Yurutí"}, ["yuj"] = {"Karkar-Yuri"}, ["yuk"] = {"Yuki"}, ["yul"] = {"Yulu"}, ["yum"] = {"Quechan"}, ["yun"] = {"Bena (Nigeria)"}, ["yup"] = {"Yukpa"}, ["yuq"] = {"Yuqui"}, ["yur"] = {"Yurok"}, ["yut"] = {"Yopno"}, ["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"}, ["yux"] = {"Southern Yukaghir"}, ["yuy"] = {"East Yugur"}, ["yuz"] = {"Yuracare"}, ["yva"] = {"Yawa"}, ["yvt"] = {"Yavitero"}, ["ywa"] = {"Kalou"}, ["ywg"] = {"Yinhawangka"}, ["ywl"] = {"Western Lalu"}, ["ywn"] = {"Yawanawa"}, ["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"}, ["ywr"] = {"Yawuru"}, ["ywt"] = {"Xishanba Lalo", "Central Lalo"}, ["ywu"] = {"Wumeng Nasu"}, ["yww"] = {"Yawarawarga"}, ["yxa"] = {"Mayawali"}, ["yxg"] = {"Yagara"}, ["yxl"] = {"Yardliyawarra"}, ["yxm"] = {"Yinwum"}, ["yxu"] = {"Yuyu"}, ["yxy"] = {"Yabula Yabula"}, ["yyr"] = {"Yir Yoront"}, ["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"}, ["yyz"] = {"Ayizi"}, ["yzg"] = {"E'ma Buyang"}, ["yzk"] = {"Zokhuo"}, ["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"}, ["zab"] = {"Western Tlacolula Valley Zapotec", "San Juan Guelavía Zapotec"}, ["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"}, ["zad"] = {"Cajonos Zapotec"}, ["zae"] = {"Yareni Zapotec"}, ["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"}, ["zag"] = {"Zaghawa"}, ["zah"] = {"Zangwal"}, ["zai"] = {"Isthmus Zapotec"}, ["zaj"] = {"Zaramo"}, ["zak"] = {"Zanaki"}, ["zal"] = {"Zauzou"}, ["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"}, ["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"}, ["zap"] = {"Zapotec"}, ["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"}, ["zar"] = {"Rincón Zapotec"}, ["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"}, ["zat"] = {"Tabaa Zapotec"}, ["zau"] = {"Zangskari"}, ["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"}, ["zaw"] = {"Mitla Zapotec"}, ["zax"] = {"Xadani Zapotec"}, ["zay"] = {"Zayse-Zergulla", "Zaysete"}, ["zaz"] = {"Zari"}, ["zba"] = {"Balaibalan"}, ["zbc"] = {"Central Berawan"}, ["zbe"] = {"East Berawan"}, ["zbl"] = {"Blissymbols", "Bliss", "Blissymbolics"}, ["zbt"] = {"Batui"}, ["zbu"] = {"Bu (Bauchi State)"}, ["zbw"] = {"West Berawan"}, ["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"}, ["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"}, ["zdj"] = {"Комор"}, ["zea"] = {"Zeeuws"}, ["zeg"] = {"Zenag"}, ["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"}, ["zen"] = {"Zenaga"}, ["zga"] = {"Kinga"}, ["zgb"] = {"Guibei Zhuang"}, ["zgh"] = {"Стандарт Мароккогийн Бербер"}, ["zgm"] = {"Minz Zhuang"}, ["zgn"] = {"Guibian Zhuang"}, ["zgr"] = {"Magori"}, ["zhb"] = {"Zhaba"}, ["zhd"] = {"Dai Zhuang"}, ["zhi"] = {"Zhire"}, ["zhn"] = {"Nong Zhuang"}, ["zhw"] = {"Zhoa"}, ["zhx"] = {"Chinese (family)"}, ["zia"] = {"Zia"}, ["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"}, ["zik"] = {"Zimakani"}, ["zil"] = {"Zialo"}, ["zim"] = {"Mesme"}, ["zin"] = {"Zinza"}, ["ziw"] = {"Zigula"}, ["ziz"] = {"Zizilivakan"}, ["zka"] = {"Kaimbulawa"}, ["zkb"] = {"Koibal"}, ["zkd"] = {"Kadu"}, ["zkg"] = {"Koguryo"}, ["zkh"] = {"Khorezmian"}, ["zkk"] = {"Karankawa"}, ["zkn"] = {"Kanan"}, ["zko"] = {"Kott"}, ["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"}, ["zkr"] = {"Zakhring"}, ["zkt"] = {"Kitan"}, ["zku"] = {"Kaurna"}, ["zkv"] = {"Krevinian"}, ["zkz"] = {"Khazar"}, ["zla"] = {"Zula"}, ["zle"] = {"Зүүн Слав хэлнүүд"}, ["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"}, ["zlm"] = {"Malay (individual language)"}, ["zln"] = {"Lianshan Zhuang"}, ["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"}, ["zls"] = {"South Slavic languages"}, ["zlw"] = {"West Slavic languages"}, ["zma"] = {"Manda (Australia)"}, ["zmb"] = {"Zimba"}, ["zmc"] = {"Margany"}, ["zmd"] = {"Maridan"}, ["zme"] = {"Mangerr"}, ["zmf"] = {"Mfinu"}, ["zmg"] = {"Marti Ke"}, ["zmh"] = {"Makolkol"}, ["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"}, ["zmj"] = {"Maridjabin"}, ["zmk"] = {"Mandandanyi"}, ["zml"] = {"Matngala"}, ["zmm"] = {"Marimanindji", "Marramaninyshi"}, ["zmn"] = {"Mbangwe"}, ["zmo"] = {"Molo"}, ["zmp"] = {"Mpuono"}, ["zmq"] = {"Mituku"}, ["zmr"] = {"Maranunggu"}, ["zms"] = {"Mbesa"}, ["zmt"] = {"Maringarr"}, ["zmu"] = {"Muruwari"}, ["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"}, ["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"}, ["zmx"] = {"Bomitaba"}, ["zmy"] = {"Mariyedi"}, ["zmz"] = {"Mbandja"}, ["zna"] = {"Zan Gula"}, ["znd"] = {"Zande languages"}, ["zne"] = {"Zande (individual language)"}, ["zng"] = {"Mang"}, ["znk"] = {"Manangkari"}, ["zns"] = {"Mangas"}, ["zoc"] = {"Copainalá Zoque"}, ["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"}, ["zom"] = {"Zou"}, ["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"}, ["zoq"] = {"Tabasco Zoque"}, ["zor"] = {"Rayón Zoque"}, ["zos"] = {"Francisco León Zoque"}, ["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"}, ["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"}, ["zpc"] = {"Choapan Zapotec"}, ["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"}, ["zpe"] = {"Petapa Zapotec"}, ["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"}, ["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"}, ["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"}, ["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"}, ["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"}, ["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"}, ["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"}, ["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"}, ["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"}, ["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"}, ["zpp"] = {"El Alto Zapotec"}, ["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"}, ["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"}, ["zps"] = {"Coatlán Zapotec"}, ["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"}, ["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"}, ["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"}, ["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"}, ["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"}, ["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"}, ["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"}, ["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"}, ["zra"] = {"Kara (Korea)"}, ["zrg"] = {"Mirgan"}, ["zrn"] = {"Zerenkel"}, ["zro"] = {"Záparo"}, ["zrp"] = {"Zarphatic"}, ["zrs"] = {"Mairasi"}, ["zsa"] = {"Sarasira"}, ["zsk"] = {"Kaskean"}, ["zsl"] = {"Zambian Sign Language"}, ["zsm"] = {"Standard Malay"}, ["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"}, ["zsu"] = {"Sukurum"}, ["zte"] = {"Elotepec Zapotec"}, ["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"}, ["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"}, ["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"}, ["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"}, ["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"}, ["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"}, ["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"}, ["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"}, ["ztu"] = {"Güilá Zapotec"}, ["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"}, ["zty"] = {"Yatee Zapotec"}, ["zua"] = {"Zeem"}, ["zuh"] = {"Tokano"}, ["zum"] = {"Kumzari"}, ["zun"] = {"Zuni"}, ["zuy"] = {"Zumaya"}, ["zwa"] = {"Zay"}, ["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"}, ["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"}, ["zyg"] = {"Yang Zhuang"}, ["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"}, ["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"}, ["zyp"] = {"Zyphe Chin"}, ["zza"] = {"Zaza", "Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zazaki"}, ["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"} } local deprecated = { ["in"] = {"Indonesian"}, ["iw"] = {"Еврей"}, ["ji"] = {"Yiddish"}, ["jw"] = {"Javanese"}, ["mo"] = {"Moldavian", "Moldovan"}, ["aam"] = {"Aramanik"}, ["adp"] = {"Adap"}, ["agp"] = {"Paranan"}, ["ais"] = {"Nataoran Amis"}, ["aoh"] = {"Arma"}, ["asd"] = {"Asas"}, ["aue"] = {"ǂKxʼauǁʼein"}, ["ayx"] = {"Ayi (China)"}, ["ayy"] = {"Tayabas Ayta"}, ["baz"] = {"Tunen"}, ["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"}, ["bgm"] = {"Baga Mboteni"}, ["bhk"] = {"Albay Bicolano"}, ["bic"] = {"Bikaru"}, ["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"}, ["bjd"] = {"Bandjigali"}, ["bjq"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bkb"] = {"Finallig"}, ["blg"] = {"Balau"}, ["bmy"] = {"Bemba (Democratic Republic of Congo)"}, ["bpb"] = {"Barbacoas"}, ["btb"] = {"Beti (Cameroon)"}, ["btl"] = {"Bhatola"}, ["bxx"] = {"Borna (Democratic Republic of Congo)"}, ["byy"] = {"Buya"}, ["cbe"] = {"Chipiajes"}, ["cbh"] = {"Cagua"}, ["cca"] = {"Cauca"}, ["ccq"] = {"Chaungtha"}, ["cdg"] = {"Chamari"}, ["cjr"] = {"Chorotega"}, ["cka"] = {"Khumi Awa Chin"}, ["cmk"] = {"Chimakum"}, ["coy"] = {"Coyaima"}, ["cqu"] = {"Chilean Quechua"}, ["cum"] = {"Cumeral"}, ["daf"] = {"Dan"}, ["dap"] = {"Nisi (India)"}, ["dgu"] = {"Degaru"}, ["dha"] = {"Dhanwar (India)"}, ["dit"] = {"Dirari"}, ["djl"] = {"Djiwarli"}, ["dkl"] = {"Kolum So Dogon"}, ["drh"] = {"Darkhat"}, ["drr"] = {"Dororo"}, ["drw"] = {"Darwazi"}, ["dud"] = {"Hun-Saare"}, ["duj"] = {"Dhuwal"}, ["dwl"] = {"Walo Kumbe Dogon"}, ["dzd"] = {"Daza"}, ["ekc"] = {"Eastern Karnic"}, ["elp"] = {"Elpaputih"}, ["emo"] = {"Emok"}, ["gav"] = {"Gabutamon"}, ["gbc"] = {"Garawa"}, ["gfx"] = {"Mangetti Dune ǃXung"}, ["ggn"] = {"Eastern Gurung"}, ["ggo"] = {"Southern Gondi"}, ["ggr"] = {"Aghu Tharnggalu"}, ["gio"] = {"Gelao"}, ["gji"] = {"Geji"}, ["gli"] = {"Guliguli"}, ["gti"] = {"Gbati-ri"}, ["guv"] = {"Gey"}, ["hrr"] = {"Horuru"}, ["iap"] = {"Iapama"}, ["ibi"] = {"Ibilo"}, ["ill"] = {"Iranun"}, ["ilw"] = {"Talur"}, ["ime"] = {"Imeraguen"}, ["izi"] = {"Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo"}, ["jar"] = {"Jarawa (Nigeria)"}, ["jeg"] = {"Jeng"}, ["kbf"] = {"Kakauhua"}, ["kdv"] = {"Kado"}, ["kgc"] = {"Kasseng"}, ["kgd"] = {"Kataang"}, ["kgh"] = {"Upper Tanudan Kalinga"}, ["kjf"] = {"Khalaj [Indo-Iranian]"}, ["koj"] = {"Sara Dunjo"}, ["kox"] = {"Coxima"}, ["kpp"] = {"Paku Karen"}, ["krm"] = {"Krim"}, ["ktr"] = {"Kota Marudu Tinagas"}, ["kvs"] = {"Kunggara"}, ["kwq"] = {"Kwak"}, ["kxe"] = {"Kakihum"}, ["kxl"] = {"Nepali Kurux"}, ["kxu"] = {"Kui (India)"}, ["kzh"] = {"Kenuzi-Dongola"}, ["kzj"] = {"Coastal Kadazan"}, ["kzt"] = {"Tambunan Dusun"}, ["lba"] = {"Lui"}, ["leg"] = {"Lengua"}, ["lii"] = {"Lingkhim"}, ["llo"] = {"Khlor"}, ["lmm"] = {"Lamam"}, ["lmz"] = {"Lumbee"}, ["lsg"] = {"Lyons Sign Language"}, ["meg"] = {"Mea"}, ["mgx"] = {"Omati"}, ["mhh"] = {"Maskoy Pidgin"}, ["mja"] = {"Mahei"}, ["mld"] = {"Malakhel"}, ["mnt"] = {"Maykulan"}, ["mof"] = {"Mohegan-Montauk-Narragansett"}, ["mst"] = {"Cataelano Mandaya"}, ["mvm"] = {"Muya"}, ["mwd"] = {"Mudbura"}, ["mwj"] = {"Maligo"}, ["mwx"] = {"Mediak"}, ["mwy"] = {"Mosiro"}, ["myd"] = {"Maramba"}, ["myi"] = {"Mina (India)"}, ["myq"] = {"Forest Maninka"}, ["myt"] = {"Sangab Mandaya"}, ["nad"] = {"Nijadali"}, ["nbf"] = {"Naxi"}, ["nbx"] = {"Ngura"}, ["ncp"] = {"Ndaktup"}, ["ngo"] = {"Ngoni"}, ["nln"] = {"Durango Nahuatl"}, ["nlr"] = {"Ngarla"}, ["nns"] = {"Ningye"}, ["nnx"] = {"Ngong"}, ["noo"] = {"Nootka"}, ["nts"] = {"Natagaimas"}, ["nxu"] = {"Narau"}, ["ome"] = {"Omejes"}, ["oun"] = {"ǃOǃung"}, ["pat"] = {"Papitalai"}, ["pbz"] = {"Palu"}, ["pcr"] = {"Panang"}, ["pgy"] = {"Pongyong"}, ["plp"] = {"Palpa"}, ["pmc"] = {"Palumata"}, ["pmu"] = {"Mirpur Panjabi"}, ["pod"] = {"Ponares"}, ["ppa"] = {"Pao"}, ["ppr"] = {"Piru"}, ["prb"] = {"Lua'"}, ["pry"] = {"Pray 3"}, ["puk"] = {"Pu Ko"}, ["puz"] = {"Purum Naga"}, ["rie"] = {"Rien"}, ["rmr"] = {"Caló"}, ["rna"] = {"Runa"}, ["rsi"] = {"Rennellese Sign Language"}, ["sap"] = {"Sanapaná"}, ["sca"] = {"Sansu"}, ["sdm"] = {"Semandang"}, ["sgl"] = {"Sanglechi-Ishkashimi"}, ["sgo"] = {"Songa"}, ["skk"] = {"Sok"}, ["snh"] = {"Shinabo"}, ["sul"] = {"Surigaonon"}, ["sum"] = {"Sumo-Mayangna"}, ["svr"] = {"Savara"}, ["tbb"] = {"Tapeba"}, ["tdu"] = {"Tempasuk Dusun"}, ["tgg"] = {"Tangga"}, ["thc"] = {"Tai Hang Tong"}, ["thw"] = {"Thudam"}, ["thx"] = {"The"}, ["tid"] = {"Tidong"}, ["tie"] = {"Tingal"}, ["tkk"] = {"Takpa"}, ["tlw"] = {"South Wemale"}, ["tmp"] = {"Tai Mène"}, ["tne"] = {"Tinoc Kallahan"}, ["tnf"] = {"Tangshewi"}, ["toe"] = {"Tomedes"}, ["tsf"] = {"Southwestern Tamang"}, ["unp"] = {"Worora"}, ["uok"] = {"Uokha"}, ["vki"] = {"Ija-Zuba"}, ["wgw"] = {"Wagawaga"}, ["wit"] = {"Wintu"}, ["wiw"] = {"Wirangu"}, ["wra"] = {"Warapu"}, ["xba"] = {"Kamba (Brazil)"}, ["xbx"] = {"Kabixí"}, ["xia"] = {"Xiandao"}, ["xip"] = {"Xipináwa"}, ["xkh"] = {"Karahawyana"}, ["xrq"] = {"Karranga"}, ["xtz"] = {"Tasmanian"}, ["ybd"] = {"Yangbye"}, ["yds"] = {"Yiddish Sign Language"}, ["yen"] = {"Yendang"}, ["yiy"] = {"Yir Yoront"}, ["yma"] = {"Yamphe"}, ["ymt"] = {"Mator-Taygi-Karagas"}, ["ynh"] = {"Yangho"}, ["yos"] = {"Yos"}, ["yri"] = {"Yarí"}, ["yuu"] = {"Yugh"}, ["zir"] = {"Ziriya"} } return { active = active, deprecated = deprecated, } gjgvwiiuff3uvqgiac0vmguxv5wfrcg 859533 859532 2026-06-21T09:11:30Z Enkhsaihan2005 64429 859533 Scribunto text/plain -- File-Date: 2021-03-05 local active = { ["aa"] = {"Афар"}, ["ab"] = {"Абхаз"}, ["ae"] = {"Avestan"}, ["af"] = {"Африкаанс"}, ["ak"] = {"Акан"}, ["am"] = {"Амхар"}, ["an"] = {"Aragonese"}, ["ar"] = {"Араб"}, ["as"] = {"Ассам"}, ["av"] = {"Авар"}, ["ay"] = {"Аймара"}, ["az"] = {"Азербайжан"}, ["ba"] = {"Башкир"}, ["be"] = {"Беларусь"}, ["bg"] = {"Болгар"}, ["bh"] = {"Bihari languages"}, ["bi"] = {"Бислама"}, ["bm"] = {"Бамбара"}, ["bn"] = {"Бенгал", "Бангла"}, ["bo"] = {"Төвөд"}, ["br"] = {"Бретон"}, ["bs"] = {"Босни"}, ["ca"] = {"Каталан", "Валенси"}, ["ce"] = {"Чечень"}, ["ch"] = {"Chamorro"}, ["co"] = {"Корсика"}, ["cr"] = {"Cree"}, ["cs"] = {"Чех"}, ["cu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Old Bulgarian", "Old Church Slavonic", "Old Slavonic"}, ["cv"] = {"Чуваш"}, ["cy"] = {"Уэльс"}, ["da"] = {"Дани"}, ["de"] = {"Герман"}, ["dv"] = {"Дивехи", "Мальдив"}, ["dz"] = {"Зонка"}, ["ee"] = {"Ewe"}, ["el"] = {"Modern Greek (1453-)"}, ["en"] = {"Англи"}, ["eo"] = {"Эсперанто"}, ["es"] = {"Испани", "Кастиль"}, ["et"] = {"Эстони"}, ["eu"] = {"Баск"}, ["fa"] = {"Перс"}, ["ff"] = {"Фула"}, ["fi"] = {"Фин"}, ["fj"] = {"Фижи"}, ["fo"] = {"Фарер"}, ["fr"] = {"Франц"}, ["fy"] = {"Western Frisian"}, ["ga"] = {"Ирланд"}, ["gd"] = {"Шотланд Гел", "Гел"}, ["gl"] = {"Галиси"}, ["gn"] = {"Гуарани"}, ["gu"] = {"Gujarati"}, ["gv"] = {"Manx"}, ["ha"] = {"Хауса"}, ["he"] = {"Еврей"}, ["hi"] = {"Хинди"}, ["ho"] = {"Хири Моту"}, ["hr"] = {"Хорват"}, ["ht"] = {"Хаити", "Хаитийн Креол"}, ["hu"] = {"Унгар"}, ["hy"] = {"Армени"}, ["hz"] = {"Хереро"}, ["ia"] = {"Interlingua (International Auxiliary Language Association)"}, ["id"] = {"Индонез"}, ["ie"] = {"Interlingue", "Occidental"}, ["ig"] = {"Игбо"}, ["ii"] = {"Сычуаны И", "Носу"}, ["ik"] = {"Inupiaq"}, ["io"] = {"Ido"}, ["is"] = {"Исланд"}, ["it"] = {"Итали"}, ["iu"] = {"Inuktitut"}, ["ja"] = {"Япон"}, ["jv"] = {"Javanese"}, ["ka"] = {"Гүрж"}, ["kg"] = {"Конго"}, ["ki"] = {"Kikuyu", "Gikuyu"}, ["kj"] = {"Кваньяма"}, ["kk"] = {"Казах"}, ["kl"] = {"Гренланд"}, ["km"] = {"Кхмер", "Төв Кхмер"}, ["kn"] = {"Каннада"}, ["ko"] = {"Солонгос"}, ["kr"] = {"Kanuri"}, ["ks"] = {"Kashmiri"}, ["ku"] = {"Курд"}, ["kv"] = {"Коми"}, ["kw"] = {"Cornish"}, ["ky"] = {"Киргиз"}, ["la"] = {"Латин"}, ["lb"] = {"Люксембург"}, ["lg"] = {"Ганда", "Луганда"}, ["li"] = {"Лимбург"}, ["ln"] = {"Лингала"}, ["lo"] = {"Лаос"}, ["lt"] = {"Литва"}, ["lu"] = {"Luba-Katanga"}, ["lv"] = {"Латви"}, ["mg"] = {"Малагас"}, ["mh"] = {"Маршалл"}, ["mi"] = {"Маори"}, ["mk"] = {"Македон"}, ["ml"] = {"Malayalam"}, ["mn"] = {"Монгол"}, ["mr"] = {"Марати"}, ["ms"] = {"Малай"}, ["mt"] = {"Мальта"}, ["my"] = {"Бирм"}, ["na"] = {"Науру"}, ["nb"] = {"Норвегийн Бүкмол"}, ["nd"] = {"North Ndebele"}, ["ne"] = {"Балба"}, ["ng"] = {"Ndonga"}, ["nl"] = {"Нидерланд", "Flemish"}, ["nn"] = {"Норвегийн Нюнорск"}, ["no"] = {"Норвеги"}, ["nr"] = {"Өмнөд Ндебеле"}, ["nv"] = {"Navajo", "Navaho"}, ["ny"] = {"Ньянжа", "Чева", "Чичева"}, ["oc"] = {"Окситан"}, ["oj"] = {"Ojibwa"}, ["om"] = {"Оромо"}, ["or"] = {"Oriya (macrolanguage)", "Odia (macrolanguage)"}, ["os"] = {"Осети", "Осет"}, ["pa"] = {"Панжаби", "Пунжаби"}, ["pi"] = {"Pali"}, ["pl"] = {"Польш"}, ["ps"] = {"Пуштун", "Паштун"}, ["pt"] = {"Португал"}, ["qu"] = {"Кечуа"}, ["rm"] = {"Руманш"}, ["rn"] = {"Рунди"}, ["ro"] = {"Румын", "Молдав"}, ["ru"] = {"Орос"}, ["rw"] = {"Киняруанда"}, ["sa"] = {"Санскрит"}, ["sc"] = {"Сардини"}, ["sd"] = {"Синди"}, ["se"] = {"Хойд Сами"}, ["sg"] = {"Санго"}, ["sh"] = {"Серби-Хорват"}, ["si"] = {"Синхал"}, ["sk"] = {"Словак"}, ["sl"] = {"Словени"}, ["sm"] = {"Самоа"}, ["sn"] = {"Шона"}, ["so"] = {"Сомали"}, ["sq"] = {"Албани"}, ["sr"] = {"Серби"}, ["ss"] = {"Свати"}, ["st"] = {"Өмнөд Сото"}, ["su"] = {"Sundanese"}, ["sv"] = {"Швед"}, ["sw"] = {"Свахили"}, ["ta"] = {"Тамил"}, ["te"] = {"Телүгү"}, ["tg"] = {"Тажик"}, ["th"] = {"Тай"}, ["ti"] = {"Тигриня"}, ["tk"] = {"Туркмен"}, ["tl"] = {"Тагалог"}, ["tn"] = {"Тсвана"}, ["to"] = {"Tonga (Tonga Islands)"}, ["tr"] = {"Турк"}, ["ts"] = {"Тсонга"}, ["tt"] = {"Татар"}, ["tw"] = {"Twi"}, ["ty"] = {"Tahitian"}, ["ug"] = {"Уйгур"}, ["uk"] = {"Украин"}, ["ur"] = {"Урду"}, ["uz"] = {"Узбек"}, ["ve"] = {"Венда"}, ["vi"] = {"Вьетнам"}, ["vo"] = {"Volapük"}, ["wa"] = {"Walloon"}, ["wo"] = {"Wolof"}, ["xh"] = {"Коса"}, ["yi"] = {"Идиш"}, ["yo"] = {"Ёруба"}, ["za"] = {"Жуан"}, ["zh"] = {"Хятад"}, ["zu"] = {"Зулу"}, ["aaa"] = {"Ghotuo"}, ["aab"] = {"Alumu-Tesu"}, ["aac"] = {"Ari"}, ["aad"] = {"Amal"}, ["aae"] = {"Arbëreshë Albanian"}, ["aaf"] = {"Aranadan"}, ["aag"] = {"Ambrak"}, ["aah"] = {"Abu' Arapesh"}, ["aai"] = {"Arifama-Miniafia"}, ["aak"] = {"Ankave"}, ["aal"] = {"Afade"}, ["aan"] = {"Anambé"}, ["aao"] = {"Algerian Saharan Arabic"}, ["aap"] = {"Pará Arára"}, ["aaq"] = {"Eastern Abnaki"}, ["aas"] = {"Aasáx"}, ["aat"] = {"Arvanitika Albanian"}, ["aau"] = {"Abau"}, ["aav"] = {"Austro-Asiatic languages"}, ["aaw"] = {"Solong"}, ["aax"] = {"Mandobo Atas"}, ["aaz"] = {"Amarasi"}, ["aba"] = {"Abé"}, ["abb"] = {"Bankon"}, ["abc"] = {"Ambala Ayta"}, ["abd"] = {"Manide"}, ["abe"] = {"Western Abnaki"}, ["abf"] = {"Abai Sungai"}, ["abg"] = {"Abaga"}, ["abh"] = {"Tajiki Arabic"}, ["abi"] = {"Abidji"}, ["abj"] = {"Aka-Bea"}, ["abl"] = {"Lampung Nyo"}, ["abm"] = {"Abanyom"}, ["abn"] = {"Abua"}, ["abo"] = {"Abon"}, ["abp"] = {"Abellen Ayta"}, ["abq"] = {"Abaza"}, ["abr"] = {"Abron"}, ["abs"] = {"Ambonese Malay"}, ["abt"] = {"Ambulas"}, ["abu"] = {"Abure"}, ["abv"] = {"Baharna Arabic"}, ["abw"] = {"Pal"}, ["abx"] = {"Inabaknon"}, ["aby"] = {"Aneme Wake"}, ["abz"] = {"Abui"}, ["aca"] = {"Achagua"}, ["acb"] = {"Áncá"}, ["acd"] = {"Gikyode"}, ["ace"] = {"Achinese"}, ["acf"] = {"Saint Lucian Creole French"}, ["ach"] = {"Acoli"}, ["aci"] = {"Aka-Cari"}, ["ack"] = {"Aka-Kora"}, ["acl"] = {"Akar-Bale"}, ["acm"] = {"Mesopotamian Arabic"}, ["acn"] = {"Achang"}, ["acp"] = {"Eastern Acipa"}, ["acq"] = {"Ta'izzi-Adeni Arabic"}, ["acr"] = {"Achi"}, ["acs"] = {"Acroá"}, ["act"] = {"Achterhoeks"}, ["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"}, ["acv"] = {"Achumawi"}, ["acw"] = {"Hijazi Arabic"}, ["acx"] = {"Omani Arabic"}, ["acy"] = {"Cypriot Arabic"}, ["acz"] = {"Acheron"}, ["ada"] = {"Adangme"}, ["adb"] = {"Atauran"}, ["add"] = {"Lidzonka", "Dzodinka"}, ["ade"] = {"Adele"}, ["adf"] = {"Dhofari Arabic"}, ["adg"] = {"Andegerebinha"}, ["adh"] = {"Adhola"}, ["adi"] = {"Adi"}, ["adj"] = {"Adioukrou"}, ["adl"] = {"Galo"}, ["adn"] = {"Adang"}, ["ado"] = {"Abu"}, ["adq"] = {"Adangbe"}, ["adr"] = {"Adonara"}, ["ads"] = {"Adamorobe Sign Language"}, ["adt"] = {"Adnyamathanha"}, ["adu"] = {"Aduge"}, ["adw"] = {"Amundava"}, ["adx"] = {"Amdo Tibetan"}, ["ady"] = {"Adyghe", "Adygei"}, ["adz"] = {"Adzera"}, ["aea"] = {"Areba"}, ["aeb"] = {"Tunisian Arabic"}, ["aec"] = {"Saidi Arabic"}, ["aed"] = {"Argentine Sign Language"}, ["aee"] = {"Northeast Pashai", "Northeast Pashayi"}, ["aek"] = {"Haeke"}, ["ael"] = {"Ambele"}, ["aem"] = {"Arem"}, ["aen"] = {"Armenian Sign Language"}, ["aeq"] = {"Aer"}, ["aer"] = {"Eastern Arrernte"}, ["aes"] = {"Alsea"}, ["aeu"] = {"Akeu"}, ["aew"] = {"Ambakich"}, ["aey"] = {"Amele"}, ["aez"] = {"Aeka"}, ["afa"] = {"Afro-Asiatic languages"}, ["afb"] = {"Gulf Arabic"}, ["afd"] = {"Andai"}, ["afe"] = {"Putukwam"}, ["afg"] = {"Afghan Sign Language"}, ["afh"] = {"Afrihili"}, ["afi"] = {"Akrukay", "Chini"}, ["afk"] = {"Nanubae"}, ["afn"] = {"Defaka"}, ["afo"] = {"Eloyi"}, ["afp"] = {"Tapei"}, ["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"}, ["aft"] = {"Afitti"}, ["afu"] = {"Awutu"}, ["afz"] = {"Obokuitai"}, ["aga"] = {"Aguano"}, ["agb"] = {"Legbo"}, ["agc"] = {"Agatu"}, ["agd"] = {"Agarabi"}, ["age"] = {"Angal"}, ["agf"] = {"Arguni"}, ["agg"] = {"Angor"}, ["agh"] = {"Ngelima"}, ["agi"] = {"Agariya"}, ["agj"] = {"Argobba"}, ["agk"] = {"Isarog Agta"}, ["agl"] = {"Fembe"}, ["agm"] = {"Angaataha"}, ["agn"] = {"Agutaynen"}, ["ago"] = {"Tainae"}, ["agq"] = {"Aghem"}, ["agr"] = {"Aguaruna"}, ["ags"] = {"Esimbi"}, ["agt"] = {"Central Cagayan Agta"}, ["agu"] = {"Aguacateco"}, ["agv"] = {"Remontado Dumagat"}, ["agw"] = {"Kahua"}, ["agx"] = {"Агуль"}, ["agy"] = {"Southern Alta"}, ["agz"] = {"Mt. Iriga Agta"}, ["aha"] = {"Ahanta"}, ["ahb"] = {"Axamb"}, ["ahg"] = {"Qimant"}, ["ahh"] = {"Aghu"}, ["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"}, ["ahk"] = {"Akha"}, ["ahl"] = {"Igo"}, ["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"}, ["ahn"] = {"Àhàn"}, ["aho"] = {"Ahom"}, ["ahp"] = {"Aproumu Aizi"}, ["ahr"] = {"Ahirani"}, ["ahs"] = {"Ashe"}, ["aht"] = {"Ahtena"}, ["aia"] = {"Arosi"}, ["aib"] = {"Ainu (China)"}, ["aic"] = {"Ainbai"}, ["aid"] = {"Alngith"}, ["aie"] = {"Amara"}, ["aif"] = {"Agi"}, ["aig"] = {"Antigua and Barbuda Creole English"}, ["aih"] = {"Ai-Cham"}, ["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"}, ["aij"] = {"Lishanid Noshan"}, ["aik"] = {"Ake"}, ["ail"] = {"Aimele"}, ["aim"] = {"Aimol"}, ["ain"] = {"Ainu (Japan)"}, ["aio"] = {"Aiton"}, ["aip"] = {"Burumakok"}, ["aiq"] = {"Aimaq"}, ["air"] = {"Airoran"}, ["ait"] = {"Arikem"}, ["aiw"] = {"Aari"}, ["aix"] = {"Aighon"}, ["aiy"] = {"Ali"}, ["aja"] = {"Aja (South Sudan)"}, ["ajg"] = {"Aja (Benin)"}, ["aji"] = {"Ajië"}, ["ajn"] = {"Andajin"}, ["ajp"] = {"South Levantine Arabic"}, ["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"}, ["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"}, ["ajw"] = {"Ajawa"}, ["ajz"] = {"Amri Karbi"}, ["akb"] = {"Batak Angkola"}, ["akc"] = {"Mpur"}, ["akd"] = {"Ukpet-Ehom"}, ["ake"] = {"Akawaio"}, ["akf"] = {"Akpa"}, ["akg"] = {"Anakalangu"}, ["akh"] = {"Angal Heneng"}, ["aki"] = {"Aiome"}, ["akj"] = {"Aka-Jeru"}, ["akk"] = {"Akkadian"}, ["akl"] = {"Aklanon"}, ["akm"] = {"Aka-Bo"}, ["ako"] = {"Akurio"}, ["akp"] = {"Siwu"}, ["akq"] = {"Ak"}, ["akr"] = {"Araki"}, ["aks"] = {"Akaselem"}, ["akt"] = {"Akolet"}, ["aku"] = {"Akum"}, ["akv"] = {"Akhvakh"}, ["akw"] = {"Akwa"}, ["akx"] = {"Aka-Kede"}, ["aky"] = {"Aka-Kol"}, ["akz"] = {"Alabama"}, ["ala"] = {"Alago"}, ["alc"] = {"Qawasqar"}, ["ald"] = {"Alladian"}, ["ale"] = {"Aleut"}, ["alf"] = {"Alege"}, ["alg"] = {"Algonquian languages"}, ["alh"] = {"Alawa"}, ["ali"] = {"Amaimon"}, ["alj"] = {"Alangan"}, ["alk"] = {"Alak"}, ["all"] = {"Allar"}, ["alm"] = {"Amblong"}, ["aln"] = {"Gheg Albanian"}, ["alo"] = {"Larike-Wakasihu"}, ["alp"] = {"Alune"}, ["alq"] = {"Algonquin"}, ["alr"] = {"Alutor"}, ["als"] = {"Tosk Albanian"}, ["alt"] = {"Өмнөд Алтай"}, ["alu"] = {"'Are'are"}, ["alv"] = {"Atlantic-Congo languages"}, ["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"}, ["alx"] = {"Amol"}, ["aly"] = {"Alyawarr"}, ["alz"] = {"Alur"}, ["ama"] = {"Amanayé"}, ["amb"] = {"Ambo"}, ["amc"] = {"Amahuaca"}, ["ame"] = {"Yanesha'"}, ["amf"] = {"Hamer-Banna"}, ["amg"] = {"Amurdak"}, ["ami"] = {"Amis"}, ["amj"] = {"Amdang"}, ["amk"] = {"Ambai"}, ["aml"] = {"War-Jaintia"}, ["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"}, ["amn"] = {"Amanab"}, ["amo"] = {"Amo"}, ["amp"] = {"Alamblak"}, ["amq"] = {"Amahai"}, ["amr"] = {"Amarakaeri"}, ["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"}, ["amt"] = {"Amto"}, ["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"}, ["amv"] = {"Ambelau"}, ["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"}, ["amx"] = {"Anmatyerre"}, ["amy"] = {"Ami"}, ["amz"] = {"Atampaya"}, ["ana"] = {"Andaqui"}, ["anb"] = {"Andoa"}, ["anc"] = {"Ngas"}, ["and"] = {"Ansus"}, ["ane"] = {"Xârâcùù"}, ["anf"] = {"Animere"}, ["ang"] = {"Хуучин Англи (ca. 450-1100)"}, ["anh"] = {"Nend"}, ["ani"] = {"Andi"}, ["anj"] = {"Anor"}, ["ank"] = {"Goemai"}, ["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"}, ["anm"] = {"Anal"}, ["ann"] = {"Obolo"}, ["ano"] = {"Andoque"}, ["anp"] = {"Angika"}, ["anq"] = {"Jarawa (India)"}, ["anr"] = {"Andh"}, ["ans"] = {"Anserma"}, ["ant"] = {"Antakarinya", "Antikarinya"}, ["anu"] = {"Anuak"}, ["anv"] = {"Denya"}, ["anw"] = {"Anaang"}, ["anx"] = {"Andra-Hus"}, ["any"] = {"Anyin"}, ["anz"] = {"Anem"}, ["aoa"] = {"Angolar"}, ["aob"] = {"Abom"}, ["aoc"] = {"Pemon"}, ["aod"] = {"Andarum"}, ["aoe"] = {"Angal Enen"}, ["aof"] = {"Bragat"}, ["aog"] = {"Angoram"}, ["aoi"] = {"Anindilyakwa"}, ["aoj"] = {"Mufian"}, ["aok"] = {"Arhö"}, ["aol"] = {"Alor"}, ["aom"] = {"Ömie"}, ["aon"] = {"Bumbita Arapesh"}, ["aor"] = {"Aore"}, ["aos"] = {"Taikat"}, ["aot"] = {"Atong (India)", "A'tong"}, ["aou"] = {"A'ou"}, ["aox"] = {"Atorada"}, ["aoz"] = {"Uab Meto"}, ["apa"] = {"Apache languages"}, ["apb"] = {"Sa'a"}, ["apc"] = {"North Levantine Arabic"}, ["apd"] = {"Sudanese Arabic"}, ["ape"] = {"Bukiyip"}, ["apf"] = {"Pahanan Agta"}, ["apg"] = {"Ampanang"}, ["aph"] = {"Athpariya"}, ["api"] = {"Apiaká"}, ["apj"] = {"Jicarilla Apache"}, ["apk"] = {"Kiowa Apache"}, ["apl"] = {"Lipan Apache"}, ["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"}, ["apn"] = {"Apinayé"}, ["apo"] = {"Ambul"}, ["app"] = {"Apma"}, ["apq"] = {"A-Pucikwar"}, ["apr"] = {"Arop-Lokep"}, ["aps"] = {"Arop-Sissano"}, ["apt"] = {"Apatani"}, ["apu"] = {"Apurinã"}, ["apv"] = {"Alapmunte"}, ["apw"] = {"Western Apache"}, ["apx"] = {"Aputai"}, ["apy"] = {"Apalaí"}, ["apz"] = {"Safeyoka"}, ["aqa"] = {"Alacalufan languages"}, ["aqc"] = {"Archi"}, ["aqd"] = {"Ampari Dogon"}, ["aqg"] = {"Arigidi"}, ["aqk"] = {"Aninka"}, ["aql"] = {"Algic languages"}, ["aqm"] = {"Atohwaim"}, ["aqn"] = {"Northern Alta"}, ["aqp"] = {"Atakapa"}, ["aqr"] = {"Arhâ"}, ["aqt"] = {"Angaité"}, ["aqz"] = {"Akuntsu"}, ["arb"] = {"Стандарт Араб"}, ["arc"] = {"Official Aramaic (700-300 BCE)", "Imperial Aramaic (700-300 BCE)"}, ["ard"] = {"Arabana"}, ["are"] = {"Western Arrarnta"}, ["arh"] = {"Arhuaco"}, ["ari"] = {"Arikara"}, ["arj"] = {"Arapaso"}, ["ark"] = {"Arikapú"}, ["arl"] = {"Arabela"}, ["arn"] = {"Mapudungun", "Mapuche"}, ["aro"] = {"Araona"}, ["arp"] = {"Arapaho"}, ["arq"] = {"Algerian Arabic"}, ["arr"] = {"Karo (Brazil)"}, ["ars"] = {"Najdi Arabic"}, ["art"] = {"Artificial languages"}, ["aru"] = {"Aruá (Amazonas State)", "Arawá"}, ["arv"] = {"Arbore"}, ["arw"] = {"Arawak"}, ["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"}, ["ary"] = {"Moroccan Arabic"}, ["arz"] = {"Египетийн Араб"}, ["asa"] = {"Asu (Tanzania)"}, ["asb"] = {"Assiniboine"}, ["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"}, ["ase"] = {"American Sign Language"}, ["asf"] = {"Auslan", "Australian Sign Language"}, ["asg"] = {"Cishingini"}, ["ash"] = {"Abishira"}, ["asi"] = {"Buruwai"}, ["asj"] = {"Sari"}, ["ask"] = {"Ashkun"}, ["asl"] = {"Asilulu"}, ["asn"] = {"Xingú Asuriní"}, ["aso"] = {"Dano"}, ["asp"] = {"Algerian Sign Language"}, ["asq"] = {"Austrian Sign Language"}, ["asr"] = {"Asuri"}, ["ass"] = {"Ipulo"}, ["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"}, ["asu"] = {"Tocantins Asurini"}, ["asv"] = {"Asoa"}, ["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"}, ["asx"] = {"Muratayak"}, ["asy"] = {"Yaosakor Asmat"}, ["asz"] = {"As"}, ["ata"] = {"Pele-Ata"}, ["atb"] = {"Zaiwa"}, ["atc"] = {"Atsahuaca"}, ["atd"] = {"Ata Manobo"}, ["ate"] = {"Atemble"}, ["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"}, ["ath"] = {"Athapascan languages"}, ["ati"] = {"Attié"}, ["atj"] = {"Atikamekw"}, ["atk"] = {"Ati"}, ["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"}, ["atm"] = {"Ata"}, ["atn"] = {"Ashtiani"}, ["ato"] = {"Atong (Cameroon)"}, ["atp"] = {"Pudtol Atta"}, ["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"}, ["atr"] = {"Waimiri-Atroari"}, ["ats"] = {"Gros Ventre"}, ["att"] = {"Pamplona Atta"}, ["atu"] = {"Reel"}, ["atv"] = {"Northern Altai"}, ["atw"] = {"Atsugewi"}, ["atx"] = {"Arutani"}, ["aty"] = {"Aneityum"}, ["atz"] = {"Arta"}, ["aua"] = {"Asumboa"}, ["aub"] = {"Alugu"}, ["auc"] = {"Waorani"}, ["aud"] = {"Anuta"}, ["auf"] = {"Arauan languages"}, ["aug"] = {"Aguna"}, ["auh"] = {"Aushi"}, ["aui"] = {"Anuki"}, ["auj"] = {"Awjilah"}, ["auk"] = {"Heyo"}, ["aul"] = {"Aulua"}, ["aum"] = {"Asu (Nigeria)"}, ["aun"] = {"Molmo One"}, ["auo"] = {"Auyokawa"}, ["aup"] = {"Makayam"}, ["auq"] = {"Anus", "Korur"}, ["aur"] = {"Aruek"}, ["aus"] = {"Australian languages"}, ["aut"] = {"Austral"}, ["auu"] = {"Auye"}, ["auw"] = {"Awyi"}, ["aux"] = {"Aurá"}, ["auy"] = {"Awiyaana"}, ["auz"] = {"Uzbeki Arabic"}, ["avb"] = {"Avau"}, ["avd"] = {"Alviri-Vidari"}, ["avi"] = {"Avikam"}, ["avk"] = {"Kotava"}, ["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"}, ["avm"] = {"Angkamuthi"}, ["avn"] = {"Avatime"}, ["avo"] = {"Agavotaguerra"}, ["avs"] = {"Aushiri"}, ["avt"] = {"Au"}, ["avu"] = {"Avokaya"}, ["avv"] = {"Avá-Canoeiro"}, ["awa"] = {"Awadhi"}, ["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"}, ["awc"] = {"Cicipu"}, ["awd"] = {"Arawakan languages"}, ["awe"] = {"Awetí"}, ["awg"] = {"Anguthimri"}, ["awh"] = {"Awbono"}, ["awi"] = {"Aekyom"}, ["awk"] = {"Awabakal"}, ["awm"] = {"Arawum"}, ["awn"] = {"Awngi"}, ["awo"] = {"Awak"}, ["awr"] = {"Awera"}, ["aws"] = {"South Awyu"}, ["awt"] = {"Araweté"}, ["awu"] = {"Central Awyu"}, ["awv"] = {"Jair Awyu"}, ["aww"] = {"Awun"}, ["awx"] = {"Awara"}, ["awy"] = {"Edera Awyu"}, ["axb"] = {"Abipon"}, ["axe"] = {"Ayerrerenge"}, ["axg"] = {"Mato Grosso Arára"}, ["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"}, ["axl"] = {"Lower Southern Aranda"}, ["axm"] = {"Middle Armenian"}, ["axx"] = {"Xârâgurè"}, ["aya"] = {"Awar"}, ["ayb"] = {"Ayizo Gbe"}, ["ayc"] = {"Southern Aymara"}, ["ayd"] = {"Ayabadhu"}, ["aye"] = {"Ayere"}, ["ayg"] = {"Ginyanga"}, ["ayh"] = {"Hadrami Arabic"}, ["ayi"] = {"Leyigha"}, ["ayk"] = {"Akuku"}, ["ayl"] = {"Libyan Arabic"}, ["ayn"] = {"Sanaani Arabic"}, ["ayo"] = {"Ayoreo"}, ["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"}, ["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"}, ["ayr"] = {"Central Aymara"}, ["ays"] = {"Sorsogon Ayta"}, ["ayt"] = {"Magbukun Ayta"}, ["ayu"] = {"Ayu"}, ["ayz"] = {"Mai Brat"}, ["aza"] = {"Azha"}, ["azb"] = {"South Azerbaijani"}, ["azc"] = {"Uto-Aztecan languages"}, ["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"}, ["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"}, ["azj"] = {"North Azerbaijani"}, ["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"}, ["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"}, ["azo"] = {"Awing"}, ["azt"] = {"Faire Atta"}, ["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"}, ["baa"] = {"Babatana"}, ["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"}, ["bac"] = {"Badui"}, ["bad"] = {"Banda languages"}, ["bae"] = {"Baré"}, ["baf"] = {"Nubaca"}, ["bag"] = {"Tuki"}, ["bah"] = {"Bahamas Creole English"}, ["bai"] = {"Bamileke languages"}, ["baj"] = {"Barakai"}, ["bal"] = {"Baluchi"}, ["ban"] = {"Бали"}, ["bao"] = {"Waimaha"}, ["bap"] = {"Bantawa"}, ["bar"] = {"Бавари"}, ["bas"] = {"Basa (Cameroon)"}, ["bat"] = {"Baltic languages"}, ["bau"] = {"Bada (Nigeria)"}, ["bav"] = {"Vengo"}, ["baw"] = {"Bambili-Bambui"}, ["bax"] = {"Bamun"}, ["bay"] = {"Batuley"}, ["bba"] = {"Baatonum"}, ["bbb"] = {"Barai"}, ["bbc"] = {"Batak Toba"}, ["bbd"] = {"Bau"}, ["bbe"] = {"Bangba"}, ["bbf"] = {"Baibai"}, ["bbg"] = {"Barama"}, ["bbh"] = {"Bugan"}, ["bbi"] = {"Barombi"}, ["bbj"] = {"Ghomálá'"}, ["bbk"] = {"Babanki"}, ["bbl"] = {"Bats"}, ["bbm"] = {"Babango"}, ["bbn"] = {"Uneapa"}, ["bbo"] = {"Northern Bobo Madaré", "Konabéré"}, ["bbp"] = {"West Central Banda"}, ["bbq"] = {"Bamali"}, ["bbr"] = {"Girawa"}, ["bbs"] = {"Bakpinka"}, ["bbt"] = {"Mburku"}, ["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"}, ["bbv"] = {"Karnai"}, ["bbw"] = {"Baba"}, ["bbx"] = {"Bubia"}, ["bby"] = {"Befang"}, ["bca"] = {"Central Bai"}, ["bcb"] = {"Bainouk-Samik"}, ["bcc"] = {"Southern Balochi"}, ["bcd"] = {"North Babar"}, ["bce"] = {"Bamenyam"}, ["bcf"] = {"Bamu"}, ["bcg"] = {"Baga Pokur"}, ["bch"] = {"Bariai"}, ["bci"] = {"Baoulé"}, ["bcj"] = {"Bardi"}, ["bck"] = {"Bunuba"}, ["bcl"] = {"Central Bikol"}, ["bcm"] = {"Bannoni"}, ["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"}, ["bco"] = {"Kaluli"}, ["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"}, ["bcq"] = {"Bench"}, ["bcr"] = {"Babine"}, ["bcs"] = {"Kohumono"}, ["bct"] = {"Bendi"}, ["bcu"] = {"Awad Bing"}, ["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"}, ["bcw"] = {"Bana"}, ["bcy"] = {"Bacama"}, ["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"}, ["bda"] = {"Bayot"}, ["bdb"] = {"Basap"}, ["bdc"] = {"Emberá-Baudó"}, ["bdd"] = {"Bunama"}, ["bde"] = {"Bade"}, ["bdf"] = {"Biage"}, ["bdg"] = {"Bonggi"}, ["bdh"] = {"Baka (South Sudan)"}, ["bdi"] = {"Burun"}, ["bdj"] = {"Bai (South Sudan)", "Bai"}, ["bdk"] = {"Budukh"}, ["bdl"] = {"Indonesian Bajau"}, ["bdm"] = {"Buduma"}, ["bdn"] = {"Baldemu"}, ["bdo"] = {"Morom"}, ["bdp"] = {"Bende"}, ["bdq"] = {"Bahnar"}, ["bdr"] = {"West Coast Bajau"}, ["bds"] = {"Burunge"}, ["bdt"] = {"Bokoto"}, ["bdu"] = {"Oroko"}, ["bdv"] = {"Bodo Parja"}, ["bdw"] = {"Baham"}, ["bdx"] = {"Budong-Budong"}, ["bdy"] = {"Bandjalang"}, ["bdz"] = {"Badeshi"}, ["bea"] = {"Beaver"}, ["beb"] = {"Bebele"}, ["bec"] = {"Iceve-Maci"}, ["bed"] = {"Bedoanas"}, ["bee"] = {"Byangsi"}, ["bef"] = {"Benabena"}, ["beg"] = {"Belait"}, ["beh"] = {"Biali"}, ["bei"] = {"Bekati'"}, ["bej"] = {"Beja", "Bedawiyet"}, ["bek"] = {"Bebeli"}, ["bem"] = {"Bemba (Zambia)"}, ["beo"] = {"Beami"}, ["bep"] = {"Besoa"}, ["beq"] = {"Beembe"}, ["ber"] = {"Бербер хэлнүүд"}, ["bes"] = {"Besme"}, ["bet"] = {"Guiberoua Béte"}, ["beu"] = {"Blagar"}, ["bev"] = {"Daloa Bété"}, ["bew"] = {"Betawi"}, ["bex"] = {"Jur Modo"}, ["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"}, ["bez"] = {"Bena (Tanzania)"}, ["bfa"] = {"Bari"}, ["bfb"] = {"Pauri Bareli"}, ["bfc"] = {"Panyi Bai", "Northern Bai"}, ["bfd"] = {"Bafut"}, ["bfe"] = {"Betaf", "Tena"}, ["bff"] = {"Bofi"}, ["bfg"] = {"Busang Kayan"}, ["bfh"] = {"Blafe"}, ["bfi"] = {"British Sign Language"}, ["bfj"] = {"Bafanji"}, ["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"}, ["bfl"] = {"Banda-Ndélé"}, ["bfm"] = {"Mmen"}, ["bfn"] = {"Bunak"}, ["bfo"] = {"Malba Birifor"}, ["bfp"] = {"Beba"}, ["bfq"] = {"Badaga"}, ["bfr"] = {"Bazigar"}, ["bfs"] = {"Southern Bai"}, ["bft"] = {"Balti"}, ["bfu"] = {"Gahri"}, ["bfw"] = {"Bondo"}, ["bfx"] = {"Bantayanon"}, ["bfy"] = {"Bagheli"}, ["bfz"] = {"Mahasu Pahari"}, ["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"}, ["bgb"] = {"Bobongko"}, ["bgc"] = {"Haryanvi"}, ["bgd"] = {"Rathwi Bareli"}, ["bge"] = {"Bauria"}, ["bgf"] = {"Bangandu"}, ["bgg"] = {"Bugun"}, ["bgi"] = {"Giangan"}, ["bgj"] = {"Bangolan"}, ["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"}, ["bgl"] = {"Bo (Laos)"}, ["bgn"] = {"Western Balochi"}, ["bgo"] = {"Baga Koga"}, ["bgp"] = {"Eastern Balochi"}, ["bgq"] = {"Bagri"}, ["bgr"] = {"Bawm Chin"}, ["bgs"] = {"Tagabawa"}, ["bgt"] = {"Bughotu"}, ["bgu"] = {"Mbongno"}, ["bgv"] = {"Warkay-Bipim"}, ["bgw"] = {"Bhatri"}, ["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"}, ["bgy"] = {"Benggoi"}, ["bgz"] = {"Banggai"}, ["bha"] = {"Bharia"}, ["bhb"] = {"Bhili"}, ["bhc"] = {"Biga"}, ["bhd"] = {"Bhadrawahi"}, ["bhe"] = {"Bhaya"}, ["bhf"] = {"Odiai"}, ["bhg"] = {"Binandere"}, ["bhh"] = {"Bukharic"}, ["bhi"] = {"Bhilali"}, ["bhj"] = {"Bahing"}, ["bhl"] = {"Bimin"}, ["bhm"] = {"Bathari"}, ["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"}, ["bho"] = {"Bhojpuri"}, ["bhp"] = {"Bima"}, ["bhq"] = {"Tukang Besi South"}, ["bhr"] = {"Bara Malagasy"}, ["bhs"] = {"Buwal"}, ["bht"] = {"Bhattiyali"}, ["bhu"] = {"Bhunjia"}, ["bhv"] = {"Bahau"}, ["bhw"] = {"Biak"}, ["bhx"] = {"Bhalay"}, ["bhy"] = {"Bhele"}, ["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"}, ["bia"] = {"Badimaya"}, ["bib"] = {"Bissa", "Bisa"}, ["bid"] = {"Bidiyo"}, ["bie"] = {"Bepour"}, ["bif"] = {"Biafada"}, ["big"] = {"Biangai"}, ["bik"] = {"Bikol"}, ["bil"] = {"Bile"}, ["bim"] = {"Bimoba"}, ["bin"] = {"Bini", "Edo"}, ["bio"] = {"Nai"}, ["bip"] = {"Bila"}, ["biq"] = {"Bipi"}, ["bir"] = {"Bisorio"}, ["bit"] = {"Berinomo"}, ["biu"] = {"Biete"}, ["biv"] = {"Southern Birifor"}, ["biw"] = {"Kol (Cameroon)"}, ["bix"] = {"Bijori"}, ["biy"] = {"Birhor"}, ["biz"] = {"Baloi"}, ["bja"] = {"Budza"}, ["bjb"] = {"Banggarla"}, ["bjc"] = {"Bariji"}, ["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"}, ["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"}, ["bjg"] = {"Bidyogo"}, ["bjh"] = {"Bahinemo"}, ["bji"] = {"Burji"}, ["bjj"] = {"Kanauji"}, ["bjk"] = {"Barok"}, ["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"}, ["bjm"] = {"Bajelani"}, ["bjn"] = {"Banjar"}, ["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"}, ["bjp"] = {"Fanamaket"}, ["bjr"] = {"Binumarien"}, ["bjs"] = {"Bajan"}, ["bjt"] = {"Balanta-Ganja"}, ["bju"] = {"Busuu"}, ["bjv"] = {"Bedjond"}, ["bjw"] = {"Bakwé"}, ["bjx"] = {"Banao Itneg"}, ["bjy"] = {"Bayali"}, ["bjz"] = {"Baruga"}, ["bka"] = {"Kyak"}, ["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"}, ["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"}, ["bkf"] = {"Beeke"}, ["bkg"] = {"Buraka"}, ["bkh"] = {"Bakoko"}, ["bki"] = {"Baki"}, ["bkj"] = {"Pande"}, ["bkk"] = {"Brokskat"}, ["bkl"] = {"Berik"}, ["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"}, ["bkn"] = {"Bukitan"}, ["bko"] = {"Kwa'"}, ["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"}, ["bkq"] = {"Bakairí"}, ["bkr"] = {"Bakumpai"}, ["bks"] = {"Northern Sorsoganon"}, ["bkt"] = {"Boloki"}, ["bku"] = {"Buhid"}, ["bkv"] = {"Bekwarra"}, ["bkw"] = {"Bekwel"}, ["bkx"] = {"Baikeno"}, ["bky"] = {"Bokyi"}, ["bkz"] = {"Bungku"}, ["bla"] = {"Siksika"}, ["blb"] = {"Bilua"}, ["blc"] = {"Bella Coola"}, ["bld"] = {"Bolango"}, ["ble"] = {"Balanta-Kentohe"}, ["blf"] = {"Buol"}, ["blh"] = {"Kuwaa"}, ["bli"] = {"Bolia"}, ["blj"] = {"Bolongan"}, ["blk"] = {"Pa'o Karen", "Pa'O"}, ["bll"] = {"Biloxi"}, ["blm"] = {"Beli (South Sudan)"}, ["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"}, ["blo"] = {"Anii"}, ["blp"] = {"Blablanga"}, ["blq"] = {"Baluan-Pam"}, ["blr"] = {"Blang"}, ["bls"] = {"Balaesang"}, ["blt"] = {"Tai Dam"}, ["blv"] = {"Kibala", "Bolo"}, ["blw"] = {"Balangao"}, ["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"}, ["bly"] = {"Notre"}, ["blz"] = {"Balantak"}, ["bma"] = {"Lame"}, ["bmb"] = {"Bembe"}, ["bmc"] = {"Biem"}, ["bmd"] = {"Baga Manduri"}, ["bme"] = {"Limassa"}, ["bmf"] = {"Bom-Kim"}, ["bmg"] = {"Bamwe"}, ["bmh"] = {"Kein"}, ["bmi"] = {"Bagirmi"}, ["bmj"] = {"Bote-Majhi"}, ["bmk"] = {"Ghayavi"}, ["bml"] = {"Bomboli"}, ["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"}, ["bmo"] = {"Bambalang"}, ["bmp"] = {"Bulgebi"}, ["bmq"] = {"Bomu"}, ["bmr"] = {"Muinane"}, ["bms"] = {"Bilma Kanuri"}, ["bmt"] = {"Biao Mon"}, ["bmu"] = {"Somba-Siawari"}, ["bmv"] = {"Bum"}, ["bmw"] = {"Bomwali"}, ["bmx"] = {"Baimak"}, ["bmz"] = {"Baramu"}, ["bna"] = {"Bonerate"}, ["bnb"] = {"Bookan"}, ["bnc"] = {"Bontok"}, ["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"}, ["bne"] = {"Bintauna"}, ["bnf"] = {"Masiwang"}, ["bng"] = {"Benga"}, ["bni"] = {"Bangi"}, ["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"}, ["bnk"] = {"Bierebo"}, ["bnl"] = {"Boon"}, ["bnm"] = {"Batanga"}, ["bnn"] = {"Bunun"}, ["bno"] = {"Bantoanon"}, ["bnp"] = {"Bola"}, ["bnq"] = {"Bantik"}, ["bnr"] = {"Butmas-Tur"}, ["bns"] = {"Bundeli"}, ["bnt"] = {"Bantu languages"}, ["bnu"] = {"Bentong"}, ["bnv"] = {"Bonerif", "Beneraf", "Edwas"}, ["bnw"] = {"Bisis"}, ["bnx"] = {"Bangubangu"}, ["bny"] = {"Bintulu"}, ["bnz"] = {"Beezen"}, ["boa"] = {"Bora"}, ["bob"] = {"Aweer"}, ["boe"] = {"Mundabli"}, ["bof"] = {"Bolon"}, ["bog"] = {"Bamako Sign Language"}, ["boh"] = {"Boma"}, ["boi"] = {"Barbareño"}, ["boj"] = {"Anjam"}, ["bok"] = {"Bonjo"}, ["bol"] = {"Bole"}, ["bom"] = {"Berom"}, ["bon"] = {"Bine"}, ["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"}, ["bop"] = {"Bonkiman"}, ["boq"] = {"Bogaya"}, ["bor"] = {"Borôro"}, ["bot"] = {"Bongo"}, ["bou"] = {"Bondei"}, ["bov"] = {"Tuwuli"}, ["bow"] = {"Rema"}, ["box"] = {"Buamu"}, ["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"}, ["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"}, ["bpa"] = {"Daakaka"}, ["bpd"] = {"Banda-Banda"}, ["bpe"] = {"Bauni"}, ["bpg"] = {"Bonggo"}, ["bph"] = {"Botlikh"}, ["bpi"] = {"Bagupi"}, ["bpj"] = {"Binji"}, ["bpk"] = {"Orowe", "'Ôrôê"}, ["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"}, ["bpm"] = {"Biyom"}, ["bpn"] = {"Dzao Min"}, ["bpo"] = {"Anasi"}, ["bpp"] = {"Kaure"}, ["bpq"] = {"Banda Malay"}, ["bpr"] = {"Koronadal Blaan"}, ["bps"] = {"Sarangani Blaan"}, ["bpt"] = {"Barrow Point"}, ["bpu"] = {"Bongu"}, ["bpv"] = {"Bian Marind"}, ["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"}, ["bpx"] = {"Palya Bareli"}, ["bpy"] = {"Bishnupriya"}, ["bpz"] = {"Bilba"}, ["bqa"] = {"Tchumbuli"}, ["bqb"] = {"Bagusa"}, ["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"}, ["bqd"] = {"Bung"}, ["bqf"] = {"Baga Kaloum"}, ["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"}, ["bqh"] = {"Baima"}, ["bqi"] = {"Bakhtiari"}, ["bqj"] = {"Bandial"}, ["bqk"] = {"Banda-Mbrès"}, ["bql"] = {"Bilakura"}, ["bqm"] = {"Wumboko"}, ["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"}, ["bqo"] = {"Balo"}, ["bqp"] = {"Busa"}, ["bqq"] = {"Biritai"}, ["bqr"] = {"Burusu"}, ["bqs"] = {"Bosngun"}, ["bqt"] = {"Bamukumbit"}, ["bqu"] = {"Boguru"}, ["bqv"] = {"Koro Wachi", "Begbere-Ejar"}, ["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"}, ["bqx"] = {"Baangi"}, ["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"}, ["bqz"] = {"Bakaka"}, ["bra"] = {"Braj"}, ["brb"] = {"Lave"}, ["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"}, ["brd"] = {"Baraamu"}, ["brf"] = {"Bira"}, ["brg"] = {"Baure"}, ["brh"] = {"Brahui"}, ["bri"] = {"Mokpwe"}, ["brj"] = {"Bieria"}, ["brk"] = {"Birked"}, ["brl"] = {"Birwa"}, ["brm"] = {"Barambu"}, ["brn"] = {"Boruca"}, ["bro"] = {"Brokkat"}, ["brp"] = {"Barapasi"}, ["brq"] = {"Breri"}, ["brr"] = {"Birao"}, ["brs"] = {"Baras"}, ["brt"] = {"Bitare"}, ["bru"] = {"Eastern Bru"}, ["brv"] = {"Western Bru"}, ["brw"] = {"Bellari"}, ["brx"] = {"Bodo (India)"}, ["bry"] = {"Burui"}, ["brz"] = {"Bilbil"}, ["bsa"] = {"Abinomn"}, ["bsb"] = {"Brunei Bisaya"}, ["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"}, ["bse"] = {"Wushi"}, ["bsf"] = {"Bauchi"}, ["bsg"] = {"Bashkardi"}, ["bsh"] = {"Kati"}, ["bsi"] = {"Bassossi"}, ["bsj"] = {"Bangwinji"}, ["bsk"] = {"Burushaski"}, ["bsl"] = {"Basa-Gumna"}, ["bsm"] = {"Busami"}, ["bsn"] = {"Barasana-Eduria"}, ["bso"] = {"Buso"}, ["bsp"] = {"Baga Sitemu"}, ["bsq"] = {"Bassa"}, ["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"}, ["bss"] = {"Akoose"}, ["bst"] = {"Basketo"}, ["bsu"] = {"Bahonsuai"}, ["bsv"] = {"Baga Sobané"}, ["bsw"] = {"Baiso"}, ["bsx"] = {"Yangkam"}, ["bsy"] = {"Sabah Bisaya"}, ["bta"] = {"Bata"}, ["btc"] = {"Bati (Cameroon)"}, ["btd"] = {"Batak Dairi"}, ["bte"] = {"Gamo-Ningi"}, ["btf"] = {"Birgit"}, ["btg"] = {"Gagnoa Bété"}, ["bth"] = {"Biatah Bidayuh"}, ["bti"] = {"Burate"}, ["btj"] = {"Bacanese Malay"}, ["btk"] = {"Batak languages"}, ["btm"] = {"Batak Mandailing"}, ["btn"] = {"Ratagnon"}, ["bto"] = {"Rinconada Bikol"}, ["btp"] = {"Budibud"}, ["btq"] = {"Batek"}, ["btr"] = {"Baetora"}, ["bts"] = {"Batak Simalungun"}, ["btt"] = {"Bete-Bendi"}, ["btu"] = {"Batu"}, ["btv"] = {"Bateri"}, ["btw"] = {"Butuanon"}, ["btx"] = {"Batak Karo"}, ["bty"] = {"Bobot"}, ["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"}, ["bua"] = {"Buriat"}, ["bub"] = {"Bua"}, ["buc"] = {"Bushi"}, ["bud"] = {"Ntcham"}, ["bue"] = {"Beothuk"}, ["buf"] = {"Bushoong"}, ["bug"] = {"Buginese"}, ["buh"] = {"Younuo Bunu"}, ["bui"] = {"Bongili"}, ["buj"] = {"Basa-Gurmana"}, ["buk"] = {"Bugawac"}, ["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"}, ["bun"] = {"Sherbro"}, ["buo"] = {"Terei"}, ["bup"] = {"Busoa"}, ["buq"] = {"Brem"}, ["bus"] = {"Bokobaru"}, ["but"] = {"Bungain"}, ["buu"] = {"Budu"}, ["buv"] = {"Bun"}, ["buw"] = {"Bubi"}, ["bux"] = {"Boghom"}, ["buy"] = {"Bullom So"}, ["buz"] = {"Bukwen"}, ["bva"] = {"Barein"}, ["bvb"] = {"Bube"}, ["bvc"] = {"Baelelea"}, ["bvd"] = {"Baeggu"}, ["bve"] = {"Berau Malay"}, ["bvf"] = {"Boor"}, ["bvg"] = {"Bonkeng"}, ["bvh"] = {"Bure"}, ["bvi"] = {"Belanda Viri"}, ["bvj"] = {"Baan"}, ["bvk"] = {"Bukat"}, ["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"}, ["bvm"] = {"Bamunka"}, ["bvn"] = {"Buna"}, ["bvo"] = {"Bolgo"}, ["bvp"] = {"Bumang"}, ["bvq"] = {"Birri"}, ["bvr"] = {"Burarra"}, ["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"}, ["bvu"] = {"Bukit Malay"}, ["bvv"] = {"Baniva"}, ["bvw"] = {"Boga"}, ["bvx"] = {"Dibole"}, ["bvy"] = {"Baybayanon"}, ["bvz"] = {"Bauzi"}, ["bwa"] = {"Bwatoo"}, ["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"}, ["bwc"] = {"Bwile"}, ["bwd"] = {"Bwaidoka"}, ["bwe"] = {"Bwe Karen"}, ["bwf"] = {"Boselewa"}, ["bwg"] = {"Barwe"}, ["bwh"] = {"Bishuo"}, ["bwi"] = {"Baniwa"}, ["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"}, ["bwk"] = {"Bauwaki"}, ["bwl"] = {"Bwela"}, ["bwm"] = {"Biwat"}, ["bwn"] = {"Wunai Bunu"}, ["bwo"] = {"Boro (Ethiopia)", "Borna (Ethiopia)"}, ["bwp"] = {"Mandobo Bawah"}, ["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"}, ["bwr"] = {"Bura-Pabir"}, ["bws"] = {"Bomboma"}, ["bwt"] = {"Bafaw-Balong"}, ["bwu"] = {"Buli (Ghana)"}, ["bww"] = {"Bwa"}, ["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"}, ["bwy"] = {"Cwi Bwamu"}, ["bwz"] = {"Bwisi"}, ["bxa"] = {"Tairaha"}, ["bxb"] = {"Belanda Bor"}, ["bxc"] = {"Molengue"}, ["bxd"] = {"Pela"}, ["bxe"] = {"Birale"}, ["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"}, ["bxg"] = {"Bangala"}, ["bxh"] = {"Buhutu"}, ["bxi"] = {"Pirlatapa"}, ["bxj"] = {"Bayungu"}, ["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"}, ["bxl"] = {"Jalkunan"}, ["bxm"] = {"Mongolia Buriat"}, ["bxn"] = {"Burduna"}, ["bxo"] = {"Barikanchi"}, ["bxp"] = {"Bebil"}, ["bxq"] = {"Beele"}, ["bxr"] = {"Орос Буриад"}, ["bxs"] = {"Busam"}, ["bxu"] = {"China Buriat"}, ["bxv"] = {"Berakou"}, ["bxw"] = {"Bankagooma"}, ["bxz"] = {"Binahari"}, ["bya"] = {"Batak"}, ["byb"] = {"Bikya"}, ["byc"] = {"Ubaghara"}, ["byd"] = {"Benyadu'"}, ["bye"] = {"Pouye"}, ["byf"] = {"Bete"}, ["byg"] = {"Baygo"}, ["byh"] = {"Bhujel"}, ["byi"] = {"Buyu"}, ["byj"] = {"Bina (Nigeria)"}, ["byk"] = {"Biao"}, ["byl"] = {"Bayono"}, ["bym"] = {"Bidjara"}, ["byn"] = {"Bilin", "Blin"}, ["byo"] = {"Biyo"}, ["byp"] = {"Bumaji"}, ["byq"] = {"Basay"}, ["byr"] = {"Baruya", "Yipma"}, ["bys"] = {"Burak"}, ["byt"] = {"Berti"}, ["byv"] = {"Medumba"}, ["byw"] = {"Belhariya"}, ["byx"] = {"Qaqet"}, ["byz"] = {"Banaro"}, ["bza"] = {"Bandi"}, ["bzb"] = {"Andio"}, ["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bzd"] = {"Bribri"}, ["bze"] = {"Jenaama Bozo"}, ["bzf"] = {"Boikin"}, ["bzg"] = {"Babuza"}, ["bzh"] = {"Mapos Buang"}, ["bzi"] = {"Bisu"}, ["bzj"] = {"Belize Kriol English"}, ["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"}, ["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"}, ["bzm"] = {"Bolondo"}, ["bzn"] = {"Boano (Maluku)"}, ["bzo"] = {"Bozaba"}, ["bzp"] = {"Kemberano"}, ["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"}, ["bzr"] = {"Biri"}, ["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"}, ["bzt"] = {"Brithenig"}, ["bzu"] = {"Burmeso"}, ["bzv"] = {"Naami"}, ["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"}, ["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"}, ["bzy"] = {"Obanliku"}, ["bzz"] = {"Evant"}, ["caa"] = {"Chortí"}, ["cab"] = {"Garifuna"}, ["cac"] = {"Chuj"}, ["cad"] = {"Caddo"}, ["cae"] = {"Lehar", "Laalaa"}, ["caf"] = {"Southern Carrier"}, ["cag"] = {"Nivaclé"}, ["cah"] = {"Cahuarano"}, ["cai"] = {"Central American Indian languages"}, ["caj"] = {"Chané"}, ["cak"] = {"Kaqchikel", "Cakchiquel"}, ["cal"] = {"Carolinian"}, ["cam"] = {"Cemuhî"}, ["can"] = {"Chambri"}, ["cao"] = {"Chácobo"}, ["cap"] = {"Chipaya"}, ["caq"] = {"Car Nicobarese"}, ["car"] = {"Galibi Carib"}, ["cas"] = {"Tsimané"}, ["cau"] = {"Caucasian languages"}, ["cav"] = {"Cavineña"}, ["caw"] = {"Callawalla"}, ["cax"] = {"Chiquitano"}, ["cay"] = {"Cayuga"}, ["caz"] = {"Canichana"}, ["cba"] = {"Chibchan languages"}, ["cbb"] = {"Cabiyarí"}, ["cbc"] = {"Carapana"}, ["cbd"] = {"Carijona"}, ["cbg"] = {"Chimila"}, ["cbi"] = {"Chachi"}, ["cbj"] = {"Ede Cabe"}, ["cbk"] = {"Chavacano"}, ["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"}, ["cbn"] = {"Nyahkur"}, ["cbo"] = {"Izora"}, ["cbq"] = {"Tsucuba", "Cuba"}, ["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"}, ["cbs"] = {"Cashinahua"}, ["cbt"] = {"Chayahuita"}, ["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"}, ["cbv"] = {"Cacua"}, ["cbw"] = {"Kinabalian"}, ["cby"] = {"Carabayo"}, ["ccc"] = {"Chamicuro"}, ["ccd"] = {"Cafundo Creole"}, ["cce"] = {"Chopi"}, ["ccg"] = {"Samba Daka"}, ["cch"] = {"Atsam"}, ["ccj"] = {"Kasanga"}, ["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"}, ["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"}, ["ccn"] = {"North Caucasian languages"}, ["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"}, ["ccp"] = {"Chakma"}, ["ccr"] = {"Cacaopera"}, ["ccs"] = {"South Caucasian languages"}, ["cda"] = {"Choni"}, ["cdc"] = {"Chadic languages"}, ["cdd"] = {"Caddoan languages"}, ["cde"] = {"Chenchu"}, ["cdf"] = {"Chiru"}, ["cdh"] = {"Chambeali"}, ["cdi"] = {"Chodri"}, ["cdj"] = {"Churahi"}, ["cdm"] = {"Chepang"}, ["cdn"] = {"Chaudangsi"}, ["cdo"] = {"Min Dong Chinese"}, ["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"}, ["cds"] = {"Chadian Sign Language"}, ["cdy"] = {"Chadong"}, ["cdz"] = {"Koda"}, ["cea"] = {"Lower Chehalis"}, ["ceb"] = {"Cebuano"}, ["ceg"] = {"Chamacoco"}, ["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"}, ["cel"] = {"Celtic languages"}, ["cen"] = {"Cen"}, ["cet"] = {"Centúúm"}, ["cey"] = {"Ekai Chin"}, ["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"}, ["cfd"] = {"Cara"}, ["cfg"] = {"Como Karim"}, ["cfm"] = {"Falam Chin"}, ["cga"] = {"Changriwa"}, ["cgc"] = {"Kagayanen"}, ["cgg"] = {"Chiga"}, ["cgk"] = {"Chocangacakha"}, ["chb"] = {"Chibcha"}, ["chc"] = {"Catawba"}, ["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"}, ["chf"] = {"Tabasco Chontal"}, ["chg"] = {"Цагадайн"}, ["chh"] = {"Chinook"}, ["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"}, ["chk"] = {"Chuukese"}, ["chl"] = {"Cahuilla"}, ["chm"] = {"Mari (Russia)"}, ["chn"] = {"Chinook jargon"}, ["cho"] = {"Choctaw"}, ["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"}, ["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"}, ["chr"] = {"Cherokee"}, ["cht"] = {"Cholón"}, ["chw"] = {"Chuwabu"}, ["chx"] = {"Chantyal"}, ["chy"] = {"Cheyenne"}, ["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"}, ["cia"] = {"Cia-Cia"}, ["cib"] = {"Ci Gbe"}, ["cic"] = {"Chickasaw"}, ["cid"] = {"Chimariko"}, ["cie"] = {"Cineni"}, ["cih"] = {"Chinali"}, ["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"}, ["cim"] = {"Cimbrian"}, ["cin"] = {"Cinta Larga"}, ["cip"] = {"Chiapanec"}, ["cir"] = {"Tiri", "Haméa", "Méa"}, ["ciw"] = {"Chippewa"}, ["ciy"] = {"Chaima"}, ["cja"] = {"Western Cham"}, ["cje"] = {"Chru"}, ["cjh"] = {"Upper Chehalis"}, ["cji"] = {"Chamalal"}, ["cjk"] = {"Chokwe"}, ["cjm"] = {"Eastern Cham"}, ["cjn"] = {"Chenapian"}, ["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"}, ["cjp"] = {"Cabécar"}, ["cjs"] = {"Shor"}, ["cjv"] = {"Chuave"}, ["cjy"] = {"Jinyu Chinese"}, ["ckb"] = {"Central Kurdish"}, ["ckh"] = {"Chak"}, ["ckl"] = {"Cibak"}, ["ckm"] = {"Chakavian"}, ["ckn"] = {"Kaang Chin"}, ["cko"] = {"Anufo"}, ["ckq"] = {"Kajakse"}, ["ckr"] = {"Kairak"}, ["cks"] = {"Tayo"}, ["ckt"] = {"Чукот"}, ["cku"] = {"Koasati"}, ["ckv"] = {"Kavalan"}, ["ckx"] = {"Caka"}, ["cky"] = {"Cakfem-Mushere"}, ["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"}, ["cla"] = {"Ron"}, ["clc"] = {"Chilcotin"}, ["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"}, ["cle"] = {"Lealao Chinantec"}, ["clh"] = {"Chilisso"}, ["cli"] = {"Chakali"}, ["clj"] = {"Laitu Chin"}, ["clk"] = {"Idu-Mishmi"}, ["cll"] = {"Chala"}, ["clm"] = {"Clallam"}, ["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"}, ["clt"] = {"Lautu Chin"}, ["clu"] = {"Caluyanun"}, ["clw"] = {"Chulym"}, ["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"}, ["cma"] = {"Maa"}, ["cmc"] = {"Chamic languages"}, ["cme"] = {"Cerma"}, ["cmg"] = {"Classical Mongolian"}, ["cmi"] = {"Emberá-Chamí"}, ["cml"] = {"Campalagian"}, ["cmm"] = {"Michigamea"}, ["cmn"] = {"Умард Хятад"}, ["cmo"] = {"Central Mnong"}, ["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"}, ["cms"] = {"Messapic"}, ["cmt"] = {"Camtho"}, ["cna"] = {"Changthang"}, ["cnb"] = {"Chinbon Chin"}, ["cnc"] = {"Côông"}, ["cng"] = {"Northern Qiang"}, ["cnh"] = {"Hakha Chin", "Haka Chin"}, ["cni"] = {"Asháninka"}, ["cnk"] = {"Khumi Chin"}, ["cnl"] = {"Lalana Chinantec"}, ["cno"] = {"Con"}, ["cnp"] = {"Northern Ping Chinese", "Northern Pinghua"}, ["cnr"] = {"Монтенегро"}, ["cns"] = {"Central Asmat"}, ["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"}, ["cnu"] = {"Chenoua"}, ["cnw"] = {"Ngawn Chin"}, ["cnx"] = {"Middle Cornish"}, ["coa"] = {"Кокос Арлуудын Малай"}, ["cob"] = {"Chicomuceltec"}, ["coc"] = {"Cocopa"}, ["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"}, ["coe"] = {"Koreguaje"}, ["cof"] = {"Colorado"}, ["cog"] = {"Chong"}, ["coh"] = {"Chonyi-Dzihana-Kauma", "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma"}, ["coj"] = {"Cochimi"}, ["cok"] = {"Santa Teresa Cora"}, ["col"] = {"Columbia-Wenatchi"}, ["com"] = {"Comanche"}, ["con"] = {"Cofán"}, ["coo"] = {"Comox"}, ["cop"] = {"Coptic"}, ["coq"] = {"Coquille"}, ["cot"] = {"Caquinte"}, ["cou"] = {"Wamey"}, ["cov"] = {"Cao Miao"}, ["cow"] = {"Cowlitz"}, ["cox"] = {"Nanti"}, ["coz"] = {"Chochotec"}, ["cpa"] = {"Palantla Chinantec"}, ["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"}, ["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"}, ["cpe"] = {"English-based creoles and pidgins"}, ["cpf"] = {"French-based creoles and pidgins"}, ["cpg"] = {"Cappadocian Greek"}, ["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"}, ["cpn"] = {"Cherepon"}, ["cpo"] = {"Kpeego"}, ["cpp"] = {"Portuguese-based creoles and pidgins"}, ["cps"] = {"Capiznon"}, ["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"}, ["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"}, ["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"}, ["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"}, ["cra"] = {"Chara"}, ["crb"] = {"Island Carib"}, ["crc"] = {"Lonwolwol"}, ["crd"] = {"Coeur d'Alene"}, ["crf"] = {"Caramanta"}, ["crg"] = {"Michif"}, ["crh"] = {"Крымын татар"}, ["cri"] = {"Sãotomense"}, ["crj"] = {"Southern East Cree"}, ["crk"] = {"Plains Cree"}, ["crl"] = {"Northern East Cree"}, ["crm"] = {"Moose Cree"}, ["crn"] = {"El Nayar Cora"}, ["cro"] = {"Crow"}, ["crp"] = {"Creoles and pidgins"}, ["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"}, ["crr"] = {"Carolina Algonquian"}, ["crs"] = {"Seselwa Creole French"}, ["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"}, ["crv"] = {"Chaura"}, ["crw"] = {"Chrau"}, ["crx"] = {"Carrier"}, ["cry"] = {"Cori"}, ["crz"] = {"Cruzeño"}, ["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"}, ["csb"] = {"Kashubian"}, ["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"}, ["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"}, ["cse"] = {"Czech Sign Language"}, ["csf"] = {"Cuba Sign Language"}, ["csg"] = {"Chilean Sign Language"}, ["csh"] = {"Asho Chin"}, ["csi"] = {"Coast Miwok"}, ["csj"] = {"Songlai Chin"}, ["csk"] = {"Jola-Kasa"}, ["csl"] = {"Chinese Sign Language"}, ["csm"] = {"Central Sierra Miwok"}, ["csn"] = {"Colombian Sign Language"}, ["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"}, ["csp"] = {"Southern Ping Chinese", "Southern Pinghua"}, ["csq"] = {"Croatia Sign Language"}, ["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"}, ["css"] = {"Southern Ohlone"}, ["cst"] = {"Northern Ohlone"}, ["csu"] = {"Central Sudanic languages"}, ["csv"] = {"Sumtu Chin"}, ["csw"] = {"Swampy Cree"}, ["csx"] = {"Cambodian Sign Language"}, ["csy"] = {"Siyin Chin"}, ["csz"] = {"Coos"}, ["cta"] = {"Tataltepec Chatino"}, ["ctc"] = {"Chetco"}, ["ctd"] = {"Tedim Chin"}, ["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"}, ["ctg"] = {"Chittagonian"}, ["cth"] = {"Thaiphum Chin"}, ["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"}, ["ctm"] = {"Chitimacha"}, ["ctn"] = {"Chhintange"}, ["cto"] = {"Emberá-Catío"}, ["ctp"] = {"Western Highland Chatino"}, ["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"}, ["ctt"] = {"Wayanad Chetti"}, ["ctu"] = {"Chol"}, ["cty"] = {"Moundadan Chetty"}, ["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"}, ["cua"] = {"Cua"}, ["cub"] = {"Cubeo"}, ["cuc"] = {"Usila Chinantec"}, ["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"}, ["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"}, ["cui"] = {"Cuiba"}, ["cuj"] = {"Mashco Piro"}, ["cuk"] = {"San Blas Kuna"}, ["cul"] = {"Culina", "Kulina"}, ["cuo"] = {"Cumanagoto"}, ["cup"] = {"Cupeño"}, ["cuq"] = {"Cun"}, ["cur"] = {"Chhulung"}, ["cus"] = {"Cushitic languages"}, ["cut"] = {"Teutila Cuicatec"}, ["cuu"] = {"Tai Ya"}, ["cuv"] = {"Cuvok"}, ["cuw"] = {"Chukwa"}, ["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"}, ["cuy"] = {"Cuitlatec"}, ["cvg"] = {"Chug"}, ["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"}, ["cwa"] = {"Kabwa"}, ["cwb"] = {"Maindo"}, ["cwd"] = {"Woods Cree"}, ["cwe"] = {"Kwere"}, ["cwg"] = {"Chewong", "Cheq Wong"}, ["cwt"] = {"Kuwaataay"}, ["cya"] = {"Nopala Chatino"}, ["cyb"] = {"Cayubaba"}, ["cyo"] = {"Cuyonon"}, ["czh"] = {"Huizhou Chinese"}, ["czk"] = {"Knaanic"}, ["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"}, ["czo"] = {"Min Zhong Chinese"}, ["czt"] = {"Zotung Chin"}, ["daa"] = {"Dangaléat"}, ["dac"] = {"Dambi"}, ["dad"] = {"Marik"}, ["dae"] = {"Duupa"}, ["dag"] = {"Dagbani"}, ["dah"] = {"Gwahatike"}, ["dai"] = {"Day"}, ["daj"] = {"Dar Fur Daju"}, ["dak"] = {"Дакота"}, ["dal"] = {"Dahalo"}, ["dam"] = {"Damakawa"}, ["dao"] = {"Daai Chin"}, ["daq"] = {"Dandami Maria"}, ["dar"] = {"Дарган"}, ["das"] = {"Daho-Doo"}, ["dau"] = {"Dar Sila Daju"}, ["dav"] = {"Taita", "Dawida"}, ["daw"] = {"Davawenyo"}, ["dax"] = {"Dayi"}, ["day"] = {"Land Dayak languages"}, ["daz"] = {"Dao"}, ["dba"] = {"Bangime"}, ["dbb"] = {"Deno"}, ["dbd"] = {"Dadiya"}, ["dbe"] = {"Dabe"}, ["dbf"] = {"Edopi"}, ["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"}, ["dbi"] = {"Doka"}, ["dbj"] = {"Ida'an"}, ["dbl"] = {"Dyirbal"}, ["dbm"] = {"Duguri"}, ["dbn"] = {"Duriankere"}, ["dbo"] = {"Dulbu"}, ["dbp"] = {"Duwai"}, ["dbq"] = {"Daba"}, ["dbr"] = {"Dabarre"}, ["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"}, ["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"}, ["dbv"] = {"Dungu"}, ["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"}, ["dby"] = {"Dibiyaso"}, ["dcc"] = {"Deccan"}, ["dcr"] = {"Negerhollands"}, ["dda"] = {"Dadi Dadi"}, ["ddd"] = {"Dongotono"}, ["dde"] = {"Doondo"}, ["ddg"] = {"Fataluku"}, ["ddi"] = {"West Goodenough"}, ["ddj"] = {"Jaru"}, ["ddn"] = {"Dendi (Benin)"}, ["ddo"] = {"Dido"}, ["ddr"] = {"Dhudhuroa"}, ["dds"] = {"Donno So Dogon"}, ["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"}, ["dec"] = {"Dagik"}, ["ded"] = {"Dedua"}, ["dee"] = {"Dewoin"}, ["def"] = {"Dezfuli"}, ["deg"] = {"Degema"}, ["deh"] = {"Dehwari"}, ["dei"] = {"Demisa"}, ["dek"] = {"Dek"}, ["del"] = {"Delaware"}, ["dem"] = {"Dem"}, ["den"] = {"Слави (Атабаска)"}, ["dep"] = {"Pidgin Delaware"}, ["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"}, ["der"] = {"Deori"}, ["des"] = {"Desano"}, ["dev"] = {"Domung"}, ["dez"] = {"Dengese"}, ["dga"] = {"Southern Dagaare"}, ["dgb"] = {"Bunoge Dogon"}, ["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"}, ["dgd"] = {"Dagaari Dioula"}, ["dge"] = {"Degenan"}, ["dgg"] = {"Doga"}, ["dgh"] = {"Dghwede"}, ["dgi"] = {"Northern Dagara"}, ["dgk"] = {"Dagba"}, ["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"}, ["dgn"] = {"Dagoman"}, ["dgo"] = {"Dogri (individual language)"}, ["dgr"] = {"Dogrib", "Tłı̨chǫ"}, ["dgs"] = {"Dogoso"}, ["dgt"] = {"Ndra'ngith"}, ["dgw"] = {"Daungwurrung"}, ["dgx"] = {"Doghoro"}, ["dgz"] = {"Daga"}, ["dhd"] = {"Dhundari"}, ["dhg"] = {"Dhangu-Djangu", "Dhangu", "Djangu"}, ["dhi"] = {"Dhimal"}, ["dhl"] = {"Dhalandji"}, ["dhm"] = {"Zemba"}, ["dhn"] = {"Dhanki"}, ["dho"] = {"Dhodia"}, ["dhr"] = {"Dhargari"}, ["dhs"] = {"Dhaiso"}, ["dhu"] = {"Dhurga"}, ["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"}, ["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"}, ["dhx"] = {"Dhungaloo"}, ["dia"] = {"Dia"}, ["dib"] = {"South Central Dinka"}, ["dic"] = {"Lakota Dida"}, ["did"] = {"Didinga"}, ["dif"] = {"Dieri", "Diyari"}, ["dig"] = {"Digo", "Chidigo"}, ["dih"] = {"Kumiai"}, ["dii"] = {"Dimbong"}, ["dij"] = {"Dai"}, ["dik"] = {"Southwestern Dinka"}, ["dil"] = {"Dilling"}, ["dim"] = {"Dime"}, ["din"] = {"Dinka"}, ["dio"] = {"Dibo"}, ["dip"] = {"Northeastern Dinka"}, ["diq"] = {"Dimli (individual language)"}, ["dir"] = {"Dirim"}, ["dis"] = {"Dimasa"}, ["diu"] = {"Diriku"}, ["diw"] = {"Northwestern Dinka"}, ["dix"] = {"Dixon Reef"}, ["diy"] = {"Diuwe"}, ["diz"] = {"Ding"}, ["dja"] = {"Djadjawurrung"}, ["djb"] = {"Djinba"}, ["djc"] = {"Dar Daju Daju"}, ["djd"] = {"Djamindjung", "Ngaliwurru"}, ["dje"] = {"Zarma"}, ["djf"] = {"Djangun"}, ["dji"] = {"Djinang"}, ["djj"] = {"Djeebbana"}, ["djk"] = {"Eastern Maroon Creole", "Businenge Tongo", "Nenge"}, ["djm"] = {"Jamsay Dogon"}, ["djn"] = {"Jawoyn", "Djauan"}, ["djo"] = {"Jangkang"}, ["djr"] = {"Djambarrpuyngu"}, ["dju"] = {"Kapriman"}, ["djw"] = {"Djawi"}, ["dka"] = {"Dakpakha"}, ["dkg"] = {"Kadung"}, ["dkk"] = {"Dakka"}, ["dkr"] = {"Kuijau"}, ["dks"] = {"Southeastern Dinka"}, ["dkx"] = {"Mazagway"}, ["dlg"] = {"Dolgan"}, ["dlk"] = {"Dahalik"}, ["dlm"] = {"Dalmatian"}, ["dln"] = {"Darlong"}, ["dma"] = {"Duma"}, ["dmb"] = {"Mombo Dogon"}, ["dmc"] = {"Gavak"}, ["dmd"] = {"Madhi Madhi"}, ["dme"] = {"Dugwor"}, ["dmf"] = {"Medefaidrin"}, ["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"}, ["dmk"] = {"Domaaki"}, ["dml"] = {"Dameli"}, ["dmm"] = {"Dama"}, ["dmn"] = {"Mande languages"}, ["dmo"] = {"Kemedzung"}, ["dmr"] = {"East Damar"}, ["dms"] = {"Dampelas"}, ["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"}, ["dmv"] = {"Dumpas"}, ["dmw"] = {"Mudburra"}, ["dmx"] = {"Dema"}, ["dmy"] = {"Demta", "Sowari"}, ["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"}, ["dnd"] = {"Daonda"}, ["dne"] = {"Ndendeule"}, ["dng"] = {"Dungan"}, ["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"}, ["dnj"] = {"Dan"}, ["dnk"] = {"Dengka"}, ["dnn"] = {"Dzùùngoo"}, ["dno"] = {"Ndrulo", "Northern Lendu"}, ["dnr"] = {"Danaru"}, ["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"}, ["dnu"] = {"Danau"}, ["dnv"] = {"Danu"}, ["dnw"] = {"Western Dani"}, ["dny"] = {"Dení"}, ["doa"] = {"Dom"}, ["dob"] = {"Dobu"}, ["doc"] = {"Northern Dong"}, ["doe"] = {"Doe"}, ["dof"] = {"Domu"}, ["doh"] = {"Dong"}, ["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"}, ["dok"] = {"Dondo"}, ["dol"] = {"Doso"}, ["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"}, ["doo"] = {"Dongo"}, ["dop"] = {"Lukpa"}, ["doq"] = {"Dominican Sign Language"}, ["dor"] = {"Dori'o"}, ["dos"] = {"Dogosé"}, ["dot"] = {"Dass"}, ["dov"] = {"Dombe"}, ["dow"] = {"Doyayo"}, ["dox"] = {"Bussa"}, ["doy"] = {"Dompo"}, ["doz"] = {"Dorze"}, ["dpp"] = {"Papar"}, ["dra"] = {"Dravidian languages"}, ["drb"] = {"Dair"}, ["drc"] = {"Minderico"}, ["drd"] = {"Darmiya"}, ["dre"] = {"Dolpo"}, ["drg"] = {"Rungus"}, ["dri"] = {"C'Lela"}, ["drl"] = {"Paakantyi"}, ["drn"] = {"West Damar"}, ["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"}, ["drq"] = {"Dura"}, ["drs"] = {"Gedeo"}, ["drt"] = {"Drents"}, ["dru"] = {"Rukai"}, ["dry"] = {"Darai"}, ["dsb"] = {"Доод Сорб"}, ["dse"] = {"Dutch Sign Language"}, ["dsh"] = {"Daasanach"}, ["dsi"] = {"Disa"}, ["dsl"] = {"Danish Sign Language"}, ["dsn"] = {"Dusner"}, ["dso"] = {"Desiya"}, ["dsq"] = {"Tadaksahak"}, ["dta"] = {"Дагуур"}, ["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"}, ["dtd"] = {"Ditidaht"}, ["dth"] = {"Adithinngithigh"}, ["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"}, ["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"}, ["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"}, ["dtn"] = {"Daatsʼíin"}, ["dto"] = {"Tommo So Dogon"}, ["dtp"] = {"Kadazan Dusun", "Central Dusun"}, ["dtr"] = {"Lotud"}, ["dts"] = {"Toro So Dogon"}, ["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"}, ["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"}, ["dty"] = {"Dotyali"}, ["dua"] = {"Duala"}, ["dub"] = {"Dubli"}, ["duc"] = {"Duna"}, ["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"}, ["duf"] = {"Dumbea", "Drubea"}, ["dug"] = {"Duruma", "Chiduruma"}, ["duh"] = {"Dungra Bhil"}, ["dui"] = {"Dumun"}, ["duk"] = {"Uyajitaya"}, ["dul"] = {"Alabat Island Agta"}, ["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"}, ["dun"] = {"Dusun Deyah"}, ["duo"] = {"Dupaninan Agta"}, ["dup"] = {"Duano"}, ["duq"] = {"Dusun Malang"}, ["dur"] = {"Dii"}, ["dus"] = {"Dumi"}, ["duu"] = {"Drung"}, ["duv"] = {"Duvle"}, ["duw"] = {"Dusun Witu"}, ["dux"] = {"Duungooma"}, ["duy"] = {"Dicamay Agta"}, ["duz"] = {"Duli-Gey"}, ["dva"] = {"Duau"}, ["dwa"] = {"Diri"}, ["dwk"] = {"Dawik Kui"}, ["dwr"] = {"Dawro"}, ["dws"] = {"Dutton World Speedwords"}, ["dwu"] = {"Dhuwal"}, ["dww"] = {"Dawawa"}, ["dwy"] = {"Dhuwaya"}, ["dwz"] = {"Dewas Rai"}, ["dya"] = {"Dyan"}, ["dyb"] = {"Dyaberdyaber"}, ["dyd"] = {"Dyugun"}, ["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"}, ["dyi"] = {"Djimini Senoufo"}, ["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"}, ["dyn"] = {"Dyangadi", "Dhanggatti"}, ["dyo"] = {"Jola-Fonyi"}, ["dyu"] = {"Дьюла"}, ["dyy"] = {"Djabugay", "Dyaabugay"}, ["dza"] = {"Tunzu"}, ["dze"] = {"Djiwarli"}, ["dzg"] = {"Dazaga"}, ["dzl"] = {"Dzalakha"}, ["dzn"] = {"Dzando"}, ["eaa"] = {"Karenggapa"}, ["ebc"] = {"Beginci"}, ["ebg"] = {"Ebughu"}, ["ebk"] = {"Eastern Bontok"}, ["ebo"] = {"Teke-Ebo"}, ["ebr"] = {"Ebrié"}, ["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"}, ["ecr"] = {"Eteocretan"}, ["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"}, ["ecy"] = {"Eteocypriot"}, ["eee"] = {"E"}, ["efa"] = {"Efai"}, ["efe"] = {"Efe"}, ["efi"] = {"Efik"}, ["ega"] = {"Ega"}, ["egl"] = {"Эмиль"}, ["ego"] = {"Eggon"}, ["egx"] = {"Egyptian languages"}, ["egy"] = {"Egyptian (Ancient)"}, ["ehs"] = {"Miyakubo Sign Language"}, ["ehu"] = {"Ehueun"}, ["eip"] = {"Eipomek"}, ["eit"] = {"Eitiep"}, ["eiv"] = {"Askopan"}, ["eja"] = {"Ejamat"}, ["eka"] = {"Ekajuk"}, ["eke"] = {"Ekit"}, ["ekg"] = {"Ekari"}, ["eki"] = {"Eki"}, ["ekk"] = {"Standard Estonian"}, ["ekl"] = {"Kol (Bangladesh)", "Kol"}, ["ekm"] = {"Elip"}, ["eko"] = {"Koti"}, ["ekp"] = {"Ekpeye"}, ["ekr"] = {"Yace"}, ["eky"] = {"Eastern Kayah"}, ["ele"] = {"Elepi"}, ["elh"] = {"El Hugeirat"}, ["eli"] = {"Nding"}, ["elk"] = {"Elkei"}, ["elm"] = {"Eleme"}, ["elo"] = {"El Molo"}, ["elu"] = {"Elu"}, ["elx"] = {"Elamite"}, ["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"}, ["emb"] = {"Embaloh"}, ["eme"] = {"Emerillon"}, ["emg"] = {"Eastern Meohang"}, ["emi"] = {"Mussau-Emira"}, ["emk"] = {"Зүүн Манинкакан"}, ["emm"] = {"Mamulique"}, ["emn"] = {"Eman"}, ["emp"] = {"Northern Emberá"}, ["emq"] = {"Eastern Minyag"}, ["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"}, ["emu"] = {"Eastern Muria"}, ["emw"] = {"Emplawas"}, ["emx"] = {"Erromintxela"}, ["emy"] = {"Epigraphic Mayan"}, ["emz"] = {"Mbessa"}, ["ena"] = {"Apali"}, ["enb"] = {"Markweeta"}, ["enc"] = {"En"}, ["end"] = {"Ende"}, ["enf"] = {"Forest Enets"}, ["enh"] = {"Tundra Enets"}, ["enl"] = {"Enlhet"}, ["enm"] = {"Дунд Англи (1100-1500)"}, ["enn"] = {"Engenni"}, ["eno"] = {"Enggano"}, ["enq"] = {"Enga"}, ["enr"] = {"Emumu", "Emem"}, ["enu"] = {"Enu"}, ["env"] = {"Enwan (Edu State)"}, ["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"}, ["enx"] = {"Enxet"}, ["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"}, ["epi"] = {"Epie"}, ["era"] = {"Eravallan"}, ["erg"] = {"Sie"}, ["erh"] = {"Eruwa"}, ["eri"] = {"Ogea"}, ["erk"] = {"South Efate"}, ["ero"] = {"Horpa"}, ["err"] = {"Erre"}, ["ers"] = {"Ersu"}, ["ert"] = {"Eritai"}, ["erw"] = {"Erokwanas"}, ["ese"] = {"Ese Ejja"}, ["esg"] = {"Aheri Gondi"}, ["esh"] = {"Eshtehardi"}, ["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"}, ["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"}, ["esl"] = {"Egypt Sign Language"}, ["esm"] = {"Esuma"}, ["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"}, ["eso"] = {"Estonian Sign Language"}, ["esq"] = {"Esselen"}, ["ess"] = {"Central Siberian Yupik"}, ["esu"] = {"Central Yupik"}, ["esx"] = {"Eskimo-Aleut languages"}, ["esy"] = {"Eskayan"}, ["etb"] = {"Etebi"}, ["etc"] = {"Etchemin"}, ["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"}, ["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"}, ["eto"] = {"Eton (Cameroon)"}, ["etr"] = {"Edolo"}, ["ets"] = {"Yekhee"}, ["ett"] = {"Etruscan"}, ["etu"] = {"Ejagham"}, ["etx"] = {"Eten"}, ["etz"] = {"Semimi"}, ["euq"] = {"Basque (family)"}, ["eve"] = {"Even"}, ["evh"] = {"Uvbie"}, ["evn"] = {"Хамниган"}, ["ewo"] = {"Ewondo"}, ["ext"] = {"Extremaduran"}, ["eya"] = {"Eyak"}, ["eyo"] = {"Keiyo"}, ["eza"] = {"Ezaa"}, ["eze"] = {"Uzekwe"}, ["faa"] = {"Fasu"}, ["fab"] = {"Fa d'Ambu"}, ["fad"] = {"Wagi"}, ["faf"] = {"Fagani"}, ["fag"] = {"Finongan"}, ["fah"] = {"Baissa Fali"}, ["fai"] = {"Faiwol"}, ["faj"] = {"Faita"}, ["fak"] = {"Fang (Cameroon)"}, ["fal"] = {"South Fali"}, ["fam"] = {"Fam"}, ["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"}, ["fap"] = {"Paloor"}, ["far"] = {"Fataleka"}, ["fat"] = {"Fanti"}, ["fau"] = {"Fayu"}, ["fax"] = {"Fala"}, ["fay"] = {"Southwestern Fars"}, ["faz"] = {"Northwestern Fars"}, ["fbl"] = {"West Albay Bikol"}, ["fcs"] = {"Quebec Sign Language"}, ["fer"] = {"Feroge"}, ["ffi"] = {"Foia Foia"}, ["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"}, ["fgr"] = {"Fongoro"}, ["fia"] = {"Nobiin"}, ["fie"] = {"Fyer"}, ["fif"] = {"Faifi"}, ["fil"] = {"Филиппин", "Пилипино"}, ["fip"] = {"Fipa"}, ["fir"] = {"Firan"}, ["fit"] = {"Tornedalen Finnish"}, ["fiu"] = {"Finno-Ugrian languages"}, ["fiw"] = {"Fiwaga"}, ["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"}, ["fkv"] = {"Kven Finnish"}, ["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"}, ["flh"] = {"Foau"}, ["fli"] = {"Fali"}, ["fll"] = {"North Fali"}, ["fln"] = {"Flinders Island"}, ["flr"] = {"Fuliiru"}, ["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"}, ["fmp"] = {"Fe'fe'"}, ["fmu"] = {"Far Western Muria"}, ["fnb"] = {"Fanbak"}, ["fng"] = {"Fanagalo"}, ["fni"] = {"Fania"}, ["fod"] = {"Foodo"}, ["foi"] = {"Foi"}, ["fom"] = {"Foma"}, ["fon"] = {"Fon"}, ["for"] = {"Fore"}, ["fos"] = {"Siraya"}, ["fox"] = {"Formosan languages"}, ["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"}, ["fqs"] = {"Fas"}, ["frc"] = {"Cajun French"}, ["frd"] = {"Fordata"}, ["frk"] = {"Frankish"}, ["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"}, ["fro"] = {"Old French (842-ca. 1400)"}, ["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"}, ["frq"] = {"Forak"}, ["frr"] = {"Хойд Фриз"}, ["frs"] = {"Зүүн Фриз"}, ["frt"] = {"Fortsenal"}, ["fse"] = {"Finnish Sign Language"}, ["fsl"] = {"French Sign Language"}, ["fss"] = {"Finland-Swedish Sign Language", "finlandssvenskt teckenspråk", "suomenruotsalainen viittomakieli"}, ["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"}, ["fuc"] = {"Pulaar"}, ["fud"] = {"East Futuna"}, ["fue"] = {"Borgu Fulfulde"}, ["fuf"] = {"Пулар"}, ["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"}, ["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"}, ["fuj"] = {"Ko"}, ["fum"] = {"Fum"}, ["fun"] = {"Fulniô"}, ["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"}, ["fur"] = {"Friulian"}, ["fut"] = {"Futuna-Aniwa"}, ["fuu"] = {"Furu"}, ["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"}, ["fuy"] = {"Fuyug"}, ["fvr"] = {"Fur"}, ["fwa"] = {"Fwâi"}, ["fwe"] = {"Fwe"}, ["gaa"] = {"Ga"}, ["gab"] = {"Gabri"}, ["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"}, ["gad"] = {"Gaddang"}, ["gae"] = {"Guarequena"}, ["gaf"] = {"Gende"}, ["gag"] = {"Гагауз"}, ["gah"] = {"Alekano"}, ["gai"] = {"Borei"}, ["gaj"] = {"Gadsup"}, ["gak"] = {"Gamkonora"}, ["gal"] = {"Galolen"}, ["gam"] = {"Kandawo"}, ["gan"] = {"Gan Chinese"}, ["gao"] = {"Gants"}, ["gap"] = {"Gal"}, ["gaq"] = {"Gata'"}, ["gar"] = {"Galeya"}, ["gas"] = {"Adiwasi Garasia"}, ["gat"] = {"Kenati"}, ["gau"] = {"Mudhili Gadaba"}, ["gaw"] = {"Nobonob"}, ["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"}, ["gay"] = {"Gayo"}, ["gaz"] = {"West Central Oromo"}, ["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"}, ["gbb"] = {"Kaytetye"}, ["gbd"] = {"Karajarri"}, ["gbe"] = {"Niksek"}, ["gbf"] = {"Gaikundi"}, ["gbg"] = {"Gbanziri"}, ["gbh"] = {"Defi Gbe"}, ["gbi"] = {"Galela"}, ["gbj"] = {"Bodo Gadaba"}, ["gbk"] = {"Gaddi"}, ["gbl"] = {"Gamit"}, ["gbm"] = {"Garhwali"}, ["gbn"] = {"Mo'da"}, ["gbo"] = {"Northern Grebo"}, ["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"}, ["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"}, ["gbr"] = {"Gbagyi"}, ["gbs"] = {"Gbesi Gbe"}, ["gbu"] = {"Gagadu"}, ["gbv"] = {"Gbanu"}, ["gbw"] = {"Gabi-Gabi"}, ["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"}, ["gby"] = {"Gbari"}, ["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"}, ["gcc"] = {"Mali"}, ["gcd"] = {"Ganggalida"}, ["gce"] = {"Galice"}, ["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"}, ["gcl"] = {"Grenadian Creole English"}, ["gcn"] = {"Gaina"}, ["gcr"] = {"Гвианын Креол Франц"}, ["gct"] = {"Colonia Tovar German"}, ["gda"] = {"Gade Lohar"}, ["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"}, ["gdc"] = {"Gugu Badhun"}, ["gdd"] = {"Gedaged"}, ["gde"] = {"Gude"}, ["gdf"] = {"Guduf-Gava"}, ["gdg"] = {"Ga'dang"}, ["gdh"] = {"Gadjerawang", "Gajirrabeng"}, ["gdi"] = {"Gundi"}, ["gdj"] = {"Gurdjar"}, ["gdk"] = {"Gadang"}, ["gdl"] = {"Dirasha"}, ["gdm"] = {"Laal"}, ["gdn"] = {"Umanakaina"}, ["gdo"] = {"Ghodoberi"}, ["gdq"] = {"Mehri"}, ["gdr"] = {"Wipi"}, ["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"}, ["gdt"] = {"Kungardutyi"}, ["gdu"] = {"Gudu"}, ["gdx"] = {"Godwari"}, ["gea"] = {"Geruma"}, ["geb"] = {"Kire"}, ["gec"] = {"Gboloo Grebo"}, ["ged"] = {"Gade"}, ["gef"] = {"Gerai"}, ["geg"] = {"Gengle"}, ["geh"] = {"Hutterite German", "Hutterisch"}, ["gei"] = {"Gebe"}, ["gej"] = {"Gen"}, ["gek"] = {"Ywom"}, ["gel"] = {"ut-Ma'in"}, ["gem"] = {"Germanic languages"}, ["geq"] = {"Geme"}, ["ges"] = {"Geser-Gorom"}, ["gev"] = {"Eviya"}, ["gew"] = {"Gera"}, ["gex"] = {"Garre"}, ["gey"] = {"Enya"}, ["gez"] = {"Geez"}, ["gfk"] = {"Patpatar"}, ["gft"] = {"Gafat"}, ["gga"] = {"Gao"}, ["ggb"] = {"Gbii"}, ["ggd"] = {"Gugadj"}, ["gge"] = {"Gurr-goni"}, ["ggg"] = {"Gurgula"}, ["ggk"] = {"Kungarakany"}, ["ggl"] = {"Ganglau"}, ["ggt"] = {"Gitua"}, ["ggu"] = {"Gagu", "Gban"}, ["ggw"] = {"Gogodala"}, ["gha"] = {"Ghadamès"}, ["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"}, ["ghe"] = {"Southern Ghale"}, ["ghh"] = {"Northern Ghale"}, ["ghk"] = {"Geko Karen"}, ["ghl"] = {"Ghulfan"}, ["ghn"] = {"Ghanongga"}, ["gho"] = {"Ghomara"}, ["ghr"] = {"Ghera"}, ["ghs"] = {"Guhu-Samane"}, ["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"}, ["gia"] = {"Kija"}, ["gib"] = {"Gibanawa"}, ["gic"] = {"Gail"}, ["gid"] = {"Gidar"}, ["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"}, ["gig"] = {"Goaria"}, ["gih"] = {"Githabul"}, ["gii"] = {"Girirra"}, ["gil"] = {"Гильберт"}, ["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"}, ["gin"] = {"Hinukh"}, ["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"}, ["giq"] = {"Green Gelao"}, ["gir"] = {"Red Gelao"}, ["gis"] = {"North Giziga"}, ["git"] = {"Gitxsan"}, ["giu"] = {"Mulao"}, ["giw"] = {"White Gelao"}, ["gix"] = {"Gilima"}, ["giy"] = {"Giyug"}, ["giz"] = {"South Giziga"}, ["gjk"] = {"Kachi Koli"}, ["gjm"] = {"Gunditjmara"}, ["gjn"] = {"Gonja"}, ["gjr"] = {"Gurindji Kriol"}, ["gju"] = {"Gujari"}, ["gka"] = {"Guya"}, ["gkd"] = {"Magɨ (Madang Province)"}, ["gke"] = {"Ndai"}, ["gkn"] = {"Gokana"}, ["gko"] = {"Kok-Nar"}, ["gkp"] = {"Guinea Kpelle"}, ["gku"] = {"ǂUngkue"}, ["glb"] = {"Belning"}, ["glc"] = {"Bon Gula"}, ["gld"] = {"Nanai"}, ["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"}, ["glj"] = {"Gula Iro"}, ["glk"] = {"Gilaki"}, ["gll"] = {"Garlali"}, ["glo"] = {"Galambu"}, ["glr"] = {"Glaro-Twabo"}, ["glu"] = {"Gula (Chad)"}, ["glw"] = {"Glavda"}, ["gly"] = {"Gule"}, ["gma"] = {"Gambera"}, ["gmb"] = {"Gula'alaa"}, ["gmd"] = {"Mághdì"}, ["gme"] = {"East Germanic languages"}, ["gmg"] = {"Magɨyi"}, ["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"}, ["gml"] = {"Middle Low German"}, ["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"}, ["gmn"] = {"Gimnime"}, ["gmq"] = {"North Germanic languages"}, ["gmr"] = {"Mirning", "Mirniny"}, ["gmu"] = {"Gumalu"}, ["gmv"] = {"Gamo"}, ["gmw"] = {"West Germanic languages"}, ["gmx"] = {"Magoma"}, ["gmy"] = {"Mycenaean Greek"}, ["gmz"] = {"Mgbolizhia"}, ["gna"] = {"Kaansa"}, ["gnb"] = {"Gangte"}, ["gnc"] = {"Guanche"}, ["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"}, ["gne"] = {"Ganang"}, ["gng"] = {"Ngangam"}, ["gnh"] = {"Lere"}, ["gni"] = {"Gooniyandi"}, ["gnj"] = {"Ngen"}, ["gnk"] = {"ǁGana"}, ["gnl"] = {"Gangulu"}, ["gnm"] = {"Ginuman"}, ["gnn"] = {"Gumatj"}, ["gno"] = {"Northern Gondi"}, ["gnq"] = {"Gana"}, ["gnr"] = {"Gureng Gureng"}, ["gnt"] = {"Guntai"}, ["gnu"] = {"Gnau"}, ["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"}, ["gnz"] = {"Ganzi"}, ["goa"] = {"Guro"}, ["gob"] = {"Playero"}, ["goc"] = {"Gorakor"}, ["god"] = {"Godié"}, ["goe"] = {"Gongduk"}, ["gof"] = {"Gofa"}, ["gog"] = {"Gogo"}, ["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"}, ["goi"] = {"Gobasi"}, ["goj"] = {"Gowlan"}, ["gok"] = {"Gowli"}, ["gol"] = {"Gola"}, ["gom"] = {"Goan Konkani"}, ["gon"] = {"Gondi"}, ["goo"] = {"Gone Dau"}, ["gop"] = {"Yeretuar"}, ["goq"] = {"Gorap"}, ["gor"] = {"Gorontalo"}, ["gos"] = {"Gronings"}, ["got"] = {"Gothic"}, ["gou"] = {"Gavar"}, ["gow"] = {"Gorowa"}, ["gox"] = {"Gobu"}, ["goy"] = {"Goundo"}, ["goz"] = {"Gozarkhani"}, ["gpa"] = {"Gupa-Abawa"}, ["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"}, ["gpn"] = {"Taiap"}, ["gqa"] = {"Ga'anda"}, ["gqi"] = {"Guiqiong"}, ["gqn"] = {"Guana (Brazil)"}, ["gqr"] = {"Gor"}, ["gqu"] = {"Qau"}, ["gra"] = {"Rajput Garasia"}, ["grb"] = {"Grebo"}, ["grc"] = {"Эртний Грек"}, ["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"}, ["grg"] = {"Madi"}, ["grh"] = {"Gbiri-Niragu"}, ["gri"] = {"Ghari"}, ["grj"] = {"Southern Grebo"}, ["grk"] = {"Greek languages"}, ["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"}, ["gro"] = {"Groma"}, ["grq"] = {"Gorovu"}, ["grr"] = {"Taznatit"}, ["grs"] = {"Gresi"}, ["grt"] = {"Garo"}, ["gru"] = {"Kistane"}, ["grv"] = {"Central Grebo"}, ["grw"] = {"Gweda"}, ["grx"] = {"Guriaso"}, ["gry"] = {"Barclayville Grebo"}, ["grz"] = {"Guramalum"}, ["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"}, ["gsg"] = {"German Sign Language"}, ["gsl"] = {"Gusilay"}, ["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"}, ["gsn"] = {"Nema", "Gusan"}, ["gso"] = {"Southwest Gbaya"}, ["gsp"] = {"Wasembo"}, ["gss"] = {"Greek Sign Language"}, ["gsw"] = {"Швейцарын Герман", "Алеманн", "Эльзасын"}, ["gta"] = {"Guató"}, ["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"}, ["gua"] = {"Shiki"}, ["gub"] = {"Guajajára"}, ["guc"] = {"Wayuu"}, ["gud"] = {"Yocoboué Dida"}, ["gue"] = {"Gurindji"}, ["guf"] = {"Gupapuyngu"}, ["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"}, ["guh"] = {"Guahibo"}, ["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"}, ["guk"] = {"Gumuz"}, ["gul"] = {"Sea Island Creole English"}, ["gum"] = {"Guambiano"}, ["gun"] = {"Mbyá Guaraní"}, ["guo"] = {"Guayabero"}, ["gup"] = {"Gunwinggu"}, ["guq"] = {"Aché"}, ["gur"] = {"Farefare"}, ["gus"] = {"Guinean Sign Language"}, ["gut"] = {"Maléku Jaíka"}, ["guu"] = {"Yanomamö"}, ["guw"] = {"Gun"}, ["gux"] = {"Gourmanchéma"}, ["guz"] = {"Gusii", "Ekegusii"}, ["gva"] = {"Guana (Paraguay)"}, ["gvc"] = {"Guanano"}, ["gve"] = {"Duwet"}, ["gvf"] = {"Golin"}, ["gvj"] = {"Guajá"}, ["gvl"] = {"Gulay"}, ["gvm"] = {"Gurmana"}, ["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"}, ["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"}, ["gvp"] = {"Pará Gavião"}, ["gvr"] = {"Gurung"}, ["gvs"] = {"Gumawana"}, ["gvy"] = {"Guyani"}, ["gwa"] = {"Mbato"}, ["gwb"] = {"Gwa"}, ["gwc"] = {"Gawri", "Kalami"}, ["gwd"] = {"Gawwada"}, ["gwe"] = {"Gweno"}, ["gwf"] = {"Gowro"}, ["gwg"] = {"Moo"}, ["gwi"] = {"Gwichʼin"}, ["gwj"] = {"ǀGwi"}, ["gwm"] = {"Awngthim"}, ["gwn"] = {"Gwandara"}, ["gwr"] = {"Gwere"}, ["gwt"] = {"Gawar-Bati"}, ["gwu"] = {"Guwamu"}, ["gww"] = {"Kwini"}, ["gwx"] = {"Gua"}, ["gxx"] = {"Wè Southern"}, ["gya"] = {"Northwest Gbaya"}, ["gyb"] = {"Garus"}, ["gyd"] = {"Kayardild"}, ["gye"] = {"Gyem"}, ["gyf"] = {"Gungabula"}, ["gyg"] = {"Gbayi"}, ["gyi"] = {"Gyele"}, ["gyl"] = {"Gayil"}, ["gym"] = {"Ngäbere"}, ["gyn"] = {"Guyanese Creole English"}, ["gyo"] = {"Gyalsumdo"}, ["gyr"] = {"Guarayu"}, ["gyy"] = {"Gunya"}, ["gyz"] = {"Geji", "Gyaazi"}, ["gza"] = {"Ganza"}, ["gzi"] = {"Gazi"}, ["gzn"] = {"Gane"}, ["haa"] = {"Han"}, ["hab"] = {"Hanoi Sign Language"}, ["hac"] = {"Gurani"}, ["had"] = {"Hatam"}, ["hae"] = {"Eastern Oromo"}, ["haf"] = {"Haiphong Sign Language"}, ["hag"] = {"Hanga"}, ["hah"] = {"Hahon"}, ["hai"] = {"Haida"}, ["haj"] = {"Hajong"}, ["hak"] = {"Hakka Chinese"}, ["hal"] = {"Halang"}, ["ham"] = {"Hewa"}, ["han"] = {"Hangaza"}, ["hao"] = {"Hakö"}, ["hap"] = {"Hupla"}, ["haq"] = {"Ha"}, ["har"] = {"Harari"}, ["has"] = {"Haisla"}, ["hav"] = {"Havu"}, ["haw"] = {"Hawaiian"}, ["hax"] = {"Southern Haida"}, ["hay"] = {"Haya"}, ["haz"] = {"Hazaragi"}, ["hba"] = {"Hamba"}, ["hbb"] = {"Huba"}, ["hbn"] = {"Heiban"}, ["hbo"] = {"Ancient Hebrew"}, ["hbu"] = {"Habu"}, ["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"}, ["hch"] = {"Huichol"}, ["hdn"] = {"Northern Haida"}, ["hds"] = {"Honduras Sign Language"}, ["hdy"] = {"Hadiyya"}, ["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"}, ["hed"] = {"Herdé"}, ["heg"] = {"Helong"}, ["heh"] = {"Hehe"}, ["hei"] = {"Heiltsuk"}, ["hem"] = {"Hemba"}, ["hgm"] = {"Haiǁom"}, ["hgw"] = {"Haigwai"}, ["hhi"] = {"Hoia Hoia"}, ["hhr"] = {"Kerak"}, ["hhy"] = {"Hoyahoya"}, ["hia"] = {"Lamang"}, ["hib"] = {"Hibito"}, ["hid"] = {"Hidatsa"}, ["hif"] = {"Фижи Хинди"}, ["hig"] = {"Kamwe"}, ["hih"] = {"Pamosu"}, ["hii"] = {"Hinduri"}, ["hij"] = {"Hijuk"}, ["hik"] = {"Seit-Kaitetu"}, ["hil"] = {"Hiligaynon"}, ["him"] = {"Himachali languages", "Western Pahari languages"}, ["hio"] = {"Tsoa"}, ["hir"] = {"Himarimã"}, ["hit"] = {"Hittite"}, ["hiw"] = {"Hiw"}, ["hix"] = {"Hixkaryána"}, ["hji"] = {"Haji"}, ["hka"] = {"Kahe"}, ["hke"] = {"Hunde"}, ["hkh"] = {"Khah", "Poguli"}, ["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"}, ["hkn"] = {"Mel-Khaonh"}, ["hks"] = {"Hong Kong Sign Language", "Heung Kong Sau Yue"}, ["hla"] = {"Halia"}, ["hlb"] = {"Halbi"}, ["hld"] = {"Halang Doan"}, ["hle"] = {"Hlersu"}, ["hlt"] = {"Matu Chin"}, ["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"}, ["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"}, ["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"}, ["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"}, ["hmd"] = {"Large Flowery Miao", "A-hmaos", "Da-Hua Miao"}, ["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"}, ["hmf"] = {"Hmong Don"}, ["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"}, ["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"}, ["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"}, ["hmj"] = {"Ge", "Gejia"}, ["hmk"] = {"Maek"}, ["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"}, ["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"}, ["hmn"] = {"Хмонг", "Монг"}, ["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"}, ["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"}, ["hmr"] = {"Hmar"}, ["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"}, ["hmt"] = {"Hamtai"}, ["hmu"] = {"Hamap"}, ["hmv"] = {"Hmong Dô"}, ["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"}, ["hmx"] = {"Hmong-Mien languages"}, ["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"}, ["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"}, ["hna"] = {"Mina (Cameroon)"}, ["hnd"] = {"Southern Hindko"}, ["hne"] = {"Chhattisgarhi"}, ["hng"] = {"Hungu"}, ["hnh"] = {"ǁAni"}, ["hni"] = {"Hani"}, ["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"}, ["hnn"] = {"Hanunoo"}, ["hno"] = {"Northern Hindko"}, ["hns"] = {"Карибын Хиндустани"}, ["hnu"] = {"Hung"}, ["hoa"] = {"Hoava"}, ["hob"] = {"Mari (Madang Province)"}, ["hoc"] = {"Ho"}, ["hod"] = {"Holma"}, ["hoe"] = {"Horom"}, ["hoh"] = {"Hobyót"}, ["hoi"] = {"Holikachuk"}, ["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"}, ["hok"] = {"Hokan languages"}, ["hol"] = {"Holu"}, ["hom"] = {"Homa"}, ["hoo"] = {"Holoholo"}, ["hop"] = {"Hopi"}, ["hor"] = {"Horo"}, ["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"}, ["hot"] = {"Hote", "Malê"}, ["hov"] = {"Hovongan"}, ["how"] = {"Honi"}, ["hoy"] = {"Holiya"}, ["hoz"] = {"Hozo"}, ["hpo"] = {"Hpon"}, ["hps"] = {"Hawai'i Sign Language (HSL)", "Hawai'i Pidgin Sign Language"}, ["hra"] = {"Hrangkhol"}, ["hrc"] = {"Niwer Mil"}, ["hre"] = {"Hre"}, ["hrk"] = {"Haruku"}, ["hrm"] = {"Horned Miao"}, ["hro"] = {"Haroi"}, ["hrp"] = {"Nhirrpi"}, ["hrt"] = {"Hértevin"}, ["hru"] = {"Hruso"}, ["hrw"] = {"Warwar Feni"}, ["hrx"] = {"Hunsrik"}, ["hrz"] = {"Harzani"}, ["hsb"] = {"Дээд Сорб"}, ["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"}, ["hsl"] = {"Hausa Sign Language"}, ["hsn"] = {"Xiang Chinese"}, ["hss"] = {"Harsusi"}, ["hti"] = {"Hoti"}, ["hto"] = {"Minica Huitoto"}, ["hts"] = {"Hadza"}, ["htu"] = {"Hitu"}, ["htx"] = {"Middle Hittite"}, ["hub"] = {"Huambisa"}, ["huc"] = {"ǂHua", "ǂʼAmkhoe"}, ["hud"] = {"Huaulu"}, ["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"}, ["huf"] = {"Humene"}, ["hug"] = {"Huachipaeri"}, ["huh"] = {"Huilliche"}, ["hui"] = {"Huli"}, ["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"}, ["huk"] = {"Hulung"}, ["hul"] = {"Hula"}, ["hum"] = {"Hungana"}, ["huo"] = {"Hu"}, ["hup"] = {"Hupa"}, ["huq"] = {"Tsat"}, ["hur"] = {"Halkomelem"}, ["hus"] = {"Huastec"}, ["hut"] = {"Humla"}, ["huu"] = {"Murui Huitoto"}, ["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"}, ["huw"] = {"Hukumina"}, ["hux"] = {"Nüpode Huitoto"}, ["huy"] = {"Hulaulá"}, ["huz"] = {"Hunzib"}, ["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"}, ["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"}, ["hvk"] = {"Haveke"}, ["hvn"] = {"Sabu"}, ["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"}, ["hwa"] = {"Wané"}, ["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"}, ["hwo"] = {"Hwana"}, ["hya"] = {"Hya"}, ["hyw"] = {"Western Armenian"}, ["hyx"] = {"Armenian (family)"}, ["iai"] = {"Iaai"}, ["ian"] = {"Iatmul"}, ["iar"] = {"Purari"}, ["iba"] = {"Iban"}, ["ibb"] = {"Ibibio"}, ["ibd"] = {"Iwaidja"}, ["ibe"] = {"Akpes"}, ["ibg"] = {"Ibanag"}, ["ibh"] = {"Bih"}, ["ibl"] = {"Ibaloi"}, ["ibm"] = {"Agoi"}, ["ibn"] = {"Ibino"}, ["ibr"] = {"Ibuoro"}, ["ibu"] = {"Ibu"}, ["iby"] = {"Ibani"}, ["ica"] = {"Ede Ica"}, ["ich"] = {"Etkywan"}, ["icl"] = {"Icelandic Sign Language"}, ["icr"] = {"Islander Creole English"}, ["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"}, ["idb"] = {"Indo-Portuguese"}, ["idc"] = {"Idon", "Ajiya"}, ["idd"] = {"Ede Idaca"}, ["ide"] = {"Idere"}, ["idi"] = {"Idi"}, ["idr"] = {"Indri"}, ["ids"] = {"Idesa"}, ["idt"] = {"Idaté"}, ["idu"] = {"Idoma"}, ["ifa"] = {"Amganad Ifugao"}, ["ifb"] = {"Batad Ifugao", "Ayangan Ifugao"}, ["ife"] = {"Ifè"}, ["iff"] = {"Ifo"}, ["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"}, ["ifm"] = {"Teke-Fuumu"}, ["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"}, ["ify"] = {"Keley-I Kallahan"}, ["igb"] = {"Ebira"}, ["ige"] = {"Igede"}, ["igg"] = {"Igana"}, ["igl"] = {"Igala"}, ["igm"] = {"Kanggape"}, ["ign"] = {"Ignaciano"}, ["igo"] = {"Isebe"}, ["igs"] = {"Interglossa"}, ["igw"] = {"Igwe"}, ["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"}, ["ihi"] = {"Ihievbe"}, ["ihp"] = {"Iha"}, ["ihw"] = {"Bidhawal"}, ["iin"] = {"Thiin"}, ["iir"] = {"Indo-Iranian languages"}, ["ijc"] = {"Izon"}, ["ije"] = {"Biseni"}, ["ijj"] = {"Ede Ije"}, ["ijn"] = {"Kalabari"}, ["ijo"] = {"Ijo languages"}, ["ijs"] = {"Southeast Ijo"}, ["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"}, ["iki"] = {"Iko"}, ["ikk"] = {"Ika"}, ["ikl"] = {"Ikulu"}, ["iko"] = {"Olulumo-Ikom"}, ["ikp"] = {"Ikpeshi"}, ["ikr"] = {"Ikaranggal"}, ["iks"] = {"Inuit Sign Language"}, ["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"}, ["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"}, ["ikw"] = {"Ikwere"}, ["ikx"] = {"Ik"}, ["ikz"] = {"Ikizu"}, ["ila"] = {"Ile Ape"}, ["ilb"] = {"Ila"}, ["ilg"] = {"Garig-Ilgar"}, ["ili"] = {"Ili Turki"}, ["ilk"] = {"Ilongot"}, ["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"}, ["ilo"] = {"Iloko"}, ["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"}, ["ils"] = {"International Sign"}, ["ilu"] = {"Ili'uun"}, ["ilv"] = {"Ilue"}, ["ima"] = {"Mala Malasar"}, ["imi"] = {"Anamgura"}, ["iml"] = {"Miluk"}, ["imn"] = {"Imonda"}, ["imo"] = {"Imbongu"}, ["imr"] = {"Imroing"}, ["ims"] = {"Marsian"}, ["imy"] = {"Milyan"}, ["inb"] = {"Inga"}, ["inc"] = {"Indic languages"}, ["ine"] = {"Indo-European languages"}, ["ing"] = {"Degexit'an"}, ["inh"] = {"Ингуш"}, ["inj"] = {"Jungle Inga"}, ["inl"] = {"Indonesian Sign Language"}, ["inm"] = {"Minaean"}, ["inn"] = {"Isinai"}, ["ino"] = {"Inoke-Yate"}, ["inp"] = {"Iñapari"}, ["ins"] = {"Indian Sign Language"}, ["int"] = {"Intha"}, ["inz"] = {"Ineseño"}, ["ior"] = {"Inor"}, ["iou"] = {"Tuma-Irumu"}, ["iow"] = {"Iowa-Oto"}, ["ipi"] = {"Ipili"}, ["ipo"] = {"Ipiko"}, ["iqu"] = {"Iquito"}, ["iqw"] = {"Ikwo"}, ["ira"] = {"Iranian languages"}, ["ire"] = {"Iresim"}, ["irh"] = {"Irarutu"}, ["iri"] = {"Rigwe", "Irigwe"}, ["irk"] = {"Iraqw"}, ["irn"] = {"Irántxe"}, ["iro"] = {"Iroquoian languages"}, ["irr"] = {"Ir"}, ["iru"] = {"Irula"}, ["irx"] = {"Kamberau"}, ["iry"] = {"Iraya"}, ["isa"] = {"Isabi"}, ["isc"] = {"Isconahua"}, ["isd"] = {"Isnag"}, ["ise"] = {"Italian Sign Language"}, ["isg"] = {"Irish Sign Language"}, ["ish"] = {"Esan"}, ["isi"] = {"Nkem-Nkum"}, ["isk"] = {"Ishkashimi"}, ["ism"] = {"Masimasi"}, ["isn"] = {"Isanzu"}, ["iso"] = {"Isoko"}, ["isr"] = {"Israeli Sign Language"}, ["ist"] = {"Istriot"}, ["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"}, ["itb"] = {"Binongan Itneg"}, ["itc"] = {"Italic languages"}, ["itd"] = {"Southern Tidung"}, ["ite"] = {"Itene"}, ["iti"] = {"Inlaod Itneg"}, ["itk"] = {"Judeo-Italian"}, ["itl"] = {"Itelmen"}, ["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"}, ["ito"] = {"Itonama"}, ["itr"] = {"Iteri"}, ["its"] = {"Isekiri"}, ["itt"] = {"Maeng Itneg"}, ["itv"] = {"Itawit"}, ["itw"] = {"Ito"}, ["itx"] = {"Itik"}, ["ity"] = {"Moyadan Itneg"}, ["itz"] = {"Itzá"}, ["ium"] = {"Iu Mien"}, ["ivb"] = {"Ibatan"}, ["ivv"] = {"Ivatan"}, ["iwk"] = {"I-Wak"}, ["iwm"] = {"Iwam"}, ["iwo"] = {"Iwur"}, ["iws"] = {"Sepik Iwam"}, ["ixc"] = {"Ixcatec"}, ["ixl"] = {"Ixil"}, ["iya"] = {"Iyayu"}, ["iyo"] = {"Mesaka"}, ["iyx"] = {"Yaka (Congo)"}, ["izh"] = {"Ingrian"}, ["izr"] = {"Izere"}, ["izz"] = {"Izii"}, ["jaa"] = {"Jamamadí"}, ["jab"] = {"Hyam"}, ["jac"] = {"Popti'", "Jakalteko"}, ["jad"] = {"Jahanka"}, ["jae"] = {"Yabem"}, ["jaf"] = {"Jara"}, ["jah"] = {"Jah Hut"}, ["jaj"] = {"Zazao"}, ["jak"] = {"Jakun"}, ["jal"] = {"Yalahatan"}, ["jam"] = {"Ямайкын Креол"}, ["jan"] = {"Jandai"}, ["jao"] = {"Yanyuwa"}, ["jaq"] = {"Yaqay"}, ["jas"] = {"New Caledonian Javanese"}, ["jat"] = {"Jakati"}, ["jau"] = {"Yaur"}, ["jax"] = {"Jambi Malay"}, ["jay"] = {"Yan-nhangu", "Nhangu"}, ["jaz"] = {"Jawe"}, ["jbe"] = {"Judeo-Berber"}, ["jbi"] = {"Badjiri"}, ["jbj"] = {"Arandai"}, ["jbk"] = {"Barikewa"}, ["jbm"] = {"Bijim"}, ["jbn"] = {"Nafusi"}, ["jbo"] = {"Lojban"}, ["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"}, ["jbt"] = {"Jabutí"}, ["jbu"] = {"Jukun Takum"}, ["jbw"] = {"Yawijibaya"}, ["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"}, ["jct"] = {"Krymchak"}, ["jda"] = {"Jad"}, ["jdg"] = {"Jadgali"}, ["jdt"] = {"Judeo-Tat"}, ["jeb"] = {"Jebero"}, ["jee"] = {"Jerung"}, ["jeh"] = {"Jeh"}, ["jei"] = {"Yei"}, ["jek"] = {"Jeri Kuo"}, ["jel"] = {"Yelmek"}, ["jen"] = {"Dza"}, ["jer"] = {"Jere"}, ["jet"] = {"Manem"}, ["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"}, ["jgb"] = {"Ngbee"}, ["jge"] = {"Judeo-Georgian"}, ["jgk"] = {"Gwak"}, ["jgo"] = {"Ngomba"}, ["jhi"] = {"Jehai"}, ["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"}, ["jia"] = {"Jina"}, ["jib"] = {"Jibu"}, ["jic"] = {"Tol"}, ["jid"] = {"Bu (Kaduna State)"}, ["jie"] = {"Jilbe"}, ["jig"] = {"Jingulu", "Djingili"}, ["jih"] = {"sTodsde", "Shangzhai"}, ["jii"] = {"Jiiddu"}, ["jil"] = {"Jilim"}, ["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"}, ["jio"] = {"Jiamao"}, ["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"}, ["jit"] = {"Jita"}, ["jiu"] = {"Youle Jinuo"}, ["jiv"] = {"Shuar"}, ["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"}, ["jje"] = {"Jejueo"}, ["jjr"] = {"Bankal"}, ["jka"] = {"Kaera"}, ["jkm"] = {"Mobwa Karen"}, ["jko"] = {"Kubo"}, ["jkp"] = {"Paku Karen"}, ["jkr"] = {"Koro (India)"}, ["jks"] = {"Amami Koniya Sign Language"}, ["jku"] = {"Labir"}, ["jle"] = {"Ngile"}, ["jls"] = {"Jamaican Sign Language"}, ["jma"] = {"Dima"}, ["jmb"] = {"Zumbun"}, ["jmc"] = {"Machame"}, ["jmd"] = {"Yamdena"}, ["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"}, ["jml"] = {"Jumli"}, ["jmn"] = {"Makuri Naga"}, ["jmr"] = {"Kamara"}, ["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"}, ["jmw"] = {"Mouwase"}, ["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"}, ["jna"] = {"Jangshung"}, ["jnd"] = {"Jandavra"}, ["jng"] = {"Yangman"}, ["jni"] = {"Janji"}, ["jnj"] = {"Yemsa"}, ["jnl"] = {"Rawat"}, ["jns"] = {"Jaunsari"}, ["job"] = {"Joba"}, ["jod"] = {"Wojenaka"}, ["jog"] = {"Jogi"}, ["jor"] = {"Jorá"}, ["jos"] = {"Jordanian Sign Language"}, ["jow"] = {"Jowulu"}, ["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"}, ["jpr"] = {"Judeo-Persian"}, ["jpx"] = {"Japanese (family)"}, ["jqr"] = {"Jaqaru"}, ["jra"] = {"Jarai"}, ["jrb"] = {"Judeo-Arabic"}, ["jrr"] = {"Jiru"}, ["jrt"] = {"Jakattoe"}, ["jru"] = {"Japrería"}, ["jsl"] = {"Japanese Sign Language"}, ["jua"] = {"Júma"}, ["jub"] = {"Wannu"}, ["juc"] = {"Jurchen"}, ["jud"] = {"Worodougou"}, ["juh"] = {"Hõne"}, ["jui"] = {"Ngadjuri"}, ["juk"] = {"Wapan"}, ["jul"] = {"Jirel"}, ["jum"] = {"Jumjum"}, ["jun"] = {"Juang"}, ["juo"] = {"Jiba"}, ["jup"] = {"Hupdë"}, ["jur"] = {"Jurúna"}, ["jus"] = {"Jumla Sign Language"}, ["jut"] = {"Jutish"}, ["juu"] = {"Ju"}, ["juw"] = {"Wãpha"}, ["juy"] = {"Juray"}, ["jvd"] = {"Javindo"}, ["jvn"] = {"Caribbean Javanese"}, ["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"}, ["jya"] = {"Jiarong"}, ["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"}, ["jyy"] = {"Jaya"}, ["kaa"] = {"Кара-Калпак", "Каракалпак"}, ["kab"] = {"Kabyle"}, ["kac"] = {"Kachin", "Jingpho"}, ["kad"] = {"Adara"}, ["kae"] = {"Ketangalan"}, ["kaf"] = {"Katso"}, ["kag"] = {"Kajaman"}, ["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"}, ["kai"] = {"Karekare"}, ["kaj"] = {"Jju"}, ["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"}, ["kam"] = {"Kamba (Kenya)"}, ["kao"] = {"Xaasongaxango"}, ["kap"] = {"Bezhta"}, ["kaq"] = {"Capanahua"}, ["kar"] = {"Karen languages"}, ["kav"] = {"Katukína"}, ["kaw"] = {"Кави"}, ["kax"] = {"Kao"}, ["kay"] = {"Kamayurá"}, ["kba"] = {"Kalarko"}, ["kbb"] = {"Kaxuiâna"}, ["kbc"] = {"Kadiwéu"}, ["kbd"] = {"Кабард"}, ["kbe"] = {"Kanju"}, ["kbg"] = {"Khamba"}, ["kbh"] = {"Camsá"}, ["kbi"] = {"Kaptiau"}, ["kbj"] = {"Kari"}, ["kbk"] = {"Grass Koiari"}, ["kbl"] = {"Kanembu"}, ["kbm"] = {"Iwal"}, ["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"}, ["kbo"] = {"Keliko"}, ["kbp"] = {"Kabiyè"}, ["kbq"] = {"Kamano"}, ["kbr"] = {"Kafa"}, ["kbs"] = {"Kande"}, ["kbt"] = {"Abadi"}, ["kbu"] = {"Kabutra"}, ["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"}, ["kbw"] = {"Kaiep"}, ["kbx"] = {"Ap Ma"}, ["kby"] = {"Manga Kanuri"}, ["kbz"] = {"Duhwa"}, ["kca"] = {"Khanty"}, ["kcb"] = {"Kawacha"}, ["kcc"] = {"Lubila"}, ["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"}, ["kce"] = {"Kaivi"}, ["kcf"] = {"Ukaan"}, ["kcg"] = {"Tyap"}, ["kch"] = {"Vono"}, ["kci"] = {"Kamantan"}, ["kcj"] = {"Kobiana"}, ["kck"] = {"Kalanga"}, ["kcl"] = {"Kela (Papua New Guinea)", "Kala"}, ["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"}, ["kcn"] = {"Nubi"}, ["kco"] = {"Kinalakna"}, ["kcp"] = {"Kanga"}, ["kcq"] = {"Kamo"}, ["kcr"] = {"Katla"}, ["kcs"] = {"Koenoem"}, ["kct"] = {"Kaian"}, ["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"}, ["kcv"] = {"Kete"}, ["kcw"] = {"Kabwari"}, ["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"}, ["kcy"] = {"Korandje"}, ["kcz"] = {"Konongo"}, ["kda"] = {"Worimi"}, ["kdc"] = {"Kutu"}, ["kdd"] = {"Yankunytjatjara"}, ["kde"] = {"Makonde"}, ["kdf"] = {"Mamusi"}, ["kdg"] = {"Seba"}, ["kdh"] = {"Tem"}, ["kdi"] = {"Kumam"}, ["kdj"] = {"Karamojong"}, ["kdk"] = {"Numèè", "Kwényi"}, ["kdl"] = {"Tsikimba"}, ["kdm"] = {"Kagoma"}, ["kdn"] = {"Kunda"}, ["kdo"] = {"Kordofanian languages"}, ["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"}, ["kdq"] = {"Koch"}, ["kdr"] = {"Karaim"}, ["kdt"] = {"Kuy"}, ["kdu"] = {"Kadaru"}, ["kdw"] = {"Koneraw"}, ["kdx"] = {"Kam"}, ["kdy"] = {"Keder", "Keijar"}, ["kdz"] = {"Kwaja"}, ["kea"] = {"Kabuverdianu"}, ["keb"] = {"Kélé"}, ["kec"] = {"Keiga"}, ["ked"] = {"Kerewe"}, ["kee"] = {"Eastern Keres"}, ["kef"] = {"Kpessi"}, ["keg"] = {"Tese"}, ["keh"] = {"Keak"}, ["kei"] = {"Kei"}, ["kej"] = {"Kadar"}, ["kek"] = {"Kekchí"}, ["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"}, ["kem"] = {"Kemak"}, ["ken"] = {"Kenyang"}, ["keo"] = {"Kakwa"}, ["kep"] = {"Kaikadi"}, ["keq"] = {"Kamar"}, ["ker"] = {"Kera"}, ["kes"] = {"Kugbo"}, ["ket"] = {"Ket"}, ["keu"] = {"Akebu"}, ["kev"] = {"Kanikkaran"}, ["kew"] = {"West Kewa"}, ["kex"] = {"Kukna"}, ["key"] = {"Kupia"}, ["kez"] = {"Kukele"}, ["kfa"] = {"Kodava"}, ["kfb"] = {"Northwestern Kolami"}, ["kfc"] = {"Konda-Dora"}, ["kfd"] = {"Korra Koraga"}, ["kfe"] = {"Kota (India)"}, ["kff"] = {"Koya"}, ["kfg"] = {"Kudiya"}, ["kfh"] = {"Kurichiya"}, ["kfi"] = {"Kannada Kurumba"}, ["kfj"] = {"Kemiehua"}, ["kfk"] = {"Kinnauri"}, ["kfl"] = {"Kung"}, ["kfm"] = {"Khunsari"}, ["kfn"] = {"Kuk"}, ["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"}, ["kfp"] = {"Korwa"}, ["kfq"] = {"Korku"}, ["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"}, ["kfs"] = {"Bilaspuri"}, ["kft"] = {"Kanjari"}, ["kfu"] = {"Katkari"}, ["kfv"] = {"Kurmukar"}, ["kfw"] = {"Kharam Naga"}, ["kfx"] = {"Kullu Pahari"}, ["kfy"] = {"Kumaoni"}, ["kfz"] = {"Koromfé"}, ["kga"] = {"Koyaga"}, ["kgb"] = {"Kawe"}, ["kge"] = {"Komering"}, ["kgf"] = {"Kube"}, ["kgg"] = {"Kusunda"}, ["kgi"] = {"Selangor Sign Language"}, ["kgj"] = {"Gamale Kham"}, ["kgk"] = {"Kaiwá"}, ["kgl"] = {"Kunggari"}, ["kgm"] = {"Karipúna"}, ["kgn"] = {"Karingani"}, ["kgo"] = {"Krongo"}, ["kgp"] = {"Kaingang"}, ["kgq"] = {"Kamoro"}, ["kgr"] = {"Abun"}, ["kgs"] = {"Kumbainggar"}, ["kgt"] = {"Somyev"}, ["kgu"] = {"Kobol"}, ["kgv"] = {"Karas"}, ["kgw"] = {"Karon Dori"}, ["kgx"] = {"Kamaru"}, ["kgy"] = {"Kyerung"}, ["kha"] = {"Khasi"}, ["khb"] = {"Lü"}, ["khc"] = {"Tukang Besi North"}, ["khd"] = {"Bädi Kanum"}, ["khe"] = {"Korowai"}, ["khf"] = {"Khuen"}, ["khg"] = {"Khams Tibetan"}, ["khh"] = {"Kehu"}, ["khi"] = {"Khoisan languages"}, ["khj"] = {"Kuturmi"}, ["khk"] = {"Halh Mongolian"}, ["khl"] = {"Lusi"}, ["khn"] = {"Khandesi"}, ["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"}, ["khp"] = {"Kapori", "Kapauri"}, ["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"}, ["khr"] = {"Kharia"}, ["khs"] = {"Kasua"}, ["kht"] = {"Khamti"}, ["khu"] = {"Nkhumbi"}, ["khv"] = {"Khvarshi"}, ["khw"] = {"Ховар"}, ["khx"] = {"Kanu"}, ["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"}, ["khz"] = {"Keapara"}, ["kia"] = {"Kim"}, ["kib"] = {"Koalib"}, ["kic"] = {"Kickapoo"}, ["kid"] = {"Koshin"}, ["kie"] = {"Kibet"}, ["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"}, ["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"}, ["kih"] = {"Kilmeri"}, ["kii"] = {"Kitsai"}, ["kij"] = {"Kilivila"}, ["kil"] = {"Kariya"}, ["kim"] = {"Karagas"}, ["kio"] = {"Kiowa"}, ["kip"] = {"Sheshi Kham"}, ["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"}, ["kis"] = {"Kis"}, ["kit"] = {"Agob"}, ["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"}, ["kiv"] = {"Kimbu"}, ["kiw"] = {"Northeast Kiwai"}, ["kix"] = {"Khiamniungan Naga"}, ["kiy"] = {"Kirikiri"}, ["kiz"] = {"Kisi"}, ["kja"] = {"Mlap"}, ["kjb"] = {"Q'anjob'al", "Kanjobal"}, ["kjc"] = {"Coastal Konjo"}, ["kjd"] = {"Southern Kiwai"}, ["kje"] = {"Kisar"}, ["kjg"] = {"Khmu"}, ["kjh"] = {"Khakas"}, ["kji"] = {"Zabana"}, ["kjj"] = {"Khinalugh"}, ["kjk"] = {"Highland Konjo"}, ["kjl"] = {"Western Parbate Kham"}, ["kjm"] = {"Kháng"}, ["kjn"] = {"Kunjen"}, ["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"}, ["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"}, ["kjq"] = {"Western Keres"}, ["kjr"] = {"Kurudu"}, ["kjs"] = {"East Kewa"}, ["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"}, ["kju"] = {"Kashaya"}, ["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"}, ["kjx"] = {"Ramopa"}, ["kjy"] = {"Erave"}, ["kjz"] = {"Bumthangkha"}, ["kka"] = {"Kakanda"}, ["kkb"] = {"Kwerisa"}, ["kkc"] = {"Odoodee"}, ["kkd"] = {"Kinuku"}, ["kke"] = {"Kakabe"}, ["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"}, ["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"}, ["kkh"] = {"Khün"}, ["kki"] = {"Kagulu"}, ["kkj"] = {"Kako"}, ["kkk"] = {"Kokota"}, ["kkl"] = {"Kosarek Yale"}, ["kkm"] = {"Kiong"}, ["kkn"] = {"Kon Keu"}, ["kko"] = {"Karko"}, ["kkp"] = {"Gugubera", "Koko-Bera"}, ["kkq"] = {"Kaeku"}, ["kkr"] = {"Kir-Balar"}, ["kks"] = {"Giiwo"}, ["kkt"] = {"Koi"}, ["kku"] = {"Tumi"}, ["kkv"] = {"Kangean"}, ["kkw"] = {"Teke-Kukuya"}, ["kkx"] = {"Kohin"}, ["kky"] = {"Guugu Yimidhirr", "Guguyimidjir"}, ["kkz"] = {"Kaska"}, ["kla"] = {"Klamath-Modoc"}, ["klb"] = {"Kiliwa"}, ["klc"] = {"Kolbila"}, ["kld"] = {"Gamilaraay"}, ["kle"] = {"Kulung (Nepal)"}, ["klf"] = {"Kendeje"}, ["klg"] = {"Tagakaulo"}, ["klh"] = {"Weliki"}, ["kli"] = {"Kalumpang"}, ["klj"] = {"Khalaj"}, ["klk"] = {"Kono (Nigeria)"}, ["kll"] = {"Kagan Kalagan"}, ["klm"] = {"Migum"}, ["kln"] = {"Kalenjin"}, ["klo"] = {"Kapya"}, ["klp"] = {"Kamasa"}, ["klq"] = {"Rumu"}, ["klr"] = {"Khaling"}, ["kls"] = {"Kalasha"}, ["klt"] = {"Nukna"}, ["klu"] = {"Klao"}, ["klv"] = {"Maskelynes"}, ["klw"] = {"Tado", "Lindu"}, ["klx"] = {"Koluwawa"}, ["kly"] = {"Kalao"}, ["klz"] = {"Kabola"}, ["kma"] = {"Konni"}, ["kmb"] = {"Kimbundu"}, ["kmc"] = {"Southern Dong"}, ["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"}, ["kme"] = {"Bakole"}, ["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"}, ["kmg"] = {"Kâte"}, ["kmh"] = {"Kalam"}, ["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"}, ["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"}, ["kmk"] = {"Limos Kalinga"}, ["kml"] = {"Tanudan Kalinga"}, ["kmm"] = {"Kom (India)"}, ["kmn"] = {"Awtuw"}, ["kmo"] = {"Kwoma"}, ["kmp"] = {"Gimme"}, ["kmq"] = {"Kwama"}, ["kmr"] = {"Northern Kurdish"}, ["kms"] = {"Kamasau"}, ["kmt"] = {"Kemtuik"}, ["kmu"] = {"Kanite"}, ["kmv"] = {"Karipúna Creole French"}, ["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"}, ["kmx"] = {"Waboda"}, ["kmy"] = {"Koma"}, ["kmz"] = {"Khorasani Turkish"}, ["kna"] = {"Dera (Nigeria)"}, ["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"}, ["knc"] = {"Central Kanuri"}, ["knd"] = {"Konda"}, ["kne"] = {"Kankanaey"}, ["knf"] = {"Mankanya"}, ["kng"] = {"Koongo"}, ["kni"] = {"Kanufi"}, ["knj"] = {"Western Kanjobal"}, ["knk"] = {"Kuranko"}, ["knl"] = {"Keninjal"}, ["knm"] = {"Kanamarí"}, ["knn"] = {"Konkani (individual language)"}, ["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"}, ["knp"] = {"Kwanja"}, ["knq"] = {"Kintaq"}, ["knr"] = {"Kaningra"}, ["kns"] = {"Kensiu"}, ["knt"] = {"Panoan Katukína"}, ["knu"] = {"Kono (Guinea)"}, ["knv"] = {"Tabo"}, ["knw"] = {"Kung-Ekoka"}, ["knx"] = {"Kendayan", "Salako"}, ["kny"] = {"Kanyok"}, ["knz"] = {"Kalamsé"}, ["koa"] = {"Konomala"}, ["koc"] = {"Kpati"}, ["kod"] = {"Kodi"}, ["koe"] = {"Kacipo-Bale Suri"}, ["kof"] = {"Kubi"}, ["kog"] = {"Cogui", "Kogi"}, ["koh"] = {"Koyo"}, ["koi"] = {"Komi-Permyak"}, ["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"}, ["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"}, ["koo"] = {"Konzo"}, ["kop"] = {"Waube"}, ["koq"] = {"Kota (Gabon)"}, ["kos"] = {"Kosraean"}, ["kot"] = {"Lagwan"}, ["kou"] = {"Koke"}, ["kov"] = {"Kudu-Camo"}, ["kow"] = {"Kugama"}, ["koy"] = {"Koyukon"}, ["koz"] = {"Korak"}, ["kpa"] = {"Kutto"}, ["kpb"] = {"Mullu Kurumba"}, ["kpc"] = {"Curripaco"}, ["kpd"] = {"Koba"}, ["kpe"] = {"Kpelle"}, ["kpf"] = {"Komba"}, ["kpg"] = {"Kapingamarangi"}, ["kph"] = {"Kplang"}, ["kpi"] = {"Kofei"}, ["kpj"] = {"Karajá"}, ["kpk"] = {"Kpan"}, ["kpl"] = {"Kpala"}, ["kpm"] = {"Koho"}, ["kpn"] = {"Kepkiriwát"}, ["kpo"] = {"Ikposo"}, ["kpq"] = {"Korupun-Sela"}, ["kpr"] = {"Korafe-Yegha"}, ["kps"] = {"Tehit"}, ["kpt"] = {"Karata"}, ["kpu"] = {"Kafoa"}, ["kpv"] = {"Komi-Zyrian"}, ["kpw"] = {"Kobon"}, ["kpx"] = {"Mountain Koiali"}, ["kpy"] = {"Koryak"}, ["kpz"] = {"Kupsabiny"}, ["kqa"] = {"Mum"}, ["kqb"] = {"Kovai"}, ["kqc"] = {"Doromu-Koki"}, ["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"}, ["kqe"] = {"Kalagan"}, ["kqf"] = {"Kakabai"}, ["kqg"] = {"Khe"}, ["kqh"] = {"Kisankasa"}, ["kqi"] = {"Koitabu"}, ["kqj"] = {"Koromira"}, ["kqk"] = {"Kotafon Gbe"}, ["kql"] = {"Kyenele"}, ["kqm"] = {"Khisa"}, ["kqn"] = {"Kaonde"}, ["kqo"] = {"Eastern Krahn"}, ["kqp"] = {"Kimré"}, ["kqq"] = {"Krenak"}, ["kqr"] = {"Kimaragang"}, ["kqs"] = {"Northern Kissi"}, ["kqt"] = {"Klias River Kadazan"}, ["kqu"] = {"Seroa"}, ["kqv"] = {"Okolod"}, ["kqw"] = {"Kandas"}, ["kqx"] = {"Mser"}, ["kqy"] = {"Koorete"}, ["kqz"] = {"Korana"}, ["kra"] = {"Kumhali"}, ["krb"] = {"Karkin"}, ["krc"] = {"Карачай-Балкар"}, ["krd"] = {"Kairui-Midiki"}, ["kre"] = {"Panará"}, ["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"}, ["krh"] = {"Kurama"}, ["kri"] = {"Krio"}, ["krj"] = {"Kinaray-A"}, ["krk"] = {"Kerek"}, ["krl"] = {"Karelian"}, ["krn"] = {"Sapo"}, ["kro"] = {"Kru languages"}, ["krp"] = {"Korop"}, ["krr"] = {"Krung"}, ["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"}, ["krt"] = {"Tumari Kanuri"}, ["kru"] = {"Kurukh"}, ["krv"] = {"Kavet"}, ["krw"] = {"Western Krahn"}, ["krx"] = {"Karon"}, ["kry"] = {"Kryts"}, ["krz"] = {"Sota Kanum"}, ["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"}, ["ksb"] = {"Shambala"}, ["ksc"] = {"Southern Kalinga"}, ["ksd"] = {"Kuanua"}, ["kse"] = {"Kuni"}, ["ksf"] = {"Bafia"}, ["ksg"] = {"Kusaghe"}, ["ksh"] = {"Кёльн"}, ["ksi"] = {"Krisa", "I'saka"}, ["ksj"] = {"Uare"}, ["ksk"] = {"Kansa"}, ["ksl"] = {"Kumalu"}, ["ksm"] = {"Kumba"}, ["ksn"] = {"Kasiguranin"}, ["kso"] = {"Kofa"}, ["ksp"] = {"Kaba"}, ["ksq"] = {"Kwaami"}, ["ksr"] = {"Borong"}, ["kss"] = {"Southern Kisi"}, ["kst"] = {"Winyé"}, ["ksu"] = {"Khamyang"}, ["ksv"] = {"Kusu"}, ["ksw"] = {"S'gaw Karen"}, ["ksx"] = {"Kedang"}, ["ksy"] = {"Kharia Thar"}, ["ksz"] = {"Kodaku"}, ["kta"] = {"Katua"}, ["ktb"] = {"Kambaata"}, ["ktc"] = {"Kholok"}, ["ktd"] = {"Kokata", "Kukatha"}, ["kte"] = {"Nubri"}, ["ktf"] = {"Kwami"}, ["ktg"] = {"Kalkutung"}, ["kth"] = {"Karanga"}, ["kti"] = {"North Muyu"}, ["ktj"] = {"Plapo Krumen"}, ["ktk"] = {"Kaniet"}, ["ktl"] = {"Koroshi"}, ["ktm"] = {"Kurti"}, ["ktn"] = {"Karitiâna"}, ["kto"] = {"Kuot"}, ["ktp"] = {"Kaduo"}, ["ktq"] = {"Katabaga"}, ["kts"] = {"South Muyu"}, ["ktt"] = {"Ketum"}, ["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"}, ["ktv"] = {"Eastern Katu"}, ["ktw"] = {"Kato"}, ["ktx"] = {"Kaxararí"}, ["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"}, ["ktz"] = {"Juǀʼhoan", "Juǀʼhoansi"}, ["kub"] = {"Kutep"}, ["kuc"] = {"Kwinsu"}, ["kud"] = {"'Auhelawa"}, ["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"}, ["kuf"] = {"Western Katu"}, ["kug"] = {"Kupa"}, ["kuh"] = {"Kushi"}, ["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo", "Kalapalo"}, ["kuj"] = {"Kuria"}, ["kuk"] = {"Kepo'"}, ["kul"] = {"Kulere"}, ["kum"] = {"Кумык"}, ["kun"] = {"Kunama"}, ["kuo"] = {"Kumukio"}, ["kup"] = {"Kunimaipa"}, ["kuq"] = {"Karipuna"}, ["kus"] = {"Kusaal"}, ["kut"] = {"Kutenai"}, ["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"}, ["kuv"] = {"Kur"}, ["kuw"] = {"Kpagua"}, ["kux"] = {"Kukatja"}, ["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"}, ["kuz"] = {"Kunza"}, ["kva"] = {"Bagvalal"}, ["kvb"] = {"Kubu"}, ["kvc"] = {"Kove"}, ["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"}, ["kve"] = {"Kalabakan"}, ["kvf"] = {"Kabalai"}, ["kvg"] = {"Kuni-Boazi"}, ["kvh"] = {"Komodo"}, ["kvi"] = {"Kwang"}, ["kvj"] = {"Psikye"}, ["kvk"] = {"Korean Sign Language"}, ["kvl"] = {"Kayaw"}, ["kvm"] = {"Kendem"}, ["kvn"] = {"Border Kuna"}, ["kvo"] = {"Dobel"}, ["kvp"] = {"Kompane"}, ["kvq"] = {"Geba Karen"}, ["kvr"] = {"Kerinci"}, ["kvt"] = {"Lahta Karen", "Lahta"}, ["kvu"] = {"Yinbaw Karen"}, ["kvv"] = {"Kola"}, ["kvw"] = {"Wersing"}, ["kvx"] = {"Parkari Koli"}, ["kvy"] = {"Yintale Karen", "Yintale"}, ["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"}, ["kwa"] = {"Dâw"}, ["kwb"] = {"Kwa"}, ["kwc"] = {"Likwala"}, ["kwd"] = {"Kwaio"}, ["kwe"] = {"Kwerba"}, ["kwf"] = {"Kwara'ae"}, ["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"}, ["kwh"] = {"Kowiai"}, ["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"}, ["kwj"] = {"Kwanga"}, ["kwk"] = {"Kwakiutl"}, ["kwl"] = {"Kofyar"}, ["kwm"] = {"Kwambi"}, ["kwn"] = {"Квангали"}, ["kwo"] = {"Kwomtari"}, ["kwp"] = {"Kodia"}, ["kwr"] = {"Kwer"}, ["kws"] = {"Kwese"}, ["kwt"] = {"Kwesten"}, ["kwu"] = {"Kwakum"}, ["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"}, ["kww"] = {"Kwinti"}, ["kwx"] = {"Khirwar"}, ["kwy"] = {"San Salvador Kongo"}, ["kwz"] = {"Kwadi"}, ["kxa"] = {"Kairiru"}, ["kxb"] = {"Krobu"}, ["kxc"] = {"Konso", "Khonso"}, ["kxd"] = {"Brunei"}, ["kxf"] = {"Manumanaw Karen", "Manumanaw"}, ["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"}, ["kxi"] = {"Keningau Murut"}, ["kxj"] = {"Kulfa"}, ["kxk"] = {"Zayein Karen"}, ["kxm"] = {"Northern Khmer"}, ["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"}, ["kxo"] = {"Kanoé"}, ["kxp"] = {"Wadiyara Koli"}, ["kxq"] = {"Smärky Kanum"}, ["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"}, ["kxs"] = {"Kangjia"}, ["kxt"] = {"Koiwat"}, ["kxv"] = {"Kuvi"}, ["kxw"] = {"Konai"}, ["kxx"] = {"Likuba"}, ["kxy"] = {"Kayong"}, ["kxz"] = {"Kerewo"}, ["kya"] = {"Kwaya"}, ["kyb"] = {"Butbut Kalinga"}, ["kyc"] = {"Kyaka"}, ["kyd"] = {"Karey"}, ["kye"] = {"Krache"}, ["kyf"] = {"Kouya"}, ["kyg"] = {"Keyagana"}, ["kyh"] = {"Karok"}, ["kyi"] = {"Kiput"}, ["kyj"] = {"Karao"}, ["kyk"] = {"Kamayo"}, ["kyl"] = {"Kalapuya"}, ["kym"] = {"Kpatili"}, ["kyn"] = {"Northern Binukidnon"}, ["kyo"] = {"Kelon"}, ["kyp"] = {"Kang"}, ["kyq"] = {"Kenga"}, ["kyr"] = {"Kuruáya"}, ["kys"] = {"Baram Kayan"}, ["kyt"] = {"Kayagar"}, ["kyu"] = {"Western Kayah"}, ["kyv"] = {"Kayort"}, ["kyw"] = {"Kudmali"}, ["kyx"] = {"Rapoisi"}, ["kyy"] = {"Kambaira"}, ["kyz"] = {"Kayabí"}, ["kza"] = {"Western Karaboro"}, ["kzb"] = {"Kaibobo"}, ["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"}, ["kzd"] = {"Kadai"}, ["kze"] = {"Kosena"}, ["kzf"] = {"Da'a Kaili"}, ["kzg"] = {"Kikai"}, ["kzi"] = {"Kelabit"}, ["kzk"] = {"Kazukuru"}, ["kzl"] = {"Kayeli"}, ["kzm"] = {"Kais"}, ["kzn"] = {"Kokola"}, ["kzo"] = {"Kaningi"}, ["kzp"] = {"Kaidipang"}, ["kzq"] = {"Kaike"}, ["kzr"] = {"Karang"}, ["kzs"] = {"Sugut Dusun"}, ["kzu"] = {"Kayupulau"}, ["kzv"] = {"Komyandaret"}, ["kzw"] = {"Karirí-Xocó"}, ["kzx"] = {"Kamarian"}, ["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"}, ["kzz"] = {"Kalabra"}, ["laa"] = {"Southern Subanen"}, ["lab"] = {"Linear A"}, ["lac"] = {"Lacandon"}, ["lad"] = {"Ladino"}, ["lae"] = {"Pattani"}, ["laf"] = {"Lafofa"}, ["lag"] = {"Langi"}, ["lah"] = {"Lahnda"}, ["lai"] = {"Lambya"}, ["laj"] = {"Lango (Uganda)"}, ["lak"] = {"Laka (Nigeria)"}, ["lal"] = {"Lalia"}, ["lam"] = {"Lamba"}, ["lan"] = {"Laru"}, ["lap"] = {"Laka (Chad)"}, ["laq"] = {"Qabiao"}, ["lar"] = {"Larteh"}, ["las"] = {"Lama (Togo)"}, ["lau"] = {"Laba"}, ["law"] = {"Lauje"}, ["lax"] = {"Tiwa"}, ["lay"] = {"Lama Bai"}, ["laz"] = {"Aribwatsa"}, ["lbb"] = {"Label"}, ["lbc"] = {"Lakkia"}, ["lbe"] = {"Лак"}, ["lbf"] = {"Tinani"}, ["lbg"] = {"Laopang"}, ["lbi"] = {"La'bi"}, ["lbj"] = {"Ladakhi"}, ["lbk"] = {"Central Bontok"}, ["lbl"] = {"Libon Bikol"}, ["lbm"] = {"Lodhi"}, ["lbn"] = {"Rmeet"}, ["lbo"] = {"Laven"}, ["lbq"] = {"Wampar"}, ["lbr"] = {"Lohorung"}, ["lbs"] = {"Libyan Sign Language"}, ["lbt"] = {"Lachi"}, ["lbu"] = {"Labu"}, ["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"}, ["lbw"] = {"Tolaki"}, ["lbx"] = {"Lawangan"}, ["lby"] = {"Lamalama", "Lamu-Lamu"}, ["lbz"] = {"Lardil"}, ["lcc"] = {"Legenyem"}, ["lcd"] = {"Lola"}, ["lce"] = {"Loncong", "Sekak"}, ["lcf"] = {"Lubu"}, ["lch"] = {"Luchazi"}, ["lcl"] = {"Lisela"}, ["lcm"] = {"Tungag"}, ["lcp"] = {"Western Lawa"}, ["lcq"] = {"Luhu"}, ["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"}, ["lda"] = {"Kla-Dan"}, ["ldb"] = {"Dũya"}, ["ldd"] = {"Luri"}, ["ldg"] = {"Lenyima"}, ["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"}, ["ldi"] = {"Laari"}, ["ldj"] = {"Lemoro"}, ["ldk"] = {"Leelau"}, ["ldl"] = {"Kaan"}, ["ldm"] = {"Landoma"}, ["ldn"] = {"Láadan"}, ["ldo"] = {"Loo"}, ["ldp"] = {"Tso"}, ["ldq"] = {"Lufu"}, ["lea"] = {"Lega-Shabunda"}, ["leb"] = {"Lala-Bisa"}, ["lec"] = {"Leco"}, ["led"] = {"Lendu"}, ["lee"] = {"Lyélé"}, ["lef"] = {"Lelemi"}, ["leh"] = {"Lenje"}, ["lei"] = {"Lemio"}, ["lej"] = {"Lengola"}, ["lek"] = {"Leipon"}, ["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"}, ["lem"] = {"Nomaande"}, ["len"] = {"Lenca"}, ["leo"] = {"Leti (Cameroon)"}, ["lep"] = {"Lepcha"}, ["leq"] = {"Lembena"}, ["ler"] = {"Lenkau"}, ["les"] = {"Lese"}, ["let"] = {"Lesing-Gelimi", "Amio-Gelimi"}, ["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"}, ["lev"] = {"Lamma"}, ["lew"] = {"Ledo Kaili"}, ["lex"] = {"Luang"}, ["ley"] = {"Lemolang"}, ["lez"] = {"Лезги"}, ["lfa"] = {"Lefa"}, ["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"}, ["lga"] = {"Lungga"}, ["lgb"] = {"Laghu"}, ["lgg"] = {"Lugbara"}, ["lgh"] = {"Laghuu"}, ["lgi"] = {"Lengilu"}, ["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"}, ["lgl"] = {"Wala"}, ["lgm"] = {"Lega-Mwenga"}, ["lgn"] = {"T'apo", "Opuuo"}, ["lgq"] = {"Logba"}, ["lgr"] = {"Lengo"}, ["lgt"] = {"Pahi"}, ["lgu"] = {"Longgu"}, ["lgz"] = {"Ligenza"}, ["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"}, ["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"}, ["lhi"] = {"Lahu Shi"}, ["lhl"] = {"Lahul Lohar"}, ["lhm"] = {"Lhomi"}, ["lhn"] = {"Lahanan"}, ["lhp"] = {"Lhokpu"}, ["lhs"] = {"Mlahsö"}, ["lht"] = {"Lo-Toga"}, ["lhu"] = {"Lahu"}, ["lia"] = {"West-Central Limba"}, ["lib"] = {"Likum"}, ["lic"] = {"Hlai"}, ["lid"] = {"Nyindrou"}, ["lie"] = {"Likila"}, ["lif"] = {"Limbu"}, ["lig"] = {"Ligbi"}, ["lih"] = {"Lihir"}, ["lij"] = {"Лигур"}, ["lik"] = {"Lika"}, ["lil"] = {"Lillooet"}, ["lio"] = {"Liki"}, ["lip"] = {"Sekpele"}, ["liq"] = {"Libido"}, ["lir"] = {"Liberian English"}, ["lis"] = {"Lisu"}, ["liu"] = {"Logorik"}, ["liv"] = {"Liv"}, ["liw"] = {"Col"}, ["lix"] = {"Liabuku"}, ["liy"] = {"Banda-Bambari"}, ["liz"] = {"Libinza"}, ["lja"] = {"Golpa"}, ["lje"] = {"Rampi"}, ["lji"] = {"Laiyolo"}, ["ljl"] = {"Li'o"}, ["ljp"] = {"Lampung Api"}, ["ljw"] = {"Yirandali"}, ["ljx"] = {"Yuru"}, ["lka"] = {"Lakalei"}, ["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"}, ["lkc"] = {"Kucong"}, ["lkd"] = {"Lakondê"}, ["lke"] = {"Kenyi"}, ["lkh"] = {"Lakha"}, ["lki"] = {"Laki"}, ["lkj"] = {"Remun"}, ["lkl"] = {"Laeko-Libuat"}, ["lkm"] = {"Kalaamaya"}, ["lkn"] = {"Lakon", "Vure"}, ["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"}, ["lkr"] = {"Päri"}, ["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"}, ["lkt"] = {"Lakota"}, ["lku"] = {"Kungkari"}, ["lky"] = {"Lokoya"}, ["lla"] = {"Lala-Roba"}, ["llb"] = {"Lolo"}, ["llc"] = {"Lele (Guinea)"}, ["lld"] = {"Ladin"}, ["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"}, ["llf"] = {"Hermit"}, ["llg"] = {"Lole"}, ["llh"] = {"Lamu"}, ["lli"] = {"Teke-Laali"}, ["llj"] = {"Ladji Ladji"}, ["llk"] = {"Lelak"}, ["lll"] = {"Lilau"}, ["llm"] = {"Lasalimu"}, ["lln"] = {"Lele (Chad)"}, ["llp"] = {"North Efate"}, ["llq"] = {"Lolak"}, ["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"}, ["llu"] = {"Lau"}, ["llx"] = {"Lauan"}, ["lma"] = {"East Limba"}, ["lmb"] = {"Merei"}, ["lmc"] = {"Limilngan"}, ["lmd"] = {"Lumun"}, ["lme"] = {"Pévé"}, ["lmf"] = {"South Lembata"}, ["lmg"] = {"Lamogai"}, ["lmh"] = {"Lambichhong"}, ["lmi"] = {"Lombi"}, ["lmj"] = {"West Lembata"}, ["lmk"] = {"Lamkang"}, ["lml"] = {"Hano"}, ["lmn"] = {"Lambadi"}, ["lmo"] = {"Ломбард"}, ["lmp"] = {"Limbum"}, ["lmq"] = {"Lamatuka"}, ["lmr"] = {"Lamalera"}, ["lmu"] = {"Lamenu"}, ["lmv"] = {"Lomaiviti"}, ["lmw"] = {"Lake Miwok"}, ["lmx"] = {"Laimbue"}, ["lmy"] = {"Lamboya"}, ["lna"] = {"Langbashe"}, ["lnb"] = {"Mbalanhu"}, ["lnd"] = {"Lundayeh", "Lun Bawang"}, ["lng"] = {"Langobardic"}, ["lnh"] = {"Lanoh"}, ["lni"] = {"Daantanai'"}, ["lnj"] = {"Leningitij"}, ["lnl"] = {"South Central Banda"}, ["lnm"] = {"Langam"}, ["lnn"] = {"Lorediakarkar"}, ["lno"] = {"Lango (South Sudan)"}, ["lns"] = {"Lamnso'"}, ["lnu"] = {"Longuda"}, ["lnw"] = {"Lanima"}, ["lnz"] = {"Lonzo"}, ["loa"] = {"Loloda"}, ["lob"] = {"Lobi"}, ["loc"] = {"Inonhan"}, ["loe"] = {"Saluan"}, ["lof"] = {"Logol"}, ["log"] = {"Logo"}, ["loh"] = {"Narim"}, ["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"}, ["loj"] = {"Lou"}, ["lok"] = {"Loko"}, ["lol"] = {"Mongo"}, ["lom"] = {"Loma (Liberia)"}, ["lon"] = {"Malawi Lomwe"}, ["loo"] = {"Lombo"}, ["lop"] = {"Lopa"}, ["loq"] = {"Lobala"}, ["lor"] = {"Téén"}, ["los"] = {"Loniu"}, ["lot"] = {"Otuho"}, ["lou"] = {"Louisiana Creole"}, ["lov"] = {"Lopi"}, ["low"] = {"Tampias Lobu"}, ["lox"] = {"Loun"}, ["loy"] = {"Loke"}, ["loz"] = {"Лози"}, ["lpa"] = {"Lelepa"}, ["lpe"] = {"Lepki"}, ["lpn"] = {"Long Phuri Naga"}, ["lpo"] = {"Lipo"}, ["lpx"] = {"Lopit"}, ["lra"] = {"Rara Bakati'"}, ["lrc"] = {"Northern Luri"}, ["lre"] = {"Laurentian"}, ["lrg"] = {"Laragia"}, ["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"}, ["lrk"] = {"Loarki"}, ["lrl"] = {"Lari"}, ["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"}, ["lrn"] = {"Lorang"}, ["lro"] = {"Laro"}, ["lrr"] = {"Southern Yamphu"}, ["lrt"] = {"Larantuka Malay"}, ["lrv"] = {"Larevat"}, ["lrz"] = {"Lemerig"}, ["lsa"] = {"Lasgerdi"}, ["lsb"] = {"Burundian Sign Language", "Langue des Signes Burundaise"}, ["lsd"] = {"Lishana Deni"}, ["lse"] = {"Lusengo"}, ["lsh"] = {"Lish"}, ["lsi"] = {"Lashi"}, ["lsl"] = {"Latvian Sign Language"}, ["lsm"] = {"Saamia", "Olusamia"}, ["lsn"] = {"Tibetan Sign Language"}, ["lso"] = {"Laos Sign Language"}, ["lsp"] = {"Panamanian Sign Language", "Lengua de Señas Panameñas"}, ["lsr"] = {"Aruop"}, ["lss"] = {"Lasi"}, ["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"}, ["lsv"] = {"Sivia Sign Language"}, ["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"}, ["ltc"] = {"Late Middle Chinese"}, ["ltg"] = {"Латгал"}, ["lth"] = {"Thur"}, ["lti"] = {"Leti (Indonesia)"}, ["ltn"] = {"Latundê"}, ["lto"] = {"Tsotso", "Olutsotso"}, ["lts"] = {"Tachoni", "Lutachoni"}, ["ltu"] = {"Latu"}, ["lua"] = {"Luba-Lulua"}, ["luc"] = {"Aringa"}, ["lud"] = {"Ludian"}, ["lue"] = {"Luvale"}, ["luf"] = {"Laua"}, ["lui"] = {"Luiseno"}, ["luj"] = {"Luna"}, ["luk"] = {"Lunanakha"}, ["lul"] = {"Olu'bo"}, ["lum"] = {"Luimbi"}, ["lun"] = {"Lunda"}, ["luo"] = {"Luo (Kenya and Tanzania)", "Dholuo"}, ["lup"] = {"Lumbu"}, ["luq"] = {"Lucumi"}, ["lur"] = {"Laura"}, ["lus"] = {"Lushai"}, ["lut"] = {"Лушуцид"}, ["luu"] = {"Lumba-Yakkha"}, ["luv"] = {"Luwati"}, ["luw"] = {"Luo (Cameroon)"}, ["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"}, ["luz"] = {"Southern Luri"}, ["lva"] = {"Maku'a"}, ["lvi"] = {"Lavi"}, ["lvk"] = {"Lavukaleve"}, ["lvs"] = {"Standard Latvian"}, ["lvu"] = {"Levuka"}, ["lwa"] = {"Lwalu"}, ["lwe"] = {"Lewo Eleng"}, ["lwg"] = {"Wanga", "Oluwanga"}, ["lwh"] = {"White Lachi"}, ["lwl"] = {"Eastern Lawa"}, ["lwm"] = {"Laomian"}, ["lwo"] = {"Luwo"}, ["lws"] = {"Malawian Sign Language"}, ["lwt"] = {"Lewotobi"}, ["lwu"] = {"Lawu"}, ["lww"] = {"Lewo"}, ["lxm"] = {"Lakurumau"}, ["lya"] = {"Layakha"}, ["lyg"] = {"Lyngngam"}, ["lyn"] = {"Luyana"}, ["lzh"] = {"Literary Chinese"}, ["lzl"] = {"Litzlitz"}, ["lzn"] = {"Leinong Naga"}, ["lzz"] = {"Laz"}, ["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"}, ["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"}, ["mad"] = {"Madurese"}, ["mae"] = {"Bo-Rukul"}, ["maf"] = {"Mafa"}, ["mag"] = {"Magahi"}, ["mai"] = {"Maithili"}, ["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"}, ["mak"] = {"Makasar"}, ["mam"] = {"Mam"}, ["man"] = {"Mandingo", "Manding"}, ["map"] = {"Austronesian languages"}, ["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"}, ["mas"] = {"Masai"}, ["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"}, ["mau"] = {"Huautla Mazatec"}, ["mav"] = {"Sateré-Mawé"}, ["maw"] = {"Mampruli"}, ["max"] = {"North Moluccan Malay"}, ["maz"] = {"Central Mazahua"}, ["mba"] = {"Higaonon"}, ["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"}, ["mbc"] = {"Macushi"}, ["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"}, ["mbe"] = {"Molale"}, ["mbf"] = {"Baba Malay"}, ["mbh"] = {"Mangseng"}, ["mbi"] = {"Ilianen Manobo"}, ["mbj"] = {"Nadëb"}, ["mbk"] = {"Malol"}, ["mbl"] = {"Maxakalí"}, ["mbm"] = {"Ombamba"}, ["mbn"] = {"Macaguán"}, ["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"}, ["mbp"] = {"Malayo"}, ["mbq"] = {"Maisin"}, ["mbr"] = {"Nukak Makú"}, ["mbs"] = {"Sarangani Manobo"}, ["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"}, ["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"}, ["mbv"] = {"Mbulungish"}, ["mbw"] = {"Maring"}, ["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"}, ["mby"] = {"Memoni"}, ["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"}, ["mca"] = {"Maca"}, ["mcb"] = {"Machiguenga"}, ["mcc"] = {"Bitur"}, ["mcd"] = {"Sharanahua"}, ["mce"] = {"Itundujia Mixtec"}, ["mcf"] = {"Matsés"}, ["mcg"] = {"Mapoyo"}, ["mch"] = {"Maquiritari"}, ["mci"] = {"Mese"}, ["mcj"] = {"Mvanip"}, ["mck"] = {"Mbunda"}, ["mcl"] = {"Macaguaje"}, ["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"}, ["mcn"] = {"Masana"}, ["mco"] = {"Coatlán Mixe"}, ["mcp"] = {"Makaa"}, ["mcq"] = {"Ese"}, ["mcr"] = {"Menya"}, ["mcs"] = {"Mambai"}, ["mct"] = {"Mengisa"}, ["mcu"] = {"Cameroon Mambila"}, ["mcv"] = {"Minanibai"}, ["mcw"] = {"Mawa (Chad)"}, ["mcx"] = {"Mpiemo"}, ["mcy"] = {"South Watut"}, ["mcz"] = {"Mawan"}, ["mda"] = {"Mada (Nigeria)"}, ["mdb"] = {"Morigi"}, ["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"}, ["mdd"] = {"Mbum"}, ["mde"] = {"Maba (Chad)"}, ["mdf"] = {"Moksha"}, ["mdg"] = {"Massalat"}, ["mdh"] = {"Maguindanaon"}, ["mdi"] = {"Mamvu"}, ["mdj"] = {"Mangbetu"}, ["mdk"] = {"Mangbutu"}, ["mdl"] = {"Maltese Sign Language"}, ["mdm"] = {"Mayogo"}, ["mdn"] = {"Mbati"}, ["mdp"] = {"Mbala"}, ["mdq"] = {"Mbole"}, ["mdr"] = {"Mandar"}, ["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"}, ["mdt"] = {"Mbere"}, ["mdu"] = {"Mboko"}, ["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"}, ["mdw"] = {"Mbosi"}, ["mdx"] = {"Dizin"}, ["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"}, ["mdz"] = {"Suruí Do Pará"}, ["mea"] = {"Menka"}, ["meb"] = {"Ikobi"}, ["mec"] = {"Marra"}, ["med"] = {"Melpa"}, ["mee"] = {"Mengen"}, ["mef"] = {"Megam"}, ["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"}, ["mei"] = {"Midob"}, ["mej"] = {"Meyah"}, ["mek"] = {"Mekeo"}, ["mel"] = {"Central Melanau"}, ["mem"] = {"Mangala"}, ["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"}, ["meo"] = {"Kedah Malay"}, ["mep"] = {"Miriwoong"}, ["meq"] = {"Merey"}, ["mer"] = {"Meru"}, ["mes"] = {"Masmaje"}, ["met"] = {"Mato"}, ["meu"] = {"Motu"}, ["mev"] = {"Mano"}, ["mew"] = {"Maaka"}, ["mey"] = {"Хассания"}, ["mez"] = {"Menominee"}, ["mfa"] = {"Pattani Malay"}, ["mfb"] = {"Bangka"}, ["mfc"] = {"Mba"}, ["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"}, ["mfe"] = {"Маврикийн Креол"}, ["mff"] = {"Naki"}, ["mfg"] = {"Mogofin"}, ["mfh"] = {"Matal"}, ["mfi"] = {"Wandala"}, ["mfj"] = {"Mefele"}, ["mfk"] = {"North Mofu"}, ["mfl"] = {"Putai"}, ["mfm"] = {"Marghi South"}, ["mfn"] = {"Cross River Mbembe"}, ["mfo"] = {"Mbe"}, ["mfp"] = {"Makassar Malay"}, ["mfq"] = {"Moba"}, ["mfr"] = {"Marrithiyel"}, ["mfs"] = {"Mexican Sign Language"}, ["mft"] = {"Mokerang"}, ["mfu"] = {"Mbwela"}, ["mfv"] = {"Mandjak"}, ["mfw"] = {"Mulaha"}, ["mfx"] = {"Melo"}, ["mfy"] = {"Mayo"}, ["mfz"] = {"Mabaan"}, ["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"}, ["mgb"] = {"Mararit"}, ["mgc"] = {"Morokodo"}, ["mgd"] = {"Moru"}, ["mge"] = {"Mango"}, ["mgf"] = {"Maklew"}, ["mgg"] = {"Mpumpong"}, ["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"}, ["mgi"] = {"Lijili"}, ["mgj"] = {"Abureni"}, ["mgk"] = {"Mawes"}, ["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"}, ["mgm"] = {"Mambae"}, ["mgn"] = {"Mbangi"}, ["mgo"] = {"Meta'"}, ["mgp"] = {"Eastern Magar"}, ["mgq"] = {"Malila"}, ["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"}, ["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"}, ["mgt"] = {"Mongol"}, ["mgu"] = {"Mailu"}, ["mgv"] = {"Matengo"}, ["mgw"] = {"Matumbi"}, ["mgy"] = {"Mbunga"}, ["mgz"] = {"Mbugwe"}, ["mha"] = {"Manda (India)"}, ["mhb"] = {"Mahongwe"}, ["mhc"] = {"Mocho"}, ["mhd"] = {"Mbugu"}, ["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"}, ["mhf"] = {"Mamaa"}, ["mhg"] = {"Margu"}, ["mhi"] = {"Ma'di"}, ["mhj"] = {"Mogholi"}, ["mhk"] = {"Mungaka"}, ["mhl"] = {"Mauwake"}, ["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"}, ["mhn"] = {"Mócheno"}, ["mho"] = {"Mashi (Zambia)"}, ["mhp"] = {"Balinese Malay"}, ["mhq"] = {"Mandan"}, ["mhr"] = {"Eastern Mari"}, ["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"}, ["mht"] = {"Mandahuaca"}, ["mhu"] = {"Digaro-Mishmi", "Darang Deng"}, ["mhw"] = {"Mbukushu"}, ["mhx"] = {"Maru", "Lhaovo"}, ["mhy"] = {"Ma'anyan"}, ["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"}, ["mia"] = {"Майами"}, ["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"}, ["mic"] = {"Mi'kmaq", "Micmac"}, ["mid"] = {"Mandaic"}, ["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"}, ["mif"] = {"Mofu-Gudur"}, ["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"}, ["mih"] = {"Chayuco Mixtec"}, ["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"}, ["mij"] = {"Abar", "Mungbam"}, ["mik"] = {"Mikasuki"}, ["mil"] = {"Peñoles Mixtec"}, ["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"}, ["min"] = {"Minangkabau"}, ["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"}, ["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"}, ["miq"] = {"Mískito"}, ["mir"] = {"Isthmus Mixe"}, ["mis"] = {"Кодлогдоогүй хэлнүүд"}, ["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"}, ["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"}, ["miw"] = {"Akoye"}, ["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"}, ["miy"] = {"Ayutla Mixtec"}, ["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"}, ["mjb"] = {"Makalero"}, ["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"}, ["mjd"] = {"Northwest Maidu"}, ["mje"] = {"Muskum"}, ["mjg"] = {"Tu"}, ["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"}, ["mji"] = {"Kim Mun"}, ["mjj"] = {"Mawak"}, ["mjk"] = {"Matukar"}, ["mjl"] = {"Mandeali"}, ["mjm"] = {"Medebur"}, ["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"}, ["mjo"] = {"Malankuravan"}, ["mjp"] = {"Malapandaram"}, ["mjq"] = {"Malaryan"}, ["mjr"] = {"Malavedan"}, ["mjs"] = {"Miship"}, ["mjt"] = {"Sauria Paharia"}, ["mju"] = {"Manna-Dora"}, ["mjv"] = {"Mannan"}, ["mjw"] = {"Karbi"}, ["mjx"] = {"Mahali"}, ["mjy"] = {"Mahican"}, ["mjz"] = {"Majhi"}, ["mka"] = {"Mbre"}, ["mkb"] = {"Mal Paharia"}, ["mkc"] = {"Siliput"}, ["mke"] = {"Mawchi"}, ["mkf"] = {"Miya"}, ["mkg"] = {"Mak (China)"}, ["mkh"] = {"Mon-Khmer languages"}, ["mki"] = {"Dhatki"}, ["mkj"] = {"Mokilese"}, ["mkk"] = {"Byep"}, ["mkl"] = {"Mokole"}, ["mkm"] = {"Moklen"}, ["mkn"] = {"Kupang Malay"}, ["mko"] = {"Mingang Doso"}, ["mkp"] = {"Moikodi"}, ["mkq"] = {"Bay Miwok"}, ["mkr"] = {"Malas"}, ["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"}, ["mkt"] = {"Vamale"}, ["mku"] = {"Konyanka Maninka"}, ["mkv"] = {"Mafea"}, ["mkw"] = {"Китуба (Конго)"}, ["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"}, ["mky"] = {"East Makian"}, ["mkz"] = {"Makasae"}, ["mla"] = {"Malo"}, ["mlb"] = {"Mbule"}, ["mlc"] = {"Cao Lan"}, ["mle"] = {"Manambu"}, ["mlf"] = {"Mal"}, ["mlh"] = {"Mape"}, ["mli"] = {"Malimpung"}, ["mlj"] = {"Miltu"}, ["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"}, ["mll"] = {"Malua Bay"}, ["mlm"] = {"Mulam"}, ["mln"] = {"Malango"}, ["mlo"] = {"Mlomp"}, ["mlp"] = {"Bargam"}, ["mlq"] = {"Western Maninkakan"}, ["mlr"] = {"Vame"}, ["mls"] = {"Masalit"}, ["mlu"] = {"To'abaita"}, ["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"}, ["mlw"] = {"Moloko"}, ["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"}, ["mlz"] = {"Malaynon"}, ["mma"] = {"Mama"}, ["mmb"] = {"Momina"}, ["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"}, ["mmd"] = {"Maonan"}, ["mme"] = {"Mae"}, ["mmf"] = {"Mundat"}, ["mmg"] = {"North Ambrym"}, ["mmh"] = {"Mehináku"}, ["mmi"] = {"Musar"}, ["mmj"] = {"Majhwar"}, ["mmk"] = {"Mukha-Dora"}, ["mml"] = {"Man Met"}, ["mmm"] = {"Maii"}, ["mmn"] = {"Mamanwa"}, ["mmo"] = {"Mangga Buang"}, ["mmp"] = {"Siawi"}, ["mmq"] = {"Musak"}, ["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"}, ["mmt"] = {"Malalamai"}, ["mmu"] = {"Mmaala"}, ["mmv"] = {"Miriti"}, ["mmw"] = {"Emae"}, ["mmx"] = {"Madak"}, ["mmy"] = {"Migaama"}, ["mmz"] = {"Mabaale"}, ["mna"] = {"Mbula"}, ["mnb"] = {"Muna"}, ["mnc"] = {"Манж"}, ["mnd"] = {"Mondé"}, ["mne"] = {"Naba"}, ["mnf"] = {"Mundani"}, ["mng"] = {"Eastern Mnong"}, ["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"}, ["mni"] = {"Манипури"}, ["mnj"] = {"Munji"}, ["mnk"] = {"Мандинка"}, ["mnl"] = {"Tiale"}, ["mnm"] = {"Mapena"}, ["mnn"] = {"Southern Mnong"}, ["mno"] = {"Manobo languages"}, ["mnp"] = {"Min Bei Chinese"}, ["mnq"] = {"Minriq"}, ["mnr"] = {"Mono (USA)"}, ["mns"] = {"Mansi"}, ["mnu"] = {"Mer"}, ["mnv"] = {"Rennell-Bellona"}, ["mnw"] = {"Mon"}, ["mnx"] = {"Manikion"}, ["mny"] = {"Manyawa"}, ["mnz"] = {"Moni"}, ["moa"] = {"Mwan"}, ["moc"] = {"Mocoví"}, ["mod"] = {"Mobilian"}, ["moe"] = {"Innu", "Montagnais"}, ["mog"] = {"Mongondow"}, ["moh"] = {"Mohawk"}, ["moi"] = {"Mboi"}, ["moj"] = {"Monzombo"}, ["mok"] = {"Morori"}, ["mom"] = {"Mangue"}, ["moo"] = {"Monom"}, ["mop"] = {"Mopán Maya"}, ["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"}, ["mor"] = {"Moro"}, ["mos"] = {"Мооре"}, ["mot"] = {"Barí"}, ["mou"] = {"Mogum"}, ["mov"] = {"Mohave"}, ["mow"] = {"Moi (Congo)"}, ["mox"] = {"Molima"}, ["moy"] = {"Shekkacho"}, ["moz"] = {"Mukulu", "Gergiko"}, ["mpa"] = {"Mpoto"}, ["mpb"] = {"Malak Malak", "Mullukmulluk"}, ["mpc"] = {"Mangarrayi"}, ["mpd"] = {"Machinere"}, ["mpe"] = {"Majang"}, ["mpg"] = {"Marba"}, ["mph"] = {"Maung"}, ["mpi"] = {"Mpade"}, ["mpj"] = {"Martu Wangka", "Wangkajunga"}, ["mpk"] = {"Mbara (Chad)"}, ["mpl"] = {"Middle Watut"}, ["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"}, ["mpn"] = {"Mindiri"}, ["mpo"] = {"Miu"}, ["mpp"] = {"Migabac"}, ["mpq"] = {"Matís"}, ["mpr"] = {"Vangunu"}, ["mps"] = {"Dadibi"}, ["mpt"] = {"Mian"}, ["mpu"] = {"Makuráp"}, ["mpv"] = {"Mungkip"}, ["mpw"] = {"Mapidian"}, ["mpx"] = {"Misima-Panaeati"}, ["mpy"] = {"Mapia"}, ["mpz"] = {"Mpi"}, ["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"}, ["mqb"] = {"Mbuko"}, ["mqc"] = {"Mangole"}, ["mqe"] = {"Matepi"}, ["mqf"] = {"Momuna"}, ["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"}, ["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"}, ["mqi"] = {"Mariri"}, ["mqj"] = {"Mamasa"}, ["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"}, ["mql"] = {"Mbelime"}, ["mqm"] = {"South Marquesan"}, ["mqn"] = {"Moronene"}, ["mqo"] = {"Modole"}, ["mqp"] = {"Manipa"}, ["mqq"] = {"Minokok"}, ["mqr"] = {"Mander"}, ["mqs"] = {"West Makian"}, ["mqt"] = {"Mok"}, ["mqu"] = {"Mandari"}, ["mqv"] = {"Mosimo"}, ["mqw"] = {"Murupi"}, ["mqx"] = {"Mamuju"}, ["mqy"] = {"Manggarai"}, ["mqz"] = {"Pano"}, ["mra"] = {"Mlabri"}, ["mrb"] = {"Marino"}, ["mrc"] = {"Maricopa"}, ["mrd"] = {"Western Magar"}, ["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"}, ["mrf"] = {"Elseng"}, ["mrg"] = {"Mising"}, ["mrh"] = {"Mara Chin"}, ["mrj"] = {"Western Mari"}, ["mrk"] = {"Hmwaveke"}, ["mrl"] = {"Mortlockese"}, ["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"}, ["mrn"] = {"Cheke Holo"}, ["mro"] = {"Mru"}, ["mrp"] = {"Morouas"}, ["mrq"] = {"North Marquesan"}, ["mrr"] = {"Maria (India)"}, ["mrs"] = {"Maragus"}, ["mrt"] = {"Marghi Central"}, ["mru"] = {"Mono (Cameroon)"}, ["mrv"] = {"Mangareva"}, ["mrw"] = {"Maranao"}, ["mrx"] = {"Maremgi", "Dineor"}, ["mry"] = {"Mandaya"}, ["mrz"] = {"Marind"}, ["msb"] = {"Masbatenyo"}, ["msc"] = {"Sankaran Maninka"}, ["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"}, ["mse"] = {"Musey"}, ["msf"] = {"Mekwei"}, ["msg"] = {"Moraid"}, ["msh"] = {"Masikoro Malagasy"}, ["msi"] = {"Sabah Malay"}, ["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"}, ["msk"] = {"Mansaka"}, ["msl"] = {"Molof", "Poule"}, ["msm"] = {"Agusan Manobo"}, ["msn"] = {"Vurës"}, ["mso"] = {"Mombum"}, ["msp"] = {"Maritsauá"}, ["msq"] = {"Caac"}, ["msr"] = {"Mongolian Sign Language"}, ["mss"] = {"West Masela"}, ["msu"] = {"Musom"}, ["msv"] = {"Maslam"}, ["msw"] = {"Mansoanka"}, ["msx"] = {"Moresada"}, ["msy"] = {"Aruamu"}, ["msz"] = {"Momare"}, ["mta"] = {"Cotabato Manobo"}, ["mtb"] = {"Anyin Morofo"}, ["mtc"] = {"Munit"}, ["mtd"] = {"Mualang"}, ["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"}, ["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"}, ["mtg"] = {"Una"}, ["mth"] = {"Munggui"}, ["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"}, ["mtj"] = {"Moskona"}, ["mtk"] = {"Mbe'"}, ["mtl"] = {"Montol"}, ["mtm"] = {"Mator"}, ["mtn"] = {"Matagalpa"}, ["mto"] = {"Totontepec Mixe"}, ["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"}, ["mtq"] = {"Muong"}, ["mtr"] = {"Mewari"}, ["mts"] = {"Yora"}, ["mtt"] = {"Mota"}, ["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"}, ["mtv"] = {"Asaro'o"}, ["mtw"] = {"Southern Binukidnon"}, ["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"}, ["mty"] = {"Nabi"}, ["mua"] = {"Mundang"}, ["mub"] = {"Mubi"}, ["muc"] = {"Ajumbu"}, ["mud"] = {"Mednyj Aleut"}, ["mue"] = {"Media Lengua"}, ["mug"] = {"Musgu"}, ["muh"] = {"Mündü"}, ["mui"] = {"Musi"}, ["muj"] = {"Mabire"}, ["muk"] = {"Mugom"}, ["mul"] = {"Multiple languages"}, ["mum"] = {"Maiwala"}, ["mun"] = {"Munda languages"}, ["muo"] = {"Nyong"}, ["mup"] = {"Malvi"}, ["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"}, ["mur"] = {"Murle"}, ["mus"] = {"Creek"}, ["mut"] = {"Western Muria"}, ["muu"] = {"Yaaku"}, ["muv"] = {"Muthuvan"}, ["mux"] = {"Bo-Ung"}, ["muy"] = {"Muyang"}, ["muz"] = {"Mursi"}, ["mva"] = {"Manam"}, ["mvb"] = {"Mattole"}, ["mvd"] = {"Mamboru"}, ["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"}, ["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"}, ["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"}, ["mvh"] = {"Mulgi"}, ["mvi"] = {"Miyako"}, ["mvk"] = {"Mekmek"}, ["mvl"] = {"Mbara (Australia)"}, ["mvn"] = {"Minaveha"}, ["mvo"] = {"Marovo"}, ["mvp"] = {"Duri"}, ["mvq"] = {"Moere"}, ["mvr"] = {"Marau"}, ["mvs"] = {"Massep"}, ["mvt"] = {"Mpotovoro"}, ["mvu"] = {"Marfa"}, ["mvv"] = {"Tagal Murut"}, ["mvw"] = {"Machinga"}, ["mvx"] = {"Meoswar"}, ["mvy"] = {"Indus Kohistani"}, ["mvz"] = {"Mesqan"}, ["mwa"] = {"Mwatebu"}, ["mwb"] = {"Juwal"}, ["mwc"] = {"Are"}, ["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"}, ["mwf"] = {"Murrinh-Patha"}, ["mwg"] = {"Aiklep"}, ["mwh"] = {"Mouk-Aria"}, ["mwi"] = {"Labo", "Ninde"}, ["mwk"] = {"Kita Maninkakan"}, ["mwl"] = {"Mirandese"}, ["mwm"] = {"Sar"}, ["mwn"] = {"Nyamwanga"}, ["mwo"] = {"Central Maewo"}, ["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"}, ["mwq"] = {"Mün Chin"}, ["mwr"] = {"Marwari"}, ["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"}, ["mwt"] = {"Moken"}, ["mwu"] = {"Mittu"}, ["mwv"] = {"Mentawai"}, ["mww"] = {"Hmong Daw"}, ["mwz"] = {"Moingi"}, ["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"}, ["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"}, ["mxc"] = {"Manyika"}, ["mxd"] = {"Modang"}, ["mxe"] = {"Mele-Fila"}, ["mxf"] = {"Malgbe"}, ["mxg"] = {"Mbangala"}, ["mxh"] = {"Mvuba"}, ["mxi"] = {"Mozarabic"}, ["mxj"] = {"Miju-Mishmi", "Geman Deng"}, ["mxk"] = {"Monumbo"}, ["mxl"] = {"Maxi Gbe"}, ["mxm"] = {"Meramera"}, ["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"}, ["mxo"] = {"Mbowe"}, ["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"}, ["mxq"] = {"Juquila Mixe"}, ["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"}, ["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"}, ["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"}, ["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"}, ["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"}, ["mxw"] = {"Namo"}, ["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"}, ["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"}, ["mxz"] = {"Central Masela"}, ["myb"] = {"Mbay"}, ["myc"] = {"Mayeka"}, ["mye"] = {"Myene"}, ["myf"] = {"Bambassi"}, ["myg"] = {"Manta"}, ["myh"] = {"Makah"}, ["myj"] = {"Mangayat"}, ["myk"] = {"Mamara Senoufo"}, ["myl"] = {"Moma"}, ["mym"] = {"Me'en"}, ["myn"] = {"Mayan languages"}, ["myo"] = {"Anfillo"}, ["myp"] = {"Pirahã"}, ["myr"] = {"Muniche"}, ["mys"] = {"Mesmes"}, ["myu"] = {"Mundurukú"}, ["myv"] = {"Erzya"}, ["myw"] = {"Muyuw"}, ["myx"] = {"Масаба"}, ["myy"] = {"Macuna"}, ["myz"] = {"Classical Mandaic"}, ["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"}, ["mzb"] = {"Tumzabt"}, ["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"}, ["mzd"] = {"Malimba"}, ["mze"] = {"Morawa"}, ["mzg"] = {"Monastic Sign Language"}, ["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"}, ["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"}, ["mzj"] = {"Manya"}, ["mzk"] = {"Nigeria Mambila"}, ["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"}, ["mzm"] = {"Mumuye"}, ["mzn"] = {"Mazanderani"}, ["mzo"] = {"Matipuhy"}, ["mzp"] = {"Movima"}, ["mzq"] = {"Mori Atas"}, ["mzr"] = {"Marúbo"}, ["mzs"] = {"Macanese"}, ["mzt"] = {"Mintil"}, ["mzu"] = {"Inapang"}, ["mzv"] = {"Manza"}, ["mzw"] = {"Deg"}, ["mzx"] = {"Mawayana"}, ["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"}, ["mzz"] = {"Maiadomu"}, ["naa"] = {"Namla"}, ["nab"] = {"Southern Nambikuára"}, ["nac"] = {"Narak"}, ["nae"] = {"Naka'ela"}, ["naf"] = {"Nabak"}, ["nag"] = {"Naga Pidgin"}, ["nah"] = {"Nahuatl languages"}, ["nai"] = {"North American Indian languages"}, ["naj"] = {"Nalu"}, ["nak"] = {"Nakanai"}, ["nal"] = {"Nalik"}, ["nam"] = {"Ngan'gityemerri"}, ["nan"] = {"Min Nan Chinese"}, ["nao"] = {"Naaba"}, ["nap"] = {"Neapolitan"}, ["naq"] = {"Хоехое", "Нама (Намиби)"}, ["nar"] = {"Iguta"}, ["nas"] = {"Naasioi"}, ["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"}, ["naw"] = {"Nawuri"}, ["nax"] = {"Nakwi"}, ["nay"] = {"Ngarrindjeri"}, ["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"}, ["nba"] = {"Nyemba"}, ["nbb"] = {"Ndoe"}, ["nbc"] = {"Chang Naga"}, ["nbd"] = {"Ngbinda"}, ["nbe"] = {"Konyak Naga"}, ["nbg"] = {"Nagarchal"}, ["nbh"] = {"Ngamo"}, ["nbi"] = {"Mao Naga"}, ["nbj"] = {"Ngarinyman"}, ["nbk"] = {"Nake"}, ["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"}, ["nbn"] = {"Kuri"}, ["nbo"] = {"Nkukoli"}, ["nbp"] = {"Nnam"}, ["nbq"] = {"Nggem"}, ["nbr"] = {"Numana"}, ["nbs"] = {"Namibian Sign Language"}, ["nbt"] = {"Na"}, ["nbu"] = {"Rongmei Naga"}, ["nbv"] = {"Ngamambo"}, ["nbw"] = {"Southern Ngbandi"}, ["nby"] = {"Ningera"}, ["nca"] = {"Iyo"}, ["ncb"] = {"Central Nicobarese"}, ["ncc"] = {"Ponam"}, ["ncd"] = {"Nachering"}, ["nce"] = {"Yale"}, ["ncf"] = {"Notsi"}, ["ncg"] = {"Nisga'a"}, ["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"}, ["nci"] = {"Classical Nahuatl"}, ["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"}, ["nck"] = {"Na-kara"}, ["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"}, ["ncm"] = {"Nambo"}, ["ncn"] = {"Nauna"}, ["nco"] = {"Sibe"}, ["ncq"] = {"Northern Katang"}, ["ncr"] = {"Ncane"}, ["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"}, ["nct"] = {"Chothe Naga"}, ["ncu"] = {"Chumburung"}, ["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"}, ["ncz"] = {"Natchez"}, ["nda"] = {"Ndasa"}, ["ndb"] = {"Kenswei Nsei"}, ["ndc"] = {"Ndau"}, ["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"}, ["ndf"] = {"Nadruvian"}, ["ndg"] = {"Ndengereko"}, ["ndh"] = {"Ndali"}, ["ndi"] = {"Samba Leko"}, ["ndj"] = {"Ndamba"}, ["ndk"] = {"Ndaka"}, ["ndl"] = {"Ndolo"}, ["ndm"] = {"Ndam"}, ["ndn"] = {"Ngundi"}, ["ndp"] = {"Ndo"}, ["ndq"] = {"Ndombe"}, ["ndr"] = {"Ndoola"}, ["nds"] = {"Доод Герман", "Доод Саксон"}, ["ndt"] = {"Ndunga"}, ["ndu"] = {"Dugun"}, ["ndv"] = {"Ndut"}, ["ndw"] = {"Ndobo"}, ["ndx"] = {"Nduga"}, ["ndy"] = {"Lutos"}, ["ndz"] = {"Ndogo"}, ["nea"] = {"Eastern Ngad'a"}, ["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"}, ["nec"] = {"Nedebang"}, ["ned"] = {"Nde-Gbite"}, ["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"}, ["nef"] = {"Nefamese"}, ["neg"] = {"Negidal"}, ["neh"] = {"Nyenkha"}, ["nei"] = {"Neo-Hittite"}, ["nej"] = {"Neko"}, ["nek"] = {"Neku"}, ["nem"] = {"Nemi"}, ["nen"] = {"Nengone"}, ["neo"] = {"Ná-Meo"}, ["neq"] = {"North Central Mixe"}, ["ner"] = {"Yahadian"}, ["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"}, ["net"] = {"Nete"}, ["neu"] = {"Neo"}, ["nev"] = {"Nyaheun"}, ["new"] = {"Невар", "Непал Бхаса"}, ["nex"] = {"Neme"}, ["ney"] = {"Neyo"}, ["nez"] = {"Nez Perce"}, ["nfa"] = {"Dhao"}, ["nfd"] = {"Ahwai"}, ["nfl"] = {"Ayiwo", "Äiwoo"}, ["nfr"] = {"Nafaanra"}, ["nfu"] = {"Mfumte"}, ["nga"] = {"Ngbaka"}, ["ngb"] = {"Northern Ngbandi"}, ["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"}, ["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"}, ["nge"] = {"Ngemba"}, ["ngf"] = {"Trans-New Guinea languages"}, ["ngg"] = {"Ngbaka Manza"}, ["ngh"] = {"Nǁng"}, ["ngi"] = {"Ngizim"}, ["ngj"] = {"Ngie"}, ["ngk"] = {"Dalabon"}, ["ngl"] = {"Lomwe"}, ["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"}, ["ngn"] = {"Ngwo"}, ["ngp"] = {"Ngulu"}, ["ngq"] = {"Ngurimi", "Ngoreme"}, ["ngr"] = {"Engdewu"}, ["ngs"] = {"Gvoko"}, ["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"}, ["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"}, ["ngv"] = {"Nagumi"}, ["ngw"] = {"Ngwaba"}, ["ngx"] = {"Nggwahyi"}, ["ngy"] = {"Tibea"}, ["ngz"] = {"Ngungwel"}, ["nha"] = {"Nhanda"}, ["nhb"] = {"Beng"}, ["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"}, ["nhd"] = {"Chiripá", "Ava Guaraní"}, ["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"}, ["nhf"] = {"Nhuwala"}, ["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"}, ["nhh"] = {"Nahari"}, ["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"}, ["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"}, ["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"}, ["nhn"] = {"Төв Нахуатл"}, ["nho"] = {"Takuu"}, ["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"}, ["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"}, ["nhr"] = {"Naro"}, ["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"}, ["nhu"] = {"Noone"}, ["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"}, ["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"}, ["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"}, ["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"}, ["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"}, ["nia"] = {"Nias"}, ["nib"] = {"Nakame"}, ["nic"] = {"Niger-Kordofanian languages"}, ["nid"] = {"Ngandi"}, ["nie"] = {"Niellim"}, ["nif"] = {"Nek"}, ["nig"] = {"Ngalakgan"}, ["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"}, ["nii"] = {"Nii"}, ["nij"] = {"Ngaju"}, ["nik"] = {"Southern Nicobarese"}, ["nil"] = {"Nila"}, ["nim"] = {"Nilamba"}, ["nin"] = {"Ninzo"}, ["nio"] = {"Nganasan"}, ["niq"] = {"Nandi"}, ["nir"] = {"Nimboran"}, ["nis"] = {"Nimi"}, ["nit"] = {"Southeastern Kolami"}, ["niu"] = {"Ниуэ"}, ["niv"] = {"Gilyak"}, ["niw"] = {"Nimo"}, ["nix"] = {"Hema"}, ["niy"] = {"Ngiti"}, ["niz"] = {"Ningil"}, ["nja"] = {"Nzanyi"}, ["njb"] = {"Nocte Naga"}, ["njd"] = {"Ndonde Hamba"}, ["njh"] = {"Lotha Naga"}, ["nji"] = {"Gudanji"}, ["njj"] = {"Njen"}, ["njl"] = {"Njalgulgule"}, ["njm"] = {"Angami Naga"}, ["njn"] = {"Liangmai Naga"}, ["njo"] = {"Ao Naga"}, ["njr"] = {"Njerep"}, ["njs"] = {"Nisa"}, ["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"}, ["nju"] = {"Ngadjunmaya"}, ["njx"] = {"Kunyi"}, ["njy"] = {"Njyem"}, ["njz"] = {"Nyishi"}, ["nka"] = {"Nkoya"}, ["nkb"] = {"Khoibu Naga"}, ["nkc"] = {"Nkongho"}, ["nkd"] = {"Koireng"}, ["nke"] = {"Duke"}, ["nkf"] = {"Inpui Naga"}, ["nkg"] = {"Nekgini"}, ["nkh"] = {"Khezha Naga"}, ["nki"] = {"Thangal Naga"}, ["nkj"] = {"Nakai"}, ["nkk"] = {"Nokuku"}, ["nkm"] = {"Namat"}, ["nkn"] = {"Nkangala"}, ["nko"] = {"Nkonya"}, ["nkp"] = {"Niuatoputapu"}, ["nkq"] = {"Nkami"}, ["nkr"] = {"Nukuoro"}, ["nks"] = {"North Asmat"}, ["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"}, ["nku"] = {"Bouna Kulango"}, ["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"}, ["nkw"] = {"Nkutu"}, ["nkx"] = {"Nkoroo"}, ["nkz"] = {"Nkari"}, ["nla"] = {"Ngombale"}, ["nlc"] = {"Nalca"}, ["nle"] = {"East Nyala"}, ["nlg"] = {"Gela"}, ["nli"] = {"Grangali"}, ["nlj"] = {"Nyali"}, ["nlk"] = {"Ninia Yali"}, ["nll"] = {"Nihali"}, ["nlm"] = {"Mankiyali"}, ["nlo"] = {"Ngul"}, ["nlq"] = {"Lao Naga"}, ["nlu"] = {"Nchumbulu"}, ["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"}, ["nlw"] = {"Walangama"}, ["nlx"] = {"Nahali"}, ["nly"] = {"Nyamal"}, ["nlz"] = {"Nalögo"}, ["nma"] = {"Maram Naga"}, ["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"}, ["nmc"] = {"Ngam"}, ["nmd"] = {"Ndumu"}, ["nme"] = {"Mzieme Naga"}, ["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"}, ["nmg"] = {"Kwasio"}, ["nmh"] = {"Monsang Naga"}, ["nmi"] = {"Nyam"}, ["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"}, ["nmk"] = {"Namakura"}, ["nml"] = {"Ndemli"}, ["nmm"] = {"Manangba"}, ["nmn"] = {"ǃXóõ"}, ["nmo"] = {"Moyon Naga"}, ["nmp"] = {"Nimanbur"}, ["nmq"] = {"Nambya"}, ["nmr"] = {"Nimbari"}, ["nms"] = {"Letemboi"}, ["nmt"] = {"Namonuito"}, ["nmu"] = {"Northeast Maidu"}, ["nmv"] = {"Ngamini"}, ["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"}, ["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"}, ["nmy"] = {"Namuyi"}, ["nmz"] = {"Nawdm"}, ["nna"] = {"Nyangumarta"}, ["nnb"] = {"Nande"}, ["nnc"] = {"Nancere"}, ["nnd"] = {"West Ambae"}, ["nne"] = {"Ngandyera"}, ["nnf"] = {"Ngaing"}, ["nng"] = {"Maring Naga"}, ["nnh"] = {"Ngiemboon"}, ["nni"] = {"North Nuaulu"}, ["nnj"] = {"Nyangatom"}, ["nnk"] = {"Nankina"}, ["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"}, ["nnm"] = {"Namia"}, ["nnn"] = {"Ngete"}, ["nnp"] = {"Wancho Naga"}, ["nnq"] = {"Ngindo"}, ["nnr"] = {"Narungga"}, ["nnt"] = {"Nanticoke"}, ["nnu"] = {"Dwang"}, ["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"}, ["nnw"] = {"Southern Nuni"}, ["nny"] = {"Nyangga"}, ["nnz"] = {"Nda'nda'"}, ["noa"] = {"Woun Meu"}, ["noc"] = {"Nuk"}, ["nod"] = {"Northern Thai"}, ["noe"] = {"Nimadi"}, ["nof"] = {"Nomane"}, ["nog"] = {"Ногай"}, ["noh"] = {"Nomu"}, ["noi"] = {"Noiri"}, ["noj"] = {"Nonuya"}, ["nok"] = {"Nooksack"}, ["nol"] = {"Nomlaki"}, ["nom"] = {"Nocamán"}, ["non"] = {"Эртний Скандинав"}, ["nop"] = {"Numanggang"}, ["noq"] = {"Ngongo"}, ["nos"] = {"Eastern Nisu"}, ["not"] = {"Nomatsiguenga"}, ["nou"] = {"Ewage-Notu"}, ["nov"] = {"Novial"}, ["now"] = {"Nyambo"}, ["noy"] = {"Noy"}, ["noz"] = {"Nayi"}, ["npa"] = {"Nar Phu"}, ["npb"] = {"Nupbikha"}, ["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"}, ["nph"] = {"Phom Naga"}, ["npi"] = {"Nepali (individual language)"}, ["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"}, ["npn"] = {"Mondropolon"}, ["npo"] = {"Pochuri Naga"}, ["nps"] = {"Nipsan"}, ["npu"] = {"Puimei Naga"}, ["npx"] = {"Noipx"}, ["npy"] = {"Napu"}, ["nqg"] = {"Southern Nago"}, ["nqk"] = {"Kura Ede Nago"}, ["nql"] = {"Ngendelengo"}, ["nqm"] = {"Ndom"}, ["nqn"] = {"Nen"}, ["nqo"] = {"Нко", "Нко"}, ["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"}, ["nqt"] = {"Nteng"}, ["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"}, ["nra"] = {"Ngom"}, ["nrb"] = {"Nara"}, ["nrc"] = {"Noric"}, ["nre"] = {"Southern Rengma Naga"}, ["nrf"] = {"Jèrriais", "Guernésiais"}, ["nrg"] = {"Narango"}, ["nri"] = {"Chokri Naga"}, ["nrk"] = {"Ngarla"}, ["nrl"] = {"Ngarluma"}, ["nrm"] = {"Narom"}, ["nrn"] = {"Norn"}, ["nrp"] = {"North Picene"}, ["nrr"] = {"Norra", "Nora"}, ["nrt"] = {"Northern Kalapuya"}, ["nru"] = {"Narua"}, ["nrx"] = {"Ngurmbur"}, ["nrz"] = {"Lala"}, ["nsa"] = {"Sangtam Naga"}, ["nsb"] = {"Lower Nossob"}, ["nsc"] = {"Nshi"}, ["nsd"] = {"Southern Nisu"}, ["nse"] = {"Nsenga"}, ["nsf"] = {"Northwestern Nisu"}, ["nsg"] = {"Ngasa"}, ["nsh"] = {"Ngoshie"}, ["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"}, ["nsk"] = {"Naskapi"}, ["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"}, ["nsm"] = {"Sumi Naga"}, ["nsn"] = {"Nehan"}, ["nso"] = {"Педи", "Хойд Сото", "Сепеди"}, ["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"}, ["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"}, ["nsr"] = {"Maritime Sign Language"}, ["nss"] = {"Nali"}, ["nst"] = {"Tase Naga"}, ["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"}, ["nsv"] = {"Southwestern Nisu"}, ["nsw"] = {"Navut"}, ["nsx"] = {"Nsongo"}, ["nsy"] = {"Nasal"}, ["nsz"] = {"Nisenan"}, ["ntd"] = {"Northern Tidung"}, ["nte"] = {"Nathembo"}, ["ntg"] = {"Ngantangarra"}, ["nti"] = {"Natioro"}, ["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"}, ["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"}, ["ntm"] = {"Nateni"}, ["nto"] = {"Ntomba"}, ["ntp"] = {"Northern Tepehuan"}, ["ntr"] = {"Delo"}, ["ntu"] = {"Natügu"}, ["ntw"] = {"Nottoway"}, ["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"}, ["nty"] = {"Mantsi"}, ["ntz"] = {"Natanzi"}, ["nua"] = {"Yuanga"}, ["nub"] = {"Nubian languages"}, ["nuc"] = {"Nukuini"}, ["nud"] = {"Ngala"}, ["nue"] = {"Ngundu"}, ["nuf"] = {"Nusu"}, ["nug"] = {"Nungali"}, ["nuh"] = {"Ndunda"}, ["nui"] = {"Ngumbi"}, ["nuj"] = {"Nyole"}, ["nuk"] = {"Nuu-chah-nulth", "Nuuchahnulth"}, ["nul"] = {"Nusa Laut"}, ["num"] = {"Niuafo'ou"}, ["nun"] = {"Anong"}, ["nuo"] = {"Nguôn"}, ["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"}, ["nuq"] = {"Nukumanu"}, ["nur"] = {"Nukuria"}, ["nus"] = {"Nuer"}, ["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"}, ["nuu"] = {"Ngbundu"}, ["nuv"] = {"Northern Nuni"}, ["nuw"] = {"Nguluwan"}, ["nux"] = {"Mehek"}, ["nuy"] = {"Nunggubuyu"}, ["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"}, ["nvh"] = {"Nasarian"}, ["nvm"] = {"Namiae"}, ["nvo"] = {"Nyokon"}, ["nwa"] = {"Nawathinehena"}, ["nwb"] = {"Nyabwa"}, ["nwc"] = {"Classical Newari", "Classical Nepal Bhasa", "Old Newari"}, ["nwe"] = {"Ngwe"}, ["nwg"] = {"Ngayawung"}, ["nwi"] = {"Southwest Tanna"}, ["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"}, ["nwo"] = {"Nauo"}, ["nwr"] = {"Nawaru"}, ["nwx"] = {"Middle Newar"}, ["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"}, ["nxa"] = {"Nauete"}, ["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"}, ["nxe"] = {"Nage"}, ["nxg"] = {"Ngad'a"}, ["nxi"] = {"Nindi"}, ["nxk"] = {"Koki Naga"}, ["nxl"] = {"South Nuaulu"}, ["nxm"] = {"Numidian"}, ["nxn"] = {"Ngawun"}, ["nxo"] = {"Ndambomo"}, ["nxq"] = {"Naxi"}, ["nxr"] = {"Ninggerum"}, ["nxx"] = {"Nafri"}, ["nyb"] = {"Nyangbo"}, ["nyc"] = {"Nyanga-li"}, ["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"}, ["nye"] = {"Nyengo"}, ["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"}, ["nyg"] = {"Nyindu"}, ["nyh"] = {"Nyikina"}, ["nyi"] = {"Ama (Sudan)"}, ["nyj"] = {"Nyanga"}, ["nyk"] = {"Nyaneka"}, ["nyl"] = {"Nyeu"}, ["nym"] = {"Nyamwezi"}, ["nyn"] = {"Nyankole"}, ["nyo"] = {"Nyoro"}, ["nyp"] = {"Nyang'i"}, ["nyq"] = {"Nayini"}, ["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"}, ["nys"] = {"Nyungar"}, ["nyt"] = {"Nyawaygi"}, ["nyu"] = {"Nyungwe"}, ["nyv"] = {"Nyulnyul"}, ["nyw"] = {"Nyaw"}, ["nyx"] = {"Nganyaywana"}, ["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"}, ["nza"] = {"Tigon Mbembe"}, ["nzb"] = {"Njebi"}, ["nzd"] = {"Nzadi"}, ["nzi"] = {"Nzima"}, ["nzk"] = {"Nzakara"}, ["nzm"] = {"Zeme Naga"}, ["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"}, ["nzu"] = {"Teke-Nzikou"}, ["nzy"] = {"Nzakambay"}, ["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"}, ["oaa"] = {"Orok"}, ["oac"] = {"Oroch"}, ["oar"] = {"Old Aramaic (up to 700 BCE)", "Ancient Aramaic (up to 700 BCE)"}, ["oav"] = {"Old Avar"}, ["obi"] = {"Obispeño"}, ["obk"] = {"Southern Bontok"}, ["obl"] = {"Oblo"}, ["obm"] = {"Moabite"}, ["obo"] = {"Obo Manobo"}, ["obr"] = {"Old Burmese"}, ["obt"] = {"Old Breton"}, ["obu"] = {"Obulom"}, ["oca"] = {"Ocaina"}, ["och"] = {"Old Chinese"}, ["ocm"] = {"Old Cham"}, ["oco"] = {"Old Cornish"}, ["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"}, ["oda"] = {"Odut"}, ["odk"] = {"Od"}, ["odt"] = {"Old Dutch"}, ["odu"] = {"Odual"}, ["ofo"] = {"Ofo"}, ["ofs"] = {"Old Frisian"}, ["ofu"] = {"Efutop"}, ["ogb"] = {"Ogbia"}, ["ogc"] = {"Ogbah"}, ["oge"] = {"Old Georgian"}, ["ogg"] = {"Ogbogolo"}, ["ogo"] = {"Khana"}, ["ogu"] = {"Ogbronuagum"}, ["oht"] = {"Old Hittite"}, ["ohu"] = {"Old Hungarian"}, ["oia"] = {"Oirata"}, ["oin"] = {"Inebu One"}, ["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"}, ["ojc"] = {"Central Ojibwa"}, ["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"}, ["ojp"] = {"Old Japanese"}, ["ojs"] = {"Severn Ojibwa"}, ["ojv"] = {"Ontong Java"}, ["ojw"] = {"Western Ojibwa"}, ["oka"] = {"Okanagan"}, ["okb"] = {"Okobo"}, ["okc"] = {"Kobo"}, ["okd"] = {"Okodia"}, ["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"}, ["okg"] = {"Koko Babangk"}, ["okh"] = {"Koresh-e Rostam"}, ["oki"] = {"Okiek"}, ["okj"] = {"Oko-Juwoi"}, ["okk"] = {"Kwamtim One"}, ["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"}, ["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"}, ["okn"] = {"Oki-No-Erabu"}, ["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"}, ["okr"] = {"Kirike"}, ["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"}, ["oku"] = {"Oku"}, ["okv"] = {"Orokaiva"}, ["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"}, ["okz"] = {"Old Khmer"}, ["ola"] = {"Walungge"}, ["old"] = {"Mochi"}, ["ole"] = {"Olekha"}, ["olk"] = {"Olkol"}, ["olm"] = {"Oloma"}, ["olo"] = {"Livvi"}, ["olr"] = {"Olrat"}, ["olt"] = {"Old Lithuanian"}, ["olu"] = {"Kuvale"}, ["oma"] = {"Omaha-Ponca"}, ["omb"] = {"East Ambae"}, ["omc"] = {"Mochica"}, ["omg"] = {"Omagua"}, ["omi"] = {"Omi"}, ["omk"] = {"Omok"}, ["oml"] = {"Ombo"}, ["omn"] = {"Minoan"}, ["omo"] = {"Utarmbung"}, ["omp"] = {"Old Manipuri"}, ["omq"] = {"Oto-Manguean languages"}, ["omr"] = {"Old Marathi"}, ["omt"] = {"Omotik"}, ["omu"] = {"Omurano"}, ["omv"] = {"Omotic languages"}, ["omw"] = {"South Tairora"}, ["omx"] = {"Old Mon"}, ["omy"] = {"Old Malay"}, ["ona"] = {"Ona"}, ["onb"] = {"Lingao"}, ["one"] = {"Oneida"}, ["ong"] = {"Olo"}, ["oni"] = {"Onin"}, ["onj"] = {"Onjob"}, ["onk"] = {"Kabore One"}, ["onn"] = {"Onobasulu"}, ["ono"] = {"Onondaga"}, ["onp"] = {"Sartang"}, ["onr"] = {"Northern One"}, ["ons"] = {"Ono"}, ["ont"] = {"Ontenu"}, ["onu"] = {"Unua"}, ["onw"] = {"Old Nubian"}, ["onx"] = {"Onin Based Pidgin"}, ["ood"] = {"Тохоно Оодхам"}, ["oog"] = {"Ong"}, ["oon"] = {"Önge"}, ["oor"] = {"Oorlams"}, ["oos"] = {"Old Ossetic"}, ["opa"] = {"Okpamheri"}, ["opk"] = {"Kopkaka"}, ["opm"] = {"Oksapmin"}, ["opo"] = {"Opao"}, ["opt"] = {"Opata"}, ["opy"] = {"Ofayé"}, ["ora"] = {"Oroha"}, ["orc"] = {"Orma"}, ["ore"] = {"Orejón"}, ["org"] = {"Oring"}, ["orh"] = {"Орчон"}, ["orn"] = {"Orang Kanaq"}, ["oro"] = {"Orokolo"}, ["orr"] = {"Oruma"}, ["ors"] = {"Orang Seletar"}, ["ort"] = {"Adivasi Oriya"}, ["oru"] = {"Ormuri"}, ["orv"] = {"Эртний Орос"}, ["orw"] = {"Oro Win"}, ["orx"] = {"Oro"}, ["ory"] = {"Odia (individual language)", "Oriya (individual language)"}, ["orz"] = {"Ormu"}, ["osa"] = {"Osage"}, ["osc"] = {"Oscan"}, ["osi"] = {"Osing"}, ["osn"] = {"Old Sundanese"}, ["oso"] = {"Ososo"}, ["osp"] = {"Old Spanish"}, ["ost"] = {"Osatu"}, ["osu"] = {"Southern One"}, ["osx"] = {"Old Saxon"}, ["ota"] = {"Османы Турк (1500-1928)"}, ["otb"] = {"Old Tibetan"}, ["otd"] = {"Ot Danum"}, ["ote"] = {"Mezquital Otomi"}, ["oti"] = {"Oti"}, ["otk"] = {"Эртний Түрэг"}, ["otl"] = {"Tilapa Otomi"}, ["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"}, ["otn"] = {"Tenango Otomi"}, ["oto"] = {"Отоми хэлнүүд"}, ["otq"] = {"Querétaro Otomi"}, ["otr"] = {"Otoro"}, ["ots"] = {"Estado de México Otomi"}, ["ott"] = {"Temoaya Otomi"}, ["otu"] = {"Otuke"}, ["otw"] = {"Ottawa"}, ["otx"] = {"Texcatepec Otomi"}, ["oty"] = {"Old Tamil"}, ["otz"] = {"Ixtenco Otomi"}, ["oua"] = {"Tagargrent"}, ["oub"] = {"Glio-Oubi"}, ["oue"] = {"Oune"}, ["oui"] = {"Old Uighur"}, ["oum"] = {"Ouma"}, ["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"}, ["owi"] = {"Owiniga"}, ["owl"] = {"Old Welsh"}, ["oyb"] = {"Oy"}, ["oyd"] = {"Oyda"}, ["oym"] = {"Wayampi"}, ["oyy"] = {"Oya'oya"}, ["ozm"] = {"Koonzime"}, ["paa"] = {"Papuan languages"}, ["pab"] = {"Parecís"}, ["pac"] = {"Pacoh"}, ["pad"] = {"Paumarí"}, ["pae"] = {"Pagibete"}, ["paf"] = {"Paranawát"}, ["pag"] = {"Pangasinan"}, ["pah"] = {"Tenharim"}, ["pai"] = {"Pe"}, ["pak"] = {"Parakanã"}, ["pal"] = {"Pahlavi"}, ["pam"] = {"Пампанга", "Капампанган"}, ["pao"] = {"Northern Paiute"}, ["pap"] = {"Папиаменто"}, ["paq"] = {"Parya"}, ["par"] = {"Panamint", "Timbisha"}, ["pas"] = {"Papasena"}, ["pau"] = {"Палау"}, ["pav"] = {"Pakaásnovos"}, ["paw"] = {"Pawnee"}, ["pax"] = {"Pankararé"}, ["pay"] = {"Pech"}, ["paz"] = {"Pankararú"}, ["pbb"] = {"Páez"}, ["pbc"] = {"Patamona"}, ["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"}, ["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"}, ["pbg"] = {"Paraujano"}, ["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"}, ["pbi"] = {"Parkwa"}, ["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"}, ["pbm"] = {"Puebla Mazatec"}, ["pbn"] = {"Kpasam"}, ["pbo"] = {"Papel"}, ["pbp"] = {"Badyara"}, ["pbr"] = {"Pangwa"}, ["pbs"] = {"Central Pame"}, ["pbt"] = {"Southern Pashto"}, ["pbu"] = {"Northern Pashto"}, ["pbv"] = {"Pnar"}, ["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"}, ["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"}, ["pcb"] = {"Pear"}, ["pcc"] = {"Bouyei"}, ["pcd"] = {"Picard"}, ["pce"] = {"Ruching Palaung"}, ["pcf"] = {"Paliyan"}, ["pcg"] = {"Paniya"}, ["pch"] = {"Pardhan"}, ["pci"] = {"Duruwa"}, ["pcj"] = {"Parenga"}, ["pck"] = {"Paite Chin"}, ["pcl"] = {"Pardhi"}, ["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"}, ["pcn"] = {"Piti"}, ["pcp"] = {"Pacahuara"}, ["pcw"] = {"Pyapun"}, ["pda"] = {"Anam"}, ["pdc"] = {"Pennsylvania German"}, ["pdi"] = {"Pa Di"}, ["pdn"] = {"Podena", "Fedan"}, ["pdo"] = {"Padoe"}, ["pdt"] = {"Plautdietsch"}, ["pdu"] = {"Kayan"}, ["pea"] = {"Peranakan Indonesian"}, ["peb"] = {"Eastern Pomo"}, ["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"}, ["pee"] = {"Taje"}, ["pef"] = {"Northeastern Pomo"}, ["peg"] = {"Pengo"}, ["peh"] = {"Баоань"}, ["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"}, ["pej"] = {"Northern Pomo"}, ["pek"] = {"Penchal"}, ["pel"] = {"Pekal"}, ["pem"] = {"Phende"}, ["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"}, ["pep"] = {"Kunja"}, ["peq"] = {"Southern Pomo"}, ["pes"] = {"Iranian Persian"}, ["pev"] = {"Pémono"}, ["pex"] = {"Petats"}, ["pey"] = {"Petjo"}, ["pez"] = {"Eastern Penan"}, ["pfa"] = {"Pááfang"}, ["pfe"] = {"Pere"}, ["pfl"] = {"Пфальц"}, ["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"}, ["pgd"] = {"Gāndhārī"}, ["pgg"] = {"Pangwali"}, ["pgi"] = {"Pagi"}, ["pgk"] = {"Rerep"}, ["pgl"] = {"Primitive Irish"}, ["pgn"] = {"Paelignian"}, ["pgs"] = {"Pangseng"}, ["pgu"] = {"Pagu"}, ["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"}, ["pha"] = {"Pa-Hng"}, ["phd"] = {"Phudagi"}, ["phg"] = {"Phuong"}, ["phh"] = {"Phukha"}, ["phi"] = {"Philippine languages"}, ["phk"] = {"Phake"}, ["phl"] = {"Phalura", "Palula"}, ["phm"] = {"Phimbi"}, ["phn"] = {"Phoenician"}, ["pho"] = {"Phunoi"}, ["phq"] = {"Phana'"}, ["phr"] = {"Pahari-Potwari"}, ["pht"] = {"Phu Thai"}, ["phu"] = {"Phuan"}, ["phv"] = {"Pahlavani"}, ["phw"] = {"Phangduwali"}, ["pia"] = {"Pima Bajo"}, ["pib"] = {"Yine"}, ["pic"] = {"Pinji"}, ["pid"] = {"Piaroa"}, ["pie"] = {"Piro"}, ["pif"] = {"Pingelapese"}, ["pig"] = {"Pisabo"}, ["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"}, ["pii"] = {"Pini"}, ["pij"] = {"Pijao"}, ["pil"] = {"Yom"}, ["pim"] = {"Powhatan"}, ["pin"] = {"Piame"}, ["pio"] = {"Piapoco"}, ["pip"] = {"Pero"}, ["pir"] = {"Piratapuyo"}, ["pis"] = {"Pijin"}, ["pit"] = {"Pitta Pitta"}, ["piu"] = {"Pintupi-Luritja"}, ["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"}, ["piw"] = {"Pimbwe"}, ["pix"] = {"Piu"}, ["piy"] = {"Piya-Kwonci"}, ["piz"] = {"Pije"}, ["pjt"] = {"Pitjantjatjara"}, ["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"}, ["pkb"] = {"Pokomo", "Kipfokomo"}, ["pkc"] = {"Paekche"}, ["pkg"] = {"Pak-Tong"}, ["pkh"] = {"Pankhu"}, ["pkn"] = {"Pakanha"}, ["pko"] = {"Pökoot"}, ["pkp"] = {"Pukapuka"}, ["pkr"] = {"Attapady Kurumba"}, ["pks"] = {"Pakistan Sign Language"}, ["pkt"] = {"Maleng"}, ["pku"] = {"Paku"}, ["pla"] = {"Miani"}, ["plb"] = {"Polonombauk"}, ["plc"] = {"Central Palawano"}, ["pld"] = {"Polari"}, ["ple"] = {"Palu'e"}, ["plf"] = {"Central Malayo-Polynesian languages"}, ["plg"] = {"Pilagá"}, ["plh"] = {"Paulohi"}, ["plj"] = {"Polci"}, ["plk"] = {"Kohistani Shina"}, ["pll"] = {"Shwe Palaung"}, ["pln"] = {"Palenquero"}, ["plo"] = {"Oluta Popoluca"}, ["plq"] = {"Palaic"}, ["plr"] = {"Palaka Senoufo"}, ["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"}, ["plt"] = {"Plateau Malagasy"}, ["plu"] = {"Palikúr"}, ["plv"] = {"Southwest Palawano"}, ["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"}, ["ply"] = {"Bolyu"}, ["plz"] = {"Paluan"}, ["pma"] = {"Paama"}, ["pmb"] = {"Pambia"}, ["pmd"] = {"Pallanganmiddang"}, ["pme"] = {"Pwaamei"}, ["pmf"] = {"Pamona"}, ["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"}, ["pmi"] = {"Northern Pumi"}, ["pmj"] = {"Southern Pumi"}, ["pmk"] = {"Pamlico"}, ["pml"] = {"Lingua Franca"}, ["pmm"] = {"Pomo"}, ["pmn"] = {"Pam"}, ["pmo"] = {"Pom"}, ["pmq"] = {"Northern Pame"}, ["pmr"] = {"Paynamar"}, ["pms"] = {"Пьемонт"}, ["pmt"] = {"Tuamotuan"}, ["pmw"] = {"Plains Miwok"}, ["pmx"] = {"Poumei Naga"}, ["pmy"] = {"Papuan Malay"}, ["pmz"] = {"Southern Pame"}, ["pna"] = {"Punan Bah-Biau"}, ["pnb"] = {"Western Panjabi"}, ["pnc"] = {"Pannei"}, ["pnd"] = {"Mpinda"}, ["pne"] = {"Western Penan"}, ["png"] = {"Pangu", "Pongu"}, ["pnh"] = {"Пенрин"}, ["pni"] = {"Aoheng"}, ["pnj"] = {"Pinjarup"}, ["pnk"] = {"Paunaka"}, ["pnl"] = {"Paleni"}, ["pnm"] = {"Punan Batu 1"}, ["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"}, ["pno"] = {"Panobo"}, ["pnp"] = {"Pancana"}, ["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"}, ["pnr"] = {"Panim"}, ["pns"] = {"Ponosakan"}, ["pnt"] = {"Pontic"}, ["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"}, ["pnv"] = {"Pinigura"}, ["pnw"] = {"Banyjima", "Panytyima"}, ["pnx"] = {"Phong-Kniang"}, ["pny"] = {"Pinyin"}, ["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"}, ["poc"] = {"Poqomam"}, ["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"}, ["pof"] = {"Poke"}, ["pog"] = {"Potiguára"}, ["poh"] = {"Poqomchi'"}, ["poi"] = {"Highland Popoluca"}, ["pok"] = {"Pokangá"}, ["pom"] = {"Southeastern Pomo"}, ["pon"] = {"Pohnpeian"}, ["poo"] = {"Central Pomo"}, ["pop"] = {"Pwapwâ"}, ["poq"] = {"Texistepec Popoluca"}, ["pos"] = {"Sayula Popoluca"}, ["pot"] = {"Potawatomi"}, ["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"}, ["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"}, ["pox"] = {"Polabian"}, ["poy"] = {"Pogolo"}, ["poz"] = {"Malayo-Polynesian languages"}, ["ppe"] = {"Papi"}, ["ppi"] = {"Paipai"}, ["ppk"] = {"Uma"}, ["ppl"] = {"Pipil", "Nicarao"}, ["ppm"] = {"Papuma"}, ["ppn"] = {"Papapana"}, ["ppo"] = {"Folopa"}, ["ppp"] = {"Pelende"}, ["ppq"] = {"Pei"}, ["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"}, ["ppt"] = {"Pare"}, ["ppu"] = {"Papora"}, ["pqa"] = {"Pa'a"}, ["pqe"] = {"Eastern Malayo-Polynesian languages"}, ["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"}, ["pqw"] = {"Western Malayo-Polynesian languages"}, ["pra"] = {"Prakrit languages"}, ["prc"] = {"Parachi"}, ["prd"] = {"Parsi-Dari"}, ["pre"] = {"Principense"}, ["prf"] = {"Paranan"}, ["prg"] = {"Прусс"}, ["prh"] = {"Porohanon"}, ["pri"] = {"Paicî"}, ["prk"] = {"Parauk"}, ["prl"] = {"Peruvian Sign Language"}, ["prm"] = {"Kibiri"}, ["prn"] = {"Prasuni"}, ["pro"] = {"Old Provençal (to 1500)", "Old Occitan (to 1500)"}, ["prp"] = {"Parsi"}, ["prq"] = {"Ashéninka Perené"}, ["prr"] = {"Puri"}, ["prs"] = {"Дари", "Дари Перс"}, ["prt"] = {"Phai"}, ["pru"] = {"Puragi"}, ["prw"] = {"Parawen"}, ["prx"] = {"Purik"}, ["prz"] = {"Providencia Sign Language"}, ["psa"] = {"Asue Awyu"}, ["psc"] = {"Persian Sign Language"}, ["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"}, ["pse"] = {"Central Malay"}, ["psg"] = {"Penang Sign Language"}, ["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"}, ["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"}, ["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"}, ["psm"] = {"Pauserna"}, ["psn"] = {"Panasuan"}, ["pso"] = {"Polish Sign Language"}, ["psp"] = {"Philippine Sign Language"}, ["psq"] = {"Pasi"}, ["psr"] = {"Portuguese Sign Language"}, ["pss"] = {"Kaulong"}, ["pst"] = {"Central Pashto"}, ["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"}, ["psw"] = {"Port Sandwich"}, ["psy"] = {"Piscataway"}, ["pta"] = {"Pai Tavytera"}, ["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"}, ["pti"] = {"Pindiini", "Wangkatha"}, ["ptn"] = {"Patani"}, ["pto"] = {"Zo'é"}, ["ptp"] = {"Patep"}, ["ptq"] = {"Pattapu"}, ["ptr"] = {"Piamatsina"}, ["ptt"] = {"Enrekang"}, ["ptu"] = {"Bambam"}, ["ptv"] = {"Port Vato"}, ["ptw"] = {"Pentlatch"}, ["pty"] = {"Pathiya"}, ["pua"] = {"Western Highland Purepecha"}, ["pub"] = {"Purum"}, ["puc"] = {"Punan Merap"}, ["pud"] = {"Punan Aput"}, ["pue"] = {"Puelche"}, ["puf"] = {"Punan Merah"}, ["pug"] = {"Phuie"}, ["pui"] = {"Puinave"}, ["puj"] = {"Punan Tubu"}, ["pum"] = {"Puma"}, ["puo"] = {"Puoc"}, ["pup"] = {"Pulabu"}, ["puq"] = {"Puquina"}, ["pur"] = {"Puruborá"}, ["put"] = {"Putoh"}, ["puu"] = {"Punu"}, ["puw"] = {"Puluwatese"}, ["pux"] = {"Puare"}, ["puy"] = {"Purisimeño"}, ["pwa"] = {"Pawaia"}, ["pwb"] = {"Panawa"}, ["pwg"] = {"Gapapaiwa"}, ["pwi"] = {"Patwin"}, ["pwm"] = {"Molbog"}, ["pwn"] = {"Paiwan"}, ["pwo"] = {"Pwo Western Karen"}, ["pwr"] = {"Powari"}, ["pww"] = {"Pwo Northern Karen"}, ["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"}, ["pye"] = {"Pye Krumen"}, ["pym"] = {"Fyam"}, ["pyn"] = {"Poyanáwa"}, ["pys"] = {"Paraguayan Sign Language", "Lengua de Señas del Paraguay"}, ["pyu"] = {"Puyuma"}, ["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"}, ["pyy"] = {"Pyen"}, ["pzn"] = {"Para Naga"}, ["qua"] = {"Quapaw"}, ["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"}, ["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"}, ["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"}, ["quf"] = {"Lambayeque Quechua"}, ["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"}, ["quh"] = {"South Bolivian Quechua"}, ["qui"] = {"Quileute"}, ["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"}, ["qul"] = {"North Bolivian Quechua"}, ["qum"] = {"Sipacapense"}, ["qun"] = {"Quinault"}, ["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"}, ["quq"] = {"Quinqui"}, ["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"}, ["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"}, ["quv"] = {"Sacapulteco"}, ["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"}, ["qux"] = {"Yauyos Quechua"}, ["quy"] = {"Ayacucho Quechua"}, ["quz"] = {"Cusco Quechua"}, ["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"}, ["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"}, ["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"}, ["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"}, ["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"}, ["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"}, ["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"}, ["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"}, ["qvn"] = {"North Junín Quechua"}, ["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"}, ["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"}, ["qvs"] = {"San Martín Quechua"}, ["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"}, ["qvy"] = {"Queyu"}, ["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"}, ["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"}, ["qwc"] = {"Classical Quechua"}, ["qwe"] = {"Quechuan (family)"}, ["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"}, ["qwm"] = {"Kuman (Russia)"}, ["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"}, ["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"}, ["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"}, ["qxc"] = {"Chincha Quechua"}, ["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"}, ["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"}, ["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"}, ["qxp"] = {"Puno Quechua"}, ["qxq"] = {"Qashqa'i"}, ["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"}, ["qxs"] = {"Southern Qiang"}, ["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"}, ["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"}, ["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"}, ["qya"] = {"Quenya"}, ["qyp"] = {"Quiripi"}, ["raa"] = {"Dungmali"}, ["rab"] = {"Camling"}, ["rac"] = {"Rasawa"}, ["rad"] = {"Rade"}, ["raf"] = {"Western Meohang"}, ["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"}, ["rah"] = {"Rabha"}, ["rai"] = {"Ramoaaina"}, ["raj"] = {"Rajasthani"}, ["rak"] = {"Tulu-Bohuai"}, ["ral"] = {"Ralte"}, ["ram"] = {"Canela"}, ["ran"] = {"Riantana"}, ["rao"] = {"Rao"}, ["rap"] = {"Рапануй"}, ["raq"] = {"Saam"}, ["rar"] = {"Rarotongan", "Маори"}, ["ras"] = {"Tegali"}, ["rat"] = {"Razajerdi"}, ["rau"] = {"Raute"}, ["rav"] = {"Sampang"}, ["raw"] = {"Rawang"}, ["rax"] = {"Rang"}, ["ray"] = {"Rapa"}, ["raz"] = {"Rahambuu"}, ["rbb"] = {"Rumai Palaung"}, ["rbk"] = {"Northern Bontok"}, ["rbl"] = {"Miraya Bikol"}, ["rbp"] = {"Barababaraba"}, ["rcf"] = {"Réunion Creole French"}, ["rdb"] = {"Rudbari"}, ["rea"] = {"Rerau"}, ["reb"] = {"Rembong"}, ["ree"] = {"Rejang Kayan"}, ["reg"] = {"Kara (Tanzania)"}, ["rei"] = {"Reli"}, ["rej"] = {"Rejang"}, ["rel"] = {"Rendille"}, ["rem"] = {"Remo"}, ["ren"] = {"Rengao"}, ["rer"] = {"Rer Bare"}, ["res"] = {"Reshe"}, ["ret"] = {"Retta"}, ["rey"] = {"Reyesano"}, ["rga"] = {"Roria"}, ["rge"] = {"Romano-Greek"}, ["rgk"] = {"Rangkas"}, ["rgn"] = {"Romagnol"}, ["rgr"] = {"Resígaro"}, ["rgs"] = {"Southern Roglai"}, ["rgu"] = {"Ringgou"}, ["rhg"] = {"Rohingya"}, ["rhp"] = {"Yahang"}, ["ria"] = {"Riang (India)"}, ["rif"] = {"Tarifit"}, ["ril"] = {"Riang Lang", "Riang (Myanmar)"}, ["rim"] = {"Nyaturu"}, ["rin"] = {"Nungu"}, ["rir"] = {"Ribun"}, ["rit"] = {"Ritharrngu"}, ["riu"] = {"Riung"}, ["rjg"] = {"Rajong"}, ["rji"] = {"Raji"}, ["rjs"] = {"Rajbanshi"}, ["rka"] = {"Kraol"}, ["rkb"] = {"Rikbaktsa"}, ["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"}, ["rki"] = {"Rakhine"}, ["rkm"] = {"Marka"}, ["rkt"] = {"Rangpuri", "Kamta"}, ["rkw"] = {"Arakwal"}, ["rma"] = {"Rama"}, ["rmb"] = {"Rembarrnga"}, ["rmc"] = {"Carpathian Romani"}, ["rmd"] = {"Traveller Danish"}, ["rme"] = {"Angloromani"}, ["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"}, ["rmg"] = {"Traveller Norwegian"}, ["rmh"] = {"Murkim"}, ["rmi"] = {"Lomavren"}, ["rmk"] = {"Romkun"}, ["rml"] = {"Baltic Romani"}, ["rmm"] = {"Roma"}, ["rmn"] = {"Balkan Romani"}, ["rmo"] = {"Sinte Romani"}, ["rmp"] = {"Rempi"}, ["rmq"] = {"Caló"}, ["rms"] = {"Romanian Sign Language"}, ["rmt"] = {"Domari"}, ["rmu"] = {"Tavringer Romani"}, ["rmv"] = {"Romanova"}, ["rmw"] = {"Welsh Romani"}, ["rmx"] = {"Romam"}, ["rmy"] = {"Vlax Romani"}, ["rmz"] = {"Marma"}, ["rnd"] = {"Ruund"}, ["rng"] = {"Ronga"}, ["rnl"] = {"Ranglong"}, ["rnn"] = {"Roon"}, ["rnp"] = {"Rongpo"}, ["rnr"] = {"Nari Nari"}, ["rnw"] = {"Rungwa"}, ["roa"] = {"Romance languages"}, ["rob"] = {"Tae'"}, ["roc"] = {"Cacgia Roglai"}, ["rod"] = {"Rogo"}, ["roe"] = {"Ronji"}, ["rof"] = {"Rombo"}, ["rog"] = {"Northern Roglai"}, ["rol"] = {"Romblomanon"}, ["rom"] = {"Romany"}, ["roo"] = {"Rotokas"}, ["rop"] = {"Kriol"}, ["ror"] = {"Rongga"}, ["rou"] = {"Runga"}, ["row"] = {"Dela-Oenale"}, ["rpn"] = {"Repanbitip"}, ["rpt"] = {"Rapting"}, ["rri"] = {"Ririo"}, ["rro"] = {"Waima"}, ["rrt"] = {"Arritinngithigh"}, ["rsb"] = {"Romano-Serbian"}, ["rsl"] = {"Russian Sign Language"}, ["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"}, ["rtc"] = {"Rungtu Chin"}, ["rth"] = {"Ratahan"}, ["rtm"] = {"Rotuman"}, ["rts"] = {"Yurats"}, ["rtw"] = {"Rathawi"}, ["rub"] = {"Gungu"}, ["ruc"] = {"Ruuli"}, ["rue"] = {"Русин"}, ["ruf"] = {"Luguru"}, ["rug"] = {"Roviana"}, ["ruh"] = {"Ruga"}, ["rui"] = {"Rufiji"}, ["ruk"] = {"Che"}, ["ruo"] = {"Istro Romanian"}, ["rup"] = {"Macedo-Romanian", "Aromanian", "Arumanian"}, ["ruq"] = {"Megleno Romanian"}, ["rut"] = {"Рутуль"}, ["ruu"] = {"Lanas Lobu"}, ["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"}, ["ruz"] = {"Ruma"}, ["rwa"] = {"Rawo"}, ["rwk"] = {"Rwa"}, ["rwl"] = {"Ruwila"}, ["rwm"] = {"Amba (Uganda)"}, ["rwo"] = {"Rawa"}, ["rwr"] = {"Marwari (India)"}, ["rxd"] = {"Ngardi"}, ["rxw"] = {"Karuwali", "Garuwali"}, ["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"}, ["rys"] = {"Yaeyama"}, ["ryu"] = {"Төв Окинава"}, ["rzh"] = {"Rāziḥī"}, ["saa"] = {"Saba"}, ["sab"] = {"Buglere"}, ["sac"] = {"Meskwaki"}, ["sad"] = {"Sandawe"}, ["sae"] = {"Sabanê"}, ["saf"] = {"Safaliba"}, ["sah"] = {"Якут"}, ["sai"] = {"South American Indian languages"}, ["saj"] = {"Sahu"}, ["sak"] = {"Sake"}, ["sal"] = {"Salishan languages"}, ["sam"] = {"Samaritan Aramaic"}, ["sao"] = {"Sause"}, ["saq"] = {"Samburu"}, ["sar"] = {"Saraveca"}, ["sas"] = {"Sasak"}, ["sat"] = {"Santali"}, ["sau"] = {"Saleman"}, ["sav"] = {"Saafi-Saafi"}, ["saw"] = {"Sawi"}, ["sax"] = {"Sa"}, ["say"] = {"Saya"}, ["saz"] = {"Saurashtra"}, ["sba"] = {"Ngambay"}, ["sbb"] = {"Simbo"}, ["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"}, ["sbd"] = {"Southern Samo"}, ["sbe"] = {"Saliba"}, ["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"}, ["sbg"] = {"Seget"}, ["sbh"] = {"Sori-Harengan"}, ["sbi"] = {"Seti"}, ["sbj"] = {"Surbakhal"}, ["sbk"] = {"Safwa"}, ["sbl"] = {"Botolan Sambal"}, ["sbm"] = {"Sagala"}, ["sbn"] = {"Sindhi Bhil"}, ["sbo"] = {"Sabüm"}, ["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"}, ["sbq"] = {"Sileibi"}, ["sbr"] = {"Sembakung Murut"}, ["sbs"] = {"Subiya"}, ["sbt"] = {"Kimki"}, ["sbu"] = {"Stod Bhoti"}, ["sbv"] = {"Sabine"}, ["sbw"] = {"Simba"}, ["sbx"] = {"Seberuang"}, ["sby"] = {"Soli"}, ["sbz"] = {"Sara Kaba"}, ["scb"] = {"Chut"}, ["sce"] = {"Дуншян"}, ["scf"] = {"San Miguel Creole French"}, ["scg"] = {"Sanggau"}, ["sch"] = {"Sakachep"}, ["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"}, ["sck"] = {"Sadri"}, ["scl"] = {"Shina"}, ["scn"] = {"Сицили"}, ["sco"] = {"Скот"}, ["scp"] = {"Hyolmo", "Helambu Sherpa"}, ["scq"] = {"Sa'och"}, ["scs"] = {"North Slavey"}, ["sct"] = {"Southern Katang"}, ["scu"] = {"Shumcho"}, ["scv"] = {"Sheni"}, ["scw"] = {"Sha"}, ["scx"] = {"Sicel"}, ["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"}, ["sdb"] = {"Shabak"}, ["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"}, ["sde"] = {"Surubu"}, ["sdf"] = {"Sarli"}, ["sdg"] = {"Savi"}, ["sdh"] = {"Өмнөд Курд"}, ["sdj"] = {"Suundi"}, ["sdk"] = {"Sos Kundi"}, ["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"}, ["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"}, ["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"}, ["sdp"] = {"Sherdukpen"}, ["sdq"] = {"Semandang"}, ["sdr"] = {"Oraon Sadri"}, ["sds"] = {"Sened"}, ["sdt"] = {"Shuadit"}, ["sdu"] = {"Sarudu"}, ["sdv"] = {"Eastern Sudanic languages"}, ["sdx"] = {"Sibu Melanau"}, ["sdz"] = {"Sallands"}, ["sea"] = {"Semai"}, ["seb"] = {"Shempire Senoufo"}, ["sec"] = {"Sechelt"}, ["sed"] = {"Sedang"}, ["see"] = {"Seneca"}, ["sef"] = {"Cebaara Senoufo"}, ["seg"] = {"Segeju"}, ["seh"] = {"Sena"}, ["sei"] = {"Seri"}, ["sej"] = {"Sene"}, ["sek"] = {"Sekani"}, ["sel"] = {"Selkup"}, ["sem"] = {"Semitic languages"}, ["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"}, ["seo"] = {"Suarmin"}, ["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"}, ["seq"] = {"Senara Sénoufo"}, ["ser"] = {"Serrano"}, ["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"}, ["set"] = {"Sentani"}, ["seu"] = {"Serui-Laut"}, ["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"}, ["sew"] = {"Sewa Bay"}, ["sey"] = {"Secoya"}, ["sez"] = {"Senthang Chin"}, ["sfb"] = {"Langue des signes de Belgique Francophone", "French Belgian Sign Language"}, ["sfe"] = {"Eastern Subanen"}, ["sfm"] = {"Small Flowery Miao"}, ["sfs"] = {"South African Sign Language"}, ["sfw"] = {"Sehwi"}, ["sga"] = {"Old Irish (to 900)"}, ["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"}, ["sgc"] = {"Kipsigis"}, ["sgd"] = {"Surigaonon"}, ["sge"] = {"Segai"}, ["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"}, ["sgh"] = {"Shughni"}, ["sgi"] = {"Suga"}, ["sgj"] = {"Surgujia"}, ["sgk"] = {"Sangkong"}, ["sgm"] = {"Singa"}, ["sgn"] = {"Sign languages"}, ["sgp"] = {"Singpho"}, ["sgr"] = {"Sangisari"}, ["sgs"] = {"Жемайт"}, ["sgt"] = {"Brokpake"}, ["sgu"] = {"Salas"}, ["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"}, ["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"}, ["sgy"] = {"Sanglechi"}, ["sgz"] = {"Sursurunga"}, ["sha"] = {"Shall-Zwall"}, ["shb"] = {"Ninam"}, ["shc"] = {"Sonde"}, ["shd"] = {"Kundal Shahi"}, ["she"] = {"Sheko"}, ["shg"] = {"Shua"}, ["shh"] = {"Shoshoni"}, ["shi"] = {"Tachelhit"}, ["shj"] = {"Shatt"}, ["shk"] = {"Shilluk"}, ["shl"] = {"Shendu"}, ["shm"] = {"Shahrudi"}, ["shn"] = {"Shan"}, ["sho"] = {"Shanga"}, ["shp"] = {"Shipibo-Conibo"}, ["shq"] = {"Sala"}, ["shr"] = {"Shi"}, ["shs"] = {"Shuswap"}, ["sht"] = {"Shasta"}, ["shu"] = {"Chadian Arabic"}, ["shv"] = {"Shehri"}, ["shw"] = {"Shwai"}, ["shx"] = {"She"}, ["shy"] = {"Tachawit"}, ["shz"] = {"Syenara Senoufo"}, ["sia"] = {"Akkala Sami"}, ["sib"] = {"Sebop"}, ["sid"] = {"Sidamo"}, ["sie"] = {"Simaa"}, ["sif"] = {"Siamou"}, ["sig"] = {"Paasaal"}, ["sih"] = {"Zire", "Sîshëë"}, ["sii"] = {"Shom Peng"}, ["sij"] = {"Numbami"}, ["sik"] = {"Sikiana"}, ["sil"] = {"Tumulung Sisaala"}, ["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"}, ["sio"] = {"Siouan languages"}, ["sip"] = {"Sikkimese"}, ["siq"] = {"Sonia"}, ["sir"] = {"Siri"}, ["sis"] = {"Siuslaw"}, ["sit"] = {"Sino-Tibetan languages"}, ["siu"] = {"Sinagen"}, ["siv"] = {"Sumariup"}, ["siw"] = {"Siwai"}, ["six"] = {"Sumau"}, ["siy"] = {"Sivandi"}, ["siz"] = {"Siwi"}, ["sja"] = {"Epena"}, ["sjb"] = {"Sajau Basap"}, ["sjd"] = {"Kildin Sami"}, ["sje"] = {"Pite Sami"}, ["sjg"] = {"Assangori"}, ["sjk"] = {"Kemi Sami"}, ["sjl"] = {"Sajalong", "Miji"}, ["sjm"] = {"Mapun"}, ["sjn"] = {"Sindarin"}, ["sjo"] = {"Xibe"}, ["sjp"] = {"Surjapuri"}, ["sjr"] = {"Siar-Lak"}, ["sjs"] = {"Senhaja De Srair"}, ["sjt"] = {"Ter Sami"}, ["sju"] = {"Уме Сами"}, ["sjw"] = {"Shawnee"}, ["ska"] = {"Skagit"}, ["skb"] = {"Saek"}, ["skc"] = {"Ma Manda"}, ["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"}, ["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"}, ["skf"] = {"Sakirabiá"}, ["skg"] = {"Sakalava Malagasy"}, ["skh"] = {"Sikule"}, ["ski"] = {"Sika"}, ["skj"] = {"Seke (Nepal)"}, ["skm"] = {"Kutong"}, ["skn"] = {"Kolibugan Subanon"}, ["sko"] = {"Seko Tengah"}, ["skp"] = {"Sekapan"}, ["skq"] = {"Sininkere"}, ["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"}, ["sks"] = {"Maia"}, ["skt"] = {"Sakata"}, ["sku"] = {"Sakao"}, ["skv"] = {"Skou"}, ["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"}, ["skx"] = {"Seko Padang"}, ["sky"] = {"Sikaiana"}, ["skz"] = {"Sekar"}, ["sla"] = {"Slavic languages"}, ["slc"] = {"Sáliba"}, ["sld"] = {"Sissala"}, ["sle"] = {"Sholaga"}, ["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"}, ["slg"] = {"Selungai Murut"}, ["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"}, ["sli"] = {"Lower Silesian"}, ["slj"] = {"Salumá"}, ["sll"] = {"Salt-Yui"}, ["slm"] = {"Pangutaran Sama"}, ["sln"] = {"Salinan"}, ["slp"] = {"Lamaholot"}, ["slq"] = {"Salchuq"}, ["slr"] = {"Салар"}, ["sls"] = {"Singapore Sign Language"}, ["slt"] = {"Sila"}, ["slu"] = {"Selaru"}, ["slw"] = {"Sialum"}, ["slx"] = {"Salampasu"}, ["sly"] = {"Selayar"}, ["slz"] = {"Ma'ya"}, ["sma"] = {"Өмнөд Сами"}, ["smb"] = {"Simbari"}, ["smc"] = {"Som"}, ["smd"] = {"Sama"}, ["smf"] = {"Auwe"}, ["smg"] = {"Simbali"}, ["smh"] = {"Samei"}, ["smi"] = {"Sami languages"}, ["smj"] = {"Луле-Сами"}, ["smk"] = {"Bolinao"}, ["sml"] = {"Central Sama"}, ["smm"] = {"Musasa"}, ["smn"] = {"Inari Sami"}, ["smp"] = {"Samaritan"}, ["smq"] = {"Samo"}, ["smr"] = {"Simeulue"}, ["sms"] = {"Skolt Sami"}, ["smt"] = {"Simte"}, ["smu"] = {"Somray"}, ["smv"] = {"Samvedi"}, ["smw"] = {"Sumbawa"}, ["smx"] = {"Samba"}, ["smy"] = {"Semnani"}, ["smz"] = {"Simeku"}, ["snb"] = {"Sebuyau"}, ["snc"] = {"Sinaugoro"}, ["sne"] = {"Bau Bidayuh"}, ["snf"] = {"Noon"}, ["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"}, ["sni"] = {"Sensi"}, ["snj"] = {"Riverain Sango"}, ["snk"] = {"Сонинке"}, ["snl"] = {"Sangil"}, ["snm"] = {"Southern Ma'di"}, ["snn"] = {"Siona"}, ["sno"] = {"Snohomish"}, ["snp"] = {"Siane"}, ["snq"] = {"Sangu (Gabon)"}, ["snr"] = {"Sihan"}, ["sns"] = {"South West Bay", "Nahavaq"}, ["snu"] = {"Senggi", "Viid"}, ["snv"] = {"Sa'ban"}, ["snw"] = {"Selee"}, ["snx"] = {"Sam"}, ["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"}, ["snz"] = {"Kou"}, ["soa"] = {"Thai Song"}, ["sob"] = {"Sobei"}, ["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"}, ["sod"] = {"Songoora"}, ["soe"] = {"Songomeno"}, ["sog"] = {"Sogdian"}, ["soh"] = {"Aka"}, ["soi"] = {"Sonha"}, ["soj"] = {"Soi"}, ["sok"] = {"Sokoro"}, ["sol"] = {"Solos"}, ["son"] = {"Songhai languages"}, ["soo"] = {"Songo"}, ["sop"] = {"Songe"}, ["soq"] = {"Kanasi"}, ["sor"] = {"Somrai"}, ["sos"] = {"Seeku"}, ["sou"] = {"Southern Thai"}, ["sov"] = {"Sonsorol"}, ["sow"] = {"Sowanda"}, ["sox"] = {"Swo"}, ["soy"] = {"Miyobe"}, ["soz"] = {"Temi"}, ["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"}, ["spc"] = {"Sapé"}, ["spd"] = {"Saep"}, ["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"}, ["spg"] = {"Sian"}, ["spi"] = {"Saponi"}, ["spk"] = {"Sengo"}, ["spl"] = {"Selepet"}, ["spm"] = {"Akukem"}, ["spn"] = {"Sanapaná"}, ["spo"] = {"Spokane"}, ["spp"] = {"Supyire Senoufo"}, ["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"}, ["spr"] = {"Saparua"}, ["sps"] = {"Saposa"}, ["spt"] = {"Spiti Bhoti"}, ["spu"] = {"Sapuan"}, ["spv"] = {"Sambalpuri", "Kosli"}, ["spx"] = {"South Picene"}, ["spy"] = {"Sabaot"}, ["sqa"] = {"Shama-Sambuga"}, ["sqh"] = {"Shau"}, ["sqj"] = {"Albanian languages"}, ["sqk"] = {"Albanian Sign Language"}, ["sqm"] = {"Suma"}, ["sqn"] = {"Susquehannock"}, ["sqo"] = {"Sorkhei"}, ["sqq"] = {"Sou"}, ["sqr"] = {"Siculo Arabic"}, ["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"}, ["sqt"] = {"Soqotri"}, ["squ"] = {"Squamish"}, ["sqx"] = {"Kufr Qassem Sign Language (KQSL)"}, ["sra"] = {"Saruga"}, ["srb"] = {"Sora"}, ["src"] = {"Logudorese Sardinian"}, ["sre"] = {"Sara"}, ["srf"] = {"Nafi"}, ["srg"] = {"Sulod"}, ["srh"] = {"Sarikoli"}, ["sri"] = {"Siriano"}, ["srk"] = {"Serudung Murut"}, ["srl"] = {"Isirawa"}, ["srm"] = {"Saramaccan"}, ["srn"] = {"Sranan Tongo"}, ["sro"] = {"Campidanese Sardinian"}, ["srq"] = {"Sirionó"}, ["srr"] = {"Serer"}, ["srs"] = {"Sarsi"}, ["srt"] = {"Sauri"}, ["sru"] = {"Suruí"}, ["srv"] = {"Southern Sorsoganon"}, ["srw"] = {"Serua"}, ["srx"] = {"Sirmauri"}, ["sry"] = {"Sera"}, ["srz"] = {"Shahmirzadi"}, ["ssa"] = {"Nilo-Saharan languages"}, ["ssb"] = {"Southern Sama"}, ["ssc"] = {"Suba-Simbiti"}, ["ssd"] = {"Siroi"}, ["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"}, ["ssf"] = {"Thao"}, ["ssg"] = {"Seimat"}, ["ssh"] = {"Shihhi Arabic"}, ["ssi"] = {"Sansi"}, ["ssj"] = {"Sausi"}, ["ssk"] = {"Sunam"}, ["ssl"] = {"Western Sisaala"}, ["ssm"] = {"Semnam"}, ["ssn"] = {"Waata"}, ["sso"] = {"Sissano"}, ["ssp"] = {"Spanish Sign Language"}, ["ssq"] = {"So'a"}, ["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"}, ["sss"] = {"Sô"}, ["sst"] = {"Sinasina"}, ["ssu"] = {"Susuami"}, ["ssv"] = {"Shark Bay"}, ["ssx"] = {"Samberigi"}, ["ssy"] = {"Saho"}, ["ssz"] = {"Sengseng"}, ["sta"] = {"Settla"}, ["stb"] = {"Northern Subanen"}, ["std"] = {"Sentinel"}, ["ste"] = {"Liana-Seti"}, ["stf"] = {"Seta"}, ["stg"] = {"Trieng"}, ["sth"] = {"Shelta"}, ["sti"] = {"Bulo Stieng"}, ["stj"] = {"Matya Samo"}, ["stk"] = {"Arammba"}, ["stl"] = {"Stellingwerfs"}, ["stm"] = {"Setaman"}, ["stn"] = {"Owa"}, ["sto"] = {"Stoney"}, ["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"}, ["stq"] = {"Saterfriesisch"}, ["str"] = {"Straits Salish"}, ["sts"] = {"Shumashti"}, ["stt"] = {"Budeh Stieng"}, ["stu"] = {"Samtao"}, ["stv"] = {"Silt'e"}, ["stw"] = {"Satawalese"}, ["sty"] = {"Siberian Tatar"}, ["sua"] = {"Sulka"}, ["sub"] = {"Suku"}, ["suc"] = {"Western Subanon"}, ["sue"] = {"Suena"}, ["sug"] = {"Suganga"}, ["sui"] = {"Suki"}, ["suj"] = {"Shubi"}, ["suk"] = {"Sukuma"}, ["suo"] = {"Bouni"}, ["suq"] = {"Tirmaga-Chai Suri", "Suri"}, ["sur"] = {"Mwaghavul"}, ["sus"] = {"Susu"}, ["sut"] = {"Subtiaba"}, ["suv"] = {"Puroik"}, ["suw"] = {"Sumbwa"}, ["sux"] = {"Sumerian"}, ["suy"] = {"Suyá"}, ["suz"] = {"Sunwar"}, ["sva"] = {"Svan"}, ["svb"] = {"Ulau-Suain"}, ["svc"] = {"Vincentian Creole English"}, ["sve"] = {"Serili"}, ["svk"] = {"Slovakian Sign Language"}, ["svm"] = {"Slavomolisano"}, ["svs"] = {"Savosavo"}, ["svx"] = {"Skalvian"}, ["swb"] = {"Maore Comorian"}, ["swc"] = {"Congo Swahili"}, ["swf"] = {"Sere"}, ["swg"] = {"Шваби"}, ["swh"] = {"Свахили", "Кисвахили"}, ["swi"] = {"Sui"}, ["swj"] = {"Sira"}, ["swk"] = {"Malawi Sena"}, ["swl"] = {"Swedish Sign Language"}, ["swm"] = {"Samosa"}, ["swn"] = {"Sawknah"}, ["swo"] = {"Shanenawa"}, ["swp"] = {"Suau"}, ["swq"] = {"Sharwa"}, ["swr"] = {"Saweru"}, ["sws"] = {"Seluwasan"}, ["swt"] = {"Sawila"}, ["swu"] = {"Suwawa"}, ["swv"] = {"Shekhawati"}, ["sww"] = {"Sowa"}, ["swx"] = {"Suruahá"}, ["swy"] = {"Sarua"}, ["sxb"] = {"Suba"}, ["sxc"] = {"Sicanian"}, ["sxe"] = {"Sighu"}, ["sxg"] = {"Shuhi", "Shixing"}, ["sxk"] = {"Southern Kalapuya"}, ["sxl"] = {"Selian"}, ["sxm"] = {"Samre"}, ["sxn"] = {"Sangir"}, ["sxo"] = {"Sorothaptic"}, ["sxr"] = {"Saaroa"}, ["sxs"] = {"Sasaru"}, ["sxu"] = {"Дээд Саксон"}, ["sxw"] = {"Saxwe Gbe"}, ["sya"] = {"Siang"}, ["syb"] = {"Central Subanen"}, ["syc"] = {"Сонгодог Сири"}, ["syd"] = {"Samoyedic languages"}, ["syi"] = {"Seki"}, ["syk"] = {"Sukur"}, ["syl"] = {"Sylheti"}, ["sym"] = {"Maya Samo"}, ["syn"] = {"Senaya"}, ["syo"] = {"Suoy"}, ["syr"] = {"Syriac"}, ["sys"] = {"Sinyar"}, ["syw"] = {"Kagate"}, ["syx"] = {"Samay"}, ["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"}, ["sza"] = {"Semelai"}, ["szb"] = {"Ngalum"}, ["szc"] = {"Semaq Beri"}, ["szd"] = {"Seru"}, ["sze"] = {"Seze"}, ["szg"] = {"Sengele"}, ["szl"] = {"Силези"}, ["szn"] = {"Sula"}, ["szp"] = {"Suabo"}, ["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"}, ["szv"] = {"Isu (Fako Division)"}, ["szw"] = {"Sawai"}, ["szy"] = {"Sakizaya"}, ["taa"] = {"Lower Tanana"}, ["tab"] = {"Табасаран"}, ["tac"] = {"Lowland Tarahumara"}, ["tad"] = {"Tause"}, ["tae"] = {"Tariana"}, ["taf"] = {"Tapirapé"}, ["tag"] = {"Tagoi"}, ["tai"] = {"Tai languages"}, ["taj"] = {"Eastern Tamang"}, ["tak"] = {"Tala"}, ["tal"] = {"Tal"}, ["tan"] = {"Tangale"}, ["tao"] = {"Yami"}, ["tap"] = {"Taabwa"}, ["taq"] = {"Tamasheq"}, ["tar"] = {"Central Tarahumara"}, ["tas"] = {"Tay Boi"}, ["tau"] = {"Upper Tanana"}, ["tav"] = {"Tatuyo"}, ["taw"] = {"Tai"}, ["tax"] = {"Tamki"}, ["tay"] = {"Atayal"}, ["taz"] = {"Tocho"}, ["tba"] = {"Aikanã"}, ["tbc"] = {"Takia"}, ["tbd"] = {"Kaki Ae"}, ["tbe"] = {"Tanimbili"}, ["tbf"] = {"Mandara"}, ["tbg"] = {"North Tairora"}, ["tbh"] = {"Dharawal", "Thurawal"}, ["tbi"] = {"Gaam"}, ["tbj"] = {"Tiang"}, ["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"}, ["tbl"] = {"Tboli"}, ["tbm"] = {"Tagbu"}, ["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"}, ["tbo"] = {"Tawala"}, ["tbp"] = {"Taworta", "Diebroud"}, ["tbq"] = {"Tibeto-Burman languages"}, ["tbr"] = {"Tumtum"}, ["tbs"] = {"Tanguat"}, ["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"}, ["tbu"] = {"Tubar"}, ["tbv"] = {"Tobo"}, ["tbw"] = {"Tagbanwa"}, ["tbx"] = {"Kapin"}, ["tby"] = {"Tabaru"}, ["tbz"] = {"Ditammari"}, ["tca"] = {"Ticuna"}, ["tcb"] = {"Tanacross"}, ["tcc"] = {"Datooga"}, ["tcd"] = {"Tafi"}, ["tce"] = {"Southern Tutchone"}, ["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"}, ["tcg"] = {"Tamagario"}, ["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"}, ["tci"] = {"Wára"}, ["tck"] = {"Tchitchege"}, ["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"}, ["tcm"] = {"Tanahmerah"}, ["tcn"] = {"Tichurong"}, ["tco"] = {"Taungyo"}, ["tcp"] = {"Tawr Chin"}, ["tcq"] = {"Kaiy"}, ["tcs"] = {"Torres Strait Creole", "Yumplatok"}, ["tct"] = {"T'en"}, ["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"}, ["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"}, ["tcx"] = {"Toda"}, ["tcy"] = {"Tulu"}, ["tcz"] = {"Thado Chin"}, ["tda"] = {"Tagdal"}, ["tdb"] = {"Panchpargania"}, ["tdc"] = {"Emberá-Tadó"}, ["tdd"] = {"Tai Nüa"}, ["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"}, ["tdf"] = {"Talieng"}, ["tdg"] = {"Western Tamang"}, ["tdh"] = {"Thulung"}, ["tdi"] = {"Tomadino"}, ["tdj"] = {"Tajio"}, ["tdk"] = {"Tambas"}, ["tdl"] = {"Sur"}, ["tdm"] = {"Taruma"}, ["tdn"] = {"Tondano"}, ["tdo"] = {"Teme"}, ["tdq"] = {"Tita"}, ["tdr"] = {"Todrah"}, ["tds"] = {"Doutai"}, ["tdt"] = {"Tetun Dili"}, ["tdv"] = {"Toro"}, ["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"}, ["tdy"] = {"Tadyawan"}, ["tea"] = {"Temiar"}, ["teb"] = {"Tetete"}, ["tec"] = {"Terik"}, ["ted"] = {"Tepo Krumen"}, ["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"}, ["tef"] = {"Teressa"}, ["teg"] = {"Teke-Tege"}, ["teh"] = {"Tehuelche"}, ["tei"] = {"Torricelli"}, ["tek"] = {"Ibali Teke"}, ["tem"] = {"Timne"}, ["ten"] = {"Tama (Colombia)"}, ["teo"] = {"Teso"}, ["tep"] = {"Tepecano"}, ["teq"] = {"Temein"}, ["ter"] = {"Tereno"}, ["tes"] = {"Tengger"}, ["tet"] = {"Тетум"}, ["teu"] = {"Soo"}, ["tev"] = {"Teor"}, ["tew"] = {"Tewa (USA)"}, ["tex"] = {"Tennet"}, ["tey"] = {"Tulishi"}, ["tez"] = {"Tetserret"}, ["tfi"] = {"Tofin Gbe"}, ["tfn"] = {"Tanaina"}, ["tfo"] = {"Tefaro"}, ["tfr"] = {"Teribe"}, ["tft"] = {"Ternate"}, ["tga"] = {"Sagalla"}, ["tgb"] = {"Tobilung"}, ["tgc"] = {"Tigak"}, ["tgd"] = {"Ciwogai"}, ["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"}, ["tgf"] = {"Chalikha"}, ["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"}, ["tgi"] = {"Lawunuia"}, ["tgj"] = {"Tagin"}, ["tgn"] = {"Tandaganon"}, ["tgo"] = {"Sudest"}, ["tgp"] = {"Tangoa"}, ["tgq"] = {"Tring"}, ["tgr"] = {"Tareng"}, ["tgs"] = {"Nume"}, ["tgt"] = {"Central Tagbanwa"}, ["tgu"] = {"Tanggu"}, ["tgv"] = {"Tingui-Boto"}, ["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"}, ["tgx"] = {"Tagish"}, ["tgy"] = {"Togoyo"}, ["tgz"] = {"Tagalaka"}, ["thd"] = {"Kuuk Thaayorre", "Thayore"}, ["the"] = {"Chitwania Tharu"}, ["thf"] = {"Thangmi"}, ["thh"] = {"Northern Tarahumara"}, ["thi"] = {"Tai Long"}, ["thk"] = {"Tharaka", "Kitharaka"}, ["thl"] = {"Dangaura Tharu"}, ["thm"] = {"Aheu"}, ["thn"] = {"Thachanadan"}, ["thp"] = {"Thompson"}, ["thq"] = {"Kochila Tharu"}, ["thr"] = {"Rana Tharu"}, ["ths"] = {"Thakali"}, ["tht"] = {"Tahltan"}, ["thu"] = {"Thuri"}, ["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"}, ["thy"] = {"Tha"}, ["thz"] = {"Tayart Tamajeq"}, ["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"}, ["tic"] = {"Tira"}, ["tif"] = {"Tifal"}, ["tig"] = {"Tigre"}, ["tih"] = {"Timugon Murut"}, ["tii"] = {"Tiene"}, ["tij"] = {"Tilung"}, ["tik"] = {"Tikar"}, ["til"] = {"Tillamook"}, ["tim"] = {"Timbe"}, ["tin"] = {"Tindi"}, ["tio"] = {"Teop"}, ["tip"] = {"Trimuris"}, ["tiq"] = {"Tiéfo"}, ["tis"] = {"Masadiit Itneg"}, ["tit"] = {"Tinigua"}, ["tiu"] = {"Adasen"}, ["tiv"] = {"Tiv"}, ["tiw"] = {"Tiwi"}, ["tix"] = {"Southern Tiwa"}, ["tiy"] = {"Tiruray"}, ["tiz"] = {"Tai Hongjin"}, ["tja"] = {"Tajuasohn"}, ["tjg"] = {"Tunjung"}, ["tji"] = {"Northern Tujia"}, ["tjj"] = {"Tjungundji"}, ["tjl"] = {"Tai Laing"}, ["tjm"] = {"Timucua"}, ["tjn"] = {"Tonjon"}, ["tjo"] = {"Temacine Tamazight"}, ["tjp"] = {"Tjupany"}, ["tjs"] = {"Southern Tujia"}, ["tju"] = {"Tjurruru"}, ["tjw"] = {"Djabwurrung"}, ["tka"] = {"Truká"}, ["tkb"] = {"Buksa"}, ["tkd"] = {"Tukudede"}, ["tke"] = {"Takwane"}, ["tkf"] = {"Tukumanféd"}, ["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"}, ["tkl"] = {"Tokelau"}, ["tkm"] = {"Takelma"}, ["tkn"] = {"Toku-No-Shima"}, ["tkp"] = {"Tikopia"}, ["tkq"] = {"Tee"}, ["tkr"] = {"Цахур"}, ["tks"] = {"Takestani"}, ["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"}, ["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"}, ["tkv"] = {"Mur Pano"}, ["tkw"] = {"Teanu"}, ["tkx"] = {"Tangko"}, ["tkz"] = {"Takua"}, ["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"}, ["tlb"] = {"Tobelo"}, ["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"}, ["tld"] = {"Talaud"}, ["tlf"] = {"Telefol"}, ["tlg"] = {"Tofanma"}, ["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan Hol"}, ["tli"] = {"Tlingit"}, ["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"}, ["tlk"] = {"Taloki"}, ["tll"] = {"Tetela"}, ["tlm"] = {"Tolomako"}, ["tln"] = {"Talondo'"}, ["tlo"] = {"Talodi"}, ["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"}, ["tlq"] = {"Tai Loi"}, ["tlr"] = {"Talise"}, ["tls"] = {"Tambotalo"}, ["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"}, ["tlu"] = {"Tulehu"}, ["tlv"] = {"Taliabu"}, ["tlx"] = {"Khehek"}, ["tly"] = {"Talysh"}, ["tma"] = {"Tama (Chad)"}, ["tmb"] = {"Katbol", "Avava"}, ["tmc"] = {"Tumak"}, ["tmd"] = {"Haruai"}, ["tme"] = {"Tremembé"}, ["tmf"] = {"Toba-Maskoy"}, ["tmg"] = {"Ternateño"}, ["tmh"] = {"Tamashek"}, ["tmi"] = {"Tutuba"}, ["tmj"] = {"Samarokena"}, ["tmk"] = {"Northwestern Tamang"}, ["tml"] = {"Tamnim Citak"}, ["tmm"] = {"Tai Thanh"}, ["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"}, ["tmo"] = {"Temoq"}, ["tmq"] = {"Tumleo"}, ["tmr"] = {"Вавилоны Еврей-Арамей"}, ["tms"] = {"Tima"}, ["tmt"] = {"Tasmate"}, ["tmu"] = {"Iau"}, ["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"}, ["tmw"] = {"Temuan"}, ["tmy"] = {"Tami"}, ["tmz"] = {"Tamanaku"}, ["tna"] = {"Tacana"}, ["tnb"] = {"Western Tunebo"}, ["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"}, ["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"}, ["tng"] = {"Tobanga"}, ["tnh"] = {"Maiani"}, ["tni"] = {"Tandia"}, ["tnk"] = {"Kwamera"}, ["tnl"] = {"Lenakel"}, ["tnm"] = {"Tabla"}, ["tnn"] = {"North Tanna"}, ["tno"] = {"Toromono"}, ["tnp"] = {"Whitesands"}, ["tnq"] = {"Taino"}, ["tnr"] = {"Ménik"}, ["tns"] = {"Tenis"}, ["tnt"] = {"Tontemboan"}, ["tnu"] = {"Tay Khang"}, ["tnv"] = {"Tangchangya"}, ["tnw"] = {"Tonsawang"}, ["tnx"] = {"Tanema"}, ["tny"] = {"Tongwe"}, ["tnz"] = {"Ten'edn"}, ["tob"] = {"Toba"}, ["toc"] = {"Coyutla Totonac"}, ["tod"] = {"Toma"}, ["tof"] = {"Gizrra"}, ["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"}, ["toh"] = {"Gitonga"}, ["toi"] = {"Tonga (Zambia)"}, ["toj"] = {"Tojolabal"}, ["tol"] = {"Tolowa"}, ["tom"] = {"Tombulu"}, ["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"}, ["top"] = {"Papantla Totonac"}, ["toq"] = {"Toposa"}, ["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"}, ["tos"] = {"Highland Totonac"}, ["tou"] = {"Tho"}, ["tov"] = {"Upper Taromi"}, ["tow"] = {"Jemez"}, ["tox"] = {"Tobian"}, ["toy"] = {"Topoiyo"}, ["toz"] = {"To"}, ["tpa"] = {"Taupota"}, ["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"}, ["tpe"] = {"Tippera"}, ["tpf"] = {"Tarpia"}, ["tpg"] = {"Kula"}, ["tpi"] = {"Ток Писин"}, ["tpj"] = {"Tapieté"}, ["tpk"] = {"Tupinikin"}, ["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"}, ["tpm"] = {"Tampulma"}, ["tpn"] = {"Tupinambá"}, ["tpo"] = {"Tai Pao"}, ["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"}, ["tpq"] = {"Tukpa"}, ["tpr"] = {"Tuparí"}, ["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"}, ["tpu"] = {"Tampuan"}, ["tpv"] = {"Tanapag"}, ["tpw"] = {"Tupí"}, ["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"}, ["tpy"] = {"Trumai"}, ["tpz"] = {"Tinputz"}, ["tqb"] = {"Tembé"}, ["tql"] = {"Lehali"}, ["tqm"] = {"Turumsa"}, ["tqn"] = {"Tenino"}, ["tqo"] = {"Toaripi"}, ["tqp"] = {"Tomoip"}, ["tqq"] = {"Tunni"}, ["tqr"] = {"Torona"}, ["tqt"] = {"Western Totonac"}, ["tqu"] = {"Touo"}, ["tqw"] = {"Tonkawa"}, ["tra"] = {"Tirahi"}, ["trb"] = {"Terebu"}, ["trc"] = {"Copala Triqui"}, ["trd"] = {"Turi"}, ["tre"] = {"East Tarangan"}, ["trf"] = {"Trinidadian Creole English"}, ["trg"] = {"Lishán Didán"}, ["trh"] = {"Turaka"}, ["tri"] = {"Trió"}, ["trj"] = {"Toram"}, ["trk"] = {"Turkic languages"}, ["trl"] = {"Traveller Scottish"}, ["trm"] = {"Tregami"}, ["trn"] = {"Trinitario"}, ["tro"] = {"Tarao Naga"}, ["trp"] = {"Kok Borok"}, ["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"}, ["trr"] = {"Taushiro"}, ["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"}, ["trt"] = {"Tunggare"}, ["tru"] = {"Turoyo", "Surayt"}, ["trv"] = {"Taroko"}, ["trw"] = {"Torwali"}, ["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"}, ["try"] = {"Turung"}, ["trz"] = {"Torá"}, ["tsa"] = {"Tsaangi"}, ["tsb"] = {"Tsamai"}, ["tsc"] = {"Tswa"}, ["tsd"] = {"Tsakonian"}, ["tse"] = {"Tunisian Sign Language"}, ["tsg"] = {"Tausug"}, ["tsh"] = {"Tsuvan"}, ["tsi"] = {"Tsimshian"}, ["tsj"] = {"Tshangla"}, ["tsk"] = {"Tseku"}, ["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"}, ["tsm"] = {"Turkish Sign Language", "Türk İşaret Dili"}, ["tsp"] = {"Northern Toussian"}, ["tsq"] = {"Thai Sign Language"}, ["tsr"] = {"Akei"}, ["tss"] = {"Taiwan Sign Language"}, ["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"}, ["tsu"] = {"Tsou"}, ["tsv"] = {"Tsogo"}, ["tsw"] = {"Tsishingini"}, ["tsx"] = {"Mubami"}, ["tsy"] = {"Tebul Sign Language"}, ["tsz"] = {"Purepecha"}, ["tta"] = {"Tutelo"}, ["ttb"] = {"Gaa"}, ["ttc"] = {"Tektiteko"}, ["ttd"] = {"Tauade"}, ["tte"] = {"Bwanabwana"}, ["ttf"] = {"Tuotomb"}, ["ttg"] = {"Tutong"}, ["tth"] = {"Upper Ta'oih"}, ["tti"] = {"Tobati"}, ["ttj"] = {"Tooro"}, ["ttk"] = {"Totoro"}, ["ttl"] = {"Totela"}, ["ttm"] = {"Northern Tutchone"}, ["ttn"] = {"Towei"}, ["tto"] = {"Lower Ta'oih"}, ["ttp"] = {"Tombelala"}, ["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"}, ["ttr"] = {"Tera"}, ["tts"] = {"Northeastern Thai"}, ["ttt"] = {"Лалын Тат"}, ["ttu"] = {"Torau"}, ["ttv"] = {"Titan"}, ["ttw"] = {"Long Wat"}, ["tty"] = {"Sikaritai"}, ["ttz"] = {"Tsum"}, ["tua"] = {"Wiarumus"}, ["tub"] = {"Tübatulabal"}, ["tuc"] = {"Mutu"}, ["tud"] = {"Tuxá"}, ["tue"] = {"Tuyuca"}, ["tuf"] = {"Central Tunebo"}, ["tug"] = {"Tunia"}, ["tuh"] = {"Taulil"}, ["tui"] = {"Tupuri"}, ["tuj"] = {"Tugutil"}, ["tul"] = {"Tula"}, ["tum"] = {"Тумбука"}, ["tun"] = {"Tunica"}, ["tuo"] = {"Tucano"}, ["tup"] = {"Tupi languages"}, ["tuq"] = {"Tedaga"}, ["tus"] = {"Tuscarora"}, ["tut"] = {"Altaic languages"}, ["tuu"] = {"Tututni"}, ["tuv"] = {"Turkana"}, ["tuw"] = {"Tungus languages"}, ["tux"] = {"Tuxináwa"}, ["tuy"] = {"Tugen"}, ["tuz"] = {"Turka"}, ["tva"] = {"Vaghua"}, ["tvd"] = {"Tsuvadi"}, ["tve"] = {"Te'un"}, ["tvk"] = {"Southeast Ambrym"}, ["tvl"] = {"Тувалу"}, ["tvm"] = {"Tela-Masbuar"}, ["tvn"] = {"Tavoyan"}, ["tvo"] = {"Tidore"}, ["tvs"] = {"Taveta"}, ["tvt"] = {"Tutsa Naga"}, ["tvu"] = {"Tunen"}, ["tvw"] = {"Sedoa"}, ["tvx"] = {"Taivoan"}, ["tvy"] = {"Timor Pidgin"}, ["twa"] = {"Twana"}, ["twb"] = {"Western Tawbuid"}, ["twc"] = {"Teshenawa"}, ["twd"] = {"Twents"}, ["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"}, ["twf"] = {"Northern Tiwa"}, ["twg"] = {"Tereweng"}, ["twh"] = {"Tai Dón"}, ["twl"] = {"Tawara"}, ["twm"] = {"Tawang Monpa"}, ["twn"] = {"Twendi"}, ["two"] = {"Tswapong"}, ["twp"] = {"Ere"}, ["twq"] = {"Tasawaq"}, ["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"}, ["twt"] = {"Turiwára"}, ["twu"] = {"Termanu"}, ["tww"] = {"Tuwari"}, ["twx"] = {"Tewe"}, ["twy"] = {"Tawoyan"}, ["txa"] = {"Tombonuo"}, ["txb"] = {"Tokharian B"}, ["txc"] = {"Tsetsaut"}, ["txe"] = {"Totoli"}, ["txg"] = {"Tangut"}, ["txh"] = {"Thracian"}, ["txi"] = {"Ikpeng"}, ["txj"] = {"Tarjumo"}, ["txm"] = {"Tomini"}, ["txn"] = {"West Tarangan"}, ["txo"] = {"Toto"}, ["txq"] = {"Tii"}, ["txr"] = {"Tartessian"}, ["txs"] = {"Tonsea"}, ["txt"] = {"Citak"}, ["txu"] = {"Kayapó"}, ["txx"] = {"Tatana"}, ["txy"] = {"Tanosy Malagasy"}, ["tya"] = {"Tauya"}, ["tye"] = {"Kyanga"}, ["tyh"] = {"O'du"}, ["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"}, ["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"}, ["tyl"] = {"Thu Lao"}, ["tyn"] = {"Kombai"}, ["typ"] = {"Thaypan"}, ["tyr"] = {"Tai Daeng"}, ["tys"] = {"Tày Sa Pa"}, ["tyt"] = {"Tày Tac"}, ["tyu"] = {"Kua"}, ["tyv"] = {"Тува"}, ["tyx"] = {"Teke-Tyee"}, ["tyy"] = {"Tiyaa"}, ["tyz"] = {"Tày"}, ["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"}, ["tzh"] = {"Tzeltal"}, ["tzj"] = {"Tz'utujil"}, ["tzl"] = {"Talossan"}, ["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"}, ["tzn"] = {"Tugun"}, ["tzo"] = {"Tzotzil"}, ["tzx"] = {"Tabriak"}, ["uam"] = {"Uamué"}, ["uan"] = {"Kuan"}, ["uar"] = {"Tairuma"}, ["uba"] = {"Ubang"}, ["ubi"] = {"Ubi"}, ["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"}, ["ubr"] = {"Ubir"}, ["ubu"] = {"Umbu-Ungu"}, ["uby"] = {"Ubykh"}, ["uda"] = {"Uda"}, ["ude"] = {"Udihe"}, ["udg"] = {"Muduga"}, ["udi"] = {"Udi"}, ["udj"] = {"Ujir"}, ["udl"] = {"Wuzlam"}, ["udm"] = {"Удмурт"}, ["udu"] = {"Uduk"}, ["ues"] = {"Kioko"}, ["ufi"] = {"Ufim"}, ["uga"] = {"Ugaritic"}, ["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"}, ["uge"] = {"Ughele"}, ["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"}, ["ugo"] = {"Ugong"}, ["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"}, ["uha"] = {"Uhami"}, ["uhn"] = {"Damal"}, ["uis"] = {"Uisai"}, ["uiv"] = {"Iyive"}, ["uji"] = {"Tanjijili"}, ["uka"] = {"Kaburi"}, ["ukg"] = {"Ukuriguma"}, ["ukh"] = {"Ukhwejo"}, ["uki"] = {"Kui (India)"}, ["ukk"] = {"Muak Sa-aak"}, ["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"}, ["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"}, ["ukq"] = {"Ukwa"}, ["uks"] = {"Urubú-Kaapor Sign Language", "Kaapor Sign Language"}, ["uku"] = {"Ukue"}, ["ukv"] = {"Kuku"}, ["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"}, ["uky"] = {"Kuuk-Yak"}, ["ula"] = {"Fungwa"}, ["ulb"] = {"Ulukwumi"}, ["ulc"] = {"Ulch"}, ["ule"] = {"Lule"}, ["ulf"] = {"Usku", "Afra"}, ["uli"] = {"Ulithian"}, ["ulk"] = {"Meriam Mir"}, ["ull"] = {"Ullatan"}, ["ulm"] = {"Ulumanda'"}, ["uln"] = {"Unserdeutsch"}, ["ulu"] = {"Uma' Lung"}, ["ulw"] = {"Ulwa"}, ["uma"] = {"Umatilla"}, ["umb"] = {"Umbundu"}, ["umc"] = {"Marrucinian"}, ["umd"] = {"Umbindhamu"}, ["umg"] = {"Morrobalama", "Umbuygamu"}, ["umi"] = {"Ukit"}, ["umm"] = {"Umon"}, ["umn"] = {"Makyan Naga"}, ["umo"] = {"Umotína"}, ["ump"] = {"Umpila"}, ["umr"] = {"Umbugarla"}, ["ums"] = {"Pendau"}, ["umu"] = {"Munsee"}, ["una"] = {"North Watut"}, ["und"] = {"Тодорхойгүй"}, ["une"] = {"Uneme"}, ["ung"] = {"Ngarinyin"}, ["uni"] = {"Uni"}, ["unk"] = {"Enawené-Nawé"}, ["unm"] = {"Unami"}, ["unn"] = {"Kurnai"}, ["unr"] = {"Mundari"}, ["unu"] = {"Unubahe"}, ["unx"] = {"Munda"}, ["unz"] = {"Unde Kaili"}, ["upi"] = {"Umeda"}, ["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"}, ["ura"] = {"Urarina"}, ["urb"] = {"Urubú-Kaapor", "Kaapor"}, ["urc"] = {"Urningangg"}, ["ure"] = {"Uru"}, ["urf"] = {"Uradhi"}, ["urg"] = {"Urigina"}, ["urh"] = {"Urhobo"}, ["uri"] = {"Urim"}, ["urj"] = {"Uralic languages"}, ["urk"] = {"Urak Lawoi'"}, ["url"] = {"Urali"}, ["urm"] = {"Urapmin"}, ["urn"] = {"Uruangnirin"}, ["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"}, ["urp"] = {"Uru-Pa-In"}, ["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"}, ["urt"] = {"Urat"}, ["uru"] = {"Urumi"}, ["urv"] = {"Uruava"}, ["urw"] = {"Sop"}, ["urx"] = {"Urimo"}, ["ury"] = {"Orya"}, ["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"}, ["usa"] = {"Usarufa"}, ["ush"] = {"Ushojo"}, ["usi"] = {"Usui"}, ["usk"] = {"Usaghade"}, ["usp"] = {"Uspanteco"}, ["uss"] = {"us-Saare"}, ["usu"] = {"Uya"}, ["uta"] = {"Otank"}, ["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"}, ["uth"] = {"ut-Hun"}, ["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"}, ["utr"] = {"Etulo"}, ["utu"] = {"Utu"}, ["uum"] = {"Urum"}, ["uun"] = {"Kulon-Pazeh"}, ["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"}, ["uuu"] = {"U"}, ["uve"] = {"West Uvean", "Fagauvea"}, ["uvh"] = {"Uri"}, ["uvl"] = {"Lote"}, ["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"}, ["uya"] = {"Doko-Uyanga"}, ["uzn"] = {"Northern Uzbek"}, ["uzs"] = {"Southern Uzbek"}, ["vaa"] = {"Vaagri Booli"}, ["vae"] = {"Vale"}, ["vaf"] = {"Vafsi"}, ["vag"] = {"Vagla"}, ["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"}, ["vai"] = {"Vai"}, ["vaj"] = {"Sekele", "Northwestern ǃKung", "Vasekele"}, ["val"] = {"Vehes"}, ["vam"] = {"Vanimo"}, ["van"] = {"Valman"}, ["vao"] = {"Vao"}, ["vap"] = {"Vaiphei"}, ["var"] = {"Huarijio"}, ["vas"] = {"Vasavi"}, ["vau"] = {"Vanuma"}, ["vav"] = {"Varli"}, ["vay"] = {"Wayu"}, ["vbb"] = {"Southeast Babar"}, ["vbk"] = {"Southwestern Bontok"}, ["vec"] = {"Венец"}, ["ved"] = {"Veddah"}, ["vel"] = {"Veluws"}, ["vem"] = {"Vemgo-Mabas"}, ["veo"] = {"Ventureño"}, ["vep"] = {"Veps"}, ["ver"] = {"Mom Jango"}, ["vgr"] = {"Vaghri"}, ["vgt"] = {"Vlaamse Gebarentaal", "Flemish Sign Language"}, ["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"}, ["vid"] = {"Vidunda"}, ["vif"] = {"Vili"}, ["vig"] = {"Viemo"}, ["vil"] = {"Vilela"}, ["vin"] = {"Vinza"}, ["vis"] = {"Vishavan"}, ["vit"] = {"Viti"}, ["viv"] = {"Iduna"}, ["vka"] = {"Kariyarra"}, ["vkj"] = {"Kujarge"}, ["vkk"] = {"Kaur"}, ["vkl"] = {"Kulisusu"}, ["vkm"] = {"Kamakan"}, ["vkn"] = {"Koro Nulu"}, ["vko"] = {"Kodeoha"}, ["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"}, ["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"}, ["vku"] = {"Kurrama"}, ["vkz"] = {"Koro Zuba"}, ["vlp"] = {"Valpei"}, ["vls"] = {"Vlaams"}, ["vma"] = {"Martuyhunira"}, ["vmb"] = {"Barbaram"}, ["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"}, ["vmd"] = {"Mudu Koraga"}, ["vme"] = {"East Masela"}, ["vmf"] = {"Майны Франк"}, ["vmg"] = {"Lungalunga"}, ["vmh"] = {"Maraghei"}, ["vmi"] = {"Miwa"}, ["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"}, ["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"}, ["vml"] = {"Malgana"}, ["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"}, ["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"}, ["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"}, ["vmr"] = {"Marenje"}, ["vms"] = {"Moksela"}, ["vmu"] = {"Muluridyi"}, ["vmv"] = {"Valley Maidu"}, ["vmw"] = {"Makhuwa"}, ["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"}, ["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"}, ["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"}, ["vnk"] = {"Vano", "Lovono"}, ["vnm"] = {"Vinmavis", "Neve'ei"}, ["vnp"] = {"Vunapu"}, ["vor"] = {"Voro"}, ["vot"] = {"Votic"}, ["vra"] = {"Vera'a"}, ["vro"] = {"Võro"}, ["vrs"] = {"Varisi"}, ["vrt"] = {"Burmbar", "Banam Bay"}, ["vsi"] = {"Moldova Sign Language"}, ["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"}, ["vsv"] = {"Valencian Sign Language", "Llengua de signes valenciana"}, ["vto"] = {"Vitou"}, ["vum"] = {"Vumbu"}, ["vun"] = {"Vunjo"}, ["vut"] = {"Vute"}, ["vwa"] = {"Awa (China)"}, ["waa"] = {"Walla Walla"}, ["wab"] = {"Wab"}, ["wac"] = {"Wasco-Wishram"}, ["wad"] = {"Wamesa", "Wondama"}, ["wae"] = {"Walser"}, ["waf"] = {"Wakoná"}, ["wag"] = {"Wa'ema"}, ["wah"] = {"Watubela"}, ["wai"] = {"Wares"}, ["waj"] = {"Waffa"}, ["wak"] = {"Wakashan languages"}, ["wal"] = {"Wolaytta", "Wolaitta"}, ["wam"] = {"Wampanoag"}, ["wan"] = {"Wan"}, ["wao"] = {"Wappo"}, ["wap"] = {"Wapishana"}, ["waq"] = {"Wagiman"}, ["war"] = {"Waray (Philippines)"}, ["was"] = {"Washo"}, ["wat"] = {"Kaninuwa"}, ["wau"] = {"Waurá"}, ["wav"] = {"Waka"}, ["waw"] = {"Waiwai"}, ["wax"] = {"Watam", "Marangis"}, ["way"] = {"Wayana"}, ["waz"] = {"Wampur"}, ["wba"] = {"Warao"}, ["wbb"] = {"Wabo"}, ["wbe"] = {"Waritai"}, ["wbf"] = {"Wara"}, ["wbh"] = {"Wanda"}, ["wbi"] = {"Vwanji"}, ["wbj"] = {"Alagwa"}, ["wbk"] = {"Waigali"}, ["wbl"] = {"Wakhi"}, ["wbm"] = {"Wa"}, ["wbp"] = {"Warlpiri"}, ["wbq"] = {"Waddar"}, ["wbr"] = {"Wagdi"}, ["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"}, ["wbt"] = {"Warnman"}, ["wbv"] = {"Wajarri"}, ["wbw"] = {"Woi"}, ["wca"] = {"Yanomámi"}, ["wci"] = {"Waci Gbe"}, ["wdd"] = {"Wandji"}, ["wdg"] = {"Wadaginam"}, ["wdj"] = {"Wadjiginy"}, ["wdk"] = {"Wadikali"}, ["wdu"] = {"Wadjigu"}, ["wdy"] = {"Wadjabangayi"}, ["wea"] = {"Wewaw"}, ["wec"] = {"Wè Western"}, ["wed"] = {"Wedau"}, ["weg"] = {"Wergaia"}, ["weh"] = {"Weh"}, ["wei"] = {"Kiunum"}, ["wem"] = {"Weme Gbe"}, ["wen"] = {"Sorbian languages"}, ["weo"] = {"Wemale"}, ["wep"] = {"Вестфали"}, ["wer"] = {"Weri"}, ["wes"] = {"Cameroon Pidgin"}, ["wet"] = {"Perai"}, ["weu"] = {"Rawngtu Chin"}, ["wew"] = {"Wejewa"}, ["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"}, ["wga"] = {"Wagaya"}, ["wgb"] = {"Wagawaga"}, ["wgg"] = {"Wangkangurru", "Wangganguru"}, ["wgi"] = {"Wahgi"}, ["wgo"] = {"Waigeo"}, ["wgu"] = {"Wirangu"}, ["wgy"] = {"Warrgamay"}, ["wha"] = {"Sou Upaa", "Manusela"}, ["whg"] = {"North Wahgi"}, ["whk"] = {"Wahau Kenyah"}, ["whu"] = {"Wahau Kayan"}, ["wib"] = {"Southern Toussian"}, ["wic"] = {"Wichita"}, ["wie"] = {"Wik-Epa"}, ["wif"] = {"Wik-Keyangan"}, ["wig"] = {"Wik Ngathan"}, ["wih"] = {"Wik-Me'anha"}, ["wii"] = {"Minidien"}, ["wij"] = {"Wik-Iiyanh"}, ["wik"] = {"Wikalkan"}, ["wil"] = {"Wilawila"}, ["wim"] = {"Wik-Mungkan"}, ["win"] = {"Ho-Chunk"}, ["wir"] = {"Wiraféd"}, ["wiu"] = {"Wiru"}, ["wiv"] = {"Vitu"}, ["wiy"] = {"Wiyot"}, ["wja"] = {"Waja"}, ["wji"] = {"Warji"}, ["wka"] = {"Kw'adza"}, ["wkb"] = {"Kumbaran"}, ["wkd"] = {"Wakde", "Mo"}, ["wkl"] = {"Kalanadi"}, ["wkr"] = {"Keerray-Woorroong"}, ["wku"] = {"Kunduvadi"}, ["wkw"] = {"Wakawaka"}, ["wky"] = {"Wangkayutyuru"}, ["wla"] = {"Walio"}, ["wlc"] = {"Mwali Comorian"}, ["wle"] = {"Wolane"}, ["wlg"] = {"Kunbarlang"}, ["wlh"] = {"Welaun"}, ["wli"] = {"Waioli"}, ["wlk"] = {"Wailaki"}, ["wll"] = {"Wali (Sudan)"}, ["wlm"] = {"Middle Welsh"}, ["wlo"] = {"Wolio"}, ["wlr"] = {"Wailapa"}, ["wls"] = {"Wallisian"}, ["wlu"] = {"Wuliwuli"}, ["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"}, ["wlw"] = {"Walak"}, ["wlx"] = {"Wali (Ghana)"}, ["wly"] = {"Waling"}, ["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"}, ["wmb"] = {"Wambaya"}, ["wmc"] = {"Wamas"}, ["wmd"] = {"Mamaindé"}, ["wme"] = {"Wambule"}, ["wmg"] = {"Western Minyag"}, ["wmh"] = {"Waima'a"}, ["wmi"] = {"Wamin"}, ["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"}, ["wmn"] = {"Waamwang"}, ["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"}, ["wms"] = {"Wambon"}, ["wmt"] = {"Walmajarri"}, ["wmw"] = {"Mwani"}, ["wmx"] = {"Womo"}, ["wnb"] = {"Wanambre"}, ["wnc"] = {"Wantoat"}, ["wnd"] = {"Wandarang"}, ["wne"] = {"Waneci"}, ["wng"] = {"Wanggom"}, ["wni"] = {"Ndzwani Comorian"}, ["wnk"] = {"Wanukaka"}, ["wnm"] = {"Wanggamala"}, ["wnn"] = {"Wunumara"}, ["wno"] = {"Wano"}, ["wnp"] = {"Wanap"}, ["wnu"] = {"Usan"}, ["wnw"] = {"Wintu"}, ["wny"] = {"Wanyi", "Waanyi"}, ["woa"] = {"Kuwema", "Tyaraity"}, ["wob"] = {"Wè Northern"}, ["woc"] = {"Wogeo"}, ["wod"] = {"Wolani"}, ["woe"] = {"Woleaian"}, ["wof"] = {"Gambian Wolof"}, ["wog"] = {"Wogamusin"}, ["woi"] = {"Kamang"}, ["wok"] = {"Longto"}, ["wom"] = {"Wom (Nigeria)"}, ["won"] = {"Wongo"}, ["woo"] = {"Manombai"}, ["wor"] = {"Woria"}, ["wos"] = {"Hanga Hundi"}, ["wow"] = {"Wawonii"}, ["woy"] = {"Weyto"}, ["wpc"] = {"Maco"}, ["wrb"] = {"Waluwarra", "Warluwara"}, ["wrd"] = {"Warduji"}, ["wrg"] = {"Warungu", "Gudjal"}, ["wrh"] = {"Wiradjuri"}, ["wri"] = {"Wariyangga"}, ["wrk"] = {"Garrwa"}, ["wrl"] = {"Warlmanpa"}, ["wrm"] = {"Warumungu"}, ["wrn"] = {"Warnang"}, ["wro"] = {"Worrorra"}, ["wrp"] = {"Waropen"}, ["wrr"] = {"Wardaman"}, ["wrs"] = {"Waris"}, ["wru"] = {"Waru"}, ["wrv"] = {"Waruna"}, ["wrw"] = {"Gugu Warra"}, ["wrx"] = {"Wae Rana"}, ["wry"] = {"Merwari"}, ["wrz"] = {"Waray (Australia)"}, ["wsa"] = {"Warembori"}, ["wsg"] = {"Adilabad Gondi"}, ["wsi"] = {"Wusi"}, ["wsk"] = {"Waskia"}, ["wsr"] = {"Owenia"}, ["wss"] = {"Wasa"}, ["wsu"] = {"Wasu"}, ["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"}, ["wtf"] = {"Watiwa"}, ["wth"] = {"Wathawurrung"}, ["wti"] = {"Berta"}, ["wtk"] = {"Watakataui"}, ["wtm"] = {"Mewati"}, ["wtw"] = {"Wotu"}, ["wua"] = {"Wikngenchera"}, ["wub"] = {"Wunambal"}, ["wud"] = {"Wudu"}, ["wuh"] = {"Wutunhua"}, ["wul"] = {"Silimo"}, ["wum"] = {"Wumbvu"}, ["wun"] = {"Bungu"}, ["wur"] = {"Wurrugu"}, ["wut"] = {"Wutung"}, ["wuu"] = {"Wu Chinese"}, ["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"}, ["wux"] = {"Wulna"}, ["wuy"] = {"Wauyai"}, ["wwa"] = {"Waama"}, ["wwb"] = {"Wakabunga"}, ["wwo"] = {"Wetamut", "Dorig"}, ["wwr"] = {"Warrwa"}, ["www"] = {"Wawa"}, ["wxa"] = {"Waxianghua"}, ["wxw"] = {"Wardandi"}, ["wya"] = {"Wyandot"}, ["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"}, ["wyi"] = {"Woiwurrung"}, ["wym"] = {"Wymysorys"}, ["wyr"] = {"Wayoró"}, ["wyy"] = {"Western Fijian"}, ["xaa"] = {"Andalusian Arabic"}, ["xab"] = {"Sambe"}, ["xac"] = {"Kachari"}, ["xad"] = {"Adai"}, ["xae"] = {"Aequian"}, ["xag"] = {"Aghwan"}, ["xai"] = {"Kaimbé"}, ["xaj"] = {"Ararandewára"}, ["xak"] = {"Máku"}, ["xal"] = {"Халимаг", "Ойрад"}, ["xam"] = {"Цъхам"}, ["xan"] = {"Xamtanga"}, ["xao"] = {"Khao"}, ["xap"] = {"Apalachee"}, ["xaq"] = {"Aquitanian"}, ["xar"] = {"Karami"}, ["xas"] = {"Kamas"}, ["xat"] = {"Katawixi"}, ["xau"] = {"Kauwera"}, ["xav"] = {"Xavánte"}, ["xaw"] = {"Kawaiisu"}, ["xay"] = {"Kayan Mahakam"}, ["xbb"] = {"Lower Burdekin"}, ["xbc"] = {"Bactrian"}, ["xbd"] = {"Bindal"}, ["xbe"] = {"Bigambal"}, ["xbg"] = {"Bunganditj"}, ["xbi"] = {"Kombio"}, ["xbj"] = {"Birrpayi"}, ["xbm"] = {"Middle Breton"}, ["xbn"] = {"Kenaboi"}, ["xbo"] = {"Bolgarian"}, ["xbp"] = {"Bibbulman"}, ["xbr"] = {"Kambera"}, ["xbw"] = {"Kambiwá"}, ["xby"] = {"Batjala", "Batyala"}, ["xcb"] = {"Cumbric"}, ["xcc"] = {"Camunic"}, ["xce"] = {"Celtiberian"}, ["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"}, ["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"}, ["xcl"] = {"Classical Armenian"}, ["xcm"] = {"Comecrudo"}, ["xcn"] = {"Cotoname"}, ["xco"] = {"Chorasmian"}, ["xcr"] = {"Carian"}, ["xct"] = {"Classical Tibetan"}, ["xcu"] = {"Curonian"}, ["xcv"] = {"Chuvantsy"}, ["xcw"] = {"Coahuilteco"}, ["xcy"] = {"Cayuse"}, ["xda"] = {"Darkinyung"}, ["xdc"] = {"Dacian"}, ["xdk"] = {"Dharuk"}, ["xdm"] = {"Edomite"}, ["xdo"] = {"Kwandu"}, ["xdy"] = {"Malayic Dayak"}, ["xeb"] = {"Eblan"}, ["xed"] = {"Hdi"}, ["xeg"] = {"ǁXegwi"}, ["xel"] = {"Kelo"}, ["xem"] = {"Kembayan"}, ["xep"] = {"Epi-Olmec"}, ["xer"] = {"Xerénte"}, ["xes"] = {"Kesawai"}, ["xet"] = {"Xetá"}, ["xeu"] = {"Keoru-Ahia"}, ["xfa"] = {"Faliscan"}, ["xga"] = {"Galatian"}, ["xgb"] = {"Gbin"}, ["xgd"] = {"Gudang"}, ["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"}, ["xgg"] = {"Goreng"}, ["xgi"] = {"Garingbal"}, ["xgl"] = {"Galindan"}, ["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"}, ["xgn"] = {"Mongolian languages"}, ["xgr"] = {"Garza"}, ["xgu"] = {"Unggumi"}, ["xgw"] = {"Guwa"}, ["xha"] = {"Harami"}, ["xhc"] = {"Hunnic"}, ["xhd"] = {"Hadrami"}, ["xhe"] = {"Khetrani"}, ["xhr"] = {"Hernican"}, ["xht"] = {"Hattic"}, ["xhu"] = {"Hurrian"}, ["xhv"] = {"Khua"}, ["xib"] = {"Iberian"}, ["xii"] = {"Xiri"}, ["xil"] = {"Illyrian"}, ["xin"] = {"Xinca"}, ["xir"] = {"Xiriâna"}, ["xis"] = {"Kisan"}, ["xiv"] = {"Indus Valley Language"}, ["xiy"] = {"Xipaya"}, ["xjb"] = {"Minjungbal"}, ["xjt"] = {"Jaitmatang"}, ["xka"] = {"Kalkoti"}, ["xkb"] = {"Northern Nago"}, ["xkc"] = {"Kho'ini"}, ["xkd"] = {"Mendalam Kayan"}, ["xke"] = {"Kereho"}, ["xkf"] = {"Khengkha"}, ["xkg"] = {"Kagoro"}, ["xki"] = {"Kenyan Sign Language"}, ["xkj"] = {"Kajali"}, ["xkk"] = {"Kaco'"}, ["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"}, ["xkn"] = {"Kayan River Kayan"}, ["xko"] = {"Kiorr"}, ["xkp"] = {"Kabatei"}, ["xkq"] = {"Koroni"}, ["xkr"] = {"Xakriabá"}, ["xks"] = {"Kumbewaha"}, ["xkt"] = {"Kantosi"}, ["xku"] = {"Kaamba"}, ["xkv"] = {"Kgalagadi"}, ["xkw"] = {"Kembra"}, ["xkx"] = {"Karore"}, ["xky"] = {"Uma' Lasan"}, ["xkz"] = {"Kurtokha"}, ["xla"] = {"Kamula"}, ["xlb"] = {"Loup B"}, ["xlc"] = {"Lycian"}, ["xld"] = {"Lydian"}, ["xle"] = {"Lemnian"}, ["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"}, ["xli"] = {"Liburnian"}, ["xln"] = {"Alanic"}, ["xlo"] = {"Loup A"}, ["xlp"] = {"Lepontic"}, ["xls"] = {"Lusitanian"}, ["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"}, ["xly"] = {"Elymian"}, ["xma"] = {"Mushungulu"}, ["xmb"] = {"Mbonga"}, ["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"}, ["xmd"] = {"Mbudum"}, ["xme"] = {"Median"}, ["xmf"] = {"Mingrelian"}, ["xmg"] = {"Mengaka"}, ["xmh"] = {"Kugu-Muminh"}, ["xmj"] = {"Majera"}, ["xmk"] = {"Ancient Macedonian"}, ["xml"] = {"Malaysian Sign Language"}, ["xmm"] = {"Manado Malay"}, ["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"}, ["xmo"] = {"Morerebi"}, ["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"}, ["xmq"] = {"Kuku-Mangk"}, ["xmr"] = {"Meroitic"}, ["xms"] = {"Moroccan Sign Language"}, ["xmt"] = {"Matbat"}, ["xmu"] = {"Kamu"}, ["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"}, ["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"}, ["xmx"] = {"Maden"}, ["xmy"] = {"Mayaguduna"}, ["xmz"] = {"Mori Bawah"}, ["xna"] = {"Ancient North Arabian"}, ["xnb"] = {"Kanakanabu"}, ["xnd"] = {"Na-Dene languages"}, ["xng"] = {"Middle Mongolian"}, ["xnh"] = {"Kuanhua"}, ["xni"] = {"Ngarigu"}, ["xnj"] = {"Ngoni (Tanzania)"}, ["xnk"] = {"Nganakarti"}, ["xnm"] = {"Ngumbarl"}, ["xnn"] = {"Northern Kankanay"}, ["xno"] = {"Англи-Норман"}, ["xnq"] = {"Ngoni (Mozambique)"}, ["xnr"] = {"Kangri"}, ["xns"] = {"Kanashi"}, ["xnt"] = {"Narragansett"}, ["xnu"] = {"Nukunul"}, ["xny"] = {"Nyiyaparli"}, ["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"}, ["xoc"] = {"O'chi'chi'"}, ["xod"] = {"Kokoda"}, ["xog"] = {"Сога"}, ["xoi"] = {"Kominimung"}, ["xok"] = {"Xokleng"}, ["xom"] = {"Komo (Sudan)"}, ["xon"] = {"Konkomba"}, ["xoo"] = {"Xukurú"}, ["xop"] = {"Kopar"}, ["xor"] = {"Korubo"}, ["xow"] = {"Kowaki"}, ["xpa"] = {"Pirriya"}, ["xpb"] = {"Northeastern Tasmanian", "Pyemmairrener"}, ["xpc"] = {"Pecheneg"}, ["xpd"] = {"Oyster Bay Tasmanian"}, ["xpe"] = {"Liberia Kpelle"}, ["xpf"] = {"Southeast Tasmanian", "Nuenonne"}, ["xpg"] = {"Phrygian"}, ["xph"] = {"North Midlands Tasmanian", "Tyerrenoterpanner"}, ["xpi"] = {"Pictish"}, ["xpj"] = {"Mpalitjanh"}, ["xpk"] = {"Kulina Pano"}, ["xpl"] = {"Port Sorell Tasmanian"}, ["xpm"] = {"Pumpokol"}, ["xpn"] = {"Kapinawá"}, ["xpo"] = {"Pochutec"}, ["xpp"] = {"Puyo-Paekche"}, ["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"}, ["xpr"] = {"Parthian"}, ["xps"] = {"Pisidian"}, ["xpt"] = {"Punthamara"}, ["xpu"] = {"Punic"}, ["xpv"] = {"Northern Tasmanian", "Tommeginne"}, ["xpw"] = {"Northwestern Tasmanian", "Peerapper"}, ["xpx"] = {"Southwestern Tasmanian", "Toogee"}, ["xpy"] = {"Puyo"}, ["xpz"] = {"Bruny Island Tasmanian"}, ["xqa"] = {"Karakhanid"}, ["xqt"] = {"Qatabanian"}, ["xra"] = {"Krahô"}, ["xrb"] = {"Eastern Karaboro"}, ["xrd"] = {"Gundungurra"}, ["xre"] = {"Kreye"}, ["xrg"] = {"Minang"}, ["xri"] = {"Krikati-Timbira"}, ["xrm"] = {"Armazic"}, ["xrn"] = {"Arin"}, ["xrr"] = {"Raetic"}, ["xrt"] = {"Aranama-Tamique"}, ["xru"] = {"Marriammu"}, ["xrw"] = {"Karawa"}, ["xsa"] = {"Sabaean"}, ["xsb"] = {"Sambal"}, ["xsc"] = {"Scythian"}, ["xsd"] = {"Sidetic"}, ["xse"] = {"Sempan"}, ["xsh"] = {"Shamang"}, ["xsi"] = {"Sio"}, ["xsj"] = {"Subi"}, ["xsl"] = {"South Slavey"}, ["xsm"] = {"Kasem"}, ["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"}, ["xso"] = {"Solano"}, ["xsp"] = {"Silopi"}, ["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"}, ["xsr"] = {"Sherpa"}, ["xss"] = {"Assan"}, ["xsu"] = {"Sanumá"}, ["xsv"] = {"Sudovian"}, ["xsy"] = {"Saisiyat"}, ["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"}, ["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"}, ["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"}, ["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"}, ["xte"] = {"Ketengban"}, ["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"}, ["xth"] = {"Yitha Yitha"}, ["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"}, ["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"}, ["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"}, ["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"}, ["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"}, ["xto"] = {"Tokharian A"}, ["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"}, ["xtq"] = {"Tumshuqese"}, ["xtr"] = {"Early Tripuri"}, ["xts"] = {"Sindihui Mixtec"}, ["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"}, ["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"}, ["xtv"] = {"Thawa"}, ["xtw"] = {"Tawandê"}, ["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"}, ["xua"] = {"Alu Kurumba"}, ["xub"] = {"Betta Kurumba"}, ["xud"] = {"Umiida"}, ["xug"] = {"Kunigami"}, ["xuj"] = {"Jennu Kurumba"}, ["xul"] = {"Нгунавал", "Нунукул"}, ["xum"] = {"Umbrian"}, ["xun"] = {"Unggaranggu"}, ["xuo"] = {"Kuo"}, ["xup"] = {"Upper Umpqua"}, ["xur"] = {"Urartian"}, ["xut"] = {"Kuthant"}, ["xuu"] = {"Kxoe", "Khwedam"}, ["xve"] = {"Venetic"}, ["xvi"] = {"Kamviri"}, ["xvn"] = {"Vandalic"}, ["xvo"] = {"Volscian"}, ["xvs"] = {"Vestinian"}, ["xwa"] = {"Kwaza"}, ["xwc"] = {"Woccon"}, ["xwd"] = {"Wadi Wadi"}, ["xwe"] = {"Xwela Gbe"}, ["xwg"] = {"Kwegu"}, ["xwj"] = {"Wajuk"}, ["xwk"] = {"Wangkumara"}, ["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"}, ["xwo"] = {"Written Oirat"}, ["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"}, ["xwt"] = {"Wotjobaluk"}, ["xww"] = {"Wemba Wemba"}, ["xxb"] = {"Boro (Ghana)"}, ["xxk"] = {"Ke'o"}, ["xxm"] = {"Minkin"}, ["xxr"] = {"Koropó"}, ["xxt"] = {"Tambora"}, ["xya"] = {"Yaygir"}, ["xyb"] = {"Yandjibara"}, ["xyj"] = {"Mayi-Yapi"}, ["xyk"] = {"Mayi-Kulan"}, ["xyl"] = {"Yalakalore"}, ["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"}, ["xyy"] = {"Yorta Yorta"}, ["xzh"] = {"Zhang-Zhung"}, ["xzm"] = {"Zemgalian"}, ["xzp"] = {"Ancient Zapotec"}, ["yaa"] = {"Yaminahua"}, ["yab"] = {"Yuhup"}, ["yac"] = {"Pass Valley Yali"}, ["yad"] = {"Yagua"}, ["yae"] = {"Pumé"}, ["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"}, ["yag"] = {"Yámana"}, ["yah"] = {"Yazgulyam"}, ["yai"] = {"Yagnobi"}, ["yaj"] = {"Banda-Yangere"}, ["yak"] = {"Yakama"}, ["yal"] = {"Yalunka"}, ["yam"] = {"Yamba"}, ["yan"] = {"Mayangna"}, ["yao"] = {"Yao"}, ["yap"] = {"Yapese"}, ["yaq"] = {"Yaqui"}, ["yar"] = {"Yabarana"}, ["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"}, ["yat"] = {"Yambeta"}, ["yau"] = {"Yuwana"}, ["yav"] = {"Yangben"}, ["yaw"] = {"Yawalapití"}, ["yax"] = {"Yauma"}, ["yay"] = {"Agwagwune"}, ["yaz"] = {"Lokaa"}, ["yba"] = {"Yala"}, ["ybb"] = {"Yemba"}, ["ybe"] = {"West Yugur"}, ["ybh"] = {"Yakha"}, ["ybi"] = {"Yamphu"}, ["ybj"] = {"Hasha"}, ["ybk"] = {"Bokha"}, ["ybl"] = {"Yukuben"}, ["ybm"] = {"Yaben"}, ["ybn"] = {"Yabaâna"}, ["ybo"] = {"Yabong"}, ["ybx"] = {"Yawiyo"}, ["yby"] = {"Yaweyuha"}, ["ych"] = {"Chesu"}, ["ycl"] = {"Lolopo"}, ["ycn"] = {"Yucuna"}, ["ycp"] = {"Chepya"}, ["yda"] = {"Yanda"}, ["ydd"] = {"Eastern Yiddish"}, ["yde"] = {"Yangum Dey"}, ["ydg"] = {"Yidgha"}, ["ydk"] = {"Yoidik"}, ["yea"] = {"Ravula"}, ["yec"] = {"Yeniche"}, ["yee"] = {"Yimas"}, ["yei"] = {"Yeni"}, ["yej"] = {"Yevanic"}, ["yel"] = {"Yela"}, ["yer"] = {"Tarok"}, ["yes"] = {"Nyankpa"}, ["yet"] = {"Yetfa"}, ["yeu"] = {"Yerukula"}, ["yev"] = {"Yapunda"}, ["yey"] = {"Yeyi"}, ["yga"] = {"Malyangapa"}, ["ygi"] = {"Yiningayi"}, ["ygl"] = {"Yangum Gel"}, ["ygm"] = {"Yagomi"}, ["ygp"] = {"Gepo"}, ["ygr"] = {"Yagaria"}, ["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"}, ["ygu"] = {"Yugul"}, ["ygw"] = {"Yagwoia"}, ["yha"] = {"Baha Buyang"}, ["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"}, ["yhl"] = {"Hlepho Phowa"}, ["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"}, ["yia"] = {"Yinggarda"}, ["yif"] = {"Ache"}, ["yig"] = {"Wusa Nasu"}, ["yih"] = {"Western Yiddish"}, ["yii"] = {"Yidiny"}, ["yij"] = {"Yindjibarndi"}, ["yik"] = {"Dongshanba Lalo"}, ["yil"] = {"Yindjilandji"}, ["yim"] = {"Yimchungru Naga"}, ["yin"] = {"Riang Lai", "Yinchia"}, ["yip"] = {"Pholo"}, ["yiq"] = {"Miqie"}, ["yir"] = {"North Awyu"}, ["yis"] = {"Yis"}, ["yit"] = {"Eastern Lalu"}, ["yiu"] = {"Awu"}, ["yiv"] = {"Northern Nisu"}, ["yix"] = {"Axi Yi"}, ["yiz"] = {"Azhe"}, ["yka"] = {"Yakan"}, ["ykg"] = {"Northern Yukaghir"}, ["yki"] = {"Yoke"}, ["ykk"] = {"Yakaikeke"}, ["ykl"] = {"Khlula"}, ["ykm"] = {"Kap"}, ["ykn"] = {"Kua-nsi"}, ["yko"] = {"Yasa"}, ["ykr"] = {"Yekora"}, ["ykt"] = {"Kathu"}, ["yku"] = {"Kuamasi"}, ["yky"] = {"Yakoma"}, ["yla"] = {"Yaul"}, ["ylb"] = {"Yaleba"}, ["yle"] = {"Yele"}, ["ylg"] = {"Yelogu"}, ["yli"] = {"Angguruk Yali"}, ["yll"] = {"Yil"}, ["ylm"] = {"Limi"}, ["yln"] = {"Langnian Buyang"}, ["ylo"] = {"Naluo Yi"}, ["ylr"] = {"Yalarnnga"}, ["ylu"] = {"Aribwaung"}, ["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"}, ["ymb"] = {"Yambes"}, ["ymc"] = {"Southern Muji"}, ["ymd"] = {"Muda"}, ["yme"] = {"Yameo"}, ["ymg"] = {"Yamongeri"}, ["ymh"] = {"Mili"}, ["ymi"] = {"Moji"}, ["ymk"] = {"Makwe"}, ["yml"] = {"Iamalele"}, ["ymm"] = {"Maay"}, ["ymn"] = {"Yamna", "Sunum"}, ["ymo"] = {"Yangum Mon"}, ["ymp"] = {"Yamap"}, ["ymq"] = {"Qila Muji"}, ["ymr"] = {"Malasar"}, ["yms"] = {"Mysian"}, ["ymx"] = {"Northern Muji"}, ["ymz"] = {"Muzi"}, ["yna"] = {"Aluo"}, ["ynd"] = {"Yandruwandha"}, ["yne"] = {"Lang'e"}, ["yng"] = {"Yango"}, ["ynk"] = {"Naukan Yupik"}, ["ynl"] = {"Yangulam"}, ["ynn"] = {"Yana"}, ["yno"] = {"Yong"}, ["ynq"] = {"Yendang"}, ["yns"] = {"Yansi"}, ["ynu"] = {"Yahuna"}, ["yob"] = {"Yoba"}, ["yog"] = {"Yogad"}, ["yoi"] = {"Yonaguni"}, ["yok"] = {"Yokuts"}, ["yol"] = {"Yola"}, ["yom"] = {"Yombe"}, ["yon"] = {"Yongkom"}, ["yot"] = {"Yotti"}, ["yox"] = {"Yoron"}, ["yoy"] = {"Yoy"}, ["ypa"] = {"Phala"}, ["ypb"] = {"Labo Phowa"}, ["ypg"] = {"Phola"}, ["yph"] = {"Phupha"}, ["ypk"] = {"Yupik languages"}, ["ypm"] = {"Phuma"}, ["ypn"] = {"Ani Phowa"}, ["ypo"] = {"Alo Phola"}, ["ypp"] = {"Phupa"}, ["ypz"] = {"Phuza"}, ["yra"] = {"Yerakai"}, ["yrb"] = {"Yareba"}, ["yre"] = {"Yaouré"}, ["yrk"] = {"Ненец"}, ["yrl"] = {"Nhengatu"}, ["yrm"] = {"Yirrk-Mel"}, ["yrn"] = {"Yerong"}, ["yro"] = {"Yaroamë"}, ["yrs"] = {"Yarsun"}, ["yrw"] = {"Yarawata"}, ["yry"] = {"Yarluyandi"}, ["ysc"] = {"Yassic"}, ["ysd"] = {"Samatao"}, ["ysg"] = {"Sonaga"}, ["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"}, ["ysm"] = {"Myanmar Sign Language"}, ["ysn"] = {"Sani"}, ["yso"] = {"Nisi (China)"}, ["ysp"] = {"Southern Lolopo"}, ["ysr"] = {"Sirenik Yupik"}, ["yss"] = {"Yessan-Mayo"}, ["ysy"] = {"Sanie"}, ["yta"] = {"Talu"}, ["ytl"] = {"Tanglang"}, ["ytp"] = {"Thopho"}, ["ytw"] = {"Yout Wam"}, ["yty"] = {"Yatay"}, ["yua"] = {"Юкатек", "Юкатек Маяа"}, ["yub"] = {"Yugambal"}, ["yuc"] = {"Yuchi"}, ["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"}, ["yue"] = {"Yue Chinese", "Cantonese"}, ["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"}, ["yug"] = {"Yug"}, ["yui"] = {"Yurutí"}, ["yuj"] = {"Karkar-Yuri"}, ["yuk"] = {"Yuki"}, ["yul"] = {"Yulu"}, ["yum"] = {"Quechan"}, ["yun"] = {"Bena (Nigeria)"}, ["yup"] = {"Yukpa"}, ["yuq"] = {"Yuqui"}, ["yur"] = {"Yurok"}, ["yut"] = {"Yopno"}, ["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"}, ["yux"] = {"Southern Yukaghir"}, ["yuy"] = {"East Yugur"}, ["yuz"] = {"Yuracare"}, ["yva"] = {"Yawa"}, ["yvt"] = {"Yavitero"}, ["ywa"] = {"Kalou"}, ["ywg"] = {"Yinhawangka"}, ["ywl"] = {"Western Lalu"}, ["ywn"] = {"Yawanawa"}, ["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"}, ["ywr"] = {"Yawuru"}, ["ywt"] = {"Xishanba Lalo", "Central Lalo"}, ["ywu"] = {"Wumeng Nasu"}, ["yww"] = {"Yawarawarga"}, ["yxa"] = {"Mayawali"}, ["yxg"] = {"Yagara"}, ["yxl"] = {"Yardliyawarra"}, ["yxm"] = {"Yinwum"}, ["yxu"] = {"Yuyu"}, ["yxy"] = {"Yabula Yabula"}, ["yyr"] = {"Yir Yoront"}, ["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"}, ["yyz"] = {"Ayizi"}, ["yzg"] = {"E'ma Buyang"}, ["yzk"] = {"Zokhuo"}, ["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"}, ["zab"] = {"Western Tlacolula Valley Zapotec", "San Juan Guelavía Zapotec"}, ["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"}, ["zad"] = {"Cajonos Zapotec"}, ["zae"] = {"Yareni Zapotec"}, ["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"}, ["zag"] = {"Zaghawa"}, ["zah"] = {"Zangwal"}, ["zai"] = {"Isthmus Zapotec"}, ["zaj"] = {"Zaramo"}, ["zak"] = {"Zanaki"}, ["zal"] = {"Zauzou"}, ["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"}, ["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"}, ["zap"] = {"Zapotec"}, ["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"}, ["zar"] = {"Rincón Zapotec"}, ["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"}, ["zat"] = {"Tabaa Zapotec"}, ["zau"] = {"Zangskari"}, ["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"}, ["zaw"] = {"Mitla Zapotec"}, ["zax"] = {"Xadani Zapotec"}, ["zay"] = {"Zayse-Zergulla", "Zaysete"}, ["zaz"] = {"Zari"}, ["zba"] = {"Balaibalan"}, ["zbc"] = {"Central Berawan"}, ["zbe"] = {"East Berawan"}, ["zbl"] = {"Blissymbols", "Bliss", "Blissymbolics"}, ["zbt"] = {"Batui"}, ["zbu"] = {"Bu (Bauchi State)"}, ["zbw"] = {"West Berawan"}, ["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"}, ["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"}, ["zdj"] = {"Комор"}, ["zea"] = {"Zeeuws"}, ["zeg"] = {"Zenag"}, ["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"}, ["zen"] = {"Zenaga"}, ["zga"] = {"Kinga"}, ["zgb"] = {"Guibei Zhuang"}, ["zgh"] = {"Стандарт Мароккогийн Бербер"}, ["zgm"] = {"Minz Zhuang"}, ["zgn"] = {"Guibian Zhuang"}, ["zgr"] = {"Magori"}, ["zhb"] = {"Zhaba"}, ["zhd"] = {"Dai Zhuang"}, ["zhi"] = {"Zhire"}, ["zhn"] = {"Nong Zhuang"}, ["zhw"] = {"Zhoa"}, ["zhx"] = {"Chinese (family)"}, ["zia"] = {"Zia"}, ["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"}, ["zik"] = {"Zimakani"}, ["zil"] = {"Zialo"}, ["zim"] = {"Mesme"}, ["zin"] = {"Zinza"}, ["ziw"] = {"Zigula"}, ["ziz"] = {"Zizilivakan"}, ["zka"] = {"Kaimbulawa"}, ["zkb"] = {"Koibal"}, ["zkd"] = {"Kadu"}, ["zkg"] = {"Koguryo"}, ["zkh"] = {"Khorezmian"}, ["zkk"] = {"Karankawa"}, ["zkn"] = {"Kanan"}, ["zko"] = {"Kott"}, ["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"}, ["zkr"] = {"Zakhring"}, ["zkt"] = {"Kitan"}, ["zku"] = {"Kaurna"}, ["zkv"] = {"Krevinian"}, ["zkz"] = {"Khazar"}, ["zla"] = {"Zula"}, ["zle"] = {"Зүүн Слав хэлнүүд"}, ["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"}, ["zlm"] = {"Malay (individual language)"}, ["zln"] = {"Lianshan Zhuang"}, ["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"}, ["zls"] = {"South Slavic languages"}, ["zlw"] = {"West Slavic languages"}, ["zma"] = {"Manda (Australia)"}, ["zmb"] = {"Zimba"}, ["zmc"] = {"Margany"}, ["zmd"] = {"Maridan"}, ["zme"] = {"Mangerr"}, ["zmf"] = {"Mfinu"}, ["zmg"] = {"Marti Ke"}, ["zmh"] = {"Makolkol"}, ["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"}, ["zmj"] = {"Maridjabin"}, ["zmk"] = {"Mandandanyi"}, ["zml"] = {"Matngala"}, ["zmm"] = {"Marimanindji", "Marramaninyshi"}, ["zmn"] = {"Mbangwe"}, ["zmo"] = {"Molo"}, ["zmp"] = {"Mpuono"}, ["zmq"] = {"Mituku"}, ["zmr"] = {"Maranunggu"}, ["zms"] = {"Mbesa"}, ["zmt"] = {"Maringarr"}, ["zmu"] = {"Muruwari"}, ["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"}, ["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"}, ["zmx"] = {"Bomitaba"}, ["zmy"] = {"Mariyedi"}, ["zmz"] = {"Mbandja"}, ["zna"] = {"Zan Gula"}, ["znd"] = {"Zande languages"}, ["zne"] = {"Zande (individual language)"}, ["zng"] = {"Mang"}, ["znk"] = {"Manangkari"}, ["zns"] = {"Mangas"}, ["zoc"] = {"Copainalá Zoque"}, ["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"}, ["zom"] = {"Zou"}, ["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"}, ["zoq"] = {"Tabasco Zoque"}, ["zor"] = {"Rayón Zoque"}, ["zos"] = {"Francisco León Zoque"}, ["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"}, ["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"}, ["zpc"] = {"Choapan Zapotec"}, ["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"}, ["zpe"] = {"Petapa Zapotec"}, ["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"}, ["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"}, ["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"}, ["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"}, ["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"}, ["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"}, ["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"}, ["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"}, ["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"}, ["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"}, ["zpp"] = {"El Alto Zapotec"}, ["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"}, ["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"}, ["zps"] = {"Coatlán Zapotec"}, ["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"}, ["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"}, ["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"}, ["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"}, ["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"}, ["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"}, ["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"}, ["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"}, ["zra"] = {"Kara (Korea)"}, ["zrg"] = {"Mirgan"}, ["zrn"] = {"Zerenkel"}, ["zro"] = {"Záparo"}, ["zrp"] = {"Zarphatic"}, ["zrs"] = {"Mairasi"}, ["zsa"] = {"Sarasira"}, ["zsk"] = {"Kaskean"}, ["zsl"] = {"Zambian Sign Language"}, ["zsm"] = {"Standard Malay"}, ["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"}, ["zsu"] = {"Sukurum"}, ["zte"] = {"Elotepec Zapotec"}, ["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"}, ["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"}, ["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"}, ["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"}, ["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"}, ["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"}, ["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"}, ["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"}, ["ztu"] = {"Güilá Zapotec"}, ["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"}, ["zty"] = {"Yatee Zapotec"}, ["zua"] = {"Zeem"}, ["zuh"] = {"Tokano"}, ["zum"] = {"Kumzari"}, ["zun"] = {"Zuni"}, ["zuy"] = {"Zumaya"}, ["zwa"] = {"Zay"}, ["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"}, ["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"}, ["zyg"] = {"Yang Zhuang"}, ["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"}, ["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"}, ["zyp"] = {"Zyphe Chin"}, ["zza"] = {"Zaza", "Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zazaki"}, ["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"} } local deprecated = { ["in"] = {"Indonesian"}, ["iw"] = {"Еврей"}, ["ji"] = {"Yiddish"}, ["jw"] = {"Javanese"}, ["mo"] = {"Moldavian", "Moldovan"}, ["aam"] = {"Aramanik"}, ["adp"] = {"Adap"}, ["agp"] = {"Paranan"}, ["ais"] = {"Nataoran Amis"}, ["aoh"] = {"Arma"}, ["asd"] = {"Asas"}, ["aue"] = {"ǂKxʼauǁʼein"}, ["ayx"] = {"Ayi (China)"}, ["ayy"] = {"Tayabas Ayta"}, ["baz"] = {"Tunen"}, ["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"}, ["bgm"] = {"Baga Mboteni"}, ["bhk"] = {"Albay Bicolano"}, ["bic"] = {"Bikaru"}, ["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"}, ["bjd"] = {"Bandjigali"}, ["bjq"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"}, ["bkb"] = {"Finallig"}, ["blg"] = {"Balau"}, ["bmy"] = {"Bemba (Democratic Republic of Congo)"}, ["bpb"] = {"Barbacoas"}, ["btb"] = {"Beti (Cameroon)"}, ["btl"] = {"Bhatola"}, ["bxx"] = {"Borna (Democratic Republic of Congo)"}, ["byy"] = {"Buya"}, ["cbe"] = {"Chipiajes"}, ["cbh"] = {"Cagua"}, ["cca"] = {"Cauca"}, ["ccq"] = {"Chaungtha"}, ["cdg"] = {"Chamari"}, ["cjr"] = {"Chorotega"}, ["cka"] = {"Khumi Awa Chin"}, ["cmk"] = {"Chimakum"}, ["coy"] = {"Coyaima"}, ["cqu"] = {"Chilean Quechua"}, ["cum"] = {"Cumeral"}, ["daf"] = {"Dan"}, ["dap"] = {"Nisi (India)"}, ["dgu"] = {"Degaru"}, ["dha"] = {"Dhanwar (India)"}, ["dit"] = {"Dirari"}, ["djl"] = {"Djiwarli"}, ["dkl"] = {"Kolum So Dogon"}, ["drh"] = {"Darkhat"}, ["drr"] = {"Dororo"}, ["drw"] = {"Darwazi"}, ["dud"] = {"Hun-Saare"}, ["duj"] = {"Dhuwal"}, ["dwl"] = {"Walo Kumbe Dogon"}, ["dzd"] = {"Daza"}, ["ekc"] = {"Eastern Karnic"}, ["elp"] = {"Elpaputih"}, ["emo"] = {"Emok"}, ["gav"] = {"Gabutamon"}, ["gbc"] = {"Garawa"}, ["gfx"] = {"Mangetti Dune ǃXung"}, ["ggn"] = {"Eastern Gurung"}, ["ggo"] = {"Southern Gondi"}, ["ggr"] = {"Aghu Tharnggalu"}, ["gio"] = {"Gelao"}, ["gji"] = {"Geji"}, ["gli"] = {"Guliguli"}, ["gti"] = {"Gbati-ri"}, ["guv"] = {"Gey"}, ["hrr"] = {"Horuru"}, ["iap"] = {"Iapama"}, ["ibi"] = {"Ibilo"}, ["ill"] = {"Iranun"}, ["ilw"] = {"Talur"}, ["ime"] = {"Imeraguen"}, ["izi"] = {"Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo"}, ["jar"] = {"Jarawa (Nigeria)"}, ["jeg"] = {"Jeng"}, ["kbf"] = {"Kakauhua"}, ["kdv"] = {"Kado"}, ["kgc"] = {"Kasseng"}, ["kgd"] = {"Kataang"}, ["kgh"] = {"Upper Tanudan Kalinga"}, ["kjf"] = {"Khalaj [Indo-Iranian]"}, ["koj"] = {"Sara Dunjo"}, ["kox"] = {"Coxima"}, ["kpp"] = {"Paku Karen"}, ["krm"] = {"Krim"}, ["ktr"] = {"Kota Marudu Tinagas"}, ["kvs"] = {"Kunggara"}, ["kwq"] = {"Kwak"}, ["kxe"] = {"Kakihum"}, ["kxl"] = {"Nepali Kurux"}, ["kxu"] = {"Kui (India)"}, ["kzh"] = {"Kenuzi-Dongola"}, ["kzj"] = {"Coastal Kadazan"}, ["kzt"] = {"Tambunan Dusun"}, ["lba"] = {"Lui"}, ["leg"] = {"Lengua"}, ["lii"] = {"Lingkhim"}, ["llo"] = {"Khlor"}, ["lmm"] = {"Lamam"}, ["lmz"] = {"Lumbee"}, ["lsg"] = {"Lyons Sign Language"}, ["meg"] = {"Mea"}, ["mgx"] = {"Omati"}, ["mhh"] = {"Maskoy Pidgin"}, ["mja"] = {"Mahei"}, ["mld"] = {"Malakhel"}, ["mnt"] = {"Maykulan"}, ["mof"] = {"Mohegan-Montauk-Narragansett"}, ["mst"] = {"Cataelano Mandaya"}, ["mvm"] = {"Muya"}, ["mwd"] = {"Mudbura"}, ["mwj"] = {"Maligo"}, ["mwx"] = {"Mediak"}, ["mwy"] = {"Mosiro"}, ["myd"] = {"Maramba"}, ["myi"] = {"Mina (India)"}, ["myq"] = {"Forest Maninka"}, ["myt"] = {"Sangab Mandaya"}, ["nad"] = {"Nijadali"}, ["nbf"] = {"Naxi"}, ["nbx"] = {"Ngura"}, ["ncp"] = {"Ndaktup"}, ["ngo"] = {"Ngoni"}, ["nln"] = {"Durango Nahuatl"}, ["nlr"] = {"Ngarla"}, ["nns"] = {"Ningye"}, ["nnx"] = {"Ngong"}, ["noo"] = {"Nootka"}, ["nts"] = {"Natagaimas"}, ["nxu"] = {"Narau"}, ["ome"] = {"Omejes"}, ["oun"] = {"ǃOǃung"}, ["pat"] = {"Papitalai"}, ["pbz"] = {"Palu"}, ["pcr"] = {"Panang"}, ["pgy"] = {"Pongyong"}, ["plp"] = {"Palpa"}, ["pmc"] = {"Palumata"}, ["pmu"] = {"Mirpur Panjabi"}, ["pod"] = {"Ponares"}, ["ppa"] = {"Pao"}, ["ppr"] = {"Piru"}, ["prb"] = {"Lua'"}, ["pry"] = {"Pray 3"}, ["puk"] = {"Pu Ko"}, ["puz"] = {"Purum Naga"}, ["rie"] = {"Rien"}, ["rmr"] = {"Caló"}, ["rna"] = {"Runa"}, ["rsi"] = {"Rennellese Sign Language"}, ["sap"] = {"Sanapaná"}, ["sca"] = {"Sansu"}, ["sdm"] = {"Semandang"}, ["sgl"] = {"Sanglechi-Ishkashimi"}, ["sgo"] = {"Songa"}, ["skk"] = {"Sok"}, ["snh"] = {"Shinabo"}, ["sul"] = {"Surigaonon"}, ["sum"] = {"Sumo-Mayangna"}, ["svr"] = {"Savara"}, ["tbb"] = {"Tapeba"}, ["tdu"] = {"Tempasuk Dusun"}, ["tgg"] = {"Tangga"}, ["thc"] = {"Tai Hang Tong"}, ["thw"] = {"Thudam"}, ["thx"] = {"The"}, ["tid"] = {"Tidong"}, ["tie"] = {"Tingal"}, ["tkk"] = {"Takpa"}, ["tlw"] = {"South Wemale"}, ["tmp"] = {"Tai Mène"}, ["tne"] = {"Tinoc Kallahan"}, ["tnf"] = {"Tangshewi"}, ["toe"] = {"Tomedes"}, ["tsf"] = {"Southwestern Tamang"}, ["unp"] = {"Worora"}, ["uok"] = {"Uokha"}, ["vki"] = {"Ija-Zuba"}, ["wgw"] = {"Wagawaga"}, ["wit"] = {"Wintu"}, ["wiw"] = {"Wirangu"}, ["wra"] = {"Warapu"}, ["xba"] = {"Kamba (Brazil)"}, ["xbx"] = {"Kabixí"}, ["xia"] = {"Xiandao"}, ["xip"] = {"Xipináwa"}, ["xkh"] = {"Karahawyana"}, ["xrq"] = {"Karranga"}, ["xtz"] = {"Tasmanian"}, ["ybd"] = {"Yangbye"}, ["yds"] = {"Yiddish Sign Language"}, ["yen"] = {"Yendang"}, ["yiy"] = {"Yir Yoront"}, ["yma"] = {"Yamphe"}, ["ymt"] = {"Mator-Taygi-Karagas"}, ["ynh"] = {"Yangho"}, ["yos"] = {"Yos"}, ["yri"] = {"Yarí"}, ["yuu"] = {"Yugh"}, ["zir"] = {"Ziriya"} } return { active = active, deprecated = deprecated, } maeknfy6y4q696q9b9cierc6nxwxtil 0 114721 859516 747327 2026-06-20T22:46:54Z Enkhsaihan2005 64429 859516 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сейшелийн арлуудын нийслэл}} {{Инфобокс суурин | official_name = Викториа | native_name = Victoria | nickname = | motto = | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 240 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Victoria clock tower.jpg | image2 = State House Seychelles.jpg | image3 = Victoria Seychelles cathedral.jpg | image4 = Port Victoria, Seychelles - panoramio.jpg }} | image_caption = '''Цагийн зүүний дагуу:''' Викториа цагтай цамхаг, [[Төрийн Ордон, Сейшелийн ардууд|Сейшелийн Төрийн Ордон]], [[Гэмгүй Жирэмслэлтийн Сүм, Сейшелийн ардууд|Викториагийн сүм]], Викториа боомт. | image_flag = | image_seal = Victoria,_seychelles_seal.png | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Сейшелийн арлууд#Африк | pushpin_label_position = <!-- Left --> | pushpin_mapsize = <!-- 250 --> | pushpin_map_caption = <!-- Location in Seychelles --> | pushpin_relief = yes | subdivision_type = Улс | subdivision_name = [[Сейшелийн арлууд]] | subdivision_type1 = Арал | subdivision_name1 = [[Маэ арал|Маэ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | government_type = | leader_title = Хотын дарга | leader_name = Лидия Чарли | area_magnitude = | area_total_km2 = 20.1 | population_as_of = 2022 | population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite web |title=Seychelles Population and Housing Census 2022 |url=https://www.nbs.gov.sc/downloads/1555-seychelles-population-and-housing-census-2022/viewdocument/1555 |access-date=2026-06-20 |website=Сейшелийн Үндэсний Статистикийн Товчоо}}</ref> | population_total = 30,145 | population_urban = | population_metro = | population_density_sq_mi = | population_density_km2 = 2,150<ref name="census2022"/> | timezone = [[Сейшелийн цаг|SCT]] | utc_offset = +04:00 | coordinates = {{Coord|4|37|23|S|55|27|09|E|display=inline}} | elevation_ft = | elevation_m = | website = {{URL|https://mayorsofficeseychelles.com/|MayorsOfficeSeychelles.com}} | footnotes = }} '''Викториа''' ({{lang-fr|Victoria}} {{IPA|[viktɔʁja]}}; хуучин нэр нь ''Порт Викториа'') хот нь [[Сейшелийн арлууд|Сейшелийн Арлуудын Бүгд Найрамдах Улсын]] нийслэл юм. [[Маэ арал|Маэ арлын]] зүүн хойд эрэгт орших тус хот нь ойролцоогоор 26.500 оршин суугчтай (мэдээ: 2010 он<ref>[http://catalog.ihsn.org/index.php/catalog/4079/download/55081 ''Population and Housing Census Report 2010.'' National Bureau of Statistics, 2012i, S. V.]</ref>) бөгөөд энэхүү [[арал|арлын]] [[Бүгд Найрамдах Улс|бүгд найрамдах улсын]] цорын ганц хамгийн их хүн амын төвлөрөл бүхий хот болно. Хотын өнөөгийн нэр нь Их Британийн хатан хаан [[Викториа фон Заксен-Кобург-Гота|Викториагийн]] нэрээр нэрлэгджээ. == Түүх == Өнөөгийн Викториагийн нутаг дэвсгэрт [[Франц]]ын колоничлогчид Шарль Рутье де Роменвилийн удирдлага дор 1778 онд анх суурьшсан байна. Тэдний дурсгалд зориулсан хоёр зуун жилийн өмнө барьсан хөшөө хотын төвд байдаг аж.<ref>{{Cite web |url=https://www.seychelles.travel/de/explore/attractions/5065-bicentennial-monument |title=Archive copy |access-date=2021-05-27 |archive-date=2021-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527142228/https://www.seychelles.travel/de/explore/attractions/5065-bicentennial-monument |url-status=dead }}</ref> === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт|width=auto |location = Викториа ([[Сейшелийн олон улсын нисэх буудал]]) 1991–2020 |single line = Yes |metric first = Yes |Jan record high C = 33.3 |Feb record high C = 33.4 |Mar record high C = 33.7 |Apr record high C = 34.8 |May record high C = 33.5 |Jun record high C = 32.7 |Jul record high C = 31.3 |Aug record high C = 31.4 |Sep record high C = 31.6 |Oct record high C = 32.5 |Nov record high C = 34.4 |Dec record high C = 33.4 |year record high C = 34.8 |Jan high C = 30.1 |Feb high C = 30.6 |Mar high C = 31.3 |Apr high C = 31.7 |May high C = 30.9 |Jun high C = 29.5 |Jul high C = 28.7 |Aug high C = 28.8 |Sep high C = 29.4 |Oct high C = 30.1 |Nov high C = 30.4 |Dec high C = 30.5 |year high C = 30.2 |Jan mean C = 27.1 |Feb mean C = 27.8 |Mar mean C = 28.2 |Apr mean C = 28.5 |May mean C = 28.2 |Jun mean C = 27.1 |Jul mean C = 26.3 |Aug mean C = 26.3 |Sep mean C = 26.8 |Oct mean C = 27.2 |Nov mean C = 27.3 |Dec mean C = 27.3 |year mean C = 27.3 |Jan low C = 24.6 |Feb low C = 25.3 |Mar low C = 25.4 |Apr low C = 25.6 |May low C = 25.9 |Jun low C = 25.1 |Jul low C = 24.3 |Aug low C = 24.4 |Sep low C = 24.7 |Oct low C = 24.9 |Nov low C = 24.7 |Dec low C = 24.6 |year low C = 25.0 |Jan record low C = 21.5 |Feb record low C = 21.1 |Mar record low C = 22.1 |Apr record low C = 22.0 |May record low C = 21.6 |Jun record low C = 20.9 |Jul record low C = 20.4 |Aug record low C = 19.6 |Sep record low C = 20.2 |Oct record low C = 20.5 |Nov record low C = 21.5 |Dec record low C = 20.0 |year record low C = 19.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 426.6 |Feb precipitation mm = 250.8 |Mar precipitation mm = 204.5 |Apr precipitation mm = 196.3 |May precipitation mm = 171.4 |Jun precipitation mm = 121.8 |Jul precipitation mm = 79.9 |Aug precipitation mm = 114.9 |Sep precipitation mm = 183.6 |Oct precipitation mm = 191.2 |Nov precipitation mm = 214.9 |Dec precipitation mm = 298.1 |year precipitation mm = 2454.1 |Jan humidity = 82.7 |Feb humidity = 80.0 |Mar humidity = 79.4 |Apr humidity = 78.9 |May humidity = 78.6 |Jun humidity = 79.0 |Jul humidity = 79.5 |Aug humidity = 79.5 |Sep humidity = 79.3 |Oct humidity = 78.5 |Nov humidity = 79.4 |Dec humidity = 80.8 |year humidity = 79.6 |Jan dew point C=23.9 |Feb dew point C=23.9 |Mar dew point C=24.2 |Apr dew point C=24.4 |May dew point C=24.1 |Jun dew point C=23.1 |Jul dew point C=22.4 |Aug dew point C=22.3 |Sep dew point C=22.8 |Oct dew point C=23.1 |Nov dew point C=23.3 |Dec dew point C=23.6 |Jan sun = 155.1 |Feb sun = 177.8 |Mar sun = 217.4 |Apr sun = 239.0 |May sun = 250.4 |Jun sun = 215.7 |Jul sun = 234.4 |Aug sun = 235.3 |Sep sun = 210.2 |Oct sun = 223.7 |Nov sun = 203.1 |Dec sun = 176.1 |Jand sun = 5.0 |Febd sun = 6.2 |Mard sun = 6.9 |Aprd sun = 7.7 |Mayd sun = 8.2 |Jund sun = 7.5 |Juld sun = 7.5 |Augd sun = 7.5 |Sepd sun = 7.3 |Octd sun = 7.3 |Novd sun = 6.8 |Decd sun = 5.7 |yeard sun = 6.97 | source 1 = [[Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага]]<ref name=WMO>{{cite web | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Seychelles/CSV/SeychellesIntlAirport_63980.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = Үндэсний далай ба агаар мандлын захиргаа | access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 ={{ill|Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба|fr|Autorité météorologique des Seychelles}} (туйлшрал, дундаж өдрийн нарны цаг 1972–2011)<ref name=SNMSjan>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20january.pdf |title=Climatic Averages for January |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |archive-date=2016-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160721005527/http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20january.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=SNMSfeb>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20february.pdf |title=Climatic Averages for February |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref><ref name=SNMSmar>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20march.pdf |title=Climatic Averages for March |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |archive-date=2017-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916160843/http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20march.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=SNMSapr>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20april.pdf |title=Climatic Averages for April |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref><ref name=SNMSmay>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20may.pdf |title=Climatic Averages for May |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref><ref name=SNMSjun>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20june.pdf |title=Climatic Averages for June |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref><ref name=SNMSjul>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20july.pdf |title=Climatic Averages for July |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref><ref name=SNMSaug>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20august.pdf |title=Climatic Averages for August |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref><ref name=SNMSsep>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20september.pdf |title=Climatic Averages for September |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref><ref name=SNMSoct>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20october.pdf |title=Climatic Averages for October |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref><ref name=SNMSnov>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20november.pdf |title=Climatic Averages for November |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |archive-date=2017-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916172735/http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20november.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=SNMSdec>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20december.pdf |title=Climatic Averages for December |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}</ref> |date=2012 }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Victoria (Seychelles)|Викториа}} == Эшлэл == <references/> [[Ангилал:Викториа (Сейшелийн арлууд)| ]] [[Ангилал:Африкийн нийслэл]] [[Ангилал:Африкийн суурин]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Сейшелийн арлуудын суурин]] oby6m5kkqdy1pqve9c7veshwjlluwva 0 115798 859529 836812 2026-06-21T08:55:47Z Enkhsaihan2005 64429 859529 wikitext text/x-wiki {{Short description|Японы Хоккайдогийн хот}} {{Инфобокс суурин | name = Саппоро | official_name = Саппоро хот<ref>{{cite web |publisher=Саппоро хот |url=http://www.city.sapporo.jp/city/english/ |title=Саппоро хот |access-date=2026-06-21 |archive-date=2006-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060826174803/http://www.city.sapporo.jp/city/english/ |url-status=live}}</ref> | native_name = {{nobold|札幌市}} | native_name_lang = ja | settlement_type = [[Японы засгийн газрын тогтоолоор журамлагдсан хот|Журамт хот]] | other_name = | image_skyline = {{Multiple image |border = infobox |total_width = 280 |perrow = 1/2/2/2 |image1 = SapporoCity Skylines2020.jpg |caption1 = [[Асахияма дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн|Асахиямагаас]] харагдах Саппоро хот |image2 = Sapporo Clock Tower (16144265946).jpg |caption2 = [[Саппоро Цагийн Цамхаг|Цагийн Цамхаг]] |image3 = Odori Park Sapporo.JPG |caption3 = [[Саппоро телецамхаг]] |image4 = Sapporo Beer Museum.JPG |caption4 = [[Саппорогийн шар айрагны музей|Шар айрагны музей]] |image5 = Susukino, Sapporo at night on July 17th, 2018.jpg |caption5 = [[Сүсүкино]] бүс нутаг |image6 = 220722 Historical Village of Hokkaido Sapporo Hokkaido Japan01s5.jpg |caption6 = [[Хоккайдогийн түүхэн тосгон]] |image7 = Hokkaido_Prefectural_Office02s5s4272.jpg |caption7 = [[Хоккайдогийн хуучин засгийн газрын байр]] }} | image_caption = | image_flag = Flag of Sapporo, Hokkaido.svg | image_seal = Emblem of Sapporo, Hokkaido.svg{{!}}class=skin-invert | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|type=shape-inverse|stroke-width=2|stroke-color=#5f5f5f|zoom=8}} | map_caption = Интерактив газрын зураг | pushpin_map = Япон | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Япон дахь байршил | coordinates = {{Coord|43|03|43|N|141|21|16|E|region:JP-01|display=it}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Япон}} | subdivision_type1 = [[Японы бүс нутгийн жагсаалт|Бүс нутаг]] | subdivision_name1 = [[Хоккайдо]] | subdivision_type2 = [[Японы мужууд|Муж]] | subdivision_name2 = [[Хоккайдо]] ([[Ишикари дэд муж]]) | subdivision_type3 = [[Японы тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name3 = | established_title = Саппород [[Хоккайдогийн хөгжлийн комисс]] байгуулагдсан | established_date = 1869 | established_title1 = Хотын статус | established_date1 = 1922 | founder = [[Шима Ёшикате]]<ref>{{cite web |publisher=Саппоро хот |url=https://www.city.sapporo.jp/city/aramashi/index.html |title=Саппоро хот |access-date=2026-06-21|url-status=live}}</ref> | leader_title = Хотын дарга | leader_name = [[Акимото Кацүхиро]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1121.26 | population_total = 1959750 | population_as_of = 7 сарын 31, 2023 | population_density_km2 = auto | population_metro = 2,661,000 | timezone1 = [[Японы Стандарт Цаг|JST]] | utc_offset1 = +09:00 | postal_code_type = | postal_code = | blank_name_sec1 = Хотын захиргааны хаяг | blank_info_sec1 = 2-1-1 Кита-ичижоо-ниши, Чуо-кү, Саппоро-ши, Хоккайдо<br />060-8611 | blank_name_sec2 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info_sec2 = [[Humid continental climate|Dfa]] | website = {{URL|https://www.city.sapporo.jp/city/english}} | module = {{Инфобокс бэлгэ тэмдэг |embedded = yes |tree = [[Голт бор]] |flower = [[Сараана]] |bird = [[Энгийн хөхөө]] |butterfly = |fish = }} }} {{Инфобокс Хятад хэл | title = Саппоро | pic = Sapporo (Chinese characters).svg | piccap = "Саппоро" ''[[канжи]]гаар'' | picupright = 0.425 | kanji = 札幌 | kyujitai = | katakana = サッポロ | hiragana = さっぽろ | romaji = Sapporo }} '''Саппоро''' ({{lang-ja|札幌市}}, ''Саппоро-ши'') - [[Япон]] Улсын 5 дахь том хот буюу тус улсын умард хэсгийн [[Хоккайдо]](北海道) арлын захиргаа, эдийн засаг, аж үйлдвэр, боловсрол, соёлын төв. Японы улсын хэмжээний хот юм. Хотын газар нутаг 1121,12 км², хүн ам нь - 1 933 787 (2014 оны байдлаар), хүн амын нягтрал- 1724,87 хүн./км². Саппоро бол '''[[Саппорогийн олимп|1972 оны Өвлийн Олимп]]''', 1986, 1990, 2017 оны Азийн гурван Өвлийн наадмыг хүлээн авч зохион байгуулсан хот юм. Саппоро хотын ойр орчим олон халуун рашаан сувиллаар алдартай. Жил бүр "Цасны баяр"-ыг зохион байгуулдаг бөгөөд дэлхийн өнцөг булан бүрээс 2 сая гаруй жуулчин ирдэг байна. [[Файл:Sapporo Concert Hall Kitara-20091013-RM-093223.jpg|thumb|Саппоро хотын концертын танхим]] Хот үүсэхээс өмнө "[[айнү]]чүүд" амьдардаг нутаг байсан. 1866 онд Эдо эринд энд суваг гаргаж олон хүн шилжин суурьшиж тосгон бий болсон байна. 1868 онд Саппоро хотын суурийг тавьсан гэж үздэг. 1918 онд хотын трамвай, 1930 онд нийтийн автобус ашиглалтад орж, 1971 онд метроны анхны шугам нээгдэж байжээ. 1942 онд "Окадама" нисэх онгоцны буудал нээгдсэн байна. == Цаг агаар == {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Саппоро (1991−2020 оны хэвийн, туйлын үе 1877−одоо) | single line = Y | metric first = Y | Jan record high C = 11.2 | Feb record high C = 13.9 | Mar record high C = 18.3 | Apr record high C = 28.0 | May record high C = 33.7 | Jun record high C = 34.2 | Jul record high C = 36.0 | Aug record high C = 36.3 | Sep record high C = 32.7 | Oct record high C = 27.3 | Nov record high C = 22.4 | Dec record high C = 14.8 | Jan record low C = -27.0 | Feb record low C = -28.5 | Mar record low C = -22.6 | Apr record low C = -14.6 | May record low C = -4.2 | Jun record low C = 0.0 | Jul record low C = 5.2 | Aug record low C = 5.3 | Sep record low C = -0.9 | Oct record low C = -4.4 | Nov record low C = -15.5 | Dec record low C = -24.7 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 108.4 | Feb precipitation mm = 91.9 | Mar precipitation mm = 77.6 | Apr precipitation mm = 54.6 | May precipitation mm = 55.5 | Jun precipitation mm = 60.4 | Jul precipitation mm = 90.7 | Aug precipitation mm = 126.8 | Sep precipitation mm = 142.2 | Oct precipitation mm = 109.9 | Nov precipitation mm = 113.8 | Dec precipitation mm = 114.5 | year precipitation mm = 1146.1 | Jan mean C = -3.2 | Feb mean C = -2.7 | Mar mean C = 1.1 | Apr mean C = 7.3 | May mean C = 13.0 | Jun mean C = 17.0 | Jul mean C = 21.1 | Aug mean C = 22.3 | Sep mean C = 18.6 | Oct mean C = 12.1 | Nov mean C = 5.2 | Dec mean C = -0.9 | year mean C = 9.2 | Jan high C = -0.4 | Feb high C = 0.4 | Mar high C = 4.5 | Apr high C = 11.7 | May high C = 17.9 | Jun high C = 21.8 | Jul high C = 25.4 | Aug high C = 26.4 | Sep high C = 22.8 | Oct high C = 16.4 | Nov high C = 8.7 | Dec high C = 2.0 | year high C = 13.1 | Jan low C = -6.4 | Feb low C = -6.2 | Mar low C = -2.4 | Apr low C = 3.4 | May low C = 9.0 | Jun low C = 13.4 | Jul low C = 17.9 | Aug low C = 19.1 | Sep low C = 14.8 | Oct low C = 8.0 | Nov low C = 1.6 | Dec low C = -4.0 | year low C = 5.7 | Jan avg record high C = 5.1 | Feb avg record high C = 7.0 | Mar avg record high C = 12.3 | Apr avg record high C = 21.3 | May avg record high C = 27.4 | Jun avg record high C = 29.0 | Jul avg record high C = 31.4 | Aug avg record high C = 32.0 | Sep avg record high C = 28.8 | Oct avg record high C = 22.7 | Nov avg record high C = 17.2 | Dec avg record high C = 9.4 | year avg record high C = 32.7 | Jan avg record low C = -11.8 | Feb avg record low C = -11.7 | Mar avg record low C = -7.9 | Apr avg record low C = -1.4 | May avg record low C = 3.9 | Jun avg record low C = 9.0 | Jul avg record low C = 13.7 | Aug avg record low C = 14.7 | Sep avg record low C = 8.7 | Oct avg record low C = 2.1 | Nov avg record low C = -4.6 | Dec avg record low C = -9.0 | year avg record low C = -12.8 | Jan humidity = 69 | Feb humidity = 68 | Mar humidity = 65 | Apr humidity = 61 | May humidity = 65 | Jun humidity = 72 | Jul humidity = 75 | Aug humidity = 75 | Sep humidity = 71 | Oct humidity = 67 | Nov humidity = 67 | Dec humidity = 68 | year humidity = 69 | Jan sun = 90.4 | Feb sun = 103.5 | Mar sun = 144.7 | Apr sun = 175.8 | May sun = 200.4 | Jun sun = 180.0 | Jul sun = 168.0 | Aug sun = 168.1 | Sep sun = 159.3 | Oct sun = 145.9 | Nov sun = 99.1 | Dec sun = 82.7 | year sun = 1718.0 | snow colour = | Jan snow cm = 137 | Feb snow cm = 116 | Mar snow cm = 74 | Apr snow cm = 6 | May snow cm = 0 | Jun snow cm = 0 | Jul snow cm = 0 | Aug snow cm = 0 | Sep snow cm = 0 | Oct snow cm = 1 | Nov snow cm = 30 | Dec snow cm = 113 | year snow cm = 479 | unit snow days = 0.2 см | Jan snow days = 29.1 | Feb snow days = 25.2 | Mar snow days = 22.5 | Apr snow days = 6.7 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 1.0 | Nov snow days = 13.5 | Dec snow days = 26.8 | year snow days = 124.4 | Jan snow depth cm = 76 | Feb snow depth cm = 95 | Mar snow depth cm = 82 | Apr snow depth cm = 22 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 1 | Nov snow depth cm = 15 | Dec snow depth cm = 47 | year snow depth cm = 97 | unit precipitation days = 0.5 мм | Jan precipitation days = 22.1 | Feb precipitation days = 19.2 | Mar precipitation days = 18.3 | Apr precipitation days = 12.3 | May precipitation days = 10.2 | Jun precipitation days = 9.3 | Jul precipitation days = 9.4 | Aug precipitation days = 10.5 | Sep precipitation days = 11.7 | Oct precipitation days = 14.0 | Nov precipitation days = 18.3 | Dec precipitation days = 19.9 | year precipitation days = 175.1 | Jan uv = 1 | Feb uv = 1 | Mar uv = 1 | Apr uv = 3 | May uv = 4 | Jun uv = 5 | Jul uv = 5 | Aug uv = 5 | Sep uv = 4 | Oct uv = 2 | Nov uv = 1 | Dec uv = 1 | Jan dew point C = -8 | Feb dew point C = -8 | Mar dew point C = -5 | Apr dew point C = -1 | May dew point C = 6 | Jun dew point C = 12 | Jul dew point C = 16 | Aug dew point C = 18 | Sep dew point C = 13 | Oct dew point C = 6 | Nov dew point C = 0 | Dec dew point C = -6 | source 1 = Японы Цаг Уурын Агентлаг<ref name = "normals">{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=14&block_no=47412&year=&month=1&day=&view=h0 |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Японы Цаг Уурын Агентлаг]] |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208031439/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=14&block_no=47412&year=&month=1&day=&view=h0 |url-status=live}}</ref><ref name = "extremes">{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=14&block_no=47412&year=&month=13&day=&view=h0 |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Японы Цаг Уурын Агентлаг]] |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301142224/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=14&block_no=47412&year=&month=13&day=&view=h0 |url-status=live}}</ref> | source 2 = Weather Atlas (UV),<ref>{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/japan/sapporo-climate |title=Sapporo, Japan – Detailed climate information and monthly weather forecast |publisher=Weather Atlas |access-date=2026-06-20 |archive-date=2019-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709165737/https://www.weather-atlas.com/en/japan/sapporo-climate |url-status=live}}</ref> Time and Date (шүүдрийн цэг, 2005–2015),<ref>{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/weather/japan/sapporo/climate |title=Climate & Weather Averages in Sapporo |publisher=Time and Date |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806101341/https://www.timeanddate.com/weather/japan/sapporo/climate |url-status=live}}</ref> Météo Climat<ref>{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/mete4-699-1886-2021.php |title=Météo climat stats for Sapporo |publisher=Météo Climat |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319083740/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/mete4-699-1886-2021.php |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/mete8-699-1886-2021.php |title=Météo climat stats for Sapporo |publisher=Météo Climat |access-date=2026-06-20 |archive-date=2022-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319083748/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/mete8-699-1886-2021.php |url-status=live}}</ref> | source = | collapsed = Y }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Sapporo|Саппоро}} [[Ангилал:Саппоро| ]] [[Ангилал:Саятан хот]] [[Ангилал:Хоккайдо аймгийн коммун]] [[Ангилал:Хоккайдо мужийн суурин]] [[Ангилал:Японы мужийн төв]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] fpck63dy55bkp8ja3dgbwyd5ev2oo7a 0 116342 859531 673360 2026-06-21T09:02:24Z Enkhsaihan2005 64429 859531 wikitext text/x-wiki {{short description|Анголын нийслэл ба хамгийн том хот}} {{Инфобокс суурин | name = Луанда | native_name = Luanda | other_name = | settlement_type = [[Нийслэл]] | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | motto = | image_skyline = {{Multiple image |perrow = 1/3/2/1 |border = infobox |total_width = 290 |caption_align = center | image1 = Luanda 2025 focused (cropped).jpg | caption1 = Луанда хотын төв | image2 = Monument of the Unknown Soldier in Luanda.jpg | caption2 = [[Үл мэдэгдэх цэргийн булш|Үл мэдэгдэх цэргийн дурсгал]] | image3 = Memorial Antonio Agostinho Neto (19882325368).jpg | caption3 = [[Антонио Агостиньо Нетогийн бунхан]] | image4 = National Assembly Building (19898889148) (cropped).jpg | caption4 = [[Үндэсний Ассемблей (Ангол)|Үндэсний Ассемблей]] | image5 = Igreja_de_Nossa_Senhora_dos_Remédios_(19929834976).jpg | caption5 = [[Луандагийн сүм]] | image6 = Luanda-SMiguelFort2.jpg | caption6 = [[Сан-Мигелийн цайз]] }} | image_flag = | flag_size = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Ангол#Африк | pushpin_relief = 1 | mapframe = no | mapframe-id = | mapframe-wikidata = no | pushpin_map_caption = Ангол дахь Луандагийн байршил | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Ангол}} | subdivision_type1 = [[Анголын мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = [[Луанда муж|Луанда]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1 сарын 25, 1576 | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 1,645 | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_metro_km2 = | population_as_of = 2024 | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://citypopulation.de/php/angola-admin.php |title=Angola: Administrative Division (Provinces and Municipalities) - Population Statistics, Charts and Map |access-date=2026-06-21 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212142147/http://citypopulation.de/php/angola-admin.php |archive-date=2018-02-12 }} Citypopulation reporting on Instituto Nacional de Estatística, República de Angola (web) projection July 2019</ref> | population_note = | population_total = 8,816,297<ref name="ReferenceA">Instituto Nacional de Estatística, República de Angola.</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 11,370,000 | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = Луандачууд; luandense (Portuguese) | timezone = [[Баруун Африкийн Цаг|WAT]] | utc_offset = +01:00 | mapframe-zoom = 10 | coordinates = {{coord|8|50|18|S|13|14|4|E|region:AO|display=inline}} | elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> | elevation_m = 6 | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name_sec1 = [[Хүний хөгжлийн илтгэлцүүр|ХХИ]] (2023) | blank_info_sec1 = 0.733<ref>{{Cite web |title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/AGO/?levels=1+4&interpolation=0&extrapolation=0 |access-date=2026-06-21 |website=hdi.globaldatalab.org |language=en}}</ref><br/>{{color|#0c0|өндөр}} | website = | footnotes = | official_name = }}<!-- Infobox ends --> {{Coord|8|50|18|S|13|14|04|E|region:AO_type:city|display=title}} '''Луанда''' ({{lang-pt|Luanda}}) - [[Ангол|Бүгд Найрамдах Ангол Улс]]ын нийслэл, тус улсын улс төр, соёл, санхүү аж үйлдвэрийн төв. [[Файл:Luanda Skyline - Angola 2015 (cropped).jpg|thumb|Луанда хот]] Луанда хотыг 1575 онд португалын колоничлогчид үүсгэн суурийг тавьсан бөгөөд түүнийг анх '''Сан Пауло де Луанда''' гэж нэрлэсэн байна. Анголын нэг овгийн хэлээр "Луанда дахь Гэгээн Пауло" (Луанда гэж нутгийн газрын нэр). Энэ нэр нь хотын ойролцоох наран шарлагын газруудад иргэд төлбөр тооцооны хэрэгсэл болгон ашиглаж байсан '''каури''' хясаа олборлодог газар байсантай холбоотой юм. Энэхүү сууринг 1575 онд португал колоничлогч Пауло Диас де Новаис (алдарт аялагч Бартоломеу Диасын ач хүү) үүсгэн байгуулж, Сан Пауло де Луанда (1975 онд Луанда нэртэй болсон) нэртэй болжээ. Сан Пауло де Луанда 1605 онд хотын статустай болсон бөгөөд 16-р зууны төгсгөлд шинэ хот нь Португалын колоничлолын засаг захиргааны төв, Ангол дахь эзлэн түрэмгийлэгчдийн гол бааз болж байжээ. 1641 онд португалчууд Атлантын далайн зүүн эрэг дэх суурингаа Нидерландад өгөхөөс өөр аргагүй болсон боловч 7 жилийн дараа тэд хотоо буцааж авчээ. 17-19-р зууны хооронд Луанда боолын худалдааны хамгийн том төвүүдийн нэг байсан бөгөөд уг боомтоор португалчуудын хяналт дор байгаа нутгаас 3 сая орчим хар арьстныг экспортолон заржээ. 1961 онд Анголын Ард түмнийг чөлөөлөх хөдөлгөөний удирдлага Луанда хотын оршин суугчдыг бослогод уриалан дууджээ. Нийслэлийн оршин суугчдын зэвсэгт бослого нь иргэний дайн эхлэх дохио болж байжээ. 1974 оны 4-р сард хэд хэдэн хувьсгалт бослогын дараа Португалын Засгийн газар Ангол улсад тусгаар тогтнол олгосон байна. 1975 оны 11 дүгээр сард дэлхийн улс төрийн газрын зураг дээр Луанда нийслэлтэй шинэ улс Бүгд Найрамдах Ангол Улс бий болжээ. Луанда бол Анголын хамгийн том хот бөгөөд хотын орчин тойронтой нийлээд 4,5 сая хүн амтай ажээ. Энд африкийн овимбунду, мбунда, баконго, лунда, чокве үндэстнүүд амьдардаг байна. Хоорондоо албан ёсны зүйлээ португал хэлээр ярьдаг боловч энгийн яриандаа өөрийн хэлээ ашигладаг байна. == Газар зүй == === Цаг агаар === {{Уур амьсгалын хүснэгт|location = Луанда (1961–1990, туйлын үе 1879–одоо) |metric first = yes |single line = yes |temperature colour = |Jan record high C = 33.9 |Feb record high C = 34.1 |Mar record high C = 37.2 |Apr record high C = 36.1 |May record high C = 36.1 |Jun record high C = 35.0 |Jul record high C = 28.9 |Aug record high C = 28.3 |Sep record high C = 31.0 |Oct record high C = 31.2 |Nov record high C = 36.1 |Dec record high C = 33.6 |year record high C = 37.2 |Jan high C = 29.5 |Feb high C = 30.5 |Mar high C = 30.7 |Apr high C = 30.2 |May high C = 28.8 |Jun high C = 25.7 |Jul high C = 23.9 |Aug high C = 24.0 |Sep high C = 25.4 |Oct high C = 26.8 |Nov high C = 28.4 |Dec high C = 28.6 |year high C = 27.7 |Jan mean C = 26.7 |Feb mean C = 28.5 |Mar mean C = 28.6 |Apr mean C = 28.2 |May mean C = 27.0 |Jun mean C = 23.9 |Jul mean C = 22.1 |Aug mean C = 22.1 |Sep mean C = 23.5 |Oct mean C = 25.2 |Nov mean C = 26.7 |Dec mean C = 26.9 |year mean C = 25.8 |Jan low C = 23.9 |Feb low C = 24.7 |Mar low C = 24.6 |Apr low C = 24.3 |May low C = 23.3 |Jun low C = 20.3 |Jul low C = 18.7 |Aug low C = 18.8 |Sep low C = 20.2 |Oct low C = 22.0 |Nov low C = 23.3 |Dec low C = 23.5 |year low C = 22.3 |Jan record low C = 18.0 |Feb record low C = 16.1 |Mar record low C = 20.0 |Apr record low C = 17.8 |May record low C = 17.8 |Jun record low C = 12.8 |Jul record low C = 11.0 |Aug record low C = 12.2 |Sep record low C = 15.0 |Oct record low C = 17.8 |Nov record low C = 17.2 |Dec record low C = 17.8 |year record low C = 11.0 |rain colour = green |Jan rain mm = 30 |Feb rain mm = 36 |Mar rain mm = 114 |Apr rain mm = 136 |May rain mm = 16 |Jun rain mm = 0 |Jul rain mm = 0 |Aug rain mm = 1 |Sep rain mm = 2 |Oct rain mm = 7 |Nov rain mm = 32 |Dec rain mm = 31 |Jan humidity = 80 |Feb humidity = 78 |Mar humidity = 80 |Apr humidity = 83 |May humidity = 83 |Jun humidity = 82 |Jul humidity = 83 |Aug humidity = 85 |Sep humidity = 84 |Oct humidity = 81 |Nov humidity = 82 |Dec humidity = 81 |year humidity = 82 |unit rain days = 0.1&nbsp;мм |Jan rain days = 4 |Feb rain days = 5 |Mar rain days = 9 |Apr rain days = 11 |May rain days = 2 |Jun rain days = 0 |Jul rain days = 0 |Aug rain days = 1 |Sep rain days = 3 |Oct rain days = 5 |Nov rain days = 8 |Dec rain days = 5 |Jan sun = 217.0 |Feb sun = 203.4 |Mar sun = 207.7 |Apr sun = 192.0 |May sun = 229.4 |Jun sun = 207.0 |Jul sun = 167.4 |Aug sun = 148.8 |Sep sun = 150.0 |Oct sun = 167.4 |Nov sun = 186.0 |Dec sun = 201.5 |year sun = |Jand sun = 7.0 |Febd sun = 7.2 |Mard sun = 6.7 |Aprd sun = 6.4 |Mayd sun = 7.4 |Jund sun = 6.9 |Juld sun = 5.4 |Augd sun = 4.8 |Sepd sun = 5.0 |Octd sun = 5.4 |Novd sun = 6.2 |Decd sun = 6.5 |yeard sun = 6.2 |source 1 = [[Deutscher Wetterdienst]]<ref name = DWD>{{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_661600_kt.pdf | title = Klimatafel von Luanda, Prov. Luanda / Angola | work = Baseline climate means (1961-1990) from stations all over the world | publisher = Deutscher Wetterdienst | language = de | access-date = 2026-06-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190512103602/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_661600_kt.pdf | archive-date = 2019-05-12 | url-status = live }}</ref> |source 2 = Meteo Climat (хамгийн их, бага)<ref name = meteoclimat> {{cite web | url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=1479 | title = Station Luanda | publisher = Meteo Climat |language = fr | access-date = 2026-06-21}}</ref> |date=2010 }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Luanda|Луанда}} {{Wiktionary}} [[Ангилал:Луанда| ]] [[Ангилал:Африкийн нийслэл]] [[Ангилал:Анголын аймгийн төв]] [[Ангилал:Анголын муниципио]] [[Ангилал:Анголын суурин]] [[Ангилал:Африкийн суурин]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] [[Ангилал:Саятан хот]] 5u6rbmcu26rhdmkd9tt96kjt3r18chf 0 116500 859535 847467 2026-06-21T09:21:14Z Enkhsaihan2005 64429 859535 wikitext text/x-wiki {{Short description|Францын далайн чанад дахь департамент}} {{Инфобокс суурин | name = Францын Гвиана | official_name = | native_name = {{native name|fr|Guyane française}}<br>{{native name|gcr|Lagwiyann fransé}}<br>{{collapsible list | title = Бусад нутгийн нэр | titlestyle = text-align:center;line-height:normal;font-size:86%; | {{Infobox | subbox=yes | bodystyle=font-size:77%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[Хаитийн Креол хэл|Хаитийн Креол]] | data1 = {{lang|ht|Giyàn franse}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = [[Ндюка хэл|Ндюка]] | data2 = {{lang|djk|Soolankondee}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = [[Бразилын Португал хэл|Португал]] | data3 = {{lang|pt|Guiana Francesa}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = [[Сранан Тонго хэл|Сранан Тонго]] | data4 = {{lang|srn|Franskayanakondre}} }}}} | settlement_type = [[Франц]]ын [[Францын далайн чанад дахь департамент ба муж|Далайн чанад дахь департамент, муж]] болон [[Европын Холбоо]]ны [[Европын Эдийн Засгийн Бүсийн гишүүдийн тусгай нутаг дэвсгэр#Алслагдсан бүс нутаг|алслагдсан бүс нутаг]] | image_map = {{Switcher|[[File:French Guiana in France 2016.svg|upright=1.15|frameless]]|Францын Гвианын байршил|[[File: Guyane map-en.svg|frameless]]|Францын Гвианын газрын зураг|default=1}} | image_map1 = | map_caption = | image_flag = <!-- The flag of France is the flag of France. It is the NATIONAL flag of every place in France whether that place has its own flag or not, but it is not any department's or territory's OWN flag. The point of this parameter is to show the flag of the article's subject itself IF ONE EXISTS. If it has one, put it here. If it doesn't have one, leave it blank. If someone wants to know what the flag of France looks like, they can visit the article on France. --> | flag_size = | image_seal = Coat of arms of French Guiana, according to the original displayed at the Museum Franconie, at Cayenne.svg | seal_size = 110 | seal_type = Сүлд | seal_link = Францын Гвианын сүлд | image_blank_emblem = LogoColectividadTerritorialDeGuyana.png | blank_emblem_size = 106 | blank_emblem_type = [[Францын Гвианын сүлд#Лого|Албан ёсны лого]] | motto = {{native phrase|fr|"[[Liberté, Égalité, Fraternité]]"|italics=off}}<br />("Эрх чөлөө, эрх тэгш байдал, ах дүүгийн холбоо")<br >{{native phrase|la|"Fert Aurum Industria"|italics=off}}<br />("Ажил элбэг дэлбэг байдлыг бий болгодог") | coordinates = {{coord|4|N|53|W|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Бүрэн эрхт улс]] | subdivision_name = {{Flag|Франц}} | demographics_type1 = Хэл | demographics1_title1 = Албан ёсны | demographics1_info1 = [[Франц хэл|Франц]] | demographics1_title2 = Нутгийн | demographics1_info2 = [[Гвианын Креол Франц хэл|Гвианын Креол Франц]], [[Францын Гвианын хэлнүүд|янз бүрийн бусад хэл]] | seat_type = [[Францын префектур|Префектур]] | seat = [[Кайен]] | parts_type = [[Францын департаментууд|Департамент]] | parts_style = list | parts = 1 (далайн чанад дахь муж бүр өөрийн гэсэн департамент) | leader_title1 = [[Францын Гвианын колонийн болон департаментын даргын жагсаалт|Дарга]] | leader_name1 = [[Антуан Пуссье]] | leader_title2 = [[Францын Гвиана Мужийн Зөвлөлийн ерөнхийлөгчийн жагсаалт|Зөвлөлийн ерөнхийлөгч]] | leader_name2 = [[Габриэль Сервилл]] (Гайана Контрэ урагшлах болно) | leader_title3 = [[Хууль тогтоох байгууллага]] | leader_name3 = [[Францын Гвианын Чуулган]] | area_footnotes = <ref name="area_total">{{cite web |url=https://questions.assemblee-nationale.fr/q13/13-47507QE.htm |title=FICHE QUESTION |author=[[Кристиан Таубира]] |date=2009-04-28 |access-date=2026-06-21 |language=fr |website=Questions National Assembly of France |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405173303/https://questions.assemblee-nationale.fr/q13/13-47507QE.htm |url-status=live }}</ref><ref name="unsurface">{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2013/Table03.pdf |title=Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |website=НҮБ |year=2013 |access-date=2026-06-21 |page=5 |archive-date=2023-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731213650/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2013/Table03.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite web |title=French Guiana country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-20376142 |website=BBC News |access-date=2026-06-21 |date=2023-10-22 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111234616/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-20376142 |url-status=live }}</ref> | area_total_km2 = 84000 | area_total_sq_mi = 32432 | area_land_km2 = 83534 | area_land_sq_mi = 32253 | area_water_km2 = 466 | area_water_sq_mi = 180 | area_rank = <!--Please DO NOT add an area rank that is defined by the list of countries by size; French Guiana is NOT its own country; it's part of France and its area rank must be defined among French regions and departments.-->2nd region and 1st department | population_footnotes = <ref name="pop">{{Cite web |title=Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2026 |trans-title=Population estimates by region, sex and broad age group – Years 1975 to 2026 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/8721456/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2026.xlsx |access-date=2026-06-21 |website=INSEE |language=fr}}</ref> | population_total = 298554 | population_as_of = 2026 оны 1 сар | population_density_km2 = auto | population_demonym = | timezone = [[Франц дахь цаг|GFT]] | utc_offset = −03:00 | demographics_type2 = ДНБ | demographics2_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en|title=EU regions by GDP, Eurostat}}</ref> | demographics2_title1 = Нийт | demographics2_info1 = €5.244 тэрбум (2024) | demographics2_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics2_info2 = €17,657 (2024) | blank_name_sec2 = Мөнгөн тэмдэгт | blank_info_sec2 = [[Евро]] ([[Еврогийн тэмдэг|€]]) ([[ISO 4217|EUR]]) | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | area_code = [[Франц дахь утасны дугаар#Далайн чанад дахь департамент ба нутаг дэвсгэр|+594]] | iso_code = {{hlist|[[ISO 3166-2:GF|GF]]|[[ISO 3166-2:FR|FR-973]]}} | anthem = {{lang|fr|[[La Marseillaise]]}}<br/>("Марселийн дуу")<br/>{{center|[[File:La Marseillaise.ogg]]}}{{Lang|fr|[[Chant du départ]]}}<br />("Явах дуу") <br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Le Chant du Départ Chant patriotique Georges THILL Musique de la Garde Républicaine.ogg]]}}<br/>{{Center| }}{{efn|1="Chant du départ" мужийн албан бус дуулал.|group=emblem}}</div> | website = [https://www.ctguyane.fr/ Нутаг дэвсгэрийн нийгэмлэг]<br> [http://www.guyane.pref.gouv.fr/ Префектур] | footnotes = {{notelist|group=emblem}} [[File: Flag of French Guiana.svg|150px|center|frameless]] <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">'''[[Францын Гвианын далбаа|Францын Гвианын албан бус далбаа]]'''</div> }} '''Францын Гвиана''' ({{lang-fr|Guyane}} [{{IPA|gɥiˌjan}}]) бол [[далайн чанад дахь департамент]] болоод [[Франц]]ын нэгэн [[Муж (Франц)|муж]] юм. Францын Гвиана нь [[Өмнөд Америк]]ийн хойд хэсэгт [[Атлантын далай]]н эрэг дээр, [[Бразил]] ба [[Суринам|Суринам Улсуудын]] дунд, хойд [[өргөрөг]]ийн 4°&nbsp;ба 53°&nbsp;баруун [[уртраг]]т оршдог. Францын Гвиана бол [[Франц|Франц Улсын]] засаглалын системд бүрэн хамрагдах тул [[Европын Холбоо]]ны нэг хэсэг болох боловч [[Шенгений бүс]]эд хамаарахгүй. Хууль ёсны мөнгөн дэвсгэрт нь [[евро]]. Энэхүү департаменттай ойролцоо орших, тусгаар тогтносон [[бүрэн эрхт улс]] болох [[Гайана|Гайана Улсын]] нэрийг [[латин цагаан толгой|латин үсгээр]] бичихэд дундах y үсгээр л ялгагдана (Гайана Улс латин үсгээр ''«Guyana»'', Францын Гвианаг ''«Guiana»'' гэж бичдэг). Энэ хоёр нэр нь хоёулаа «Гвиана» (''Guiana'', [[Монгол хэл|орч.]] их усны орон) бүс нутгийн нэрнээс гаралтай аж. Мөн түүнчлэн энэ улсыг хуучин Францын колони байсан «Гвиней» (''Guinée française''), өнөөгийн [[Гвиней|Бүгд Найрамдах Гвиней Улстай]] андуурах нь бий. == Түүх == Аль 1498 онд [[Христофер Колумб]] Гвианын эрэг дээр очсон аж. Түүнээс хойш бараг зуун жилийн дараа европчуудын нүүдэл эхэлсэн ба эхлээд [[нидерланчууд]], дараа нь 1604 оноос эхлэн [[францчууд]] ба [[англичууд]] очжээ. [[Жүржийн дайн]]д ялагдсан Португал дайны хохиролыг барагдуулахын тулд 1801 оны [[Бадахосын энхтайван (1801 он)|Бадахосын энхтайвны гэрээ]] ёсоор Португалын Бразилын нутгаас францын колонид өгснөөр Францын нутаг дэвсгэрийг томсгов. 1946 онд Францын Гвиана нь далайн чанад дахь департамент болсноор Францын бүрэлдэхүүнд бүрэн орж, хязгаарлагдмал эрх бүхий өөрийгөө захирах захиргаатай болов. Түүнээс хойш энэ департаментаас Францын [[Үндэсний Чуулган (Франц)|Үндэсний Чуулган]] ба [[Сенат (Франц)|Сенатад]] хоёр гишүүний төлөөлөлтэй болжээ. == Газар зүй == Департаментын нутаг дэвсгэрийн хэмжээ нь 83.534&nbsp;км² талбайг хамрах бөгөөд энэ нь бараг л [[Австри|Австри Улсын]] нутаг дэвсгэрийн хэмжээтэй тэнцүү юм. [[Атлантын далай]] дагуу нийт 378&nbsp;км урт эрэгтэй, [[Бразил|Бразил Улстай]] 730&nbsp;км газраар, [[Суринам|Суринам Улстай]] 510&nbsp;км газраар хиллэнэ. Үүгээр Франц Улсын хэмжээнд хамгийн урт хилээр хиллэдэг улс нь Бразил болдог аж. Энэ нутаг нь Өмнөд Америк тивийн зүүн хойгуур 1,5 сая км² талбайгаар сунайн орших [[Гвианын уулархаг газар|Гвианын уулархаг нутгаас]] бас эзэмшинэ. Энэхүү уулархаг нутаг нь [[халуун орны чийглэг ой]]н бүсийн уур амьсгалын тусгаарлалтаас шалтгаалан зөвхөн [[эндемит|энэ бүс нутагт]] байх амьтан, ургамалтай. Хамгийн өндөр цэг нь далайн түвшнээс дээш {{өндөр|851}}-т өргөгдсөн [[Белвю уул]] юм. Мужийн өмнөд талд хамгийн өндөр хэсгээрээ {{өндөр|800}} орчим өндөртэй уул бүхий жижигхэн дундын [[нуруу]]тай. Чухал гол мөрний тоонд [[Суринам]]тай хиллэх хил болдог [[Марони гол]] болон [[Синнамари гол|Синнамари]], [[Апроак гол|Апроак гол]]ууд мөн түүнчлэн [[Бразил]]тай хилийн шугамыг бүрдүүлэх [[Ояпок гол]] зэргийг нэрлэж болно. Францын Гвиана нь Франц улсын болон Европын Холбооны нутаг дэвсгэрт орших хамгийн том үргэлжилсэн [[Ой (мод)|ойн бүс нутагтай]]. Мужийн нутаг дэвсгэрийн 90 %-ийг халуун орны чийглэг ой бүрхэнэ. Хүн амын дийлэнх нь далайн эрэг орчмын томоохон хотуудад амьдардаг байна. Эдгээрт: * [[Кайен]], 63.652 оршин суугчтай * [[Сен-Лоран-дю-Морани]], 45.576 оршин суугчтай * [[Куру]], 24.959 оршин суугчтай * [[Матури]], 32.942 оршин суугчтай * [[Ремир-Монжоли]], 26.143 оршин суугчтай зэрэг (хүн амын тооны мэдээлэл бүгд 2018 оных) хотууд орно. == Хүн ам == === Тойм === 2018 оны нэгдүгээр сарын 1-ний байдлаар Францын Гвиана нь 276.128 оршин суугчтай байв<ref>{{EWQ|FR|973}}</ref>. Төрөлтийн түвшин өндөр байгаа тул хүн амын тоо маш хурдан өсөж байгаа ба энэхүү далайн чанад дахь департаментад 1999 онд дөнгөж 157.000 оршин суугчтай байсан бол 2018 онд 276.000 болон өссөнөөс харж болно. Үүгээр Гвиана нь тус улсдаа төрөлт хамгийн өндөртэй департамент болж байна. Үүнээс гадна хүн амын дундаж нас нь 28,6 байгаа маш залуу хүн амтайд бас ордог.<ref>[https://web.archive.org/web/20070601020457/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ ''CIA - The World Factbook.''] 2007 оны зургаадугаар сарын 1, хандсан 2021 оны хоёрдугаар сарын 5</ref> Хүн амын өсөлт 3,3 % байгаа нь [[Шинэ Каледони]]той бараг ижил байна. Гвианын хүн амын өсөх бас нэг шалтгаан нь цагаачлал юм. Ирж буй цагаачдын ихэнх нь Гайана, Суринам, Бразил, Хаити зэргийн хөрш улсуудаас гаралтай байна. Мөн Өмнөд Азиас ихээхэн хэмжээгээр цагаачид ирж байгаа хэмээн бүртгэгдсэн байдаг. === Хүн амын өсөлт === {| class="wikitable" !Он !Оршин суугчдын тоо |- |1950 | style="text-align:right"|25.472 |- |1960 | style="text-align:right"|32.032 |- |1970 | style="text-align:right"|47.930 |- |1980 | style="text-align:right"|66.977 |- |1990 | style="text-align:right"|115.784 |- |2000 | style="text-align:right"|163.165 |- |2010 | style="text-align:right"|234.169 |- |2017 | style="text-align:right"|282.731 |} Эх сурвалж: Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага<ref>[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ ''World Population Prospects - Population Division - United Nations.''] Archiviert vom Original am 19. September 2016; abgerufen am 28. Juli 2017.</ref> === Угсаатны зүй === Хүн ам нь угсаатны зүйн хувьд ихээхэн холимог. Хүн амын дийлэнхийг [[креол|креолчууд]] ба [[Афроамерикчууд|афрогвианачууд]] бүрдүүлэх ба тэдний өвөг дээдсийг колоничлолын үед [[Өрнөд Африк]]аас Францын Гвиана руу боол болгохоор усан онгоцоор тээвэрлэн авчирсан ажээ. Европоос цагаачлан очсон цагаачдын удам нь хүн амын 12 хувийг бүрдүүлнэ. Хүн амын цөөнхийг бүрдүүлэгч өөр томоохон угсаатны бүлэгт 5-10 %-ийг бүрдүүлэх [[Өмнөд Америкийн уугуул ард түмэн|нутгийн уугуул иргэд]] ба Зүүн Өмнөд Азиуд орно. [[Азиуд]] нь ялангуяа Францын колони [[Францын Энэтхэг-Хятад|Энэтхэг-Хятадаас]] гаралтай [[Лао|Лаосчууд]] ба [[Вьетнамчууд]] байна. == Цаг агаар == [[Уур амьсгал]]ын хувьд бол [[халуун орон]]д орно. Жилийн турш дунджаар 28 °С орчмын халуун бүхий тогтмол температуртай байна. Наймдугаар сараас арванхоёрдугаар сар хүртэл хуурай үе, үлдсэн сарууд нь борооны үе байна. Харьцангуй агаарын чийгшил дунджаар 80-90 %-ийн хооронд байдаг. {{Уур амьсгалын хүснэгт |width = auto |location = [[Кайен]] (Köppen Am/Af) |collapsed = Y |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 32.5 |Feb record high C = 32.3 |Mar record high C = 32.2 |Apr record high C = 33.0 |May record high C = 33.2 |Jun record high C = 33.7 |Jul record high C = 34.5 |Aug record high C = 35.0 |Sep record high C = 35.2 |Oct record high C = 35.1 |Nov record high C = 34.6 |Dec record high C = 34.1 |Jan high C = 29.1 |Feb high C = 29.2 |Mar high C = 29.6 |Apr high C = 29.9 |May high C = 29.9 |Jun high C = 30.2 |Jul high C = 30.8 |Aug high C = 31.6 |Sep high C = 32.1 |Oct high C = 32.2 |Nov high C = 31.5 |Dec high C = 30.1 |year high C = 30.5 |Jan mean C = 26.2 |Feb mean C = 26.3 |Mar mean C = 26.5 |Apr mean C = 26.8 |May mean C = 26.7 |Jun mean C = 26.6 |Jul mean C = 26.6 |Aug mean C = 27.0 |Sep mean C = 27.2 |Oct mean C = 27.3 |Nov mean C = 27.0 |Dec mean C = 26.6 |year mean C = 26.7 |Jan low C = 23.3 |Feb low C = 23.4 |Mar low C = 23.5 |Apr low C = 23.7 |May low C = 23.5 |Jun low C = 22.9 |Jul low C = 22.4 |Aug low C = 22.4 |Sep low C = 22.2 |Oct low C = 22.3 |Nov low C = 22.5 |Dec low C = 23.1 |year low C = 22.9 |Jan record low C = 17.4 |Feb record low C = 18.9 |Mar record low C = 18.5 |Apr record low C = 19.0 |May record low C = 18.8 |Jun record low C = 18.9 |Jul record low C = 19.0 |Aug record low C = 19.0 |Sep record low C = 18.7 |Oct record low C = 18.6 |Nov record low C = 17.2 |Dec record low C = 18.0 |rain colour = green |Jan rain mm = 451.2 |Feb rain mm = 309.4 |Mar rain mm = 334.3 |Apr rain mm = 448.4 |May rain mm = 579.4 |Jun rain mm = 411.4 |Jul rain mm = 245.7 |Aug rain mm = 143.6 |Sep rain mm = 55.7 |Oct rain mm = 63.3 |Nov rain mm = 133.4 |Dec rain mm = 340.5 |year rain mm = 3516.3 |unit rain days = 1.0 мм |Jan rain days = 23.6 |Feb rain days = 20.0 |Mar rain days = 20.7 |Apr rain days = 22.2 |May rain days = 26.4 |Jun rain days = 25.2 |Jul rain days = 20.6 |Aug rain days = 14.2 |Sep rain days = 7.1 |Oct rain days = 7.6 |Nov rain days = 11.9 |Dec rain days = 21.6 |year rain days = 221.1 |Jan humidity = 82 |Feb humidity = 80 |Mar humidity = 82 |Apr humidity = 84 |May humidity = 85 |Jun humidity = 82 |Jul humidity = 78 |Aug humidity = 74 |Sep humidity = 71 |Oct humidity = 71 |Nov humidity = 76 |Dec humidity = 81 |Jan sun = 95.1 |Feb sun = 92.4 |Mar sun = 120.0 |Apr sun = 123.5 |May sun = 122.4 |Jun sun = 150.4 |Jul sun = 200.5 |Aug sun = 234.4 |Sep sun = 253.4 |Oct sun = 256.4 |Nov sun = 211.5 |Dec sun = 143.3 |year sun = 2003.0 |source 1 = [[Meteo France]]<ref>{{cite web |url=http://www.meteofrance.com/climat/france/cayenne/97307001/normales |title=Climatological Information for Cayenne, France |publisher=Meteo France |date=2019-08-07 |access-date=2026-06-21 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727183826/http://www.meteofrance.com/climat/france/cayenne/97307001/normales |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://donneespubliques.meteofrance.fr/FichesClim/FICHECLIM_97307001.pdf |title=CAYENNE–MATOURY (973) |work=Fiche Climatologique: Statistiques 1981–2010 et records |publisher=Meteo France |language=fr |access-date=2026-06-21 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923041924/https://donneespubliques.meteofrance.fr/FichesClim/FICHECLIM_97307001.pdf |url-status=live }}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commons|French Guiana|Францын Гвиана}} * [https://web.archive.org/web/20010516233440/http://www.guyane.pref.gouv.fr/ Прэфектурын албан ёсны цахим хуудас] (францаар) == Эх сурвалж == <references /> {{NaviBlock |Францын мужийн хөтлөгч загвар |Хөтлөгч мөр Өмнөд Америкийн улсууд }} [[Ангилал:Францын муж]] [[Ангилал:Францын далайн чанад дахь бүс нутаг]] [[Ангилал:Францын Гвиана| ]] [[Ангилал:Францын департамент]] [[Ангилал:1946 онд байгуулагдсан]] npgq6duz2wp3gts1as9c3bkfu1tvvc7 0 122618 859517 738212 2026-06-20T23:13:23Z Avirmed Batsaikhan 53733 859517 wikitext text/x-wiki '''Цэдэнбалын Зориг''' (1957 оны 3-р сарын 11-нд ЗХУ-ын [[Москва]] хотод төрсөн)- БНМАУ-ын удирдагч асан [[Юмжаагийн Цэдэнбал|Ю.Цэдэнбал]], [[Анастасия Филатова|Филатова]] нарын отгон хүү. == Намтар == 1973 онд 16 нас хүрээд БНМАУ-ын паспорт авсан. Тэрээр 1963-1973 онуудад Улаанбаатарын зөвлөлтийн 3-р дунд сургууль сурч төгсөөд Москвагийн улсын Их сургуульд элсэн байна. Оюутан байхдаа 60 рублийн тэтгэлэгээ Монголын төрөөс авдаг байсан тухай өөрөө ярьдаг. 1978 онд Биофизигч мэргэжлээр төгсөөд 1982 он хүртэл Москвагийн их сургуулийн Биологийн факультетад ажилласан. 1982-1983 онуудад Москва дахь Монголын ЭСЯ-д атташе байсан. /ЭСЯ-нд бараг очдоггүй байсан/. 1984 онд Москва дахь Монголын ЭСЯ тэдний гэр бүлийн бүх гишүүний паспортыг хураан авсан ч Ц.Зориг эх А.Филатова, ах Ц.Владислав нар угаасаа Зөвлөлтийн паспорттой байжээ. 1983-1986 онд ЗХУ-ын Гадаад худалдааны академид суралцаж төгссөн. 1990-ээд онд биофизикч мэргэжлээрээ Оросын шинжлэх ухааны академийн их сургуулиудад ажиллаж байсан. Сүүлд Оросын шинжлэх ухааны академийн Дорно дахины судлалын институтэд ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарсан. 1999 онд тэрээр Монголын шүүхэд хандаад Монгол иргэншилээ сэргээлэгсэн. 2016 оны намар эцэг Ю.Цэдэнбалын 100 жилийн ойгоор Монголд ирж байсан бөгөөд 2 өрөө байр төрөөс авчээ. Анастасия гэх охинтой. {{DEFAULTSORT:Зориг, Цэдэнбалын}} [[Ангилал:Москвагийн хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]] [[Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч‎]] [[Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:1957 онд төрсөн]] [[Ангилал:Амьд хүн]] 5hskpq28gep5ak8lb7k7eys63t4y1gq 0 132196 859536 838314 2026-06-21T09:22:21Z Enkhsaihan2005 64429 859536 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bright Da Nang skyline (Unsplash).jpg|thumb|Да Нанг хотын тэнгэр багандсан барилгуудын шөнийн зураг.]] '''Да Нанг''' ([[Вьетнам хэл|вьетнам]]. ''Đà Nẵng'') — [[Вьетнам|Вьетнамын]] улсын хэмжээний 5 хотын нэг. Да Нанг бол Вьетнамын 1,064,100 хүн амтай тав дахь хот бөгөөд 1,255.53 км2 газар нутагтай. Вьетнамын төв хэсэгт [[Өмнөд Хятадын тэнгис|Өмнөд Хятадын тэнгисийн]] эрэгт, [[Ханой]] хотоос 759 км, [[Хо Ши Мин (хот)|Хо Ши Мин]] хотоос 960 км зайд оршдог. Энэ хот усан боомт, олон улсын нисэх онгоцны буудалтай. Тус хот нь Вьетнам, [[Лаос]], [[Тайланд]], [[Мьянмар|Мьянмарыг]] хамарсан АСЕАН-ы зүүн-баруун эдийн засгийн коридорын эцсийн цэг гэж тооцогддог. == Түүх == Индонезээс ирсэн цагаачид анх удаа энд суурьшсан бөгөөд 192 онд Индрапура сууринг байгуулж, дараа нь Чампагийн хаант улсуудын нэг болжээ. Орчин үеийн Да Нанг орчмын газар нутгийг 1306 онд Вьетнамд нэгтгэсэн байна. Тэр мөчөөс эхлэн вьетнамчууд хотын түүхийг тоолдог - вьетнамчуудын уламжлалын дагуу хот байгуулагдсан огноо биш, харин Вьетнам хяналт тогтоосон оноос эхэлж тоолдог ажээ. 1471 онд эзэн хаан Ле Тхань Тонг цэргийн хүчээр Чампаг ялсны үр дүнд Вьетнамын хилийн зурвас өмнө зүгт шилжжээ. Францын Энэтхэг-хятадын хойгийг колоничлох (1888–1945) үед европчууд Туран (франц. ''Tourane'') гэж нэрлэдэг байв. 1926 онд иргэний нисэх онгоцны буудалтай болсон бөгөөд 1940 онд хүн ам 40 мянга болж өссөн байна. Энэтхэг-хятадын нэгдүгээр дайны үеэр (1946-1954) Франц улс 1950 онд эзэн хаан асан Бао Дай тэргүүтэй Вьетнам улсыг хүлээн зөвшөөрсний дараа Дананг Вьетнамын эрх баригчдын мэдэлд шилжин иржээ. Бүгд Найрамдах Вьетнам Улс бюу Өмнөд Вьетнам оршин тогтнох үед (1955-1975) Да Нанг нь төв захиргаатай хот болж, улсын умард хилийн хамгийн чухал стратегийн төвийн үүрэг гүйцэтгэсэн. Энэ хугацаанд Да Нанг нь Өмнөд Вьетнамын Сайгоны дараа орох хоёр дахь том хот байв. Вьетнамын дайны үед АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний гол баазуудын нэг нь 1965 оноос хойш Да Нанг хотод байрлаж байжээ. Вьетнам улс нэгдсэний дараа Да Нанг хот Куангнам-Да Нанг мужийн төв (1976–1996) болсон ажээ.   Энэ хот 1997 он хүртэл Куанг Нам Да Нанг мужийн нэг хэсэг байсан бөгөөд 1997 оны 1-р сарын 1-нд улсын хэмжээний хотын статустай болсон. 2017 оны 11-р сард Да Нанг хотод [[Ази Номхон далайн эдийн засгийн хамтын ажиллагаа (APEC)|Ази, Номхон далайн эдийн засгийн хамтын ажиллагаа]] (APEC)-ийн дээд хэмжээний уулзалт болсон. == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Да Нанг | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 34.5 | Feb record high C = 37.0 | Mar record high C = 39.9 | Apr record high C = 40.7 | May record high C = 41.5 | Jun record high C = 40.4 | Jul record high C = 40.6 | Aug record high C = 40.2 | Sep record high C = 38.6 | Oct record high C = 35.8 | Nov record high C = 32.8 | Dec record high C = 31.2 | year record high C = 41.5 | Jan high C = 25.0 | Feb high C = 26.2 | Mar high C = 28.3 | Apr high C = 31.0 | May high C = 33.3 | Jun high C = 34.5 | Jul high C = 34.4 | Aug high C = 33.9 | Sep high C = 31.8 | Oct high C = 29.5 | Nov high C = 27.4 | Dec high C = 25.1 | year high C = 30.0 | Jan mean C = 21.5 | Feb mean C = 22.4 | Mar mean C = 24.2 | Apr mean C = 26.5 | May mean C = 28.4 | Jun mean C = 29.4 | Jul mean C = 29.3 | Aug mean C = 29.0 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 26.0 | Nov mean C = 24.4 | Dec mean C = 22.2 | year mean C = 25.9 | Jan low C = 19.3 | Feb low C = 20.2 | Mar low C = 21.8 | Apr low C = 23.8 | May low C = 25.2 | Jun low C = 26.0 | Jul low C = 25.7 | Aug low C = 25.6 | Sep low C = 24.5 | Oct low C = 23.5 | Nov low C = 22.1 | Dec low C = 20.0 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 10.2 | Feb record low C = 13.1 | Mar record low C = 12.7 | Apr record low C = 16.7 | May record low C = 20.6 | Jun record low C = 21.6 | Jul record low C = 21.1 | Aug record low C = 20.4 | Sep record low C = 19.8 | Oct record low C = 15.1 | Nov record low C = 13.3 | Dec record low C = 9.2 | year record low C = 9.2 | rain colour = green | Jan rain mm = 81.9 | Feb rain mm = 23.6 | Mar rain mm = 25.0 | Apr rain mm = 35.3 | May rain mm = 81.1 | Jun rain mm = 82.6 | Jul rain mm = 92.5 | Aug rain mm = 141.2 | Sep rain mm = 350.7 | Oct rain mm = 628.0 | Nov rain mm = 448.2 | Dec rain mm = 218.4 | year rain mm = 2205.0 | Jan humidity = 84.2 | Feb humidity = 83.9 | Mar humidity = 83.7 | Apr humidity = 82.7 | May humidity = 79.3 | Jun humidity = 76.4 | Jul humidity = 75.8 | Aug humidity = 77.4 | Sep humidity = 82.1 | Oct humidity = 84.4 | Nov humidity = 84.7 | Dec humidity = 85.4 | year humidity = 81.7 | Jan rain days = 12.0 | Feb rain days = 5.6 | Mar rain days = 4.8 | Apr rain days = 5.4 | May rain days = 9.2 | Jun rain days = 8.1 | Jul rain days = 9.4 | Aug rain days = 11.6 | Sep rain days = 14.6 | Oct rain days = 20.0 | Nov rain days = 20.3 | Dec rain days = 18.7 | year rain days = 139.1 | Jan sun = 131.9 | Feb sun = 146.0 | Mar sun = 182.3 | Apr sun = 208.6 | May sun = 246.7 | Jun sun = 242.3 | Jul sun = 246.2 | Aug sun = 214.8 | Sep sun = 177.4 | Oct sun = 143.4 | Nov sun = 117.7 | Dec sun = 94.8 | year sun = 2162.6 |source 1 = Вьетнамын Барилгын Шинжлэх Ухаан, Технологийн Хүрээлэн<ref name=IBST>{{cite web|title=Vietnam Institute for Building Science and Technology|url=https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2022/10/02-bxd.pdf|language=en|access-date=2026-06-21|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409044647/https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2022/10/02-bxd.pdf|url-status=live}}</ref> |source 2 = The Yearbook of Indochina<ref>[https://seadelt.net/Asset/Source/Document_ID-254_No-01.pdf Archived copy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510221613/https://seadelt.net/Asset/Source/Document_ID-254_No-01.pdf |date=2021-05-10 }}</ref> }} == Зураг == <gallery> Зураг:Cau Song Han lit up.JPG Зураг:Da Nang.jpg Зураг:Legend Of The Seas tied up at Danang, Vietnam port.jpg </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Da Nang}} [[Ангилал:Да Нанг| ]] [[Ангилал:190-д онд байгуулагдсан]] [[Ангилал:Вьетнамын суурин]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] dy37kdj0jnqw3yedw5jp2sk0supbnsi 10 132198 859472 855547 2026-06-20T14:04:22Z Enkhsaihan2005 64429 859472 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = {{#if:{{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}}|<span class="wrap">{{{Name|{{{name|{{PAGENAMEBASE}} }}} }}}</span>}} | native_name = {{{German_name|}}} | settlement_type = {{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Ortsteil = [[Ortsteil]] | Stadtteil = [[Stadtteil]] | Ortschaft = [[Ortschaft]] | Quarter = [[Quarter (urban subdivision)|Quarter]] | Village = [[Village]] | Borough = [[Stadtbezirk|Borough]] | = Part | #default = {{{Art|{{{type|Part}}}}}} }} {{#if:{{{City|}}} | ({{Link if exists|{{{City}}}}}) | {{#if:{{{Town|}}} | {{Link if exists|{{{Town}}} }} | {{#if:{{{Municipality|}}} | {{Link if exists|{{{Municipality}}} }} }} }} }}| {{#if: {{{Art|{{{type|}}}}}}| {{#switch: {{{Art|{{{type}}}}}} | Хот | city = [[Германы том хотын жагсаалт|Хот]] | Stadt | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Суурин | town = [[Суурин#Герман|Суурин]] | Ortsgemeinde | Gemeinde | Markt | Municipality | municipality | Flecken = [[Германы хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | Unincorporated area = [[Unincorporated area#Germany|Unincorporated area]] | Amt = [[Amt]] | Samtgemeinde = [[Samtgemeinde]] | Verbandsgemeinde = [[Verbandsgemeinde]] | Verwaltungsgemeinschaft = [[Municipal association (Germany)|Verwaltungsgemeinschaft]] | #default = {{{Art|{{{type}}}}}} }} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | [[Германы хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] }} }} }} | image_skyline = {{{image_photo|{{{image_skyline|}}}}}} | imagesize = {{{imagesize|}}} | image_caption = {{{image_caption|}}} | image_flag = {{{image_flag|}}} | flag_link = {{{flag_link|}}} | flag_size = 100x100px | image_shield = {{#switch: {{lc:{{{Wappen|{{{image_coa}}}}}}}} | none | kein | führt kein wappen.png | führt kein wappen.svg | führt_kein_wappen.png | führt_kein_wappen.svg = | #default = {{{Wappen|{{{image_coa|}}} }}} }} | shield_size = 80x80px | shield_link = {{{shield_link|}}} | image_map = {{#if: {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{hidden begin | style = margin-top:0.2px | titlestyle = height:auto; padding:0.1em; padding-left:0.3em; padding-right:1.5em; | border = line | title = {{#if: {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext|}}} }}} | {{{Lageplanbeschreibung|{{{plantext}}} }}} | Байршил: {{{Name|{{{name|{{PAGENAME}} }}} }}} {{#if: {{{City|{{{Town|}}} }}} | within {{{City|{{{Town|}}} }}} | {{#if: {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} | within {{#switch: {{ucfirst:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} | Kreisfreie Stadt | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Urban | Urban district = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | #default = {{{Kreis|{{{Landkreis|{{{district|}}} }}} }}} district }} }} }} }} }} {{#ifexist: Template:Imagemap Germany district {{str letter/trim |{{{Kfz|{{{licence|}}} }}} }} | {{#ifexist: Media:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} | {{Imagemap Germany district {{str letter/trim |{{{Kfz|{{{licence|}}} }}} }} | {{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}} }} }} | [[File:{{{Lageplan|{{{image_plan|}}} }}}|250px]] }} {{hidden end}} }} | mapframe = yes | mapframe-area_km2 = {{{Fläche|{{{area|}}} }}} | mapframe-wikidata = yes | pushpin_map = {{#if: {{{coordinates|}}} | Герман#Герман {{#switch: {{unlink|{{{Bundesland|{{{state|}}} }}} }} | Bayern | Bavaria | Бавари = Бавари | Baden-Wuerttemberg | Baden-Württemberg | Баден-Вюртемберг = Баден-Вюртемберг | Berlin | Берлин = Берлин | Brandenburg | Бранденбург = Бранденбург | Bremen | Бремен = Бремен | Hamburg | Хамбург = Хамбург | Hessen | Hesse | Хессен = Хессен | Mecklenburg-Western Pomerania | MVP | Mecklenburg-Vorpommern | Мекленбург-Өрнө Померан = Мекленбург-Өрнө Померан | Niedersachsen | Lower Saxony | Доод Саксон = Доод Саксон | Nordrhein-Westfalen | NRW | North Rhine-Westphalia | North Rhine-Westfalia | Умард Райн-Вестфален | Умард Райн-Вестфали = Умард Райн-Вестфален | Rheinland-Pfalz | Rhineland-Palatinate | Райнланд-Пфальц = Райнланд-Пфальц | Saarland | Заарланд = Заарланд | Sachsen | Saxony | Саксон = Саксон | Saxony-Anhalt | Саксон-Анхальт = Саксон-Анхальт | Schleswig-Holstein | Шлесвиг-Хольштайн = Шлесвиг-Хольштайн | Thüringen | Thueringen | Thuringia | Тюринг = Тюринг | #default = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} }} }} | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{{coordinates|}}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Герман}} | subdivision_type1 = [[Германы мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = {{#switch:{{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | Bayern | Bavaria | Бавари = [[Бавари]] | Baden-Wuerttemberg | Baden-Württemberg | Баден-Вюртемберг = [[Баден-Вюртемберг]] | Berlin | Берлин = [[Берлин]] | Brandenburg | Бранденбург = [[Бранденбург]] | Bremen | Бремен = [[Бремен (муж)|Бремен]] | Hamburg | Хамбург = [[Хамбург]] | Hessen | Hesse | Хессен = [[Хессен]] | Mecklenburg-Western Pomerania | MVP | Mecklenburg-Vorpommern | Мекленбург-Өрнө Померан = [[Мекленбург-Өрнө Померан]] | Niedersachsen | Lower Saxony | Доод Саксон = [[Доод Саксон]] | Nordrhein-Westfalen | NRW | North Rhine-Westphalia | North Rhine-Westfalia | Умард Райн-Вестфален | Умард Райн-Вестфали = [[Умард Райн-Вестфали]] | Rheinland-Pfalz | Rhineland-Palatinate | Райнланд-Пфальц = [[Райнланд-Пфальц]] | Saarland | Заарланд = [[Заарланд]] | Sachsen | Saxony | Саксон = [[Саксон]] | Saxony-Anhalt | Саксон-Анхальт = [[Саксон-Анхальт]] | Schleswig-Holstein | Шлесвиг-Хольштайн = [[Шлесвиг-Хольштайн]] | Thüringen | Thueringen | Thuringia | Тюринг = [[Тюринг]] | #default = {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} }} | subdivision_type2 = [[Засаг захиргааны дүүрэг (Герман)|Захиргааны дүүрэг]] | subdivision_name2 = {{#if:{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region|}}} }}} }}} | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region) | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} (region)|{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{#ifexist: {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} | [[{{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}}]] | {{{Regierungsbezirk|{{{regbzk|{{{region}}} }}} }}} }} }} }} | subdivision_type3 = [[Германы тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name3 = {{Link if exists|{{#switch: {{{state|{{{Bundesland|}}} }}} | Hamburg | [[Hamburg]] | Bremen | [[Bremen]] | Berlin | [[Berlin]] = <!-- no districts --> | {{#switch:{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} | [[Kreisfreie Stadt|Stadt]] | Kreisfreie Stadt | urban = [[Германы тойргийн жагсаалт|Хотын тойрог]] | #default = {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district) |<!--wlink ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} (district)|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{#ifexist: {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} |<!--wlink not ending in "(district)"--> [[{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}|{{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}}]] |<!--else--> {{{Landkreis|{{{Kreis|{{{district|}}} }}} }}} }} }} }} }} }} | subdivision_type4 = {{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | [[Gemeindeverwaltungsverband|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | [[Samtgemeinde|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | [[Verbandsgemeinde|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | [[Verwaltungsgemeinschaft|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Amt|}}} | [[Amt|Municipal assoc.]] | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | [[Verwaltungsverband|Municipal assoc.]] }} }} }} }} }} }} | subdivision_name4 = {{Link if exists|{{#if: {{{Gemeindeverwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband) | [[{{{Gemeindeverwaltungsverband}}} (Gemeindeverwaltungsverband){{!}}{{{Gemeindeverwaltungsverband}}}]] | {{{Gemeindeverwaltungsverband}}} }} | {{#if: {{{Samtgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde) | [[{{{Samtgemeinde}}} (Samtgemeinde){{!}}{{{Samtgemeinde}}}]] | {{{Samtgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verbandsgemeinde|}}} | {{#ifexist: {{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde) | [[{{{Verbandsgemeinde}}} (Verbandsgemeinde){{!}}{{{Verbandsgemeinde}}}]] | {{{Verbandsgemeinde}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsgemeinschaft|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft) | [[{{{Verwaltungsgemeinschaft}}} (Verwaltungsgemeinschaft){{!}}{{{Verwaltungsgemeinschaft}}}]] | {{{Verwaltungsgemeinschaft}}} }} | {{#if: {{{Amt|}}} | {{#ifexist: {{{Amt}}} (Amt) | [[{{{Amt}}} (Amt){{!}}{{{Amt}}}]] | {{{Amt}}} }} | {{#if: {{{Verwaltungsverband|}}} | {{#ifexist: {{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband) | [[{{{Verwaltungsverband}}} (Verwaltungsverband){{!}}{{{Verwaltungsverband}}}]] | {{{Verwaltungsverband}}} }} }} }} }} }} }} }} }} | subdivision_type5 = {{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | Хот | {{#if: {{{Town|}}} | Town | {{#if: {{{Municipality|}}} | Municipality }} }} }} }} | subdivision_name5 = {{Link if exists|{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{City|}}} | {{{City}}} | {{#if: {{{Town|}}} | {{{Town}}} | {{#if: {{{Municipality|}}} | {{{Municipality}}} }} }} }} }} }} | subdivision_type6 = {{#if: {{{borough|}}} | Borough }} | subdivision_name6 = {{Link if exists|{{#if: {{{borough|}}} | {{{borough}}} }} }} | established_title = Байгуулагдсан | established_date = {{{year|}}}{{#ifeq: {{#expr: {{{year}}} < 100 }} | 1 | &nbsp;AD }} | established_title1 = Анх дурдагдсан | established_date1 = {{{year_of_first_mention|}}} | extinct_title = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{dissolved|}}}|Disbanded}} | extinct_date = {{{dissolved|}}} | parts_type = {{#if: {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | Хуваалт }} | parts = {{{Gliederung|{{{divisions|}}}}}} | leader_party = {{{Partei|{{{party|}}} }}} | leader_title = {{#switch: {{{Bürgermeistertitel}}} | Mayor | Bürgermeister | Bürgermeisterin | Ortsbürgermeister | Ortsbürgermeisterin = [[Хотын дарга]] | Lord mayor | Lord Mayor | Oberbürgermeister | Oberbürgermeisterin = [[Хотын дарга]] | Ortsvorsteher | Ortsvorsteherin = Local representative | Samtgemeindebürgermeister = [[Mayor|Samtgemeinde-<br />bürgermeister]] | Samtgemeindebürgermeisterin = [[Mayor|Samtgemeinde-<br />bürgermeisterin]] | #default = {{#ifexist: {{{Bürgermeistertitel}}} | [[{{{Bürgermeistertitel}}}]] | {{#if: {{{Bürgermeistertitel|}}} | {{{Bürgermeistertitel}}} | [[Хотын дарга]] }} }} }} {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if: {{{leader_term|}}} | {{nobold|({{{leader_term}}}) }} }} | leader_name = {{{Bürgermeister|{{{mayor|}}} }}} | leader_title1 = {{#if: {{{ruling_party1|}}} | Эрх баригч намууд }} | leader_name1 = {{Polparty|DE|{{{ruling_party1|}}} }} {{#if: {{{ruling_party2|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party2|}}} }} }} {{#if: {{{ruling_party3|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party3|}}} }} }} {{#if: {{{ruling_party4|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party4|}}} }} }} {{#if: {{{ruling_party5|}}} | / {{Polparty|DE|{{{ruling_party5|}}} }} }} | area_footnotes = {{{area_footnotes|}}} | area_total_km2 = {{{Fläche|{{{area|}}} }}} | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = {{{area_metro|}}} | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1|plain=false}} }} }} | elevation_max_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%1%2|plain=false}}||{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-(%s*%d.*)|%2|plain=false}} }} }} | elevation_m = {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|}} }} | population_footnotes = {{#iferror: {{#expr: {{Population Germany|key={{replace|{{{Gemeindeschlüssel|}}}| |}} }} +1 }} | {{{pop_ref|}}} | {{#tag:ref | {{Population Germany|key={{{Gemeindeschlüssel|}}}|datref=QUELLE}} }} }} | population_total = {{#iferror: {{#expr: {{Population Germany|key={{replace|{{{Gemeindeschlüssel|}}}| |}} }} +1 }} | {{{Einwohner|{{{population|}}} }}} | {{Population Germany|key={{replace|{{{Gemeindeschlüssel|}}}| |}} }} }} | population_as_of = {{#iferror: {{#expr: {{Population Germany|key={{replace|{{{Gemeindeschlüssel|}}}| |}} }} +1 }} | {{{population_as_of|{{{Stand|}}} }}} | {{Population Germany|key={{{Gemeindeschlüssel|}}}|datref=STAND}} }} | population_density_km2 = auto | population_urban = {{{pop_urban|}}} | population_metro = {{{pop_metro|}}} | population_demonym = {{{pop_demonym|{{{demonym|}}}}}} | timezone_link = Герман дахь цаг | timezone1 = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = [[Герман дахь шуудангийн код|Шуудангийн код]] | postal_code = {{{PLZ|{{{postal_code|}}} }}} | area_code_type = [[Герман дахь залгах кодын жагсаалт|Залгах код]] | area_code = {{{Vorwahl|{{{area_code|}}} }}} | registration_plate = {{{Kfz|{{{licence|}}} }}} | website = {{{Website|{{{website|}}} }}} | footnotes = {{{footnotes|}}} }}<!-- error tracking categories -->{{#if: {{{coordinates|}}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|C]]}} }}<!-- coordinates missing -->{{#ifeq: {{#expr: {{#expr: {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} round 0 }} = {{{Einwohner|{{{population|0}}} }}} }} | 0 | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|D]]}} | }}<!-- Assign to maintenance category if decimal point is used in population as a thousands divider -->{{#if: {{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}} | {{#if: {{{Gemeindeschlüssel|}}} | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|T]]}} | }} }}<!-- Subdivisions of municipalities shouldn't have a Gemeindeschlüssel -->{{#iferror: {{#expr: {{Population Germany|key={{replace|{{{key|{{{Gemeindeschlüssel|}}} }}}| |}} }} + 1 }} | {{#if:{{{City|}}} {{{Town|}}} {{{Municipality|}}}{{{dissolved|}}} |<!-- OK, subdivisions of municipalities and dissolved units have no Gemeindeschlüssel --> | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|U]]}} }} | }}<!-- Town with missing or incorrect Gemeindeschlüssel -->{{#if: {{{Bundesland|{{{state|}}} }}} | | {{ns0|[[Category:Germany articles requiring maintenance|X]]}} }}<!-- Missing state name -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=|preview=Page using [[Загвар:Инфобокс Германы газар]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| _noautocat | Amt | area | area_code | area_metro | Art | borough | Bundesland | Bürgermeister | Bürgermeistertitel | City | coordinates | demonym | dissolved | district | divisions | Einwohner | elevation | Fläche | footnotes | Gemeindeschlüssel | Gemeindeverwaltungsverband | German_name | Gliederung | Höhe | image_caption | image_coa | image_flag | image_photo | image_plan | image_skyline | imagesize | Kfz | Kreis | Lageplan | Lageplanbeschreibung | Landkreis | leader_term | licence | mayor | Municipality | name | Name | Partei | party | plantext | PLZ | pop_demonym | pop_metro | pop_ref | pop_urban | flag_link | population | population_as_of | postal_code | regbzk | Regierungsbezirk | region | ruling_party1 | ruling_party2 | ruling_party3 | ruling_party4 | ruling_party5 | Samtgemeinde | Stand | state | shield_link | Town | type | Verbandsgemeinde | Verwaltungsgemeinschaft | Verwaltungsverband | Vorwahl | Wappen | website | Website | year | year_of_first_mention }}<!-- {{#if:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#ifeq:{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|{{#invoke:string|replace|{{{Höhe|{{{elevation|}}}}}}|^(%s*%d[%d]*%s*)%-|%1|plain=false}}||[[Category:Pages using infobox German place with an elevation range]] }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4yd6hqzh01p7odylyctw6jw1qnleyv4 10 132366 859475 763059 2026-06-20T14:31:11Z Enkhsaihan2005 64429 859475 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template|small=yes}}Template with population figures for administrative units of Rhineland-Palatinate, Germany.</noinclude><includeonly>{{#if: {{{2|}}} | <!-- Die Metadaten-Parameter sind hier unabhängig vom Schlüssel --> {{#switch: {{{2}}} | STAND = 2024-12-31 | QUELLE={{cite web|url=https://www.statistik.rlp.de/themen/bevoelkerung/daten/bevoelkerungsfortschreibung/bf-t2b |title=Bevölkerungsstand von Land, Landkreisen, Gemeinden und Verbandsgemeinden 2024 (Einwohnerzahlen auf Grundlage des Zensus 2022)|publisher=[[Райнланд-Пфальцын Статистикийн Алба]]|language=Герман}} }} | {{#switch: {{{1}}} | 07 = 4174311 <!--Rheinland-Pfalz--> | 07131 = 128741 <!--Landkreis Ahrweiler --> | 07132 = 131907 <!--Landkreis Altenkirchen (Westerwald) --> | 07331 = 133430 <!--Landkreis Alzey-Worms --> | 07332 = 134711 <!--Landkreis Bad Dürkheim --> | 07133 = 161852 <!--Landkreis Bad Kreuznach --> | 07231 = 115083 <!--Landkreis Bernkastel-Wittlich --> | 07134 = 81918 <!--Landkreis Birkenfeld --> | 07135 = 62669 <!--Landkreis Cochem-Zell --> | 07333 = 76088 <!--Donnersbergkreis --> | 07232 = 104435 <!--Eifelkreis Bitburg-Prüm --> | 07334 = 131492 <!--Landkreis Germersheim --> | 07335 = 108540 <!--Landkreis Kaiserslautern --> | 07336 = 71140 <!--Landkreis Kusel --> | 07339 = 215286 <!--Landkreis Mainz-Bingen --> | 07137 = 219001 <!--Landkreis Mayen-Koblenz --> | 07138 = 188139 <!--Landkreis Neuwied --> | 07140 = 106227 <!--Rhein-Hunsrück-Kreis --> | 07141 = 124796 <!--Rhein-Lahn-Kreis --> | 07338 = 156346 <!--Rhein-Pfalz-Kreis --> | 07337 = 112894 <!--Landkreis Südliche Weinstraße --> | 07340 = 94912 <!--Landkreis Südwestpfalz --> | 07235 = 153814 <!--Landkreis Trier-Saarburg --> | 07233 = 61912 <!--Landkreis Vulkaneifel --> | 07143 = 206709 <!--Westerwaldkreis --> | 07111000 = 115298 <!--Koblenz, Stadt--> | 07211000 = 112737 <!--Trier, Stadt--> | 07311000 = 49122 <!--Frankenthal (Pfalz), Stadt--> | 07312000 = 101486 <!--Kaiserslautern, Stadt--> | 07313000 = 48341 <!--Landau in der Pfalz, Stadt--> | 07314000 = 176110 <!--Ludwigshafen am Rhein, Stadt--> | 07315000 = 222889 <!--Mainz, Stadt--> | 07316000 = 53920 <!--Neustadt an der Weinstraße, Stadt--> | 07317000 = 40941 <!--Pirmasens, Stadt--> | 07318000 = 51203 <!--Speyer, Stadt--> | 07319000 = 85609 <!--Worms, Stadt--> | 07320000 = 34613 <!--Zweibrücken, Stadt--> | 07131001 = 2916 <!--Adenau, Stadt--> | 07131002 = 1097 <!--Ahrbrück--> | 07131003 = 1490 <!--Altenahr--> | 07131004 = 480 <!--Antweiler--> | 07131005 = 208 <!--Aremberg--> | 07131006 = 9655 <!--Bad Breisig, Stadt--> | 07131007 = 27647 <!--Bad Neuenahr-Ahrweiler, Stadt--> | 07131008 = 382 <!--Barweiler--> | 07131009 = 50 <!--Bauler--> | 07131011 = 1306 <!--Berg--> | 07131201 = 191 <!--Brenk--> | 07131014 = 2533 <!--Brohl-Lützing--> | 07131202 = 3304 <!--Burgbrohl--> | 07131015 = 69 <!--Dankerath--> | 07131016 = 486 <!--Dedenbach--> | 07131017 = 1389 <!--Dernau--> | 07131018 = 177 <!--Dorsel--> | 07131501 = 555 <!--Dümpelfeld--> | 07131021 = 78 <!--Eichenbach--> | 07131022 = 95 <!--Fuchshofen--> | 07131204 = 220 <!--Galenberg--> | 07131205 = 590 <!--Glees--> | 07131025 = 637 <!--Gönnersdorf--> | 07131090 = 10866 <!--Grafschaft--> | 07131026 = 142 <!--Harscheid--> | 07131027 = 237 <!--Heckenbach--> | 07131028 = 265 <!--Herschbroich--> | 07131030 = 303 <!--Hoffeld--> | 07131206 = 374 <!--Hohenleimbach--> | 07131032 = 161 <!--Honerath--> | 07131029 = 1038 <!--Hönningen--> | 07131033 = 491 <!--Hümmel--> | 07131034 = 465 <!--Insul--> | 07131036 = 717 <!--Kalenborn--> | 07131037 = 346 <!--Kaltenborn--> | 07131502 = 1895 <!--Kempenich--> | 07131039 = 558 <!--Kesseling--> | 07131040 = 353 <!--Kirchsahr--> | 07131041 = 691 <!--Königsfeld--> | 07131042 = 184 <!--Kottenborn--> | 07131044 = 436 <!--Leimbach--> | 07131047 = 569 <!--Lind--> | 07131049 = 765 <!--Mayschoß--> | 07131050 = 157 <!--Meuspath--> | 07131051 = 501 <!--Müllenbach--> | 07131052 = 176 <!--Müsch--> | 07131054 = 972 <!--Niederdürenbach--> | 07131055 = 2768 <!--Niederzissen--> | 07131058 = 186 <!--Nürburg--> | 07131059 = 657 <!--Oberdürenbach--> | 07131060 = 1113 <!--Oberzissen--> | 07131062 = 133 <!--Ohlenhard--> | 07131065 = 155 <!--Pomster--> | 07131066 = 249 <!--Quiddelbach--> | 07131068 = 519 <!--Rech--> | 07131069 = 490 <!--Reifferscheid--> | 07131070 = 17387 <!--Remagen, Stadt--> | 07131072 = 239 <!--Rodder--> | 07131073 = 812 <!--Schalkenbach--> | 07131074 = 612 <!--Schuld--> | 07131075 = 76 <!--Senscheid--> | 07131076 = 90 <!--Sierscheid--> | 07131077 = 17399 <!--Sinzig, Stadt--> | 07131208 = 860 <!--Spessart--> | 07131079 = 71 <!--Trierscheid--> | 07131081 = 884 <!--Waldorf--> | 07131209 = 1251 <!--Wassenach--> | 07131210 = 1133 <!--Wehr--> | 07131211 = 1525 <!--Weibern--> | 07131082 = 893 <!--Wershofen--> | 07131083 = 245 <!--Wiesemscheid--> | 07131084 = 431 <!--Wimbach--> | 07131085 = 192 <!--Winnerath--> | 07131086 = 154 <!--Wirft--> | 07132001 = 398 <!--Almersbach--> | 07132002 = 1534 <!--Alsdorf--> | 07132501 = 6603 <!--Altenkirchen (Westerwald), Stadt--> | 07132004 = 101 <!--Bachenberg--> | 07132201 = 614 <!--Berod bei Hachenburg--> | 07132005 = 203 <!--Berzhausen--> | 07132006 = 10401 <!--Betzdorf, Stadt--> | 07132007 = 433 <!--Birkenbeul--> | 07132008 = 2468 <!--Birken-Honigsessen--> | 07132009 = 683 <!--Birnbach--> | 07132010 = 767 <!--Bitzen--> | 07132012 = 2296 <!--Brachbach--> | 07132013 = 1028 <!--Breitscheidt--> | 07132014 = 777 <!--Bruchertseifen--> | 07132015 = 662 <!--Bürdenbach--> | 07132016 = 507 <!--Burglahr--> | 07132017 = 349 <!--Busenhausen--> | 07132018 = 4223 <!--Daaden, Stadt--> | 07132019 = 967 <!--Derschen--> | 07132020 = 355 <!--Dickendorf--> | 07132022 = 514 <!--Eichelhardt--> | 07132023 = 565 <!--Eichen--> | 07132024 = 342 <!--Elben--> | 07132025 = 1782 <!--Elkenroth--> | 07132026 = 686 <!--Emmerzhausen--> | 07132027 = 70 <!--Ersfeld--> | 07132028 = 1340 <!--Etzbach--> | 07132029 = 55 <!--Eulenberg--> | 07132030 = 381 <!--Fensdorf--> | 07132031 = 275 <!--Fiersbach--> | 07132032 = 1481 <!--Flammersfeld--> | 07132033 = 651 <!--Fluterschen--> | 07132034 = 590 <!--Forst--> | 07132035 = 164 <!--Forstmehren--> | 07132036 = 1089 <!--Friedewald--> | 07132037 = 1649 <!--Friesenhagen--> | 07132038 = 1217 <!--Fürthen--> | 07132039 = 1885 <!--Gebhardshain--> | 07132040 = 689 <!--Gieleroth--> | 07132041 = 94 <!--Giershausen--> | 07132042 = 501 <!--Grünebach--> | 07132043 = 763 <!--Güllesheim--> | 07132044 = 3763 <!--Hamm (Sieg)--> | 07132045 = 518 <!--Harbach--> | 07132046 = 334 <!--Hasselbach--> | 07132047 = 921 <!--Helmenzen--> | 07132048 = 209 <!--Helmeroth--> | 07132049 = 309 <!--Hemmelzen--> | 07132050 = 6661 <!--Herdorf, Stadt--> | 07132051 = 249 <!--Heupelzen--> | 07132052 = 294 <!--Hilgenroth--> | 07132053 = 304 <!--Hirz-Maulsbach--> | 07132055 = 2081 <!--Horhausen (Westerwald)--> | 07132054 = 523 <!--Hövels--> | 07132056 = 61 <!--Idelberg--> | 07132057 = 510 <!--Ingelbach--> | 07132058 = 111 <!--Isert--> | 07132080 = 1797 <!--Katzwinkel (Sieg)--> | 07132059 = 774 <!--Kausen--> | 07132060 = 129 <!--Kescheid--> | 07132061 = 313 <!--Kettenhausen--> | 07132062 = 536 <!--Kircheib--> | 07132063 = 8443 <!--Kirchen (Sieg), Stadt--> | 07132064 = 165 <!--Kraam--> | 07132065 = 590 <!--Krunkel--> | 07132066 = 1021 <!--Malberg--> | 07132067 = 1067 <!--Mammelzen--> | 07132068 = 117 <!--Mauden--> | 07132069 = 488 <!--Mehren--> | 07132070 = 549 <!--Michelbach (Westerwald)--> | 07132011 = 1006 <!--Mittelhof--> | 07132071 = 547 <!--Molzhain--> | 07132072 = 5882 <!--Mudersbach--> | 07132073 = 1253 <!--Nauroth--> | 07132502 = 1086 <!--Neitersen--> | 07132075 = 859 <!--Niederdreisbach--> | 07132076 = 4102 <!--Niederfischbach--> | 07132077 = 93 <!--Niederirsen--> | 07132078 = 202 <!--Niedersteinebach--> | 07132079 = 347 <!--Nisterberg--> | 07132081 = 553 <!--Obererbach (Westerwald)--> | 07132082 = 617 <!--Oberirsen--> | 07132083 = 757 <!--Oberlahr--> | 07132085 = 241 <!--Obersteinebach--> | 07132086 = 438 <!--Oberwambach--> | 07132087 = 74 <!--Ölsen--> | 07132088 = 243 <!--Orfgen--> | 07132089 = 329 <!--Peterslahr--> | 07132090 = 832 <!--Pleckhausen--> | 07132091 = 1469 <!--Pracht--> | 07132092 = 138 <!--Racksen--> | 07132093 = 423 <!--Reiferscheid--> | 07132094 = 362 <!--Rettersen--> | 07132095 = 736 <!--Rosenheim (Landkreis Altenkirchen)--> | 07132096 = 1555 <!--Roth, VG Hamm--> | 07132097 = 396 <!--Rott--> | 07132098 = 2116 <!--Scheuerfeld--> | 07132099 = 439 <!--Schöneberg--> | 07132100 = 295 <!--Schürdt--> | 07132101 = 379 <!--Schutzbach--> | 07132103 = 272 <!--Seelbach (Westerwald)--> | 07132102 = 134 <!--Seelbach bei Hamm (Sieg)--> | 07132104 = 132 <!--Seifen--> | 07132105 = 780 <!--Selbach (Sieg)--> | 07132106 = 260 <!--Sörth--> | 07132107 = 1295 <!--Steinebach/ Sieg--> | 07132108 = 539 <!--Steineroth--> | 07132109 = 232 <!--Stürzelbach--> | 07132110 = 82 <!--Volkerzen--> | 07132111 = 1188 <!--Wallmenroth--> | 07132112 = 161 <!--Walterschen--> | 07132113 = 2240 <!--Weitefeld--> | 07132114 = 235 <!--Werkhausen--> | 07132115 = 1442 <!--Weyerbusch--> | 07132116 = 966 <!--Willroth--> | 07132117 = 8648 <!--Wissen, Stadt--> | 07132118 = 379 <!--Wölmersen--> | 07132119 = 164 <!--Ziegenhain--> | 07133001 = 189 <!--Abtweiler--> | 07133002 = 203 <!--Allenfeld--> | 07133003 = 784 <!--Altenbamberg--> | 07133004 = 356 <!--Argenschwang--> | 07133005 = 184 <!--Auen--> | 07133006 = 52989 <!--Bad Kreuznach, Stadt--> | 07133501 = 6484 <!--Bad Sobernheim, Stadt--> | 07133008 = 490 <!--Bärenbach--> | 07133009 = 212 <!--Bärweiler--> | 07133010 = 469 <!--Becherbach bei Kirn--> | 07133011 = 831 <!--Becherbach--> | 07133012 = 723 <!--Biebelsheim--> | 07133013 = 1188 <!--Bockenau--> | 07133014 = 351 <!--Boos--> | 07133015 = 622 <!--Braunweiler--> | 07133016 = 52 <!--Brauweiler--> | 07133017 = 388 <!--Breitenheim--> | 07133018 = 2598 <!--Bretzenheim--> | 07133201 = 319 <!--Bruschied--> | 07133019 = 216 <!--Burgsponheim--> | 07133020 = 337 <!--Callbach--> | 07133021 = 216 <!--Dalberg--> | 07133022 = 223 <!--Daubach--> | 07133023 = 729 <!--Daxweiler--> | 07133024 = 319 <!--Desloch--> | 07133025 = 711 <!--Dörrebach--> | 07133026 = 737 <!--Dorsheim--> | 07133027 = 553 <!--Duchroth--> | 07133028 = 218 <!--Eckenroth--> | 07133030 = 1472 <!--Feilbingert--> | 07133031 = 1033 <!--Frei-Laubersheim--> | 07133032 = 1596 <!--Fürfeld--> | 07133033 = 146 <!--Gebroth--> | 07133035 = 2449 <!--Guldental--> | 07133036 = 1039 <!--Gutenberg--> | 07133037 = 2099 <!--Hackenheim--> | 07133038 = 532 <!--Hahnenbach--> | 07133039 = 793 <!--Hallgarten--> | 07133040 = 2923 <!--Hargesheim--> | 07133041 = 407 <!--Heimweiler--> | 07133042 = 25 <!--Heinzenberg--> | 07133043 = 1192 <!--Hennweiler--> | 07133044 = 502 <!--Hergenfeld--> | 07133045 = 626 <!--Hochstätten--> | 07133046 = 1667 <!--Hochstetten-Dhaun--> | 07133047 = 44 <!--Horbach--> | 07133048 = 1294 <!--Hüffelsheim--> | 07133049 = 362 <!--Hundsbach--> | 07133050 = 152 <!--Ippenschied--> | 07133051 = 207 <!--Jeckenbach--> | 07133202 = 235 <!--Kellenbach--> | 07133052 = 8523 <!--Kirn, Stadt--> | 07133053 = 269 <!--Kirschroth--> | 07133203 = 63 <!--Königsau--> | 07133054 = 4210 <!--Langenlonsheim--> | 07133055 = 82 <!--Langenthal--> | 07133056 = 824 <!--Laubenheim--> | 07133057 = 543 <!--Lauschied--> | 07133058 = 218 <!--Lettweiler--> | 07133059 = 290 <!--Limbach--> | 07133060 = 199 <!--Löllbach--> | 07133061 = 914 <!--Mandel--> | 07133062 = 261 <!--Martinstein--> | 07133063 = 350 <!--Meckenbach--> | 07133064 = 1320 <!--Meddersheim--> | 07133065 = 2836 <!--Meisenheim, Stadt--> | 07133066 = 1437 <!--Merxheim--> | 07133067 = 1534 <!--Monzingen--> | 07133068 = 274 <!--Münchwald--> | 07133069 = 940 <!--Neu-Bamberg--> | 07133070 = 589 <!--Niederhausen--> | 07133071 = 1596 <!--Norheim--> | 07133072 = 474 <!--Nußbaum--> | 07133074 = 356 <!--Oberhausen an der Nahe--> | 07133073 = 861 <!--Oberhausen bei Kirn--> | 07133075 = 284 <!--Oberstreit--> | 07133076 = 1720 <!--Odernheim am Glan--> | 07133077 = 196 <!--Otzweiler--> | 07133078 = 1506 <!--Pfaffen-Schwabenheim--> | 07133080 = 346 <!--Pleitersheim--> | 07133081 = 416 <!--Raumbach--> | 07133082 = 43 <!--Rehbach--> | 07133083 = 676 <!--Rehborn--> | 07133084 = 216 <!--Reiffelbach--> | 07133085 = 277 <!--Roth VG Stromberg--> | 07133086 = 2808 <!--Roxheim--> | 07133117 = 2632 <!--Rüdesheim--> | 07133087 = 1410 <!--Rümmelsheim--> | 07133088 = 371 <!--Sankt Katharinen--> | 07133089 = 381 <!--Schloßböckelheim--> | 07133090 = 173 <!--Schmittweiler--> | 07133204 = 223 <!--Schneppenbach--> | 07133091 = 607 <!--Schöneberg--> | 07133205 = 232 <!--Schwarzerden--> | 07133092 = 142 <!--Schweinschied--> | 07133093 = 889 <!--Schweppenhausen--> | 07133094 = 494 <!--Seesbach--> | 07133095 = 1249 <!--Seibersbach--> | 07133096 = 1882 <!--Simmertal--> | 07133098 = 388 <!--Sommerloch--> | 07133099 = 1176 <!--Spabrücken--> | 07133100 = 196 <!--Spall--> | 07133101 = 761 <!--Sponheim--> | 07133102 = 1364 <!--Staudernheim--> | 07133103 = 3466 <!--Stromberg, Stadt--> | 07133104 = 128 <!--Tiefenthal--> | 07133105 = 595 <!--Traisen--> | 07133106 = 1115 <!--Volxheim--> | 07133107 = 2165 <!--Waldböckelheim--> | 07133108 = 840 <!--Waldlaubersheim--> | 07133109 = 1566 <!--Wallhausen--> | 07133110 = 531 <!--Warmsroth--> | 07133111 = 443 <!--Weiler bei Monzingen--> | 07133112 = 1788 <!--Weinsheim (VG Rüdesheim)--> | 07133113 = 188 <!--Weitersborn--> | 07133114 = 1823 <!--Windesheim--> | 07133115 = 485 <!--Winterbach--> | 07133116 = 212 <!--Winterburg--> | 07134001 = 421 <!--Abentheuer--> | 07134002 = 372 <!--Achtelsbach--> | 07134003 = 633 <!--Allenbach--> | 07134004 = 152 <!--Asbach--> | 07134005 = 4538 <!--Baumholder, Stadt--> | 07134006 = 454 <!--Bergen--> | 07134007 = 457 <!--Berglangenbach--> | 07134008 = 549 <!--Berschweiler bei Baumholder--> | 07134009 = 263 <!--Berschweiler bei Kirn--> | 07134010 = 7236 <!--Birkenfeld, Stadt--> | 07134012 = 128 <!--Bollenbach--> | 07134011 = 173 <!--Börfink--> | 07134013 = 335 <!--Breitenthal--> | 07134014 = 538 <!--Bruchweiler--> | 07134015 = 1282 <!--Brücken--> | 07134016 = 463 <!--Buhlenberg--> | 07134017 = 854 <!--Bundenbach--> | 07134018 = 147 <!--Dambach--> | 07134019 = 415 <!--Dickesbach--> | 07134020 = 341 <!--Dienstweiler--> | 07134021 = 178 <!--Eckersweiler--> | 07134022 = 98 <!--Elchweiler--> | 07134023 = 88 <!--Ellenberg--> | 07134024 = 340 <!--Ellweiler--> | 07134025 = 861 <!--Fischbach--> | 07134026 = 328 <!--Fohren-Linden--> | 07134027 = 355 <!--Frauenberg--> | 07134028 = 228 <!--Gerach--> | 07134029 = 408 <!--Gimbweiler--> | 07134031 = 113 <!--Gollenberg--> | 07134030 = 234 <!--Gösenroth--> | 07134032 = 170 <!--Griebelschied--> | 07134033 = 186 <!--Hahnweiler--> | 07134034 = 243 <!--Hattgenstein--> | 07134035 = 165 <!--Hausen--> | 07134036 = 1010 <!--Heimbach--> | 07134037 = 196 <!--Hellertshausen--> | 07134038 = 506 <!--Herborn--> | 07134039 = 760 <!--Herrstein--> | 07134040 = 634 <!--Hettenrodt--> | 07134041 = 320 <!--Hintertiefenbach--> | 07134042 = 3693 <!--Hoppstädten-Weiersbach--> | 07134043 = 359 <!--Horbruch--> | 07134044 = 538 <!--Hottenbach--> | 07134045 = 29158 <!--Idar-Oberstein, Stadt--> | 07134046 = 764 <!--Kempfeld--> | 07134047 = 1050 <!--Kirschweiler--> | 07134048 = 307 <!--Kronweiler--> | 07134049 = 146 <!--Krummenau--> | 07134502 = 236 <!--Langweiler (bei Idar-Oberstein)--> | 07134050 = 534 <!--Leisel--> | 07134051 = 112 <!--Leitzweiler--> | 07134052 = 357 <!--Mackenrodt--> | 07134053 = 110 <!--Meckenbach--> | 07134054 = 241 <!--Mettweiler--> | 07134055 = 742 <!--Mittelreidenbach--> | 07134056 = 718 <!--Mörschied--> | 07134057 = 495 <!--Niederbrombach--> | 07134058 = 314 <!--Niederhambach--> | 07134059 = 294 <!--Niederhosenbach--> | 07134060 = 814 <!--Niederwörresbach--> | 07134061 = 328 <!--Nohen--> | 07134062 = 386 <!--Oberbrombach--> | 07134063 = 261 <!--Oberhambach--> | 07134064 = 121 <!--Oberhosenbach--> | 07134065 = 327 <!--Oberkirn--> | 07134066 = 596 <!--Oberreidenbach--> | 07134067 = 111 <!--Oberwörresbach--> | 07134068 = 502 <!--Reichenbach--> | 07134069 = 2183 <!--Rhaunen--> | 07134070 = 125 <!--Rimsberg--> | 07134071 = 318 <!--Rinzenberg--> | 07134073 = 176 <!--Rohrbach--> | 07134072 = 461 <!--Rötsweiler-Nockenthal--> | 07134074 = 383 <!--Rückweiler--> | 07134075 = 823 <!--Ruschberg--> | 07134076 = 483 <!--Schauren--> | 07134077 = 367 <!--Schmidthachenbach--> | 07134078 = 192 <!--Schmißberg--> | 07134079 = 50 <!--Schwerbach--> | 07134080 = 449 <!--Schwollen--> | 07134081 = 406 <!--Sensweiler--> | 07134082 = 549 <!--Sien--> | 07134083 = 181 <!--Sienhachenbach--> | 07134084 = 340 <!--Siesbach--> | 07134085 = 423 <!--Sonnenberg-Winnenberg--> | 07134086 = 104 <!--Sonnschied--> | 07134087 = 804 <!--Stipshausen--> | 07134088 = 285 <!--Sulzbach (VG Rhaunen)--> | 07134089 = 699 <!--Veitsrodt--> | 07134090 = 453 <!--Vollmersbach--> | 07134091 = 72 <!--Weiden--> | 07134092 = 82 <!--Weitersbach--> | 07134093 = 160 <!--Wickenrodt--> | 07134094 = 279 <!--Wilzenberg-Hußweiler--> | 07134095 = 285 <!--Wirschweiler--> | 07135001 = 826 <!--Alf--> | 07135002 = 811 <!--Alflen--> | 07135003 = 447 <!--Altlay--> | 07135004 = 342 <!--Altstrimmig--> | 07135005 = 674 <!--Auderath--> | 07135501 = 1038 <!--Bad Bertrich--> | 07135007 = 147 <!--Beilstein--> | 07135008 = 429 <!--Beuren--> | 07135009 = 692 <!--Binningen--> | 07135010 = 1703 <!--Blankenrath--> | 07135011 = 236 <!--Brachtendorf--> | 07135012 = 714 <!--Bremm--> | 07135013 = 885 <!--Briedel--> | 07135014 = 152 <!--Brieden--> | 07135015 = 356 <!--Briedern--> | 07135016 = 349 <!--Brohl--> | 07135017 = 1131 <!--Bruttig-Fankel--> | 07135018 = 1227 <!--Büchel--> | 07135019 = 1668 <!--Bullay--> | 07135020 = 5346 <!--Cochem, Stadt--> | 07135021 = 621 <!--Dohr--> | 07135022 = 302 <!--Dünfus--> | 07135023 = 1371 <!--Düngenheim--> | 07135024 = 909 <!--Ediger-Eller--> | 07135025 = 829 <!--Ellenz-Poltersdorf--> | 07135026 = 243 <!--Eppenberg--> | 07135027 = 557 <!--Ernst--> | 07135028 = 188 <!--Eulgem--> | 07135029 = 1054 <!--Faid--> | 07135030 = 81 <!--Filz--> | 07135031 = 380 <!--Forst (Eifel)--> | 07135032 = 66 <!--Forst (Hunsrück)--> | 07135033 = 532 <!--Gamlen--> | 07135034 = 719 <!--Gevenich--> | 07135035 = 260 <!--Gillenbeuren--> | 07135036 = 702 <!--Greimersburg--> | 07135037 = 389 <!--Grenderich--> | 07135038 = 731 <!--Hambuch--> | 07135039 = 211 <!--Haserich--> | 07135040 = 330 <!--Hauroth--> | 07135041 = 117 <!--Hesweiler--> | 07135042 = 809 <!--Illerich--> | 07135043 = 801 <!--Kaifenheim--> | 07135044 = 291 <!--Kail--> | 07135045 = 3267 <!--Kaisersesch, Stadt--> | 07135046 = 245 <!--Kalenborn--> | 07135048 = 209 <!--Kliding--> | 07135049 = 1191 <!--Klotten--> | 07135051 = 934 <!--Landkern--> | 07135052 = 645 <!--Laubach--> | 07135502 = 386 <!--Leienkaul--> | 07135053 = 373 <!--Lieg--> | 07135054 = 301 <!--Liesenich--> | 07135056 = 261 <!--Lütz--> | 07135057 = 1469 <!--Lutzerath--> | 07135058 = 1095 <!--Masburg--> | 07135060 = 301 <!--Mesenich--> | 07135061 = 408 <!--Mittelstrimmig--> | 07135062 = 114 <!--Möntenich--> | 07135064 = 135 <!--Moritzheim--> | 07135065 = 560 <!--Moselkern--> | 07135066 = 660 <!--Müden (Mosel)--> | 07135067 = 661 <!--Müllenbach--> | 07135068 = 405 <!--Neef--> | 07135069 = 117 <!--Nehren--> | 07135070 = 284 <!--Panzweiler--> | 07135071 = 765 <!--Peterswald-Löffelscheid--> | 07135072 = 415 <!--Pommern--> | 07135073 = 869 <!--Pünderich--> | 07135074 = 189 <!--Reidenhausen--> | 07135075 = 478 <!--Roes--> | 07135076 = 535 <!--Sankt Aldegund--> | 07135077 = 430 <!--Schauren--> | 07135078 = 118 <!--Schmitt--> | 07135079 = 563 <!--Senheim--> | 07135080 = 154 <!--Sosberg--> | 07135081 = 303 <!--Tellig--> | 07135082 = 2187 <!--Treis-Karden--> | 07135083 = 3515 <!--Ulmen, Stadt--> | 07135084 = 456 <!--Urmersbach--> | 07135085 = 198 <!--Urschmitt--> | 07135086 = 430 <!--Valwig--> | 07135087 = 65 <!--Wagenhausen--> | 07135088 = 227 <!--Walhausen--> | 07135089 = 271 <!--Weiler--> | 07135090 = 224 <!--Wirfus--> | 07135091 = 201 <!--Wollmerath--> | 07135092 = 4117 <!--Zell (Mosel), Stadt--> | 07135093 = 272 <!--Zettingen--> | 07137001 = 77 <!--Acht--> | 07137201 = 697 <!--Alken--> | 07137003 = 30408 <!--Andernach, Stadt--> | 07137004 = 285 <!--Anschau--> | 07137006 = 242 <!--Arft--> | 07137007 = 720 <!--Baar--> | 07137202 = 2967 <!--Bassenheim--> | 07137008 = 1347 <!--Bell--> | 07137203 = 17208 <!--Bendorf, Stadt--> | 07137011 = 352 <!--Bermel--> | 07137014 = 607 <!--Boos--> | 07137204 = 1497 <!--Brey--> | 07137205 = 688 <!--Brodenbach--> | 07137206 = 754 <!--Burgen--> | 07137207 = 2629 <!--Dieblich--> | 07137019 = 259 <!--Ditscheid--> | 07137023 = 141 <!--Einig--> | 07137025 = 2857 <!--Ettringen--> | 07137027 = 347 <!--Gappenach--> | 07137029 = 406 <!--Gering--> | 07137030 = 274 <!--Gierschnach--> | 07137208 = 611 <!--Hatzenport--> | 07137034 = 376 <!--Hausten--> | 07137035 = 498 <!--Herresbach--> | 07137036 = 247 <!--Hirten--> | 07137041 = 456 <!--Kalt--> | 07137209 = 2232 <!--Kaltenengers--> | 07137043 = 1247 <!--Kehrig--> | 07137048 = 503 <!--Kerben--> | 07137211 = 3509 <!--Kettig--> | 07137049 = 999 <!--Kirchwald--> | 07137212 = 3185 <!--Kobern-Gondorf--> | 07137053 = 620 <!--Kollig--> | 07137055 = 2523 <!--Kottenheim--> | 07137056 = 723 <!--Kretz--> | 07137057 = 4664 <!--Kruft--> | 07137060 = 675 <!--Langenfeld--> | 07137061 = 90 <!--Langscheid--> | 07137504 = 1273 <!--Lehmen--> | 07137063 = 56 <!--Lind--> | 07137214 = 1467 <!--Löf--> | 07137065 = 1252 <!--Lonnig--> | 07137066 = 319 <!--Luxem--> | 07137215 = 375 <!--Macken--> | 07137068 = 19882 <!--Mayen, Stadt--> | 07137069 = 9108 <!--Mendig, Stadt--> | 07137070 = 1350 <!--Mertloch--> | 07137074 = 763 <!--Monreal--> | 07137216 = 11321 <!--Mülheim-Kärlich, Stadt--> | 07137077 = 264 <!--Münk--> | 07137501 = 3457 <!--Münstermaifeld, Stadt--> | 07137079 = 557 <!--Nachtsheim--> | 07137080 = 466 <!--Naunheim--> | 07137081 = 3663 <!--Nickenich--> | 07137217 = 970 <!--Niederfell--> | 07137218 = 1305 <!--Niederwerth--> | 07137219 = 1151 <!--Nörtershausen--> | 07137220 = 1168 <!--Oberfell--> | 07137086 = 5593 <!--Ochtendung--> | 07137087 = 497 <!--Pillig--> | 07137088 = 5975 <!--Plaidt--> | 07137089 = 6930 <!--Polch, Stadt--> | 07137092 = 370 <!--Reudelsterz--> | 07137221 = 3031 <!--Rhens, Stadt--> | 07137093 = 1164 <!--Rieden--> | 07137095 = 882 <!--Rüber--> | 07137096 = 2218 <!--Saffig--> | 07137097 = 919 <!--Sankt Johann (VG Vordereifel)--> | 07137222 = 2678 <!--Sankt Sebastian--> | 07137099 = 196 <!--Siebenbach--> | 07137223 = 1895 <!--Spay--> | 07137101 = 1538 <!--Thür--> | 07137102 = 617 <!--Trimbs--> | 07137224 = 3214 <!--Urbar--> | 07137225 = 3408 <!--Urmitz--> | 07137226 = 9313 <!--Vallendar, Stadt--> | 07137105 = 382 <!--Virneburg--> | 07137106 = 567 <!--Volkesfeld--> | 07137227 = 2293 <!--Waldesch--> | 07137110 = 511 <!--Weiler--> | 07137228 = 9306 <!--Weißenthurm, Stadt--> | 07137229 = 2499 <!--Weitersburg--> | 07137112 = 944 <!--Welling--> | 07137113 = 47 <!--Welschenbach--> | 07137114 = 344 <!--Wierschem--> | 07137230 = 2447 <!--Winningen--> | 07137231 = 1136 <!--Wolken--> | 07138002 = 1382 <!--Anhausen--> | 07138003 = 7687 <!--Asbach--> | 07138004 = 6173 <!--Bad Hönningen, Stadt--> | 07138005 = 960 <!--Bonefeld--> | 07138006 = 2268 <!--Breitscheid--> | 07138008 = 956 <!--Bruchhausen--> | 07138080 = 4801 <!--Buchholz (Westerwald)--> | 07138009 = 1545 <!--Dattenberg--> | 07138010 = 307 <!--Datzeroth--> | 07138011 = 1066 <!--Dernbach--> | 07138012 = 6026 <!--Dierdorf, Stadt--> | 07138013 = 679 <!--Döttesfeld--> | 07138014 = 1324 <!--Dürrholz--> | 07138015 = 1546 <!--Ehlscheid--> | 07138019 = 2530 <!--Erpel--> | 07138023 = 2331 <!--Großmaischeid--> | 07138024 = 338 <!--Hammerstein--> | 07138025 = 644 <!--Hanroth--> | 07138026 = 876 <!--Hardert--> | 07138027 = 418 <!--Harschbach--> | 07138007 = 1931 <!--Hausen (Wied)--> | 07138030 = 814 <!--Hümmerich--> | 07138031 = 603 <!--Isenburg--> | 07138501 = 1441 <!--Kasbach-Ohlenberg--> | 07138034 = 1309 <!--Kleinmaischeid--> | 07138036 = 1026 <!--Kurtscheid--> | 07138037 = 1632 <!--Leubsdorf--> | 07138038 = 1775 <!--Leutesdorf--> | 07138040 = 580 <!--Linkenbach--> | 07138041 = 6417 <!--Linz am Rhein, Stadt--> | 07138201 = 471 <!--Marienhausen--> | 07138042 = 561 <!--Meinborn--> | 07138043 = 1994 <!--Melsbach--> | 07138044 = 6688 <!--Neustadt (Wied)--> | 07138045 = 66243 <!--Neuwied, Stadt--> | 07138047 = 1526 <!--Niederbreitbach--> | 07138048 = 455 <!--Niederhofen--> | 07138050 = 439 <!--Niederwambach--> | 07138052 = 894 <!--Oberdreis--> | 07138053 = 1042 <!--Oberhonnefeld-Gierend--> | 07138054 = 667 <!--Oberraden--> | 07138055 = 1044 <!--Ockenfels--> | 07138057 = 2487 <!--Puderbach--> | 07138058 = 245 <!--Ratzert--> | 07138059 = 2068 <!--Raubach--> | 07138061 = 2930 <!--Rengsdorf--> | 07138062 = 4538 <!--Rheinbreitbach--> | 07138063 = 4165 <!--Rheinbrohl--> | 07138064 = 682 <!--Rodenbach bei Puderbach--> | 07138065 = 1487 <!--Roßbach--> | 07138066 = 856 <!--Rüscheid--> | 07138068 = 3478 <!--Sankt Katharinen (Landkreis Neuwied)--> | 07138069 = 356 <!--Stebach--> | 07138070 = 1256 <!--Steimel--> | 07138071 = 2028 <!--Straßenhaus--> | 07138072 = 774 <!--Thalhausen--> | 07138073 = 5041 <!--Unkel, Stadt--> | 07138074 = 1477 <!--Urbach--> | 07138075 = 3750 <!--Vettelschoß--> | 07138076 = 1887 <!--Waldbreitbach--> | 07138077 = 4656 <!--Windhagen--> | 07138078 = 569 <!--Woldert--> | 07140001 = 383 <!--Alterkülz--> | 07140002 = 286 <!--Altweidelbach--> | 07140003 = 1712 <!--Argenthal--> | 07140005 = 158 <!--Badenhard--> | 07140006 = 452 <!--Bärenbach--> | 07140007 = 116 <!--Belg--> | 07140008 = 193 <!--Belgweiler--> | 07140009 = 1463 <!--Bell (Hunsrück)--> | 07140010 = 1963 <!--Beltheim--> | 07140011 = 208 <!--Benzweiler--> | 07140012 = 112 <!--Bergenhausen--> | 07140201 = 479 <!--Beulich--> | 07140014 = 370 <!--Bickenbach--> | 07140015 = 301 <!--Biebern--> | 07140016 = 142 <!--Birkheim--> | 07140501 = 15593 <!--Boppard, Stadt--> | 07140018 = 675 <!--Braunshorn--> | 07140020 = 236 <!--Bubach--> | 07140021 = 852 <!--Buch--> | 07140024 = 1824 <!--Büchenbeuren--> | 07140023 = 204 <!--Budenbach--> | 07140025 = 655 <!--Damscheid--> | 07140027 = 645 <!--Dichtelbach--> | 07140028 = 699 <!--Dickenschied--> | 07140029 = 207 <!--Dill--> | 07140030 = 556 <!--Dillendorf--> | 07140202 = 1097 <!--Dommershausen--> | 07140031 = 526 <!--Dörth--> | 07140035 = 908 <!--Ellern (Hunsrück)--> | 07140036 = 4951 <!--Emmelshausen, Stadt--> | 07140037 = 289 <!--Erbach--> | 07140039 = 243 <!--Fronhofen--> | 07140040 = 212 <!--Gehlweiler--> | 07140041 = 1298 <!--Gemünden--> | 07140042 = 466 <!--Gödenroth--> | 07140043 = 1309 <!--Gondershausen--> | 07140044 = 151 <!--Hahn--> | 07140045 = 1287 <!--Halsenbach--> | 07140046 = 230 <!--Hasselbach--> | 07140047 = 229 <!--Hausbay--> | 07140048 = 109 <!--Hecken--> | 07140049 = 436 <!--Heinzenbach--> | 07140050 = 155 <!--Henau--> | 07140053 = 284 <!--Hirschfeld (Hunsrück)--> | 07140055 = 316 <!--Hollnich--> | 07140056 = 558 <!--Holzbach--> | 07140058 = 359 <!--Horn--> | 07140060 = 274 <!--Hungenroth--> | 07140062 = 432 <!--Kappel--> | 07140063 = 644 <!--Karbach--> | 07140064 = 5759 <!--Kastellaun, Stadt--> | 07140065 = 336 <!--Keidelheim--> | 07140067 = 4177 <!--Kirchberg (Hunsrück), Stadt--> | 07140068 = 621 <!--Kisselbach--> | 07140070 = 272 <!--Klosterkumbd--> | 07140071 = 118 <!--Kludenbach--> | 07140073 = 78 <!--Korweiler--> | 07140075 = 403 <!--Kratzenburg--> | 07140076 = 476 <!--Külz (Hunsrück)--> | 07140077 = 507 <!--Kümbdchen--> | 07140502 = 163 <!--Lahr--> | 07140079 = 434 <!--Laubach--> | 07140080 = 449 <!--Laudert--> | 07140081 = 801 <!--Laufersweiler--> | 07140082 = 858 <!--Lautzenhausen--> | 07140084 = 712 <!--Leiningen--> | 07140085 = 513 <!--Liebshausen--> | 07140086 = 180 <!--Lindenschied--> | 07140087 = 509 <!--Lingerhahn--> | 07140089 = 139 <!--Maisborn--> | 07140090 = 110 <!--Maitzborn--> | 07140204 = 979 <!--Mastershausen--> | 07140092 = 723 <!--Mengerschied--> | 07140093 = 237 <!--Mermuth--> | 07140094 = 95 <!--Metzenhausen--> | 07140095 = 208 <!--Michelbach--> | 07140096 = 345 <!--Mörschbach--> | 07140503 = 609 <!--Mörsdorf--> | 07140205 = 350 <!--Morshausen--> | 07140098 = 59 <!--Mühlpfad--> | 07140099 = 464 <!--Mutterschied--> | 07140100 = 618 <!--Nannhausen--> | 07140101 = 322 <!--Neuerkirch--> | 07140102 = 361 <!--Ney--> | 07140105 = 203 <!--Nieder Kostenz--> | 07140104 = 659 <!--Niederburg--> | 07140106 = 324 <!--Niederkumbd--> | 07140107 = 433 <!--Niedersohren--> | 07140108 = 118 <!--Niedert--> | 07140109 = 403 <!--Niederweiler--> | 07140110 = 471 <!--Norath--> | 07140111 = 253 <!--Ober Kostenz--> | 07140112 = 2899 <!--Oberwesel, Stadt--> | 07140113 = 326 <!--Ohlweiler--> | 07140115 = 131 <!--Oppertshausen--> | 07140116 = 326 <!--Perscheid--> | 07140117 = 628 <!--Pfalzfeld--> | 07140118 = 318 <!--Pleizenhausen--> | 07140119 = 335 <!--Ravengiersburg--> | 07140120 = 132 <!--Raversbeuren--> | 07140121 = 109 <!--Rayerschied--> | 07140122 = 357 <!--Reckershausen--> | 07140123 = 338 <!--Reich--> | 07140125 = 4366 <!--Rheinböllen, Stadt--> | 07140126 = 248 <!--Riegenroth--> | 07140127 = 783 <!--Riesweiler--> | 07140128 = 124 <!--Rödelhausen--> | 07140129 = 187 <!--Rödern--> | 07140130 = 167 <!--Rohrbach--> | 07140131 = 260 <!--Roth, VG Kastellaun--> | 07140133 = 2913 <!--Sankt Goar, Stadt--> | 07140134 = 424 <!--Sargenroth--> | 07140135 = 170 <!--Schlierschied--> | 07140138 = 253 <!--Schnorbach--> | 07140139 = 277 <!--Schönborn--> | 07140140 = 307 <!--Schwall--> | 07140141 = 141 <!--Schwarzen--> | 07140144 = 8155 <!--Simmern/ Hunsrück, Stadt--> | 07140145 = 3382 <!--Sohren--> | 07140146 = 108 <!--Sohrschied--> | 07140147 = 153 <!--Spesenroth--> | 07140148 = 133 <!--Steinbach--> | 07140149 = 141 <!--Thörlingen--> | 07140150 = 772 <!--Tiefenbach--> | 07140151 = 84 <!--Todenroth--> | 07140153 = 349 <!--Uhler--> | 07140154 = 426 <!--Unzenberg--> | 07140155 = 696 <!--Urbar--> | 07140156 = 111 <!--Utzenhain--> | 07140158 = 178 <!--Wahlbach--> | 07140159 = 206 <!--Wahlenau--> | 07140161 = 569 <!--Wiebelsheim--> | 07140163 = 184 <!--Womrath--> | 07140164 = 218 <!--Woppenroth--> | 07140165 = 164 <!--Würrich--> | 07140166 = 312 <!--Wüschheim--> | 07140504 = 271 <!--Zilshausen--> | 07141001 = 590 <!--Allendorf--> | 07141002 = 2147 <!--Altendiez--> | 07141201 = 1684 <!--Arzbach--> | 07141003 = 403 <!--Attenhausen--> | 07141004 = 174 <!--Auel--> | 07141005 = 402 <!--Aull--> | 07141006 = 10002 <!--Bad Ems, Stadt--> | 07141503 = 547 <!--Balduinstein--> | 07141008 = 655 <!--Becheln--> | 07141009 = 250 <!--Berg--> | 07141010 = 298 <!--Berghausen--> | 07141011 = 416 <!--Berndroth--> | 07141012 = 338 <!--Bettendorf--> | 07141013 = 336 <!--Biebrich--> | 07141014 = 1574 <!--Birlenbach--> | 07141015 = 819 <!--Bogel--> | 07141016 = 930 <!--Bornich--> | 07141501 = 2969 <!--Braubach, Stadt--> | 07141018 = 268 <!--Bremberg--> | 07141019 = 607 <!--Buch--> | 07141020 = 1047 <!--Burgschwalbach--> | 07141021 = 147 <!--Charlottenberg--> | 07141022 = 467 <!--Cramberg--> | 07141023 = 978 <!--Dachsenhausen--> | 07141024 = 823 <!--Dahlheim--> | 07141025 = 1256 <!--Dausenau--> | 07141026 = 176 <!--Dessighofen--> | 07141027 = 231 <!--Dienethal--> | 07141502 = 220 <!--Diethardt--> | 07141029 = 11388 <!--Diez, Stadt--> | 07141030 = 460 <!--Dörnberg--> | 07141033 = 206 <!--Dornholzhausen--> | 07141031 = 379 <!--Dörscheid--> | 07141032 = 431 <!--Dörsdorf--> | 07141034 = 130 <!--Ebertshausen--> | 07141035 = 80 <!--Ehr--> | 07141036 = 284 <!--Eisighofen--> | 07141037 = 156 <!--Endlichhofen--> | 07141038 = 737 <!--Eppenrod--> | 07141039 = 137 <!--Ergeshausen--> | 07141040 = 157 <!--Eschbach--> | 07141041 = 1277 <!--Fachbach--> | 07141042 = 638 <!--Filsen--> | 07141043 = 998 <!--Flacht--> | 07141044 = 569 <!--Frücht--> | 07141045 = 352 <!--Geilnau--> | 07141046 = 363 <!--Geisig--> | 07141047 = 555 <!--Gemmerich--> | 07141049 = 1130 <!--Gückingen--> | 07141050 = 372 <!--Gutenacker--> | 07141051 = 3033 <!--Hahnstätten--> | 07141110 = 161 <!--Hainau--> | 07141052 = 508 <!--Hambach--> | 07141053 = 1024 <!--Heistenbach--> | 07141054 = 408 <!--Herold--> | 07141055 = 318 <!--Himmighofen--> | 07141057 = 402 <!--Hirschberg--> | 07141059 = 1056 <!--Holzappel--> | 07141060 = 1222 <!--Holzhausen an der Haide--> | 07141061 = 872 <!--Holzheim--> | 07141058 = 317 <!--Hömberg--> | 07141062 = 302 <!--Horhausen--> | 07141063 = 267 <!--Hunzel--> | 07141064 = 376 <!--Isselbach--> | 07141065 = 564 <!--Kaltenholzhausen--> | 07141066 = 1570 <!--Kamp-Bornhofen--> | 07141067 = 232 <!--Kasdorf--> | 07141068 = 2315 <!--Katzenelnbogen, Stadt--> | 07141069 = 786 <!--Kaub, Stadt--> | 07141070 = 184 <!--Kehlbach--> | 07141071 = 488 <!--Kemmenau--> | 07141072 = 630 <!--Kestert--> | 07141073 = 772 <!--Klingelbach--> | 07141074 = 567 <!--Kördorf--> | 07141075 = 18536 <!--Lahnstein, Stadt--> | 07141076 = 510 <!--Langenscheid--> | 07141077 = 278 <!--Laurenburg--> | 07141078 = 247 <!--Lautert--> | 07141079 = 488 <!--Lierschied--> | 07141080 = 280 <!--Lipporn--> | 07141081 = 592 <!--Lohrheim--> | 07141082 = 187 <!--Lollschied--> | 07141083 = 229 <!--Lykershausen--> | 07141084 = 327 <!--Marienfels--> | 07141085 = 2064 <!--Miehlen--> | 07141086 = 341 <!--Miellen--> | 07141087 = 89 <!--Misselberg--> | 07141088 = 148 <!--Mittelfischbach--> | 07141089 = 438 <!--Mudershausen--> | 07141091 = 4687 <!--Nassau, Stadt--> | 07141092 = 4445 <!--Nastätten, Stadt--> | 07141093 = 351 <!--Netzbach--> | 07141094 = 272 <!--Niederbachheim--> | 07141095 = 1467 <!--Niederneisen--> | 07141096 = 185 <!--Niedertiefenbach--> | 07141097 = 410 <!--Niederwallmenach--> | 07141098 = 1010 <!--Nievern--> | 07141099 = 479 <!--Nochern--> | 07141100 = 205 <!--Oberbachheim--> | 07141101 = 147 <!--Oberfischbach--> | 07141102 = 719 <!--Oberneisen--> | 07141103 = 382 <!--Obernhof--> | 07141104 = 375 <!--Obertiefenbach--> | 07141105 = 203 <!--Oberwallmenach--> | 07141106 = 153 <!--Oberwies--> | 07141107 = 572 <!--Oelsberg--> | 07141108 = 1263 <!--Osterspai--> | 07141109 = 332 <!--Patersberg--> | 07141111 = 350 <!--Pohl--> | 07141112 = 299 <!--Prath--> | 07141113 = 245 <!--Reckenroth--> | 07141114 = 156 <!--Reichenberg--> | 07141115 = 347 <!--Reitzenhain--> | 07141116 = 311 <!--Rettershain--> | 07141117 = 469 <!--Rettert--> | 07141118 = 201 <!--Roth, VG Katzenelnbogen--> | 07141120 = 343 <!--Ruppertshofen--> | 07141121 = 1281 <!--Sankt Goarshausen, Loreleystadt, Stadt--> | 07141122 = 144 <!--Sauerthal--> | 07141124 = 345 <!--Scheidt--> | 07141125 = 268 <!--Schiesheim--> | 07141126 = 703 <!--Schönborn--> | 07141127 = 227 <!--Schweighausen--> | 07141128 = 421 <!--Seelbach--> | 07141129 = 1781 <!--Singhofen--> | 07141130 = 235 <!--Steinsberg--> | 07141131 = 321 <!--Strüth--> | 07141132 = 186 <!--Sulzbach (VG Bad Ems-Nassau)--> | 07141133 = 318 <!--Wasenbach--> | 07141134 = 115 <!--Weidenbach--> | 07141135 = 454 <!--Weinähr--> | 07141136 = 1008 <!--Weisel--> | 07141137 = 466 <!--Welterod--> | 07141138 = 486 <!--Weyer--> | 07141139 = 731 <!--Winden--> | 07141140 = 153 <!--Winterwerb--> | 07141141 = 94 <!--Zimmerschied--> | 07143200 = 642 <!--Ailertchen--> | 07143202 = 1597 <!--Alpenrod--> | 07143001 = 638 <!--Alsbach--> | 07143203 = 175 <!--Arnshöfen--> | 07143204 = 253 <!--Astert--> | 07143205 = 630 <!--Atzelgift--> | 07143206 = 6279 <!--Bad Marienberg (Westerwald), Stadt--> | 07143003 = 683 <!--Bannberscheid--> | 07143207 = 629 <!--Bellingen--> | 07143208 = 551 <!--Berod bei Wallmerod--> | 07143209 = 496 <!--Berzhahn--> | 07143210 = 466 <!--Bilkheim--> | 07143005 = 688 <!--Boden--> | 07143211 = 217 <!--Bölsberg--> | 07143212 = 526 <!--Borod--> | 07143213 = 480 <!--Brandscheid--> | 07143006 = 698 <!--Breitenau--> | 07143214 = 208 <!--Bretthausen--> | 07143007 = 694 <!--Caan--> | 07143008 = 480 <!--Daubach--> | 07143009 = 755 <!--Deesen--> | 07143010 = 2545 <!--Dernbach (Westerwald)--> | 07143215 = 256 <!--Dreifelden--> | 07143011 = 1036 <!--Dreikirchen--> | 07143216 = 578 <!--Dreisbach--> | 07143012 = 1232 <!--Ebernhahn--> | 07143013 = 2464 <!--Eitelborn--> | 07143501 = 365 <!--Elbingen--> | 07143015 = 316 <!--Ellenhausen--> | 07143218 = 984 <!--Elsoff (Westerwald)--> | 07143219 = 297 <!--Enspel--> | 07143220 = 325 <!--Ettinghausen--> | 07143221 = 244 <!--Ewighausen--> | 07143222 = 785 <!--Fehl-Ritzhausen--> | 07143018 = 707 <!--Freilingen--> | 07143019 = 726 <!--Freirachdorf--> | 07143020 = 551 <!--Gackenbach--> | 07143223 = 616 <!--Gehlert--> | 07143224 = 1020 <!--Gemünden--> | 07143225 = 317 <!--Giesenhausen--> | 07143226 = 608 <!--Girkenroth--> | 07143021 = 1196 <!--Girod--> | 07143022 = 446 <!--Goddert--> | 07143023 = 945 <!--Görgeshausen--> | 07143024 = 964 <!--Großholbach--> | 07143227 = 614 <!--Großseifen--> | 07143228 = 976 <!--Guckheim--> | 07143229 = 6236 <!--Hachenburg, Stadt--> | 07143232 = 410 <!--Hahn am See--> | 07143231 = 445 <!--Hahn bei Marienberg--> | 07143233 = 357 <!--Halbs--> | 07143234 = 452 <!--Hardt--> | 07143025 = 771 <!--Hartenfels--> | 07143230 = 381 <!--Härtlingen--> | 07143235 = 1754 <!--Hattert--> | 07143026 = 649 <!--Heilberscheid--> | 07143027 = 1434 <!--Heiligenroth--> | 07143236 = 266 <!--Heimborn--> | 07143028 = 1223 <!--Helferskirchen--> | 07143237 = 1207 <!--Hellenhahn-Schellenberg--> | 07143238 = 444 <!--Hergenroth--> | 07143239 = 949 <!--Herschbach (Oberwesterwald)--> | 07143029 = 3069 <!--Herschbach--> | 07143240 = 120 <!--Heuzert--> | 07143030 = 1537 <!--Hilgert--> | 07143031 = 2448 <!--Hillscheid--> | 07143241 = 718 <!--Höchstenbach--> | 07143243 = 1195 <!--Hof--> | 07143242 = 3111 <!--Höhn--> | 07143032 = 9439 <!--Höhr-Grenzhausen, Stadt--> | 07143033 = 1017 <!--Holler--> | 07143244 = 182 <!--Homberg--> | 07143034 = 712 <!--Horbach--> | 07143036 = 531 <!--Hübingen--> | 07143245 = 301 <!--Hüblingen--> | 07143037 = 1974 <!--Hundsangen--> | 07143038 = 451 <!--Hundsdorf--> | 07143246 = 807 <!--Irmtraut--> | 07143247 = 564 <!--Kaden--> | 07143039 = 1330 <!--Kadenbach--> | 07143040 = 258 <!--Kammerforst--> | 07143248 = 613 <!--Kirburg--> | 07143249 = 1009 <!--Kölbingen--> | 07143250 = 725 <!--Kroppach--> | 07143041 = 304 <!--Krümmel--> | 07143251 = 145 <!--Kuhnhöfen--> | 07143252 = 277 <!--Kundert--> | 07143253 = 1080 <!--Langenbach bei Kirburg--> | 07143254 = 1350 <!--Langenhahn--> | 07143255 = 440 <!--Lautzenbrücken--> | 07143042 = 858 <!--Leuterod--> | 07143256 = 840 <!--Liebenscheid--> | 07143257 = 419 <!--Limbach--> | 07143258 = 145 <!--Linden--> | 07143259 = 312 <!--Lochum--> | 07143260 = 672 <!--Luckenbach--> | 07143502 = 217 <!--Mähren--> | 07143044 = 1020 <!--Marienrachdorf--> | 07143045 = 241 <!--Maroth--> | 07143261 = 259 <!--Marzhausen--> | 07143046 = 1067 <!--Maxsain--> | 07143262 = 438 <!--Merkelbach--> | 07143263 = 1899 <!--Meudt--> | 07143047 = 1360 <!--Mogendorf--> | 07143266 = 451 <!--Molsberg--> | 07143048 = 14677 <!--Montabaur, Stadt--> | 07143264 = 537 <!--Mörlen--> | 07143265 = 401 <!--Mörsbach--> | 07143049 = 751 <!--Moschheim--> | 07143267 = 766 <!--Mudenbach--> | 07143268 = 774 <!--Mündersbach--> | 07143269 = 964 <!--Müschenbach--> | 07143050 = 2320 <!--Nauort--> | 07143051 = 2109 <!--Nentershausen--> | 07143052 = 2047 <!--Neuhäusel--> | 07143270 = 1030 <!--Neunkhausen--> | 07143271 = 543 <!--Neunkirchen--> | 07143272 = 575 <!--Neustadt/ Westerwald--> | 07143273 = 808 <!--Niederahr--> | 07143053 = 1732 <!--Niederelbert--> | 07143054 = 1041 <!--Niedererbach--> | 07143274 = 707 <!--Niederroßbach--> | 07143275 = 179 <!--Niedersayn--> | 07143276 = 1085 <!--Nister--> | 07143277 = 838 <!--Nisterau--> | 07143278 = 300 <!--Nister-Möhrendorf--> | 07143279 = 1181 <!--Nistertal--> | 07143055 = 701 <!--Nomborn--> | 07143056 = 533 <!--Nordhofen--> | 07143280 = 953 <!--Norken--> | 07143281 = 561 <!--Oberahr--> | 07143057 = 1176 <!--Oberelbert--> | 07143058 = 506 <!--Obererbach--> | 07143059 = 381 <!--Oberhaid--> | 07143282 = 651 <!--Oberrod--> | 07143283 = 360 <!--Oberroßbach--> | 07143060 = 1343 <!--Ötzingen--> | 07143284 = 1009 <!--Pottum--> | 07143061 = 483 <!--Quirnbach--> | 07143062 = 8108 <!--Ransbach-Baumbach, Stadt--> | 07143285 = 964 <!--Rehe--> | 07143286 = 4426 <!--Rennerod, Stadt--> | 07143287 = 870 <!--Roßbach--> | 07143288 = 488 <!--Rotenhain--> | 07143289 = 921 <!--Rothenbach--> | 07143064 = 471 <!--Rückeroth--> | 07143065 = 1215 <!--Ruppach-Goldhausen--> | 07143290 = 875 <!--Salz--> | 07143291 = 217 <!--Salzburg--> | 07143066 = 652 <!--Schenkelberg--> | 07143292 = 1160 <!--Seck--> | 07143067 = 3014 <!--Selters (Westerwald), Stadt--> | 07143068 = 507 <!--Sessenbach--> | 07143069 = 876 <!--Sessenhausen--> | 07143070 = 2982 <!--Siershahn--> | 07143071 = 1501 <!--Simmern--> | 07143293 = 364 <!--Stahlhofen am Wiesensee--> | 07143072 = 721 <!--Stahlhofen--> | 07143073 = 1273 <!--Staudt--> | 07143294 = 803 <!--Steinebach an der Wied--> | 07143074 = 771 <!--Steinefrenz--> | 07143075 = 233 <!--Steinen--> | 07143295 = 446 <!--Stein-Neukirch--> | 07143296 = 228 <!--Stein-Wingert--> | 07143297 = 418 <!--Stockhausen-Illfurth--> | 07143298 = 648 <!--Stockum-Püschen--> | 07143299 = 497 <!--Streithausen--> | 07143300 = 1942 <!--Unnau--> | 07143077 = 512 <!--Untershausen--> | 07143078 = 525 <!--Vielbach--> | 07143301 = 883 <!--Wahlrod--> | 07143302 = 225 <!--Waigandshain--> | 07143303 = 326 <!--Waldmühlen--> | 07143304 = 1511 <!--Wallmerod--> | 07143305 = 562 <!--Weidenhahn--> | 07143306 = 156 <!--Welkenbach--> | 07143079 = 969 <!--Welschneudorf--> | 07143307 = 326 <!--Weltersburg--> | 07143080 = 572 <!--Weroth--> | 07143308 = 5868 <!--Westerburg, Stadt--> | 07143309 = 947 <!--Westernohe--> | 07143310 = 513 <!--Wied--> | 07143311 = 277 <!--Willingen--> | 07143312 = 659 <!--Willmenrod--> | 07143313 = 231 <!--Winkelbach--> | 07143314 = 517 <!--Winnen--> | 07143081 = 5703 <!--Wirges, Stadt--> | 07143082 = 341 <!--Wirscheid--> | 07143084 = 636 <!--Wittgert--> | 07143085 = 475 <!--Wölferlingen--> | 07143315 = 392 <!--Zehnhausen bei Rennerod--> | 07143316 = 189 <!--Zehnhausen bei Wallmerod--> | 07231001 = 1688 <!--Altrich--> | 07231003 = 382 <!--Arenrath--> | 07231004 = 1441 <!--Bausendorf--> | 07231005 = 851 <!--Bengel--> | 07231006 = 472 <!--Berglicht--> | 07231007 = 863 <!--Bergweiler--> | 07231008 = 7205 <!--Bernkastel-Kues, Stadt--> | 07231009 = 669 <!--Bettenfeld--> | 07231010 = 1363 <!--Binsfeld--> | 07231012 = 1154 <!--Brauneberg--> | 07231202 = 297 <!--Breit--> | 07231013 = 495 <!--Bruch--> | 07231203 = 208 <!--Büdlich--> | 07231014 = 359 <!--Burg (Mosel)--> | 07231016 = 564 <!--Burgen--> | 07231017 = 111 <!--Burtscheid--> | 07231018 = 263 <!--Deuselbach--> | 07231019 = 124 <!--Dhronecken--> | 07231020 = 91 <!--Diefenbach--> | 07231021 = 16 <!--Dierfeld--> | 07231022 = 183 <!--Dierscheid--> | 07231023 = 97 <!--Dodenburg--> | 07231024 = 1368 <!--Dreis--> | 07231025 = 388 <!--Eckfeld--> | 07231026 = 354 <!--Eisenschmitt--> | 07231029 = 1432 <!--Enkirch--> | 07231030 = 430 <!--Erden--> | 07231031 = 418 <!--Esch--> | 07231032 = 66 <!--Etgert--> | 07231033 = 431 <!--Flußbach--> | 07231035 = 130 <!--Gielert--> | 07231036 = 224 <!--Gipperath--> | 07231037 = 347 <!--Gladbach--> | 07231040 = 213 <!--Gornhausen--> | 07231041 = 662 <!--Graach an der Mosel--> | 07231042 = 93 <!--Gräfendhron--> | 07231044 = 282 <!--Greimerath--> | 07231046 = 1061 <!--Großlittgen--> | 07231049 = 620 <!--Hasborn--> | 07231050 = 144 <!--Heckenmünster--> | 07231204 = 712 <!--Heidenburg--> | 07231051 = 178 <!--Heidweiler--> | 07231053 = 2522 <!--Hetzerath--> | 07231054 = 256 <!--Hilscheid--> | 07231056 = 266 <!--Hochscheid--> | 07231057 = 858 <!--Hontheim--> | 07231058 = 529 <!--Horath--> | 07231062 = 640 <!--Hupperath--> | 07231064 = 158 <!--Immert--> | 07231501 = 645 <!--Irmenach--> | 07231065 = 210 <!--Karl--> | 07231066 = 330 <!--Kesten--> | 07231067 = 1018 <!--Kinderbeuern--> | 07231068 = 782 <!--Kinheim--> | 07231069 = 1491 <!--Klausen--> | 07231070 = 674 <!--Kleinich--> | 07231071 = 281 <!--Kommen--> | 07231072 = 2230 <!--Kröv--> | 07231503 = 2218 <!--Landscheid--> | 07231074 = 526 <!--Laufeld--> | 07231075 = 1230 <!--Lieser--> | 07231077 = 1114 <!--Longkamp--> | 07231076 = 489 <!--Lösnich--> | 07231206 = 472 <!--Lötzbeuren--> | 07231078 = 103 <!--Lückenburg--> | 07231079 = 1355 <!--Malborn--> | 07231080 = 1462 <!--Manderscheid, Stadt--> | 07231081 = 1441 <!--Maring-Noviand--> | 07231082 = 350 <!--Meerfeld--> | 07231083 = 67 <!--Merschbach--> | 07231085 = 709 <!--Minderlittgen--> | 07231086 = 458 <!--Minheim--> | 07231087 = 1310 <!--Monzelfeld--> | 07231502 = 10687 <!--Morbach--> | 07231090 = 978 <!--Mülheim an der Mosel--> | 07231091 = 49 <!--Musweiler--> | 07231092 = 2316 <!--Neumagen-Dhron--> | 07231093 = 153 <!--Neunkirchen--> | 07231095 = 440 <!--Niederöfflingen--> | 07231096 = 264 <!--Niederscheidweiler--> | 07231504 = 729 <!--Niersbach--> | 07231100 = 273 <!--Oberöfflingen--> | 07231101 = 197 <!--Oberscheidweiler--> | 07231103 = 1795 <!--Osann-Monzel--> | 07231104 = 229 <!--Pantenburg--> | 07231105 = 2048 <!--Piesport--> | 07231107 = 876 <!--Platten--> | 07231108 = 619 <!--Plein--> | 07231110 = 959 <!--Reil--> | 07231111 = 748 <!--Rivenich--> | 07231112 = 56 <!--Rorodt--> | 07231113 = 2511 <!--Salmtal--> | 07231114 = 141 <!--Schladt--> | 07231115 = 232 <!--Schönberg--> | 07231116 = 57 <!--Schwarzenborn--> | 07231117 = 1024 <!--Sehlem--> | 07231120 = 216 <!--Starkenburg--> | 07231122 = 235 <!--Talling--> | 07231123 = 1819 <!--Thalfang--> | 07231124 = 5662 <!--Traben-Trarbach, Stadt--> | 07231125 = 924 <!--Ürzig--> | 07231126 = 967 <!--Veldenz--> | 07231127 = 352 <!--Wallscheid--> | 07231132 = 58 <!--Willwerscheid--> | 07231133 = 916 <!--Wintrich--> | 07231134 = 19718 <!--Wittlich, Stadt--> | 07231136 = 2192 <!--Zeltingen-Rachtig--> | 07232001 = 26 <!--Affler--> | 07232002 = 465 <!--Alsdorf--> | 07232003 = 92 <!--Altscheid--> | 07232004 = 21 <!--Ammeldingen an der Our--> | 07232005 = 244 <!--Ammeldingen bei Neuerburg--> | 07232201 = 1459 <!--Arzfeld--> | 07232006 = 110 <!--Auw an der Kyll--> | 07232202 = 611 <!--Auw bei Prüm--> | 07232007 = 1376 <!--Badem--> | 07232203 = 217 <!--Balesfeld--> | 07232008 = 82 <!--Bauler--> | 07232009 = 454 <!--Baustert--> | 07232010 = 393 <!--Beilingen--> | 07232011 = 92 <!--Berkoth--> | 07232012 = 62 <!--Berscheid--> | 07232013 = 1079 <!--Bettingen--> | 07232014 = 571 <!--Bickendorf--> | 07232015 = 570 <!--Biersdorf am See--> | 07232016 = 242 <!--Biesdorf--> | 07232017 = 46 <!--Birtlingen--> | 07232018 = 17465 <!--Bitburg, Stadt--> | 07232206 = 1285 <!--Bleialf--> | 07232019 = 1770 <!--Bollendorf--> | 07232207 = 293 <!--Brandscheid--> | 07232020 = 198 <!--Brecht--> | 07232502 = 108 <!--Brimingen--> | 07232208 = 246 <!--Buchet--> | 07232209 = 542 <!--Büdesheim--> | 07232210 = 723 <!--Burbach--> | 07232022 = 19 <!--Burg--> | 07232211 = 109 <!--Dackscheid--> | 07232024 = 256 <!--Dahlem--> | 07232212 = 340 <!--Dahnen--> | 07232213 = 935 <!--Daleiden--> | 07232214 = 219 <!--Dasburg--> | 07232025 = 89 <!--Dauwelshausen--> | 07232216 = 116 <!--Dingdorf--> | 07232026 = 239 <!--Dockendorf--> | 07232027 = 1370 <!--Dudeldorf--> | 07232028 = 1076 <!--Echternacherbrück--> | 07232029 = 98 <!--Echtershausen--> | 07232030 = 470 <!--Ehlenz--> | 07232217 = 45 <!--Eilscheid--> | 07232218 = 392 <!--Eisenach--> | 07232031 = 83 <!--Emmelbaum--> | 07232032 = 33 <!--Enzen--> | 07232033 = 415 <!--Ernzen--> | 07232220 = 196 <!--Eschfeld--> | 07232034 = 116 <!--Eßlingen--> | 07232035 = 23 <!--Etteldorf--> | 07232221 = 148 <!--Euscheid--> | 07232036 = 35 <!--Feilsdorf--> | 07232037 = 1021 <!--Ferschweiler--> | 07232222 = 324 <!--Feuerscheid--> | 07232038 = 54 <!--Fischbach-Oberraden--> | 07232223 = 409 <!--Fleringen--> | 07232039 = 697 <!--Fließem--> | 07232040 = 452 <!--Geichlingen--> | 07232041 = 40 <!--Gemünd--> | 07232042 = 98 <!--Gentingen--> | 07232224 = 125 <!--Giesdorf--> | 07232225 = 424 <!--Gilzem--> | 07232043 = 306 <!--Gindorf--> | 07232227 = 480 <!--Gondenbrett--> | 07232044 = 324 <!--Gondorf--> | 07232228 = 367 <!--Gransdorf--> | 07232229 = 147 <!--Großkampenberg--> | 07232230 = 131 <!--Großlangenfeld--> | 07232231 = 660 <!--Habscheid--> | 07232045 = 109 <!--Halsdorf--> | 07232046 = 16 <!--Hamm--> | 07232233 = 94 <!--Hargarten--> | 07232234 = 73 <!--Harspelt--> | 07232236 = 158 <!--Heckhuscheid--> | 07232047 = 116 <!--Heilbach--> | 07232048 = 108 <!--Heilenbach--> | 07232238 = 124 <!--Heisdorf--> | 07232049 = 15 <!--Herbstmühle--> | 07232050 = 1297 <!--Herforst--> | 07232332 = 412 <!--Hersdorf--> | 07232240 = 36 <!--Herzfeld--> | 07232053 = 635 <!--Holsthum--> | 07232054 = 88 <!--Hommerdingen--> | 07232055 = 175 <!--Hosten--> | 07232056 = 56 <!--Hütten--> | 07232057 = 173 <!--Hütterscheid--> | 07232058 = 348 <!--Hüttingen an der Kyll--> | 07232059 = 151 <!--Hüttingen bei Lahr--> | 07232060 = 452 <!--Idenheim--> | 07232061 = 431 <!--Idesheim--> | 07232062 = 236 <!--Ingendorf--> | 07232063 = 1737 <!--Irrel--> | 07232245 = 223 <!--Irrhausen--> | 07232246 = 164 <!--Jucken--> | 07232064 = 418 <!--Karlshausen--> | 07232065 = 64 <!--Kaschenbach--> | 07232066 = 17 <!--Keppeshausen--> | 07232247 = 75 <!--Kesfeld--> | 07232248 = 44 <!--Kickeshausen--> | 07232249 = 50 <!--Kinzenburg--> | 07232250 = 145 <!--Kleinlangenfeld--> | 07232067 = 1122 <!--Körperich--> | 07232068 = 97 <!--Koxhausen--> | 07232253 = 206 <!--Krautscheid--> | 07232069 = 395 <!--Kruchten--> | 07232070 = 958 <!--Kyllburg, Stadt--> | 07232071 = 97 <!--Kyllburgweiler--> | 07232072 = 202 <!--Lahr--> | 07232254 = 397 <!--Lambertsberg--> | 07232255 = 79 <!--Lascheid--> | 07232256 = 303 <!--Lasel--> | 07232258 = 97 <!--Lauperath--> | 07232259 = 195 <!--Leidenborn--> | 07232073 = 44 <!--Leimbach--> | 07232260 = 324 <!--Lichtenborn--> | 07232261 = 89 <!--Lierfeld--> | 07232074 = 81 <!--Ließem--> | 07232262 = 613 <!--Lünebach--> | 07232263 = 346 <!--Lützkampen--> | 07232075 = 570 <!--Malberg--> | 07232076 = 381 <!--Malbergweich--> | 07232264 = 52 <!--Manderscheid--> | 07232265 = 56 <!--Masthorn--> | 07232266 = 48 <!--Matzerath--> | 07232267 = 55 <!--Mauel--> | 07232077 = 421 <!--Meckel--> | 07232078 = 171 <!--Menningen--> | 07232270 = 33 <!--Merlscheid--> | 07232079 = 567 <!--Messerich--> | 07232080 = 1118 <!--Mettendorf--> | 07232081 = 589 <!--Metterich--> | 07232082 = 259 <!--Minden--> | 07232083 = 121 <!--Mülbach--> | 07232271 = 120 <!--Mützenich--> | 07232084 = 37 <!--Muxerath--> | 07232085 = 44 <!--Nasingen--> | 07232086 = 598 <!--Nattenheim--> | 07232087 = 894 <!--Neidenbach--> | 07232272 = 107 <!--Neuendorf--> | 07232088 = 1560 <!--Neuerburg, Stadt--> | 07232273 = 261 <!--Neuheilenbach--> | 07232276 = 30 <!--Niederlauch--> | 07232277 = 36 <!--Niederpierscheid--> | 07232090 = 48 <!--Niederraden--> | 07232091 = 244 <!--Niederstedem--> | 07232092 = 93 <!--Niederweiler--> | 07232093 = 271 <!--Niederweis--> | 07232094 = 73 <!--Niehl--> | 07232279 = 269 <!--Nimshuscheid--> | 07232280 = 87 <!--Nimsreuland--> | 07232095 = 436 <!--Nusbaum--> | 07232503 = 196 <!--Obergeckler--> | 07232282 = 628 <!--Oberkail--> | 07232283 = 144 <!--Oberlascheid--> | 07232284 = 68 <!--Oberlauch--> | 07232285 = 350 <!--Oberpierscheid--> | 07232097 = 71 <!--Oberstedem--> | 07232098 = 173 <!--Oberweiler--> | 07232099 = 593 <!--Oberweis--> | 07232287 = 193 <!--Olmscheid--> | 07232100 = 96 <!--Olsdorf--> | 07232288 = 579 <!--Olzheim--> | 07232289 = 1437 <!--Orenhofen--> | 07232290 = 250 <!--Orlenbach--> | 07232101 = 196 <!--Orsfeld--> | 07232103 = 220 <!--Peffingen--> | 07232104 = 93 <!--Philippsheim--> | 07232105 = 316 <!--Pickließem--> | 07232291 = 37 <!--Pintesfeld--> | 07232292 = 105 <!--Pittenbach--> | 07232106 = 97 <!--Plascheid--> | 07232293 = 308 <!--Plütscheid--> | 07232294 = 156 <!--Preischeid--> | 07232107 = 731 <!--Preist--> | 07232295 = 946 <!--Pronsfeld--> | 07232296 = 5563 <!--Prüm, Stadt--> | 07232108 = 568 <!--Prümzurlay--> | 07232297 = 48 <!--Reiff--> | 07232298 = 79 <!--Reipeldingen--> | 07232109 = 1422 <!--Rittersdorf--> | 07232110 = 148 <!--Rodershausen--> | 07232111 = 441 <!--Röhl--> | 07232300 = 672 <!--Rommersheim--> | 07232301 = 46 <!--Roscheid--> | 07232112 = 244 <!--Roth an der Our--> | 07232302 = 435 <!--Roth bei Prüm--> | 07232113 = 268 <!--Sankt Thomas--> | 07232114 = 203 <!--Schankweiler--> | 07232115 = 111 <!--Scharfbillig--> | 07232116 = 29 <!--Scheitenkorb--> | 07232117 = 38 <!--Scheuern--> | 07232118 = 406 <!--Schleid--> | 07232304 = 1496 <!--Schönecken--> | 07232305 = 455 <!--Schwirzheim--> | 07232119 = 308 <!--Seffern--> | 07232120 = 281 <!--Sefferweich--> | 07232306 = 177 <!--Seinsfeld--> | 07232307 = 142 <!--Seiwerath--> | 07232308 = 283 <!--Sellerich--> | 07232309 = 28 <!--Sengerich--> | 07232310 = 62 <!--Sevenig (Our)--> | 07232121 = 41 <!--Sevenig bei Neuerburg--> | 07232122 = 408 <!--Sinspelt--> | 07232311 = 1121 <!--Spangdahlem--> | 07232123 = 3818 <!--Speicher, Stadt--> | 07232313 = 187 <!--Steinborn--> | 07232124 = 96 <!--Stockem--> | 07232315 = 31 <!--Strickscheid--> | 07232125 = 431 <!--Sülm--> | 07232126 = 314 <!--Trimport--> | 07232127 = 53 <!--Übereisenbach--> | 07232128 = 59 <!--Uppershausen--> | 07232129 = 55 <!--Usch--> | 07232102 = 438 <!--Utscheid--> | 07232333 = 392 <!--Üttfeld--> | 07232130 = 19 <!--Waldhof-Falkenstein--> | 07232131 = 354 <!--Wallendorf--> | 07232318 = 740 <!--Wallersheim--> | 07232320 = 420 <!--Watzerath--> | 07232321 = 256 <!--Wawern--> | 07232322 = 1102 <!--Waxweiler--> | 07232132 = 177 <!--Weidingen--> | 07232226 = 1044 <!--Weinsheim (VG Prüm),--> | 07232133 = 28 <!--Wettlingen--> | 07232134 = 265 <!--Wiersdorf--> | 07232135 = 175 <!--Wilsecker--> | 07232327 = 59 <!--Winringen--> | 07232328 = 133 <!--Winterscheid--> | 07232329 = 854 <!--Winterspelt--> | 07232501 = 840 <!--Wißmannsdorf--> | 07232137 = 1122 <!--Wolsfeld--> | 07232331 = 151 <!--Zendscheid--> | 07232138 = 59 <!--Zweifelscheid--> | 07233201 = 134 <!--Arbach--> | 07233002 = 80 <!--Basberg--> | 07233003 = 88 <!--Beinhausen--> | 07233202 = 124 <!--Bereborn--> | 07233203 = 175 <!--Berenbach--> | 07233004 = 212 <!--Berlingen--> | 07233005 = 507 <!--Berndorf--> | 07233006 = 257 <!--Betteldorf--> | 07233007 = 456 <!--Birgel--> | 07233204 = 1069 <!--Birresborn--> | 07233008 = 282 <!--Bleckhausen--> | 07233205 = 210 <!--Bodenbach--> | 07233206 = 242 <!--Bongard--> | 07233207 = 79 <!--Borler--> | 07233010 = 205 <!--Boxberg--> | 07233011 = 196 <!--Brockscheid--> | 07233208 = 74 <!--Brücktal--> | 07233014 = 953 <!--Darscheid--> | 07233501 = 8220 <!--Daun, Stadt--> | 07233016 = 285 <!--Demerath--> | 07233209 = 525 <!--Densborn--> | 07233017 = 409 <!--Deudesfeld--> | 07233018 = 692 <!--Dockweiler--> | 07233019 = 213 <!--Dohm-Lammersdorf--> | 07233210 = 166 <!--Drees--> | 07233020 = 807 <!--Dreis-Brück--> | 07233211 = 275 <!--Duppach--> | 07233021 = 305 <!--Ellscheid--> | 07233022 = 423 <!--Esch--> | 07233023 = 511 <!--Feusdorf--> | 07233025 = 84 <!--Gefell--> | 07233212 = 79 <!--Gelenberg--> | 07233026 = 7860 <!--Gerolstein, Stadt--> | 07233027 = 1440 <!--Gillenfeld--> | 07233028 = 492 <!--Gönnersdorf--> | 07233213 = 108 <!--Gunderath--> | 07233214 = 447 <!--Hallschlag--> | 07233029 = 3230 <!--Hillesheim, Stadt--> | 07233030 = 236 <!--Hinterweiler--> | 07233215 = 344 <!--Höchstberg--> | 07233033 = 352 <!--Hohenfels-Essingen--> | 07233216 = 123 <!--Horperath--> | 07233031 = 118 <!--Hörscheid--> | 07233032 = 127 <!--Hörschhausen--> | 07233034 = 236 <!--Immerath--> | 07233035 = 1852 <!--Jünkerath--> | 07233036 = 400 <!--Kalenborn-Scheuern--> | 07233217 = 163 <!--Kaperich--> | 07233037 = 134 <!--Katzwinkel--> | 07233218 = 2094 <!--Kelberg--> | 07233038 = 469 <!--Kerpen (Eifel)--> | 07233219 = 196 <!--Kerschenbach--> | 07233039 = 417 <!--Kirchweiler--> | 07233220 = 80 <!--Kirsbach--> | 07233222 = 103 <!--Kolverath--> | 07233223 = 155 <!--Kopp--> | 07233221 = 122 <!--Kötterichen--> | 07233040 = 145 <!--Kradenbach--> | 07233224 = 197 <!--Lirstal--> | 07233041 = 1161 <!--Lissendorf--> | 07233225 = 248 <!--Mannebach--> | 07233042 = 1440 <!--Mehren--> | 07233043 = 235 <!--Meisburg--> | 07233226 = 162 <!--Mosbruch--> | 07233046 = 233 <!--Mückeln--> | 07233227 = 524 <!--Mürlenbach--> | 07233048 = 135 <!--Neichen--> | 07233049 = 260 <!--Nerdlen--> | 07233050 = 853 <!--Neroth--> | 07233052 = 472 <!--Niederstadtfeld--> | 07233228 = 24 <!--Nitz--> | 07233229 = 461 <!--Nohn--> | 07233053 = 757 <!--Oberbettingen--> | 07233054 = 326 <!--Oberehe-Stroheich--> | 07233230 = 133 <!--Oberelz--> | 07233055 = 532 <!--Oberstadtfeld--> | 07233232 = 355 <!--Ormont--> | 07233056 = 932 <!--Pelm--> | 07233233 = 71 <!--Reimerath--> | 07233234 = 310 <!--Retterath--> | 07233235 = 176 <!--Reuth--> | 07233058 = 258 <!--Rockeskyll--> | 07233060 = 319 <!--Salm--> | 07233061 = 182 <!--Sarmersbach--> | 07233236 = 100 <!--Sassen--> | 07233062 = 65 <!--Saxler--> | 07233063 = 635 <!--Schalkenmehren--> | 07233237 = 120 <!--Scheid--> | 07233064 = 258 <!--Schönbach--> | 07233239 = 318 <!--Schüller--> | 07233065 = 155 <!--Schutz--> | 07233240 = 1518 <!--Stadtkyll--> | 07233241 = 629 <!--Steffeln--> | 07233067 = 227 <!--Steineberg--> | 07233068 = 196 <!--Steiningen--> | 07233070 = 510 <!--Strohn--> | 07233071 = 436 <!--Strotzbüsch--> | 07233075 = 1105 <!--Üdersdorf--> | 07233074 = 288 <!--Udler--> | 07233242 = 688 <!--Uersfeld--> | 07233243 = 54 <!--Ueß--> | 07233077 = 186 <!--Utzerath--> | 07233076 = 1365 <!--Üxheim--> | 07233079 = 426 <!--Wallenborn--> | 07233080 = 927 <!--Walsdorf--> | 07233081 = 258 <!--Weidenbach--> | 07233244 = 115 <!--Welcherath--> | 07233083 = 651 <!--Wiesbaum--> | 07233084 = 146 <!--Winkel (Eifel)--> | 07235001 = 1104 <!--Aach--> | 07235002 = 1580 <!--Ayl--> | 07235003 = 261 <!--Baldringen--> | 07235004 = 954 <!--Bekond--> | 07235005 = 404 <!--Bescheid--> | 07235008 = 938 <!--Beuren (Hochwald)--> | 07235010 = 226 <!--Bonerath--> | 07235014 = 677 <!--Damflos--> | 07235015 = 618 <!--Detzem--> | 07235019 = 456 <!--Ensch--> | 07235021 = 836 <!--Farschweiler--> | 07235022 = 2549 <!--Fell--> | 07235025 = 422 <!--Fisch--> | 07235026 = 3127 <!--Föhren--> | 07235027 = 377 <!--Franzenheim--> | 07235028 = 1810 <!--Freudenburg--> | 07235030 = 481 <!--Geisfeld--> | 07235033 = 941 <!--Greimerath--> | 07235035 = 449 <!--Grimburg--> | 07235036 = 1114 <!--Gusenburg--> | 07235037 = 1974 <!--Gusterath--> | 07235038 = 764 <!--Gutweiler--> | 07235040 = 273 <!--Heddert--> | 07235043 = 452 <!--Hentern--> | 07235044 = 257 <!--Herl--> | 07235045 = 7511 <!--Hermeskeil, Stadt--> | 07235046 = 137 <!--Hinzenburg--> | 07235047 = 298 <!--Hinzert-Pölert--> | 07235048 = 297 <!--Hockweiler--> | 07235050 = 474 <!--Holzerath--> | 07235051 = 2136 <!--Igel--> | 07235052 = 1606 <!--Irsch--> | 07235055 = 640 <!--Kanzem--> | 07235056 = 1319 <!--Kasel--> | 07235057 = 428 <!--Kastel-Staadt--> | 07235058 = 2031 <!--Kell am See--> | 07235060 = 2928 <!--Kenn--> | 07235062 = 832 <!--Kirf--> | 07235063 = 1140 <!--Klüsserath--> | 07235068 = 18539 <!--Konz, Stadt--> | 07235069 = 2142 <!--Kordel--> | 07235070 = 810 <!--Korlingen--> | 07235067 = 387 <!--Köwerich--> | 07235072 = 545 <!--Lampaden--> | 07235073 = 1850 <!--Langsur--> | 07235074 = 1652 <!--Leiwen--> | 07235077 = 121 <!--Longen--> | 07235078 = 1350 <!--Longuich--> | 07235080 = 539 <!--Lorscheid--> | 07235081 = 843 <!--Mandern--> | 07235082 = 334 <!--Mannebach--> | 07235083 = 2536 <!--Mehring--> | 07235085 = 1746 <!--Mertesdorf--> | 07235154 = 826 <!--Merzkirchen--> | 07235090 = 904 <!--Morscheid--> | 07235091 = 332 <!--Naurath (Eifel)--> | 07235092 = 242 <!--Naurath (Wald)--> | 07235093 = 744 <!--Neuhütten--> | 07235094 = 2765 <!--Newel--> | 07235095 = 2668 <!--Nittel--> | 07235096 = 985 <!--Oberbillig--> | 07235098 = 596 <!--Ockfen--> | 07235100 = 160 <!--Ollmuth--> | 07235101 = 148 <!--Onsdorf--> | 07235103 = 2369 <!--Osburg--> | 07235104 = 1580 <!--Palzem--> | 07235105 = 241 <!--Paschel--> | 07235106 = 1255 <!--Pellingen--> | 07235107 = 1675 <!--Pluwig--> | 07235108 = 469 <!--Pölich--> | 07235111 = 2091 <!--Ralingen--> | 07235112 = 464 <!--Rascheid--> | 07235114 = 2517 <!--Reinsfeld--> | 07235115 = 1313 <!--Riol--> | 07235116 = 417 <!--Riveris--> | 07235118 = 7612 <!--Saarburg, Stadt--> | 07235119 = 1206 <!--Schillingen--> | 07235120 = 240 <!--Schleich--> | 07235122 = 760 <!--Schoden--> | 07235123 = 132 <!--Schömerich--> | 07235124 = 801 <!--Schöndorf--> | 07235125 = 8013 <!--Schweich, Stadt--> | 07235126 = 1662 <!--Serrig--> | 07235129 = 77 <!--Sommerau--> | 07235131 = 796 <!--Taben-Rodt--> | 07235132 = 2650 <!--Tawern--> | 07235133 = 761 <!--Temmels--> | 07235135 = 1073 <!--Thomm--> | 07235134 = 216 <!--Thörnich--> | 07235136 = 1111 <!--Trassem--> | 07235137 = 3843 <!--Trierweiler--> | 07235207 = 1084 <!--Trittenheim--> | 07235140 = 183 <!--Vierherrenborn--> | 07235141 = 2114 <!--Waldrach--> | 07235142 = 828 <!--Waldweiler--> | 07235143 = 2277 <!--Wasserliesch--> | 07235144 = 649 <!--Wawern--> | 07235146 = 828 <!--Wellen--> | 07235501 = 2654 <!--Welschbillig--> | 07235148 = 1401 <!--Wiltingen--> | 07235149 = 2580 <!--Wincheringen--> | 07235151 = 3107 <!--Zemmer--> | 07235152 = 1597 <!--Zerf--> | 07235153 = 583 <!--Züsch--> | 07331001 = 1634 <!--Albig--> | 07331002 = 2834 <!--Alsheim--> | 07331003 = 19530 <!--Alzey, Stadt--> | 07331004 = 2453 <!--Armsheim--> | 07331005 = 413 <!--Bechenheim--> | 07331006 = 1821 <!--Bechtheim--> | 07331007 = 1819 <!--Bechtolsheim--> | 07331008 = 345 <!--Bermersheim vor der Höhe--> | 07331009 = 391 <!--Bermersheim--> | 07331010 = 684 <!--Biebelnheim--> | 07331012 = 852 <!--Bornheim--> | 07331014 = 163 <!--Dintesheim--> | 07331015 = 2170 <!--Dittelsheim-Heßloch--> | 07331017 = 376 <!--Eckelsheim--> | 07331018 = 3768 <!--Eich--> | 07331019 = 486 <!--Ensheim--> | 07331020 = 1213 <!--Eppelsheim--> | 07331021 = 1434 <!--Erbes-Büdesheim--> | 07331022 = 409 <!--Esselborn--> | 07331024 = 1063 <!--Flomborn--> | 07331025 = 2691 <!--Flonheim--> | 07331023 = 3290 <!--Flörsheim-Dalsheim--> | 07331026 = 1584 <!--Framersheim--> | 07331027 = 719 <!--Freimersheim--> | 07331028 = 320 <!--Frettenheim--> | 07331029 = 727 <!--Gabsheim--> | 07331030 = 2171 <!--Gau-Bickelheim--> | 07331031 = 569 <!--Gau-Heppenheim--> | 07331032 = 4075 <!--Gau-Odernheim--> | 07331033 = 624 <!--Gau-Weinheim--> | 07331034 = 3180 <!--Gimbsheim--> | 07331035 = 606 <!--Gumbsheim--> | 07331036 = 1548 <!--Gundersheim--> | 07331037 = 979 <!--Gundheim--> | 07331038 = 2034 <!--Hamm am Rhein--> | 07331039 = 424 <!--Hangen-Weisheim--> | 07331011 = 413 <!--Hochborn--> | 07331041 = 762 <!--Hohen-Sülzen--> | 07331042 = 321 <!--Kettenheim--> | 07331043 = 601 <!--Lonsheim--> | 07331044 = 967 <!--Mauchenheim--> | 07331045 = 1705 <!--Mettenheim--> | 07331046 = 595 <!--Mölsheim--> | 07331048 = 2626 <!--Monsheim--> | 07331049 = 539 <!--Monzernheim--> | 07331047 = 1059 <!--Mörstadt--> | 07331050 = 597 <!--Nack--> | 07331051 = 597 <!--Nieder-Wiesen--> | 07331052 = 1334 <!--Ober-Flörsheim--> | 07331053 = 648 <!--Offenheim--> | 07331054 = 1905 <!--Offstein--> | 07331055 = 9833 <!--Osthofen, Stadt--> | 07331056 = 1612 <!--Partenheim--> | 07331058 = 8115 <!--Saulheim--> | 07331059 = 1611 <!--Schornsheim--> | 07331060 = 1249 <!--Siefersheim--> | 07331061 = 965 <!--Spiesheim--> | 07331062 = 654 <!--Stein-Bockenheim--> | 07331063 = 1253 <!--Sulzheim--> | 07331064 = 1290 <!--Udenheim--> | 07331065 = 552 <!--Vendersheim--> | 07331066 = 732 <!--Wachenheim--> | 07331067 = 598 <!--Wahlheim--> | 07331068 = 1753 <!--Wallertheim--> | 07331070 = 1455 <!--Wendelsheim--> | 07331071 = 3421 <!--Westhofen--> | 07331072 = 4752 <!--Wöllstein--> | 07331075 = 964 <!--Wonsheim--> | 07331073 = 8553 <!--Wörrstadt, Stadt--> | 07332001 = 1738 <!--Altleiningen--> | 07332002 = 18821 <!--Bad Dürkheim, Stadt--> | 07332003 = 383 <!--Battenberg (Pfalz)--> | 07332004 = 455 <!--Bissersheim--> | 07332005 = 811 <!--Bobenheim am Berg--> | 07332006 = 2356 <!--Bockenheim an der Weinstraße--> | 07332007 = 3526 <!--Carlsberg--> | 07332008 = 458 <!--Dackenheim--> | 07332009 = 3773 <!--Deidesheim, Stadt--> | 07332010 = 3036 <!--Dirmstein--> | 07332012 = 1326 <!--Ebertsheim--> | 07332013 = 2458 <!--Ellerstadt--> | 07332014 = 2418 <!--Elmstein--> | 07332015 = 1320 <!--Erpolzheim--> | 07332016 = 1349 <!--Esthal--> | 07332017 = 784 <!--Forst an der Weinstraße--> | 07332018 = 830 <!--Frankeneck--> | 07332019 = 4954 <!--Freinsheim, Stadt--> | 07332020 = 1412 <!--Friedelsheim--> | 07332021 = 1790 <!--Gerolsheim--> | 07332022 = 1586 <!--Gönnheim--> | 07332023 = 1144 <!--Großkarlbach--> | 07332024 = 14169 <!--Grünstadt, Stadt--> | 07332025 = 20450 <!--Haßloch--> | 07332026 = 742 <!--Herxheim am Berg--> | 07332027 = 3037 <!--Hettenleidelheim--> | 07332028 = 1249 <!--Kallstadt--> | 07332029 = 1047 <!--Kindenheim--> | 07332030 = 1916 <!--Kirchheim an der Weinstraße--> | 07332031 = 823 <!--Kleinkarlbach--> | 07332032 = 4131 <!--Lambrecht (Pfalz), Stadt--> | 07332033 = 898 <!--Laumersheim--> | 07332034 = 1154 <!--Lindenberg--> | 07332035 = 3460 <!--Meckenheim--> | 07332036 = 415 <!--Mertesheim--> | 07332037 = 788 <!--Neidenfels--> | 07332038 = 792 <!--Neuleiningen--> | 07332039 = 2371 <!--Niederkirchen bei Deidesheim--> | 07332040 = 726 <!--Obersülzen--> | 07332041 = 2842 <!--Obrigheim (Pfalz)--> | 07332042 = 789 <!--Quirnheim--> | 07332043 = 1433 <!--Ruppertsberg--> | 07332044 = 825 <!--Tiefenthal--> | 07332046 = 4535 <!--Wachenheim an der Weinstraße, Stadt--> | 07332047 = 1669 <!--Wattenheim--> | 07332048 = 1634 <!--Weidenthal--> | 07332049 = 1715 <!--Weisenheim am Berg--> | 07332050 = 4373 <!--Weisenheim am Sand--> | 07333001 = 1892 <!--Albisheim (Pfrimm)--> | 07333003 = 1638 <!--Alsenz--> | 07333004 = 385 <!--Bayerfeld-Steckweiler--> | 07333005 = 151 <!--Bennhausen--> | 07333006 = 626 <!--Biedesheim--> | 07333007 = 787 <!--Bischheim--> | 07333008 = 232 <!--Bisterschied--> | 07333010 = 2470 <!--Bolanden--> | 07333009 = 941 <!--Börrstadt--> | 07333011 = 452 <!--Breunigweiler--> | 07333012 = 430 <!--Bubenheim--> | 07333013 = 896 <!--Dannenfels--> | 07333014 = 447 <!--Dielkirchen--> | 07333016 = 137 <!--Dörrmoschel--> | 07333017 = 944 <!--Dreisen--> | 07333018 = 785 <!--Einselthum--> | 07333019 = 9305 <!--Eisenberg (Pfalz), Stadt--> | 07333020 = 192 <!--Falkenstein--> | 07333021 = 280 <!--Finkenbach-Gersweiler--> | 07333022 = 680 <!--Gauersheim--> | 07333023 = 526 <!--Gaugrehweiler--> | 07333024 = 319 <!--Gehrweiler--> | 07333025 = 512 <!--Gerbach--> | 07333026 = 3879 <!--Göllheim--> | 07333027 = 522 <!--Gonbach--> | 07333028 = 516 <!--Gundersweiler--> | 07333030 = 638 <!--Höringen--> | 07333031 = 607 <!--Ilbesheim--> | 07333032 = 133 <!--Immesheim--> | 07333033 = 893 <!--Imsbach--> | 07333034 = 550 <!--Imsweiler--> | 07333035 = 246 <!--Jakobsweiler--> | 07333036 = 163 <!--Kalkofen--> | 07333037 = 488 <!--Katzenbach--> | 07333038 = 2094 <!--Kerzenheim--> | 07333039 = 8067 <!--Kirchheimbolanden, Stadt--> | 07333040 = 979 <!--Kriegsfeld--> | 07333041 = 607 <!--Lautersheim--> | 07333042 = 963 <!--Lohnsfeld--> | 07333043 = 359 <!--Mannweiler-Cölln--> | 07333045 = 1803 <!--Marnheim--> | 07333047 = 785 <!--Morschheim--> | 07333046 = 459 <!--Mörsfeld--> | 07333048 = 1210 <!--Münchweiler an der Alsenz--> | 07333049 = 484 <!--Münsterappel--> | 07333050 = 230 <!--Niederhausen an der Appel--> | 07333051 = 505 <!--Niedermoschel--> | 07333053 = 147 <!--Oberhausen an der Appel--> | 07333054 = 1054 <!--Obermoschel, Stadt--> | 07333055 = 264 <!--Oberndorf--> | 07333056 = 566 <!--Oberwiesen--> | 07333057 = 698 <!--Orbis--> | 07333058 = 356 <!--Ottersheim--> | 07333060 = 1855 <!--Ramsen--> | 07333061 = 237 <!--Ransweiler--> | 07333201 = 172 <!--Rathskirchen--> | 07333202 = 103 <!--Reichsthal--> | 07333062 = 193 <!--Rittersheim--> | 07333502 = 5395 <!--Rockenhausen, Stadt--> | 07333065 = 349 <!--Ruppertsecken--> | 07333064 = 538 <!--Rüssingen--> | 07333066 = 267 <!--Sankt Alban--> | 07333067 = 210 <!--Schiersfeld--> | 07333068 = 99 <!--Schönborn--> | 07333069 = 346 <!--Schweisweiler--> | 07333203 = 152 <!--Seelen--> | 07333071 = 1092 <!--Sippersfeld--> | 07333072 = 94 <!--Sitters--> | 07333073 = 174 <!--Stahlberg--> | 07333074 = 179 <!--Standenbühl--> | 07333075 = 747 <!--Steinbach am Donnersberg--> | 07333076 = 661 <!--Stetten--> | 07333077 = 122 <!--Teschenmoschel--> | 07333078 = 198 <!--Unkenbach--> | 07333079 = 225 <!--Waldgrehweiler--> | 07333080 = 423 <!--Wartenberg-Rohrbach--> | 07333081 = 497 <!--Weitersweiler--> | 07333503 = 4944 <!--Winnweiler--> | 07333083 = 159 <!--Winterborn--> | 07333084 = 220 <!--Würzweiler--> | 07333501 = 1145 <!--Zellertal--> | 07334001 = 8911 <!--Bellheim--> | 07334002 = 2003 <!--Berg (Pfalz)--> | 07334004 = 719 <!--Erlenbach bei Kandel--> | 07334005 = 1577 <!--Freckenfeld--> | 07334006 = 1168 <!--Freisbach--> | 07334007 = 21295 <!--Germersheim, Stadt--> | 07334008 = 5551 <!--Hagenbach, Stadt--> | 07334009 = 2947 <!--Hatzenbühl--> | 07334011 = 2726 <!--Hördt--> | 07334012 = 7597 <!--Jockgrim--> | 07334013 = 9400 <!--Kandel, Stadt--> | 07334014 = 1026 <!--Knittelsheim--> | 07334015 = 1896 <!--Kuhardt--> | 07334016 = 2562 <!--Leimersheim--> | 07334017 = 5894 <!--Lingenfeld--> | 07334018 = 3385 <!--Lustadt--> | 07334020 = 1708 <!--Minfeld--> | 07334021 = 2593 <!--Neuburg am Rhein--> | 07334022 = 1882 <!--Neupotz--> | 07334023 = 1867 <!--Ottersheim bei Landau--> | 07334024 = 5086 <!--Rheinzabern--> | 07334025 = 8385 <!--Rülzheim--> | 07334027 = 599 <!--Scheibenhardt--> | 07334028 = 3192 <!--Schwegenheim--> | 07334030 = 1977 <!--Steinweiler--> | 07334031 = 211 <!--Vollmersweiler--> | 07334032 = 1911 <!--Weingarten (Pfalz)--> | 07334033 = 1742 <!--Westheim (Pfalz)--> | 07334034 = 1102 <!--Winden--> | 07334501 = 18405 <!--Wörth am Rhein, Stadt--> | 07334036 = 2175 <!--Zeiskam--> | 07335002 = 2242 <!--Bann--> | 07335003 = 8222 <!--Bruchmühlbach-Miesau--> | 07335004 = 7166 <!--Enkenbach-Alsenborn--> | 07335005 = 755 <!--Erzenhausen--> | 07335006 = 502 <!--Eulenbis--> | 07335007 = 766 <!--Fischbach--> | 07335009 = 319 <!--Frankelbach--> | 07335010 = 909 <!--Frankenstein--> | 07335011 = 177 <!--Gerhardsbrunn--> | 07335012 = 1205 <!--Hauptstuhl--> | 07335013 = 596 <!--Heiligenmoschel--> | 07335014 = 740 <!--Hirschhorn/ Pfalz--> | 07335015 = 4738 <!--Hochspeyer--> | 07335016 = 4121 <!--Hütschenhausen--> | 07335017 = 1951 <!--Katzweiler--> | 07335018 = 2505 <!--Kindsbach--> | 07335019 = 539 <!--Kollweiler--> | 07335020 = 1293 <!--Kottweiler-Schwanden--> | 07335021 = 1189 <!--Krickenbach--> | 07335201 = 714 <!--Lambsborn--> | 07335022 = 8305 <!--Landstuhl, Sickingenstadt, Stadt--> | 07335202 = 279 <!--Langwieden--> | 07335023 = 1154 <!--Linden--> | 07335024 = 2156 <!--Mackenbach--> | 07335203 = 1419 <!--Martinshöhe--> | 07335025 = 1123 <!--Mehlbach--> | 07335026 = 3952 <!--Mehlingen--> | 07335027 = 729 <!--Mittelbrunn--> | 07335028 = 961 <!--Neuhemsbach--> | 07335029 = 1863 <!--Niederkirchen--> | 07335030 = 1512 <!--Niedermohr--> | 07335031 = 435 <!--Oberarnbach--> | 07335033 = 1061 <!--Olsbrücken--> | 07335034 = 4060 <!--Otterbach--> | 07335035 = 5438 <!--Otterberg, Stadt--> | 07335037 = 2838 <!--Queidersbach--> | 07335038 = 8167 <!--Ramstein-Miesenbach, Stadt--> | 07335501 = 1503 <!--Reichenbach-Steegen--> | 07335040 = 3346 <!--Rodenbach--> | 07335041 = 845 <!--Schallodenbach--> | 07335042 = 576 <!--Schneckenhausen--> | 07335204 = 1474 <!--Schopp--> | 07335043 = 1194 <!--Schwedelbach--> | 07335205 = 1164 <!--Sembach--> | 07335044 = 2495 <!--Steinwenden--> | 07335045 = 1239 <!--Stelzenberg--> | 07335046 = 437 <!--Sulzbachtal--> | 07335047 = 2874 <!--Trippstadt--> | 07335048 = 399 <!--Waldleiningen--> | 07335049 = 4893 <!--Weilerbach--> | 07336001 = 153 <!--Adenbach--> | 07336002 = 150 <!--Albessen--> | 07336003 = 2727 <!--Altenglan--> | 07336004 = 1299 <!--Altenkirchen--> | 07336005 = 296 <!--Aschbach--> | 07336106 = 791 <!--Bedesbach--> | 07336006 = 407 <!--Blaubach--> | 07336008 = 454 <!--Börsborn--> | 07336009 = 728 <!--Bosenbach--> | 07336010 = 1788 <!--Breitenbach--> | 07336011 = 2102 <!--Brücken (Pfalz)--> | 07336012 = 135 <!--Buborn--> | 07336013 = 150 <!--Cronenberg--> | 07336014 = 96 <!--Deimberg--> | 07336015 = 274 <!--Dennweiler-Frohnbach--> | 07336016 = 858 <!--Dittweiler--> | 07336017 = 850 <!--Dunzweiler--> | 07336018 = 169 <!--Ehweiler--> | 07336019 = 405 <!--Einöllen--> | 07336021 = 121 <!--Elzweiler--> | 07336022 = 578 <!--Erdesbach--> | 07336023 = 384 <!--Eßweiler--> | 07336024 = 683 <!--Etschberg--> | 07336025 = 344 <!--Föckelberg--> | 07336027 = 466 <!--Frohnhofen--> | 07336029 = 259 <!--Ginsweiler--> | 07336030 = 480 <!--Glanbrücken--> | 07336031 = 1220 <!--Glan-Münchweiler--> | 07336032 = 1106 <!--Gries--> | 07336033 = 480 <!--Grumbach--> | 07336034 = 674 <!--Haschbach am Remigiusberg--> | 07336035 = 41 <!--Hausweiler--> | 07336036 = 566 <!--Hefersweiler--> | 07336038 = 246 <!--Heinzenhausen--> | 07336037 = 324 <!--Henschtal--> | 07336039 = 483 <!--Herchweiler--> | 07336040 = 153 <!--Herren-Sulzbach--> | 07336041 = 1294 <!--Herschweiler-Pettersheim--> | 07336042 = 325 <!--Hinzweiler--> | 07336043 = 353 <!--Hohenöllen--> | 07336044 = 199 <!--Homberg--> | 07336045 = 281 <!--Hoppstädten--> | 07336046 = 223 <!--Horschbach--> | 07336047 = 486 <!--Hüffler--> | 07336048 = 823 <!--Jettenbach--> | 07336049 = 191 <!--Kappeln--> | 07336050 = 152 <!--Kirrweiler--> | 07336052 = 844 <!--Konken--> | 07336051 = 344 <!--Körborn--> | 07336053 = 716 <!--Kreimbach-Kaulbach--> | 07336054 = 629 <!--Krottelbach--> | 07336055 = 6057 <!--Kusel, Stadt--> | 07336056 = 459 <!--Langenbach--> | 07336057 = 215 <!--Langweiler--> | 07336058 = 2044 <!--Lauterecken, Stadt--> | 07336060 = 372 <!--Lohnweiler--> | 07336107 = 617 <!--Matzenbach--> | 07336061 = 470 <!--Medard--> | 07336062 = 152 <!--Merzweiler--> | 07336064 = 1142 <!--Nanzdietschweiler--> | 07336065 = 107 <!--Nerzweiler--> | 07336066 = 436 <!--Neunkirchen am Potzberg--> | 07336067 = 312 <!--Niederalben--> | 07336068 = 264 <!--Niederstaufenbach--> | 07336069 = 548 <!--Nußbach--> | 07336070 = 218 <!--Oberalben--> | 07336071 = 274 <!--Oberstaufenbach--> | 07336072 = 160 <!--Oberweiler im Tal--> | 07336073 = 269 <!--Oberweiler-Tiefenbach--> | 07336074 = 807 <!--Odenbach--> | 07336075 = 1049 <!--Offenbach-Hundheim--> | 07336076 = 760 <!--Ohmbach--> | 07336077 = 859 <!--Pfeffelbach--> | 07336501 = 534 <!--Quirnbach/ Pfalz--> | 07336079 = 1441 <!--Rammelsbach--> | 07336081 = 133 <!--Rathsweiler--> | 07336082 = 435 <!--Rehweiler--> | 07336084 = 547 <!--Reichweiler--> | 07336085 = 337 <!--Reipoltskirchen--> | 07336086 = 183 <!--Relsberg--> | 07336087 = 611 <!--Rothselberg--> | 07336088 = 470 <!--Ruthweiler--> | 07336089 = 380 <!--Rutsweiler am Glan--> | 07336090 = 297 <!--Rutsweiler an der Lauter--> | 07336095 = 1093 <!--Sankt Julian--> | 07336091 = 498 <!--Schellweiler--> | 07336092 = 5707 <!--Schönenberg-Kübelberg--> | 07336094 = 318 <!--Selchenbach--> | 07336096 = 894 <!--Steinbach am Glan--> | 07336097 = 535 <!--Thallichtenberg--> | 07336098 = 679 <!--Theisbergstegen--> | 07336099 = 657 <!--Ulmet--> | 07336100 = 73 <!--Unterjeckenbach--> | 07336101 = 652 <!--Wahnwegen--> | 07336102 = 5281 <!--Waldmohr--> | 07336103 = 182 <!--Welchweiler--> | 07336104 = 404 <!--Wiesweiler--> | 07336105 = 1908 <!--Wolfstein, Stadt--> | 07337001 = 1976 <!--Albersweiler--> | 07337002 = 921 <!--Altdorf--> | 07337501 = 7249 <!--Annweiler am Trifels, Stadt--> | 07337005 = 8786 <!--Bad Bergzabern, Stadt--> | 07337006 = 667 <!--Barbelroth--> | 07337007 = 3831 <!--Billigheim-Ingenheim--> | 07337008 = 659 <!--Birkenhördt--> | 07337009 = 724 <!--Birkweiler--> | 07337011 = 770 <!--Böbingen--> | 07337012 = 726 <!--Böchingen--> | 07337013 = 227 <!--Böllenborn--> | 07337014 = 1507 <!--Bornheim--> | 07337015 = 763 <!--Burrweiler--> | 07337017 = 440 <!--Dernbach--> | 07337018 = 553 <!--Dierbach--> | 07337019 = 913 <!--Dörrenbach--> | 07337020 = 6838 <!--Edenkoben, Stadt--> | 07337021 = 2451 <!--Edesheim--> | 07337022 = 633 <!--Eschbach--> | 07337023 = 2271 <!--Essingen--> | 07337024 = 885 <!--Eußerthal--> | 07337025 = 395 <!--Flemlingen--> | 07337026 = 877 <!--Frankweiler--> | 07337027 = 1011 <!--Freimersheim (Pfalz)--> | 07337028 = 605 <!--Gleisweiler--> | 07337029 = 791 <!--Gleiszellen-Gleishorbach--> | 07337031 = 879 <!--Göcklingen--> | 07337032 = 1537 <!--Gommersheim--> | 07337033 = 1434 <!--Gossersweiler-Stein--> | 07337035 = 616 <!--Großfischlingen--> | 07337036 = 895 <!--Hainfeld--> | 07337037 = 231 <!--Hergersweiler--> | 07337038 = 10954 <!--Herxheim bei Landau/ Pfalz--> | 07337039 = 581 <!--Herxheimweyher--> | 07337040 = 806 <!--Heuchelheim-Klingen--> | 07337041 = 2708 <!--Hochstadt (Pfalz)--> | 07337042 = 1146 <!--Ilbesheim bei Landau in der Pfalz--> | 07337043 = 963 <!--Impflingen--> | 07337044 = 2187 <!--Insheim--> | 07337045 = 992 <!--Kapellen-Drusweiler--> | 07337046 = 899 <!--Kapsweyer--> | 07337047 = 2005 <!--Kirrweiler (Pfalz)--> | 07337048 = 319 <!--Kleinfischlingen--> | 07337049 = 2323 <!--Klingenmünster--> | 07337050 = 443 <!--Knöringen--> | 07337051 = 519 <!--Leinsweiler--> | 07337052 = 4469 <!--Maikammer--> | 07337054 = 214 <!--Münchweiler am Klingbach--> | 07337055 = 475 <!--Niederhorbach--> | 07337056 = 352 <!--Niederotterbach--> | 07337058 = 450 <!--Oberhausen--> | 07337059 = 1154 <!--Oberotterbach--> | 07337060 = 142 <!--Oberschlettenbach--> | 07337061 = 6314 <!--Offenbach an der Queich--> | 07337062 = 833 <!--Pleisweiler-Oberhofen--> | 07337064 = 978 <!--Ramberg--> | 07337065 = 623 <!--Ranschbach--> | 07337066 = 1133 <!--Rhodt unter Rietburg--> | 07337067 = 694 <!--Rinnthal--> | 07337068 = 1814 <!--Rohrbach--> | 07337069 = 874 <!--Roschbach--> | 07337070 = 1676 <!--Sankt Martin--> | 07337071 = 1359 <!--Schweigen-Rechtenbach--> | 07337072 = 591 <!--Schweighofen--> | 07337073 = 1049 <!--Siebeldingen--> | 07337074 = 712 <!--Silz--> | 07337076 = 1909 <!--Steinfeld--> | 07337077 = 893 <!--Venningen--> | 07337078 = 561 <!--Völkersweiler--> | 07337079 = 626 <!--Vorderweidenthal--> | 07337080 = 375 <!--Waldhambach--> | 07337081 = 440 <!--Waldrohrbach--> | 07337082 = 628 <!--Walsheim--> | 07337083 = 1110 <!--Wernersberg--> | 07337084 = 540 <!--Weyher in der Pfalz--> | 07338001 = 7764 <!--Altrip--> | 07338002 = 3363 <!--Beindersheim--> | 07338003 = 3115 <!--Birkenheide--> | 07338004 = 10157 <!--Bobenheim-Roxheim--> | 07338005 = 10586 <!--Böhl-Iggelheim--> | 07338006 = 7462 <!--Dannstadt-Schauernheim--> | 07338007 = 6057 <!--Dudenhofen--> | 07338008 = 2560 <!--Fußgönheim--> | 07338009 = 1408 <!--Großniedesheim--> | 07338010 = 2579 <!--Hanhofen--> | 07338011 = 3197 <!--Harthausen--> | 07338012 = 3150 <!--Heßheim--> | 07338013 = 1283 <!--Heuchelheim bei Frankenthal--> | 07338014 = 3313 <!--Hochdorf-Assenheim--> | 07338015 = 954 <!--Kleinniedesheim--> | 07338016 = 7063 <!--Lambsheim--> | 07338017 = 11781 <!--Limburgerhof--> | 07338018 = 7224 <!--Maxdorf--> | 07338019 = 13191 <!--Mutterstadt--> | 07338020 = 7173 <!--Neuhofen--> | 07338021 = 3439 <!--Otterstadt--> | 07338022 = 2953 <!--Rödersheim-Gronau--> | 07338023 = 9949 <!--Römerberg--> | 07338025 = 20682 <!--Schifferstadt, Stadt--> | 07338026 = 5943 <!--Waldsee--> | 07339001 = 1389 <!--Appenheim--> | 07339002 = 888 <!--Aspisheim--> | 07339003 = 1845 <!--Bacharach, Stadt--> | 07339004 = 655 <!--Badenheim--> | 07339005 = 26339 <!--Bingen am Rhein, Stadt--> | 07339006 = 7931 <!--Bodenheim--> | 07339007 = 153 <!--Breitscheid--> | 07339008 = 818 <!--Bubenheim--> | 07339009 = 8669 <!--Budenheim--> | 07339010 = 1037 <!--Dalheim--> | 07339011 = 1482 <!--Dexheim--> | 07339012 = 2227 <!--Dienheim--> | 07339013 = 946 <!--Dolgesheim--> | 07339201 = 969 <!--Dorn-Dürkheim--> | 07339015 = 528 <!--Eimsheim--> | 07339016 = 732 <!--Engelstadt--> | 07339017 = 3577 <!--Essenheim--> | 07339018 = 737 <!--Friesenheim--> | 07339019 = 7043 <!--Gau-Algesheim, Stadt--> | 07339020 = 2189 <!--Gau-Bischofsheim--> | 07339021 = 3924 <!--Gensingen--> | 07339022 = 1352 <!--Grolsheim--> | 07339024 = 4028 <!--Guntersblum--> | 07339025 = 1671 <!--Hahnheim--> | 07339026 = 2339 <!--Harxheim--> | 07339028 = 662 <!--Hillesheim--> | 07339029 = 864 <!--Horrweiler--> | 07339030 = 36390 <!--Ingelheim am Rhein, Stadt--> | 07339031 = 1699 <!--Jugenheim in Rheinhessen--> | 07339032 = 3716 <!--Klein-Winternheim--> | 07339033 = 1295 <!--Köngernheim--> | 07339034 = 2326 <!--Lörzweiler--> | 07339035 = 544 <!--Ludwigshöhe--> | 07339036 = 307 <!--Manubach--> | 07339037 = 3087 <!--Mommenheim--> | 07339038 = 3136 <!--Münster-Sarmsheim--> | 07339039 = 5650 <!--Nackenheim--> | 07339040 = 814 <!--Niederheimbach--> | 07339041 = 652 <!--Nieder-Hilbersheim--> | 07339042 = 10393 <!--Nieder-Olm, Stadt--> | 07339043 = 8631 <!--Nierstein, Stadt--> | 07339044 = 846 <!--Oberdiebach--> | 07339045 = 541 <!--Oberheimbach--> | 07339046 = 987 <!--Ober-Hilbersheim--> | 07339047 = 4541 <!--Ober-Olm--> | 07339048 = 2789 <!--Ockenheim--> | 07339049 = 7535 <!--Oppenheim, Stadt--> | 07339050 = 880 <!--Sankt Johann (VG Sprendlingen) --> | 07339051 = 2551 <!--Schwabenheim an der Selz--> | 07339053 = 1526 <!--Selzen--> | 07339054 = 1232 <!--Sörgenloch--> | 07339056 = 4313 <!--Sprendlingen--> | 07339057 = 4916 <!--Stadecken-Elsheim--> | 07339058 = 1041 <!--Trechtingshausen--> | 07339059 = 1062 <!--Uelversheim--> | 07339060 = 3039 <!--Undenheim--> | 07339062 = 4229 <!--Waldalgesheim--> | 07339063 = 2697 <!--Weiler bei Bingen--> | 07339064 = 737 <!--Weinolsheim--> | 07339065 = 588 <!--Welgesheim--> | 07339066 = 285 <!--Wintersheim--> | 07339202 = 824 <!--Wolfsheim--> | 07339067 = 3860 <!--Zornheim--> | 07339068 = 633 <!--Zotzenheim--> | 07340201 = 680 <!--Althornbach--> | 07340202 = 651 <!--Battweiler--> | 07340203 = 2171 <!--Bechhofen--> | 07340204 = 187 <!--Biedershausen--> | 07340001 = 266 <!--Bobenthal--> | 07340205 = 731 <!--Bottenbach--> | 07340501 = 1580 <!--Bruchweiler-Bärenbach--> | 07340502 = 1055 <!--Bundenthal--> | 07340002 = 1167 <!--Busenberg--> | 07340003 = 1417 <!--Clausen--> | 07340206 = 5051 <!--Contwig--> | 07340004 = 4535 <!--Dahn, Stadt--> | 07340005 = 193 <!--Darstein--> | 07340207 = 1408 <!--Dellfeld--> | 07340208 = 348 <!--Dietrichingen--> | 07340006 = 189 <!--Dimbach--> | 07340007 = 905 <!--Donsieders--> | 07340008 = 1296 <!--Eppenbrunn--> | 07340009 = 1173 <!--Erfweiler--> | 07340010 = 337 <!--Erlenbach bei Dahn--> | 07340011 = 1490 <!--Fischbach bei Dahn--> | 07340012 = 793 <!--Geiselberg--> | 07340209 = 338 <!--Großbundenbach--> | 07340210 = 572 <!--Großsteinhausen--> | 07340014 = 3969 <!--Hauenstein--> | 07340015 = 2046 <!--Heltersberg--> | 07340016 = 1746 <!--Hermersberg--> | 07340017 = 845 <!--Herschberg--> | 07340018 = 221 <!--Hettenhausen--> | 07340019 = 315 <!--Hilst--> | 07340020 = 1536 <!--Hinterweidenthal--> | 07340021 = 83 <!--Hirschthal--> | 07340022 = 1185 <!--Höheinöd--> | 07340023 = 819 <!--Höheischweiler--> | 07340024 = 919 <!--Höhfröschen--> | 07340025 = 494 <!--Horbach--> | 07340211 = 1419 <!--Hornbach, Stadt--> | 07340212 = 618 <!--Käshofen--> | 07340213 = 437 <!--Kleinbundenbach--> | 07340214 = 761 <!--Kleinsteinhausen--> | 07340215 = 429 <!--Knopp-Labach--> | 07340216 = 165 <!--Krähenberg--> | 07340026 = 670 <!--Kröppen--> | 07340027 = 963 <!--Leimen--> | 07340028 = 3698 <!--Lemberg--> | 07340029 = 777 <!--Ludwigswinkel--> | 07340030 = 598 <!--Lug--> | 07340217 = 930 <!--Maßweiler--> | 07340218 = 302 <!--Mauschbach--> | 07340031 = 1188 <!--Merzalben--> | 07340032 = 2836 <!--Münchweiler an der Rodalb--> | 07340033 = 287 <!--Niederschlettenbach--> | 07340034 = 122 <!--Nothweiler--> | 07340035 = 759 <!--Nünschweiler--> | 07340219 = 1611 <!--Obernheim-Kirchenarnbach--> | 07340036 = 622 <!--Obersimten--> | 07340037 = 845 <!--Petersberg--> | 07340220 = 798 <!--Reifenberg--> | 07340221 = 453 <!--Riedelberg--> | 07340222 = 2069 <!--Rieschweiler-Mühlbach--> | 07340038 = 6768 <!--Rodalben, Stadt--> | 07340223 = 365 <!--Rosenkopf--> | 07340039 = 413 <!--Rumbach--> | 07340040 = 1501 <!--Ruppertsweiler--> | 07340041 = 319 <!--Saalstadt--> | 07340042 = 186 <!--Schauerberg--> | 07340043 = 529 <!--Schindhard--> | 07340044 = 763 <!--Schmalenberg--> | 07340224 = 406 <!--Schmitshausen--> | 07340045 = 409 <!--Schönau (Pfalz)--> | 07340047 = 569 <!--Schwanheim--> | 07340048 = 280 <!--Schweix--> | 07340049 = 675 <!--Spirkelbach--> | 07340050 = 378 <!--Steinalben--> | 07340051 = 3218 <!--Thaleischweiler-Fröschen--> | 07340052 = 1129 <!--Trulben--> | 07340053 = 1685 <!--Vinningen--> | 07340054 = 4720 <!--Waldfischbach-Burgalben--> | 07340225 = 859 <!--Wallhalben--> | 07340226 = 317 <!--Walshausen--> | 07340055 = 1323 <!--Weselberg--> | 07340227 = 479 <!--Wiesbach--> | 07340057 = 1036 <!--Wilgartswiesen--> | 07340228 = 517 <!--Winterbach (Pfalz)--> | 071415011 = 18899 <!--Verbandsgemeinde Aar-Einrich --> | 071315001 = 12853 <!--Verbandsgemeinde Adenau--> | 071315002 = 10038 <!--Verbandsgemeinde Altenahr--> | 071325010 = 36411 <!--Verbandsgemeinde Altenkirchen-Flammersfeld--> | 073315001 = 25376 <!--Verbandsgemeinde Alzey-Land--> | 073375001 = 17068 <!--Verbandsgemeinde Annweiler am Trifels--> | 072325001 = 9711 <!--Verbandsgemeinde Arzfeld--> | 071385001 = 23832 <!--Verbandsgemeinde Asbach--> | 073375002 = 24932 <!--Verbandsgemeinde Bad Bergzabern--> | 071315003 = 13709 <!--Verbandsgemeinde Bad Breisig--> | 071415010 = 28720 <!--Verbandsgemeinde Bad Ems-Nassau--> | 071385002 = 12451 <!--Verbandsgemeinde Bad Hönningen--> | 071335001 = 13161 <!--Verbandsgemeinde Bad Kreuznach--> | 071435001 = 19597 <!--Verbandsgemeinde Bad Marienberg (Westerwald)--> | 071345001 = 9838 <!--Verbandsgemeinde Baumholder--> | 073345001 = 13979 <!--Verbandsgemeinde Bellheim--> | 072315001 = 28162 <!--Verbandsgemeinde Bernkastel-Kues--> | 071325009 = 26650 <!--Verbandsgemeinde Betzdorf-Gebhardshain--> | 071345002 = 20740 <!--Verbandsgemeinde Birkenfeld--> | 072325008 = 26575 <!--Verbandsgemeinde Bitburger Land--> | 073395002 = 20435 <!--Verbandsgemeinde Bodenheim--> | 071315004 = 18842 <!--Verbandsgemeinde Brohltal--> | 073355001 = 10811 <!--Verbandsgemeinde Bruchmühlbach-Miesau--> | 071355001 = 19648 <!--Verbandsgemeinde Cochem--> | 071325003 = 17568 <!--Verbandsgemeinde Daaden-Herdorf--> | 073405001 = 14223 <!--Verbandsgemeinde Dahner Felsenland--> | 073385001 = 13728 <!--Verbandsgemeinde Dannstadt-Schauernheim--> | 072335001 = 23327 <!--Verbandsgemeinde Daun--> | 073325001 = 11821 <!--Verbandsgemeinde Deidesheim--> | 071385003 = 11096 <!--Verbandsgemeinde Dierdorf--> | 071415003 = 25577 <!--Verbandsgemeinde Diez--> | 073375003 = 20561 <!--Verbandsgemeinde Edenkoben--> | 073315002 = 13521 <!--Verbandsgemeinde Eich--> | 073335002 = 13254 <!--Verbandsgemeinde Eisenberg (Pfalz)--> | 073355002 = 20055 <!--Verbandsgemeinde Enkenbach-Alsenborn--> | 073325002 = 15622 <!--Verbandsgemeinde Freinsheim--> | 073395003 = 16961 <!--Verbandsgemeinde Gau-Algesheim--> | 072335006 = 31374 <!--Verbandsgemeinde Gerolstein--> | 073335003 = 12011 <!--Verbandsgemeinde Göllheim--> | 071435002 = 24707 <!--Verbandsgemeinde Hachenburg--> | 073345002 = 10746 <!--Verbandsgemeinde Hagenbach--> | 071325006 = 13166 <!--Verbandsgemeinde Hamm (Sieg)--> | 073405002 = 8765 <!--Verbandsgemeinde Hauenstein--> | 072355001 = 16422 <!--Verbandsgemeinde Hermeskeil--> | 071345005 = 22182 <!--Verbandsgemeinde Herrstein-Rhaunen--> | 073375004 = 15536 <!--Verbandsgemeinde Herxheim--> | 071435003 = 13682 <!--Verbandsgemeinde Höhr-Grenzhausen--> | 071405009 = 24081 <!--Verbandsgemeinde Hunsrück-Mittelrhein--> | 073345003 = 17512 <!--Verbandsgemeinde Jockgrim--> | 071355002 = 15960 <!--Verbandsgemeinde Kaisersesch--> | 073345004 = 16694 <!--Verbandsgemeinde Kandel--> | 071405003 = 16274 <!--Verbandsgemeinde Kastellaun--> | 072335004 = 7211 <!--Verbandsgemeinde Kelberg--> | 071405004 = 20612 <!--Verbandsgemeinde Kirchberg (Hunsrück)--> | 071325007 = 22890 <!--Verbandsgemeinde Kirchen (Sieg)--> | 073335004 = 20048 <!--Verbandsgemeinde Kirchheimbolanden--> | 071335009 = 18240 <!--Verbandsgemeinde Kirner Land --> | 072355003 = 32801 <!--Verbandsgemeinde Konz--> | 073365010 = 23717 <!--Verbandsgemeinde Kusel-Altenglan--> | 073325005 = 12304 <!--Verbandsgemeinde Lambrecht (Pfalz)--> | 073385006 = 17221 <!--Verbandsgemeinde Lambsheim-Heßheim--> | 073375005 = 13847 <!--Verbandsgemeinde Landau-Land--> | 073355011 = 26189 <!--Verbandsgemeinde Landstuhl--> | 071335011 = 23568 <!--Verbandsgemeinde Langenlonsheim-Stromberg--> | 073365008 = 18066 <!--Verbandsgemeinde Lauterecken-Wolfstein--> | 073325007 = 31533 <!--Verbandsgemeinde Leiningerland--> | 073345005 = 17292 <!--Verbandsgemeinde Lingenfeld--> | 071385004 = 19307 <!--Verbandsgemeinde Linz am Rhein--> | 071415009 = 16389 <!--Verbandsgemeinde Loreley--> | 071375002 = 25079 <!--Verbandsgemeinde Maifeld--> | 073375006 = 8150 <!--Verbandsgemeinde Maikammer--> | 073385004 = 12899 <!--Verbandsgemeinde Maxdorf--> | 071375004 = 13724 <!--Verbandsgemeinde Mendig--> | 073315003 = 10969 <!--Verbandsgemeinde Monsheim--> | 071435004 = 41362 <!--Verbandsgemeinde Montabaur--> | 071335010 = 24960 <!--Verbandsgemeinde Nahe-Glan--> | 071415007 = 16675 <!--Verbandsgemeinde Nastätten--> | 073395006 = 33934 <!--Verbandsgemeinde Nieder-Olm--> | 073335007 = 17412 <!--Verbandsgemeinde Nordpfälzer Land --> | 073365009 = 29357 <!--Verbandsgemeinde Oberes Glantal--> | 073375007 = 12800 <!--Verbandsgemeinde Offenbach an der Queich--> | 073355010 = 19009 <!--Verbandsgemeinde Otterbach-Otterberg--> | 071375001 = 17243 <!--Verbandsgemeinde Pellenz--> | 073405003 = 11927 <!--Verbandsgemeinde Pirmasens-Land--> | 072325006 = 21725 <!--Verbandsgemeinde Prüm--> | 071385005 = 15283 <!--Verbandsgemeinde Puderbach--> | 073355008 = 17588 <!--Verbandsgemeinde Ramstein-Miesenbach--> | 071435005 = 15529 <!--Verbandsgemeinde Ransbach-Baumbach--> | 071385009 = 26862 <!--Verbandsgemeinde Rengsdorf-Waldbreitbach--> | 071435006 = 17045 <!--Verbandsgemeinde Rennerod--> | 073385008 = 24319 <!--Verbandsgemeinde Rheinauen--> | 071375009 = 27267 <!--Verbandsgemeinde Rhein-Mosel--> | 073395001 = 15609 <!--Verbandsgemeinde Rhein-Nahe--> | 073395007 = 42028 <!--Verbandsgemeinde Rhein-Selz--> | 073405004 = 14077 <!--Verbandsgemeinde Rodalben--> | 073385007 = 21782 <!--Verbandsgemeinde Römerberg-Dudenhofen--> | 071335006 = 28934 <!--Verbandsgemeinde Rüdesheim--> | 073345006 = 15569 <!--Verbandsgemeinde Rülzheim--> | 072355004 = 18672 <!--Verbandsgemeinde Ruwer--> | 072355008 = 34068 <!--Verbandsgemeinde Saarburg-Kell--> | 072355006 = 29485 <!--Verbandsgemeinde Schweich an der Römischen Weinstraße--> | 071435007 = 16735 <!--Verbandsgemeinde Selters (Westerwald)--> | 071405008 = 29667 <!--Verbandsgemeinde Simmern-Rheinböllen--> | 072325007 = 9175 <!--Verbandsgemeinde Speicher--> | 073395008 = 14921 <!--Verbandsgemeinde Sprendlingen-Gensingen--> | 072325005 = 19784 <!--Verbandsgemeinde Südeifel--> | 073405009 = 17425 <!--Verbandsgemeinde Thaleischweiler-Wallhalben--> | 072315006 = 7439 <!--Verbandsgemeinde Thalfang am Erbeskopf--> | 072315009 = 17505 <!--Verbandsgemeinde Traben-Trarbach--> | 072355007 = 22366 <!--Verbandsgemeinde Trier-Land--> | 071355003 = 11285 <!--Verbandsgemeinde Ulmen--> | 071385007 = 13065 <!--Verbandsgemeinde Unkel--> | 071375007 = 16331 <!--Verbandsgemeinde Vallendar--> | 071375003 = 16438 <!--Verbandsgemeinde Vordereifel--> | 073325006 = 9991 <!--Verbandsgemeinde Wachenheim an der Weinstraße--> | 073405006 = 12125 <!--Verbandsgemeinde Waldfischbach-Burgalben--> | 071435008 = 14756 <!--Verbandsgemeinde Wallmerod--> | 073355009 = 14888 <!--Verbandsgemeinde Weilerbach--> | 071375008 = 35421 <!--Verbandsgemeinde Weißenthurm--> | 071435009 = 23164 <!--Verbandsgemeinde Westerburg--> | 073335006 = 13363 <!--Verbandsgemeinde Winnweiler--> | 071435010 = 20132 <!--Verbandsgemeinde Wirges--> | 071325008 = 15222 <!--Verbandsgemeinde Wissen--> | 072315008 = 31572 <!--Verbandsgemeinde Wittlich-Land--> | 073315005 = 12227 <!--Verbandsgemeinde Wöllstein--> | 073315007 = 21813 <!--Verbandsgemeinde Wonnegau--> | 073315006 = 29994 <!--Verbandsgemeinde Wörrstadt--> | 071355005 = 15776 <!--Verbandsgemeinde Zell (Mosel)--> | 073405008 = 16370 <!--Verbandsgemeinde Zweibrücken-Land--> |#default= <strong class="error">Invalid metadata-key <code>{{{1}}}</code></strong>{{ns0|[[Category:Template:Metadata Population/Error]]}} }} }}</includeonly><noinclude> [[Category:Germany subdivision population templates|Rhineland-Palatinate]] </noinclude> m2grcsh2ozf8kebg2yox9qo4srrilc1 10 136536 859534 854435 2026-06-21T09:14:45Z Enkhsaihan2005 64429 859534 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Инфобокс суурин | _alias-map = native name:native_name, image:image_skyline, image size:imagesize, image flag:image_flag, image flag size:flag_size, flag link:flag_link, image coat of arms:image_shield, image coat of arms size:shield_size, city motto:motto, map:image_map, adjustable map:image_map, map size:mapsize, map caption:map_caption, subdivisions entry:parts_type, subdivisions:parts, party:leader_party, area km2:area_total_km2, urban area km2:area_urban_km2, metro area km2:area_metro_km2, population footnotes:population_footnotes, population ranking:population_rank, urban pop:population_urban, metro area pop:population_metro, population:population_total, demonym:population_demonym, population demonym:population_demonym | _exclude = total type, commune, type, commune status, INSEE, arrondissement, canton, intercommunality, commune, term, mayor, area footnotes, urban area date, metro area date, population date, urban pop date, metro area pop date, ethnic, ethnic date, postal code, postal code, dialling code, elevation footnotes, elevation min m, elevation max m, elevation m, administrative subdivision, province, utc offset | _reuse = total_type, image_map1, pushpin_map, pushpin_mapsize, pushpin_label_position, subdivision_name, subdivision_type, subdivision_name1, subdivision_type1, subdivision_name2, subdivision_type2, subdivision_name3, subdivision_type3, subdivision_name4, subdivision_type4, subdivision_name5, subdivision_type5, subdivision_name6, subdivision_type6, leader_title, leader_name, area_footnotes, area_urban_footnotes, area_metro_footnotes, population_as_of, population_urban_footnotes, population_metro_footnotes, demographics_type1, demographics1_title1, demographics1_info1, timezone1, utc_offset1, utc_offset, timezone1_DST, utc_offset1_DST, postal_code_type, postal_code, area_code_type, area_code, footnotes, blank_name_sec1, blank_info_sec1 | template_name = Инфобокс Францын коммун | settlement_type = {{ safesubst:#if: {{{commune|}}} | {{{type|Part}}} of {{Link if exists|{{{commune}}} }} | {{{commune status|}}} }} | total_type = {{ safesubst:#if: {{{total type|}}} | {{{total type|}}} |&nbsp;}} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-width = 2 | pushpin_map = {{#switch: {{str left|{{{INSEE|}}}|2}} | = <!-- blank INSEE code -->{{ safesubst:#if: {{{map|}}} | | {{ safesubst:#if: {{{adjustable map|}}} | | {{ safesubst:#if: {{{coordinates|}}} | France }} }} }} |03|15|43|63|01|07|26|38|42|69|73|74 = Франц#Франц Овернь-Рона-Альп |21|58|71|89|25|39|70|90 = Франц#Франц Бургунд-Франш-Конте |22|29|35|56 = Франц#Франц Бретань |18|28|36|37|41|45 = Франц#Франц Төв |2A|2B = Франц#Франц Корсика |67|68|08|10|51|52|54|55|57|88 = Франц#Франц Гранд Эст |59|62|02|60|80 = Франц#Франц О-де-Франс |75|77|78|91|92|93|94|95 = Франц#Франц Иль-де-Франс |14|50|61|27|76 = Франц#Франц Норманди |24|33|40|47|64|19|23|87|16|17|79|86 = Франц#Франц Нувел-Аквитани |11|30|34|48|66|09|12|31|32|46|65|81|82 = Франц#Франц Окситани |44|49|53|72|85 = Франц#Франц Пеи де ла Луар |04|05|06|13|83|84 = Франц#Франц Прованс-Альп-Номин эрэг |97|98 = <!-- DOMTOM no map available -->{{ safesubst:#if: {{{map|}}} | | {{ safesubst:#if: {{{adjustable map|}}} | | {{ safesubst:#if: {{{coordinates|}}} | Франц }} }} }} |#default = {{ safesubst:#if: {{{map|}}} | | {{ safesubst:#if: {{{adjustable map|}}} | | {{ safesubst:#if: {{{coordinates|}}} | Франц }} }} }} }} | pushpin_mapsize = 270px | pushpin_label_position = {{ safesubst:#ifexpr: {{safesubst:if empty|{{safesubst:#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|long}}|-2}} > 3 | left | right}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Франц}} | subdivision_type1 = {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE|}}}|3}} |988 = [[Францын засаг захиргааны хуваарь#Далайн чанад|''Sui generis'' нийгэмлэг]] |975|977|978|986|987 = [[Далайн чанадын нийгэмлэг]] |971|972|973|974|976 = [[Францын далайн чанадын департамент|Далайн чанадын департамент, муж]] |#default = [[Францын муж|Муж]] }} | subdivision_name1 = {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE|}}}|3}} |975 = [[Сен-Пьер ба Микелон]] |976 = [[Майот]] |977 = [[Сен-Бартелеми]] |978 = [[Сен-Мартен]] |986 = [[Уоллис ба Футуна]] |987 = [[Францын Полинез]] |988 = [[Шинэ Каледон]] |971 = [[Гваделуп]] |972 = [[Мартиник]] |973 = [[Францын Гвиана]] |974 = [[Реюньон]] }}<!-- -->{{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE}}}|2}} |03|15|43|63|01|07|26|38|42|69|73|74 = [[Овернь-Рона-Альп]] |22|29|35|56 = [[Бретань]] |21|58|71|89|25|39|70|90 = [[Бургунд-Франш-Конте]] |18|28|36|37|41|45 = [[Төв-Вал де Луар]] |2A|2B = [[Корсика]] |67|68|08|10|51|52|54|55|57|88 = [[Гранд Эст]] |59|62|02|60|80 = [[О-де-Франс]] |75|77|78|91|92|93|94|95 = [[Иль-де-Франс]] |14|50|61|27|76 = [[Норманди]] |24|33|40|47|64|19|23|87|16|17|79|86 = [[Нувел-Аквитани]] |11|30|34|48|66|09|12|31|32|46|65|81|82 = [[Окситани (муж)|Окситани]] |44|49|53|72|85 = [[Пеи де ла Луар]] |04|05|06|13|83|84 = [[Прованс-Альп-Номин эрэг]] }} | subdivision_type2 = {{ safesubst:#if: {{{province|}}} | [[Шинэ Каледонийн засаг захиргааны хуваарь|Муж]] | {{ safesubst:#if: {{{administrative subdivision|}}} | [[Францын Полинезийн засаг захиргааны хуваарь|Дэд хэсэг]] | {{ safesubst:#switch: {{{INSEE}}} |69003 |69029 |69033 |69034 |69040 |69044 |69046 |69063 |69068 |69069 |69071 |69072 |69081 |69085 |69087 |69088 |69089 |69091 |69096 |69100 |69116 |69117 |69123 |69127 |69142 |69143 |69149 |69152 |69153 |69163 |69168 |69191 |69194 |69199 |69202 |69204 |69205 |69207 |69233 |69244 |69250 |69256 |69259 |69260 |69266 |69271 |69273 |69275 |69276 |69278 |69279 |69282 |69283 |69284 |69286 |69290 |69292 |69293 |69296 = [[Нутаг дэвсгэрийн нэгдэл|Метрополис]] |#default = {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE}}}|2}} |97|98 = |#default = [[Францын департаментууд|Департамент]] }} }} }} }} | subdivision_name2 = {{ safesubst:#if: {{{province|}}} | {{{province}}} | {{ safesubst:#if: {{{administrative subdivision|}}} | {{{administrative subdivision}}} | {{ safesubst:#switch: {{{INSEE}}} |69003 |69029 |69033 |69034 |69040 |69044 |69046 |69063 |69068 |69069 |69071 |69072 |69081 |69085 |69087 |69088 |69089 |69091 |69096 |69100 |69116 |69117 |69123 |69127 |69142 |69143 |69149 |69152 |69153 |69163 |69168 |69191 |69194 |69199 |69202 |69204 |69205 |69207 |69233 |69244 |69250 |69256 |69259 |69260 |69266 |69271 |69273 |69275 |69276 |69278 |69279 |69282 |69283 |69284 |69286 |69290 |69292 |69293 |69296 = [[Лион Метрополис]] |#default = {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE}}}|2}} |01 = [[Эн]] |02 = [[Эна (департамент)|Эна]] |03 = [[Allier]] |04 = [[Alpes-de-Haute-Provence]] |05 = [[Hautes-Alpes]] |06 = [[Альп-Маритим]] |07 = [[Ardèche]] |08 = [[Ardennes (department)|Ardennes]] |09 = [[Ariège (department)|Ariège]] |10 = [[Aube]] |11 = [[Aude]] |12 = [[Aveyron]] |13 = [[Буш-дю-Рон]] |14 = [[Calvados (department)|Calvados]] |15 = [[Cantal]] |16 = [[Charente]] |17 = [[Charente-Maritime]] |18 = [[Cher (department)|Cher]] |19 = [[Corrèze]] |2A = [[Corse-du-Sud]] |2B = [[Haute-Corse]] |21 = [[Côte-d'Or]] |22 = [[Côtes-d'Armor]] |23 = [[Creuse]] |24 = [[Dordogne]] |25 = [[Doubs]] |26 = [[Drôme]] |27 = [[Eure]] |28 = [[Eure-et-Loir]] |29 = [[Finistère]] |30 = [[Gard]] |31 = [[Дээд Гаронн]] |32 = [[Gers]] |33 = [[Gironde]] |34 = [[Hérault]] |35 = [[Ille-et-Vilaine]] |36 = [[Indre]] |37 = [[Indre-et-Loire]] |38 = [[Isère]] |39 = [[Jura (department)|Jura]] |40 = [[Landes (department)|Landes]] |41 = [[Loir-et-Cher]] |42 = [[Loire (department)|Loire]] |43 = [[Haute-Loire]] |44 = [[Loire-Atlantique]] |45 = [[Loiret]] |46 = [[Lot (department)|Lot]] |47 = [[Lot-et-Garonne]] |48 = [[Lozère]] |49 = [[Мэн-е-Луар]] |50 = [[Manche]] |51 = [[Marne (department)|Marne]] |52 = [[Haute-Marne]] |53 = [[Mayenne]] |54 = [[Meurthe-et-Moselle]] |55 = [[Meuse (department)|Meuse]] |56 = [[Morbihan]] |57 = [[Moselle (department)|Moselle]] |58 = [[Nièvre]] |59 = [[Nord (French department)|Nord]] |60 = [[Oise]] |61 = [[Orne]] |62 = [[Pas-de-Calais]] |63 = [[Puy-de-Dôme]] |64 = [[Pyrénées-Atlantiques]] |65 = [[Hautes-Pyrénées]] |66 = [[Pyrénées-Orientales]] |67 = [[Bas-Rhin]] |68 = [[Haut-Rhin]] |69 = [[Rhône (department)|Rhône]] |70 = [[Haute-Saône]] |71 = [[Saône-et-Loire]] |72 = [[Sarthe]] |73 = [[Savoie]] |74 = [[Haute-Savoie]] |75 = {{safesubst:#ifeq:{{safesubst:FULLPAGENAME}}|Paris|Paris|[[Парис]]}} |76 = [[Seine-Maritime]] |77 = [[Seine-et-Marne]] |78 = [[Yvelines]] |79 = [[Deux-Sèvres]] |80 = [[Somme (department)|Somme]] |81 = [[Tarn (department)|Tarn]] |82 = [[Tarn-et-Garonne]] |83 = [[Var (department)|Var]] |84 = [[Vaucluse]] |85 = [[Vendée]] |86 = [[Vienne (department)|Vienne]] |87 = [[Haute-Vienne]] |88 = [[Vosges (department)|Vosges]] |89 = [[Yonne]] |90 = [[Territoire de Belfort]] |91 = [[Essonne]] |92 = [[Hauts-de-Seine]] |93 = [[Seine-Saint-Denis]] |94 = [[Val-de-Marne]] |95 = [[Val-d'Oise]] |#default = }} }} }} }} | subdivision_type3 = {{ safesubst:#if: {{{arrondissement|}}} | [[Францын тойргууд|Тойрог]] }} | subdivision_name3 = {{ safesubst:#ifexist: Arrondissement of {{{arrondissement|}}} | [[Arrondissement of {{{arrondissement|(arrondissement)}}}|{{{arrondissement}}}]] | {{{arrondissement|}}} }} | subdivision_type4 = {{ safesubst:#if: {{{canton|}}} | [[Францын кантонууд|Кантон]] }} | subdivision_name4 = {{ safesubst:#ifexist: Canton of {{{canton|}}} | [[Canton of {{{canton|(canton)}}}|{{{canton}}}]] | {{{canton|}}} }} | subdivision_type5 = {{ safesubst:#if: {{{intercommunality|}}} | [[Францын коммунууд#Нийгэм хоорондын харилцаа|Хамтын нийгэмлэг]] }} | subdivision_name5 = {{{intercommunality|}}} | subdivision_type6 = {{ safesubst:#if: {{{commune|}}} | [[Францын коммунууд|Коммун]] }} | subdivision_name6 = {{Link if exists|{{{commune}}} }} | leader_title = Хотын дарга {{ safesubst:#if: {{{term|}}} | {{nobold|({{{term}}}) }} }} | leader_name = {{{mayor|}}} | area_footnotes = {{#if: {{{area km2|}}} |^'''1''' }}{{{area footnotes|}}} | area_urban_footnotes = {{#if: {{{urban area date|}}} | &nbsp;({{{urban area date|}}}) }} | area_metro_footnotes = {{#if: {{{metro area date|}}} | &nbsp;({{{metro area date|}}}) }} | population_as_of = {{#ifeq: {{Str find|{{{population date}}}|UNIQ}} | 6 | {{Str number/trim|{{{population date}}}}} | {{{population date|}}} }} | population_urban_footnotes = {{#if: {{{urban pop date|}}} | &nbsp;({{{urban pop date|}}}) }} | population_density_urban_km2 = auto | population_metro_footnotes = {{#if: {{{metro area pop date|}}} | &nbsp;({{{metro area pop date|}}}) }} | population_density_metro_km2 = auto | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = {{#if: {{{ethnic|}}} | Угсаатны бүлэг }} | demographics1_title1 = {{{ethnic date|}}} | demographics1_info1 = {{{ethnic|}}} | timezone1 = {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE|}}}|3}} |971 |972 |977 |978 = [[Атлантын цагийн бүс|АЦБ]] |973 |974 |975 |976 |986 |987 |988 = <!-- no named time zone --> |#default = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] }} | utc_offset1 = {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE|}}}|3}} |971 |972 |977 |978 = −04:00 |973 |975 = −03:00 |976 = +03:00 |974 = +04:00 |988 = +11:00 |986 = +12:00 |987 = {{{utc_offset|{{{utc offset|}}}}}} <!-- French Polynesia has 3 time zones --> |#default = +01:00 }} | timezone1_DST = {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE|}}}|3}} |971 |972 |973 |974 |976 |977 |978 |986 |987 |988 = <!-- no daylight saving time --> |975 = <!-- no named time zone --> |#default = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] }} | utc_offset1_DST = {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE|}}}|3}} |975 = −02:00 |971 |972 |973 |974 |976 |977 |978 |986 |987 |988 = <!-- no daylight saving time --> |#default = +02:00 }} | postal_code_type = {{ safesubst:#if: {{{commune|}}} | Postal code | [[INSEE код|INSEE]]/Шуудангийн код }} | postal_code = {{ safesubst:#if: {{{commune|}}} | {{{postal code|}}} | {{ safesubst:#if:{{{insee|{{{INSEE|}}}}}} | {{ safesubst:#switch: {{str left|{{{INSEE|}}}|3}} |975 |977 |978 |986 = {{{insee|{{{INSEE}}}}}} <!-- no INSEE page for the commune available --> |976 = [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-{{{insee|{{{INSEE}}}}}} {{{insee|{{{INSEE}}}}}}] <!-- "Dossier complet" page for the commune available --> |987 = [https://www.ispf.pf/Publications/fiches-communales {{{insee|{{{INSEE}}}}}}] <!-- "Fiche communale" page for the commune available --> |988 = [https://www.isee.nc/publications/la-nouvelle-caledonie-en-cartes-et-en-chiffres/chiffres-cles-des-communes {{{insee|{{{INSEE}}}}}}] <!-- "Fiche communale" page for the commune available --> |#default = [https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=COM-{{{insee|{{{INSEE}}}}}} {{{insee|{{{INSEE}}}}}}] <!-- "Comparateur de territoire" page for the commune available --> }} / }}{{{postal code|}}} }} | area_code_type = {{ safesubst:#if: {{{dialling code|}}} | [[Франц дахь утасны дугаар|Утасны дугаар]] }} | area_code = {{{dialling code|}}} | blank_name_sec1 = Өндөр{{ safesubst:#if: {{{elevation footnotes|}}} | {{{elevation footnotes}}} }} | blank_info_sec1 = {{ safesubst:#if: {{{elevation min m|}}} | {{{elevation min m}}}–{{{elevation max m}}} м {{ safesubst:#if: {{{elevation m|}}} | <br/>(дундаж. {{{elevation m}}} м }} | {{ safesubst:#if: {{{elevation m|}}} | {{{elevation m}}} м }} }}) | website = {{{website|}}} | module = {{{module|}}} | footnotes = {{{footnotes|}}}{{ safesubst:#if:{{{area km2|}}} | {{ safesubst:#if:{{{province|}}} | ^'''1''' New Caledonia Land Register (DITTT) data, which exclude lakes and ponds larger than 1&nbsp;km&sup2; (0.386&nbsp;sq&nbsp;mi or 247 acres) as well as the estuaries of rivers. | ^'''1''' Нуур, цөөрөм, мөсөн голууд > 1&nbsp;м² (0.386 кв миль буюу 247 акр) болон голын бэлчирийг оруулаагүй Францын Газрын Бүртгэлийн мэдээлэл. }} }} }}<!-- error tracking categories: -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox French commune]] | native name; native_name | image; image_skyline | image size; imagesize | image flag; image_flag | image flag size; flag_size | flag link; flag_link | image coat of arms; image_shield | image coat of arms size; shield_size | city motto; motto | mapframe-stroke-width | mapframe-wikidata | mapframe | map; adjustable map; image_map | map size; mapsize | map caption; map_caption | subdivisions entry; parts_type | subdivisions; parts | party; leader_party | area km2; area_total_km2 | urban area km2; area_urban_km2 | metro area km2; area_metro_km2 | population footnotes; population_footnotes | population ranking; population_rank | urban pop; population_urban | metro area pop; population_metro | population; population_total | demonym; population_demonym | population demonym; population_demonym | utc_offset; utc offset }}<!-- -->{{#iferror: {{#expr: {{formatnum:{{if empty|{{{population|}}}| }}|R}} / {{if empty|{{{area km2|}}}|1}} }} | {{Main other|[[Category:France articles requiring maintenance|Density error]]}} | }}<!-- testing density -->{{#iferror: {{#expr: {{formatnum:{{{elevation min m|}}}|R}} + {{formatnum:{{{elevation max m|}}}|R}} + {{formatnum:{{{elevation m|}}}|R}} + 2 }} | {{Main other|[[Category:France articles requiring maintenance|Elevation error]]}} | }}<!-- testing elevation -->{{#ifexpr: {{str find|{{if empty|{{{map dot label|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|<}} > 0 | {{Main other|[[Category:France articles requiring maintenance|L]]}} | {{#ifexpr: {{str find|{{if empty|{{{map dot label|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|[}} > 0 | {{Main other|[[Category:France articles requiring maintenance|L]]}}|}} }}<!-- Check for brackets in labels -->{{#if: {{{coordinates|}}} | | {{Main other|[[Category:France articles requiring maintenance|Nomap]]}} }}<!-- testing map -->{{#iferror: {{#expr: {{formatnum:{{{population}}}|R}} + 2 }} | {{Main other|[[Category:France articles requiring maintenance|Population error]]}} | }}<!-- testing population -->{{Main other|{{#if: {{{INSEE|}}} | | [[Category:France articles requiring maintenance|I]]}} }}<!-- Check for INSEE code -->{{Main other|{{#if: {{{mayor|}}} | {{#if: {{{term|}}} | | [[Category:France articles requiring maintenance|Term]]}} | }} }}<!-- Check if "mayor" is given without "term" parameter -->{{Main other|{{#if: {{{term|}}} | {{#if: {{{mayor|}}} | | [[Category:France articles requiring maintenance|Term]]}} | }} }}<!-- Check if "term" is given without "mayor" parameter --></includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> 2fr41p6c3oifafeyl38w3dag0psrxpr 0 136889 859523 816252 2026-06-21T01:24:52Z Avirmed Batsaikhan 53733 859523 wikitext text/x-wiki '''Дэлхийн түүх''' (мөн бүх нийтийн түүх гэгддэг) нь анхны Хомо сапиенс үүссэн цагаас өнөөг хүртэлх хүн төрөлхтний түүхийг хэлдэг байна. Хүн төрөлхтний түүх нь бүтээлч байдал, нээлтийн хөгжлөөр, мөн хүн төрөлхтний материаллаг болон оюун санааны хөгжлийн эрин үеийг тодорхойлсон хүчирхийллийн үйл явдлууд - хувьсгалууд зэргээр тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Өнгөрсөн үед хүн төрөлхтний түүхийн эхлэл нь түүхийн өмнөх үеэс ялгаатай нь дэлхий дээрх хэд хэдэн газарт бичгийн бие даасан нээлт гэж тодорхойлогдсон бөгөөд энэ нь хүний ​​ой санамжийг мөнхжүүлж, дараагийн үеийнхэнд уламжлан дамжуулах, улмаар мэдлэгийг түгээх, нэмэгдүүлэх боломжийг олгодог тодорхой дэд бүтцийг бий болгосон. Баруун Азид ойролцоогоор 13,000 жилийн өмнө эхэлсэн Неолитын үеийн хөдөө аж ахуйн хувьсгалын ([[Неолитын хувьсгал]] гэгддэг) үр дүнд нүүдэлчин амьдралын хэв маягаас (мал аж ахуй, цугларалт зэрэг) газар тариалан руу шилжсэн суурин нийгэмлэгүүдийн тархалтад хүргэсэн. Хөдөө аж ахуй руу шилжсэнээр хүнсний үйлдвэрлэл эрхэлдэггүй хүмүүсийн хэрэглэж, бусад нийгэмтэй солилцоо хийхэд ашигладаг илүүдэл бүтээгдэхүүнийг бий болгосон. Илүүдэл бүтээгдэхүүн бий болж, хүнсний үйлдвэрлэл эрхэлдэггүй хүмүүсийг чөлөөлсөн нь нийгмийн хөгжлийн шинэ, урт хугацааны үе шатыг эхлүүлж, анх эрэмбэлэгдэж, дараа нь давхаргажиж, эцэст нь анги давхаргад суурилсан нийгэм бий болоход хүргэсэн. Тархай бутархай нийгэмлэгүүд, ихэвчлэн чухал усны эх үүсвэр (гол мөрөн, нуур)-ын ойролцоо байрладаг бөгөөд аажмаар улам бүр том нэгж болж хувирсан бөгөөд энэ нь улам бүр үр ашигтай тээврийн хэрэгслийн хөгжлийг дагаж оршиж байв. Зэргэлдээ суурин бүлгүүдийн хоорондох хааяа тохиолддог зөрчилдөөн, өрсөлдөөнөөр дүүрэн нийгэмлэгүүдийн нэгдэл нь мянган жилийн турш бүр ч том нийгмийн нэгжүүд болох улс орнууд, тэр ч байтугай эзэнт гүрнүүдийг бий болгоход хүргэсэн. Эдгээр үйл явдлууд нь Месопотами, Египет, Энэтхэг, эртний Хятадад эртний соёл иргэншлүүд бий болох замыг нээж өгсөн бөгөөд энэ нь МЭӨ 3500 оны орчимд түүхийн эртний үеийн эхлэл гэж тооцогддог. Эдгээр эртний соёл иргэншил нь мэдлэгийг үеэс үед биет хэрэгслээр дамжуулах боломжийг олгодог [[Бичиг үсэг|бичиг үсгийг]] зохион бүтээсэн бөгөөд энэ нь бусад хүчин зүйлсийн хамт олон янзын гар урлалын хөгжил, хөдөлмөрийн хуваагдал, нийгмийг анги давхаргад хуваахыг өдөөсөн юм. Бичиг үсэг бий болсны дараа үйл явдлуудыг анх тогтмол бус боловч хожим нь тэмдэглэж, бичгийн түүхийн эхлэлийг тавьсан. Эдгээр соёл иргэншил нь бүс нутгийн эзэнт гүрнүүдийг бий болгож, өнөө үед бидэнд мэдэгдэж буй философийн болон шашны санаануудыг хөгжүүлэх үндэс суурь болсон бөгөөд энэ нь [[Хүрэл зэвсгийн үе|Хүрэл зэвсгийн]] сүүл үеийн Хинду шашин, хожим [[Буддын шашин|Буддизм]], [[Күнзийн сургаал|Күнзийн]] [[Күнзийн сургаал|сургаал]], [[Грекийн философи]], Жайнизм, [[Иудаизм]], [[Бумбын шашин|Даоизм]] [[Бумбын шашин|буюу Бумбын шашин]], Зороастрианизм зэрэг системүүдийн хүрээнд бий болсон юм. Эртний эриний төгсгөлд Европын [[Ромын эзэнт гүрэн]] нуран унаснаар Эртний үе дуусгавар болж Дундад зууны эхлэл тавигдсан гэж үздэг. 15-р зууны дунд үед Хятадад дарь зохиож, [[Иоханнэс Гутэнбэрг|Иоханнэс Гутэнберг]] үсгийн хэв дээр суурилсан хэвлэх машин зохион бүтээсэн нь түүхийг орчин үеийн эрин үе рүү шилжэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд энэ үед [[Сэргэн мандалтын үе|Сэргэн мандалт]], [[Аж үйлдвэрийн хувьсгал]] зэрэг бусад дагавар хөгжлүүд гарч ирсэн. Орчин үеийн эхэн үед буюу 1500-1800 онуудад Европын гүрнүүд дэлхийн олон бүс нутгийг нээн судалж, колоничилж, соёл, эдийн засгийн солилцоог эрчимжүүлсэн. Энэ эрин үед Европ колоничлолын мөлжлөг, тив дамнасан худалдаа, шинэ нээлтүүдийн ачаар оюуны, соёлын болон технологийн томоохон дэвшилд хүрсэн. 18-р зуун гэхэд мэдлэг, технологийн дэвшлийн хуримтлал, ялангуяа Европт тодорхой олныг хамарсан нь Аж үйлдвэрийн хувьсгалыг эхлүүлсэн юм. Тэр хувьсгалаас хойшхи сүүлийн 250 жилийн хугацаанд мэдлэг, технологи, худалдаа, мөн зайлшгүй дайн тулааны салбарын дэвшил эрс нэмэгдэж, өнөөгийн дэлхий ертөнц болон хязгаарлагдмал нөөцтэй гараг дээр амьдарч буй хүмүүсийг боломж, аюул заналхийллийн аль алинтай нь тулгарахад хүргэсэн юм. Бүтээмжтэй хүчний хурдацтай өсөлт нь олон улсын худалдаа, колоничлолыг улам бүр нэмэгдүүлж, даяаршлын замаар олон янзын соёл иргэншлийг холбож, Европын ноёрхлыг бэхжүүлсэн бөгөөд энэ нь 19-р зууны турш үргэлжилсэн. Шинжлэх ухаан, анагаах ухаан, технологи, худалдаа хурдацтай хөгжиж, дэлхийн эдийн засгийг бий болгох, амьдралын түвшин, чанарыг мэдэгдэхүйц сайжруулах боломжийг олгосон; энэ нь эргээд хүн амын хурдацтай өсөлтөд хүргэсэн. Үүний зэрэгцээ, 20-р зуунд шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил нь дэлхийн хоёр дайн, дэлхийн цөмийн дайны аюул заналхийлэлд нөлөөлсөн. 20-р зууны хоёрдугаар хагаст хүн төрөлхтөн сансрын судалгааг эхлүүлсэн бөгөөд үүнийг сансрын хиймэл дагуул болон анх хүн сансарт ниссэн, мөн сансрын нисгэгчдийн сар руу хийсэн нислэгээр эхлүүлсэн. Орчин үед технологийн хурдацтай хөгжил, үйлдвэрлэлийн өсөлт, дэлхийн хүн ам үргэлжилсээр байна. Мөн хүний ​​үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй хүрээлэн буй орчны доройтол улам бүр эрчимжиж байна. 9jrf5vltxd9gutgufvlv0nn6akrba8e 859527 859523 2026-06-21T08:41:22Z Avirmed Batsaikhan 53733 859527 wikitext text/x-wiki '''Дэлхийн түүх''' (мөн бүх нийтийн түүх гэгддэг) нь анхны Хомо сапиенс үүссэн цагаас өнөөг хүртэлх хүн төрөлхтний түүхийг хэлдэг байна. Хүн төрөлхтний түүх нь бүтээлч байдал, нээлтийн хөгжлөөр, мөн хүн төрөлхтний материаллаг болон оюун санааны хөгжлийн эрин үеийг тодорхойлсон хүчирхийллийн үйл явдлууд - хувьсгалууд зэргээр тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. [[Файл:Maler der Grabkammer des Sennudem 001.jpg|thumb]] [[Файл:Greatwall-SA3.jpg|thumb]] Өнгөрсөн үед хүн төрөлхтний түүхийн эхлэл нь түүхийн өмнөх үеэс ялгаатай нь дэлхий дээрх хэд хэдэн газарт бичгийн бие даасан нээлт гэж тодорхойлогдсон бөгөөд энэ нь хүний ​​ой санамжийг мөнхжүүлж, дараагийн үеийнхэнд уламжлан дамжуулах, улмаар мэдлэгийг түгээх, нэмэгдүүлэх боломжийг олгодог тодорхой дэд бүтцийг бий болгосон. Баруун Азид ойролцоогоор 13,000 жилийн өмнө эхэлсэн Неолитын үеийн хөдөө аж ахуйн хувьсгалын ([[Неолитын хувьсгал]] гэгддэг) үр дүнд нүүдэлчин амьдралын хэв маягаас (мал аж ахуй, цугларалт зэрэг) газар тариалан руу шилжсэн суурин нийгэмлэгүүдийн тархалтад хүргэсэн. Хөдөө аж ахуй руу шилжсэнээр хүнсний үйлдвэрлэл эрхэлдэггүй хүмүүсийн хэрэглэж, бусад нийгэмтэй солилцоо хийхэд ашигладаг илүүдэл бүтээгдэхүүнийг бий болгосон. Илүүдэл бүтээгдэхүүн бий болж, хүнсний үйлдвэрлэл эрхэлдэггүй хүмүүсийг чөлөөлсөн нь нийгмийн хөгжлийн шинэ, урт хугацааны үе шатыг эхлүүлж, анх эрэмбэлэгдэж, дараа нь давхаргажиж, эцэст нь анги давхаргад суурилсан нийгэм бий болоход хүргэсэн. Тархай бутархай нийгэмлэгүүд, ихэвчлэн чухал усны эх үүсвэр (гол мөрөн, нуур)-ын ойролцоо байрладаг бөгөөд аажмаар улам бүр том нэгж болж хувирсан бөгөөд энэ нь улам бүр үр ашигтай тээврийн хэрэгслийн хөгжлийг дагаж оршиж байв. Зэргэлдээ суурин бүлгүүдийн хоорондох хааяа тохиолддог зөрчилдөөн, өрсөлдөөнөөр дүүрэн нийгэмлэгүүдийн нэгдэл нь мянган жилийн турш бүр ч том нийгмийн нэгжүүд болох улс орнууд, тэр ч байтугай эзэнт гүрнүүдийг бий болгоход хүргэсэн. Эдгээр үйл явдлууд нь Месопотами, Египет, Энэтхэг, эртний Хятадад эртний соёл иргэншлүүд бий болох замыг нээж өгсөн бөгөөд энэ нь МЭӨ 3500 оны орчимд түүхийн эртний үеийн эхлэл гэж тооцогддог. Эдгээр эртний соёл иргэншил нь мэдлэгийг үеэс үед биет хэрэгслээр дамжуулах боломжийг олгодог [[Бичиг үсэг|бичиг үсгийг]] зохион бүтээсэн бөгөөд энэ нь бусад хүчин зүйлсийн хамт олон янзын гар урлалын хөгжил, хөдөлмөрийн хуваагдал, нийгмийг анги давхаргад хуваахыг өдөөсөн юм. Бичиг үсэг бий болсны дараа үйл явдлуудыг анх тогтмол бус боловч хожим нь тэмдэглэж, бичгийн түүхийн эхлэлийг тавьсан. Эдгээр соёл иргэншил нь бүс нутгийн эзэнт гүрнүүдийг бий болгож, өнөө үед бидэнд мэдэгдэж буй философийн болон шашны санаануудыг хөгжүүлэх үндэс суурь болсон бөгөөд энэ нь [[Хүрэл зэвсгийн үе|Хүрэл зэвсгийн]] сүүл үеийн Хинду шашин, хожим [[Буддын шашин|Буддизм]], [[Күнзийн сургаал|Күнзийн]] [[Күнзийн сургаал|сургаал]], [[Грекийн философи]], Жайнизм, [[Иудаизм]], [[Бумбын шашин|Даоизм]] [[Бумбын шашин|буюу Бумбын шашин]], Зороастрианизм зэрэг системүүдийн хүрээнд бий болсон юм. [[Файл:Vascodagama.JPG|thumb]] Эртний эриний төгсгөлд Европын [[Ромын эзэнт гүрэн]] нуран унаснаар Эртний үе дуусгавар болж Дундад зууны эхлэл тавигдсан гэж үздэг. 15-р зууны дунд үед Хятадад дарь зохиож, [[Иоханнэс Гутэнбэрг|Иоханнэс Гутэнберг]] үсгийн хэв дээр суурилсан хэвлэх машин зохион бүтээсэн нь түүхийг орчин үеийн эрин үе рүү шилжэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд энэ үед [[Сэргэн мандалтын үе|Сэргэн мандалт]], [[Аж үйлдвэрийн хувьсгал]] зэрэг бусад дагавар хөгжлүүд гарч ирсэн. Орчин үеийн эхэн үед буюу 1500-1800 онуудад Европын гүрнүүд дэлхийн олон бүс нутгийг нээн судалж, колоничилж, соёл, эдийн засгийн солилцоог эрчимжүүлсэн. Энэ эрин үед Европ колоничлолын мөлжлөг, тив дамнасан худалдаа, шинэ нээлтүүдийн ачаар оюуны, соёлын болон технологийн томоохон дэвшилд хүрсэн. 18-р зуун гэхэд мэдлэг, технологийн дэвшлийн хуримтлал, ялангуяа Европт тодорхой олныг хамарсан нь Аж үйлдвэрийн хувьсгалыг эхлүүлсэн юм. Тэр хувьсгалаас хойшхи сүүлийн 250 жилийн хугацаанд мэдлэг, технологи, худалдаа, мөн зайлшгүй дайн тулааны салбарын дэвшил эрс нэмэгдэж, өнөөгийн дэлхий ертөнц болон хязгаарлагдмал нөөцтэй гараг дээр амьдарч буй хүмүүсийг боломж, аюул заналхийллийн аль алинтай нь тулгарахад хүргэсэн юм. [[Файл:Apollo 17 Cernan on moon.jpg|thumb]] Бүтээмжтэй хүчний хурдацтай өсөлт нь олон улсын худалдаа, колоничлолыг улам бүр нэмэгдүүлж, даяаршлын замаар олон янзын соёл иргэншлийг холбож, Европын ноёрхлыг бэхжүүлсэн бөгөөд энэ нь 19-р зууны турш үргэлжилсэн. Шинжлэх ухаан, анагаах ухаан, технологи, худалдаа хурдацтай хөгжиж, дэлхийн эдийн засгийг бий болгох, амьдралын түвшин, чанарыг мэдэгдэхүйц сайжруулах боломжийг олгосон; энэ нь эргээд хүн амын хурдацтай өсөлтөд хүргэсэн. Үүний зэрэгцээ, 20-р зуунд шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил нь дэлхийн хоёр дайн, дэлхийн цөмийн дайны аюул заналхийлэлд нөлөөлсөн. 20-р зууны хоёрдугаар хагаст хүн төрөлхтөн сансрын судалгааг эхлүүлсэн бөгөөд үүнийг сансрын хиймэл дагуул болон анх хүн сансарт ниссэн, мөн сансрын нисгэгчдийн сар руу хийсэн нислэгээр эхлүүлсэн. Орчин үед технологийн хурдацтай хөгжил, үйлдвэрлэлийн өсөлт, дэлхийн хүн ам үргэлжилсээр байна. Мөн хүний ​​үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй хүрээлэн буй орчны доройтол улам бүр эрчимжиж байна. ifga3ntw4m6s5l54w9gfq5jbzj6wvcr 0 140845 859518 859396 2026-06-20T23:14:28Z Avirmed Batsaikhan 53733 859518 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} '''Oйдовын Бат-Очир''' (1923 онд [[Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ аймагт]] төрсөн- 1961 оны 1-р сарын 9-нд Польшид нас барсан) - 1956-1957 онд БНМАУ-ын Аж үйлдвэрийн сайд, 1959- 1961 онд БНМАУ-аас [[Бүгд Найрамдах Польш Ард Улс|Бүгд Найрамдах Польш Ард Улсад]] суусан анхны суурин Элчин сайд. 1947-1956 онд БНМАУ-ын Төлөвлөгөөний комисст хэлтсийн дарга, орлогч дарга. 1959-1961 онд БНМАУ-аас БНПАУ-д суурин суугаа анхны Элчин сайд. О.Бат-Очирын Элчин сайдаар ажиллах үед Монгол-Польшийн харилцааны эхлэл тавигдсан аж. Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга Ж.Самбуу (тэр үеийн Монгол Улсын Төрийн тэргүүн) тэргүүтэй төлөөлөгчид Польшид айлчилж, хоёр орны худалдаа, шинжлэх ухаан-техникийн хамтын ажиллагааны цаашдын төлөвийг тусгасан баримт бичиг байгуулж, хамтарсан албан мэдээ гаргаж, мөн иргэний агаарын тээврийн салбарт хамтран ажиллах, Монголд зээлийн нөхцлөөр эдийн засаг, техникийн тусламж үзүүлэх тухай зэрэг баримт бичгүүд байгуулжээ. Монголоос анх удаа оюутнууд, дадлагажигчид  Польш руу явж эхэлсэн байна. БНМАУ-ын АИХ-ын депутат байсан. О.Бат-Очир Польшид албан үүргээ гүйцэтгэж яваад машинтайгаа галт тэргэнд дайруулж харамсалтайгаар нас барсан. {{DEFAULTSORT:Бат-Очир, Ойдовын}} [[Ангилал:Польш дахь Монголын элчин сайд]] [[Ангилал:Монголын аж үйлдвэрийн сайд]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1923 онд төрсөн]] [[Ангилал:1961 онд өнгөрсөн]] ser4zds7yf2jai10m68ecbbxysn6fur 0 143631 859460 838179 2026-06-20T12:53:30Z ~2026-21144-89 103741 859460 wikitext text/x-wiki '''Булайн газар хөдлөлт''' нь 1905 онд Монгол оронд болсон өргөн хэмжээний талбайг хамарсан маш хүчтэй газар хөдөлт юм. 1905 оны долоодугаар сарын 9 болон 23-нд Булнайн нуруу, Хангайн нуруу, Хан Хөхий нуруунд 8 баллын хүчтэй газар хөдөлж газрын гадаргууд 130 км хагарал үүссэн. Булнайн газар хөдлөлтийг 8.4, нөгөө нь 7.8 магнитудын хүчтэй байсан гэж одоогийн судлаачид хэлдэг. Үүний ул мөр болох 370, 190 км үргэлжилсэн хагарал нь одоо ч хадгалагдан үлдсэн. Тухайн үед 30 орчим сүм хийдийн барилгад ан цав сууж, гажиж, бурхны гүнгэрвааны шил хагарч, Хятадын хоёр шавар тагз нурсан бөгөөд Улиастай хотод хэд хэдэн байшин сүйдсэн тухай Өргөөд сууж байсан Хаант Оросын консул Люба мэдээлж байсан байна. Өнгөрсөн зуунд найман магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт дэлхийд 33 болсны дөрөв нь Монголд болсон гэж үздэг. Булнайн хагарал бол тэрхүү хүчтэй газар хөдлөлтийн ул мөр юм. Уг гамшгийн үеэр 10 хүн амиа алдсан гэж монголчууд мэдээлдэг бол олон улсад 30 орчим гэж бүртгэсэн байна. “Харин хохирлын хэмжээ тухайн үеийн төгрөгийн ханшаар 10 сая орчим бөгөөд тэр үед нэг ам.доллар 4-5 төгрөгтэй тэнцэж байсан” хэмээн Одон орон, геофизикийн хүрээлэнгийн Газар хөдлөл судлах секторын эрхлэгч М.Өлзийбат ярилаа. Хохиролыг өнөөгийн ханшаар тооцвол 4.7-6 тэрбум төгрөгийн хохирол учирсан гэж багцаалж болно. == Баримтууд == 1905 оны зун. Тагнын нурууны өмнөд хэсэгт хэдэн өдөр үргэлжилсэн газар хөдлөлтийн улмаас Хан хөхийн нурууны гурван нуурын хоёр нь алга болжээ. Уулын модод үндсээрээ сугаран, тэр чигтээ хиаран унаж, доороос нь ус олгойдож, Тэсийн голын зүүн эрэгт ус цалгин, далайн давалгаа мэт болж, хавь ойроо усанд автуулжээ. Энэ газар хөдлөлтийн тухай тухай анхны мэдээг Элжигэн хошууны ноён Лу жанжин гүн тэмдэглэн үлдээжээ. Мөн Хөвсгөл нуурын ойролцоох голын хавцал нуран унаж, уулын чулуу нурж, газар доогуур айдас төрүүлэм их чимээ нүргэлж, дайвалзсаар, хагарахад морьтой хүн, хонио хариулж явсан хүү унаж амиа алдсан тухай баримтыг Хаант Оросын газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтэн А.В.Вознесенский бичиж үлдээжээ. Газар хөдөлснөөс хойш сар гаруйн дараа нутгийн хүмүүсийн яриаг тэмдэглэж авсан түүний баримтад газрын хагарал зарим хэсэгтээ 60 гаруй метр гүн, 6.4 метр өргөн хавцал үүсэж байжээ. Аймшигт гамшгийн гэрч болсон хүмүүс газар доорх чимээг их бууны дуутай зүйрлэж байсан бөгөөд газрын ангал руу морьтой хоёр ч хүн унахыг харснаа гэрчилж байсан тухай А.В.Вознесенский тэмдэглэн үлдээсэн байна. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Earthquakes of Bulnai|Булнайн газар хөдлөлт}} * [https://web.archive.org/web/20090319033156/http://www.whoi.edu/page.do?pid=12460 Earthquake Information from the Deep Ocean Exploration Institute] - Газар хөдлөлтийн талаарх мэдээлэл * [http://pubs.usgs.gov/gip/earthq1/ ''Earthquakes''] — Kaye M. Shedlock & Louis C. Pakiser нарын товхимол * [http://science.howstuffworks.com/earthquake.htm HowStuffWorks — How Earthquakes Work] - Газар хөдлөлт яаж явагддаг вэ * [https://web.archive.org/web/20070716090138/http://www.projectshum.org/NaturalDisasters/earthquake.html Natural Disasters - Earthquake] - (Хялбаршуулсан) * [https://web.archive.org/web/20070701143803/http://www.earthquake-news.net/ Latest Earthquake News and Earthquake Map] - Газар хөдлөлтийн талаарх сүүлийн үеийн мэдээлэл * [http://nisee.berkeley.edu/elibrary/browse/kozak?eq=5234 Photos/images of historic earthquakes] - Зургууд [[Ангилал:Байгалийн гамшиг]] [[Ангилал:Газар хөдлөлт| ]] {{Geology-stub}} nznjk9jblvo5nf9dh7blu2vfmve83u9 859461 859460 2026-06-20T13:02:07Z ~2026-21144-89 103741 859461 wikitext text/x-wiki '''Булайн газар хөдлөлт''' нь 1905 онд Монгол оронд болсон өргөн хэмжээний талбайг хамарсан маш хүчтэй газар хөдөлт юм. 1905 оны долоодугаар сарын 9 болон 23-нд Булнайн нуруу, Хангайн нуруу, Хан Хөхий нуруунд 8 баллын хүчтэй газар хөдөлж газрын гадаргууд 310 км хагарал үүссэн. Булнайн газар хөдлөлтийг 8.4, нөгөө нь 7.8 магнитудын хүчтэй байсан гэж одоогийн судлаачид хэлдэг. Үүний ул мөр болох 370, 190 км үргэлжилсэн хагарал нь одоо ч хадгалагдан үлдсэн. Тухайн үед 30 орчим сүм хийдийн барилгад ан цав сууж, гажиж, бурхны гүнгэрвааны шил хагарч, Хятадын хоёр шавар тагз нурсан бөгөөд Улиастай хотод хэд хэдэн байшин сүйдсэн тухай Өргөөд сууж байсан Хаант Оросын консул Люба мэдээлж байсан байна. Өнгөрсөн зуунд найман магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт дэлхийд 33 болсны дөрөв нь Монголд болсон гэж үздэг. Булнайн хагарал бол тэрхүү хүчтэй газар хөдлөлтийн ул мөр юм. Уг гамшгийн үеэр 10 хүн амиа алдсан гэж монголчууд мэдээлдэг бол олон улсад 30 орчим гэж бүртгэсэн байна. “Харин хохирлын хэмжээ тухайн үеийн төгрөгийн ханшаар 10 сая орчим бөгөөд тэр үед нэг ам.доллар 4-5 төгрөгтэй тэнцэж байсан” хэмээн Одон орон, геофизикийн хүрээлэнгийн Газар хөдлөл судлах секторын эрхлэгч М.Өлзийбат ярилаа. Хохиролыг өнөөгийн ханшаар тооцвол 4.7-6 тэрбум төгрөгийн хохирол учирсан гэж багцаалж болно. == Баримтууд == 1905 оны зун. Тагнын нурууны өмнөд хэсэгт хэдэн өдөр үргэлжилсэн газар хөдлөлтийн улмаас Хан хөхийн нурууны гурван нуурын хоёр нь алга болжээ. Уулын модод үндсээрээ сугаран, тэр чигтээ хиаран унаж, доороос нь ус олгойдож, Тэсийн голын зүүн эрэгт ус цалгин, далайн давалгаа мэт болж, хавь ойроо усанд автуулжээ. Энэ газар хөдлөлтийн тухай тухай анхны мэдээг Элжигэн хошууны ноён Лу жанжин гүн тэмдэглэн үлдээжээ. Мөн Хөвсгөл нуурын ойролцоох голын хавцал нуран унаж, уулын чулуу нурж, газар доогуур айдас төрүүлэм их чимээ нүргэлж, дайвалзсаар, хагарахад морьтой хүн, хонио хариулж явсан хүү унаж амиа алдсан тухай баримтыг Хаант Оросын газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтэн А.В.Вознесенский бичиж үлдээжээ. Газар хөдөлснөөс хойш сар гаруйн дараа нутгийн хүмүүсийн яриаг тэмдэглэж авсан түүний баримтад газрын хагарал зарим хэсэгтээ 60 гаруй метр гүн, 6.4 метр өргөн хавцал үүсэж байжээ. Аймшигт гамшгийн гэрч болсон хүмүүс газар доорх чимээг их бууны дуутай зүйрлэж байсан бөгөөд газрын ангал руу морьтой хоёр ч хүн унахыг харснаа гэрчилж байсан тухай А.В.Вознесенский тэмдэглэн үлдээсэн байна. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Earthquakes of Bulnai|Булнайн газар хөдлөлт}} * [https://web.archive.org/web/20090319033156/http://www.whoi.edu/page.do?pid=12460 Earthquake Information from the Deep Ocean Exploration Institute] - Газар хөдлөлтийн талаарх мэдээлэл * [http://pubs.usgs.gov/gip/earthq1/ ''Earthquakes''] — Kaye M. Shedlock & Louis C. Pakiser нарын товхимол * [http://science.howstuffworks.com/earthquake.htm HowStuffWorks — How Earthquakes Work] - Газар хөдлөлт яаж явагддаг вэ * [https://web.archive.org/web/20070716090138/http://www.projectshum.org/NaturalDisasters/earthquake.html Natural Disasters - Earthquake] - (Хялбаршуулсан) * [https://web.archive.org/web/20070701143803/http://www.earthquake-news.net/ Latest Earthquake News and Earthquake Map] - Газар хөдлөлтийн талаарх сүүлийн үеийн мэдээлэл * [http://nisee.berkeley.edu/elibrary/browse/kozak?eq=5234 Photos/images of historic earthquakes] - Зургууд [[Ангилал:Байгалийн гамшиг]] [[Ангилал:Газар хөдлөлт| ]] {{Geology-stub}} ko2kpanzplq9lk62tfs7riaofn87ymt 859462 859461 2026-06-20T13:05:26Z ~2026-21144-89 103741 859462 wikitext text/x-wiki '''Булнай-Ханхөхийн газар хөдлөлт''' нь 1905 онд Монгол оронд болсон өргөн хэмжээний талбайг хамарсан маш хүчтэй газар хөдөлт юм. 1905 оны долоодугаар сарын 9 болон 23-нд Булнайн нуруу, Хангайн нуруу, Хан Хөхий нуруунд 8 баллын хүчтэй газар хөдөлж газрын гадаргууд 130 км хагарал үүссэн. Булнайн газар хөдлөлтийг 8.4, нөгөө нь 7.8 магнитудын хүчтэй байсан гэж одоогийн судлаачид хэлдэг. Үүний ул мөр болох 370, 190 км үргэлжилсэн хагарал нь одоо ч хадгалагдан үлдсэн. Тухайн үед 30 орчим сүм хийдийн барилгад ан цав сууж, гажиж, бурхны гүнгэрвааны шил хагарч, Хятадын хоёр шавар тагз нурсан бөгөөд Улиастай хотод хэд хэдэн байшин сүйдсэн тухай Өргөөд сууж байсан Хаант Оросын консул Люба мэдээлж байсан байна. Өнгөрсөн зуунд найман магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт дэлхийд 33 болсны дөрөв нь Монголд болсон гэж үздэг. Булнай-Ханхөхийн хагарал бол тэрхүү хүчтэй газар хөдлөлтийн ул мөр юм. Уг гамшгийн үеэр 10 хүн амиа алдсан гэж монголчууд мэдээлдэг бол олон улсад 30 орчим гэж бүртгэсэн байна. “Харин хохирлын хэмжээ тухайн үеийн төгрөгийн ханшаар 10 сая орчим бөгөөд тэр үед нэг ам.доллар 4-5 төгрөгтэй тэнцэж байсан” хэмээн Одон орон, геофизикийн хүрээлэнгийн Газар хөдлөл судлах секторын эрхлэгч М.Өлзийбат ярилаа. Хохиролыг өнөөгийн ханшаар тооцвол 4.7-6 тэрбум төгрөгийн хохирол учирсан гэж багцаалж болно. == Баримтууд == 1905 оны зун. Тагнын нурууны өмнөд хэсэгт хэдэн өдөр үргэлжилсэн газар хөдлөлтийн улмаас Хан хөхийн нурууны гурван нуурын хоёр нь алга болжээ. Уулын модод үндсээрээ сугаран, тэр чигтээ хиаран унаж, доороос нь ус олгойдож, Тэсийн голын зүүн эрэгт ус цалгин, далайн давалгаа мэт болж, хавь ойроо усанд автуулжээ. Энэ газар хөдлөлтийн тухай тухай анхны мэдээг Элжигэн хошууны ноён Лу жанжин гүн тэмдэглэн үлдээжээ. Мөн Хөвсгөл нуурын ойролцоох голын хавцал нуран унаж, уулын чулуу нурж, газар доогуур айдас төрүүлэм их чимээ нүргэлж, дайвалзсаар, хагарахад морьтой хүн, хонио хариулж явсан хүү унаж амиа алдсан тухай баримтыг Хаант Оросын газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтэн А.В.Вознесенский бичиж үлдээжээ. Газар хөдөлснөөс хойш сар гаруйн дараа нутгийн хүмүүсийн яриаг тэмдэглэж авсан түүний баримтад газрын хагарал зарим хэсэгтээ 60 гаруй метр гүн, 6.4 метр өргөн хавцал үүсэж байжээ. Аймшигт гамшгийн гэрч болсон хүмүүс газар доорх чимээг их бууны дуутай зүйрлэж байсан бөгөөд газрын ангал руу морьтой хоёр ч хүн унахыг харснаа гэрчилж байсан тухай А.В.Вознесенский тэмдэглэн үлдээсэн байна. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Earthquakes of Bulnai|Булнайн газар хөдлөлт}} * [https://web.archive.org/web/20090319033156/http://www.whoi.edu/page.do?pid=12460 Earthquake Information from the Deep Ocean Exploration Institute] - Газар хөдлөлтийн талаарх мэдээлэл * [http://pubs.usgs.gov/gip/earthq1/ ''Earthquakes''] — Kaye M. Shedlock & Louis C. Pakiser нарын товхимол * [http://science.howstuffworks.com/earthquake.htm HowStuffWorks — How Earthquakes Work] - Газар хөдлөлт яаж явагддаг вэ * [https://web.archive.org/web/20070716090138/http://www.projectshum.org/NaturalDisasters/earthquake.html Natural Disasters - Earthquake] - (Хялбаршуулсан) * [https://web.archive.org/web/20070701143803/http://www.earthquake-news.net/ Latest Earthquake News and Earthquake Map] - Газар хөдлөлтийн талаарх сүүлийн үеийн мэдээлэл * [http://nisee.berkeley.edu/elibrary/browse/kozak?eq=5234 Photos/images of historic earthquakes] - Зургууд [[Ангилал:Байгалийн гамшиг]] [[Ангилал:Газар хөдлөлт| ]] {{Geology-stub}} j9jpvxfdd8p626my41mzhus57xvz0ih 859463 859462 2026-06-20T13:07:01Z ~2026-21144-89 103741 859463 wikitext text/x-wiki '''Булнай-Ханхөхийн газар хөдлөлт''' нь 1905 онд Монгол оронд болсон өргөн хэмжээний талбайг хамарсан маш хүчтэй газар хөдөлт юм. 1905 оны долоодугаар сарын 9 болон 23-нд Булнайн нуруу, Хангайн нуруу, Хан Хөхий нуруунд 8 баллын хүчтэй газар хөдөлж газрын гадаргууд өмнө зүгийн 130 км хагарал үүссэн. Булнайн газар хөдлөлтийг 8.4, нөгөө нь 7.8 магнитудын хүчтэй байсан гэж одоогийн судлаачид хэлдэг. Мөн үүний гол ул мөр болох 370, 190 км үргэлжилсэн хагарал нь одоо ч хадгалагдан үлдсэн билээ. Тухайн үед 30 орчим сүм хийдийн барилгад ан цав сууж, гажиж, бурхны гүнгэрвааны шил хагарч, Хятадын хоёр шавар тагз нурсан бөгөөд Улиастай хотод хэд хэдэн байшин сүйдсэн тухай Өргөөд сууж байсан Хаант Оросын консул Люба мэдээлж байсан байна. Өнгөрсөн зуунд найман магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт дэлхийд 33 болсны дөрөв нь Монголд болсон гэж үздэг. Булнай-Ханхөхийн хагарал бол тэрхүү хүчтэй газар хөдлөлтийн ул мөр юм. Уг гамшгийн үеэр 10 хүн амиа алдсан гэж монголчууд мэдээлдэг бол олон улсад 30 орчим гэж бүртгэсэн байна. “Харин хохирлын хэмжээ тухайн үеийн төгрөгийн ханшаар 10 сая орчим бөгөөд тэр үед нэг ам.доллар 4-5 төгрөгтэй тэнцэж байсан” хэмээн Одон орон, геофизикийн хүрээлэнгийн Газар хөдлөл судлах секторын эрхлэгч М.Өлзийбат ярилаа. Хохиролыг өнөөгийн ханшаар тооцвол 4.7-6 тэрбум төгрөгийн хохирол учирсан гэж багцаалж болно. == Баримтууд == 1905 оны зун. Тагнын нурууны өмнөд хэсэгт хэдэн өдөр үргэлжилсэн газар хөдлөлтийн улмаас Хан хөхийн нурууны гурван нуурын хоёр нь алга болжээ. Уулын модод үндсээрээ сугаран, тэр чигтээ хиаран унаж, доороос нь ус олгойдож, Тэсийн голын зүүн эрэгт ус цалгин, далайн давалгаа мэт болж, хавь ойроо усанд автуулжээ. Энэ газар хөдлөлтийн тухай анхны мэдээг Элжигэн хошууны ноён Лу жанжин гүн өдрийн тэмдэглэлдээ үлдээжээ. Мөн Хөвсгөл нуурын ойролцоох голын хавцал нуран унаж, уулын чулуу нурж, газар доогуур айдас төрүүлэм их чимээ нүргэлж, дайвалзсаар, хагарахад морьтой хүн, хонио хариулж явсан хүү унаж амиа алдсан тухай баримтыг Хаант Оросын газар зүйн хүрээлэнгийн эрдэмтэн А.В.Вознесенский бичиж үлдээжээ. Газар хөдөлснөөс хойш сар гаруйн дараа нутгийн хүмүүсийн яриаг тэмдэглэж авсан түүний баримтад газрын хагарал зарим хэсэгтээ 60 гаруй метр гүн, 6.4 метр өргөн хавцал үүсэж байжээ. Аймшигт гамшгийн гэрч болсон хүмүүс газар доорх чимээг их бууны дуутай зүйрлэж байсан бөгөөд газрын ангал руу морьтой хоёр ч хүн унахыг харснаа гэрчилж байсан тухай А.В.Вознесенский тэмдэглэн үлдээсэн байна. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Earthquakes of Bulnai|Булнайн газар хөдлөлт}} * [https://web.archive.org/web/20090319033156/http://www.whoi.edu/page.do?pid=12460 Earthquake Information from the Deep Ocean Exploration Institute] - Газар хөдлөлтийн талаарх мэдээлэл * [http://pubs.usgs.gov/gip/earthq1/ ''Earthquakes''] — Kaye M. Shedlock & Louis C. Pakiser нарын товхимол * [http://science.howstuffworks.com/earthquake.htm HowStuffWorks — How Earthquakes Work] - Газар хөдлөлт яаж явагддаг вэ * [https://web.archive.org/web/20070716090138/http://www.projectshum.org/NaturalDisasters/earthquake.html Natural Disasters - Earthquake] - (Хялбаршуулсан) * [https://web.archive.org/web/20070701143803/http://www.earthquake-news.net/ Latest Earthquake News and Earthquake Map] - Газар хөдлөлтийн талаарх сүүлийн үеийн мэдээлэл * [http://nisee.berkeley.edu/elibrary/browse/kozak?eq=5234 Photos/images of historic earthquakes] - Зургууд [[Ангилал:Байгалийн гамшиг]] [[Ангилал:Газар хөдлөлт| ]] {{Geology-stub}} 0jq7gkmimiy9fcjs5n94qujsgv3mnmr 0 146749 859457 859385 2026-06-20T12:47:58Z Yalalt114 103228 859457 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! colspan="2" |Наянт ван |- | colspan="2" |那彥圖 |- | colspan="2" |[[Файл:Nayantu.jpg|thumb]]Наянт ван 1905 он |- | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван |- | colspan="2" |'''Албан тушаал хашсан''' 1874 оны 7 сарын 1&nbsp;–&nbsp;1938 оны 4 сар |- !Өмнөх |[[Ёндонванчуг|Дармаа]] |- !Дараах |байхгүй |- ! colspan="2" |Чин улсын Дотоод журганы хиаг захирах сайд |- | colspan="2" |'''Албан тушаал хашсан''' 1903 оны 9 сарын 1&nbsp;–&nbsp;1912 оны 2 сарын 12 |- !Өмнөх |Икуан |- !Дараах |Чин улс мөхсөн |- ! colspan="2" |Хувийн мэдээлэл |- !Төрсөн |1867 оны 12 сарын 2 Үе улиран залгах хошой чин вангийн өргөө, Бээжин хот, Жили муж, Чин улс |- !Нас барсан |4-р сар, 1938 (72&nbsp;насалсан) [[Хөх хот|Бээжин]], Жили муж, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад иргэн улс]] |- !Хамаатан |[[Алтан ураг|Чингис хааны алтан ураг]], [[Айсингиоро]] |- !Мэргэжил |Улс төрч, Цэргийн эрхтэн |- !Шагнал |Тэнгэрийн тууз одон Эрдэнийн тариа одон |- ! colspan="2" |Цэргийн алба |- !Харьяалал |Их Чин улсын умрадын арми /Бэйянь/ |- !Салбар |Бэйянийн арми, Элит тусгай цэрэг |- !Алба хаасан жил |1890-1917 |- !Цол |Цэргийн жанжин |- !Тушаалууд |Их Чин улсын умрадын арми /Бэйянь/ |- !Тулаан/дайн | * '''[[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний бослого]]''' * [[Бээжингийн тулаан 1900]] * [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн|Манж-Японы дайн]] |- | colspan="2" | |} Наянт (Хятад: 那彥圖 ''Nǎyàntú'', Өргөсөн нэр: 矩甫 ''Jǔfǔ'', Жү Фү 1867 оны 12 сарын 2 — 1938 оны 4 сар) нь [[Чин улс|Манж Чин улсын]] сүүлч, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад Иргэн Улсын]] эхэн үеийн Монголын төр, цэргийн зүтгэлтэн, Халхын [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван юм. Тэрээр Чингис хааны 27 дахь үеийн тасархай, Халхын [[Эфү Цэрэн|Эфү Цэрэнгийн]] шууд удмын хүн бөгөөд Чин улсын төрд өндөр зиндааны түшмэл буюу дотоод журганы дотоод хиаг захирах сайдын алба хашиж, цэргийн жанжин хашиж, хожим [[Юань Шикай|Юань ши кай]]-аас ван цол хүртэж. Бээжин хотод суурин амьдардаг тухайн үеийн хамгийн нөлөө бүхий монгол язгууртнуудын нэг байв. Түүнийг түүхэнд мөн "На ван" хэмээн товчлон нэрлэдэг. === Угсаа гарал ба Бага нас === Наянт нь 1867 оны 12 дугаар сарын 2-ны өдөр ( Бүрэн засагчийн 11-р оны 11 сарын 7) үе улиран залгамжлах Хошой чин вангийн гэр бүлд төржээ. Түүний өвөг дээдэс, Халхын Сэцэн чин ван [[Эфү Цэрэн|Цэрэн]] нь Зүүнгарын Галданцэрэнгийн цэргийг дарахад байгуулсан гавьяаныхаа төлөө Чин улсын хаанаас засаг ноён, "Шешиг залгамжлах" (世袭罔替) Хошой чин ван цол, "Суу билэгт баатар" (超勇王) чимэг хүртэж, улмаар Манжийн хааны гэр бүлээс гурван удаа эфү цол авч байсаны нэг нь Наянт билээ. түүний эцэг Дармаа нь хааны төрөл Ихэн чин ван Цайюаний хүргэн байв. 1874 онд Наянт 7 насандаа эцгийнхээ 7 дахь үеийн залгамжлагч Сэцэн чин вангийн хэргэмийг хүртэж, тус хошууны сүүлчийн засаг ноён болсон. Тэрээр багадаа [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаанаас]] 4 насаар ах бөгөөд хааныг хүүхэд байхад нь хамт нум сум харваж, морь унах эрдэмд суралцсан шадар анд (伴读) нь байсан гэж тэмдэглэдэг * [[Файл:那彥圖.jpg|thumb|Наянт ван 1919 он[[Файл:民國九年八月蒙藏院招待外蒙王公全體攝影.jpg|thumb|Монгол ноёд Бээжинд 1920 ]]]]'''Эфү цол ба анхны алба:''' Бадаргуулт төрийн 10-р он буюу 1884 онд Наянт нь Чин улсын сүүл үеийн нөлөө бүхий сайд, [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү Чин ван Икуаны ууган охинтой гэрлэж, '''Эфү''' цол хүртэв. Ийнхүү гэрлэснийхээ дараа тэрээр Нийслэл Бээжин хотод Дотоод журганы хиаг захирах сайдын албан тушаалд томилогдсоноор Бээжинд суух болжээ. Түүний хадам эцэг Икуан нь сүүлд Манж Чин улсын анхны Ерөнхий сайд болсон тул [[Цыши]] хатан хаан Гадаад Монголын нөлөөг барьж байхын тулд Наянт ванг ихэд ивээж, тэдний гэр бүл Бээжингийн төрд асар их эрх мэдэлтэй болсон байна. == Манж Чин улсын үеийн алба ба Түүхэн үйл явдлууд == Наянт ван залуугаасаа Чин улсын төрийн болон цэргийн дээд албан тушаалуудыг дараалан хашжээ: * 1893 онд Шулуун цагаан тугийн Монгол цэргийн хянан захирагч Хишигтэн цэргийн дотоод сайд. * 1898 онд Шулуун улаан тугийн Манж цэргийн даамал, мөн оны 6 сард Цэргийн шалгалтын сайдаар томилогдов. * '''1900 оны Ихэтуаний бослого ба Баруун руу дүрвэсэн нь:''' 1900 оны 8 сард [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний бослого]] дэгдэж, Найман гүрний холбоот цэрэг Бээжин рүү довтлох үеэр Төр баригч [[Цыши]] хатан хаан, [[Бадаргуулт төр]] хаан нарыг Шиань хот руу дүрвэхэд Наянт ван өөрийн цэргийг удирдан амь хайргүй хамгаалж явжээ. Энэхүү үнэнч зүтгэлийг нь үнэлж Цыши хатан хаан түүнд онцгойлон итгэж, маш сайн ханддаг болсон байна. * 1903 онд хадам эцэг Икуань нь Цэргийн зөвлөлийн сайд болохдоо өөрийн хашиж байсан Хөвөөт шар тугийн Манж цэргийн даамал, Ордны хамгаалалтын сайдын тушаалаа хүргэн Наянт вандаа шилжүүлэн өгчээ. * 1908 онд "Жяньруй янь" (Элит тусгай цэрэг)-ийн даамалаар томилогдов. === "Бээжингийн өдрийн сонин"-ы дуулиан (1905 он) === 1905 оны 8 дугаар сард Бээжингийн Наянт вангийн өргөөнд нэгэн жигшүүрт хэрэг гарсан нь сонин хэвлэлээр цацагджээ. Тухайн үеийн дэвшилтэт үзэлтэн Пэн Ижуны эрхлэн гаргадаг '''"Жинхуа өдрийн сонин"''' буюу '''Нийслэлийн өдрийн сонин''' (京话日报)-д Наянт ван өөрийн нэгэн татвар эм ямар ч шалтгаангүйгээр амьдаар нь вангийн өргөөний хуурай худагт булах тушаал өгч, амь насыг нь хохироосон тухай дуулиант нийтлэл гаргав. Наянт ван үүнийг нуун дарахаар сонины газрыг заналхийлж, их хэмжээний мөнгө амлан худал мэдэлэл гэж залруулга гаргахыг шаардсан боловч сонины эрхлэгч Пэн Ижун татгалзаж, "Манай сурвалжлагч өөрийн нүдээр харсан оршин суугчид цөм гэрчилнэ" хэмээн үнэний төлөө зогсчээ. Энэхүү хэргээс хойш жилийн дараа буюу 1906 онд Чин улсын төрөөс сонины газрыг хааж, Пэн Ижуныг Шинжиань руу цөлсөн бөгөөд үүнд Наянт вангийн нөлөө орсон гэж үздэг. == Шинэчлэл ба Дундад иргэн улсын үеийн улс төр == * 1909 оны 1 сард Наянт ван Бээжинд сууж байсан монгол вангуудын хамтаар хязгаар нутгийг соён гэгээрүүлэх '''"殖边学堂" (Хязгаарыг тэтгэх сургууль)''' байгуулах зөвшөөрөл авжээ. * 1910 онд Чин улсын анхны парламент болох Зөвлөлдөх танхимд гишүүнээр сонгогдсон. * 1911 оны Синьхайн хувьсгал дэгдэхэд тэрээр харчин ван [[Гүнсэнноров]] нарын хамт '''"[[Монгол ван гүн нарын холбоо]]"'''-г байгуулж, тэргүүлэгчээр нь ажиллав. Тэд Манж Чин улсын хаант засгийг хэвээр хадгалах, Бүгд найрамдах засаглалыг эсэргүүцэх байр суурьтай байсан ч цаг үе өөрчлөгдөхөд [[Юань Шикай|Юань Шикайг]] дэмжиж, түүнийг Түр Ерөнхийлөгч болоход нь цахилгаан илгээн баяр хүргэж байв. * 1912 онд Дундад иргэн улс байгуулагдахад Юань Шикай түүнийг '''Улиастайн жанжнаар''' томилж, дээд цэргийн цол олгосон боловч Гадаад Монгол нэгэнт тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан тул албандаа очиж чадаагүй. * ДИУ-ын үед тэрээр Ерөнхийлөгчийн шадар хамгаалагчийн орлогч, Улсын хурлын гишүүн, 1916 Юань Шикай-ын хаант засаглалыг сэргээхийг дэмжсэн холбооны дэд дарга зэрэг олон алба хашжээ. Гэвч Гоминдан нам засгийн эрхэнд гарсны дараа ч түүний нөлөөг ашиглах зорилгоор 1932 онд Луояны Үндэсний аюулын хуралд урьж, [[Монголын өөртөө засах комиссын]] гишүүнээр томилж байв. == Тансаг хэрэглээ ба Хоолны соёл == Наянт ван нь насан туршдаа Бээжин дэх өөрийн тансаг өргөөндөө асар үрэлгэн, хээнцэр амьдарсан байна. Тэрээр Дундад газрын хоолны урлагийг маш их шимтэн сонирхдог, ширээн дээр нь далай болон хуурай газрын хамгийн ховор нандин зоог үргэлж засагддаг байжээ. * Тэрээр хадам эцэг Икуанаас '''"Шанбайжю" (香白酒 - Анхилуун цагаан архи)''' нэрэх арга ухааныг сурч, өөрийн өргөөндөө нэрж уудаг байв. * Түүний хамгийн дуртай зоог нь Тяньжин хавийн уснаас л барьдаг, тухайн үед хааны ордонд өргөдөг байсан маш ховор '''"Вэйшүй мөнгөн загас" (卫水银鱼)''' байжээ. Жил бүрийн Цагаан сараар [[Жили муж|Жили]] мужийн амбан захирагч Наянт вангийн тааллыг олохын тулд энэхүү загасыг тусгайлан бэлтгэж вангийн өргөөнд хүргүүлдэг байв. * ДИУ-ын үед улс төрийн нөлөө нь буурсан ч түүний тансаг хэрэглээ хэвээр байсан бөгөөд [[Хармөрөн муж|Хар мөрөн муж]]<nowiki/>ийн цэргийн захирагч Ү Жүншэн Бээжин рүү Наянт вангийн өргөөнд зориулж Хар мөрний баавгайн савар, ховор загаснуудыг тогтмол бэлэг болгон илгээдэг байжээ. * == Гэр бүл == [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван Наянт (那彥圖) нь нэг эхнэр, зургаан татвар эмтэй ба<nowiki/>йсан бөгөөд нийт таван хүү, гурван охинтой байжээ. === Эхнэр, татвар эмүүд === * '''Фужин Аисингиоро овогт:''' [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, сүүлд Чин улсын Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]]<nowiki/>ы ууган охин. Түүний төрсөн эх нь Икуаны хууль ёсны гол эхнэр (фужин) байв. Тэрээр гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь, дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь, гуравдугаар охин дөрөвдүгээр охин нарыг төрүүлжээ. Түүний эх нь бодит байдал дээр Икуаны шивэгчин байсан бөгөөд фужингаас төрсөн хэмээн худал зарласан байдаг гэж түүхэнд тэмдэглэгджээ. Аисингиоро овогт '''Фужин''' Наянттай гэрлэсний дараа Наянт түүний гарал үүслийг нь үргэлж басамжлан доромжилдог байсан тул сэтгэлээр ихэд шаналдаг байв. Тэрээр зөөлөн зантай, дуу цөөтэй нэгэн байсан бөгөөд Бадаргуулт төрийн 25-р онд (1899 он) таалал төгсжээ. * '''Их татвар :''' Фужин Аисингиоро овогтыг дагаж ирсэн инжний шивэгчин байв. Ууган хүү Чи Чэнву, хоёрдугаар хүү Чи Кэтан, тавдугаар охин нарыг төрүүлсэн. Их хатангөөд болсны дараа вангийн өргөөний дотоод ажлыг оройлон удирдаж байгаад 1914 онд таалал төгссөн. * '''Хоёрдугаар татвар эм:''' Монгол эмэгтэй, залуугаараа өөд болсон. * '''Гурваар татвар эм Жиньпин:''' (манж үндэстэн). Наянт худалдаж авч суусан татвар эм юм. 1905 оны зун Наянттай маргалдаж, улмаар Наянт ван уурсаж, вангийн өргөөний даамал Чан Шуандөд Жиньпинийг хөнөөж, арын цэцэрлэгт булах тушаал өгчээ. Наянт энэ хэргийн улмаас [[Цыши]] хатан хаанд донгодлуулж, өргөөндөө буцаж ирээд Жиньпиний цогцсыг өөр газар дахин оршуулсан байна. "Бээжингийн сонин" (京話日報)-ийг үүсгэн байгуулагч Наянтын өргөөний хахуулийг авахаас татгалзаж, энэ хэргийг тууштай мэдээлж байжээ. * '''Дөрөвдүгээр татвар эм:''' Наянт худалдаж авч суулгасан татвар эм. * '''Тавдугаар татвар эм:''' Жирийн татвар эм, тавдугаар хүү Чи Кэтайг төрүүлсэн. * '''Зургадугаар татвар эм:''' татвар эм. === Үр хүүхдүүд === * '''Ууган хүү Чи Чэнву (祺誠武):''' Их татвар эмээс төрсөн. Эхнэр нь Төрөд туслагч гүн Юйчаны (Дин чин ван Пүшүгийн ууган хүү) долдугаар охин юм. Мөн Рухуа, Зянь Сяолуань хэмээх хоёр татвар эм авч байжээ. Тэрээр 1 хүү, 1 охинтой байсан ч ганц хүү нь 17 настайдаа цаг бусаар өөд болж, охин нь Рун Юаний хүү буюу Пү И гийн Ванрун хатны ах Жун Лянтай гэрлэжээ. * '''Хоёрдугаар хүү Чи Кэтан (祺克坦):''' Их татвар эмээс төрсөн. Бээжингийн цагдаагийн газрын даргаар ажиллаж байсан. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Пүюний арван хоёрдугаар охин юм. Нийт 5 хүү, 2 охинтой байснаас 1 хүү, 2 охин нь багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь (祺克慎):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Парламентын (Сенат) гишүүнээр ажиллаж байсан. Анхны эхнэр нь Цунлигийн охин бөгөөд тэд 1 хүү, 1 охинтой байв. Дараах эхнэр нь Би Гуйфаны охин бөгөөд 1 хүү төрүүлж өгчээ. Тэрээр 1951 онд 55 насандаа өөд болсон. * '''Дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь (祺璞森):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. [[Манж-го|Манж-Го]] улсын засаг захиргаанд алба хашиж байсан. 3охинтой байв. * '''Тавдугаар хүү Чи Кэтай (祺克泰):''' Тавдугаар татвар эмээс төрсөн. Наянтыг 50 настай байхад нь төржээ. "Циши" дунд сургуулийг төгсөж, Монгол-Төвөдийн сургуулийн ажилтан, улмаар [[Мэнжян|Мэнжянь]] (Монголын өөртөө засах засгийн газар)-т ажиллаж байв. БНХАУ байгуулагдсаны дараа Бээжингийн зураг хуулбарын үйлдвэр болон эрүүл мэндийн материалын үйлдвэрт ажилчин хийж байгаад 1973 онд 69 насандаа тэтгэвэртээ гарчээ. Эхнэр Жин Вэньрун нь сүүлчийн Ли чин ван Чэнкуний гуравдугаар охин юм. Тэд 1 хүү, 3 охинтой байв. * '''Ууган гэгэ болон Хоёрдугаар гэгэ:''' Багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн * '''Дөрөвдүгээр гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Сүүлчийн Руй чин ван Жунцюаний хууль ёсны гол эхнэр байв. * '''Тавдугаар гэгэ:''' Их татвар эмээс төрсөн. Зүүн Сөнөд хошууны засаг ноёны ууган хүүгийн эхнэр * == Амьдралын сүүл үе == Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд тэрээр Бээжин хотын Гуошян хуучинд (国祥胡同) байх өөрийн ордноо асар их өр ширний улмаас барьцаанд алдсан байдаг. Тэрээр 1938 оны 4 дүгээр сард Бээжин хотноо насан эцэслэжээ (Зарим эх сурвалжид 66 насандаа, заримд нь билгийн тооллоор 72 насандаа таалал төгссөн гэж тэмдэглэсэн байдаг). Түүний амьдарч байсан "На вангийн өргөө" өдгөө ч Бээжин хотод хадгалагдан үлдсэн бөгөөд түүхэн дурсгалт газарт тооцогддог. == Түүний бээжин дахь тансаг ордон На вангийн өргөө (那王府) == Бээжин дэх На вангийн өргөө (Хятадаар: 那王府 - ''На Ванфу'') буюу түүхэн нэрээрээ Халхын Сайн ноён хан Наянтын ордон нь Бээжин хотын түүх соёлын маш чухал дурсгалуудын нэг бөгөөд бээжин нийслэлд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн Монгол ноёдын хамгийн том өргөө, эдлэн газар юм. * '''Түүхэн гарал үүсэл:''' Тус өргөөг анх 1770 онд [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн тэтгэсэн]] хааны долоодугаар хошой гүнж Хэжинийг Халхын Сэцэн чин ван эфү Цэрэнгийн ач хүү, Чин ван Лавандоржид хадамлан очиход нь зориулан хааны ордноос бариулж өгч байжээ. Ван Лавандорж нь [[Чингүнжав|Хотгойдын Шадар ван Чингүнжавыг]] дарахад байгуулсан гавьяатай тул Чин улсын төрд ихэд үнэлэгддэг байв. Хожим нь энэ ордон үе залгамжлан явсаар уг ургийн хамгийн сүүлчийн ван болох Сайн ноён хан Наянтын мэдэлд ирсэн тул Бээжингийнхэн түүний нэрний эхний үеэр "На вангийн өргөө" гэж нэрлэх болсон байна. * '''Байршил ба бүтэц:''' Бээжин хотын Зүүн дүүрэг (дүнчэнь), Аньдинмэнийн дотор талын Гошян гудамны 2-р тоот хаягт байрладаг. Анх баригдахдаа 240 гаруй тасалгаа өрөө бүхий асар том хэмжээтэй, Манжийн Чин вангийн зэрэг дэвийн ордны бүх архитектурыг шингээсэн (Их хаалга, Сүүн асгат асрамжийн асар, Морин уяа, Чулуун арслангууд гэх мэт) гоёмсог дөрвөн талтай хэрэм бүхий өргөө юм * '''Монголын түүхтэй холбогдох нь:''' Энэ өргөө нь зөвхөн Наянт вангийн амьдардаг газар байсангүй, Бээжин дэх Халх, Өвөр Монголын ноёдын гол цугларах цэг байв. 1911-1912 онд Монголчууд тусгаар тогтнолоо зарлаж, Богд хаант Монгол Улсыг байгуулах үеэр Бээжинд байсан Монгол ноёд Чин улсыг мөхөхөөс сэргийлэх, Монгол угсаатны эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор '''"Монгол ураг төрлийн холбоо"''' (蒙古王公联合会)-г яг энэ өргөөнд байгуулан хуралдаж, түүхэн шийдвэрүүдийг гаргаж байжээ. Мөн өвөг дээдсийнх нь үеэс тахиж байсан '''Монгол Данжуурын 226 боть''' судрыг Монгол улсын Судар бичгийн хүрээлэнд хүлээлгэж өгөх 9 зүйлт түүхэн гэрээг 1914 онд энэхүү өргөөнд байгуулж байв. === Өргөөний хожмын хувь заяа ба Эмгэнэлт түүх === Тус өргөө нь маш гунигтай түүхээр төгссөн байдаг. Наянт ван сүүлдээ мөрийтэй тоглоомд донтож, асар их өрөнд оржээ. Улмаар өрөө дарахын тулд өөрийн хүү Сэчимэдийн хамтаар Бээжингийн католик сүмд энэхүү асар том өргөөгөө барьцаанд тавьсан байна. Гэвч барьцааны мөнгөө төлж чадалгүй шүүхээр заргаа алдан 1933 онд өөрийн өргөөнөөсөө хөөгдөн гарчээ. Үүний дараа На вангийн гэр бүл Бээжингийн нэгэн жижиг хашаа түрээслэн ядуу зүдүү амьдрах болсон түүхтэй. Католик сүм ордныг авсныхаа дараа 1940-өөд онд Жиньчэн банкинд худалдсан бөгөөд сүүлд Сэтгэцийн эмнэлэг, Цэцэрлэг зэргээр ашиглагдаж байв. * '''Өнөөгийн байдал:''' Өнөөдөр На вангийн өргөөний ихэнх хэсэг нурж өөрчлөгдсөн ч ордоны хэрэм нь маш сайн хадгалагдан үлдсэн. Энэхүү үлдсэн хэсэг нь Бээжин хотын Түүх соёлын хамгаалалттай бүсэд бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор дотор нь Хятадын Үйлдвэр худалдааны банкны (ICBC) Бээжин салбарын Түүхийн музей байрлаж байна. b7xbejoibaqc1wz1s3a89ztqj2dtcym 859458 859457 2026-06-20T12:50:33Z Yalalt114 103228 859458 wikitext text/x-wiki Наянт (Хятад: 那彥圖 ''Nǎyàntú'', Өргөсөн нэр: 矩甫 ''Jǔfǔ'', Жү Фү 1867 оны 12 сарын 2 — 1938 оны 4 сар) нь [[Чин улс|Манж Чин улсын]] сүүлч, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад Иргэн Улсын]] эхэн үеийн Монголын төр, цэргийн зүтгэлтэн, Халхын [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван юм. Тэрээр Чингис хааны 27 дахь үеийн тасархай, Халхын [[Эфү Цэрэн|Эфү Цэрэнгийн]] шууд удмын хүн бөгөөд Чин улсын төрд өндөр зиндааны түшмэл буюу дотоод журганы дотоод хиаг захирах сайдын алба хашиж, цэргийн жанжин хашиж, хожим [[Юань Шикай|Юань ши кай]]-аас ван цол хүртэж. Бээжин хотод суурин амьдардаг тухайн үеийн хамгийн нөлөө бүхий монгол язгууртнуудын нэг байв. Түүнийг түүхэнд мөн "На ван" хэмээн товчлон нэрлэдэг. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Наянт ван |- | colspan="2" |那彥圖 |- | colspan="2" |[[Файл:Nayantu.jpg|thumb]]Наянт ван 1905 он |- | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван |- | colspan="2" |'''Албан тушаал хашсан''' 1874 оны 7 сарын 1&nbsp;–&nbsp;1938 оны 4 сар |- !Өмнөх |[[Ёндонванчуг|Дармаа]] |- !Дараах |байхгүй |- ! colspan="2" |Чин улсын Дотоод журганы хиаг захирах сайд |- | colspan="2" |'''Албан тушаал хашсан''' 1903 оны 9 сарын 1&nbsp;–&nbsp;1912 оны 2 сарын 12 |- !Өмнөх |Икуан |- !Дараах |Чин улс мөхсөн |- ! colspan="2" |Хувийн мэдээлэл |- !Төрсөн |1867 оны 12 сарын 2 Үе улиран залгах хошой чин вангийн өргөө, Бээжин хот, Жили муж, Чин улс |- !Нас барсан |4-р сар, 1938 (72&nbsp;насалсан) [[Хөх хот|Бээжин]], Жили муж, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад иргэн улс]] |- !Хамаатан |[[Алтан ураг|Чингис хааны алтан ураг]], [[Айсингиоро]] |- !Мэргэжил |Улс төрч, Цэргийн эрхтэн |- !Шагнал |Тэнгэрийн тууз одон Эрдэнийн тариа одон |- ! colspan="2" |Цэргийн алба |- !Харьяалал |Их Чин улсын умрадын арми /Бэйянь/ |- !Салбар |Бэйянийн арми, Элит тусгай цэрэг |- !Алба хаасан жил |1890-1917 |- !Цол |Цэргийн жанжин |- !Тушаалууд |Их Чин улсын умрадын арми /Бэйянь/ |- !Тулаан/дайн | * '''[[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний бослого]]''' * [[Бээжингийн тулаан 1900]] * [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн|Манж-Японы дайн]] |- | colspan="2" | |} === Угсаа гарал ба Бага нас === Наянт нь 1867 оны 12 дугаар сарын 2-ны өдөр ( Бүрэн засагчийн 11-р оны 11 сарын 7) үе улиран залгамжлах Хошой чин вангийн гэр бүлд төржээ. Түүний өвөг дээдэс, Халхын Сэцэн чин ван [[Эфү Цэрэн|Цэрэн]] нь Зүүнгарын Галданцэрэнгийн цэргийг дарахад байгуулсан гавьяаныхаа төлөө Чин улсын хаанаас засаг ноён, "Шешиг залгамжлах" (世袭罔替) Хошой чин ван цол, "Суу билэгт баатар" (超勇王) чимэг хүртэж, улмаар Манжийн хааны гэр бүлээс гурван удаа эфү цол авч байсаны нэг нь Наянт билээ. түүний эцэг Дармаа нь хааны төрөл Ихэн чин ван Цайюаний хүргэн байв. 1874 онд Наянт 7 насандаа эцгийнхээ 7 дахь үеийн залгамжлагч Сэцэн чин вангийн хэргэмийг хүртэж, тус хошууны сүүлчийн засаг ноён болсон. Тэрээр багадаа [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаанаас]] 4 насаар ах бөгөөд хааныг хүүхэд байхад нь хамт нум сум харваж, морь унах эрдэмд суралцсан шадар анд (伴读) нь байсан гэж тэмдэглэдэг * [[Файл:那彥圖.jpg|thumb|Наянт ван 1919 он[[Файл:民國九年八月蒙藏院招待外蒙王公全體攝影.jpg|thumb|Монгол ноёд Бээжинд 1920 ]]]]'''Эфү цол ба анхны алба:''' Бадаргуулт төрийн 10-р он буюу 1884 онд Наянт нь Чин улсын сүүл үеийн нөлөө бүхий сайд, [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү Чин ван Икуаны ууган охинтой гэрлэж, '''Эфү''' цол хүртэв. Ийнхүү гэрлэснийхээ дараа тэрээр Нийслэл Бээжин хотод Дотоод журганы хиаг захирах сайдын албан тушаалд томилогдсоноор Бээжинд суух болжээ. Түүний хадам эцэг Икуан нь сүүлд Манж Чин улсын анхны Ерөнхий сайд болсон тул [[Цыши]] хатан хаан Гадаад Монголын нөлөөг барьж байхын тулд Наянт ванг ихэд ивээж, тэдний гэр бүл Бээжингийн төрд асар их эрх мэдэлтэй болсон байна. == Манж Чин улсын үеийн алба ба Түүхэн үйл явдлууд == Наянт ван залуугаасаа Чин улсын төрийн болон цэргийн дээд албан тушаалуудыг дараалан хашжээ: * 1893 онд Шулуун цагаан тугийн Монгол цэргийн хянан захирагч Хишигтэн цэргийн дотоод сайд. * 1898 онд Шулуун улаан тугийн Манж цэргийн даамал, мөн оны 6 сард Цэргийн шалгалтын сайдаар томилогдов. * '''1900 оны Ихэтуаний бослого ба Баруун руу дүрвэсэн нь:''' 1900 оны 8 сард [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний бослого]] дэгдэж, Найман гүрний холбоот цэрэг Бээжин рүү довтлох үеэр Төр баригч [[Цыши]] хатан хаан, [[Бадаргуулт төр]] хаан нарыг Шиань хот руу дүрвэхэд Наянт ван өөрийн цэргийг удирдан амь хайргүй хамгаалж явжээ. Энэхүү үнэнч зүтгэлийг нь үнэлж Цыши хатан хаан түүнд онцгойлон итгэж, маш сайн ханддаг болсон байна. * 1903 онд хадам эцэг Икуань нь Цэргийн зөвлөлийн сайд болохдоо өөрийн хашиж байсан Хөвөөт шар тугийн Манж цэргийн даамал, Ордны хамгаалалтын сайдын тушаалаа хүргэн Наянт вандаа шилжүүлэн өгчээ. * 1908 онд "Жяньруй янь" (Элит тусгай цэрэг)-ийн даамалаар томилогдов. === "Бээжингийн өдрийн сонин"-ы дуулиан (1905 он) === 1905 оны 8 дугаар сард Бээжингийн Наянт вангийн өргөөнд нэгэн жигшүүрт хэрэг гарсан нь сонин хэвлэлээр цацагджээ. Тухайн үеийн дэвшилтэт үзэлтэн Пэн Ижуны эрхлэн гаргадаг '''"Жинхуа өдрийн сонин"''' буюу '''Нийслэлийн өдрийн сонин''' (京话日报)-д Наянт ван өөрийн нэгэн татвар эм ямар ч шалтгаангүйгээр амьдаар нь вангийн өргөөний хуурай худагт булах тушаал өгч, амь насыг нь хохироосон тухай дуулиант нийтлэл гаргав. Наянт ван үүнийг нуун дарахаар сонины газрыг заналхийлж, их хэмжээний мөнгө амлан худал мэдэлэл гэж залруулга гаргахыг шаардсан боловч сонины эрхлэгч Пэн Ижун татгалзаж, "Манай сурвалжлагч өөрийн нүдээр харсан оршин суугчид цөм гэрчилнэ" хэмээн үнэний төлөө зогсчээ. Энэхүү хэргээс хойш жилийн дараа буюу 1906 онд Чин улсын төрөөс сонины газрыг хааж, Пэн Ижуныг Шинжиань руу цөлсөн бөгөөд үүнд Наянт вангийн нөлөө орсон гэж үздэг. == Шинэчлэл ба Дундад иргэн улсын үеийн улс төр == * 1909 оны 1 сард Наянт ван Бээжинд сууж байсан монгол вангуудын хамтаар хязгаар нутгийг соён гэгээрүүлэх '''"殖边学堂" (Хязгаарыг тэтгэх сургууль)''' байгуулах зөвшөөрөл авжээ. * 1910 онд Чин улсын анхны парламент болох Зөвлөлдөх танхимд гишүүнээр сонгогдсон. * 1911 оны Синьхайн хувьсгал дэгдэхэд тэрээр харчин ван [[Гүнсэнноров]] нарын хамт '''"[[Монгол ван гүн нарын холбоо]]"'''-г байгуулж, тэргүүлэгчээр нь ажиллав. Тэд Манж Чин улсын хаант засгийг хэвээр хадгалах, Бүгд найрамдах засаглалыг эсэргүүцэх байр суурьтай байсан ч цаг үе өөрчлөгдөхөд [[Юань Шикай|Юань Шикайг]] дэмжиж, түүнийг Түр Ерөнхийлөгч болоход нь цахилгаан илгээн баяр хүргэж байв. * 1912 онд Дундад иргэн улс байгуулагдахад Юань Шикай түүнийг '''Улиастайн жанжнаар''' томилж, дээд цэргийн цол олгосон боловч Гадаад Монгол нэгэнт тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан тул албандаа очиж чадаагүй. * ДИУ-ын үед тэрээр Ерөнхийлөгчийн шадар хамгаалагчийн орлогч, Улсын хурлын гишүүн, 1916 Юань Шикай-ын хаант засаглалыг сэргээхийг дэмжсэн холбооны дэд дарга зэрэг олон алба хашжээ. Гэвч Гоминдан нам засгийн эрхэнд гарсны дараа ч түүний нөлөөг ашиглах зорилгоор 1932 онд Луояны Үндэсний аюулын хуралд урьж, [[Монголын өөртөө засах комиссын]] гишүүнээр томилж байв. == Тансаг хэрэглээ ба Хоолны соёл == Наянт ван нь насан туршдаа Бээжин дэх өөрийн тансаг өргөөндөө асар үрэлгэн, хээнцэр амьдарсан байна. Тэрээр Дундад газрын хоолны урлагийг маш их шимтэн сонирхдог, ширээн дээр нь далай болон хуурай газрын хамгийн ховор нандин зоог үргэлж засагддаг байжээ. * Тэрээр хадам эцэг Икуанаас '''"Шанбайжю" (香白酒 - Анхилуун цагаан архи)''' нэрэх арга ухааныг сурч, өөрийн өргөөндөө нэрж уудаг байв. * Түүний хамгийн дуртай зоог нь Тяньжин хавийн уснаас л барьдаг, тухайн үед хааны ордонд өргөдөг байсан маш ховор '''"Вэйшүй мөнгөн загас" (卫水银鱼)''' байжээ. Жил бүрийн Цагаан сараар [[Жили муж|Жили]] мужийн амбан захирагч Наянт вангийн тааллыг олохын тулд энэхүү загасыг тусгайлан бэлтгэж вангийн өргөөнд хүргүүлдэг байв. * ДИУ-ын үед улс төрийн нөлөө нь буурсан ч түүний тансаг хэрэглээ хэвээр байсан бөгөөд [[Хармөрөн муж|Хар мөрөн муж]]<nowiki/>ийн цэргийн захирагч Ү Жүншэн Бээжин рүү Наянт вангийн өргөөнд зориулж Хар мөрний баавгайн савар, ховор загаснуудыг тогтмол бэлэг болгон илгээдэг байжээ. * == Гэр бүл == [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван Наянт (那彥圖) нь нэг эхнэр, зургаан татвар эмтэй ба<nowiki/>йсан бөгөөд нийт таван хүү, гурван охинтой байжээ. === Эхнэр, татвар эмүүд === * '''Фужин Аисингиоро овогт:''' [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, сүүлд Чин улсын Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]]<nowiki/>ы ууган охин. Түүний төрсөн эх нь Икуаны хууль ёсны гол эхнэр (фужин) байв. Тэрээр гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь, дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь, гуравдугаар охин дөрөвдүгээр охин нарыг төрүүлжээ. Түүний эх нь бодит байдал дээр Икуаны шивэгчин байсан бөгөөд фужингаас төрсөн хэмээн худал зарласан байдаг гэж түүхэнд тэмдэглэгджээ. Аисингиоро овогт '''Фужин''' Наянттай гэрлэсний дараа Наянт түүний гарал үүслийг нь үргэлж басамжлан доромжилдог байсан тул сэтгэлээр ихэд шаналдаг байв. Тэрээр зөөлөн зантай, дуу цөөтэй нэгэн байсан бөгөөд Бадаргуулт төрийн 25-р онд (1899 он) таалал төгсжээ. * '''Их татвар :''' Фужин Аисингиоро овогтыг дагаж ирсэн инжний шивэгчин байв. Ууган хүү Чи Чэнву, хоёрдугаар хүү Чи Кэтан, тавдугаар охин нарыг төрүүлсэн. Их хатангөөд болсны дараа вангийн өргөөний дотоод ажлыг оройлон удирдаж байгаад 1914 онд таалал төгссөн. * '''Хоёрдугаар татвар эм:''' Монгол эмэгтэй, залуугаараа өөд болсон. * '''Гурваар татвар эм Жиньпин:''' (манж үндэстэн). Наянт худалдаж авч суусан татвар эм юм. 1905 оны зун Наянттай маргалдаж, улмаар Наянт ван уурсаж, вангийн өргөөний даамал Чан Шуандөд Жиньпинийг хөнөөж, арын цэцэрлэгт булах тушаал өгчээ. Наянт энэ хэргийн улмаас [[Цыши]] хатан хаанд донгодлуулж, өргөөндөө буцаж ирээд Жиньпиний цогцсыг өөр газар дахин оршуулсан байна. "Бээжингийн сонин" (京話日報)-ийг үүсгэн байгуулагч Наянтын өргөөний хахуулийг авахаас татгалзаж, энэ хэргийг тууштай мэдээлж байжээ. * '''Дөрөвдүгээр татвар эм:''' Наянт худалдаж авч суулгасан татвар эм. * '''Тавдугаар татвар эм:''' Жирийн татвар эм, тавдугаар хүү Чи Кэтайг төрүүлсэн. * '''Зургадугаар татвар эм:''' татвар эм. === Үр хүүхдүүд === * '''Ууган хүү Чи Чэнву (祺誠武):''' Их татвар эмээс төрсөн. Эхнэр нь Төрөд туслагч гүн Юйчаны (Дин чин ван Пүшүгийн ууган хүү) долдугаар охин юм. Мөн Рухуа, Зянь Сяолуань хэмээх хоёр татвар эм авч байжээ. Тэрээр 1 хүү, 1 охинтой байсан ч ганц хүү нь 17 настайдаа цаг бусаар өөд болж, охин нь Рун Юаний хүү буюу Пү И гийн Ванрун хатны ах Жун Лянтай гэрлэжээ. * '''Хоёрдугаар хүү Чи Кэтан (祺克坦):''' Их татвар эмээс төрсөн. Бээжингийн цагдаагийн газрын даргаар ажиллаж байсан. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Пүюний арван хоёрдугаар охин юм. Нийт 5 хүү, 2 охинтой байснаас 1 хүү, 2 охин нь багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь (祺克慎):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Парламентын (Сенат) гишүүнээр ажиллаж байсан. Анхны эхнэр нь Цунлигийн охин бөгөөд тэд 1 хүү, 1 охинтой байв. Дараах эхнэр нь Би Гуйфаны охин бөгөөд 1 хүү төрүүлж өгчээ. Тэрээр 1951 онд 55 насандаа өөд болсон. * '''Дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь (祺璞森):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. [[Манж-го|Манж-Го]] улсын засаг захиргаанд алба хашиж байсан. 3охинтой байв. * '''Тавдугаар хүү Чи Кэтай (祺克泰):''' Тавдугаар татвар эмээс төрсөн. Наянтыг 50 настай байхад нь төржээ. "Циши" дунд сургуулийг төгсөж, Монгол-Төвөдийн сургуулийн ажилтан, улмаар [[Мэнжян|Мэнжянь]] (Монголын өөртөө засах засгийн газар)-т ажиллаж байв. БНХАУ байгуулагдсаны дараа Бээжингийн зураг хуулбарын үйлдвэр болон эрүүл мэндийн материалын үйлдвэрт ажилчин хийж байгаад 1973 онд 69 насандаа тэтгэвэртээ гарчээ. Эхнэр Жин Вэньрун нь сүүлчийн Ли чин ван Чэнкуний гуравдугаар охин юм. Тэд 1 хүү, 3 охинтой байв. * '''Ууган гэгэ болон Хоёрдугаар гэгэ:''' Багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн * '''Дөрөвдүгээр гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Сүүлчийн Руй чин ван Жунцюаний хууль ёсны гол эхнэр байв. * '''Тавдугаар гэгэ:''' Их татвар эмээс төрсөн. Зүүн Сөнөд хошууны засаг ноёны ууган хүүгийн эхнэр * == Амьдралын сүүл үе == Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд тэрээр Бээжин хотын Гуошян хуучинд (国祥胡同) байх өөрийн ордноо асар их өр ширний улмаас барьцаанд алдсан байдаг. Тэрээр 1938 оны 4 дүгээр сард Бээжин хотноо насан эцэслэжээ (Зарим эх сурвалжид 66 насандаа, заримд нь билгийн тооллоор 72 насандаа таалал төгссөн гэж тэмдэглэсэн байдаг). Түүний амьдарч байсан "На вангийн өргөө" өдгөө ч Бээжин хотод хадгалагдан үлдсэн бөгөөд түүхэн дурсгалт газарт тооцогддог. == Түүний бээжин дахь тансаг ордон На вангийн өргөө (那王府) == Бээжин дэх На вангийн өргөө (Хятадаар: 那王府 - ''На Ванфу'') буюу түүхэн нэрээрээ Халхын Сайн ноён хан Наянтын ордон нь Бээжин хотын түүх соёлын маш чухал дурсгалуудын нэг бөгөөд бээжин нийслэлд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн Монгол ноёдын хамгийн том өргөө, эдлэн газар юм. * '''Түүхэн гарал үүсэл:''' Тус өргөөг анх 1770 онд [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн тэтгэсэн]] хааны долоодугаар хошой гүнж Хэжинийг Халхын Сэцэн чин ван эфү Цэрэнгийн ач хүү, Чин ван Лавандоржид хадамлан очиход нь зориулан хааны ордноос бариулж өгч байжээ. Ван Лавандорж нь [[Чингүнжав|Хотгойдын Шадар ван Чингүнжавыг]] дарахад байгуулсан гавьяатай тул Чин улсын төрд ихэд үнэлэгддэг байв. Хожим нь энэ ордон үе залгамжлан явсаар уг ургийн хамгийн сүүлчийн ван болох Сайн ноён хан Наянтын мэдэлд ирсэн тул Бээжингийнхэн түүний нэрний эхний үеэр "На вангийн өргөө" гэж нэрлэх болсон байна. * '''Байршил ба бүтэц:''' Бээжин хотын Зүүн дүүрэг (дүнчэнь), Аньдинмэнийн дотор талын Гошян гудамны 2-р тоот хаягт байрладаг. Анх баригдахдаа 240 гаруй тасалгаа өрөө бүхий асар том хэмжээтэй, Манжийн Чин вангийн зэрэг дэвийн ордны бүх архитектурыг шингээсэн (Их хаалга, Сүүн асгат асрамжийн асар, Морин уяа, Чулуун арслангууд гэх мэт) гоёмсог дөрвөн талтай хэрэм бүхий өргөө юм * '''Монголын түүхтэй холбогдох нь:''' Энэ өргөө нь зөвхөн Наянт вангийн амьдардаг газар байсангүй, Бээжин дэх Халх, Өвөр Монголын ноёдын гол цугларах цэг байв. 1911-1912 онд Монголчууд тусгаар тогтнолоо зарлаж, Богд хаант Монгол Улсыг байгуулах үеэр Бээжинд байсан Монгол ноёд Чин улсыг мөхөхөөс сэргийлэх, Монгол угсаатны эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор '''"Монгол ураг төрлийн холбоо"''' (蒙古王公联合会)-г яг энэ өргөөнд байгуулан хуралдаж, түүхэн шийдвэрүүдийг гаргаж байжээ. Мөн өвөг дээдсийнх нь үеэс тахиж байсан '''Монгол Данжуурын 226 боть''' судрыг Монгол улсын Судар бичгийн хүрээлэнд хүлээлгэж өгөх 9 зүйлт түүхэн гэрээг 1914 онд энэхүү өргөөнд байгуулж байв. === Өргөөний хожмын хувь заяа ба Эмгэнэлт түүх === Тус өргөө нь маш гунигтай түүхээр төгссөн байдаг. Наянт ван сүүлдээ мөрийтэй тоглоомд донтож, асар их өрөнд оржээ. Улмаар өрөө дарахын тулд өөрийн хүү Сэчимэдийн хамтаар Бээжингийн католик сүмд энэхүү асар том өргөөгөө барьцаанд тавьсан байна. Гэвч барьцааны мөнгөө төлж чадалгүй шүүхээр заргаа алдан 1933 онд өөрийн өргөөнөөсөө хөөгдөн гарчээ. Үүний дараа На вангийн гэр бүл Бээжингийн нэгэн жижиг хашаа түрээслэн ядуу зүдүү амьдрах болсон түүхтэй. Католик сүм ордныг авсныхаа дараа 1940-өөд онд Жиньчэн банкинд худалдсан бөгөөд сүүлд Сэтгэцийн эмнэлэг, Цэцэрлэг зэргээр ашиглагдаж байв. * '''Өнөөгийн байдал:''' Өнөөдөр На вангийн өргөөний ихэнх хэсэг нурж өөрчлөгдсөн ч ордоны хэрэм нь маш сайн хадгалагдан үлдсэн. Энэхүү үлдсэн хэсэг нь Бээжин хотын Түүх соёлын хамгаалалттай бүсэд бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор дотор нь Хятадын Үйлдвэр худалдааны банкны (ICBC) Бээжин салбарын Түүхийн музей байрлаж байна. hxkbwybuhorwd7hck9mi3j61hi975oh 859459 859458 2026-06-20T12:51:06Z Yalalt114 103228 859459 wikitext text/x-wiki Наянт (Хятад: 那彥圖 ''Nǎyàntú'', Өргөсөн нэр: 矩甫 ''Jǔfǔ'', Жү Фү 1867 оны 12 сарын 2 — 1938 оны 4 сар) нь [[Чин улс|Манж Чин улсын]] сүүлч, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад Иргэн Улсын]] эхэн үеийн Монголын төр, цэргийн зүтгэлтэн, Халхын [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван юм. Тэрээр Чингис хааны 27 дахь үеийн тасархай, Халхын [[Эфү Цэрэн|Эфү Цэрэнгийн]] шууд удмын хүн бөгөөд Чин улсын төрд өндөр зиндааны түшмэл буюу дотоод журганы дотоод хиаг захирах сайдын алба хашиж, цэргийн жанжин хашиж, хожим [[Юань Шикай|Юань ши кай]]-аас ван цол хүртэж. Бээжин хотод суурин амьдардаг тухайн үеийн хамгийн нөлөө бүхий монгол язгууртнуудын нэг байв. Түүнийг түүхэнд мөн "На ван" хэмээн товчлон нэрлэдэг. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Наянт ван |- | colspan="2" |那彥圖 |- | colspan="2" |[[Файл:Nayantu.jpg|thumb]]Наянт ван 1905 он |- | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван |- | colspan="2" |'''Албан тушаал хашсан''' 1874 оны 7 сарын 1&nbsp;–&nbsp;1938 оны 4 сар |- !Өмнөх |[[Ёндонванчуг|Дармаа]] |- !Дараах |байхгүй |- ! colspan="2" |Чин улсын Дотоод журганы хиаг захирах сайд |- | colspan="2" |'''Албан тушаал хашсан''' 1903 оны 9 сарын 1&nbsp;–&nbsp;1912 оны 2 сарын 12 |- !Өмнөх |Икуан |- !Дараах |Чин улс мөхсөн |- ! colspan="2" |Хувийн мэдээлэл |- !Төрсөн |1867 оны 12 сарын 2 Үе улиран залгах хошой чин вангийн өргөө, Бээжин хот, Жили муж, Чин улс |- !Нас барсан |4-р сар, 1938 (72&nbsp;насалсан) [[Хөх хот|Бээжин]], Жили муж, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад иргэн улс]] |- !Хамаатан |[[Алтан ураг|Чингис хааны алтан ураг]], [[Айсингиоро]] |- !Мэргэжил |Улс төрч, Цэргийн эрхтэн |- !Шагнал |Тэнгэрийн тууз одон Эрдэнийн тариа одон |- ! colspan="2" |Цэргийн алба |- !Харьяалал |Их Чин улсын умрадын арми /Бэйянь/ |- !Салбар |Бэйянийн арми, Элит тусгай цэрэг |- !Алба хаасан жил |1890-1917 |- !Цол |Цэргийн жанжин |- !Тушаалууд |Их Чин улсын умрадын арми /Бэйянь/ |- !Тулаан/дайн | * '''[[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний бослого]]''' * [[Бээжингийн тулаан 1900]] * [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн|Манж-Японы дайн]] |- | colspan="2" | |} === Угсаа гарал ба Бага нас === Наянт нь 1867 оны 12 дугаар сарын 2-ны өдөр ( Бүрэн засагчийн 11-р оны 11 сарын 7) үе улиран залгамжлах Хошой чин вангийн гэр бүлд төржээ. Түүний өвөг дээдэс, Халхын Сэцэн чин ван [[Эфү Цэрэн|Цэрэн]] нь Зүүнгарын Галданцэрэнгийн цэргийг дарахад байгуулсан гавьяаныхаа төлөө Чин улсын хаанаас засаг ноён, "Шешиг залгамжлах" (世袭罔替) Хошой чин ван цол, "Суу билэгт баатар" (超勇王) чимэг хүртэж, улмаар Манжийн хааны гэр бүлээс гурван удаа эфү цол авч байсаны нэг нь Наянт билээ. түүний эцэг Дармаа нь хааны төрөл Ихэн чин ван Цайюаний хүргэн байв. 1874 онд Наянт 7 насандаа эцгийнхээ 7 дахь үеийн залгамжлагч Сэцэн чин вангийн хэргэмийг хүртэж, тус хошууны сүүлчийн засаг ноён болсон. Тэрээр багадаа [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаанаас]] 4 насаар ах бөгөөд хааныг хүүхэд байхад нь хамт нум сум харваж, морь унах эрдэмд суралцсан шадар анд (伴读) нь байсан гэж тэмдэглэдэг * [[Файл:那彥圖.jpg|thumb|Наянт ван 1919 он[[Файл:民國九年八月蒙藏院招待外蒙王公全體攝影.jpg|thumb|Монгол ноёд Бээжинд 1920 ]]]]'''Эфү цол ба анхны алба:''' Бадаргуулт төрийн 10-р он буюу 1884 онд Наянт нь Чин улсын сүүл үеийн нөлөө бүхий сайд, [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү Чин ван Икуаны ууган охинтой гэрлэж, '''[[Эфү]]''' цол хүртэв. Ийнхүү гэрлэснийхээ дараа тэрээр Нийслэл Бээжин хотод Дотоод журганы хиаг захирах сайдын албан тушаалд томилогдсоноор Бээжинд суух болжээ. Түүний хадам эцэг Икуан нь сүүлд Манж Чин улсын анхны Ерөнхий сайд болсон тул [[Цыши]] хатан хаан Гадаад Монголын нөлөөг барьж байхын тулд Наянт ванг ихэд ивээж, тэдний гэр бүл Бээжингийн төрд асар их эрх мэдэлтэй болсон байна. == Манж Чин улсын үеийн алба ба Түүхэн үйл явдлууд == Наянт ван залуугаасаа Чин улсын төрийн болон цэргийн дээд албан тушаалуудыг дараалан хашжээ: * 1893 онд Шулуун цагаан тугийн Монгол цэргийн хянан захирагч Хишигтэн цэргийн дотоод сайд. * 1898 онд Шулуун улаан тугийн Манж цэргийн даамал, мөн оны 6 сард Цэргийн шалгалтын сайдаар томилогдов. * '''1900 оны Ихэтуаний бослого ба Баруун руу дүрвэсэн нь:''' 1900 оны 8 сард [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний бослого]] дэгдэж, Найман гүрний холбоот цэрэг Бээжин рүү довтлох үеэр Төр баригч [[Цыши]] хатан хаан, [[Бадаргуулт төр]] хаан нарыг Шиань хот руу дүрвэхэд Наянт ван өөрийн цэргийг удирдан амь хайргүй хамгаалж явжээ. Энэхүү үнэнч зүтгэлийг нь үнэлж Цыши хатан хаан түүнд онцгойлон итгэж, маш сайн ханддаг болсон байна. * 1903 онд хадам эцэг Икуань нь Цэргийн зөвлөлийн сайд болохдоо өөрийн хашиж байсан Хөвөөт шар тугийн Манж цэргийн даамал, Ордны хамгаалалтын сайдын тушаалаа хүргэн Наянт вандаа шилжүүлэн өгчээ. * 1908 онд "Жяньруй янь" (Элит тусгай цэрэг)-ийн даамалаар томилогдов. === "Бээжингийн өдрийн сонин"-ы дуулиан (1905 он) === 1905 оны 8 дугаар сард Бээжингийн Наянт вангийн өргөөнд нэгэн жигшүүрт хэрэг гарсан нь сонин хэвлэлээр цацагджээ. Тухайн үеийн дэвшилтэт үзэлтэн Пэн Ижуны эрхлэн гаргадаг '''"Жинхуа өдрийн сонин"''' буюу '''Нийслэлийн өдрийн сонин''' (京话日报)-д Наянт ван өөрийн нэгэн татвар эм ямар ч шалтгаангүйгээр амьдаар нь вангийн өргөөний хуурай худагт булах тушаал өгч, амь насыг нь хохироосон тухай дуулиант нийтлэл гаргав. Наянт ван үүнийг нуун дарахаар сонины газрыг заналхийлж, их хэмжээний мөнгө амлан худал мэдэлэл гэж залруулга гаргахыг шаардсан боловч сонины эрхлэгч Пэн Ижун татгалзаж, "Манай сурвалжлагч өөрийн нүдээр харсан оршин суугчид цөм гэрчилнэ" хэмээн үнэний төлөө зогсчээ. Энэхүү хэргээс хойш жилийн дараа буюу 1906 онд Чин улсын төрөөс сонины газрыг хааж, Пэн Ижуныг Шинжиань руу цөлсөн бөгөөд үүнд Наянт вангийн нөлөө орсон гэж үздэг. == Шинэчлэл ба Дундад иргэн улсын үеийн улс төр == * 1909 оны 1 сард Наянт ван Бээжинд сууж байсан монгол вангуудын хамтаар хязгаар нутгийг соён гэгээрүүлэх '''"殖边学堂" (Хязгаарыг тэтгэх сургууль)''' байгуулах зөвшөөрөл авжээ. * 1910 онд Чин улсын анхны парламент болох Зөвлөлдөх танхимд гишүүнээр сонгогдсон. * 1911 оны Синьхайн хувьсгал дэгдэхэд тэрээр харчин ван [[Гүнсэнноров]] нарын хамт '''"[[Монгол ван гүн нарын холбоо]]"'''-г байгуулж, тэргүүлэгчээр нь ажиллав. Тэд Манж Чин улсын хаант засгийг хэвээр хадгалах, Бүгд найрамдах засаглалыг эсэргүүцэх байр суурьтай байсан ч цаг үе өөрчлөгдөхөд [[Юань Шикай|Юань Шикайг]] дэмжиж, түүнийг Түр Ерөнхийлөгч болоход нь цахилгаан илгээн баяр хүргэж байв. * 1912 онд Дундад иргэн улс байгуулагдахад Юань Шикай түүнийг '''Улиастайн жанжнаар''' томилж, дээд цэргийн цол олгосон боловч Гадаад Монгол нэгэнт тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан тул албандаа очиж чадаагүй. * ДИУ-ын үед тэрээр Ерөнхийлөгчийн шадар хамгаалагчийн орлогч, Улсын хурлын гишүүн, 1916 Юань Шикай-ын хаант засаглалыг сэргээхийг дэмжсэн холбооны дэд дарга зэрэг олон алба хашжээ. Гэвч Гоминдан нам засгийн эрхэнд гарсны дараа ч түүний нөлөөг ашиглах зорилгоор 1932 онд Луояны Үндэсний аюулын хуралд урьж, [[Монголын өөртөө засах комиссын]] гишүүнээр томилж байв. == Тансаг хэрэглээ ба Хоолны соёл == Наянт ван нь насан туршдаа Бээжин дэх өөрийн тансаг өргөөндөө асар үрэлгэн, хээнцэр амьдарсан байна. Тэрээр Дундад газрын хоолны урлагийг маш их шимтэн сонирхдог, ширээн дээр нь далай болон хуурай газрын хамгийн ховор нандин зоог үргэлж засагддаг байжээ. * Тэрээр хадам эцэг Икуанаас '''"Шанбайжю" (香白酒 - Анхилуун цагаан архи)''' нэрэх арга ухааныг сурч, өөрийн өргөөндөө нэрж уудаг байв. * Түүний хамгийн дуртай зоог нь Тяньжин хавийн уснаас л барьдаг, тухайн үед хааны ордонд өргөдөг байсан маш ховор '''"Вэйшүй мөнгөн загас" (卫水银鱼)''' байжээ. Жил бүрийн Цагаан сараар [[Жили муж|Жили]] мужийн амбан захирагч Наянт вангийн тааллыг олохын тулд энэхүү загасыг тусгайлан бэлтгэж вангийн өргөөнд хүргүүлдэг байв. * ДИУ-ын үед улс төрийн нөлөө нь буурсан ч түүний тансаг хэрэглээ хэвээр байсан бөгөөд [[Хармөрөн муж|Хар мөрөн муж]]<nowiki/>ийн цэргийн захирагч Ү Жүншэн Бээжин рүү Наянт вангийн өргөөнд зориулж Хар мөрний баавгайн савар, ховор загаснуудыг тогтмол бэлэг болгон илгээдэг байжээ. * == Гэр бүл == [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван Наянт (那彥圖) нь нэг эхнэр, зургаан татвар эмтэй ба<nowiki/>йсан бөгөөд нийт таван хүү, гурван охинтой байжээ. === Эхнэр, татвар эмүүд === * '''Фужин Аисингиоро овогт:''' [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, сүүлд Чин улсын Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]]<nowiki/>ы ууган охин. Түүний төрсөн эх нь Икуаны хууль ёсны гол эхнэр (фужин) байв. Тэрээр гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь, дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь, гуравдугаар охин дөрөвдүгээр охин нарыг төрүүлжээ. Түүний эх нь бодит байдал дээр Икуаны шивэгчин байсан бөгөөд фужингаас төрсөн хэмээн худал зарласан байдаг гэж түүхэнд тэмдэглэгджээ. Аисингиоро овогт '''Фужин''' Наянттай гэрлэсний дараа Наянт түүний гарал үүслийг нь үргэлж басамжлан доромжилдог байсан тул сэтгэлээр ихэд шаналдаг байв. Тэрээр зөөлөн зантай, дуу цөөтэй нэгэн байсан бөгөөд Бадаргуулт төрийн 25-р онд (1899 он) таалал төгсжээ. * '''Их татвар :''' Фужин Аисингиоро овогтыг дагаж ирсэн инжний шивэгчин байв. Ууган хүү Чи Чэнву, хоёрдугаар хүү Чи Кэтан, тавдугаар охин нарыг төрүүлсэн. Их хатангөөд болсны дараа вангийн өргөөний дотоод ажлыг оройлон удирдаж байгаад 1914 онд таалал төгссөн. * '''Хоёрдугаар татвар эм:''' Монгол эмэгтэй, залуугаараа өөд болсон. * '''Гурваар татвар эм Жиньпин:''' (манж үндэстэн). Наянт худалдаж авч суусан татвар эм юм. 1905 оны зун Наянттай маргалдаж, улмаар Наянт ван уурсаж, вангийн өргөөний даамал Чан Шуандөд Жиньпинийг хөнөөж, арын цэцэрлэгт булах тушаал өгчээ. Наянт энэ хэргийн улмаас [[Цыши]] хатан хаанд донгодлуулж, өргөөндөө буцаж ирээд Жиньпиний цогцсыг өөр газар дахин оршуулсан байна. "Бээжингийн сонин" (京話日報)-ийг үүсгэн байгуулагч Наянтын өргөөний хахуулийг авахаас татгалзаж, энэ хэргийг тууштай мэдээлж байжээ. * '''Дөрөвдүгээр татвар эм:''' Наянт худалдаж авч суулгасан татвар эм. * '''Тавдугаар татвар эм:''' Жирийн татвар эм, тавдугаар хүү Чи Кэтайг төрүүлсэн. * '''Зургадугаар татвар эм:''' татвар эм. === Үр хүүхдүүд === * '''Ууган хүү Чи Чэнву (祺誠武):''' Их татвар эмээс төрсөн. Эхнэр нь Төрөд туслагч гүн Юйчаны (Дин чин ван Пүшүгийн ууган хүү) долдугаар охин юм. Мөн Рухуа, Зянь Сяолуань хэмээх хоёр татвар эм авч байжээ. Тэрээр 1 хүү, 1 охинтой байсан ч ганц хүү нь 17 настайдаа цаг бусаар өөд болж, охин нь Рун Юаний хүү буюу Пү И гийн Ванрун хатны ах Жун Лянтай гэрлэжээ. * '''Хоёрдугаар хүү Чи Кэтан (祺克坦):''' Их татвар эмээс төрсөн. Бээжингийн цагдаагийн газрын даргаар ажиллаж байсан. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Пүюний арван хоёрдугаар охин юм. Нийт 5 хүү, 2 охинтой байснаас 1 хүү, 2 охин нь багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь (祺克慎):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Парламентын (Сенат) гишүүнээр ажиллаж байсан. Анхны эхнэр нь Цунлигийн охин бөгөөд тэд 1 хүү, 1 охинтой байв. Дараах эхнэр нь Би Гуйфаны охин бөгөөд 1 хүү төрүүлж өгчээ. Тэрээр 1951 онд 55 насандаа өөд болсон. * '''Дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь (祺璞森):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. [[Манж-го|Манж-Го]] улсын засаг захиргаанд алба хашиж байсан. 3охинтой байв. * '''Тавдугаар хүү Чи Кэтай (祺克泰):''' Тавдугаар татвар эмээс төрсөн. Наянтыг 50 настай байхад нь төржээ. "Циши" дунд сургуулийг төгсөж, Монгол-Төвөдийн сургуулийн ажилтан, улмаар [[Мэнжян|Мэнжянь]] (Монголын өөртөө засах засгийн газар)-т ажиллаж байв. БНХАУ байгуулагдсаны дараа Бээжингийн зураг хуулбарын үйлдвэр болон эрүүл мэндийн материалын үйлдвэрт ажилчин хийж байгаад 1973 онд 69 насандаа тэтгэвэртээ гарчээ. Эхнэр Жин Вэньрун нь сүүлчийн Ли чин ван Чэнкуний гуравдугаар охин юм. Тэд 1 хүү, 3 охинтой байв. * '''Ууган гэгэ болон Хоёрдугаар гэгэ:''' Багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн * '''Дөрөвдүгээр гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Сүүлчийн Руй чин ван Жунцюаний хууль ёсны гол эхнэр байв. * '''Тавдугаар гэгэ:''' Их татвар эмээс төрсөн. Зүүн Сөнөд хошууны засаг ноёны ууган хүүгийн эхнэр * == Амьдралын сүүл үе == Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд тэрээр Бээжин хотын Гуошян хуучинд (国祥胡同) байх өөрийн ордноо асар их өр ширний улмаас барьцаанд алдсан байдаг. Тэрээр 1938 оны 4 дүгээр сард Бээжин хотноо насан эцэслэжээ (Зарим эх сурвалжид 66 насандаа, заримд нь билгийн тооллоор 72 насандаа таалал төгссөн гэж тэмдэглэсэн байдаг). Түүний амьдарч байсан "На вангийн өргөө" өдгөө ч Бээжин хотод хадгалагдан үлдсэн бөгөөд түүхэн дурсгалт газарт тооцогддог. == Түүний бээжин дахь тансаг ордон На вангийн өргөө (那王府) == Бээжин дэх На вангийн өргөө (Хятадаар: 那王府 - ''На Ванфу'') буюу түүхэн нэрээрээ Халхын Сайн ноён хан Наянтын ордон нь Бээжин хотын түүх соёлын маш чухал дурсгалуудын нэг бөгөөд бээжин нийслэлд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн Монгол ноёдын хамгийн том өргөө, эдлэн газар юм. * '''Түүхэн гарал үүсэл:''' Тус өргөөг анх 1770 онд [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн тэтгэсэн]] хааны долоодугаар хошой гүнж Хэжинийг Халхын Сэцэн чин ван эфү Цэрэнгийн ач хүү, Чин ван Лавандоржид хадамлан очиход нь зориулан хааны ордноос бариулж өгч байжээ. Ван Лавандорж нь [[Чингүнжав|Хотгойдын Шадар ван Чингүнжавыг]] дарахад байгуулсан гавьяатай тул Чин улсын төрд ихэд үнэлэгддэг байв. Хожим нь энэ ордон үе залгамжлан явсаар уг ургийн хамгийн сүүлчийн ван болох Сайн ноён хан Наянтын мэдэлд ирсэн тул Бээжингийнхэн түүний нэрний эхний үеэр "На вангийн өргөө" гэж нэрлэх болсон байна. * '''Байршил ба бүтэц:''' Бээжин хотын Зүүн дүүрэг (дүнчэнь), Аньдинмэнийн дотор талын Гошян гудамны 2-р тоот хаягт байрладаг. Анх баригдахдаа 240 гаруй тасалгаа өрөө бүхий асар том хэмжээтэй, Манжийн Чин вангийн зэрэг дэвийн ордны бүх архитектурыг шингээсэн (Их хаалга, Сүүн асгат асрамжийн асар, Морин уяа, Чулуун арслангууд гэх мэт) гоёмсог дөрвөн талтай хэрэм бүхий өргөө юм * '''Монголын түүхтэй холбогдох нь:''' Энэ өргөө нь зөвхөн Наянт вангийн амьдардаг газар байсангүй, Бээжин дэх Халх, Өвөр Монголын ноёдын гол цугларах цэг байв. 1911-1912 онд Монголчууд тусгаар тогтнолоо зарлаж, Богд хаант Монгол Улсыг байгуулах үеэр Бээжинд байсан Монгол ноёд Чин улсыг мөхөхөөс сэргийлэх, Монгол угсаатны эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор '''"Монгол ураг төрлийн холбоо"''' (蒙古王公联合会)-г яг энэ өргөөнд байгуулан хуралдаж, түүхэн шийдвэрүүдийг гаргаж байжээ. Мөн өвөг дээдсийнх нь үеэс тахиж байсан '''Монгол Данжуурын 226 боть''' судрыг Монгол улсын Судар бичгийн хүрээлэнд хүлээлгэж өгөх 9 зүйлт түүхэн гэрээг 1914 онд энэхүү өргөөнд байгуулж байв. === Өргөөний хожмын хувь заяа ба Эмгэнэлт түүх === Тус өргөө нь маш гунигтай түүхээр төгссөн байдаг. Наянт ван сүүлдээ мөрийтэй тоглоомд донтож, асар их өрөнд оржээ. Улмаар өрөө дарахын тулд өөрийн хүү Сэчимэдийн хамтаар Бээжингийн католик сүмд энэхүү асар том өргөөгөө барьцаанд тавьсан байна. Гэвч барьцааны мөнгөө төлж чадалгүй шүүхээр заргаа алдан 1933 онд өөрийн өргөөнөөсөө хөөгдөн гарчээ. Үүний дараа На вангийн гэр бүл Бээжингийн нэгэн жижиг хашаа түрээслэн ядуу зүдүү амьдрах болсон түүхтэй. Католик сүм ордныг авсныхаа дараа 1940-өөд онд Жиньчэн банкинд худалдсан бөгөөд сүүлд Сэтгэцийн эмнэлэг, Цэцэрлэг зэргээр ашиглагдаж байв. * '''Өнөөгийн байдал:''' Өнөөдөр На вангийн өргөөний ихэнх хэсэг нурж өөрчлөгдсөн ч ордоны хэрэм нь маш сайн хадгалагдан үлдсэн. Энэхүү үлдсэн хэсэг нь Бээжин хотын Түүх соёлын хамгаалалттай бүсэд бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор дотор нь Хятадын Үйлдвэр худалдааны банкны (ICBC) Бээжин салбарын Түүхийн музей байрлаж байна. myy9mc849t64qzam9chgc6djkyptwtt 0 146760 859456 2026-06-20T12:14:25Z MongolPatriotGuy 105451 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354951116|Christopher Marlowe]]" 859456 wikitext text/x-wiki '''Кристофер Марлоу''' ( {{IPAc-en|ˈ|m|ɑr|l|oʊ}} {{Respell|MAR|loh}} ; 1564 оны 2-р сарын 26-нд баптисм хүртсэн 1593 оны 5-р сарын 30-нд төрсөн), мөн '''Кит Марлоу''' гэгддэг, Элизабетийн үеийн Английн жүжгийн зохиолч, яруу найрагч, орчуулагч, тагнуулч байв. tdln552rhipe2ag3ujzcin74n1xx6pu 0 146761 859468 2026-06-20T13:53:52Z Yalalt114 103228 Хуудас үүсгэв: "Икуан (Манж хэлээр: ᡳ ᡴᡠᠸᠠᠩ I-kuwang; 1838 оны 3 сарын 24 – 1917 оны 1 сарын 28), [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү ,Чин улсын сүүл үеийн анхны Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]], Айсингиоро овогт Чин гүрний Манж язгууртан, улс төрч байв. Тэрээр 1911 оны 5 сард Зөвлөлдө..." 859468 wikitext text/x-wiki Икуан (Манж хэлээр: ᡳ ᡴᡠᠸᠠᠩ I-kuwang; 1838 оны 3 сарын 24 – 1917 оны 1 сарын 28), [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү ,Чин улсын сүүл үеийн анхны Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]], Айсингиоро овогт Чин гүрний Манж язгууртан, улс төрч байв. Тэрээр 1911 оны 5 сард Зөвлөлдөх Зөвлөлийг орлуулахаг байгуулагдсан Эзэн хааны засгийн газрын анхны Ерөнхий сайдаар ажиллаж байжээ. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Икуан |- | colspan="2" |Тэргүүн зэргийн Чин Ван |- | colspan="2" |[[Файл:Hubert Vos's painting of Yikuang.jpg|thumb|Икуан]]Photo of Yikuang. |- ! colspan="2" |Тэргүүн зэргийн Чин ван |- !албан тушаал |1850–1917 |- !өмнөх |Мианьти |- !Дараах |Зайжэнь |- ! colspan="2" |Чин улсын Анхны Ерөнхий сайд |- !албан тушаал |1911-05-11 – 1911-01-17 |- !өмнөх |Байхгүй |- !Дараах |Юань Шикай |- !Эзэн Хаан |[[Хэвт ёс|Хэвт Ёс хаан]] |- ! colspan="2" |Тэргүүн зөвлөх |- !албан тушаал |1903–1911 |- !өмнөх |Рунлу чин ван |- !Дараах |Байхгүй |- !Эзэн Хаан |[[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр хаан]] [[Хэвт Ёс|Хэвт Ёс хаан]] |- ! colspan="2" | |- !Төрсөн |1838 оны 3-р сарын 8 /[[Төр гэрэлт]]<nowiki/>ийн 18-р он/ Бээжин, Чин улс |- !Нас барсан |1917 оны 1-р сарын 28 (78 насалсан) Бээжин, Дундад Иргэн Улс |- !Эхнэр |Хэгиа овогт Лиугиа овогт дөрвөн татвар эм |- !үр хүүхэд |Зайжэн /Чин вангийн ор залгасан/ Зайбо Зайлун 3 хүү 12 охин |- | colspan="2" | {| class="wikitable" ! colspan="2" |Нас барсны дараах нэр |- | colspan="2" |Чинми Чин ван (慶密親王) |} |- !Овог |[[Айсингиоро]] |- !Эцэг |Мианьшинь |} === Бага нас ба карьер === Икуан АисинГиоро овогт Мяншин буюу /[[Сайшаалт ерөөлт]] хүү/ ууган хүү болон мэндэлжээ. Мяншин нь "бүру бафэн фугуо гүн" (төрийн сангаас цалинждаггүй, найман давуу эрх эдлэхгүй улсад туслагч гүн) цолтой доогуур зиндааны язгууртан байв. Түүнийг гуравдугаар зэргийн "жэнгуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) цолтой авга ах Мианьти нь өргөж авчээ. Түүний өвөг эцэг нь [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн Тэтгэсэн]] хааны 17-р хүү Юнлин байсан бөгөөд тэрээр Чин гүрний 12 "төмөр малгайт" (үе улиран залгамжлах) вангийн хэргэмийн нэг болох Цин вангийн хэргэмийг залгамжлах хүрээний анхных нь байв. Икуан 1850 онд "фугуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) ор залгаж, 1852 онд бэйс зэрэгт дэвшжээ. 1860 оны 1 сард буюу Түгээмэл элбэгтийн 10-р онд бэйл зэрэгт ахиж, 1872 оны 10 сард Бүрэн засагч хаан Аруд овогт Буян хатантай гэрлэснийхээ дараа Төрийн Жүн ван зэрэгт ахиулж, эзэн хааны шадар сайд суужээ === Бадаргуулт төр хааны үе === 1884 оны 3 сард, [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төрийн]] үед, Икуаныг Цонли Ямэнь буюу Гадаад хэргийн сайдаар тохоож, Чин цол олгов. 1885 оны 9 Далайн хэргийг хавсарж байсан Чунь ван [[Ишуан]]-д туслах үүрэг даалгажээ. 1889 онд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан Шаодинзин буюу [[Луньюи]] хатантайгаа гэрлэсний дараа тэрээр Икуанд нэмэлт давуу эрхүүдийг олгожээ. 1894 онд [[Цыши]] хатан хаан 60 насны ойгоо тэмдэглэхдээ Икуаныг Тэргүүн зэргийн Чин ван зэрэгт ахиулах зарлиг гаргасан бөгөөд үүнээс хойш Икуан албан ёсоор Тэргүүн зэргийн Чин ван гэгдэх болжээ. 1894 оны 10 сарын орчимд, [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>ы үеэр Икуан адмиралын дээд комиссар, Цонли Ямэний тэргүүн, дайны удирдагчаар томилогдсон бөгөөд ерөнхий штабын шинжтэй байв. Икуан төрийн албан тушаалын "наймаанд"-нд оролцдог байсан бөгөөд хэн нэгэн хүн вангийн нөлөөгөөр төрийн албан тушаалд очихын тулд түүнд тодорхой хэмжээний авилга өгдөг байв. 1899 оноос 1901 оны хооронд үргэлжилсэн Ихэтуаний бослогын үеэр Икуан гадаадынхныг илүүтэй өрөвдөн үзэж байсан бол Зай И (Дуань чин ван) гадаадынхны эсрэг Ихэтуаниудын талд оржээ. Хааны ордонд хоёр фракц үүссэн байв: Икуанаар удирдуулсан гадаадынхныг дэмжигч "аядуу" бүлэг, болон Зай Игаар толгойлуулсан харийнхныг үзэн ядагч бүлэг. Икуан 1900 оны 6 сард [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цэрэглэн халдах үед гадаадынхныг дэмжсэн байр суурийнхаа улмаас нэр хүндээ алджээ. Түүнийг Цонли Ямэний тэргүүнээс нэн даруй Буулгаж, оронд нь Зай Иг томилов. Зай Игийн удирдлага дор ажиллаж байсан Чин гүрний цэрэг болон [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]]<nowiki/>тэй тулалдаж, ялжээ. Икуан бүр гадаадынханд захидал бичиж, Зай Игийн тушаалаар Олон улсын элчин сайдын яамдын хорооллыг бүслэн хааж байх үед тэднийг Цонли Ямэний албан тасалгаанд ирж хоргодохыг урьж байв. Гадаадынхныг дэмжигч өөр нэгэн генерал болох Жунлу, түүний цэргүүд гадаадынхныг алах ёстой байх үед тэдэнд хамгаалалт гаргаж өгөхийг санал болгож байв. Икуан болон Зай Игийн хүчнүүд хэд хэдэн удаа мөргөлдсөн. Икуан өөрийн цэргүүдийг [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] болон Ганьсугийн зоригтнууд (Мусульман цэргүүд) руу халдахыг тушааж байжээ. Дараа нь 1901 онд [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цөмрөн орсны дараа Цыши хатан хаан Икуаныг [[Ли Хунжан]]<nowiki/>ы хамт гадаадынхантай хэлэлцээ хийлгэхээр илгээжээ. Икуан, Ли Хунжан нар 1901 оны 9 сарын 7-нд "[[Боксерын протокол]]" ([[Шинчүүгийн гэрээ]])-нд гарын үсэг зурав. Бага хурлын үеэр Икуан зөвхөн төлөөлөгч мэт харагдаж байсан бөгөөд бодит хэлэлцээг Ли Хунжан хийсэн байна. 1908 оны 11 сарын 14-нд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан өөд болсны дараа [[Цыши]] хатан хаан Чунь ван Зайфэний хоёр настай хүү Пү И-г шинэ эзэн хаанаар сонгов. Пү И эзэн хааны урагт "өргөгдсөн" тул нэр төдийгөөр Зайфэний хүү байхаа болив. [[Цыши]] хатан хаан дараагийн өдөр нь таалал төгсчээ. === Хэвт Ёс хааны үе === Пүи хаан ширээнд Хэвт Ёс эзэн хаан суусаар түүний төрсөн эцэг Чунь ван Зайфэн төр баригчаар ажиллав. 1911 онд [[Зайфэн]] Зөвлөлдөх Зөвлөлийг татан буулгаж, оронд нь "Эзэн хааны кабинет"-ийг байгуулсан бөгөөд үүний дараа тэрээр Икуаныг Эзэн хааны кабинетын Ерөнхий сайдаар томилжээ. 1911 оны 10 сард [[Синьхайн хувьсгал|Учаны бослого]] гарахад Икуан Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа бууж, өөрийн байр суурийг Юань Шикайд санал болгон шилжүүлсэн бөгөөд Икуан, Юань Шикай нар [[Лунъю]] бэлэвсэн хатан хааныг (Шаодинзин хатан) Хэвт Ёс хааны нэрийн өмнөөс хаан ширээнээс татгалзахыг ятгажээ. Бэлэвсэн хатан хаан тэдний зөвлөгөөг дагаж 1912 оны 2 сард хаан ширээнээс татгалзаж. 276 жилийн түүхт [[Чин улс]] мөхжээ === Чин гүрэн мөхсөний дараах амьдраль === Чин гүрэн мөхөж, [[Дундад Иргэн Улс]] байгуулагдсаны дараа Икуан болон түүний ууган хүү Зайжэн нар асар их хөрөнгө хуримтлуулан Бээжингээс Тяньжин дахь Британийн концесс (нөлөөний бүс) рүү нүүжээ. Тэд хожим нь Бээжингийн Сичэн дүүргийн Динфу гудамжны 3 тоотод байрлах Цин вангийн өргөөндөө (慶王府) буцаж нүүж ирсэн байна. Икуан 1917 онд өөрийн өргөөндөө өвчний улмаас насан эцэслэгджээ. Пү И түүнд нэхэн "Нэгдүгээр зэргийн Чинми Чин ван" (慶密親王) цолыг олгосон байна. Тэр жилдээ Дундад Иргэн Улсын Ерөнхийлөгч Ли Юаньхун [[Зайжэнд]] Цин вангийн хэргэмийг залгамжлах зөвшөөрөл олгожээ. === Гэр бүл === '''Эхнэрүүд ба үр хүүхдүүд:''' * '''Хууль ёсны гол эхнэр (Ди фужин), Болод овогт (嫡福晉博羅特氏):''' ** Зайю (郡主 載揄; 1863 оны 2 сарын 21-нд төрсөн), Гуравдугаар зэргийн гүнж (Жуньжу), ууган охин. 1885 онд Халхын Боржигин овогт Наянттай (那彦图) гэрлэсэн. * '''Нэгдүгээр туслах эхнэр (Цэ фужин), Хөгия овогт (大側福晉合佳氏):''' ** Зайрон (郡君 載搈; 1875 оны 12 сарын 2-нд төрсөн), Нэгдүгээр зэргийн авхай (Жуньжюнь), хоёрдугаар охин. 1898 онд Вүмит овогт (伍弥特氏) Шилиянтай гэрлэсэн. ** Зайжэн (慶密親王载振; 1876 оны 3 сарын 31 – 1947 оны 12 сарын 31), Нэгдүгээр зэргийн Цинми Чин ван, ууган хүү. ** Зайшу (熙九太太 載抒; 1878 оны 12 сарын 19-нд төрсөн), Сижю авхай, дөрөвдүгээр охин. 1900 онд Хитара овогт (喜塔臘氏) Сижүнтэй гэрлэсэн. * '''Туслах эхнэр (Цэ фужин), Жиньгия овогт (側福晋金佳氏):''' ** Зайхуань (載換; 1876 оны 12 сарын 7-нд төрсөн), гуравдугаар охин. 1896 онд Ехэ Нара овогт (葉赫那拉氏) Дэхэнтэй гэрлэсэн. ** Зайкүй (郡君 载揆), Нэгдүгээр зэргийн авхай (Жуньжюнь), зургадугаар охин. 1906 онд Гувалгия овогт (瓜爾佳氏) Лянкүйтэй гэрлэсэн. * '''Туслах эхнэр (Цэ fusjin), Люгия овогт (側福晉劉佳氏):''' ** Тавдугаар охин (1882 оны 7 сарын 25). ** Долдугаар охин (1886 оны 3 сарын 18). ** Зайбо (鎮國將軍 載搏; 1887–1935), Нэгдүгээр зэргийн Жанжин (Жэнгуо зянзюн), хоёрдугаар хүү. ** Зайлун (載掄; 1950 онд өөд болсон), тавдугаар хүү. ** Аравдугаар охин (1892 оны 12 сарын 21 – 1899). * '''Туслах эхнэр (Цэ фужин), Лигия овогт (側福晉李佳氏):''' ** Наймдугаар охин (1890 онд төрсөн). 1911 онд Магия овогт (馬佳氏) Шижэтэй гэрлэсэн. ** Есдүгээр охин. ** Зайкүй (载揆; 1897 онд төрсөн), өргөсөн нэр нь Зи Жичин (字芝卿), арван нэгдүгээр охин. 1921 онд Харчин Урианхай Жилмот овогт (乌亮海吉勒莫特氏) Ханложабтай гэрлэсэн. ** Арван хоёрдугаар охин (1898). * '''Эх нь тодорхойгүй:''' ** Зайшоу (载授), гуравдугаар хүү. ** Дөрөвдүгээр хүү. ** Зайпү (載镨), зургадугаар хүү. ax4qn4alr522x95ikzdath92emju596 859469 859468 2026-06-20T13:58:25Z Yalalt114 103228 859469 wikitext text/x-wiki Икуан (Манж хэлээр: ᡳ ᡴᡠᠸᠠᠩ I-kuwang; 1838 оны 3 сарын 24 – 1917 оны 1 сарын 28), [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү ,Чин улсын сүүл үеийн анхны Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]], [[Айсингиоро]] овогт Чин гүрний Манж язгууртан, улс төрч байв. Тэрээр 1911 оны 5 сард Зөвлөлдөх Зөвлөлийг орлуулахаг байгуулагдсан Эзэн хааны засгийн газрын анхны Ерөнхий сайдаар ажиллаж байжээ. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Икуан |- | colspan="2" |Тэргүүн зэргийн Чин Ван |- | colspan="2" |[[Файл:Hubert Vos's painting of Yikuang.jpg|thumb|Икуан|433x433px]] |- ! colspan="2" |Тэргүүн зэргийн Чин ван |- !албан тушаал |1850–1917 |- !өмнөх |Мианьти |- !Дараах |Зайжэнь |- ! colspan="2" |Чин улсын Анхны Ерөнхий сайд |- !албан тушаал |1911-05-11 – 1911-01-17 |- !өмнөх |Байхгүй |- !Дараах |[[Юань Шикай]] |- !Эзэн Хаан |[[Хэвт ёс|Хэвт Ёс хаан]] |- ! colspan="2" |Тэргүүн зөвлөх |- !албан тушаал |1903–1911 |- !өмнөх |Рунлу чин ван |- !Дараах |Байхгүй |- !Эзэн Хаан |[[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр хаан]] [[Хэвт Ёс|Хэвт Ёс хаан]] |- ! colspan="2" | |- !Төрсөн |1838 оны 3-р сарын 8 /[[Төр гэрэлт]]<nowiki/>ийн 18-р он/ Бээжин, Чин улс |- !Нас барсан |1917 оны 1-р сарын 28 (78 насалсан) Бээжин, [[Дундад Иргэн Улс]] |- !Эхнэр |Хэгиа овогт Лиугиа овогт дөрвөн татвар эм |- !үр хүүхэд |Зайжэн /Чин вангийн ор залгасан/ Зайбо Зайлун 3 хүү 12 охин |- | colspan="2" | {| class="wikitable" ! colspan="2" |Нас барсны дараах нэр |- | colspan="2" |Чинми Чин ван (慶密親王) |} |- !Овог |[[Айсингиоро]] |- !Эцэг |Мианьшинь |} === Бага нас ба карьер === Икуан АисинГиоро овогт Мяншин буюу /[[Сайшаалт ерөөлт]] хүү/ ууган хүү болон мэндэлжээ. Мяншин нь "бүру бафэн фугуо гүн" (төрийн сангаас цалинждаггүй, найман давуу эрх эдлэхгүй улсад туслагч гүн) цолтой доогуур зиндааны язгууртан байв. Түүнийг гуравдугаар зэргийн "жэнгуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) цолтой авга ах Мианьти нь өргөж авчээ. Түүний өвөг эцэг нь [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн Тэтгэсэн]] хааны 17-р хүү Юнлин байсан бөгөөд тэрээр Чин гүрний 12 "төмөр малгайт" (үе улиран залгамжлах) вангийн хэргэмийн нэг болох Цин вангийн хэргэмийг залгамжлах хүрээний анхных нь байв. [[Файл:Yikuang , 1st Prince Qing.png|thumb]] Икуан 1850 онд "фугуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) ор залгаж, 1852 онд бэйс зэрэгт дэвшжээ. 1860 оны 1 сард буюу Түгээмэл элбэгтийн 10-р онд бэйл зэрэгт ахиж, 1872 оны 10 сард Бүрэн засагч хаан Аруд овогт Буян хатантай гэрлэснийхээ дараа Төрийн Жүн ван зэрэгт ахиулж, эзэн хааны шадар сайд суужээ === Бадаргуулт төр хааны үе === 1884 оны 3 сард, [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төрийн]] үед, Икуаныг Цонли Ямэнь буюу Гадаад хэргийн сайдаар тохоож, Чин цол олгов. 1885 оны 9 Далайн хэргийг хавсарж байсан Чунь ван [[Ишуан]]-д туслах үүрэг даалгажээ. 1889 онд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан Шаодинзин буюу [[Луньюи]] хатантайгаа гэрлэсний дараа тэрээр Икуанд нэмэлт давуу эрхүүдийг олгожээ. 1894 онд [[Цыши]] хатан хаан 60 насны ойгоо тэмдэглэхдээ Икуаныг Тэргүүн зэргийн Чин ван зэрэгт ахиулах зарлиг гаргасан бөгөөд үүнээс хойш Икуан албан ёсоор Тэргүүн зэргийн Чин ван гэгдэх болжээ. [[Файл:《辛丑条约》签字时的情景.jpg|thumb]] 1894 оны 10 сарын орчимд, [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>ы үеэр Икуан адмиралын дээд комиссар, Цонли Ямэний тэргүүн, дайны удирдагчаар томилогдсон бөгөөд ерөнхий штабын шинжтэй байв. Икуан төрийн албан тушаалын "наймаанд"-нд оролцдог байсан бөгөөд хэн нэгэн хүн вангийн нөлөөгөөр төрийн албан тушаалд очихын тулд түүнд тодорхой хэмжээний авилга өгдөг байв. 1899 оноос 1901 оны хооронд үргэлжилсэн Ихэтуаний бослогын үеэр Икуан гадаадынхныг илүүтэй өрөвдөн үзэж байсан бол Зай И (Дуань чин ван) гадаадынхны эсрэг Ихэтуаниудын талд оржээ. Хааны ордонд хоёр фракц үүссэн байв: Икуанаар удирдуулсан гадаадынхныг дэмжигч "аядуу" бүлэг, болон Зай Игаар толгойлуулсан харийнхныг үзэн ядагч бүлэг. Икуан 1900 оны 6 сард [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цэрэглэн халдах үед гадаадынхныг дэмжсэн байр суурийнхаа улмаас нэр хүндээ алджээ. Түүнийг Цонли Ямэний тэргүүнээс нэн даруй Буулгаж, оронд нь Зай Иг томилов. Зай Игийн удирдлага дор ажиллаж байсан Чин гүрний цэрэг болон [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]]<nowiki/>тэй тулалдаж, ялжээ. Икуан бүр гадаадынханд захидал бичиж, Зай Игийн тушаалаар Олон улсын элчин сайдын яамдын хорооллыг бүслэн хааж байх үед тэднийг Цонли Ямэний албан тасалгаанд ирж хоргодохыг урьж байв. Гадаадынхныг дэмжигч өөр нэгэн генерал болох Жунлу, түүний цэргүүд гадаадынхныг алах ёстой байх үед тэдэнд хамгаалалт гаргаж өгөхийг санал болгож байв. Икуан болон Зай Игийн хүчнүүд хэд хэдэн удаа мөргөлдсөн. Икуан өөрийн цэргүүдийг [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] болон Ганьсугийн зоригтнууд (Мусульман цэргүүд) руу халдахыг тушааж байжээ. Дараа нь 1901 онд [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цөмрөн орсны дараа Цыши хатан хаан Икуаныг [[Ли Хунжан]]<nowiki/>ы хамт гадаадынхантай хэлэлцээ хийлгэхээр илгээжээ. Икуан, Ли Хунжан нар 1901 оны 9 сарын 7-нд "[[Боксерын протокол]]" ([[Шинчүүгийн гэрээ]])-нд гарын үсэг зурав. Бага хурлын үеэр Икуан зөвхөн төлөөлөгч мэт харагдаж байсан бөгөөд бодит хэлэлцээг Ли Хунжан хийсэн байна. 1908 оны 11 сарын 14-нд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан өөд болсны дараа [[Цыши]] хатан хаан Чунь ван Зайфэний хоёр настай хүү Пү И-г шинэ эзэн хаанаар сонгов. Пү И эзэн хааны урагт "өргөгдсөн" тул нэр төдийгөөр Зайфэний хүү байхаа болив. [[Цыши]] хатан хаан дараагийн өдөр нь таалал төгсчээ. === Хэвт Ёс хааны үе === Пүи хаан ширээнд Хэвт Ёс эзэн хаан суусаар түүний төрсөн эцэг Чунь ван Зайфэн төр баригчаар ажиллав. 1911 онд [[Зайфэн]] Зөвлөлдөх Зөвлөлийг татан буулгаж, оронд нь "Эзэн хааны кабинет"-ийг байгуулсан бөгөөд үүний дараа тэрээр Икуаныг Эзэн хааны кабинетын Ерөнхий сайдаар томилжээ. 1911 оны 10 сард [[Синьхайн хувьсгал|Учаны бослого]] гарахад Икуан Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа бууж, өөрийн байр суурийг Юань Шикайд санал болгон шилжүүлсэн бөгөөд Икуан, Юань Шикай нар [[Лунъю]] бэлэвсэн хатан хааныг (Шаодинзин хатан) Хэвт Ёс хааны нэрийн өмнөөс хаан ширээнээс татгалзахыг ятгажээ. Бэлэвсэн хатан хаан тэдний зөвлөгөөг дагаж 1912 оны 2 сард хаан ширээнээс татгалзаж. 276 жилийн түүхт [[Чин улс]] мөхжээ === Чин гүрэн мөхсөний дараах амьдраль === Чин гүрэн мөхөж, [[Дундад Иргэн Улс]] байгуулагдсаны дараа Икуан болон түүний ууган хүү Зайжэн нар асар их хөрөнгө хуримтлуулан Бээжингээс Тяньжин дахь Британийн концесс (нөлөөний бүс) рүү нүүжээ. Тэд хожим нь Бээжингийн Сичэн дүүргийн Динфу гудамжны 3 тоотод байрлах Цин вангийн өргөөндөө (慶王府) буцаж нүүж ирсэн байна. Икуан 1917 онд өөрийн өргөөндөө өвчний улмаас насан эцэслэгджээ. Пү И түүнд нэхэн "Нэгдүгээр зэргийн Чинми Чин ван" (慶密親王) цолыг олгосон байна. Тэр жилдээ Дундад Иргэн Улсын Ерөнхийлөгч Ли Юаньхун [[Зайжэнд]] Цин вангийн хэргэмийг залгамжлах зөвшөөрөл олгожээ. === Гэр бүл === '''Эхнэрүүд ба үр хүүхдүүд:''' * '''Хууль ёсны гол эхнэр (Ди фужин), Болод овогт (嫡福晉博羅特氏):''' ** Зайю (郡主 載揄; 1863 оны 2 сарын 21-нд төрсөн), Гуравдугаар зэргийн гүнж (Жуньжу), ууган охин. 1885 онд Халхын Боржигин овогт Наянттай (那彦图) гэрлэсэн. * '''Нэгдүгээр туслах эхнэр (Цэ фужин), Хөгия овогт (大側福晉合佳氏):''' ** Зайрон (郡君 載搈; 1875 оны 12 сарын 2-нд төрсөн), Нэгдүгээр зэргийн авхай (Жуньжюнь), хоёрдугаар охин. 1898 онд Вүмит овогт (伍弥特氏) Шилиянтай гэрлэсэн. ** Зайжэн (慶密親王载振; 1876 оны 3 сарын 31 – 1947 оны 12 сарын 31), Нэгдүгээр зэргийн Цинми Чин ван, ууган хүү. ** Зайшу (熙九太太 載抒; 1878 оны 12 сарын 19-нд төрсөн), Сижю авхай, дөрөвдүгээр охин. 1900 онд Хитара овогт (喜塔臘氏) Сижүнтэй гэрлэсэн. * '''Туслах эхнэр (Цэ фужин), Жиньгия овогт (側福晋金佳氏):''' ** Зайхуань (載換; 1876 оны 12 сарын 7-нд төрсөн), гуравдугаар охин. 1896 онд Ехэ Нара овогт (葉赫那拉氏) Дэхэнтэй гэрлэсэн. ** Зайкүй (郡君 载揆), Нэгдүгээр зэргийн авхай (Жуньжюнь), зургадугаар охин. 1906 онд Гувалгия овогт (瓜爾佳氏) Лянкүйтэй гэрлэсэн. * '''Туслах эхнэр (Цэ fusjin), Люгия овогт (側福晉劉佳氏):''' ** Тавдугаар охин (1882 оны 7 сарын 25). ** Долдугаар охин (1886 оны 3 сарын 18). ** Зайбо (鎮國將軍 載搏; 1887–1935), Нэгдүгээр зэргийн Жанжин (Жэнгуо зянзюн), хоёрдугаар хүү. ** Зайлун (載掄; 1950 онд өөд болсон), тавдугаар хүү. ** Аравдугаар охин (1892 оны 12 сарын 21 – 1899). * '''Туслах эхнэр (Цэ фужин), Лигия овогт (側福晉李佳氏):''' ** Наймдугаар охин (1890 онд төрсөн). 1911 онд Магия овогт (馬佳氏) Шижэтэй гэрлэсэн. ** Есдүгээр охин. ** Зайкүй (载揆; 1897 онд төрсөн), өргөсөн нэр нь Зи Жичин (字芝卿), арван нэгдүгээр охин. 1921 онд Харчин Урианхай Жилмот овогт (乌亮海吉勒莫特氏) Ханложабтай гэрлэсэн. ** Арван хоёрдугаар охин (1898). * '''Эх нь тодорхойгүй:''' ** Зайшоу (载授), гуравдугаар хүү. ** Дөрөвдүгээр хүү. ** Зайпү (載镨), зургадугаар хүү. 04rh8uvnhnnwvliygwwpzbd3z2ht29n 10 146762 859489 2026-06-20T20:53:33Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Магальянес ба Чилийн Антарктик | shortname alias = Магальянес ба Чилийн Антарктик | flag alias = Flag of Magallanes y la Antártica Chilena, Chile.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}" 859489 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Магальянес ба Чилийн Антарктик | shortname alias = Магальянес ба Чилийн Антарктик | flag alias = Flag of Magallanes y la Antártica Chilena, Chile.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }} lla7phw4lhq444n04815bziq5aum7ea 859490 859489 2026-06-20T20:53:46Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Загвар:Country data Магальянес ба Чилийн Антарктик]] to [[Загвар:Country data Магальянес]] 859489 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Магальянес ба Чилийн Антарктик | shortname alias = Магальянес ба Чилийн Антарктик | flag alias = Flag of Magallanes y la Antártica Chilena, Chile.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }} lla7phw4lhq444n04815bziq5aum7ea 10 146763 859491 2026-06-20T20:53:46Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Загвар:Country data Магальянес ба Чилийн Антарктик]] to [[Загвар:Country data Магальянес]] 859491 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Загвар:Country data Магальянес]] ox97219594nfh1gzan3dseqhj3l6exs 828 146764 859498 2026-06-20T21:24:07Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "return { name = 'Албани', top = 42.9, bottom = 39.3, left = 18.3, right = 21.5, image = 'Albania (location map).svg', image1 = 'Albania relief location map.svg' }" 859498 Scribunto text/plain return { name = 'Албани', top = 42.9, bottom = 39.3, left = 18.3, right = 21.5, image = 'Albania (location map).svg', image1 = 'Albania relief location map.svg' } 8kss7x70etxpeo4flmouno73nqfbbps 828 146765 859506 2026-06-20T22:01:30Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "return { name = 'Маврики', top = -19.7, bottom = -20.6, left = 57.21, right = 57.91, image = 'Mauritius location map.svg', image1 = 'Mauritius relief location map.jpg' }" 859506 Scribunto text/plain return { name = 'Маврики', top = -19.7, bottom = -20.6, left = 57.21, right = 57.91, image = 'Mauritius location map.svg', image1 = 'Mauritius relief location map.jpg' } cc0asx9qtks423rztv7ft55kyofvxrf 0 146766 859511 2026-06-20T22:22:12Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Бахайн ертөнцийн төв ордон]] to [[Бахайн ертөнцийн төв]] 859511 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Бахайн ертөнцийн төв]] e71rchglmsx5ufnkeoagjs0rzf0bmym 6 146767 859513 2026-06-20T22:34:56Z Enkhsaihan2005 64429 859513 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 828 146768 859515 2026-06-20T22:41:21Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "return { name = 'Сейшелийн арлууд', top = -3.3, bottom = -13.0, left = 45.7, right = 57.2, image = 'Seychelles location map.svg' }" 859515 Scribunto text/plain return { name = 'Сейшелийн арлууд', top = -3.3, bottom = -13.0, left = 45.7, right = 57.2, image = 'Seychelles location map.svg' } dmf5bji77p6ynbs9qdjc1gk6pukcvu6 0 146769 859521 2026-06-21T00:43:24Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Foto genomen vanuit een wachttoren van Sobibor, met gevangenen en bewakers.jpg|thumb]] '''Собибор дахь үхлийн хуаран''' ( [[Герман хэл|герман.]] ''Das Vernichtungslager Sobibor,'' [[Польш хэл|польш.]] ''Obóz zagłady w Sobiborze,'' албан ёсоор ''-''SS-Sonderkommando Sobibor,) нь 1942 оны 5-р сараас 1943 оны 12-р сар хүртэл Хелм-Влодава төмөр замы..." 859521 wikitext text/x-wiki [[Файл:Foto genomen vanuit een wachttoren van Sobibor, met gevangenen en bewakers.jpg|thumb]] '''Собибор дахь үхлийн хуаран''' ( [[Герман хэл|герман.]] ''Das Vernichtungslager Sobibor,'' [[Польш хэл|польш.]] ''Obóz zagłady w Sobiborze,'' албан ёсоор ''-''SS-Sonderkommando Sobibor,) нь 1942 оны 5-р сараас 1943 оны 12-р сар хүртэл Хелм-Влодава төмөр замын чиглэлийн Собибор өртөөнд үйл ажиллагаа явуулж байсан [[Нацист Герман|Нацист Германы]] хүн устгалын хуаран байв. Германы "Рейнхардт ажиллагаа"-ны хүрээнд байгуулагдсан уг хуаран нь [[Еврейчүүд|еврейчүүдийг]] үй олноор нь устгах төв болж байжээ. Германчууд эзлэгдсэн Польшийн гетто, хөдөлмөр эрхлэлтийн хуарангуудаас, голчлон Люблин дүүргээс хүмүүсийг тээвэрлэдэг байв. Австри, Богеми, Моравийн хамгаалалт, Франц, Нидерланд, Герман, Словак, Зөвлөлт Холбоот Улсаас авчирсан еврейчүүдийг Собибор дахь энэхүү хуаранд хөнөөсөн байна. Хохирогчдыг утаа ашиглан хөдөлгөөнгүй хийн камерт хөнөөдөг байсан юм. Цөөн тооны еврейчүүд, голчлон сэхээтэн хүмүүс болон залуу эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийг цөллөгөөс хасаж хуарангийн дотор болон түүний ойролцоох хөдөлмөрийн нэгжүүдэд ажлуулжээ. Эцэст нь цаазаар авах ял оноож байсан хоригдлуудыг харуулуудын гарт өлсгөлөн, өвчин болон харгислалд өртүүлжээ. Эцэст нь Собибор хуаранд 1943 оны 10-р сарын 14-нд бослого гарч, ойролцоогоор 300 хоригдол оргожээ. Түүхчид амьд үлдсэн хүмүүсийн тоог 40-70 гэж тооцоолжээ. Аравдугаар сарын бослогын дараа хуаранд олноор нь устгах ажиллагаа зогссон. Германчууд уг хуаранг татан буулгахаар шийдсэн бөгөөд энэ нь тухайн оны 11-р сарын сүүл / 12-р сарын эхэн хүртэл үргэлжилсэн байна. Собиборд алагдсан еврейчүүдийн тоог хэвлэлд 130,000-300,000 хооронд гэж тооцоолсон байдаг. Дайны дараах анхны мөрдөн байцаалтын үеэр батлагдсан 250,000 гэсэн тоо олон нийтийн ухамсарт онцгойлон бат бөх оршсон боловч Роберт Кувалекийн хийсэн судалгаагаар 2014 онд нийтлэгдсэн үр дүнгээс харахад Собиборын хохирогчдын бодит тоо ойролцоогоор 170,000-180,000 байжээ. 90z1edffhldw9v3ocauv2ftomorbub3 859522 859521 2026-06-21T00:45:06Z Avirmed Batsaikhan 53733 859522 wikitext text/x-wiki [[Файл:Foto genomen vanuit een wachttoren van Sobibor, met gevangenen en bewakers.jpg|thumb]] '''Собибор дахь үхлийн хуаран''' ( [[Герман хэл|герман.]] ''Das Vernichtungslager Sobibor,'' [[Польш хэл|польш.]] ''Obóz zagłady w Sobiborze,'' албан ёсоор ''-''SS-Sonderkommando Sobibor,) нь 1942 оны 5-р сараас 1943 оны 12-р сар хүртэл Польшийн зүүн өмнөд хэсэг дахь Хелм-Влодава төмөр замын чиглэлийн Собибор өртөөнд үйл ажиллагаа явуулж байсан [[Нацист Герман|Нацист Германы]] хүн устгалын хуаран юм. Германы "[[Рейнхардт ажиллагаа]]"-ны хүрээнд байгуулагдсан уг хуаран нь [[Еврейчүүд|еврейчүүдийг]] үй олноор нь устгах төв болж байжээ. Германчууд эзлэгдсэн Польшийн гетто, хөдөлмөр эрхлэлтийн хуарангуудаас, голчлон [[Люблин муж|Люблин мужаас]] хүмүүсийг тээвэрлэдэг байв. Австри, Богеми, Моравийн хамгаалалт, Франц, Нидерланд, Герман, Словак, Зөвлөлт Холбоот Улсаас авчирсан еврейчүүдийг Собибор дахь энэхүү хуаранд хөнөөсөн байна. Хохирогчдыг утаа ашиглан хөдөлгөөнгүй хийн камерт хөнөөдөг байсан юм. Цөөн тооны еврейчүүд, голчлон сэхээтэн хүмүүс болон залуу эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийг цөллөгөөс хасаж хуарангийн дотор болон түүний ойролцоох хөдөлмөрийн нэгжүүдэд ажлуулжээ. Эцэст нь цаазаар авах ял оноож байсан хоригдлуудыг харуулуудын гарт өлсгөлөн, өвчин болон харгислалд өртүүлжээ. Эцэст нь Собибор хуаранд 1943 оны 10-р сарын 14-нд бослого гарч, ойролцоогоор 300 хоригдол оргожээ. Түүхчид амьд үлдсэн хүмүүсийн тоог 40-70 гэж тооцоолжээ. Аравдугаар сарын бослогын дараа хуаранд олноор нь устгах ажиллагаа зогссон. Германчууд уг хуаранг татан буулгахаар шийдсэн бөгөөд энэ нь тухайн оны 11-р сарын сүүл / 12-р сарын эхэн хүртэл үргэлжилсэн байна. Собиборд алагдсан еврейчүүдийн тоог хэвлэлд 130,000-300,000 хооронд гэж тооцоолсон байдаг. Дайны дараах анхны мөрдөн байцаалтын үеэр батлагдсан 250,000 гэсэн тоо олон нийтийн ухамсарт онцгойлон бат бөх оршсон боловч Роберт Кувалекийн хийсэн судалгаагаар 2014 онд нийтлэгдсэн үр дүнгээс харахад Собиборын хохирогчдын бодит тоо ойролцоогоор 170,000-180,000 байжээ. tihy74rujfpr5lypka9kyixv6331486 828 146770 859530 2026-06-21T09:00:08Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "return { name = 'Ангол', top = -4.1, bottom = -18.5, left = 11.1, right = 24.5, image = 'Angola adm location map.svg', image1 = 'Angola rel location map.svg' }" 859530 Scribunto text/plain return { name = 'Ангол', top = -4.1, bottom = -18.5, left = 11.1, right = 24.5, image = 'Angola adm location map.svg', image1 = 'Angola rel location map.svg' } 63a810m8cdyq4x43y4v0q494l0onzh5 0 146771 859543 2026-06-21T09:34:28Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Louis Renault, Washington, 1940.jpg|thumb|Луи Рено, 1940 он.]] '''Луи Рено''' ([[Франц хэл|франц.]] ''Louis Renault'', 1877 оны 2-р сарын 12-ннд төрсөн - 1944 оны 10-р сарын 24-нд нас барсан) — [[Франц|францын]] аж үйлдвэрлэгч, Марсель Рено болон Фернан Рено ах нарынхаа хамт 1899 оны 2-р сарын 25-нд алда..." 859543 wikitext text/x-wiki [[Файл:Louis Renault, Washington, 1940.jpg|thumb|Луи Рено, 1940 он.]] '''Луи Рено''' ([[Франц хэл|франц.]] ''Louis Renault'', 1877 оны 2-р сарын 12-ннд төрсөн - 1944 оны 10-р сарын 24-нд нас барсан) — [[Франц|францын]] аж үйлдвэрлэгч, Марсель Рено болон Фернан Рено ах нарынхаа хамт 1899 оны 2-р сарын 25-нд алдарт [[Renault]] компанийг үүсгэн байгуулсан юм. == Намтар == Францын бизнесмэний гэр 4 дэх хүү болж төрсөн Луи бага наснаасаа технологид дуртай байсан бөгөөд Леон Серпполегийн уурын хөдөлгүүрийн цехэд олон цагийг өнгөрөөсөн бөгөөд хоёр дахь гэр болох Булонь-Бийанкурт дахь гэртээ хуучин Панхард хөдөлгүүрүүдийг засч янзалдаг байжээ. Тэрээр анхны машинаа 1898 онд хоёр туслахтайгаа хамтран 3/4 морины хүчтэй хөдөлгүүртэй «De Dion-Bouton»-г өөрчлөхөөр ажиллаж байжээ. Гол шинэлэг зүйл нь хөдөлгүүрийн эргүүлэх хүчийг гурван шатлалт, гурван голтой хурдны хайрцгаар (түүний загварыг жилийн дараа патентжуулсан) дээд шууд хөтлөгч болон кардан голтой дамжуулах явдал байв. Үхэр сүүлтэй жолооны хүрдний оронд Рено хагас цагираг, хоёр бариултай босоо жолооны багана ашигласан бөгөөд энэ нь хожим нь орчин үеийн жолооны дугуй хүрд болж хөгжсөн юм. Тэрээр энэхүү хоёр хүний ​​суудалтай машиныг "Voiturette" (орчуулга нь "тэргэнцэр") гэж нэрлэжээ. 1898 оны 12-р сарын 24-нд найзуудтайгаа Монмартр дахь Лепикийн налуу өөд дээр машин нь гарч чадна гэсэн мөрийг хожсон Луи Рено ижил төстэй 13 машин угсрах захиалга авчээ. Тэрээр өөрийн бүтээлийн арилжааны боломжийг олж харсан бөгөөд хоёр ах Марсель, Фернан нарын хамт 1899 оны 2-р сарын 25-нд ''"Société Renault Frères"'' компанийг үүсгэн байгуулжээ. Эхэндээ компанийн удирдлагыг ах нь хариуцаж, Луи зураг төсөл, инженерийн ажлыг хариуцаж байжээ. Гэсэн хэдий ч 1908 онд Фернан эрүүл мэндийн шалтгаанаар тэтгэвэрт гарсны дараа компанийн удирдлага Луид шилжжээ (Марсель 1903 онд Парис-Мадридын жагсаалын үеэр нас бараад байсан юм). == Дэлхийн нэгдүгээр дайн болон дайны дараа == Луи Рено цорын ганц эзэмшигчийн хувьд компаниа хөгжүүлсээр байв. Түүний гидравлик амортизатор, хүрдний тоормос зэрэг бүтээлүүд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлджээ. [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]] эхэлснээр тус компани цэргийн тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэх чиглэлд шилжсэн бөгөөд үүнд 1917 онд Дэлхийн нэгдүгээр дайны хамгийн шилдэг [[Танк|танкуудын]] нэг болох FT17 байсан юм. Дэлхийн нэгдүгээр дайн дууссаны дараа Луи Рено Францын "[[Хүндэт Легионы одон]]"- гоор шагнагдсан. 1918 онд Луи болон түүний 21 настай эхнэр хоёр Жан-Луи гэж хүүтэй болжээ. 1920 он гэхэд Рено авсаархан машин, ачааны машин, хөдөө аж ахуйн машин механизмаас эхлээд аж үйлдвэрийн болон далайн тоног төхөөрөмж хүртэл олон төрлийн тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэжээ. 1920-иод оны эхээр Луи компаниа "босоо удирдлага"-ын дагуу дахин зохион байгуулжээ. 1934 онд хөдөлмөрийн сахилга батыг чангатгах, эдийн засгийн уналттай холбоотойгоор цалингийн бууралт нь хөдөлмөрийн үймээн самууныг өдөөсөн. Зөвхөн хөдөлмөрийн хэлэлцээрт засгийн газрын оролцоо л зөрчлийг шийдвэрлэхэд тус болсон ажээ. Ажилчдад буулт хийснээс болж компанийн ашиг буурч, Renault жижиг машин үйлдвэрлэх чиглэлдээ эргэн орсон юм. == Дэлхийн нэгдүгээр дайн == 1939 оноос хойш Луи Рено дахин Францын армийн хамгийн чухал нийлүүлэгчдийн нэг болж, энэ нь 1940 онд Франц улс эзлэгдэх хүртэл үргэлжилсэн байна. Дэлхийн 2-р дайнд Францыг эзлэн түрэмгийлэх үеэр Луи АНУ-ыг тулалдаанд нэгдэж, холбоотнуудаа бэхжүүлэхийн тулд танк илгээхийг ятгахаар Америк руу явсан. Гэсэн хэдий ч 1942 онд Холбоотнууд түүний үйлдвэрүүдийн зарим хэсгийг бөмбөгдсөн. Луи маш их бухимдсан тул ярих чадвараа алдсан боловч өөрийгөө болон ажилчдаа хорих лагерьт үхэхээс зайлсхийхийн тулд бусад томоохон компаниудын (Michelin, Citroën) адил Германы төлөө ажилласан байна. 1941-1942 онд Холбоотнууд Германы аж үйлдвэрийн хүчийг устгахын тулд Реногийн үйлдвэрүүдийг бөмбөгдсөний улмаас үйлдвэрлэлийн хүчин чадлын 80 орчим хувийг сүйтгэсэн юм. Францыг чөлөөлсний дараа Луи Реног нацист Германтай аж үйлдвэрийн хамтын ажиллагаа явуулсан хэргээр баривчилж, Фреснес дэх шоронд хорьж, тэнд түүнтэй хатуу ширүүн харьцсан юм. Гавлын яс, нуруу хугарсан түүнийг Виль-Эврар эмнэлэгт хүргэж, тэндээ 1944 оны 10-р сарын 24-нд нас баржээ. Үхлийн талаар ямар нэгэн мөрдөн байцаалт хийгдээгүй бөгөөд 3 сарын дараа Рено компанийг үндэсний өмч болгосон. 1945 оны 1-р сарын 16-нд Засгийн газар Луигийн гэр бүлд юу ч төлөхгүйгээр үйлдвэрүүдийг хураан авсан байна. 1967 онд Луигийн цорын ганц өв залгамжлагч, түүний хүү Жан Луи Рено бага хэмжээний нөхөн төлбөр авсан боловч Луи Реногийн нэрийг албан ёсоор нөхөн цагаатгаагүй байна. 45tqqqpi5v4jpke6o6nvn4k0mlsg5x4 6 146772 859548 2026-06-21T10:29:18Z Enkhsaihan2005 64429 859548 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 146773 859549 2026-06-21T10:37:22Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{#switch:{{{1|}}} |previous=[[2026 оны Монакогийн гран-при]] |#default=[[2026 оны Барселон-Каталонийн гран-при]] }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude>" 859549 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1|}}} |previous=[[2026 оны Монакогийн гран-при]] |#default=[[2026 оны Барселон-Каталонийн гран-при]] }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> bpwdnr93v43vkrx24rkpxeljvyj3aqm 10 146774 859550 2026-06-21T10:38:07Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "<noinclude><!-- UPDATE STATUS ============= Current race being processed: - 2026 Barcelona-Catalunya Grand Prix Already reflected in this template: - Pérez's post-Monaco penalty - Gasly's successful post-Monaco Right of Review - Colapinto's post-Barcelona penalty Post-Monaco updates affect: - podiums - podiumsraces - totalpoints - seasonpoints - seasonposition Post-Barcelona update affects: - totalpoints - seasonpoints - seasonposition checked; no change A..." 859550 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- UPDATE STATUS ============= Current race being processed: - 2026 Barcelona-Catalunya Grand Prix Already reflected in this template: - Pérez's post-Monaco penalty - Gasly's successful post-Monaco Right of Review - Colapinto's post-Barcelona penalty Post-Monaco updates affect: - podiums - podiumsraces - totalpoints - seasonpoints - seasonposition Post-Barcelona update affects: - totalpoints - seasonpoints - seasonposition checked; no change Already updated for this race: - entries - totalentries - poles - starts - wins - podiums - podiumsraces - fastestlaps - totalpoints - seasonpoints - seasonposition - post-race Colapinto penalty Sprint-race updates included: - none Still to update for this race: - none NOTES ===== podiums: - Add +1 for every podium place. - If both drivers get a podium, count each podium separately. - Historically, a constructor can gain up to 3 podiums in one race. podiumsraces: - Add +1 only for races with at least one podium place. - If both drivers get a podium in the same race, add only +1. END UPDATE STATUS --></noinclude>{{safesubst:<noinclude />#switch: {{{1|}}} | UPTO = 2026 Barcelona-Catalunya Grand Prix<noinclude><!-- Try to always make this a corresponding article's name: e.g. "2026 Monaco Grand Prix" instead of "qualifying for the 2026 Monaco Grand Prix", as this may be automatically wikilinked --></noinclude><!-- Constructors who are competing in 2026 --> | ALP = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 121 | starts = 121 | drivers = 5 | totalentries = 242 | poles = 0 | wins = 1 | podiums = 7 | podiumsraces = 6 | fastestlaps = 1 | totalpoints = 592 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 57 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 5th }} | AST = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 127 | starts = 126 | drivers = 7 | totalentries = 253 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 9 | podiumsraces = 9 | fastestlaps = 3 | totalpoints = 598 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 1 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 10th }} | AUD = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 7 | starts = 7 | drivers = 2 | totalentries = 14 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | podiumsraces = 0 | fastestlaps = 0 | totalpoints = 2 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 2 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 9th }} | CAD = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 7 | starts = 7 | drivers = 2 | totalentries = 14 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | podiumsraces = 0 | fastestlaps = 0 | totalpoints = 0 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 0 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 11th }} | FER = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 1131 | starts = 1129 | drivers = 83 | totalentries = 2388 | poles = 254 | wins = 249 | podiums = 842 | podiumsraces = 645 | fastestlaps = 266 | totalpoints = 10912 | seasonpoints = {{Coltit|DFDFDF|x=}} 190 | seasonposition = {{Coltit|DFDFDF|x=}} 2nd }} | HAA = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 221 | starts = 221 | drivers = 9 | totalentries = 442 | poles = 1 | wins = 0 | podiums = 0 | podiumsraces = 0 | fastestlaps = 3 | totalpoints = 407 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 21 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 7th }} | MCL = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 1005 | starts = 1000 | drivers = 52 | totalentries = 2079 | poles = 177 | wins = 203 | podiums = 562 | podiumsraces = 446 | fastestlaps = 184 | totalpoints = 7930.5 | seasonpoints = {{Coltit|FFDF9F|x=}} 141 | seasonposition = {{Coltit|FFDF9F|x=}} 3rd }} | MRC = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 348 | starts = 348 | drivers = 13 | totalentries = 708 | poles = 150 | wins = 137 | podiums = 319 | podiumsraces = 217 | fastestlaps = 119 | totalpoints = 8421.5 | seasonpoints = {{Coltit|FFFFBF|x=}} 262 | seasonposition = {{Coltit|FFFFBF|x=}} 1st }} | RBR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 425 | starts = 424 | drivers = 14 | totalentries = 850 | poles = 111 | wins = 130 | podiums = 298 | podiumsraces = 234 | fastestlaps = 103 | totalpoints = 8377 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 89 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 4th }} | RBT = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 55 | starts = 55 | drivers = 5 | totalentries = 110 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 1 | podiumsraces = 1 | fastestlaps = 1 | totalpoints = 179 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 41 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 6th }} | WIL = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 858 | starts = 857 | drivers = 49 | totalentries = 1633 | poles = 128 | wins = 114 | podiums = 315 | podiumsraces = 246 | fastestlaps = 134 | totalpoints = 3785 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 11 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 8th }} <!-- Constructors who competed in 2025, but are not competing in 2026 --> | STK = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 48 | starts = 48 | drivers = 4 | totalentries = 96 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 1 | podiumsraces = 1 | fastestlaps = 0 | totalpoints = 74 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 0 | seasonposition = {{Coltit|x=}} — }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rl2xg9rwe0anpqdfbco74yp3tqzc7ef 10 146775 859551 2026-06-21T10:38:50Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "<includeonly>{{#invoke:math|sum}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude>" 859551 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:math|sum}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 2lbiik0bla7oqxqwbbk7kumw5vkoktx 6 146776 859557 2026-06-21T11:32:27Z Enkhsaihan2005 64429 859557 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1