Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Зуд 0 4755 859663 790811 2026-06-22T05:10:33Z ~2026-36078-80 105483 үг үсгийн алдаа 859663 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} [[File:Zud 1.JPG|thumb|2010 оны зуднаар үхсэн тэмээний сэг]] [[File:Zud 2.JPG|thumb|Малчны хотон дахь үхсэн ямааны сэг, Өмнөговь]] [[File:Zud 3.JPG|thumb|Өвөлжөөнд буй айлын хонь]] '''Зуд''' гэдэг нь өвлийн улиралд тохиолддог, цаг агаартай холбоо бүхий байгалийн гамшигт үзэгдэл юм. Цас их хэмжээгээр орсон зудыг [[цагаан зуд]] гэнэ. Хүйтний эрч эрс чангаран мал сүрэг бэлчих аргагүй болж, өвс тэжээлээр дутагдаж, улмаар тарга хүч муутай мал олноор хорогддог. [[Хар зуд]] гэдэг нь цас орохгүй боловч маш их хүйтрэн, [[мал|малын]] өвс тэжээл хомсдон нэн ялангуяа унд усаар гачигдан, хүн мал идэш тэжээл, хүнсээр дутаж, зүдрэхийг хэлнэ. Цагаан, хар зудын аль нь ч малчид, хөдөө нутгийнхан, улмаар улс орны эдийн засагт асар их хөнөөл авчирдаг байгалийн гамшиг учраас зудаас малчид өөрийгөө хамгаалахын тулд зун намрын улиралд өвс тэжээл сайн базааж, малын хашаа хороогоо дулаан байлгаж худаг усаа сайтар засаж, дулаалан бэлтгэх их ажлыг цаг алдалгүй хийж чадвал гарз хохирол бага учирна. Монголчууд "[[бичин жил|Бичин жилд]] заавал зуд болдог. Тэр тусмаа бүтэн [[жар|жаранд]] нэг удаа тохиолддог хөх бичин жил айхавтар бэрх зуд болдог" хэмээн ярьдаг. [[1944]]-[[1945]] оны хөх бичин жилийн өвөл Монгол орон тэр аяараа их зуд турханд нэрвэгдэн улсын нийт мал сүрэг үлэмж хоргодож, [[дэлхийн хоёрдугаар дайн|дэлхийн хоёрдугаар дайнтай]] зэрэгцсэн их гамшиг тохиолдсон байна. Мөн 1992 оны өвөл болсон зуд малын толгойд их хорогдол учруулсан. Энэ үе ардчилсан нийгмийн шилжилтийн үед тохиолдсон учир дэлхий нийт энэ асуудлыг анхааралдаа авсан бөгөөд үүнээс хойш Монголд зуд болж буй тухай мэдээг цаг агаарын мэдээ сонсож эсвэл онцгой байдал зарлаж бусад орнууд нийтлэх болсон. Зуд бол хүйтний улиралд мал сүргийг удаан хугацаагаар бэлчээрлүүлэх нөхцөлгүй болгож үй олноор үхэж хорогдуулахад хүргэх цаг агаарын зохисгүй нөхцөл юм. == Зудын ангилал == Мөн зудыг дотор нь цагаан зуд, харын зуд, шуурган зуд, хүйтэн зуд, хавсарсан буюу туурайн зуд гэж ялгасан байдаг. '''Цагаан зуд''' - Намар өвөл хаврын цагт их хэмжээний цас орж бэлчээр цас хучигдсанаас мал бэлчээрээс өвс олж идэх боломжгүй. Ердийн зуншлагтай жилд зонхилох бэлчээрийг бүрхсэн дунд зэргийн нягтралтай цасны дундаж зузаан хангайн бүсэд 12-15см хээрийн бүсэд 8-10см говийн бүсэд 5-6см болоход мал бэлчээрээс өвс олж идэхэд хүнд болдог байна. '''Харын зуд''' - Хүйтний улиралд удаан хугацаагаар цас огт ордоггүй бөгөөд нуур ихэнх гол мөрөн булгийн ус хөлдсөнөөс худгийн ус хүрэлцэхгүй мал сүрэг усаар гачигдаж олноор үхэх нөхцөл бүрдүүлэхийг харын зуд гэнэ. Ийм нөхцөл Монгол оронд цөөн удаа тохиолдож, бага газар нутгийг хамарч байснаас гадна хүйтний улиралд хэд хэдэн сараар цас орохгүй байх нь ховор тохиолдол бөгөөд ийм үед цастай нутагт нүүдэллэж болох учир бусад зудаас бага хохирол учруулна. '''Шуурган зуд''' - Хүйтний улиралд шуурга удаан хугацаагаар үргэлжилж малын бэлчээрт идэшлэх боломжийг алдагдуулснаас мал бэлчээрлэж чадахгүй тэжээлээр дутагдан, өлсөж, даарч олноор үхэх нөхцөл бүрдэхийг шуурган зуд гэнэ. Хүйтний улиралд 10 м/с-ээр илүү хурдтай салхи хангайн бүсэд 5 хоног, хээрийн бүсэд 4 хоног, говийн бүсэд 3 хоног дарааллан шуурвал дан бэлчээрийн мал бэлчээр ашиглаж чадахгүй үхэхэд хүрнэ. '''Хүйтний зуд''' - Хүйтний улирлын мал бэлчээрлэж чадахгүй болтол хэд хэдэн хоногоор их хүйтэрч, тэжээл, хашаа дутагдсанаас бэлчээрийн мал өлсөж, даарч олноор үхэх нөхцөл бүрдэхийг хүйтний зуд гэнэ. Хоногийн дундаж температур уул сарынхаа дундаж температураас 10 градус ба түүнээс ихээр хангайд 10, хээр 7, говь 5 хоног дараалан хүйтэн байхад нөмөр, хашаа, нөөц тэжээлгүй бол мал бэлчээр ашиглаж чадахгүй учир зутарна. '''Хавсарсан зуд''' - Шуурган, Цагаан ба хүйтний зуд эсвэл харын хүйтний шуурган зуд буюу тэдгээрийн зарим нь хавсарч бэлчээрийн мал аж ахуйд бэрхшээл учруулж, ус, тэжээл хашаа дутагдсанаас малыг олноор үхүүлэх нөхцөл бүрдэхийг хавсарсан зуд гэнэ. '''Туурайн зуд''' - Тухайн нутагт өвөлжилтийн байдал хүндэрч дээрээс нь гаднын аймаг сумаас олон мал орж ирснээс бэлчээрийн даац хэтэрч бэлчээрийг бүрэн сүйтгэдэг. Үүнийг туурайн зуд гэнэ. [[Ангилал:Байгалийн гамшиг]] [[Ангилал:Монголын соёл]] [[Ангилал:Өвөл]] 0rq8b3e7c81mh9d2n4903kdhp1hgzbg Санжаасүрэнгийн Зориг 0 5354 859568 858310 2026-06-21T15:02:35Z ~2026-36174-72 105473 /* */ 859568 wikitext text/x-wiki {{Төрийн зүтгэлтэн|зураг=https://www.facebook.com/share/1Bhr6zjZHn/?mibextid=wwXIfr|тайлбар=С.Зориг. 1990 он.|алба1={{flagicon|Монгол}} Дэд бүтцийн хөгжлийн сайд|ээлж1=1998 оны 5 сар — 10 сарын 2|өмнөх1=[[Галсандагвын Нямдаваа]]|дараах1=[[Гаваагийн Батхүү]]|алба2={{flagicon|Монгол}} [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүн]]|ээлж2=1992 оны 7 сарын 2 — 1998 оны 10 сарын 2|төрсөногноо=1962 оны 4 сарын 20|төрсөнгазар=[[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|БНМАУ]], [[Улаанбаатар]]|өнгөрсөногноо={{death date and age1|1998|10|02|1962|04|20}}|өнгөрсөнгазар=[[Монгол Улс]], Улаанбаатар|улсорон={{MGL3}}|намэвсэл=[[Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам]]<br>(1992–1998)<br>[[Монголын Нэгдсэн Нам]]<br>(1991–1992)<br>[[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|Монголын Ардчилсан Нам]]<br>(1990–1991)|сургууль=[[Москвагийн Улсын Их Сургууль]]|ажилүйл=улс төрч|алдарцол=Ардчиллын алтан хараацай|нэр=Санжаасүрэнгийн Зориг|гарынүсэг=|хочнэр=|төрөлсадан=[[Санжаасүрэнгийн Оюун]] (дүү)|дараах2=[[Санжаасүрэнгийн Оюун]]}}'''Санжаасүрэнгийн Зориг''' ([[1962]] оны [[4 сарын 20|4-р сарын 20-нд]] Улаанбаатарт төрсөн- [[1998]] оны [[10 сарын 2|10-р сарын 2]]-нд бусдын гарт амь алдсан)- Монголын Ардчилсан хувьсгалын хөдөлгөөний удирдагчдын нэг, [[XX зууны манлай]] улс төрч, төрийн зүтгэлтэн. == Амьдрал == === Боловсрол === * 1970-1980 онд Нийслэлийн 23-р дунд сургуульд сурч төгссөн. * 1980-1985 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын М.Ломоносовын нэрэмжит [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их Сургуулийн]] философийн ангид сурч төгссөн. === Ажлын намтар === * 1985-1990 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-д Шинжлэх ухааны Коммунизмын онолын багш, [[Монголын хувьсгалт залуучуудын эвлэл|МХЗЭ]]-ийн Улаанбаатар хотын Хороонд зааварлагч, * 1989-1990 онд [[Монголын Ардчилсан Холбоо|Монголын Ардчилсан Холбооны]] Ерөнхий зохицуулагч, * 1990-1992 онд Монголын Парламентын бүлгэмийн дарга, * 1992-1996 онд УИХ-ын гишүүн, * 1996-1998 онд УИХ-ын гишүүн бөгөөд УИХ-ын Төрийн байгуулалтын Байнгын Хорооны дарга, Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын Байнгын Хорооны дарга, Дэд бүтцийн сайд “Стратеги судалгааны төв" ТББ-г үүсгэн байгуулагч, Монголын Шатрын холбооны Ерөнхийлөгч, Монголын Ажил олгогч эздийн нэгдсэн холбооны Ерөнхийлөгч, эмзэг бүлгийхэн болон өнчин хүүхдүүдийг тусалж дэмжих зорилготой “Оюунтүлхүүр" сангийн Хүндэт ерөнхийлөгч, “Экспресс таймс", “Сайн байна уу", “Ардчилал таймс" сониныг санаачлагч. ===С.Зориг ба Ардчилсан хувьсгал=== Монголын ард түмний сод хүү, нэрт улс төрч, ардчилсан хувьсгалын алтан хараацай Санжаасүрэнгийн Зориг нь Монголын дээд боловсролын салбарын томоохон зүтгэлтнүүдийн нэг, МУИС-ийн декан, Боловсролын яамны орлогч сайдын албыг хашиж явсан '''Санжаасүрэн'''гийнд хоёр дахь хүү болон 1962 оны 4-р сарын 20-д мэндэлжээ. Түүний эх нь хүний их эмч Доржпалам нь Оросын нэрт эрдэмтэн, монгол судлаач [[Андрей Симуков|Андрей Симуковын]] охин байжээ. Тэрбээр хар нялхдаа өнчирч, монгол эх эцгийн гар дээр өсөж өндийсөн төдийгүй Монголд европ эмнэлгийг дэлгэрүүлэхэд хүчин зүтгэж явсан Зөвлөлтийн эмч эмэгтэйн дүрийг уран сайхны [[Сэрэлт|Сэрэлт кинонд]] бүтээж олны танил болж байжээ. Зориг хүү монголын сэхээтнүүд үр хүүхдээ сургахыг эрхэмлэдэг байсан орос хэлний сургалттай тусгай 23-р дунд сургуульд 1970 онд элсэн орж 1980 онд төгсөөд, тэр үеийн [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]<nowiki/>ын номер нэг сургууль агуу эрдэмтэн [[Михаил Васильевич Ломоносов|Михаил Ломоносовоор]] овоглосон [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн улсын Их сургуулийг]] философич мэргэжлээр сурч 1985 онд төгссөн байна. [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөт Холбоот Улсад]] өрнөсөн [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М.Горбачевын]] [[Өөрчлөн байгуулалт (Перестройка)|өөрчлөн байгуулалтын]] үзэл санаа нь БНМАУ-д хүрч, нийгмийг ардчилахын төлөөх залуучуудын хөдөлгөөн үүсэж, түүний идэвхитэй гишүүдийн нэг нь тухайн үед дөнгөж 27 настай байсан С.Зориг байлаа. Тэрээр энэ үед (1989 онд) [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын Их Сургуульд]] философийн багшаар ажиллаж байжээ. С.Зориг нь [[Сүхбаатарын талбай]] дээр болж байсан цуглаанууд дээр [[Монголын Ардчилсан Холбоо|Монголын Ардчилсан Холбооны]] зохицуулагчийн хувиар чанга яригч барин үг хэлж, иргэдийг өөрчлөлтөд уриалж байв. 1990 оны 3-р сард түүний болон хамтран зүтгэгчдийн хүчин зүтгэлээр тухайн үеийн эрх баригч [[Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны Улс төрийн товчоо|Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хороо]] бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцорч, Монголын түүхэнд шинэ үе эхэлсэн билээ. 1990 оны 6-р сард Монголд явагдсан анхны чөлөөт ардчилсан сонгуулиар [[Улсын Бага Хурал|Улсын Бага Хуралд]] сонгогдож, дэд ерөнхийлөгчийн албан тушаалд [[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|Монголын Ардчилсан Намаас]] нэр дэвшсэн боловч хөдөөнөөс сонгогдсон депутат олонтой [[Ардын Их Хурал|Ардын Их Хурлын]] депутатууд малчдын амьдралыг мэдэхгүй гэсэн шалтгаанаар хөдөө төрж өссөн [[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж|Раднаасүмбэрэлийн Гончигдоржийг]] сонгосон байдаг. Тэрээр 1992, 1996 оны сонгуулиар [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хуралд]] сонгогдож, [[Ардчилсан холбоо эвсэл|Ардчилсан Холбоо эвслийн]] хоёр дахь засгийн газар болох [[Цахиагийн Элбэгдорж]]<nowiki/>ийн Засгийн газарт [[Дэд бүтцийн сайд|Дэд бүтцийн сайдын]] албыг хашиж байв. == Аллага == [[Файл:Government identity document of Sanjaasurengiin Zorig after his murder in 1998.jpg|thumb|С.Зориг агсны Засгийн газрын гишүүний үнэмлэх, 1998 он]] [[Image:Sanjaasuren_Zorig2015-10-04.jpg|thumb|320px|С.Зориг агсны хөшөө]] [[1997]] онд болсон [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгчийн]] сонгуулиар сөрөг хүчин болох [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Намаас]] нэр дэвшсэн [[Нацагийн Багабанди]] ялав. [[1998]] оны 6-р сард банкны хямралыг гэтлэхийн тулд улсын өмчийн [[Сэргээн Босголт Банк|Сэргээн Босголт Банкийг]] хувийн [[Голомт банк|Голомт банктай]] нэгтгэх шийдвэр гаргасан хэмээн сөрөг хүчнийхэн Засгийн газрыг огцруулах саналыг [[Улсын Их Хурал|УИХ-д]] оруулж, [[Цахиагийн Элбэгдорж|Цахиагийн Элбэгдоржийн]] засгийн газар огцорлоо. Дараагийн ерөнхий сайдаар томилуулахаар эрх баригч Ардчилсан Холбоо эвслээс нэр дэвшүүлсэн хүмүүсийг ерөнхийлөгч Н.Багабанди тухай бүрд нь янз бүрийн шалтгаанаар буцаасаар УИХ хуульд заасан хугацаанд ерөнхий сайдыг томилж чадаагүй юм. Элбэгдоржийн засгийн газрын гишүүд үүрэг гүйцэтгэгч гэсэн тодотголтойгоор 4 сар ажиллаж байсан тэр үед буюу [[1998]] оны [[10 сарын 2]]-нд С.Зоригийг гэрт нь 18 удаа хутгалж амь насыг нь бүрэлгэв. 3 хоногийн дараа түүнтэй салах ёс гүйцэтгэхээр 30000 хүн цуглаж, эх орон даяар бүх нийтийн гашуудал зарлаж, Монголын ард түмэн хайрт хүүгийнхээ хойноос эмгэнэн гашуудаж байлаа. Түүнийг эрх баригч эвслийнхэн Ерөнхий сайдад нэрийг нь дэвшүүлэхээр Ерөнхийлөгчтэй зөвшилцөх гэж байсан гэсэн яриа бий. Ямартай ч Монголын ард түмэн энэ хэргийг улс төрийн аллага байсан гэдэгт итгэлтэй байдаг. Үүнийг бататгаж, Д.Энхтүвшин "Дуусан амьдараагүй Зориг" нийтлэлдээ "Тэр үеийн эрх баригч эвслийнхэн буюу Ардчилсан хүчнээс нэрийг нь Ерөнхий сайдад өргөн мэдүүлж, Ерөнхийлөгч Н.Багабандитай зөвшилцөх гэж байсан түүхэн эгзэгтэй мөчид амь насыг нь туйлын хорсолтойгоор хөнөөсөн нь гарцаагүй улс төрийн аллага байснаас зайлахгүй" гэж бичсэн байдаг. Уг хэрэг нь амьд гэрч (эхнэр Булган) үлдээсэн боловч өдийг хүртэл илрээгүй. Зоригийн аллагатай холбогдуулж олон хүнийг сэжигтнээр татаж байсан бөгөөд иргэн Б.Содномдаржаа, Т.Чимгээ нар тус хэргийг үйлдсэн гэгдэж, шат шатны шүүхээс хорих ялаар шийтгүүлсэн. Гэсэн ч Б.Содномдаржаа, Т.Чимгээ нарыг гүйцэтгэх ажиллагааны журам зөрчиж, эрүүдэн шүүж ял тулгасан хэргээр хууль шүүх, прокурор, цагдаа, тагнуулын албан хаагчид ял шийтгүүлснээр шүүхээс Содномдаржаа, Чимгээ нарын хэргийг дахин шалгах шаардлага тавьж, улмаар уг хоёр иргэнийг сулласан. == Түүнтэй холбоотой зүйлс == [[Файл:Zorig street.jpg|thumb|293x293px|Улаанбаатар хотын С.Зоригийн гудамж]] *Эцэг Санжаасүрэн нь Монголын дээд боловсролын салбарын томоохон зүтгэлтнүүдийн нэг, [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн декан, [[Боловсролын яам]]ны орлогч сайдын албыг хашиж явсан. *Эх Доржпалам нь их эмч, Оросын нэрт эрдэмтэн, монголын анхны газрын зургийг зохиогч, монгол судлаач [[Андрей Симуков|А.Симуков]]<nowiki/>ын охин мөн [[Сэрэлт|"Сэрэлт]]" киноны гол дүр болох орос эмчийн дүрийг бүтээсэн хүн юм. *Дүү [[Санжаасүрэнгийн Оюун]] нь 1998 оноос эхлэн 2016 он хүртэл Улсын Их Хуралд сонгогдон ажиллаж байв, [[Иргэний Зориг Нам]]ыг "Зоригийн үйл хэргийг үргэлжлүүлнэ" хэмээн зорилгодоо тусган байгуулсан нам юм. эхнэр Б.Булган, хүний их эмч мэргэжилтэй. *С.Зориг нь сайд байхдаа согтуудаа Төрийн ордны нэг давхарын цонхоор бие зассан хэмээн Монголын шар хэвлэлүүдээр шуугиж байв. Гэвч энэ мэдээлэл нь үнэний оргүй гэдгийг хэд хэдэн албаны хүн нотолсон байдаг *Тэрээр [[шатар]] тоглох маш их дуртай байсан бөгөөд [[Монголын шатрын холбоо|Монголын Шатрын Холбооны]] ерөнхийлөгчийн сонгуульт албыг хашиж байв. ==Хэлсэн үг== *''Би монгол хүний саруул ухаанд итгэдэг.'' *''Бидний хувь заяа бидний гарт л байна.'' *''Монгол хүн гэдэг өөрөө асар их эрдмийн уурхай.'' *''Ухаан гэдэг нь өөрөө авъяас.'' ==Хэвлэл мэдээлэлд== {{Commonscat|Sanjaasürengiyn Zorig}} * [http://www.youtube.com/watch?v=u-D9tUEnORE С.Зориг (1962-1998) 1-р хэсэг] * [http://www.youtube.com/watch?v=6TZv66SYhb0 С.Зориг (1962-1998) 2-р хэсэг] {{DEFAULTSORT:Зориг, Санжаасүрэнгийн}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монголын багш]] [[Ангилал:Хувьсгалч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Хүн амины хэргийн хохирогч]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1962 онд төрсөн]] [[Ангилал:1998 онд өнгөрсөн]] gjae3tjzpihgbuifs3e1uwob9y5lt4s 859569 859568 2026-06-21T15:04:44Z ~2026-36174-72 105473 /* */ 859569 wikitext text/x-wiki {{Төрийн зүтгэлтэн|зураг=|тайлбар=С.Зориг. 1990 он.|алба1={{flagicon|Монгол}} Дэд бүтцийн хөгжлийн сайд|ээлж1=1998 оны 5 сар — 10 сарын 2|өмнөх1=[[Галсандагвын Нямдаваа]]|дараах1=[[Гаваагийн Батхүү]]|алба2={{flagicon|Монгол}} [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүн]]|ээлж2=1992 оны 7 сарын 2 — 1998 оны 10 сарын 2|төрсөногноо=1962 оны 4 сарын 20|төрсөнгазар=[[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|БНМАУ]], [[Улаанбаатар]]|өнгөрсөногноо={{death date and age1|1998|10|02|1962|04|20}}|өнгөрсөнгазар=[[Монгол Улс]], Улаанбаатар|улсорон={{MGL3}}|намэвсэл=[[Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам]]<br>(1992–1998)<br>[[Монголын Нэгдсэн Нам]]<br>(1991–1992)<br>[[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|Монголын Ардчилсан Нам]]<br>(1990–1991)|сургууль=[[Москвагийн Улсын Их Сургууль]]|ажилүйл=улс төрч|алдарцол=Ардчиллын алтан хараацай|нэр=Санжаасүрэнгийн Зориг|гарынүсэг=|хочнэр=|төрөлсадан=[[Санжаасүрэнгийн Оюун]] (дүү)|дараах2=[[Санжаасүрэнгийн Оюун]]}}'''Санжаасүрэнгийн Зориг''' ([[1962]] оны [[4 сарын 20|4-р сарын 20-нд]] Улаанбаатарт төрсөн- [[1998]] оны [[10 сарын 2|10-р сарын 2]]-нд бусдын гарт амь алдсан)- Монголын Ардчилсан хувьсгалын хөдөлгөөний удирдагчдын нэг, [[XX зууны манлай]] улс төрч, төрийн зүтгэлтэн. == Амьдрал == === Боловсрол === * 1970-1980 онд Нийслэлийн 23-р дунд сургуульд сурч төгссөн. * 1980-1985 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын М.Ломоносовын нэрэмжит [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их Сургуулийн]] философийн ангид сурч төгссөн. === Ажлын намтар === * 1985-1990 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-д Шинжлэх ухааны Коммунизмын онолын багш, [[Монголын хувьсгалт залуучуудын эвлэл|МХЗЭ]]-ийн Улаанбаатар хотын Хороонд зааварлагч, * 1989-1990 онд [[Монголын Ардчилсан Холбоо|Монголын Ардчилсан Холбооны]] Ерөнхий зохицуулагч, * 1990-1992 онд Монголын Парламентын бүлгэмийн дарга, * 1992-1996 онд УИХ-ын гишүүн, * 1996-1998 онд УИХ-ын гишүүн бөгөөд УИХ-ын Төрийн байгуулалтын Байнгын Хорооны дарга, Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын Байнгын Хорооны дарга, Дэд бүтцийн сайд “Стратеги судалгааны төв" ТББ-г үүсгэн байгуулагч, Монголын Шатрын холбооны Ерөнхийлөгч, Монголын Ажил олгогч эздийн нэгдсэн холбооны Ерөнхийлөгч, эмзэг бүлгийхэн болон өнчин хүүхдүүдийг тусалж дэмжих зорилготой “Оюунтүлхүүр" сангийн Хүндэт ерөнхийлөгч, “Экспресс таймс", “Сайн байна уу", “Ардчилал таймс" сониныг санаачлагч. ===С.Зориг ба Ардчилсан хувьсгал=== Монголын ард түмний сод хүү, нэрт улс төрч, ардчилсан хувьсгалын алтан хараацай Санжаасүрэнгийн Зориг нь Монголын дээд боловсролын салбарын томоохон зүтгэлтнүүдийн нэг, МУИС-ийн декан, Боловсролын яамны орлогч сайдын албыг хашиж явсан '''Санжаасүрэн'''гийнд хоёр дахь хүү болон 1962 оны 4-р сарын 20-д мэндэлжээ. Түүний эх нь хүний их эмч Доржпалам нь Оросын нэрт эрдэмтэн, монгол судлаач [[Андрей Симуков|Андрей Симуковын]] охин байжээ. Тэрбээр хар нялхдаа өнчирч, монгол эх эцгийн гар дээр өсөж өндийсөн төдийгүй Монголд европ эмнэлгийг дэлгэрүүлэхэд хүчин зүтгэж явсан Зөвлөлтийн эмч эмэгтэйн дүрийг уран сайхны [[Сэрэлт|Сэрэлт кинонд]] бүтээж олны танил болж байжээ. Зориг хүү монголын сэхээтнүүд үр хүүхдээ сургахыг эрхэмлэдэг байсан орос хэлний сургалттай тусгай 23-р дунд сургуульд 1970 онд элсэн орж 1980 онд төгсөөд, тэр үеийн [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]<nowiki/>ын номер нэг сургууль агуу эрдэмтэн [[Михаил Васильевич Ломоносов|Михаил Ломоносовоор]] овоглосон [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн улсын Их сургуулийг]] философич мэргэжлээр сурч 1985 онд төгссөн байна. [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөт Холбоот Улсад]] өрнөсөн [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М.Горбачевын]] [[Өөрчлөн байгуулалт (Перестройка)|өөрчлөн байгуулалтын]] үзэл санаа нь БНМАУ-д хүрч, нийгмийг ардчилахын төлөөх залуучуудын хөдөлгөөн үүсэж, түүний идэвхитэй гишүүдийн нэг нь тухайн үед дөнгөж 27 настай байсан С.Зориг байлаа. Тэрээр энэ үед (1989 онд) [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын Их Сургуульд]] философийн багшаар ажиллаж байжээ. С.Зориг нь [[Сүхбаатарын талбай]] дээр болж байсан цуглаанууд дээр [[Монголын Ардчилсан Холбоо|Монголын Ардчилсан Холбооны]] зохицуулагчийн хувиар чанга яригч барин үг хэлж, иргэдийг өөрчлөлтөд уриалж байв. 1990 оны 3-р сард түүний болон хамтран зүтгэгчдийн хүчин зүтгэлээр тухайн үеийн эрх баригч [[Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны Улс төрийн товчоо|Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хороо]] бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцорч, Монголын түүхэнд шинэ үе эхэлсэн билээ. 1990 оны 6-р сард Монголд явагдсан анхны чөлөөт ардчилсан сонгуулиар [[Улсын Бага Хурал|Улсын Бага Хуралд]] сонгогдож, дэд ерөнхийлөгчийн албан тушаалд [[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|Монголын Ардчилсан Намаас]] нэр дэвшсэн боловч хөдөөнөөс сонгогдсон депутат олонтой [[Ардын Их Хурал|Ардын Их Хурлын]] депутатууд малчдын амьдралыг мэдэхгүй гэсэн шалтгаанаар хөдөө төрж өссөн [[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж|Раднаасүмбэрэлийн Гончигдоржийг]] сонгосон байдаг. Тэрээр 1992, 1996 оны сонгуулиар [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хуралд]] сонгогдож, [[Ардчилсан холбоо эвсэл|Ардчилсан Холбоо эвслийн]] хоёр дахь засгийн газар болох [[Цахиагийн Элбэгдорж]]<nowiki/>ийн Засгийн газарт [[Дэд бүтцийн сайд|Дэд бүтцийн сайдын]] албыг хашиж байв. == Аллага == [[Файл:Government identity document of Sanjaasurengiin Zorig after his murder in 1998.jpg|thumb|С.Зориг агсны Засгийн газрын гишүүний үнэмлэх, 1998 он]] [[Image:Sanjaasuren_Zorig2015-10-04.jpg|thumb|320px|С.Зориг агсны хөшөө]] [[1997]] онд болсон [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгчийн]] сонгуулиар сөрөг хүчин болох [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Намаас]] нэр дэвшсэн [[Нацагийн Багабанди]] ялав. [[1998]] оны 6-р сард банкны хямралыг гэтлэхийн тулд улсын өмчийн [[Сэргээн Босголт Банк|Сэргээн Босголт Банкийг]] хувийн [[Голомт банк|Голомт банктай]] нэгтгэх шийдвэр гаргасан хэмээн сөрөг хүчнийхэн Засгийн газрыг огцруулах саналыг [[Улсын Их Хурал|УИХ-д]] оруулж, [[Цахиагийн Элбэгдорж|Цахиагийн Элбэгдоржийн]] засгийн газар огцорлоо. Дараагийн ерөнхий сайдаар томилуулахаар эрх баригч Ардчилсан Холбоо эвслээс нэр дэвшүүлсэн хүмүүсийг ерөнхийлөгч Н.Багабанди тухай бүрд нь янз бүрийн шалтгаанаар буцаасаар УИХ хуульд заасан хугацаанд ерөнхий сайдыг томилж чадаагүй юм. Элбэгдоржийн засгийн газрын гишүүд үүрэг гүйцэтгэгч гэсэн тодотголтойгоор 4 сар ажиллаж байсан тэр үед буюу [[1998]] оны [[10 сарын 2]]-нд С.Зоригийг гэрт нь 18 удаа хутгалж амь насыг нь бүрэлгэв. 3 хоногийн дараа түүнтэй салах ёс гүйцэтгэхээр 30000 хүн цуглаж, эх орон даяар бүх нийтийн гашуудал зарлаж, Монголын ард түмэн хайрт хүүгийнхээ хойноос эмгэнэн гашуудаж байлаа. Түүнийг эрх баригч эвслийнхэн Ерөнхий сайдад нэрийг нь дэвшүүлэхээр Ерөнхийлөгчтэй зөвшилцөх гэж байсан гэсэн яриа бий. Ямартай ч Монголын ард түмэн энэ хэргийг улс төрийн аллага байсан гэдэгт итгэлтэй байдаг. Үүнийг бататгаж, Д.Энхтүвшин "Дуусан амьдараагүй Зориг" нийтлэлдээ "Тэр үеийн эрх баригч эвслийнхэн буюу Ардчилсан хүчнээс нэрийг нь Ерөнхий сайдад өргөн мэдүүлж, Ерөнхийлөгч Н.Багабандитай зөвшилцөх гэж байсан түүхэн эгзэгтэй мөчид амь насыг нь туйлын хорсолтойгоор хөнөөсөн нь гарцаагүй улс төрийн аллага байснаас зайлахгүй" гэж бичсэн байдаг. Уг хэрэг нь амьд гэрч (эхнэр Булган) үлдээсэн боловч өдийг хүртэл илрээгүй. Зоригийн аллагатай холбогдуулж олон хүнийг сэжигтнээр татаж байсан бөгөөд иргэн Б.Содномдаржаа, Т.Чимгээ нар тус хэргийг үйлдсэн гэгдэж, шат шатны шүүхээс хорих ялаар шийтгүүлсэн. Гэсэн ч Б.Содномдаржаа, Т.Чимгээ нарыг гүйцэтгэх ажиллагааны журам зөрчиж, эрүүдэн шүүж ял тулгасан хэргээр хууль шүүх, прокурор, цагдаа, тагнуулын албан хаагчид ял шийтгүүлснээр шүүхээс Содномдаржаа, Чимгээ нарын хэргийг дахин шалгах шаардлага тавьж, улмаар уг хоёр иргэнийг сулласан. == Түүнтэй холбоотой зүйлс == [[Файл:Zorig street.jpg|thumb|293x293px|Улаанбаатар хотын С.Зоригийн гудамж]] *Эцэг Санжаасүрэн нь Монголын дээд боловсролын салбарын томоохон зүтгэлтнүүдийн нэг, [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн декан, [[Боловсролын яам]]ны орлогч сайдын албыг хашиж явсан. *Эх Доржпалам нь их эмч, Оросын нэрт эрдэмтэн, монголын анхны газрын зургийг зохиогч, монгол судлаач [[Андрей Симуков|А.Симуков]]<nowiki/>ын охин мөн [[Сэрэлт|"Сэрэлт]]" киноны гол дүр болох орос эмчийн дүрийг бүтээсэн хүн юм. *Дүү [[Санжаасүрэнгийн Оюун]] нь 1998 оноос эхлэн 2016 он хүртэл Улсын Их Хуралд сонгогдон ажиллаж байв, [[Иргэний Зориг Нам]]ыг "Зоригийн үйл хэргийг үргэлжлүүлнэ" хэмээн зорилгодоо тусган байгуулсан нам юм. эхнэр Б.Булган, хүний их эмч мэргэжилтэй. *С.Зориг нь сайд байхдаа согтуудаа Төрийн ордны нэг давхарын цонхоор бие зассан хэмээн Монголын шар хэвлэлүүдээр шуугиж байв. Гэвч энэ мэдээлэл нь үнэний оргүй гэдгийг хэд хэдэн албаны хүн нотолсон байдаг *Тэрээр [[шатар]] тоглох маш их дуртай байсан бөгөөд [[Монголын шатрын холбоо|Монголын Шатрын Холбооны]] ерөнхийлөгчийн сонгуульт албыг хашиж байв. ==Хэлсэн үг== *''Би монгол хүний саруул ухаанд итгэдэг.'' *''Бидний хувь заяа бидний гарт л байна.'' *''Монгол хүн гэдэг өөрөө асар их эрдмийн уурхай.'' *''Ухаан гэдэг нь өөрөө авъяас.'' ==Хэвлэл мэдээлэлд== {{Commonscat|Sanjaasürengiyn Zorig}} * [http://www.youtube.com/watch?v=u-D9tUEnORE С.Зориг (1962-1998) 1-р хэсэг] * [http://www.youtube.com/watch?v=6TZv66SYhb0 С.Зориг (1962-1998) 2-р хэсэг] {{DEFAULTSORT:Зориг, Санжаасүрэнгийн}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монголын багш]] [[Ангилал:Хувьсгалч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Хүн амины хэргийн хохирогч]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1962 онд төрсөн]] [[Ангилал:1998 онд өнгөрсөн]] ji4i37t6absfh11vzzeq98ujedadj4u 859693 859569 2026-06-22T08:04:09Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/~2026-36174-72|~2026-36174-72]] ([[User talk:~2026-36174-72|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Zorigt|Zorigt]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 855161 wikitext text/x-wiki {{Төрийн зүтгэлтэн|зураг=Sanjaasurengiin Zorig in 1990.jpg|тайлбар=С.Зориг. 1990 он.|алба1={{flagicon|Монгол}} Дэд бүтцийн хөгжлийн сайд|ээлж1=1998 оны 5 сар — 10 сарын 2|өмнөх1=[[Галсандагвын Нямдаваа]]|дараах1=[[Гаваагийн Батхүү]]|алба2={{flagicon|Монгол}} [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хурлын гишүүн]]|ээлж2=1992 оны 7 сарын 2 — 1998 оны 10 сарын 2|төрсөногноо=1962 оны 4 сарын 20|төрсөнгазар=[[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|БНМАУ]], [[Улаанбаатар]]|өнгөрсөногноо={{death date and age1|1998|10|02|1962|04|20}}|өнгөрсөнгазар=[[Монгол Улс]], Улаанбаатар|улсорон={{MGL3}}|намэвсэл=[[Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам]]<br>(1992–1998)<br>[[Монголын Нэгдсэн Нам]]<br>(1991–1992)<br>[[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|Монголын Ардчилсан Нам]]<br>(1990–1991)|сургууль=[[Москвагийн Улсын Их Сургууль]]|ажилүйл=улс төрч|алдарцол=Ардчиллын алтан хараацай|нэр=Санжаасүрэнгийн Зориг|гарынүсэг=|хочнэр=|төрөлсадан=[[Санжаасүрэнгийн Оюун]] (дүү)|дараах2=[[Санжаасүрэнгийн Оюун]]}}'''Санжаасүрэнгийн Зориг''' ([[1962]] оны [[4 сарын 20|4-р сарын 20-нд]] Улаанбаатарт төрсөн- [[1998]] оны [[10 сарын 2|10-р сарын 2]]-нд бусдын гарт амь алдсан)- Монголын Ардчилсан хувьсгалын хөдөлгөөний удирдагчдын нэг, [[XX зууны манлай]] улс төрч, төрийн зүтгэлтэн. == Амьдрал == === Боловсрол === * 1970-1980 онд Нийслэлийн 23-р дунд сургуульд сурч төгссөн. * 1980-1985 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын М.Ломоносовын нэрэмжит [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их Сургуулийн]] философийн ангид сурч төгссөн. === Ажлын намтар === * 1985-1990 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-д Шинжлэх ухааны Коммунизмын онолын багш, [[Монголын хувьсгалт залуучуудын эвлэл|МХЗЭ]]-ийн Улаанбаатар хотын Хороонд зааварлагч, * 1989-1990 онд [[Монголын Ардчилсан Холбоо|Монголын Ардчилсан Холбооны]] Ерөнхий зохицуулагч, * 1990-1992 онд Монголын Парламентын бүлгэмийн дарга, * 1992-1996 онд УИХ-ын гишүүн, * 1996-1998 онд УИХ-ын гишүүн бөгөөд УИХ-ын Төрийн байгуулалтын Байнгын Хорооны дарга, Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын Байнгын Хорооны дарга, Дэд бүтцийн сайд “Стратеги судалгааны төв" ТББ-г үүсгэн байгуулагч, Монголын Шатрын холбооны Ерөнхийлөгч, Монголын Ажил олгогч эздийн нэгдсэн холбооны Ерөнхийлөгч, эмзэг бүлгийхэн болон өнчин хүүхдүүдийг тусалж дэмжих зорилготой “Оюунтүлхүүр" сангийн Хүндэт ерөнхийлөгч, “Экспресс таймс", “Сайн байна уу", “Ардчилал таймс" сониныг санаачлагч. ===С.Зориг ба Ардчилсан хувьсгал=== Монголын ард түмний сод хүү, нэрт улс төрч, ардчилсан хувьсгалын алтан хараацай Санжаасүрэнгийн Зориг нь Монголын дээд боловсролын салбарын томоохон зүтгэлтнүүдийн нэг, МУИС-ийн декан, Боловсролын яамны орлогч сайдын албыг хашиж явсан '''Санжаасүрэн'''гийнд хоёр дахь хүү болон 1962 оны 4-р сарын 20-д мэндэлжээ. Түүний эх нь хүний их эмч Доржпалам нь Оросын нэрт эрдэмтэн, монгол судлаач [[Андрей Симуков|Андрей Симуковын]] охин байжээ. Тэрбээр хар нялхдаа өнчирч, монгол эх эцгийн гар дээр өсөж өндийсөн төдийгүй Монголд европ эмнэлгийг дэлгэрүүлэхэд хүчин зүтгэж явсан Зөвлөлтийн эмч эмэгтэйн дүрийг уран сайхны [[Сэрэлт|Сэрэлт кинонд]] бүтээж олны танил болж байжээ. Зориг хүү монголын сэхээтнүүд үр хүүхдээ сургахыг эрхэмлэдэг байсан орос хэлний сургалттай тусгай 23-р дунд сургуульд 1970 онд элсэн орж 1980 онд төгсөөд, тэр үеийн [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]<nowiki/>ын номер нэг сургууль агуу эрдэмтэн [[Михаил Васильевич Ломоносов|Михаил Ломоносовоор]] овоглосон [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн улсын Их сургуулийг]] философич мэргэжлээр сурч 1985 онд төгссөн байна. [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөт Холбоот Улсад]] өрнөсөн [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М.Горбачевын]] [[Өөрчлөн байгуулалт (Перестройка)|өөрчлөн байгуулалтын]] үзэл санаа нь БНМАУ-д хүрч, нийгмийг ардчилахын төлөөх залуучуудын хөдөлгөөн үүсэж, түүний идэвхитэй гишүүдийн нэг нь тухайн үед дөнгөж 27 настай байсан С.Зориг байлаа. Тэрээр энэ үед (1989 онд) [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын Их Сургуульд]] философийн багшаар ажиллаж байжээ. С.Зориг нь [[Сүхбаатарын талбай]] дээр болж байсан цуглаанууд дээр [[Монголын Ардчилсан Холбоо|Монголын Ардчилсан Холбооны]] зохицуулагчийн хувиар чанга яригч барин үг хэлж, иргэдийг өөрчлөлтөд уриалж байв. 1990 оны 3-р сард түүний болон хамтран зүтгэгчдийн хүчин зүтгэлээр тухайн үеийн эрх баригч [[Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны Улс төрийн товчоо|Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хороо]] бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцорч, Монголын түүхэнд шинэ үе эхэлсэн билээ. 1990 оны 6-р сард Монголд явагдсан анхны чөлөөт ардчилсан сонгуулиар [[Улсын Бага Хурал|Улсын Бага Хуралд]] сонгогдож, дэд ерөнхийлөгчийн албан тушаалд [[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|Монголын Ардчилсан Намаас]] нэр дэвшсэн боловч хөдөөнөөс сонгогдсон депутат олонтой [[Ардын Их Хурал|Ардын Их Хурлын]] депутатууд малчдын амьдралыг мэдэхгүй гэсэн шалтгаанаар хөдөө төрж өссөн [[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж|Раднаасүмбэрэлийн Гончигдоржийг]] сонгосон байдаг. Тэрээр 1992, 1996 оны сонгуулиар [[Улсын Их Хурал|Улсын Их Хуралд]] сонгогдож, [[Ардчилсан холбоо эвсэл|Ардчилсан Холбоо эвслийн]] хоёр дахь засгийн газар болох [[Цахиагийн Элбэгдорж]]<nowiki/>ийн Засгийн газарт [[Дэд бүтцийн сайд|Дэд бүтцийн сайдын]] албыг хашиж байв. == Аллага == [[Файл:Government identity document of Sanjaasurengiin Zorig after his murder in 1998.jpg|thumb|С.Зориг агсны Засгийн газрын гишүүний үнэмлэх, 1998 он]] [[Image:Sanjaasuren_Zorig2015-10-04.jpg|thumb|320px|С.Зориг агсны хөшөө]] [[1997]] онд болсон [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгчийн]] сонгуулиар сөрөг хүчин болох [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Намаас]] нэр дэвшсэн [[Нацагийн Багабанди]] ялав. [[1998]] оны 6-р сард банкны хямралыг гэтлэхийн тулд улсын өмчийн [[Сэргээн Босголт Банк|Сэргээн Босголт Банкийг]] хувийн [[Голомт банк|Голомт банктай]] нэгтгэх шийдвэр гаргасан хэмээн сөрөг хүчнийхэн Засгийн газрыг огцруулах саналыг [[Улсын Их Хурал|УИХ-д]] оруулж, [[Цахиагийн Элбэгдорж|Цахиагийн Элбэгдоржийн]] засгийн газар огцорлоо. Дараагийн ерөнхий сайдаар томилуулахаар эрх баригч Ардчилсан Холбоо эвслээс нэр дэвшүүлсэн хүмүүсийг ерөнхийлөгч Н.Багабанди тухай бүрд нь янз бүрийн шалтгаанаар буцаасаар УИХ хуульд заасан хугацаанд ерөнхий сайдыг томилж чадаагүй юм. Элбэгдоржийн засгийн газрын гишүүд үүрэг гүйцэтгэгч гэсэн тодотголтойгоор 4 сар ажиллаж байсан тэр үед буюу [[1998]] оны [[10 сарын 2]]-нд С.Зоригийг гэрт нь 18 удаа хутгалж амь насыг нь бүрэлгэв. 3 хоногийн дараа түүнтэй салах ёс гүйцэтгэхээр 30000 хүн цуглаж, эх орон даяар бүх нийтийн гашуудал зарлаж, Монголын ард түмэн хайрт хүүгийнхээ хойноос эмгэнэн гашуудаж байлаа. Түүнийг эрх баригч эвслийнхэн Ерөнхий сайдад нэрийг нь дэвшүүлэхээр Ерөнхийлөгчтэй зөвшилцөх гэж байсан гэсэн яриа бий. Ямартай ч Монголын ард түмэн энэ хэргийг улс төрийн аллага байсан гэдэгт итгэлтэй байдаг. Үүнийг бататгаж, Д.Энхтүвшин "Дуусан амьдараагүй Зориг" нийтлэлдээ "Тэр үеийн эрх баригч эвслийнхэн буюу Ардчилсан хүчнээс нэрийг нь Ерөнхий сайдад өргөн мэдүүлж, Ерөнхийлөгч Н.Багабандитай зөвшилцөх гэж байсан түүхэн эгзэгтэй мөчид амь насыг нь туйлын хорсолтойгоор хөнөөсөн нь гарцаагүй улс төрийн аллага байснаас зайлахгүй" гэж бичсэн байдаг. Уг хэрэг нь амьд гэрч (эхнэр Булган) үлдээсэн боловч өдийг хүртэл илрээгүй. Зоригийн аллагатай холбогдуулж олон хүнийг сэжигтнээр татаж байсан бөгөөд иргэн Б.Содномдаржаа, Т.Чимгээ нар тус хэргийг үйлдсэн гэгдэж, шат шатны шүүхээс хорих ялаар шийтгүүлсэн. Гэсэн ч Б.Содномдаржаа, Т.Чимгээ нарыг гүйцэтгэх ажиллагааны журам зөрчиж, эрүүдэн шүүж ял тулгасан хэргээр хууль шүүх, прокурор, цагдаа, тагнуулын албан хаагчид ял шийтгүүлснээр шүүхээс Содномдаржаа, Чимгээ нарын хэргийг дахин шалгах шаардлага тавьж, улмаар уг хоёр иргэнийг сулласан. == Түүнтэй холбоотой зүйлс == [[Файл:Zorig street.jpg|thumb|293x293px|Улаанбаатар хотын С.Зоригийн гудамж]] *Эцэг Санжаасүрэн нь Монголын дээд боловсролын салбарын томоохон зүтгэлтнүүдийн нэг, [[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]-ийн декан, [[Боловсролын яам]]ны орлогч сайдын албыг хашиж явсан. *Эх Доржпалам нь их эмч, Оросын нэрт эрдэмтэн, монголын анхны газрын зургийг зохиогч, монгол судлаач [[Андрей Симуков|А.Симуков]]<nowiki/>ын охин мөн [[Сэрэлт|"Сэрэлт]]" киноны гол дүр болох орос эмчийн дүрийг бүтээсэн хүн юм. *Дүү [[Санжаасүрэнгийн Оюун]] нь 1998 оноос эхлэн 2016 он хүртэл Улсын Их Хуралд сонгогдон ажиллаж байв, [[Иргэний Зориг Нам]]ыг "Зоригийн үйл хэргийг үргэлжлүүлнэ" хэмээн зорилгодоо тусган байгуулсан нам юм. эхнэр Б.Булган, хүний их эмч мэргэжилтэй. *С.Зориг нь сайд байхдаа согтуудаа Төрийн ордны нэг давхарын цонхоор бие зассан хэмээн Монголын шар хэвлэлүүдээр шуугиж байв. Гэвч энэ мэдээлэл нь үнэний оргүй гэдгийг хэд хэдэн албаны хүн нотолсон байдаг *Тэрээр [[шатар]] тоглох маш их дуртай байсан бөгөөд [[Монголын шатрын холбоо|Монголын Шатрын Холбооны]] ерөнхийлөгчийн сонгуульт албыг хашиж байв. ==Хэлсэн үг== *''Би монгол хүний саруул ухаанд итгэдэг.'' *''Бидний хувь заяа бидний гарт л байна.'' *''Монгол хүн гэдэг өөрөө асар их эрдмийн уурхай.'' *''Ухаан гэдэг нь өөрөө авъяас.'' ==Хэвлэл мэдээлэлд== {{Commonscat|Sanjaasürengiyn Zorig}} * [http://www.youtube.com/watch?v=u-D9tUEnORE С.Зориг (1962-1998) 1-р хэсэг] * [http://www.youtube.com/watch?v=6TZv66SYhb0 С.Зориг (1962-1998) 2-р хэсэг] {{DEFAULTSORT:Зориг, Санжаасүрэнгийн}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:Монголын багш]] [[Ангилал:Хувьсгалч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Хүн амины хэргийн хохирогч]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1962 онд төрсөн]] [[Ангилал:1998 онд өнгөрсөн]] skue7oliokuvjgjsdosxlnecmqq7az4 Хадат уул 0 5644 859728 785372 2026-06-22T10:53:23Z Enkhsaihan2005 64429 859728 wikitext text/x-wiki {{short description|Major mountain range in western North America}} {{Инфобокс уул | fetchwikidata = ALL | name = Хадат уул | image_map = RockyMountains-Range.svg | map_size = 280 | other_name = Rocky Mountains ([[Англи хэл|en]]), {{lang|fr|Les montagnes Rocheuses}} ([[Франц хэл|fr]]), {{lang|es|Montañas Rocosas}}, {{lang|es|Rocallosas}} ([[Испани хэл|es]]) | country = {{hlist|Канад|АНУ}} | subdivision2_type = Муж | subdivision2 = {{hlist|[[Британийн Колумби]]|[[Альберта]]|[[Вашингтон (муж)|Вашингтон]]|[[Айдахо]]|[[Монтана]]|[[Вайоминг]]|[[Юта]]|[[Колорадо]]|[[Нью-Мексико]]}} | parent = [[Хойд Америкийн Кордильера]] | geology = {{hlist|[[Магмын чулуулаг|Магмын]]|[[Тунамал чулуулаг|тунамал]]|[[Хувирмал чулуулаг|хувирмал]]}} | age = {{hlist|[[Кембрийн өмнөх үе|Кембрийн өмнөх]]|[[Цэрдийн галав]]}} | orogeny = | highest = [[Элберт уул]] | elevation = {{cvt|14,440|ft|m}} | elevation_ref = <ref name=NGS>{{cite ngs |pid=KL0637 |name=MOUNT ELBERT |year=2019 |access-date=2026-06-22 }}</ref> | length_ref = | coordinates = {{coord|39|7|4|N|106|26|43|W|region:US-CO_type:mountain|name=Mount Elbert|display=inline}} | range_coordinates = {{coord|44.15|N|113.80|W|format=dms|display=it}} <!-- rounded, near Mt Borah --> | length_mi = 3,000 | area_mi2 = 300000 | area_ref = <ref name=britkids>{{cite web |url=https://kids.britannica.com/students/article/Rocky-Mountains-or-Rockies/276760 |title=Rocky Mountains, or Rockies |publisher=[[Британника нэвтэрхий толь]] Kids |access-date=2026-06-22 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108025143/https://kids.britannica.com/students/article/Rocky-Mountains-or-Rockies/276760 |url-status=live }}</ref> | nocat_wdimage = yes }} '''Хадат уул''' ({{lang-en|Rocky Mountains}} [{{IPA|ˌɹɒkiˈmaʊntənz}}]) нь [[Хойд Америк]]ийн баруун хэсэгт байрлах, [[Канад]]ын [[Британийн Колумби]] мужаас [[АНУ]]-ын [[Нью-Мексик]] муж хүртэл нийт 4,800 [[метр|км]] үргэлжлэх [[нуруу]] юм. Ноён оргил нь далайн түвшнээс дээш 4,401 метр өргөгдсөн Эльберт уул (АНУ-ын [[Колорадо]] муж) болно. {{stub}} == Цахим холбоос == {{commons|Rocky Mountains}} * [http://wrgis.wr.usgs.gov/docs/parks/province/rockymtn.html U.S. Geological Survey website on the Rocky Mountains] * [https://web.archive.org/web/20160412073019/http://www.headwatersnews.org/ Headwaters News] - Headwaters News - Reporting on the Rockies * [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50511frame.htm Colorado Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu] ([http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50511.htm slow modem version]) * [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50518frame.htm North Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu] ([http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50518.htm slow modem version]) * [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50528frame.htm South Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu] ([http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50528.htm slow modem version]) <br clear=all/> [[Ангилал:Хойд Америкийн нуруу]] [[Ангилал:АНУ-ын нуруу]] [[Ангилал:Канадын нуруу]] [[Ангилал:Мексикийн нуруу]] [[Ангилал:Рокки Маунтенс| ]] 8jmzsvijw0fbp4puaf9ce6bom4jfy2j 859730 859728 2026-06-22T11:00:05Z Enkhsaihan2005 64429 859730 wikitext text/x-wiki {{short description|Хойд Америкийн баруун хэсэгт орших томоохон уул}} {{Инфобокс уул | fetchwikidata = ALL | name = Хадат уул | image_map = RockyMountains-Range.svg | map_size = 280 | other_name = Rocky Mountains ([[Англи хэл|en]]), {{lang|fr|Les montagnes Rocheuses}} ([[Франц хэл|fr]]), {{lang|es|Montañas Rocosas}}, {{lang|es|Rocallosas}} ([[Испани хэл|es]]) | country = {{hlist|Канад|АНУ}} | subdivision2_type = Муж | subdivision2 = {{hlist|[[Британийн Колумби]]|[[Альберта]]|[[Вашингтон (муж)|Вашингтон]]|[[Айдахо]]|[[Монтана]]|[[Вайоминг]]|[[Юта]]|[[Колорадо]]|[[Нью-Мексико]]}} | parent = [[Хойд Америкийн Кордильера]] | geology = {{hlist|[[Магмын чулуулаг|Магмын]]|[[Тунамал чулуулаг|тунамал]]|[[Хувирмал чулуулаг|хувирмал]]}} | age = {{hlist|[[Кембрийн өмнөх үе|Кембрийн өмнөх]]|[[Цэрдийн галав]]}} | orogeny = | highest = [[Элберт уул]] | elevation = {{cvt|14,440|ft|m}} | elevation_ref = <ref name=NGS>{{cite ngs |pid=KL0637 |name=MOUNT ELBERT |year=2019 |access-date=2026-06-22 }}</ref> | length_ref = | coordinates = {{coord|39|7|4|N|106|26|43|W|region:US-CO_type:mountain|name=Mount Elbert|display=inline}} | range_coordinates = {{coord|44.15|N|113.80|W|format=dms|display=it}} <!-- rounded, near Mt Borah --> | length_mi = 3,000 | area_mi2 = 300000 | area_ref = <ref name=britkids>{{cite web |url=https://kids.britannica.com/students/article/Rocky-Mountains-or-Rockies/276760 |title=Rocky Mountains, or Rockies |publisher=[[Британника нэвтэрхий толь]] Kids |access-date=2026-06-22 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108025143/https://kids.britannica.com/students/article/Rocky-Mountains-or-Rockies/276760 |url-status=live }}</ref> | nocat_wdimage = yes }} '''Хадат уул''' ({{lang-en|Rocky Mountains}} [{{IPA|ˌɹɒkiˈmaʊntənz}}]) нь [[Хойд Америк]]ийн баруун хэсэгт байрлах, [[Канад]]ын [[Британийн Колумби]] мужаас [[АНУ]]-ын [[Нью-Мексик]] муж хүртэл нийт 4,800 [[метр|км]] үргэлжлэх [[нуруу]] юм. Ноён оргил нь далайн түвшнээс дээш 4,401 метр өргөгдсөн Эльберт уул (АНУ-ын [[Колорадо]] муж) болно. {{stub}} == Цахим холбоос == {{commons|Rocky Mountains}} * [http://wrgis.wr.usgs.gov/docs/parks/province/rockymtn.html U.S. Geological Survey website on the Rocky Mountains] * [https://web.archive.org/web/20160412073019/http://www.headwatersnews.org/ Headwaters News] - Headwaters News - Reporting on the Rockies * [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50511frame.htm Colorado Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu] ([http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50511.htm slow modem version]) * [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50518frame.htm North Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu] ([http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50518.htm slow modem version]) * [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50528frame.htm South Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu] ([http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/ecoregions/50528.htm slow modem version]) <br clear=all/> [[Ангилал:Хойд Америкийн нуруу]] [[Ангилал:АНУ-ын нуруу]] [[Ангилал:Канадын нуруу]] [[Ангилал:Мексикийн нуруу]] [[Ангилал:Рокки Маунтенс| ]] mwmd4xeesug9v2svsupr990xpgv1dmk Аляскын нуруу 0 5832 859732 838792 2026-06-22T11:03:33Z Enkhsaihan2005 64429 859732 wikitext text/x-wiki {{short description|Хойд Америкийн нуруу}} {{Инфобокс уул | name = Аляскын нуруу | image = Peaks of the Alaska Range (1).jpg | image_caption = Денали орчмын Аляскын нурууны Хантер уул, Хантингтон уул болон бусад эгц оргилууд | etymology = | country = Америкийн Нэгдсэн Улс | state = Аляска | parent = [[Америкийн Кордильера]] | borders_on = [[Номхон далайн нурууд]] | geology = | age = | orogeny = | length_mi = | length_orientation = | width_mi = | width_orientation = | highest = [[Денали]] | elevation_ft = 20310 | elevation_ref = <ref name=usgs_hp>{{cite press release | url=https://www.usgs.gov/news/new-elevation-nation%E2%80%99s-highest-peak | publisher=USGS | title= New Elevation for Nation's Highest Peak | first1=Марк|last1=Ньюэлл | first2=Блейн|last2=Хорнер | date=2015-09-02 |access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=otm>{{cite opentopomap|Denali|63.06909|-151.00626|2023-05-24}}</ref> | coordinates = {{coord|63.0695|N|151.0074|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name="gnis">{{cite gnis | id = 1414314 | name = Denali| access-date =2026-06-22}}</ref> | listing = | image_map = Relief map of Alaska Range.png | map_caption = | range_coordinates = | range_coordinates_ref = | fetchwikidata = ALL }} '''Аляскын нуруу''' ({{lang-en|Alaska Range}}) нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын [[Аляска]] муж улсын [[Номхон далай]]н эрэгт ойрхон, [[Аляскын булан]]гийн дагуу байрлах [[Нуруу (газар зүй)|нуруу]]. [[Боржин чулуу]]н хадаас тогтох бөгөөд хагаралаас үүссэн нуруу юм. [[Аляскын төмөр зам]] дайрч өнгөрөх [[Брод даваа]]гаар баруун, зүүн хэсэгт хуваагдана. Зүүн хэсэг нь [[мөсөн гол]] олонтой бөгөөд баруун хэсэгт нь Хойд Америкийн хамгийн өндөр цэг болох [[Денали]] оргил (д.т.д. 6191 [[метр]]) байдаг. Аляскын нурууны 7800 км<sup>2</sup> орчим хэсэг нь [[Деналигийн үндэсний хүрээлэн]]д ({{lang|en|Denali National Park and Preserve}}) харьяалагдан хамгаалагдсан. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Alaska Range|Аляскын нуруу}} [[Ангилал:Хойд Америкийн нуруу]] [[Ангилал:Аляска мужийн нуруу]] [[Ангилал:Аляскын нуруу| ]] iqjbb85az7vvbdxgemur7529c0kmr5a Карл Маркс 0 7730 859668 859437 2026-06-22T05:42:28Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/~2026-35994-08|~2026-35994-08]] ([[User talk:~2026-35994-08|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Zorigt|Zorigt]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 777952 wikitext text/x-wiki [[Файл:YoungerMarx.JPG|thumb|Карл Маркс]] '''Карл Хайнрих Маркс''' ({{lang-de|Karl Heinrich Marx}}; 1818 оны 5 дугаар сарын 5-нд Пруссийн Трир хотод төрж, 1883 оны 3 дугаар сарын 14-нд Британийн Лондон хотод нас барсан) нь XIX зууны философич, улс төрийн эдийн засагч болон хувьсгалч байжээ. Түүнийг "Коммунизмын эцэг" хэмээн нэрийдэх нь элбэг бөгөөд, тэрбээр сурган хүмүүжүүлэгч болон улс төрийн зүтгэлтэн байв. Маркс нийгмийн болон улс төрийн асуудлуудыг хөндөж байсан ба түүхийн анализ хийснээрээ ч алдартай билээ. Түүний баримталж байсан үзэл бодол нь [[Коммунист Намын Тунхаг]] (1848) бүтээлийн "Эдүгээг хүртэл оршин байсан нийгмийн түүхүүд нь ангийн тэмцлийн түүх юм." хэмээх эхний мөрөөс харагддаг. Маркс нь капитализмыг, урьд нь байсан, нийгэм болон эдийн засаг дээр тулгуурласан нийгмүүдийн адил дотоод шалтгаануудын улмаас сүйрнэ хэмээн үздэг байв. Маркс амьдралынхаа туршид үл ойлгогдох хүн байсан ч, түүнийг нас барсны дараа түүний үзэл суртлууд хөдөлмөрчдийн хувьсгалд нөлөөгөө багагүй үзүүлсэн билээ. Энэхүү нөлөө нь Оросын [[Октябрийн хувьсгал|Октябрийн хувсгал]]ын марксист большевикуудын ялалтын ачаар улам хүчээ авсан бөгөөд XX зуунд марксист үзэлд бага ч болов автаагүй газар ховор байв. == Намтар == Карл Маркс 1818 оны 5 дугаар сарын 5-нд Германы Трир хотод еврей гаралтай өмгөөлөгч Хенрих Маркс (1777—1838), Хенриетта Маркс нарын хүү болж төрсөн. Тэрээр Трир хотын Фридрих-Вильхельмийн гимназид сурсан. Бонн, [[Берлиний их сургууль|Берлиний их сургуульд]] суралцан хуулийн болон эдийн засгийн боловсрол эзэмшжээ. Гегелийн философийн нөлөөн дор философи, эрх зүйн судалгаа хийж, “Демократ ба Эпикурын натурфилософийн ялгаа” сэдвээр 1841 онд Иенийн их сургуульд философийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. Тухайн үеийн Пруссийн хаант засаглалтай үзэл санааны зөрөлдөөнтэй байсан болохоор их сургуульд багшлах сонирхолоо орхиж, чөлөөт сэтгүүлч, нийтлэгчийн ажлыг дагнан эрхлэх болжээ. Маркс улс төр, эдийн засгийн сэдвээр Европ, Америкийн хэд хэдэн сонин сэтгүүлд нийтлэлээ тогтмол хэвлүүлдэг байсан бөгөөд улс төрийн амьдралд идэвхтэй оролцогч төдийгүй түүнийг зохион байгуулагч нь байв. К.Маркс 1847 онд Шударгачуудын холбоонд (хожим нь Коммунистуудын холбоо болсон) [[Фридрих Энгельс]]ийн хамт гишүүнээр элсэж, 1848 онд Коммунистуудын төв хороог удирдаж байсан бөгөөд тэр үед алдарт “Коммунист намын тунхаг”-ийг Ф.Энгельстэй хамтарч зохиосон. 1864 онд “Олон улсын ажилчдын нөхөрлөл” буюу Нэгдүгээр Интернационалыг байгуулахад идэвхтэй оролцож, хэрэг дээрээ түүний удирдагч нь байв. Нэгдүгээр интернационалын “Зохион байгуулалтын тунхаг”, “Түр дүрэм” зэрэг олон баримт бичгийг боловсруулжээ. Маркс улс төрийн янз бүрийн хөдөлгөөн, тэр тусмаа ажилчны болон социалист хөдөлгөөнийхөнтэй байнга санал зөрдөг байсан юм. Залуу насаа буюу 1843 оноос Франц, Бельги зэрэг орноор хөөгдөж дүрвэн амьдарч байгаад 1849 онд хоёр дахь эх орон болох Англид суурьшин насан эцэс болтлоо амьдарчээ. Маркс бага наснаасаа үерхэж ирсэн, том эгч Софийн найз Женни фон Вестфалентай 1843 онд ханилж олон хүүхэд төрүүлснээс гурав нь балчир үедээ нас баржээ. Маркс нь нэлээн ядуу байсан ба энэ тухайгаа хэрвээ би дахин амьдрах юм бол гачигдаж дутагдсан энэ л амьдралаа дахин сонгохдоо эргэлзэхгүй боловч гэр бүлээ зовоохгйн тулд эхнэр л хэзээ ч авахгүй байсан гэж хамтран зүтгэгч ивээн тэтгэгч Ф.Энгельст бичсэн захидалдаа дурьдсан байдаг. Марксын олон бүтээлд ердийн маргаан, санал зөрөлдөөнийг хатуу зүхэл болгох, эсвэл ёжлолыг бүдүүлэг хэллэгээр илэрхийлэх явдал ихээхэн ажиглагддаг. Тэр нийгмийн институт болон өөрийн сөргөлдөгчийн “багийг хуулах” сэтгэлгээ бүхий хүмүүсийн тоонд багтана. Капитализм мөхнө гэдэгт бат итгэж байсан Марксад эвлэршгүй шинж бие хүний хувьд онцлог болж байсан төдийгүй түүний сургаалын мөн чанар болж байсан гэлтэй. Маркс шинжлэх ухааны эрэл хайгуулын үнэ цэнийг ойлгож ухамсарлахын зэрэгцээ ертөнцийг хувьсгалчаар өөрчлөн байгуулах үйлсэд шинжлэх ухааныг хэрэгсэл болгон ашиглахыг урьтал болгодог байв. Үүнийг “Философичид ертөнцийг зөвхөн янз бүрээр л тайлбарлаж байлаа, хэргийн гол нь түүнийг өөрчлөхөд л байгаа юм” гэсэн түүний алдарт үгнээс харагдана. == Марксын сургаал дэлхийн улс орнуудад нөлөөлсөн нь == {{Коммунизм}} Карл Маркс бол ХIX зууны хамгийн нөлөө бүхий алдартай нийгмийн сэтгэгчдийн нэг. Түүний үзэл санаа зуун тавь гаруй жилийн турш дэлхийн коммунист ба ажилчны хөдөлгөөний улс төрийн бодлогыг тодорхойлж албан ёсны үзэл суртал нь болж байв. Орос оронд Октябрийн социалист хувьсгалыг мандуулсан [[Владимир Ильич Ленин|В.И.Ленин]] “Марксын сургаал үнэн учраас хүчтэй” гэж хэлж байжээ. Марксист сургаал ХХ зуунд дэлхийн хүн амын бараг тал хувийг, газар нутгийн гуравны нэгийг хамран дэлгэрч, [[социализм]] дэлхийн систем болон бараг тавин жилд оршин тогтножээ. Марксын сургаал 150-иад жилийн турш дэлхий нийтэд хурдацтай түгэн дэлгэрч, хүн төрөлхтний бараг тал хувийн хувь заяатай холбогдсон социализмийн эх үндсийг тавьж, ЗХУ-д 70 гаруй, Европ, Азийн бусад социалист оронд бараг 45 жил нийгмийн хэв хэмжээ болж байжээ. == Марксын сургаал ба марксизмууд == К.Маркс ихэнх суут сэтгэгчдийн адил эрдэм судалгааны ажлаа дагнан эрхэлсэн эрдэмтэн хүн байсангүй. Тэрбээр идэр залуугаасаа капиталист нийгэм дэх дарлал, мөлжлөг, бурангуй ёсыг илчлэн шүүмжилсэн нийтлэлүүд бичиж, нийтлэлчийн хөдөлмөрийг шинжлэх ухааны болон улс төрийн хувьсгалч үйл ажиллагаатайгаа хослуулж Европ болон АНУ-ын хэд хэдэн сонин, сэтгүүлд зохиолч ба редактораар хамтран ажиллаж байжээ. Маркс пролетари нар бол капитализмыг булшлах хувь тавилантай хүч гэж үзээд тэднийг гэгээрүүлэх, зохион байгуулах ажлыг биечлэн хийж байсан хувьсгалч, тэмцэгч хүн байлаа. К.Маркс үнэхээр сэтгэл зүрхээрээ хувьсгалч, тэмцэгч хүн байсан явдал түүний бүтээсэн онол сургаалыг ойлгох түлхүүр нь билээ. Нөгөө талаас марксизм гэдэг нэрийн дор больщевизм, ленинизм, сталинизм, маоизм мэт догматик мөртлөө хувьсгалч чиглэл дэлгэрээд зогссонгүй нийгмийн биет практик үйл болж байсан билээ. XIX зууны эцэс ХХ зууны эхээр Марксын сургаалыг нэг талаас Э.Бернштейн, К.Каутский нарын ажилчны хөдөлгөөний реформист зүтгэлтнүүд, нөгөө талаас Ленин, [[Лев Троцкий|Троцкий]] мэт большевик, меньшивик хувьсгалчид өөр өөрийнхөө үндэслэлийн үүднээс тайлбарлан хэрэглэж байв. Маркс амьдралынхаа туршид үл ойлгогдох хүн байсан ч, түүнийг нас барсны дараа түүний үзэл суртлууд хөдөлмөрчдийн хувьсгалд нөлөөгөө багагүй үзүүлсэн билээ. Энэхүү нөлөө нь Октябрийн хувсгалын марксист большевикуудын ялалтын ачаар улам хүчээ авсан бөгөөд XX зуунд марксист үзэлд бага ч болов автаагүй газар ховор байв. 1851 онд New York Herald Tribune-д түр зуур нийтлэл бичиж байв. 1855 онд Марксын гэр бүлийн хүү Эдгар сүрьеэгийн улмаас нас баржээ. Энэ хооронд Марксын улс төрийн эдийн засгийн талаарх ажил явц муутайгаар үргэлжилж байлаа. Маркс 1857 онд капитал, хөдөлмөрийн хөлс, гадаад худалдаа, дэлхийн зах зээл, өмч хувьчлалын талаар 800 гаруй хуудас бүхий гар бичмэл боловсруулсан боловч, энэ нь сая 1941 онд л Грунрисс нэрээр олон нийтэд хүрсэн билээ. Амьдралынхаа сүүлийн арван жилд Маркс эрүүл мэндийн хүндрэлүүдийн улмаас урьдын адил хүчтэй тэмцэж чадахаа больсон хэдий ч ОХУ, Герман дахь үйл явдлуудын талаар шүүмжлэл бичдэг байжээ. == Үзэл санааны үндэс == К.Марксын шинжлэх ухааны өргөн мэдлэг, судалгааны ажлынх нь хамаарсан хүрээ, шийдвэрлэх асуудлын үндэслэгээ нотолгооны тавил, харилцан шалтгаан болон системлэг шинжийг илэрхийлсэн байдал зэргийг эрдэмтэн судлаачид үнэнхүү биширдэг. Түүнийг шинжлэх ухааны яг ямар салбарын сэтгэгч болохыг тогтооход нэлээд бэрхшээлтэй бөгөөд нийгмийн шинжлэх ухааны бараг бүх салбараар судалгаа хийж, мөн байгалийн шинжлэх ухааны талаар онол, таамаглал дэвшүүлсэн байдаг. Марксын философи, түүх, улс төр, эдийн засгийн бүтээлд нь ямагт социологийн асуудал дэвшигдэж, тэр ч байтугай ажилчдаас авах судалгааны анкетыг боловсруулсан байдаг. Францын “Revue socialiste” сэтгүүлд 1880 оны дөрөвдүгээр сард “Ажилчдад зориулсан анкет” хэвлэгдсэн бөгөөд түүнд ажилчдын хөдөлмөр, ахуй болон улс төрийн тэмцэлтэй холбогдол бүхий дөрвөн бүлэг, 99 зүйл асуултыг багтаажээ. 1970-аад он хүртэл Марксыг социологийн шинжлэх ухааны салбарт төдийлөн хамааруулдаггүй байлаа. Энэ үеэс эхлэн Өрнөдийн орнуудад неомарксист сургаал хүчтэй дэлгэрч, эхэн үеийн капиталист нийгмийг задлан шинжилсэн эдийн засгийн судалгаа төдийгүй нийгмийн өөрчлөлт хөгжилтэй холбогдсон онол сургаал судлаачдын анхааралд ямагт байж түүнийг сонгодог социологийг үндэслэгчийн нэг гэж хүлээн зөвшөөрөх болжээ. Марксын сургаалын онолын эх сурвалжийг: a. Францын социалист үзэл b. Гегелийн философи c. Английн улс төр, эдийн засгийн ухаантай холбон үздэг уламжлалтай билээ. Марксын социологийн болон улс төрийн үзэл санаа төлөвшихөд XIX зууны социалистууд, ялангуяа Сен-Симон их нөлөөлсөн гэж үздэг. Социологийн талаас Карл Маркс: 1. Аж үйлдвэрийн үүрэг 2. Өмчийн хэлбэрүүд ба ангийн, ялангуяа пролетари ач холбогдол 3. Хувьсгалт ахицууд чухал болохыг үнэлэхэд Сен Симон их нөлөөлжээ. Тэрбээр Марксаас өмнө орчин үеийн төр бол аж үйлдвэрийн нийгмийн хөгжилд тээр юм гэсэн санааг үндэслэжээ. Марксын социалист-коммунист чин зорилго төлөвшихөд Сен Симоны нөлөө асар их байжээ. Германы сонгодог философи, тодруулбал Гегелийн философиос нийгмийн объектив хууль, хөгжил, дэвшлийн явц хийгээд нийгмийн зөрчил, эрхэм дээд эрмэлзэл, төрийн зохистой шинж зэрэг санааг авсан гэж үздэг. Английн улс төр, эдийн засгийн ухааны уламжлалаас засаглалын хэлбэр, хөрөнгөтний хувьсгал, үйлдвэрийн бүтээгдэхүүн, зах зээлийн харилцааны асуудлыг уламжлан авчээ. Карл Марксын туурвилын эс төгссөн, олон утгат байдал, өөр өөр шинжлэх ухаан нэгдэн нийлсэн байдгийг харгалзвал түүний социологийг тайлбарлахад нөхөж сэргээх явдал гарцаагүй бөгөөд хэрэгтэй. Энэхүү нөхөн сэргээлт их бага аль нэг хэмжээгээр тохирч байхын тулд: 1. Марксын номлол юм уу Марксын марксизмыг Марксаас хойш үүссэн марксизм юм уу марксизмуудаас 2. Марксын бүтээлийн шинжлэх ухааны ба шинжлэх ухааны бус бүрэлдэхүүнийг 3. Шинжлэх ухааны бүрэлдэхүүн дотор нь социологийн болон бусад нийгмийн ухаанд хамаарах социологийн бус талууд 4. Марксын социологи ба марксч социологийг, өөрөөр хэлбэл Марксын үзэл санаануудыг хөгжүүлсэн, тайлбарласан, хэрэглэсний үр дүнд болсон социологийн онол, хандлагуудыг байнга ялгаж заалгах нь чухал болно. ===Философийн хүн судлал, хүн нийгэм хоёр=== Аливаа нийгмийн том онол өөртөө хүний тухай онолыг илт юм уу илт бишээр агуулж байдаг. Өөрөөр хэлбэл онолын социологитой тодорхой философийн хүн судлал үргэлж хамт байдаг. Марксын социологи ч ийм байжээ. Маркс хэдийгээр философийн хүн судлал бүтээх зорилт тавиагүй ч гэсэн хүний тухай үзэл баримтлал нь их буурьтай байлаа. Марксын үзсэнээр хүн бол юуны өмнө үйлдвэрлэгч юм. Үйлдвэрлэн бүтээгч хөдөлмөр л хүнийг амьтнаас ялгаж байдаг. Маркс хүнийшлийн дараах дөрвөн илэрлийг тодруулжээ. 1. Ажилчны хөдөлмөрийн бүтээгдэхүүнийг өөр хүмүүс завшдаг учраас тэр өөрийнхөө хөдөлмөрийн бүтээгдэхүүнээс хагацдаг. 2. Ажилчин үйлдвэрлэлийн үйл явцаас хүнийшдэг. Ажил нь дотоод сэтгэлийн хангамж өгдөггүй харш үйл ажиллагаа болж гаднаас тулгасан зүйл болдог. Хэн нэгний тушаалаар хийж байгаа албадлын хөдөлмөр болдог. Ажил нь чухамдаа худалдах таваар болж ажилчны хувьд тэр таваарын хамаг өртөг нь түүний худалдах бололцоо болдог. 3. Ажилчин өөрийнхөө хүний уг чанар юмуу өөрийнхөө “төрөлх ахуйгаас” хүнийшдэг. 4. Капитализм нийгмийн харилцааг зах зээлд эзэжл байгаа байр сууриар нь хүмүүсийг үнэлдэг цэвэр зах зээлийн харилцаа болгон хувиргадаг учраас ажилчин бусад хүмүүсээс хүнийшдэг. Ийнхүү хүнийшэл бол ангит нийгмийн дагуу болсон үзэгдэл бөгөөд дараалал мөлжлөг устсан байх ирээдүйн коммунист нийгэмд хүнийшэл устаж хүн өөртөө эргэж ирэх ажээ. ===Нийгэм эдийн засгийн байгуулал=== Тухайн үедээ хөгжил дэвшлийг тодорхойлж байсан аж үйлдвэржсэн нийгэм буюу капитализм нь Марксын онолын гол объект болсон юм. Өмнөх сэтгэгчдээс нийгмийн хөгжлийн талаарх дэвшүүлсэн үзэл онолыг Маркс тодорхой нийгэмтэй холбож шинжилгээ хийснээр нийгэм гэсэн ойлголтын мөн чанарыг тодорхой болгожээ. Энэ талаар В.И.Ленин “Маркс нийгмийг ... дур зоргоор ямар нэгэн өөрчлөлтөд ордог бөгөөд тохиолдлын чанартайгаар үүсэж хувирч байдаг бие хүмүүсийн механик цогцос гэж үзэх үзлийг эцэс болгож тухайн үйлдвэрлэлийн харилцааны нийлбэр цогц болсон нийгэм эдийн засгийн байгуулал гэдэг ойлголтыг олж тогтоон, ийм байгууллын хөгжил бол байгаль-түүхийн процесс гэж үзэн нийгэм судлалыг анх удаа шинжлэх ухааны үндэслэлтэй болгосон юм” гэжээ. Нийгмийг системээр нь авч үзсэн Марксын энэ баримтлал нь социологийн шинжлэх ухааны хөгжилд чухал хувь нэмэр оруулсан байна. Яагаад гэвэл социологийн шинжлэх ухаан гэдэг бол угтаа нийгмийг судлан шинжилсэн үзэл онолд тулгуурладаг билээ. 1861-1863 онд хийсэн “Эдийн засгийн гар бичмэл”, “В.Засуличийн захидалд өгсөн хариуны ноорог” зэрэг зохиолдоо Маркс формаци буюу “байгуулал” гэсэн нэр томъёог геологийн шинжлэх ухаанаас авсныгаа илэрхийлсэн байдаг. Харин “нийгмийн байгуулал” гэдэг нэр томьёог “Луи Бонапартын брюмерын арван найман” хэмээх зохиолдоо анх удаа хэрэглэжээ. Социологийн шинжлэх ухааны үүднээс нийгмийн байгуулал гэсэн энэхүү ойлголт нь нийгмийг систем болохын нь хувьд авч үзэж байгаа юм. Маркс тогтворгүй тэнцвэрийн байдалд оршин харилцан үйлчлэлцэж байдаг элементүүдээс тогтсон нийгмийн системийг нийгмийн байгуулал гэж үзэж байв. Нийгмийн үндэс суурь нь материаллаг баялгийг үйлдвэрлэх хүч ба үйлдвэрлэлийн харилцаа тодорхойлох аж. Үйлдвэрлэх хүч, үйлдвэрлэлийн харилцааны хоорондох зөрчил нь нийгмийн дэвшлийг хангах нөхцөлийг бүрдүүлнэ. Энэ зөрчил туйлдаа хүрсэн нөхцөлд нийгмийн хувьсгал гарч, хуучин үйлдвэрлэлийн аргыг шинэ үйлдвэрлэлийн аргаар буюу нэг нийгэм солигдоно гэж Маркс үзжээ. Энэ бол нийгэм эдийн засгийн байгууллын тухай Марксын сургаалын гол цөм юм. К.Маркс нь Капитал (1867-1894), Коммунист намын тунхаг (1848) зэрэг бүтээлдээ давхраажилтын асуудлыг хөндсөн байдаг. Түүнийхээр анги бол үйлдвэрийн хэрэгсэлтэй харилцах харилцаа/өмчлөх харилцаа/ , түүнээс хамааруулан амьдрах нөхцөлөө бүрдүүлэх аргаараа ялгаатай нийгмийн томоохон бүлэг юм. Жишээ нь, капиталист нийгэмд үйлдвэрийн хэрэгсэлийг өмчлөгч капиталист , амь зуухын тулд хөдөлмөрөө капиталистуудад зарж буй ажилчин анги гэсэн үндсэн хоёр том анги, шилжилтийн буюу завсрын бусад анги оршин байна. Капиталистууд өөрийн өмч болох үйлдвэрийн хэрэгсэл дээрээ ажилчдыг хөлслөн ажиллуулж, баялгийг бүтээдэг бөгөөд тэрхүү баялагийн ихэнх хувийг өөртөө үлдээж , харин ажилчдад өчүүхэн хувийг хөдөлмөрийн хөлс нэрийн дор өгөх замаар мөлждөг гэж үздэг. Ангийн ялгаа нь ашиг сонирхолыг ялгаа улмаар зөрчилд хүргэх ба ангийн зөрчил нь нийгмийн өөрчлөлтийг хөдөлгөх хүч болдог гэжээ. Капитализм дахь цөөнх баяжиж, олонхи ядуурсан төлөв нь ангийн зөрчлийг хурцатгаснаар тэгш байдлыг тогтоох өргөн олны хувьсгалт тэмцлийн түүхэн нөхцөл бүрдэнэ хэмээн үзсэн. Хэдий түүний энэхүү үзэл санаа нь бодит байдал дээр биеллээ олоогүй ч ажилчин ангийн эрх ашгийг анхаарах ёстойг сануулснаараа ач холбогдолтой. Мөн түүний үзэл санаа нь орчин үеийн зөрчилдөөний болон шүүмжлэлт онол хөгжихөд түлхэц үзүүлсэн. == Карл Марксын хожуу үеийн амьдралын замнал== Маркс дэлхийн социологийн шинжлэх ухаанд жинтэй хувь нэмэр оруулсан онол, сургуулийг үндэслэсэн юм. Марксын социологийн онол нь нийгмийг систем болгон үзэж эдийн засаг, нийгэм, улс төрийн бүрэн хүрээнд задлан шинжилжээ. Нийгэм өөрийн зүй тогтлын дагуу хөгждөг гэсэн санаа Марксаас өмнө байсан хэдий ч түүнийг шалтгаан, хөгжил, үр дүнгийн үүднээс нэгтгэн боловсруулсан гэж болно. Тэр нийгэм, эдийн засгийн байгуулал, нийгмийн анги тэдгээрийн эвлэршгүй тэмцэл, нийгмийн хувьсгал, өмч, гэр бүл, төр, түүний мөхөл, бие хүн ба нийгэм, ёс суртахуун үзэл суртал, улс төрийн ухамсар зэрэг социологийн онол асуудлыг хооронд нь нягт уялдуулан бүр нарийвчлан задалж үнэлж дүгнэсэн төдийгүй онолын хэмжээнд боловсруулалт хийсэн юм. Эдгээр онол дүгнэлт ямар ч гэсэн зуу гаруй жилийн турш дэлхий дахинаа алдаршиж зарим улс орон амьдрал дээр хэрэгжүүлсэн. Марксын онолыг төрөл бүрийн “марксизм” болгохгүйгээр социологийн онолын нэг гэдэг үүднээс сайтар задлан шинжлэх нь жинхэнэ шинжлэх ухаанч хандлага байх болно. == Боловсрол == Маркс арван гурван нас хүртлээ гэртээ хүмүүжжээ. Триерийн гимнази төгссөний дараа 1835 онд Боннын Их сургуульд элссэн боловч Триерийн Уушийн газрын Холбоонд элсэж нэг хэсэг захирал нь байсны улмаас дүнгүүд нь тааруу байжээ. Маркс уран зохиол, философид сонирхолтой байсан ч эцэг нь түүнийг ийм төрлийн мэргэжлээр амьдралаа хангалттай сайн авч явж чадахгүй хэмээн үзэж байв. Дараагийн жил нь эцэг нь түүнийг Берлин дахь Фридрих-Вильхельм их сургуульд оруулжээ. == Лондон == Маркс 1849 онд Лондон руу нүүж, үлдсэн амьдралаа тэнд өнгөрүүлжээ. 1851 онд New York Herald Tribune-д түр зуур нийтлэл бичиж байв. 1855 онд Марксын гэр бүлийн хүү Эдгар сүрьеэгийн улмаас нас баржээ. Энэ хооронд Марксын улс төрийн эдийн засгийн талаарх ажил явц муутайгаар үргэлжилж байлаа. Маркс 1857 онд капитал, хөдөлмөрийн хөлс, гадаад худалдаа, дэлхийн зах зээл, өмч хувьчлалын талаар 800 гаруй хуудас бүхий гар бичмэл боловсруулсан боловч, энэ нь сая 1941 онд л Грунрисс нэрээр олон нийтэд хүрсэн билээ. Амьдралынхаа сүүлийн арван жилд Маркс эрүүл мэндийн хүндрэлүүдийн улмаас урьдын адил хүчтэй тэмцэж чадахаа больсон хэдий ч Орос, Герман дахь үйл явдлуудын талаар шүүмжлэл бичдэг байжээ. == Гэр бүл == Карл Маркс нь Пруссийн бароны, боловсролтой охин Женни вон Вестфалентэй гэрлэжээ. Карл Марксын сүй нь нэг хэсэгтээ нууц байсан ба хэдэн жилийн туршид Вестфален болон Марксын гэр бүлүүд хоёул тэдний гэрлэлтийг эсэргүүцэж байв. Олон эсэргүүцэлтэй тулгарсан ч тэр хоёр 1843 оны 6-р сарын 19-нд гэрлэв. 1850 оны эхний хагаст Маркс Лондоны гурван өрөө байранд айдас түгшүүртэй, ядуу зүдүү амьдралаар амьдарч байжээ. Тэр үед Маркс Женни хоёр дөрвөн хүүхэдтэй болсон байсан ба дахин гурван хүүхэд төрүүлсэн боловч эдгээрээс гурав нь л насанд хүрч чадсан. Маркс ерөнхийдөө нийтлэл бичиж амьдардаг байжээ. Женнийн нагац ах нар болон эх нь нас барахад өвлөж авсан хөрөнгө нь Марксын гэр бүлийг нөхцөл арай дээгүүр, сууцанд амьдрах боломжтой болгов. == Нас барсан нь == 1881 онд эхнэр Женни нь нас барсны дараа Маркс салст бүрхэвчийн үрэвсэлтэй, болж амьдралынхаа сүүлчийн арван таван сард зовуурьтай байв. Өвчин нь даамжирч гуурсан хоолойн үрэвсэл, цээжний гялтан хальсны үрэвсэл болсны улмаас 1883 оны 3-р сарын 14-нд Лондонд нас баржээ. Түүнийг Хайгэйтийн оршуулгын газар 1887 оны 3-р сарын 17-нд оршуулсан ба түүний бунхан дээр "Орон бүхний пролетари нар нэгдэгтүн" хэмээх, коммунизмын тунхаг бичгийн сүүлчийн мөр болон Фэуэрбахын 11 дэх номлолын Ф.Энгелсийн хувилбарыг сийлжээ. "Гүн ухаантнууд дэлхийг олон янзаар тайлбарласан - гэхдээ хамгийн гол нь түүнийг өөрчлөх явдал юм." == Цахим холбоос == {{commons|Karl Marx|Карл Маркс}} * [http://www.marxists.org/archive/marx/ Карл Марксын архив] {{en}} {{DEFAULTSORT:Маркс, Карл}} [[Ангилал:Карл Маркс| ]] [[Ангилал:Германы гүн ухаантан]] [[Ангилал:Германы сэтгүүлч]] [[Ангилал:Их Британийн сэтгүүлч]] [[Ангилал:Марксизм]] [[Ангилал:Олон Улсын Ажилчны Холбооны хүн]] [[Ангилал:Олон улсын тоймч]] [[Ангилал:1848 оны хувьсгалч]] [[Ангилал:19-р зууны гүн ухаантан]] [[Ангилал:19-р зууны эдийн засагч]] [[Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан]] [[Ангилал:Цагаач]] [[Ангилал:Шашин шүүмжлэгч]] [[Ангилал:Харьяалалгүй хүн]] [[Ангилал:Лондоны хүн]] [[Ангилал:Тририйн хүн]] [[Ангилал:Германчууд]] [[Ангилал:1818 онд төрсөн]] [[Ангилал:1883 онд өнгөрсөн]] hvgbt2wnyhaiw4b4u844m057wiboan0 Индонез 0 8249 859676 859285 2026-06-22T06:11:07Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859676 wikitext text/x-wiki {{short description|Зүүн өмнөд Ази, Океанд оршдог улс}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Индонез Улс | common_name = Индонез | native_name = {{native name|id|Republik Indonesia}} | image_flag = Flag of Indonesia.svg | flag_type = [[Индонезийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg | symbol_type = [[Индонезийн төрийн сүлд|Үндэсний тамга <br />(Сүлд)]] | national_motto = <br>{{native phrase|kaw|[[Индонезийн үндэсний уриа|Bhinneka Tunggal Ika]]|paren=omit}} ([[Хуучин Ява хэл|Хуучин Ява]])<br>"Олон янз байдалд эв нэгдэл" | other_symbol = {{lang|id|[[Панчасила (улс төр)|Панчасила]]}}<br />(Таван зарчим) | other_symbol_type = Үндэсний үзэл суртал: | national_anthem = {{lang|id|[[Индонезийн төрийн дуулал|Indonesia Raya]]}}<br />"Их Индонез"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;"> </div> | image_map = {{Switcher|[[File:Indonesia (orthographic projection).svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Indonesia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}} | capital = [[Жакарта]] | largest_city = [[Жакарта]] | coordinates = {{Coord|6|10|S|106|49|E|type:city_region:ID}} | languages_type = Албан ёсны хэл | languages = [[Индонез хэл]]<!--Note: Not just the official language, but also the national language (bahasa pemersatu)--> | languages2_type = Орон нутгийн хэл | languages2 = [[Индонезийн хэлнүүд|700+ хэлнүүд]]<ref name="ethnologue"/> | ethnic_groups = [[Индонезийн ард түмэн|1,300+ угсаатан]]<ref name="BPS">{{cite web|url=http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|title=Nationality, Ethnicity, Religion, and Languages of Indonesians|language=id|last1=Na'im|first1=Akhsan|last2=Syaputra|first2=Hendry|publisher=[[Statistics Indonesia]]|date=2010|access-date=2015-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194534/http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|archive-date=2015-09-23}}</ref> | religion_year = 2018 | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|86.7% [[Индонез дэх ислам|Ислам]]|10.7% [[Индонез дэх христийн шашин|Христийн шашин]]|1.7% [[Индонез дэх хиндүизм|Хиндүизм]]|0.8% [[Индонез дэх буддизм|Буддизм]]| 0.1% [[Алиран Кеперкаян|Уламжлалт]], [[Индонез дэх күнзийн сургаал|Күнз]], <br>болон [[Индонез дэх шашин шүтлэг|бусад]]}} | religion_ref = <ref name="RELIGION">{{cite web|url=https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|title=Statistik Umat Menurut Agama di Indonesia|publisher=[[Ministry of Religious Affairs (Indonesia)|Ministry of Religious Affairs]]|date=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903221250/https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|archive-date=2020-09-03|access-date=2020-09-24|language=id}}</ref> | demonym = [[Индонезчүүд‎]] | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Индонезийн Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Прабово Субианто]] | leader_title2 = {{nowrap|[[Индонезийн Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]]}} | leader_name2 = [[Гибран Ракабуминг Рака]] | leader_title3 = {{nowrap|[[Төлөөлөгчдийн Танхимын Дарга (Индонез)|Танхимын Дарга]]}} | leader_name3 = [[Пуан Махарани]] | leader_title4 = {{nowrap|[[Индонезийн Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]]}} | leader_name4 = [[Мухаммед Сирифуддин]] | legislature = [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ) | upper_house = [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ) | lower_house = [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ) | sovereignty_type = Тусгаар тогтнол | sovereignty_note = ([[Голландын колонийн эзэнт гүрэн|Нидерландаас]])<!-- Based on consensus, please discuss on the Talk Page before changing Netherlands to Japan, or adding both --> | established_event1 = [[Индонезийн тусгаар тогтнолыг тунхаглал|Тунхагласан]] | established_date1 = 8 сарын 17, 1945 он | established_event2 = [[Нидерланд-Индонезийн дугуй ширээний хурал|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн]] | established_date2 = 12 сарын 27, 1949 он | area_km2 = 1,904,569<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|title=UN Statistics|publisher=United Nations|date=2005|access-date=2007-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031023924/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|archive-date=2007-10-31}}</ref> | area_rank = 14 | area_sq_mi = 735,358 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = | area_data2 = 4.85 | population_estimate = {{increaseNeutral}} 277,749,853<ref>{{cite web|url=https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|publisher=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|title=Indonesian Population 2022|access-date=12 April 2023|archive-date=13 Аравдугаар сар 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013070650/https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|url-status=dead}}</ref> | population_census = 270,203,917<ref name="2020census" /> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 4 | population_census_year = 2020 | population_density_km2 = 143 | population_density_sq_mi = 371 | population_density_rank = 90 | GDP_PPP = {{increase}} {{currency|4.398 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF">{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=536,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=International Monetary Fund|access-date=2023-04-12}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 7 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} {{currency|15,855|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 98 | GDP_nominal = {{increase}} {{currency|1.392 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 16 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} {{currency|5,016|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 112 | Gini = 37.9 | Gini_year = 2021 | Gini_change = increase <!--/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=GINI index (World Bank estimate) – Indonesia|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ID|publisher=[[World Bank]]|access-date=2021-04-15}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.705 | HDI_year = 2021 | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=2022-09-08|access-date=2022-09-08}}</ref> | HDI_rank = 114 | currency = [[Индонез рупиа]] (Rp) | currency_code = IDR | time_zone = [[Индонез дэх цаг|янз бүрийн]] | utc_offset = +7 - +9 | date_format = ӨӨ/СС/ЖЖЖЖ | drives_on = зүүн | calling_code = [[+62]] | cctld = [[.id]] }} [[Зүүн Өмнөд Ази]]йн, [[Далайн орнууд]]ын ч гэж хэлж болох байрлалд 17,508 арлын дээр оршдог<ref>[http://ec.europa.eu/europeaid/where/asia/regional-cooperation/support-regional-integration/asem/documents/10.03.10_info_on_indonesia_finale_en.pdf Information on Indonesia]. ASEM Development conference II: Towards an Asia-Europe partnership for sustainable development. 26–27 May 2010, Yogyakarta, Indonesia. ec.europa.eu</ref> [[Тусгаар тогтнол|тусгаар тогтносон]], [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] [[улс]]ыг '''Бүгд Найрамдах Индонез Улс''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}), товчоор '''Индонез улс''', '''Индонез''' гэнэ. [[Нидерланд]] XVII зууны үеэс [[Зондын арлууд]]ад эзэмшил орон (''колони'')-оо тэлсээр байлаа. [[XX зуун]]ы эхнээс [[Индонезийн ард түмэн|нутгийн ард түмэн]] яс үндэс харгалзалгүй эвлэн нэгдэж тусгаар тогтнохын төлөө тэмцсээр олон улсын дэмжлэгийг ч хүртэж, 1949 онд нэгэн шинэ улсыг үүсгэжээ. [[Жава үндэстэн|Жава]] тэргүүтэй [[Индонез#Хүн ам|энэ олон ястан]] одоо хэр нь нэг хэлтэн, нэг үндэстэн болох ирээдүй рүүгээ дөтөлсөөр л яваа. 1950 оноос Индонез төрийн байгууламжийн хувьд [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]], төрийн хэлбэрийн хувьд ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]] болжээ. Одоо [[Индонез#Орон нутаг|орон нутаг, засаг захиргааны]] шаардлагаар дотроо 33 [[муж]] болж хуваагддаг. Ойр хавийн [[Сингапур]], [[Бруней]], [[Малайз]] гурван улсынхтай яг адил [[Малай хэлний]] нэгэн аялгууг албан ёсоор батлан сурцгааж байгаа. Түүнийгээ [[Индонез хэл]] гэж итгэж, [[латин үсэг|латин үсгээр]] бичдэг. Дурдсан улсуудаас гадна [[Зүүн Тимор]], [[Папуа-Шинэ Гвиней]], [[Австрали]], [[Палау]], [[Филиппин]], [[Энэтхэг]]тэй газар эс бөгөөс тэнгисийн усаар хиллэдэг. Индонезийн харьяаны 1.9 сая хавтгай дөрвөлжин километр газарт 2020 онд 270 сая 203 мянган хүн амьдарч байв. Дэлхийн олон улсаас хүн амын тоогоор [[Улс орнууд хүн амын тоогоор|4-р олон]], газар нутгийн хэмжээгээр [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|15-р том]] улс мөн гэдэг. Нэгт км-т 123.7 ноогддог гэдэг нь харин дундаж (79-р) байрынх. VII зууны [[Шривижая]], XIII зууны [[Мажапахит]] гэх мэтээр түрүү үеийн улс-нийгэмд [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрсэн. Дараа нь XIII зуунаас араб худалдаачдын сурталд автаж XVI зуун гэхэд олонх нь [[Ислам]]ын ёс үйлдэлт хүмүүс болцгоожээ. Одоо Индонезийн хүн амын 86% нь [[Ислам|мусульман (хотон)]] гэдэг. [[Исламын улс]] гэдэгт багтахгүй ч Ислам шашинтны тооны олноор дэлхийд тэргүүлнэ. Индонезийн газрын доор [[техтоник хавтан]]гууд шүргэлцдэгээс шалтгаалаад газрын чичирхийлэл олон давтагддаг, сүрхий идэвхтэй [[галт уул]]стай. Үүгээрээ хүнд халтай ч гэсэн галт уулын бялхдас газрын хөрсийг үржил шимтэй болгодгоос хүн эртнээс бөөгнөрч сууж нутагшсан. Халуун орны дагуу эн ихтэй учир [[амьтан]], [[ургамал|ургамлаар]] баялаг. Индонезийн худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн [[ДНБ]] [2010 онд] 1.124 тэрбум [[америк доллар]]тай тэнцэж байгаагаараа дэлхийн [[Олон улсын харьцуулалт:ХАЧ-аар тэгшитгэсэн ДНБ|16-р их орлогот]] улс гэгдэж [[Их Хорь|Их Хорийн]] эгнээнд багтаж байгаа юм. Гэвч хүн ардын олонх ядуу байгаа,<ref name=economist1>{{cite journal |title=Poverty in Indonesia: Always with them |journal=[[The Economist]] |date=14 September 2006 |accessdate=26 December 2006 |url= http://www.economist.com/node/7925064?story_id=7925064}}; [http://www.economist.com/node/8001604?story_id=8001604 correction].</ref><ref name = "Asia">{{cite journal |last=Guerin |first=G |title=Don't count on a Suharto accounting |journal=Asia Times Online |location=Hong Kong |date=23 May 2006 |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |access-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2012 |archive-date=14 Арван нэгдүгээр сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114103951/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |url-status=dead }}</ref> нэг хүнд ноогдох ДНБ [2010 онд] $4,666-аар хэмжигдэж байна. 1967 онд [[АСЕАН]]-ыг байгуулалцсан. == Нэр == Тус улсын одооны «Индонез» төрлийн нэрс Европт үүссэн. Индонезийг эзэмшиж асан Нидерландынхан [[нидерландаар]]аа ''Maleische Archipel'' (Малайн олтриг), ''Nederlandsch Oost Indië'' (Нидерландын Дорнод Энэтхэг), ''Indië'' (Энэтхэг), ''de Oost'' (Дорнод) гэх мэтээр тоомжиргүйхэн нэрийдэж байжээ.<ref name = "Kroef">{{cite journal |title = The Term Indonesia: Its Origin and Usage |journal= Journal of the American Oriental Society |author = Justus M van der Kroef | volume = 71 | issue = 3 | pages = 166–71 | year = 1951 | doi =10.2307/595186 |jstor=595186}}</ref> 1850 онд Английн угсаатны зүйч [[Жорж Виндзор Эрл]] [[Англи хэл|Англи]] хэлнээ ''Indunesians'' (''Индунезианс'', «Энэтхэгийн арлынхан») гэх нэрийг анх оруулж иржээ.<ref name="JIAEA_1">{{cite journal |last=Earl |first= George SW |title=On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations |journal= Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA) |year=1850 |page = 119}}</ref> Үгийн уг гарлыг мөшгөвөл ''Indus'' ([[Инд мөрөн]] дахь нутаг буюу «[[Энэтхэг]]» гэсэн үг) гэх латин, νῆσος (''несос'' - «[[арал]]») гэх грек үгсийн нийлэмж юмсанжээ.<ref name = "EcoSeas1">{{cite book | last = Tomascik | first = T | coauthors=Mah, JA, Nontji, A, Moosa, MK |title = The Ecology of the Indonesian Seas&nbsp;– Part One | publisher = Periplus Editions | year = 1996 | location = Hong Kong | isbn = 962-593-078-7}}</ref> 1900 он гарахад англи ''Indonesia'' нэрээс бусад хэлнээ хувилан тархсан бөгөөд Индонезийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгчид Нидерландын нэрээс татгалзаж, энэ нэрийг гол болгожээ.<ref name = "Kroef" />. Монголд 20-р зуунд [[оросоор]] ''Индонезия'' гэж байдгийг харгалзан «улс» «орон», «нутаг» гэх утгатай ''-ия'' дагаврыг салгаж [[Кирилл монгол бичгийн дүрэм|кирилл монголоор]] '''Индонез''' гэж бичдэг болжээ. ==Түүх== [[Жава арал|Жава]] арлаас ''[[босоо хүн]]ий'' (''homo erectus'') хэсэг яс олдсон нь Индонезийн арлуудад [[балар эртний үе]]д хүн амьдарч байсны баталгаа юмсанжээ. Хожим "[[Жава хүн]]" гэж алдаршсан түүнийг 1.5 сая, бүр 35 мянган жилийн өмнөх ч гэж янз бүрээр таасан байдаг.<ref>{{cite journal|title=Shell tool use by early members of Homo erectus in Sangiran, central Java, Indonesia: cut mark evidence |doi=10.1016/j.jas.2006.03.013|year=2007|last1=Choi|first1=Kildo|last2=Driwantoro|first2=Dubel|journal=Journal of Archaeological Science|volume=34|page=48}}</ref><ref>[http://www.terradaily.com/reports/Finding_showing_human_ancestor_older_than_previously_thought_offers_new_insights_into_evolution_999.html Finding showing human ancestor older than previously thought offers new insights into evolution]. Terradaily.com. 5 July 2011. Retrieved 29 January 2012.</ref><ref>{{Cite journal |last=Pope |title= Recent advances in far eastern paleoanthropology | journal = Annual Review of Anthropology | volume = 17 | pages = 43–77 | year =1988 |doi=10.1146/annurev.an.17.100188.000355 |first1= GG}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |pages=309–12}}; {{Cite journal |last = Pope | first = GG | title = Evidence on the age of the Asian Hominidae | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 80 | issue=16 |pages=4988–92 |year= 1983|pmid = 6410399 | doi = 10.1073/pnas.80.16.4988 | pmc =384173}} cited in {{cite book |last=Whitten |first= T | coauthors = Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali | publisher =Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |page= 309}}; {{Cite journal | last = de Vos | first = JP | coauthors = PY Sondaar | title = Dating hominid sites in Indonesia |journal=Science |volume=266 |issue=16 |pages=4988–92 |year=1994 |doi=10.1126/science.7992059}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T | coauthors =Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title= The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location= Hong Kong |page = 309}}</ref> Одоогийн Индонезийн хүн амын олонх нь [[Австронез]] угсаа, бүлэгт хамаарна. "Австронез хүмүүс [[Зүүн Өмнөд Ази]], [[Тайвань]] зэрэг газраас эхлэн нүүгээд [[нийтийн он тооллын өмнөх|М.Э.Ө]] 2000 оны үед Индонезэд ирсэн. Тэгээд нутгийн [[Меланез]] хүмүүсийг дорнош шахан нутаглуулжээ" гэх судалгаа байдаг.<ref>Taylor (2003), pp. 5–7</ref> М.Э.Ө VIII зуунд эндхийн хүмүүс [[газар тариалан]] эрхлэх, [[тутарга|тутаргын]] талбайд ажилладаг болцгоож,<ref>Taylor (2003), pp. 8–9</ref> М.Э I зуун гэхэд жижиг төр улс, гацаа тосгон хэлбэржин тогтсон байлаа. Далайн тээвэр зайлшгүй дайрах чухал байрлал нь Индонезийг үеийн үед Энэтхэг, Хятадтай холбож олон улсын, арал хоорондын худалдааг цэцэглүүлсэн.<ref>Taylor (2003), pp. 15–18</ref> Ер нь Индонезийн түүхийн гол сэдэв нь худалдаа арилжаа мөн юм.<ref>Taylor (2003), pp. 3, 9–11, 13–5, 18–20, 22–3</ref><ref>Vickers (2005), pp. 18–20, 60, 133–4</ref> [[Image:Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097.jpg|thumb|left|150px|[[Банда арлууд]]ад ургадаг анхилам үнэрт [[задь]] мод]] [[File:Presiden Sukarno.jpg|thumb|left|150px|Индонез улсыг байгуулагч [[Сукарно]]]] [[VII зуун]]аас өөр хоорондоо, ойр хавьтайгаа далайн тээврээр харилцдаг [[Шривижая]] улс (аймгийн холбоо ч гэж хэлж болох) нийгэм Суматра, Жава арлаар тогтсон. Энэ үед [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрчээ.<ref>Taylor (2003), pp. 22–26</ref><ref>Ricklefs (1991), p. 3</ref> [[VIII зуун|VIII]]-[[X зуун]]д Жава арлын дорнод Будда шүтлэгт [[Сайлендра]], Хиндү шүтлэгт [[Матарам]] зэрэг улс нийгэм оршин байсныг үлдээсэн [[суврага]], шүтлэгийн газар зэргээс нь мэдэж болно. [[XIII зуун]]аас хоёр зуугаад жил тогтносон дорно Жавад төвтэй [[Мажапахит]] гэх Хиндү шашинт улс бараг л Индонез даяар алдаршиж үлгэрлэж байв.<ref>{{cite journal |title=The next great empire |author=Peter Lewis |journal=Futures |volume=14 |issue= 1 | year = 1982 | pages=47–61 |doi=10.1016/0016-3287(82)90071-4}}</ref> Мусульман (хотон) худалдаачид [[Суматра арал|Суматра]] арлын умард эрэгт олон жил ирж очиж байхдаа XIII зуунд [[Ислам]] шашиндаа итгүүлээд амжжээ.<ref>Ricklefs (1991), pp. 3–14</ref> Эхлээд ноёд язгууртан, умард эргийнхэнд л таалагдсан ч аажмаар түгсээр [[XVI зуун]] гэхэд Суматра, Жава арлынхны үндсэн бишрэл, зан заншил болсон.<ref>Ricklefs (1991), pp. 12–14</ref> Европынхноос Индонезийн ард түмэнтэй анх [[задь]], [[башир цэцэг]] гэх мэт үнэт [[халуун ногоо]] авахын тулд 1512 онд ирсэн Португалийн [[Франсишку Серран]]ы ахалсан худалдаачид учирсан гэдэг.<ref>Ricklefs (1991), pp. 22–24</ref> Араас нь Нидерланд, Британийнхан ирдэг болж 1602 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг компани]] үүссэн. 1800 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг]] гэх нэртэй эзэмшил орон (''колони'') гэгдэх болжээ. [[Нидерланд]] анхандаа, дунд үедээ зөвхөн эргийн ойр хавьд эзэрхэж байлаа. [[XX зуун]]ы эхэнд л өнөөгийн Индонезийн хил хязгаар дотор ноёрхож чаджээ.<ref>Dutch troops were constantly engaged in quelling rebellions both on and off Java. The influence of local leaders such as [[Prince Diponegoro]] in central Java, [[Imam Bonjol]] in central Sumatra and [[Pattimura]] in [[Maluku Islands|Maluku]], and a bloody [[Aceh War|thirty-year war in Aceh]] weakened the Dutch and tied up the colonial military forces.({{Cite document |last=Schwartz |year=1999 |pages=3–4}}</ref> Сөргүүлээд 1908 оноос Индонезийн ард түмэн ямар оронд амьдарч байгаагаа мэдэрч, үндэсний ухамсар бүрдэж, тусгаар тогтнолын төлөө зорьцгоосон. [[Дэлхийн II дайн]]ы үед Индонезийг [[Япон]] эзлэж Нидерландынхан талийж одсон.<ref name="Ricklefs">Ricklefs (1991)</ref><ref>{{cite journal | title = Dutch Attitudes towards Colonial Empires, Indigenous Cultures, and Slaves |journal= Eighteenth-Century Studies | volume=31 |issue=3 | author = Gert Oostindie and Bert Paasman |pages=349–55 |year=1998 |url=http://muse.jhu.edu/journals/eighteenth-century_studies/v031/31.3oostindie.html |doi= 10.1353/ecs.1998.0021}}</ref> Япон дайнд бууж өгсний нөгөөдөр нь Индонезийнхан үндсэрхэг тэмцлийн удирдагч [[Сукарно]]г ерөнхийлөгч болгож, Индонез улсын тусгаар тогтнолыг тунхаглажээ.<ref>{{cite journal |title=Indonesia | author = HJ Van Mook | authorlink =Hubertus Johannes van Mook |journal=Royal Institute of International Affairs | year = 1949 |volume=25 |issue=3 |pages=274–85 |jstor=3016666}}</ref><ref name="Charles1945">{{cite journal |title=Independence the Issue |journal=Far Eastern Survey |author=Charles Bidien | volume =14 |issue=24 |pages=345–8 |date= 5 December 1945 | doi = 10.1525/as.1945.14.24.01p17062 |jstor=3023219}}</ref><ref>{{cite book | last =Taylor | first =Jean Gelman | title = Indonesia: Peoples and History | publisher =Yale University Press | year =2003 | page =325 | isbn = 0-300-10518-5 }}</ref><ref>Reid (1973), p. 30</ref> Гэвч Нидерланд эзэмшилдээ дахин оруулах гэж дайтав. Хотуудыг эзлэвч бүхэл орныг эзлэж чадахгүй байсаар 1949 онд олон улсын буруушаалт, дарамтанд аргагүй дийлдэн тусгаар тогтнолыг нь хүлээн зөвшөөрсөн.<ref name="Charles1945" /><ref>{{cite web |url= http://www.globalsecurity.org/military/world/war/indo-inde.htm |title=Indonesian War of Independence |accessdate=11 December 2006 |publisher=Global Security |work=Military}}</ref> Тэгэхдээ [[Нидерландын Шинэ Гвиней]]г өгөөгүй байсан бөгөөд 1962 оны [[Нью-Йоркийн гэрээ]], 1969 оны НҮБ-ийн тогтоолоор Индонезийн харьяанд шилжжээ.<ref>[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB128/ Indonesia's 1969 Takeover of West Papua Not by "Free Choice"]. National Security Archive, Suite 701, Gelman Library, The George Washington University.</ref> Сукарно улсаа холбооноос нэгдмэл, ардчилалаас эзэрхэг дэглэмд тогтоон барьж, сөргөлдөгч [[Индонезийн цэрэг зэвсэг|цэргийнхэн]] болон [[Индонезийн коммунист нам]] (ИКН)-ынхныг эвлэрүүлэн намжааж байв.<ref>Ricklefs (1991), pp. 237–280</ref> 1965 онд цэргийнхэн төрийг эргүүлж, [[коммунизм]]ыг [[1965-1966 онд Индонезэд олон хүн алж хядагдсан нь|зэвсгийн хүчээр дараад]] (хагас сая хүн алагдсан уу?<ref>{{cite journal |author=John Roosa and Joseph Nevins |date=5 November 2005 |url=http://www.counterpunch.org/2005/11/05/the-mass-killings-in-indonesia/|title= 40 Years Later: The Mass Killings in Indonesia |accessdate=12 November 2006 |journal=[[CounterPunch]]}}</ref><ref>{{cite journal |title= Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966 |author=Robert Cribb |journal=Asian Survey |volume=42 |issue=4 |year=2002 |pages=550–563 |doi = 10.1525/as.2002.42.4.550}}</ref>), яллан буруутгаж байхын аргагүй болгосноор ИКН сэхээгүй.<ref>Friend (2003), pp. 107–109</ref><ref>{{cite video | people =Chris Hilton (writer and director) | title =Shadowplay | medium =Television documentary | publisher =Vagabond Films and Hilton Cordell Productions |year=2001}}</ref><ref>Ricklefs (1991), pp. 280–283, 284, 287–290</ref> Цэргийн дарга нараас генерал [[Сухарто]] 1968 оны 3 сард улсын ерөнхийлөгч болж дэвшив. Сухарто улсаа [[Шинэ эмх журам (Индонез)|шинээр журамлаж]], [[АНУ]]-аар тэтгүүлж байв.<ref>US National Archives, RG 59 Records of Department of State; [https://web.archive.org/web/20040701005635/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/john%D0%B1%D0%B0sonlb/xxvi/4445.htm cable no. 868], ref: Embtel 852, 5 October 1965.</ref><ref>Vickers (2005), p. 163</ref><ref>David Slater, ''Geopolitics and the Post-Colonial: Rethinking North-South Relations,'' London: Blackwell, p. 70</ref> Сухартогийн гучин жилд улсын эдийн засаг тэнхэрсэн, үүнд [[гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт]] ч сайнаар нөлөөлж байв.<ref name="Ricklefs" /><ref>Vickers (2005)</ref><ref>Schwarz (1994)</ref> Гэхдээ түүний дарангуйлал [[авлига|авлигыг]] тэнхрүүлж, улс төрийн сөрөг бодол санааг боомилж байжээ.<ref name="Ricklefs" /><ref>Vickers (2005)</ref><ref>Schwarz (1994)</ref> [[1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал]]аар Индонез их хохирсон.<ref>{{cite book | last =Delhaise | first = Philippe F | title =Asia in Crisis: The Implosion of the Banking and Finance Systems | publisher =Willey | year =1998 | page =123 | isbn = 0-471-83450-5}}</ref> 1998 онд газар газарт эсэргүүцлийн жагсаал, үймээн самуун дэгдэж Сухарто аргагүй огцров.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/indonesia/latest_news/97848.stm |title=President Suharto resigns |publisher=BBC |date=21 May 1998 |accessdate=12 November 2006}}</ref> Индонезэд эзлэгдээд 25 жил болсны эцэст 1999 онд [[НҮБ]]-ийн дэмжлэгтэйгээр [[Зүүн Тимор]] тусгаар тогтнолын харгуйд шуударсан.<ref>{{cite web |last=Burr |first=W. |coauthors=Evans, M.L. |title=Ford and Kissinger Gave Green Light to Indonesia's Invasion of East Timor, 1975: New Documents Detail Conversations with Suharto |work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62 |publisher=[[National Security Archive]], [[The George Washington University]], Washington, DC |date=6 December 2001 |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/ |accessdate=17 September 2006 }}; {{cite web |title=International Religious Freedom Report |work=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |location=US |publisher=Department of State |date=17 October 2002 |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716060553/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archivedate=16 Долдугаар сар 2011 |accessdate=29 September 2006 |url-status=live }}</ref> Индонез Сухартогоос хойш орон нутгийн эрхийг нэмэгдүүлж, 2004 онд ерөнхийлөгчөө шууд сонгосон гэх маягаар төр засгаа ардчилсаар байна. Улс төр, эдийн засаг тогтворжиж, нийгэм тайвширч, алан хядлага, авлигын тоо цөөрч байгаа. Гэхдээ 2005 онд [[Аче]]гийн салан тусгаарлах үзэлтнүүд засгийн цэрэгтэй мөргөлдөөд үзсэн.<ref>{{cite news |title=Aceh rebels sign peace agreement |publisher=BBC |date = 15 August 2005 |accessdate=12 December 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4151980.stm}}</ref> {{clear}} == Төр засаг== [[File:Indonesia DPR session.jpg|thumb|right|Жакартад Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл хуралдаж байгаа нь]] Индонез бол ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]], төв засгийн газартаа эрх мэдэл базагддаг [[нэгдмэл улс|нэгдмэл төрийн байгууламжтай]] улс юм. Гучаад жил эрх барьсан [[Сухарто]] 1998 онд огцорсны дараа төр засаг нэлээд шинэчлэгдсэн. 1998-2001 оны хооронд үндсэн хуулиа дөрвөн удаа хэсэгчлэн зассан.<ref>In 1998, 1999, 2000 and 2001</ref> Төр улсын тэргүүн, зэвсэгт хүчний ерөнхийлөгч командлагч бөгөөд дотоод гадаад хэрэг, бодлогыг зангидагч нь улсын ерөнхийлөгч. Сайд нарын зөвлөлийг ерөнхийлөгч томилно. 2004 онд анх удаа ард түмэн улсынхаа хоёр ерөнхийлөгчийг анх сонгожээ.<ref>{{cite press release |publisher=[[Carter Center|The Carter Center]] |year=2004 |title=The Carter Center 2004 Indonesia Election Report |url=http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf |format=PDF |accessdate=13 December 2006 |archivedate=14 Зургадугаар сар 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614025148/http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf }}</ref> Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа 5 жил, дараалан ахин нэг удаа сонгогдох боломжтой.<ref>(2002), ''The fourth Amendment of 1945 Indonesia Constitution'', Chapter III&nbsp;– The Executive Power, Art. 7.</ref> Индонез улсын хурлыг [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ, ''People's Consultative Assembly'') гэнэ. АЗХ нь үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг батлах, шинэ ерөнхийлөгчийг батлах, улсын бодлогийг өргөнөөр тодорхойлох мэтийн үүрэгтэй. Мөн ерөнхийлөгчийг буруутгах эрхтэй.<ref>{{id icon}} {{cite book |title=Ketetapan MPR-RI Nomor II/MPR/2000 tentang Perubahan Kedua Peraturan Tata Tertib Majelis Permusyawaratan Rakyat Republik Indonesia |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |authorlink=People's Consultative Assembly |url=http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721122810/http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archivedate=21 Долдугаар сар 2011 |format=PDF |accessdate=7 November 2006 |url-status=live }}</ref> Дотроо 560 суудалт [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ, ''People's Representative Council''), 132 суудалт [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ, ''Regional Representative Council'')<ref name="USSTATE">{{cite web |title=Background Note: Indonesia |work=U.S. Library of Congress |publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2748.htm |accessdate=26 November 2009}}</ref> гэсэн хоёр танхимтай. Хууль цааз батлах, бүх шатны засгийн газрыг (хэрэгжүүлэх байгууллага) хянах үүрэг АТЗ-д оногдоно. Сонгогчид намд саналаа өгч, намууд цуглуулсан саналын хувиараа АТЗ-д суудал эзлэдэг.<ref name="Harijanti2006">{{cite journal |title=Indonesia: General elections test the amended Constitution and the new Constitutional Court |journal=International Journal of Constitutional Law |author=Susi Dwi Harijanti and Tim Lindsey |volume=4 |issue=1 |year=2006 |pages=138–150 |doi=10.1093/icon/moi055}}</ref> 1998 оны шинэтгэлээс хойш АТЗ-ийн эрх үүрэг мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.<ref>Reforms include total control of [[Statute|statutes]] production without executive branch interventions; all members are now elected ([[Reserved political positions|reserved seats]] for military representatives have now been removed); and the introduction of fundamental rights exclusive to the DPR. (see Harijanti and Lindsey 2006)</ref> ОНТЗ болохоор сүүлд орон нутгийн хөгжлийг зөв залахад чиглэн байгуулагджээ.<ref>Based on the 2001 constitution amendment, the DPD comprises four popularly elected [[non-partisan]] members from each of the thirty-three provinces for national political representation. {{cite book |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |url=http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |title=Third Amendment to the 1945 Constitution of The Republic of Indonesia |format=PDF |url-status=dead |authorlink=People's Consultative Assembly |accessdate=13 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201025250/http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |archivedate=1 Арван хоёрдугаар сар 2006 |deadurl=yes}}</ref> == Орон нутаг == {{Индонезийн газрын зураг}} Индонез улсын газар нутаг олон түвшинд шатлан захирагддаг. Дээд гурван түвшнийг нь л анхаарахад хангалттай. * I зэрэгт [[муж]] (индонезээр ''provinsi'') гэх зүйлийн нэгж байна. Одоогийн байдлаар Индонез 33 мужтай. * II зэрэг буюу мужийн доорх нутаг нэг бол [[хот]] (''kota'' - ''кота'') эсвэл тойрог (''kabupaten'' - ''капубатен'') байна. * III зэргийн нэгжийг нь индонезээр ''kecamatan'' гэнэ. Монгол хэлтэнд энэ нэгж тийм ч сонин биш байх болохоор ''кечаматан''<br>гэж галиглахад буруудахгүй биз дээ. Эсвэл хошууны доорх нэгж юм чинь [[сум]] гэвэл зохино. ===33 муж=== Онцгой эрхтэй таван мужийг <nowiki>*</nowiki>-оор тэмдэглэв. {{Col-begin}} {{Col-break}} '''[[Суматра]] арлын 10 муж''' * [[Аче]]<sup>*</sup>&nbsp; (''Aceh'') * [[Умард Суматра]] (''Sumatera Utara'') * [[Өрнөд Суматра]] (''Sumatera Barat'') * [[Риау]] ''(Riau)'' * [[Риау арлуудын муж|Риау арлуудын]] (''Kepulauan Riau'') * [[Жамби]] (''Jambi'') * [[Өмнөд Суматра]] (''Sumatera Selatan'') * [[Банка-Белитун]] (''Kepulauan Bangka Belitung'') * [[Бенкулу]] (''Bengkulu'') * [[Лампунгг]] (''Lampung'') '''[[Жава]] арлын 6 муж''' * [[Жакарта]]<sup>*</sup> (''Jakarta'') * [[Бантен]] (''Banten'') * [[Өрнөд Жава]] (''Jawa Barat'') * [[Төв Жава]] (''Jawa Tengah'') * [[Иогякарта|Иогякарта]]<sup>*</sup> (''Yogyakarta'') * [[Дорнод Жава]] (''Jawa Timur'') '''[[Бага Зондын арлууд|Бага Зондын]] арлуудын 3 муж''' * [[Бали]] (''Bali'') * [[Өрнөд Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Barat'') * [[Дорнод Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Timur'') {{Col-break}} '''[[Калимантан]] арлын 4 муж''' * [[Өрнөд Калимантан]] (''Kalimantan Barat'') * [[Төв Калимантан]] (''Kalimantan Tengah'') * [[Өмнөд Калимантан]] (''Kalimantan Selatan'') * [[Дорнод Калимантан]] (''Kalimantan Timur'') '''[[Сулавеси]] арлын 6 муж''' * [[Умард Сулавеси]] (Sulawesi Utara) * [[Горонтало]] (''Gorontalo'') * [[Төв Сулавеси]] (''Sulawesi Tengah'') * [[Өрнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Barat'') * [[Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Selatan'') * [[Дорнод-Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Tenggara'') '''[[Малуку арлууд|Малуку]] арлуудын 2 муж''' * [[Малуку]] (''Maluku'') * [[Умард Малуку]] (''Maluku Utara'') '''[[Шинэ Гвиней]] арлын 2 муж''' * [[Өрнөд Папуа]]<sup>*</sup> (''Papua Barat'') * [[Папуа]]<sup>*</sup> (''Papua'') {{Col-end}} ==Газар орон== [[File:Indonesia 2002 CIA map.png|thumb|right|Индонезийн газрын зураг]] [[Өмнөд өргөрөг|Ө.ө. 11°]] – [[хойд өргөрөг|х.ө. 6°]], [[зүүн уртраг|з.у. 95° – 141°]] хооронд Индонез орон бүхлээрээ багтдаг. Экваторын хоёр талд бүгд 17,508 аралтайгаас 6 мянга нь л хүнтэй.<ref>{{cite press release |publisher=[[International Monetary Fund]] |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=536&S=PPPWGT-PPPPC&RequestTimeout=120&CMP=0&x=45&y=5 |title=World Economic Outlook Database |accessdate=5 October 2006 |date=April 2006 }}; {{cite web | first =Hendriawan | title =Indonesia Regions | publisher =Indonesia Business Directory | url =http://www.indonext.com/Regions/ | accessdate =24 April 2007 | archive-date =28 Арван хоёрдугаар сар 2005 | archive-url =https://web.archive.org/web/20051228011848/http://www.indonext.com/Regions/ | url-status =dead }}</ref> Эднээс [[Жава]], [[Суматра]], [[Калимантан]] (Малайз, Бруней улстай хуваадаг), [[Шинэ Гвиней]] (Папуа-Шинэ Гвиней улстай хуваадаг), [[Сулавеси]] гэсэн таван томыг онцлох хэрэгтэй. Индонез улс Калимантан арал дээр Малайзтай, Шинэ Гвиней арал дээр Папуа-Шинэ Гвинейтэй, [[Тимор]] арал дээр [[Зүүн Тимор]]той хил залгадаг бол [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Филиппин]], [[Палау]], [[Австрали]]тай далай тэнгисийн усаараа хаяалдаг. Хамгийн олон хүнтэй хот нь нийслэл [[Жакарта]]. Залгуулаад бичвэл [[Сурабая]], [[Бандун]], [[Медан]], [[Семаран]] гээд томоохон хотууд байдаг.<ref name="Witton2003">{{cite book | last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =139, 181, 251, 435 | isbn=1-74059-154-2 }}</ref> 1,919,440 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Индонезэд нэг км-т 134 хүн ноогддог. Харьцуулвал дэлхийн 16-р том газар нутагтай орон, 79-р нягт шигүү суурьшилт улс нь Индонез юмсанжээ.<ref name="ciarank">{{cite web |last=Central Intelligence Agency |title=Rank Order Area |work=The World Factbook |publisher=US [[CIA]], Washington, DC |date=17 October 2006 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |accessdate=3 November 2006 |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Population density&nbsp;– Persons per&nbsp;km<sup>2</sup> 2006 |work=CIA world factbook |publisher=Photius Coutsoukis |year=2006 |url=http://www.photius.com/rankings/geography/population_density_2006_1.html |accessdate=4 October 2006}}</ref> Тэр дотроо дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь болох Жавад нэг км-т 940 хүн ноогдоно.<ref name="JOSHUA">{{cite web | last = Calder | first = Joshua | title = Most Populous Islands | publisher = World Island Information | date = 3 May 2006 | url = http://www.worldislandinfo.com/POPULATV2.htm | accessdate =26 September 2006 }}</ref> Хамгийн өргөгдсөн газар нь Папуа мужийн нутагт байгаа [[Пунчак Жая]] уулын оргил (д.т.д. 4884 м), хамгийн том нуур нь Суматра арлын 1,145 км<sup>2</sup> талбайт [[Тоба нуур]] юм. [[Махакам]], [[Барито]] гэх мэт Калимантан арлын гол мөрд хамгийн уртад тооцогдоно.<ref>{{cite encyclopedia |title=Republic of Indonesia |work=Encarta |publisher=Microsoft |year=2006 |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5kwrIjXxw |archivedate=31 October 2009 |deadurl=yes }} {{Webarchiv|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |wayback=20091028130659 |text=Republic of Indonesia |archiv-bot=2026-06-22 06:11:07 InternetArchiveBot }}</ref> [[File:Mahameru-volcano.jpeg|thumb|left|Индонезийн галт уулс]] [[Номхон далайн хавтан|Номхон далайн]], [[Евразийн хавтан|Евразийн]], [[Австралийн хавтан|Австралийн]] гурван техтоник хавтны уулзвар зааг дээр Индонез байрладаг. Тиймээс ч 19-р зуунд сүйд хийж асан [[Кракатоа]], [[Тамбора]] хоёрыг оруулаад цөөндөө л гэхэд 150 гаруй [[галт уул]] үе үе идэвхждэг.<ref>{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/region.cfm?rnum=06&rpage=list| title=Volcanoes of Indonesia| publisher=[[Smithsonian Institution]]| accessdate=25 March 2007| work=Global Volcanism Program}}</ref> Саяхан л гэхэд 2004 оны цуут цунами 167,736 хүнийг нь урсгаж<ref>{{cite web | title =The Human Toll | work =UN Office of the Special Envoy for Tsunami Recovery | publisher =United Nations | url =http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070519133441/http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archivedate =19 Тавдугаар сар 2007 | accessdate =25 March 2007 | url-status =live }}</ref>, 2006 оны Иогякартын газар хөдлөлт 5,782 хүнийг үхүүлсэн гайтай. Гэлээ ч галт уулын бялхдас газрыг үржил шимтэй болгодог учир Жава, Балид хүн хамгаас олноор суурьшжээ.<ref>{{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. |title=The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions Ltd |year=1996 |location=Hong Kong |pages=95–97}}</ref> Экваторын дагуу байршдаг тул [[борооны улирал|борооны]], [[хуурай улирал|хуурай]] хоёр улиралтай, [[халуун орны уур амьсгал]]тай. Эрэг хавийн нам газраар жилд 1,780–3,175 мм, уулархаг нутгаар 6,100 мм хүртэл хур буудаг. Суматрын өрнөд эрэг, өрнө Жава, Калимантан, Сулавеси, Папуагийн уулархаг нутгаар хур бороосог. Маш чийглэг, дунджаар 80%. Жилийн турш агаарын температур тогтмол, Жакарта орчмоор өдөрт дунджаар 26–30 °C халуун.<ref>{{cite web |title =About Jakarta And Depok |work =University of Indonesia |publisher =University of Indonesia |url =http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&hal=c_about_jkt |accessdate =24 April 2007 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20060504191815/http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&hal=c_about_jkt |archivedate =4 Тавдугаар сар 2006 |url-status =live }}</ref> {{clear}} ==Хүн ам== :''Мөн үзэх: [[Индонезийн ард түмэн]]'' [[File:Ubud-Kids.jpg|thumb|Олон ястны улсын [[Бали ястан|Бали]] яст жаалууд]] 2010 оны байдлаар Индонез улсын хүн амын тоо 237.6 саяд хүрч,<ref name="bps2010">{{cite web|url=http://www.bps.go.id/65tahun/SP2010_agregat_data_perProvinsi.pdf |title=Central Bureau of Statistics: ''Census 2010'' |publisher=Badan Pusat Statistik |accessdate=17 January 2011}} {{id}}</ref> жилд 1.9%-иар өсч байна.<ref>{{cite web|url=http://waspada.co.id/index.php?option=com_content&view=article&id=182106:fifty-years-needed-to-bring-population-growth-to-zero&catid=30:english-news&Itemid=101 |title=Fifty years needed to bring population growth to zero |publisher=Waspada.co.id |date=19 March 2011 |accessdate=10 April 2011}}</ref> Хүн амын 58% нь дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь гэх<ref name="JOSHUA" /> Жава аралд оршин суудаг.<ref name="bps2010"/> [[Гэр бүл төлөвлөлт|Гэр бүл төлөвлөх]] хөтөлбөр 1960 оноос эхлэн хэрэгжсээр байгаа ч гэсэн 2020 онд 265 сая, 2050 онд 306 сая хүнтэй болох төлөв харагддаг.<ref>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/DB04_Population_ByAgeSex_Annual/WPP2010_DB4_F1B_POPULATION_BY_AGE_BOTH_SEXES_ANNUAL_2011-2100.XLS World Population Prospects (2010). Annual Population 2011–2100]. (XLS table). United Nations</ref> Индонезэд [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгуугаар]] ярилцдаг [[Индонезийн ард түмэн|300 гаран яс үндэс]]ний хүмүүс аж төрөн суудаг.<ref>{{cite web |publisher=Expat Web Site Association |title=An Overview of Indonesia |work=Living in Indonesia, A Site for Expatriates |url=http://www.expat.or.id/info/overview.html |accessdate=5 October 2006}}</ref><ref>{{cite web |last=Merdekawaty |first=E. |title="Bahasa Indonesia" and languages of Indonesia |work=UNIBZ&nbsp;– Introduction to Linguistics |publisher=Free University of Bozen |date=6 July 2006 |url=http://www.languagestudies.unibz.it/Bahasa%20Indonesia_Merdekawaty.pdf |format=PDF|accessdate=17 July 2006}}</ref> Тэгэхдээ ихэнх нь бүр дээр үед Тайвань, Зүүн Өмнөд Азиас нүүсэн байх гэж таахуйц [[Австронез]] язгуурын хэлтэй байдаг. Дорно Индонезээр үүнээс ялгагдах [[Меланез]] язгуурын ард түмэн бас байдаг.<ref name="Witton2003" /><ref>Taylor (2003), pp. 5–7, {{cite book | last = Dawson| first = B.| coauthors = Gillow, J.| title = The Traditional Architecture of Indonesia | publisher = Thames and Hudson Ltd | year = 1994 | location = London | page = 7 | isbn = 0-500-34132-X }}</ref> Нэр бүхий ард түмнээс [[Жава үндэстэн]] хүн амын 42% эзлэдэг.<ref>{{cite book |last=Kingsbury |first=Damien |title=Autonomy and Disintegration in Indonesia |publisher=Routledge |page=131 |isbn=0-415-29737-0 |year=2003}}</ref> Жавагийн араас [[Сунда үндэстэн|Сунда]], [[Малай үндэстэн|Малай]], [[Мадура ястан|Мадура]] гэх мэт үндэстэн ч юм шиг, ястан ч юм шиг саяаас олон хүнт арваад ард түмэн байдаг. Мөн 8 сая [[Хятад үндэстэн|Хятад]], 5 сая [[Араб үндэстэн|Араб]] гэх мэтээр хаа хол хальж очсон үндэстэд ч байна. Шинээр нэгдэж томорсон улс, хэдэн зуун цөөн тоот ястны орон болохоор ч тэр үү иймэрхүү нутгийн ялгааг давж хараад "Индонез" [үндэстэн] гэж өөриймсөх сэтгэлгээ ард түмнийх нь дунд хэдийнээ дэлгэрчээ.<ref name="RICKLEFS_256">Ricklefs (1991), p. 256</ref> Ийм эв найртай нийгэм бүрдсэн ч гэсэн зарим газар соёл, шашин, ястнаараа мөргөлдөх явдал гарч л байдаг.<ref>Domestic migration (including the official [[Transmigrasi]] program) are a cause of violence including the massacre of hundreds of Madurese by a local [[Dayak people|Dayak]] community in West Kalimantan, and conflicts in Maluku, [[Sulawesi Tengah|Central Sulawesi]], and parts of Papua and West Papua {{Cite journal |author=T.N. Pudjiastuti |year=2002 |title=Migration & Conflict in Indonesia |url=http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |url-status=dead |format=PDF |publisher=International Union for the Scientific Study of Population (IUSSP), Paris |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209225410/http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2012 |accessdate=17 September 2006}}</ref><ref>{{cite web |title=Kalimantan The Conflict |work=Program on Humanitarian Policy and Conflict Research |url=http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212135147/http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archivedate=12 Арван хоёрдугаар сар 2009 |accessdate=7 January 2007 |publisher=Conflict Prevention Initiative, Harvard University |url-status=live }}</ref><ref>{{cite conference |author=J.W. Ajawaila; M.J. Papilaya; Tonny D. Pariela; F. Nahusona; G. Leasa; T. Soumokil; James Lalaun and W. R. Sihasale |title=Proposal Pemecahan Masalah Kerusuhan di Ambon |publisher=Fica-Net |year=1999 |location=Ambon, Indonesia |url=http://www.fica.org/h/ambon/idRusuh1.html |accessdate=29 September 2006 |booktitle=Report on Church and Human Rights Persecution in Indonesia }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Kyoto University: Sulawesi Kaken Team & Center for Southeast Asian Studies {{PDFlink|[http://sulawesi.cseas.kyoto-u.ac.jp/lib/pdf/MRidwanAlimuddin.pdf Bugis Sailors]|124&nbsp;KB}}</ref> Эндхийн Хятадууд сэргэлэн гарууд байж баялгийг нэлээд хуримтлуулсан, олон пүүс компанийг эзэмшдэгт<ref>Schwarz (1994), pp. 53, 80–81</ref><ref>Friend (2003), pp. 85–87, 164–165, 233–237</ref> зөвхөн Индонезэд л байдаг ард түмэн сэжиглэн дургүйцэж зодолдож нүдэлцээд авсан нь цөөнгүй.<ref>{{cite web |author=M. F. Swasono |title=Indigenous Cultures in the Development of Indonesia |work=Integration of endogenous cultural dimension into development |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts, New Delhi |year=1997 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |accessdate=17 September 2006}}</ref><ref>{{cite web |first=S. Long |date=9 April 1998 |title=The Overseas Chinese |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008055514/http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |archive-date=8 Аравдугаар сар 2011 |accessdate=10 April 2011 |publisher=Prospect Magazine}} The [[May 1998 riots of Indonesia#Jakarta (12–14 May)|riots in Jakarta in 1998]]—much of which were aimed at the Chinese—were, in part, expressions of this resentment. {{cite web |author=M. Ocorandi |date=28 May 1998 |title=An Analysis of the Implication of Suharto's resignation for Chinese Indonesians |url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54b/083.html |accessdate=26 September 2006 |publisher=Worldwide HuaRen Peace Mission}}</ref><ref>{{cite web |author=F.H. Winarta |title=Bhinneka Tunggal Ika Belum Menjadi Kenyataan Menjelang HUT Kemerdekaan RI Ke-59 |publisher=Komisi Hukum Nasional Republik Indonesia (National Law Commission, Republic of Indonesia), Jakarta |month=August | year=2004 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |language=Indonesian}}</ref> [[Жохорын султант улс]]ын үеэс Индонезийн арлуудын ард түмний хоорондоо ойлголцох хэл болсоор ирсэн [[Малай хэл]]ний [[чухал аялгуу|чухал нэгэн аялгуу]] байдаг. Энэ аялгуунд суурилсан Малай хэлийг [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Бруней]], Индонез дөрвөн улсад [[албан ёсны хэл]] болгожээ. Тэгэхдээ нэр нь өөр. Индонезэд үүнийг [[Индонез хэл]] (''Bahasa Indonesia'') гэж заадаг. Ер нь Индонезийнхэн бүгд л энэ хэлээр ярилцдаг, Индонезэд энэ хэл ажил хэрэг, улс төр, хэвлэл мэдээлэл, боловсрол гээд бүх салбарт өөр ямар ч хэлнээс илүү сонсдоно. Гэхдээ л нөгөө ястан үндэстнээрээ ард түмний хэл ялгаатай. Хүмүүс [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгууныхаа]] нэгийг өөрийн [[төрөлх хэл]] гэж боддог. Үүнээс мэдээж [[Жава хэл]]ийг хамгийн олуулаа тээж яваа.<ref name="CIA"/> Папуад харьцангуй цөөн буюу 2.7 сая хүн байдаг мөртлөө бүр [зарим нь Папуа төрлийн, зарим нь Австронез төрлийн] 242 янзаар хэлж ярьцгаадаг.<ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=IDP |title=Ethnologue report for Indonesia (Papua) |publisher=Ethnologue.com |accessdate=28 April 2010}}</ref> Индонезийн үндсэн хуулинд шашин шүтэх нь хүний дур зоргынх<ref>{{cite web |title=The 1945 Constitution of the Republic of Indonesia |work=US-ASEAN |url=http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |accessdate=2 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060109203358/http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |archivedate=9 Нэгдүгээр сар 2006 |url-status=live }}</ref> гэсэн мөртлөө өөр баримтаар [[Ислам]], [[Протестант]], [[Католик]], [[Хиндү]], [[Буддын шашин]], [[Күнзийн суртал]] зургааг албан ёсны гэж онцлон батласан байх юм.<ref name="Yang">{{cite journal |last=Yang |first=Heriyanto |title=The History and Legal Position of Confucianism in Post Independence Indonesia |journal=Religion |volume=10 |issue=1 |page=8 |month=August | year=2005 |url=http://archiv.ub.uni-marburg.de/mjr/pdf/2005/yang2005.pdf |format=PDF|accessdate=2 October 2006}}</ref> 2000 оны тооллогийг үндэслэхэд Индонезийн ард түмний 86.1% нь Ислам шашны Сунни дэгтэй. Ингэхэд Индонез улс Исламын улс биш боловч хамгийн олон Ислам шүтлэгтэн (хотон хүн)-тэй улс юм байна гэж ойлгогдоно.<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |title=Indonesia |publisher=CIA |accessdate=10 April 2011 |archive-date=10 Арван хоёрдугаар сар 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210041527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |url-status=dead }}</ref> Хиндү шашинтны олонх нь [[Бали ястан|бали]], Буддын шашинтны олонх нь [[Хятад үндэстэн|хятад]].<ref>{{cite web |title=Indonesia&nbsp;– Buddhism |publisher=U.S. Library of Congress |url= http://countrystudies.us/indonesia/40.htm |accessdate=15 October 2006}}</ref> Хэдий цөөн шүтэн бишрэгчтэй ч Хиндү, Будда хоёр шашин Индонезийн соёлд их л нэвчжээ. Ислам нь худалдаачдын чармайлтаар 13-р зуунд умар Суматрад нэвтрээд 16-р зуун гэхэд Индонез орны зонхилох шашин болсон.<ref name="csi">{{cite web |title=Indonesia&nbsp;– Islam |publisher=U.S. Library of Congress|url=http://countrystudies.us/indonesia/37.htm |accessdate=15 October 2006}}</ref> Харин Католик шашныг Португалийн авралын зар тараагчид, колончлогчид эхлүүлсэн<ref>Ricklefs (1991), pp. 25, 26, 28</ref><ref>{{cite web | title =1500 to 1670: Great Kings and Trade Empires | publisher = Sejarah Indonesia | url =http://www.gimonca.com/sejarah/sejarah02.shtml | accessdate =25 April 2007 }}</ref> бол Протестант нь Нидерландын эзэмшилд байх үед Калвинч, Лютеранч номлогчдын тарьсан үр юмсанжээ.<ref>Ricklefs (1991), pp. 28, 62</ref><ref>Vickers (2005), p. 22</ref><ref>{{cite book | last = Goh | first = Robbie B.H. | title = Christianity in Southeast Asia | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | page = 80 | isbn = 981-230-297-2 | year = 2005 }}</ref> == Зургийн цомог == <center><gallery caption="Индонез" widths="180px" heights="120px" perrow="5/'"> File:Museum Nasional Indonesia.jpg|National Museum of Indonesia in [[Central Jakarta]] File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper. File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta File:Gambir Station Platform.jpg|A train at [[Gambir]] station in [[Central Jakarta]] File:BungKarno-indonoob.JPG|The [[Bung Karno Stadium]] is capable of hosting 100,000 spectators File:Indonesia 2002 CIA map.png|Map of Indonesia File:Indonesia provinces english.png|Provinces of Indonesia File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city File:SOTO FOOD.jpg|A selection of [[Indonesian cuisine|Indonesian food]], including ''Soto Ayam'' (chicken soup), ''sate kerang'' ([[satay|shellfish kebabs]]), ''telor pindang'' (preserved eggs), ''perkedel'' (fritter), and ''es teh manis'' (sweet iced tea) File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 |Indonesian Naval vessels Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s Image:Jmnei.jpg|A [[Javanese people|Javanese]] engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch [[Brewster Buffalo|Buffalo]], January 1942. |[[Mazda6]] used by the Jakarta Metro Highway Patrol (''Ditlantas Polda Metro Jaya'') as a patrol car |[[Mitsubishi Lancer]] used by Vital Object Protection of Indonesian National Police File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in [[Indonesia]], #CC201-05 File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" in Indonesia, #CC203-22 [...] </gallery></center> ==Зүүлтийн тайлбар== {{лавлах холбоос|3}} == Цахим холбоос == * {{commons|Indonesia|Индонез}} {{Ази}} {{Хөтлөгч мөр Австрали ба далайн орнууд}} {{OIC}} [[Ангилал:Индонез| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Арлын орон]] [[Ангилал:Австрали ба Далайн орон]] [[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]] [[Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] cn9rru4yhxk5wgemsqnto6fpbv9hzo6 Тэнгисийн хоолой 0 8462 859632 807907 2026-06-22T01:42:55Z Avirmed Batsaikhan 53733 859632 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} [[Зураг:EnglishChannel.jpg|thumb|[[Ла-Маншийн хоолой]]]] '''Тэнгисийн хоолой''', мөн '''тэнгисийн гудамж''' гэдэг нь хоёр [[Эх газар|эх газраар]] хавчигдсан [[тэнгис]]ийн нарийссан хэсгийг нэрлэдэг нэр юм. Тэнгисийн хоолой нь [[усан тээвэр]]т стратегийн чухал үүрэгтэй (ялангуяа эрт дээр үед). Тус эх газрууд нь усны урсгалыг ерөнхийдөө хавьчдаг ч ус ихэвчлэн хоолойны хоёр талд болон хоолойгоор хоёр чиглэлд жигд өндөртэйгөөр урсдаг. Зарим хоолойнд давамгайлдаг урсгалын чиглэл бий. == Нэр томьёо == ''Суваг, дамжлага, гарц'' гэсэн нэр томьёо нь ''хоолой'' гэсэн үгтэй ижил утгатай бөгөөд сольж хэрэглэж болох боловч тус бүр нь заримдаа тодорхой хэмжээгээр ялгаатай байдаг. Шотландад “Фирт” эсвэл “Кайл” гэдэг үгийг заримдаа давалгааны синоним болгон ашигладаг. Далайн хоолой гэдэг нэр томьёо нь ихэвчлэн далайн орчны илүү том, өргөн хүрээтэй шинж чанаруудад зориулагдсан байдаг. Тийм хэдий ч зарим хоолойг суваг гэж дуудах болсон. Жишээлбэл, Пирсийн суваг. === Суваг === Хоёр далайг холбох зорилгоор олон хиймэл хоолой буюу суваг ухагдсан. Жишээлбэл, [[Суэцийн суваг]]. Хэдийгээр гол мөрөн, суваг нь ихэвчлэн хоёр том нуурын хооронд дамжин өнгөрөх боломжийг олгодог бөгөөд эдгээр нь хоолойн албан ёсны тодорхойлолтод тохирсон мэт боловч тэдгээрийг ихэвчлэн тэгж нэрлэдэггүй. Гол мөрөн болон суваг нь ихэвчлэн өндөр намын өөрчлөлттэй холбоотой чиглэлтэй урсгалтай байдаг бол хоолой нь ихэвчлэн аль ч чиглэлд чөлөөтэй урсаж, ижил өндрийг хадгалдаг. === Харьцуулалт === Далайн хоолой нь газрын хоолой буюу хүзүүвчийн эсрэг утга юм. Хоолой нь хоёр хуурай газрын хооронд оршдог ба далайн хоёр томоохон талбайг холбодог. Хүзүүвч нь харин далайн хоёр талбайн хооронд оршдог ба хоёр том хуурай газрыг холбодог. == Хоолой болон тээвэрлэлт == Олон хоолой эдийн засгийн ач холбогдолтой байдаг. Тэдгээр нь [[Усан тээвэр|усан тээвэрт]] стратегийн чухал үүрэгтэй (ялангуяа эрт дээр үед) бөгөөд тодорхой хоолойнуудын эзэмшлийн төлөө дайн ч болж байсан. Харин зарим хоолойгоор усан онгоцоор огт зорьчих боломжгүй байдаг. Энэ нь олон шалтгаанаас үүдэж болно. Тухайлбал, хоолойн орчимд туулагдашгүй хад, архипелаг оршиж болно, эсвэл тус хоолой хэт нарийн, хэт гүехэн байж болно. == Эрчим хүчний ач холбогдол == Зарим далайн давалгаа түрлэгийн турбин ашиглан их хэмжээний түрлэгийн эрчим хүчийг бий болгох боломжтой. Далайн түрлэг нь долгионы болон салхины хүчнээс таамаглахад хялбар. Пентланд Ферт (хоолой) нь 10 ГВт-ын хүчин чадалтай байж болно.[1] Хэдийгээр Шинэ Зеландын [[Күүкийн хоолой|Күүкийн хоолойн]] урсгалд байгаа нийт эрчим хүч 15 ГВт[3] байсан ч 5.6 ГВт[2] үйлдвэрлэх боломжтой. == Улс төрийн ач холбогдол == Эрт дээр үеэс л тэнгисийн хоолойнууд нь түүний стратегийн чухал ач холбогдлоос шалтгаалан ашиг сонирхлын бүсэд багтдаг байв. Хэрвээ ямар нэгэн тэнгисийн хоолойг өөрийн хяналтандаа авч чадвал ихээхэн эрх мэдлийг олгох учраас улс төрийн нөлөө бүхий объект байв. Далайн эрх зүйн конвенцоор усан онгоц болон агаарын тээврийн хэрэгслийг тэнгисийн хоолойгоор саадгүй [[транзит тээвэр|транзитаар нэвтрэн зорчих]] эрх зүйн үндсийг олон улсад журамлаж өгсөн байдаг. Гэхдээ тэнгисийн хоолойг үүсгэж буй арал, эх газар хоёр нь хоёулаа нэг улсад хамаарч, цаашлаад уг арал нь далайн чанадад гарах усны газар зүйн ба навигацын аль алины хувьд тохиромжтой байх эсвэл уг тэнгисийн хоолойд зөвхөн эдийн засгийн бүс байрлах аваас дээрх журам үйлчлэхгүй. {{зай авах}} {{Том зураг|Straße von gibraltar panorama V1.jpg|1600|Мирадор дел Эстречо гэх нэртэй алсыг харах цэгээс [[Гибралтарын хоолой]]н харагдах байдал}} == Навигацийн (хуулийн) горим == Далайн нэг хэсэг эсвэл эдийн засгийн онцгой бүс болон нээлттэй тэнгисийн нөгөө хэсэг эсвэл эдийн засгийн онцгой бүсийн хоорондох нутаг дэвсгэрийн тэнгисээр олон улсын навигаци хийхэд ашигладаг хоолой нь дамжин өнгөрөх эрх зүйн горимд хамаарна ([[Гибралтарын хоолой]], Доверын хоолой, [[Ормузын хоолой]]). Гэмгүй гарцын дэглэм нь олон улсын навигацид ашиглагдаж буй хоолой (1) буюу далайн эрэг орчмын улсын нутаг дэвсгэрийн тэнгисийг эдийн засгийн онцгой бүстэй эсвэл далайн нэг хэсэгтэй холбосон хоолойнуудад хамаарна (Тиран хоолой, Хуан-де-Фука хоолой, [[Балтын хоолой]]). Нэгэн улсын эх газар болон арлын хилээр үүссэн хоолойны хувьд тус арлаас тэнгис рүү чиглэсэн, далайгаар эсвэл эдийн засгийн онцгой бүсээр дамжсан зам оршиж байвал тус хоолойгоор (Мессина хоолой, Пентланд Ферт) гэмгүй гарцыг түдгэлзүүлэхгүй. == Чухал ач холбогдолтой хоолойнууд == === [[Гибралтарын хоолой]] === Байршил: Атлантын далайг Газар дундын тэнгистэй холбож, Европыг (Испани) Африк (Марокко) -аас тусгаарладаг. Хэрэглээ: Энэ нь Атлантын далай ба Газар дундын тэнгисийг холбосон далайн чухал зам болж, олон улсын худалдаа, тэнгисийн цэргийн үйл ажиллагааг хөнгөвчлөхөд тусалдаг. === [[Ормузын хоолой]] === Байршил: [[Иран]] болон [[Арабын хойг]] (Оман) хоёрын хооронд орших [[Персийн булан|Персийн буланг]] Оманы булантай холбодог. Хэрэглээ: Тус хоолой нь газрын тосны тээвэрлэлтийн чухал зам бөгөөд дэлхийн газрын тосны ихээхэн хэсэг нь түүгээр дамжин өнгөрдөг. Дэлхийн хамгийн стратегийн чухал усан замын нэг. === [[Босфорын хоолой]] === Байршил: Туркийн Европ, Ази хэсгийг тусгаарлаж, Хар тэнгисийг Мармарын тэнгистэй холбодог. Хэрэглээ: Олон улсын тээвэрлэлт, ялангуяа Хар тэнгис ба Газар дундын тэнгисийн хооронд тээвэрлэж буй бараа, мөн Истанбулын боомтуудад нэвтрэхэд чухал ач холбогдолтой усан зам. === [[Малаккагийн хоолой]] === Байршил: Малайзын хойг болон Индонезийн Суматра арлын хооронд Энэтхэгийн далайг Өмнөд Хятадын тэнгистэй холбодог. Хэрэглээ: Дэлхийн хамгийн ачаалалтай тээврийн замуудын нэг бөгөөд Энэтхэгийн далай болон Номхон далайг холбосон олон улсын далайн худалдаа, ялангуяа Зүүн Ази руу газрын тосын тээврийн гол цэг болдог. === Доверын хоолой === Байршил: Английн зүүн өмнөд хэсгийг Францын хойд хэсгээс тусгаарлаж, Ла-Маншийн хоолойг Хойд тэнгистэй холбодог. Хэрэглээ: Англи, Европ, Хойд тэнгисийн бүс нутгийг холбосон худалдаа, тээврийн чухал далайн зам юм. === [[Берингийн хоолой]] === Байршил: Ази дахь Оросын Чукоткийн хойгийг Хойд Америкийн Аляскийн Севард хойгоос тусгаарлаж, [[Умард мөсөн далай|Умард мөсөн далайг]] Берингийн тэнгистэй холбодог. Хэрэглээ: Бусад тэнгисийн хоолойноос бага ашигладдаг ч бүс нутгийн уугуул иргэд, шинжлэх ухааны судалгаа, ирээдүйн тээврийн замд чухал ач холбогдолтой юм. === [[Магелланы хоолой]] === Байршил: Өмнөд Америкийн өмнөд үзүүрт эх газар болон Чилийн Тиерра дель Фуэго арлын хооронд байрладаг. Хэрэглээ: Далайн хайгуул, худалдаанд түүхэн чухал ач холбогдолтой хэдий ч [[Панамын суваг]] байдаг тул орчин үед бага ашиглагддаг. Харин тээвэрлэлтийн хөдөлгөөн, ялангуяа Панамын чиглэлд тохиромжгүй хөлөг онгоцнуудын хувьд бага зэрэг ашиглагдаж байна. Тэнгисийн хоолой, мөн тэнгисийн гудамж гэдэг нь хоёр [[Эх газар|эх газраар]] хавчигдсан [[Тэнгис|тэнгисийн]] нарийссан хэсгийг нэрлэдэг нэр юм. Тус эх газрууд нь усны урсгалыг ерөнхийдөө хавьчдаг ч ус ихэвчлэн хоолойны хоёр талд болон хоолойгоор хоёр чиглэлд жигд өндөртэйгөөр урсдаг. Зарим хоолойнд давамгайлдаг урсгалын чиглэл бий. == Зарим тэнгисийн хоолойнууд == * [[Хойд тэнгис]] - [[Атлантын далай]] ** [[Их Британи]], [[Франц]]ын хоорондох [[Ла-Маншийн хоолой]] нь [[Солент]] ба [[Па де Кале]] хоолойнуудын хамт * [[Балтын тэнгис]], [[Каттегат]]ын хамт ** [[Өрэсүнд]], [[швед]]ийн [[Сконе]] ба [[дани]]йн [[Зеланд (Дани)|Зеландын]] хооронд *[[Атлантын далай]] - [[Норвегийн тэнгис]] ** [[Судуройфөрдүр]], [[Фарерын арлууд]] ба [[Судурой]]н хооронд * [[Азовын тэнгис]] - [[Хар тэнгис]] ** [[Керчийн хоолой]] [[Ангилал:Тэнгисийн хоолой| ]] 1qosuv6p95svnuvkp2p2dkms6nysjof Хустайн байгалийн цогцолборт газар 0 8592 859707 825128 2026-06-22T10:04:25Z Enkhsaihan2005 64429 859707 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын Төв аймаг дахь үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн}} {{Инфобокс хамгаалалттай газар | name = Хустайн байгалийн цогцолборт газар | iucn_category = II | image = Khustain Nuruu National Park.jpg | image_caption = Панорама харагдац | map = Монгол | relief = 1 | location = [[Төв аймаг]], [[Монгол]] | area = {{cvt|506|sqkm}} | established = 2003 | visitation_num = | visitation_year = | website = http://www.hustai.mn/ | governing_body = Хустайн үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн сан }} '''Хустайн байгалийн цогцолборт газар''' нь [[Төв]] аймгийн [[Алтанбулаг сум (Төв)|Алтанбулаг]], [[Аргалант сум|Аргалант]], [[Баянхангай сум|Баянхангай]] сумдын нутгийн заагт орших [[Хустайн нуруу]]ны 506 км² талбайг хамарсан [[байгалийн цогцолборт газар]] юм. [[Улаанбаатар]] хотоос баруун тийш 100 орчим км зайд оршино. == Түүх == Монгол Улсын УИХ-ын 1993 оны 11-р сарын 12-ны өдрийн 83 дугаар тогтоолоор Хустайн нурууг байгалийн нөөц газрын зэрэглэлээр анх улсын тусгай хамгаалалтад авч, 1998 онд зэрэглэлийг ахиулан байгалийн цогцолборт газар болгожээ. Өдгөө [[тахь]] сэргээн нутагшуулалт, идэвхтэй хамгааллын үр дүнд өсөн олширч, ирж суурьшсан нэн ховор, ховор олон зүйлийн амьтан ургамал, биологийн олон янз байдлыг 54 хүнтэй хамгаалалтын захиргаа хариуцан ажиллаж байна. Тахь үгүй болоод байсан тул дахин тахиудыг 1992 онд гадаадын [[Амьтны хүрээлэн|амьтны хүрээлэнгээс]] анхлан авчирч хамгааллын зэрэглэл ахиулсан билээ. Мөн тухайн үедээ төрийн мэдлийн газар нутгийг төрийн бус байгууллага хамгаалан менежментийг нь авч явдаг туйлын өвөрмөц бүтэцтэй цорын ганц байгууллага байсан юм. Харин өдгөө төр-төрийн бус байгууллагын түншлэлийг өргөжүүлж, төрийн чиг үүргийг төрийн бус байгууллагаар гүйцэтгүүлэх бодлого тэлэн, өөр хоёр ч газрын хамгааллын менежментийг төрийн бус байгууллагад хариуцуулаад байна. == Зорилго == Хустайн байгалийн цогцолборт газрын экосистемийн унаган төрхийг алдагдуулалгүйгээр хадгалан хамгаалж, дэлхийд нэн ховордсон зэрлэг адуу-тахийг сэргээн нутагшуулж, байгальд бие даан амьдрах чадвартай популяци бий болгон, байгалийн аялал жуулчлалд түшиглсэн санхүүгийн тогтвортой эх үүсвэр, нутгийн иргэдийн идэвхтэй оролцооны тусламжтайгаар тус газрын орчны бүсийг урт удаан хугацаанд хамгаалан ажиллаж байна. == Зургийн цомог == <gallery widths="200"> |Тэрэлжийн амралтын газар Przewalski mongolie.jpg|Пржевальскийн адуу буюу түүнийг дэлхийд таниулсан эрдэмтнээр нэрлэгдсэн [[тахь]] Hustai.jpg|Хустайн байгалийн цогцолборт газрын дэлгэмэл зураг. Алан Кордовагийн авсан зураг. 03 2-NP Hustain (67).JPG|Нэгэн зүйл [[дэгд]] Takhi-hustai.jpg|Айлын гадаа идээшилж буй нь PrezHorseHustai.jpg|Тахийн сүрэг ууланд Hustai National Park 01.JPG|Хустайн БЦГ-ын төв хаалга </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Khustain Nuruu National Park|Хустайн байгалийн цогцолборт газар}} *[https://web.archive.org/web/20110722215952/http://www.hustai.mn/index.php?pageID=53&mid=102 Албан ёсны цахим хуудас] [[Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Монголын байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Төв аймгийн газар зүй]] [[Ангилал:Монголын тусгай хамгаалалттай газар нутаг]] [[Ангилал:Тахь]] 2m0nb1121exdyjc09anhikfxha9v7gm Ядуурал 0 9859 859658 840433 2026-06-22T04:09:30Z Avirmed Batsaikhan 53733 859658 wikitext text/x-wiki '''Ядуурал''' ({{lang-en|Poverty}}; {{lang-ru|Бедность}}) гэж амьдралын чанарыг тодорхойлогч [[хүнс тэжээл]], [[хувцас]], [[гэр орон]] зэрэг ердийн хэрэгцээний дутагдал гачигдлыг хэлнэ. Үүнээс гадна ядуурлаас гарахад буюу хүн ам дотор хүндтэй байр суурь эзлэхэд зайлшгүй хэрэгтэй [[боловсрол]], [[ажлын байр]] зэрэг боломжуудад хүрч чадахгүй байдлыг илтгэж болно. Дэлхийн хүн амын тал хувь нь ядууралд байна гэсэн статистик тоо байдаг. Ядуурлыг [[үнэмлэхүй ядуурал|үнэмлэхүй]] ба [[харьцангуй ядуурал|харьцангуй ядуурлаар]] хэмжиж болно. Үнэмлэхүй ядуурал гэж улс гүрнүүд ба цаг хугацааны турш тогтмол байж ирсэн стандартыг хэлнэ. Үнэмлэхүйн хэмжилтийн жишээ гэвэл хүнд зайлшгүй хэрэгтэй хоол тэжээлийгээ (насанд хүрсэн эр хүнд 2000-2500 калор орчим) хүртэж чадахгүй байгаа хүн амын хувийг хэлнэ. [[Дэлхийн Банк]] нь [[туйлын ядуурал|туйлын ядуурлыг]] өдөрт 1 [[америк доллар]]аас доош мөнгөөр амьдарч байгаа, дунд зэргийн ядуурлыг хоёр америк доллараас доош мөнгөөр амьдарч байгаа хэмээн тодорхойлдог. [[Файл:Percentage_living_on_less_than_$1_per_day_1981-2001.png|thumb|right|200px|1 өдөрт 1 доллараас доош мөнгөөр амьдарч буй хүмүүсийн тоо, бүсээр (1981-2001 он)]] 2001 оны байдлаар 1.1 тэрбум хүн туйлын ядуу, 2.7 тэрбум хүн дунд зэргийн ядуу хэмээх үзүүлэлт байдаг.<ref name = "worldbank-Poverty">The World Bank, 2007, Understanding Poverty {{Webarchiv|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,contentMDK:20153855~menuPK:373757~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:336992,00.html |wayback=20191107161906 |text=Archive copy |archiv-bot=2024-03-06 21:35:19 InternetArchiveBot }}</ref> Хөгжиж буй улс орнууд дахь туйлын ядуучуудын хувь нь 1990 онд 28 хувь байсан нь 2001 онд 21 хувь болсон байна. Эл дэвшлийн ихэнх хэсэг нь зүүн ба өмнөд Азид болсон. Зүүн Азид хоёр доллараар амьдарч байгаа хүн амын хувь 1990 онд 69 хувь байснаас 2007 онд 27 хувь болтлоо буурчээ.<ref name = "worldbank-Poverty"/><ref>Shaohua Chen and Martin Ravallion, 2007, "How Have the World's Poorest Fared Since the Early 1980s?" Table 3, p. 28. {{Webarchiv|url=http://econ.worldbank.org/external/default/main?ImgPagePK=64202990&entityID=000112742_20040722172047&menuPK=64168175&pagePK=64210502&theSitePK=477894&piPK=64210520 |wayback=20070310150255 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot }}</ref> Харин [[Сахарын цөл]]өөс доошхи [[Африк]]т туйлын ядуурал 1981 онд 41 хувьтай байснаас 2001 онд 46 хувь болж өссөн байна. Үүнтэй зэрэгцүүлээд өсч буй хүн амын тоог нэмбэл туйлын ядуу хүмүүсийн тоо 231 саяаас 318 сая болсон байна.<ref>The Independent, 'Birth rates must be curbed to win war on global poverty', 31 January 2007 {{Webarchiv|url=http://news.independent.co.uk/world/politics/article2201090.ece |wayback=20080119183753 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot }}</ref> Дэлхийн бусад бүсүүдэд харин өөрчлөлт бага байна. 1990 оны үеэс [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] задарч Зүүн Европ ба Tөв Азид тогтвор муутай, шилжилтийн эдийн засагтай шинэ улс гүрнүүд бий болсноор орлого эрс бууж, ядуурлын түвшин шинэ зуун гарах хүртэл 6 хувь хүртэл өссөний дараагаас л буурч эхлэжээ.<ref>{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,contentMDK:20153855~menuPK:373757~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:336992,00.html |title=Worldbank.org reference |access-date=2008-12-05 |archive-date=2019-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107161906/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,contentMDK:20153855~menuPK:373757~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:336992,00.html |url-status=dead }}</ref> 1990 оноос хойш дэлхийн ядуурлын түвшин ерөнхийдөө буурчээ<ref>{{cite web |url=http://iresearch.worldbank.org/PovcalNet/povDuplic.html |title=World Bank Regional aggregation using 2005 PPP and $1.25/day poverty line - PovcalNet |accessdate=5 December 2008 |work= |publisher=PovcalNet/World Bank |date= }}</ref>: {|class="wikitable" ! Бүс||1990||1996||1999||2002||2005 |- |[[Зүүн Ази]] ба [[Номхон далай]]||54.72%||36.00%||35.51%||27.59%||16.78% |- |[[Европ]] ба [[Төв Ази]]||1.96%||4.61%||5.13%||4.59%||3.56% |- |[[Латин Америк]] ба [[Карибын тэнгис]]ийн орнууд||11.32%||10.97%||10.89%||10.69%||8.19% |- |[[Ойрх Дорнод]] ба [[Хойд Африк]]||4.31%||4.10%||4.22%||3.56%||3.60% |- |[[Өмнөд Ази]]||51.71%||47.05%||44.13%||43.80%||40.34% |- |Сахарын цөлнөөс доошхи Африк||57.58%||58.78%||58.37%||55.03%||50.91% |- |Нийт||41.69%||34.45%||33.73%||30.53%||25.19% |- |} Хэдийгээр ядуусын тоо багасч байгаа нь тодорхой боловч бүсүүд доторх өөрчлөлт нь харилцан адилгүй байна. Жишээ нь хөгжиж байгаа орнууд дотор [[Хятад]] ба [[Энэтхэг]]ээс гадна дэвшил ахиц гарч буй орнууд маш цөөн байгаа, эсвэл дэвшил нь маш бага байна.<ref>{{Cite web |url=http://socialanalysis.org/ |title=Institute of Social Analysis |access-date=2008-12-05 |archive-date=2010-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629122044/http://www.socialanalysis.org/ |url-status=dead }}</ref> Гэхдээ дэлхийн хүн ам байнга өсч байгаа тул ядуусын тоо тогтмол байгаа явдал нь ядуусын харьцаа багасч байна гэсэн үг. Хятад ба Энэтхэгийг тооцохгүйгээр, 1 доллараас доош мөнгөөр амьдарч буй хүн амын хувь 1981-2004 онд 31.35%-с 20.70% хүртэл буурсан.<ref>Shaohua Chen and Martin Ravallion, 2007, "How Have the World's Poorest Fared Since the Early 1980s?"[http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2007/04/16/000016406_20070416104010/Rendered/PDF/wps4211.pdf]</ref> [[Файл:Life expectancy 1950-2005.png|thumb|right|200px|Дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойш [[дундаж наслалт]] хөгжиж буй орнуудад ихэд өссөн бөгөөд хөгжилтэй, хөгжиж буй орнуудын дундаж наслалтын өөрчлөлт багассаар байна (1950-2005)]] Хүний хөгжлийн бусад үзүүлэлтүүд ч сайжирч байна. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]аас хойш дундаж наслалт хөгжиж буй орнуудад ихэд өссөн бөгөөд хөгжилтэй, хөгжиж буй орнуудын дундаж наслалтын өөрчлөлт багассаар байна. Дэлхийн хамгийн хөгжилгүй орнууд байрлах Сахарын цөлнөөс дооших Африкт ч гэсэн дундаж наслалт Дэлхийн хоёрдугаар дайны өмнө 30 жил байснаас 50 жил хүртэл дээшилж байсан. Гэвч үүнээс хойш [[дархлалын олдмол хомсдол]] ба бусад өвчнүүд ихээр тархсны дараа буцаад доошилжээ (одоогоор 47 жил). Монгол нь дундаж наслалтаараа НҮБ-ын гишүүн орнууддаас 122-д орох ба дундаж наслалт нь 66.99 жил байна. Дундаж наслалтаас гадна: * Таваас доош насны хүүхдүүдийн нас баралт<ref>{{Webarchiv|url=http://www.theglobalist.com/DBWeb/StoryId.aspx?StoryId=2429 |wayback=20080501061023 |text=The Eight Losers of Globalization |archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot }} By Guy Pfeffermann.</ref> * Нэг хүнд оногдох хоол хүнсний хэмжээ (2,200 калораас бага тэжээл ноогдох хүн ам 1960-1990 он хүртэл 56 хувиас 19 хувь болсон) * [[Бичиг үсэгт тайлагдах]] явдал (1950-1999 онд 52 хувиас 81 хувь болсон, үүнд эмэгтэйчүүдийн бичиг үсэгт тайлагдах явдал ихссэн явдал нь гол ахиц болсон) * Ажиллахгүй байгаа хүүхдүүдийн тоо (1960 онд 76% байснаас 2000 онд 90% хүртэл ихссэн) зэрэг бусад олон үзүүлэлтүүдэд ахиц гарчээ. == Ядуурлын шалтгаан == [[Файл:Starved girl.jpg|200px|right|thumb|1960-аад оны Нигер-Биафраны дайны үед өлбөрсөн эмэгтэй хүүхэд.]] === Эдийн засгийн === * [[Ажилгүйдэл]] * Хоол хүнсний хомсдол, үнийн өсөлт (үүнд үр тариаг түлш болгон ашиглаж буй явдал ихэд нөлөөлнө) * Баячууд өөрсдийн хөрөнгөө бусад орнуудад хадгалуулж шилжүүлж буй явдал * [[Худалдааны тэгш бус байдал]]. Үүнд хөгжиж буй орнуудын харьцангуй давуу тал алдагдана * Газрын тэгш бус хуваарилалт === Засгийн === * Ядуу орнуудад [[ардчилсан]] бус байдал<ref>{{Cite web |url=http://www.cceia.org/resources/transcripts/5129.html |title=Cceia.org |access-date=2006-09-27 |archive-date=2006-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060927151839/http://www.cceia.org/resources/transcripts/5129.html |url-status=dead }}</ref> * [[Хууль]] үйлчлэхгүй байдал<ref>[http://www.cato.org/research/articles/vas-0109.html Ending Mass Poverty] by Ian Vásquez</ref> * Үр бүлтээлтэй засаглалгүй байдал<ref>Governance Matters IV. {{Webarchiv|url=http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/0,,contentMDK:20696276~pagePK:64214825~piPK:64214943~theSitePK:469382,00.html |wayback=20081228224011 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-10-18 14:26:29 InternetArchiveBot }}</ref> * Нөөцийн зөв ашиглалт (зөв ашиглалт байхгүйгээс болж газрын баялаг ихтэй орнууд нь түүнээсээ болж зүдэрдэг ба заримдаа нөөцөө "хараал" гэж тодорхойлох нь ч бий) * Дэд бүтцийн хөгжил муу<ref name="GCR">[[Global Competitiveness Report]] 2006, World Economic Forum, [http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/Global%20Competitiveness%20Report/index.htm Website]</ref><ref>{{Webarchiv|url=http://www.adbi.org/conf-seminar-papers/2004/11/26/830.infrastructure.poverty.reduction/ |wayback=20110926192919 |text=Infrastructure and Poverty Reduction: Cross-country Evidence |archiv-bot=2024-08-14 07:16:55 InternetArchiveBot }} Hossein Jalilian and John Weiss. 2004.</ref> * Боловсролын стандарт, хүрэлцээ муу<ref name=GCR/> * Авлига, хээл хахууль<ref>{{Cite web |url=http://www.transparency.org/news_room/faq/corruption_faq |title=Transparency International FAQ |access-date=2008-12-05 |archive-date=2008-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011151041/http://transparency.org/news_room/faq/corruption_faq |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.malaysia-today.net/Blog-e/2005/06/nigerias-corruption-totals-400-billion.htm |title=Nigeria's corruption totals $400 billion |access-date=2008-12-05 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211033642/http://www.malaysia-today.net/Blog-e/2005/06/nigerias-corruption-totals-400-billion.htm |url-status=dead }}</ref> === Нийгмийн === * Хүн амын хэт өсөлт, гэр бүл төлөвлөлтгүй<ref>{{Webarchiv|url=http://news.independent.co.uk/world/politics/article2201090.ece |wayback=20080119183753 |text=Birth rates 'must be curbed to win war on global poverty |archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot }} The Independent. 31 January 2007.</ref><ref>[http://www.finfacts.com/irelandbusinessnews/publish/article_1011078.shtml Record rise in wheat price prompts UN official to warn that surge in food prices may trigger social unrest in developing countries]</ref> * [[Гэмт хэрэг]]<ref>{{Cite web |url=http://www.boston.com/news/world/latinamerica/articles/2006/09/25/brazil_murder_rate_similar_to_war_zone_data_shows/ |title=Brazil murder rate similar to war zone, data shows |access-date=2008-07-26 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726160400/http://www.boston.com/news/world/latinamerica/articles/2006/09/25/brazil_murder_rate_similar_to_war_zone_data_shows/ |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.worldpress.org/Americas/2549.cfm Mexico: Drug Cartels a Growing Threat]</ref><ref>{{Cite web |url=http://online.sfsu.edu/~rone/Buddhism/FivePrecepts/AnnualViolence.html |title=WHO: 1.6 million die in violence annually |access-date=2008-12-05 |archive-date=2010-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611171651/http://online.sfsu.edu/~rone/Buddhism/FivePrecepts/AnnualViolence.html |url-status=dead }}</ref> * Түүхийн хүчин зүйлс (ж.нь. [[империализм]], [[колоничлол]], [[коммунизм]]ын дараах байдал)<ref>''The Paradox of Africa's Poverty'' By Tirfe Mammo. 1999. ISBN 1-56902-049-3. Gives credit to imperialism/colonialism as a cause as one of two major schools of thought.</ref><ref>''[http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?doi=10.1086/378454&erFrom=2848278057652134172Guest Long-Run Development and the Legacy of Colonialism in Spanish America]''</ref><ref>''[http://taylorandfrancis.metapress.com/(xobean55pkh3c455grqgv545)/app/home/contribution.asp?referrer=parent&backto=issue,4,6;journal,23,27;linkingpublicationresults,1:104614,1 Reflections on Colonial Legacy and Dependency in Indian Vocational Education and Training (VET): a societal and cultural perspective]'' by Madhu Singh</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/966616.stm Child poverty soars in eastern Europe]</ref><ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C07E0D8163FF931A25753C1A9669C8B63 Study Finds Poverty Deepening in Former Communist Countries]</ref> * [[Боловсрол]]той хүмүүс гадаад руу явах явдал * [[Соёл]]ын нөлөө (уламжлалт амьдралын хэв маягууд) * Нийгмийн халамжийн тогтолцоонд ядуучууд биш зөвхөн дунд анги л хамрагддаг байдал * [[Дайн]] (үүнд [[иргэний дайн]], [[геноцид]], [[улс төрийн аллага]])<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/712992.stm Ethiopia rejects war criticism]</ref> * Тэгш бус байдал, [[Ялгаварлан гадуурхалт|ялгаварлан гадуурхах үзэл]] (үүнд насаар болон хүйсээр ялгаварлах явдал, арьс өнгөөр ялгаварлах)<ref>[http://www.usccb.org/cchd/epic/www/causesofpovertya.html Ending Poverty in Community (EPIC)<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.cbc.ca/world/story/2007/03/02/india-dalits.html UN report slams India for caste discrimination]</ref> * Хувь хүний үйлдлүүд (Исабелл Соухиллын судалгаагаар, "а. сургуулиас битгий гар б. гэрлээгүй байхдаа хүүхэдтэй битгий бол в. ямар ч ажилтай байсан түүнээс битгий гар" гэсэн зарчмуудыг дагавал ядуурах магадлал эрс буурна гэжээ.) <ref>See, e.g., {{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12324a.htm |title=The Moral Doctrine of Poverty |accessdate=2007-01-17 }}</ref> === Эрүүл мэнд === [[Файл: Nigerian_Surgery_Table.jpg|thumb|Нигерийн хөдөөний эмнэлгүүдэд модон мэс заслын ширээнүүд элбэг ажээ.]] * Сайн чанарын эмнэлгийн үйлчилгээгээр хангагдахгүй явдал<ref name=GCR/> * Хүүхэд байхдаа хоол тэжээлээр дутагдах<ref>[https://web.archive.org/web/20050406002544/http://www.copenhagenconsensus.com/Files/Filer/CC/Papers/sammendrag/Accepted__Hunger_summary_070504.pdf Hunger and Malnutrition] paper by Jere R Behrman, Harold Alderman and John Hoddinott.</ref> * [[Өвчин эмгэг]], үүнд "ядуурлын өвчнүүд" гэгдэх: [[Дархлалын олдмол хомсдол|ДОХ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.eldis.org/static/DOC12805.htm |title=The long-run economic costs of AIDS: theory and an application to South Africa |access-date=2008-12-05 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120163744/http://www.eldis.org/static/DOC12805.htm |url-status=dead }}</ref>, [[хумхаа]]<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=11832956 The economic and social burden of malaria.]</ref>, [[сүрьеэ]] * Сэтгэл гутрал<ref>{{cite journal| url=http://www.searo.who.int/EN/Section1243/Section1310/Section1343/Section1344/Section1353_5271.htm| title=Is Depression a Disease of Poverty? | volume=5 | issue=1}}</ref> * Архидалт, хар тамхиний донтолт<ref>{{cite web |url=http://www.uschamber.com/sb/screening/0512_quest6.htm |accessdate=2007-01-17 |title="U.S. Chamber of Commerce Fact Sheet " |archive-date=2006-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061214094935/http://www.uschamber.com/sb/screening/0512_quest6.htm |url-status=dead }}</ref> === Байгаль орчны үзүүлэлтүүд === * Газар нутгийн үржил шим муу байх<ref>''Exploitation and Over-exploitation in Societies Past and Present'', Brigitta Benzing, Bernd Herrmann</ref> * [[Цөлжилт]] ба [[бэлчээрийн талхлалт]]<ref>{{Cite web |url=http://www.earth-policy.org/Updates/2006/Update61.htm |title=The Earth Is Shrinking: Advancing Deserts and Rising Seas Squeezing Civilization |access-date=2008-12-05 |archive-date=2009-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090810034949/http://www.earth-policy.org/Updates/2006/Update61.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/environment/2007/aug/31/climatechange.food Global food crisis looms as climate change and population growth strip fertile land]</ref> * [[Ой модны хомсдол]]<ref>Forest and Land Management in Imperial China By Nicholas K. Menzies</ref> * [[Уур амьсгалын өөрчлөлт]]<ref>[http://www.guardian.co.uk/environment/2007/nov/03/food.climatechange Global food crisis looms as climate change and fuel shortages bite]</ref><ref>{{Webarchiv|url=http://surmang.org/pdf/pah2.pdf|wayback=20141013000602|text=The Geography of Poverty and Wealth|archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot}} by Jeffrey D. Sachs, Andrew D. Mellinger, and John L. Gallup. From [[Scientific American]] magazine</ref> * Газарзүйн үзүүлэлтүүд<ref>[[Guns, Germs, and Steel]] Jared M. Diamond W. W. Norton & Company 1999</ref> * [[Усны хомсдол]]<ref>{{Cite web |url=http://www.greatlakesdirectory.org/zarticles/080902_water_shortages.htm |title=Global Water Shortages May Cause Food Shortages |access-date=2008-12-05 |archive-date=2007-07-04 |archive-url=https://archive.ph/20070704120613/http://www.greatlakesdirectory.org/zarticles/080902_water_shortages.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/42387/story.htm Vanishing Himalayan Glaciers Threaten a Billion]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.peopleandplanet.net/pdoc.php?id=3024 |title=Big melt threatens millions, says UN |access-date=2008-12-05 |archive-date=2007-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070819200515/http://www.peopleandplanet.net/pdoc.php?id=3024 |url-status=dead }}</ref> == Үнэмлэхүй ядуурал == Үнэмлэхүй ядуурлыг ядуурлын үндсэн шугамын тусламжтайгаар тодорхойлж болно. Өрхийн орлого ядуурлын түвшингээс доогуур байвал тухайн хүн эсвэл гэр бүл ядуу гэж тооцогддог. Энэ нь хүний ​​үндсэн хэрэгцээ (хоол хүнс, ус, хувцас, орон байр) хангагдаагүй, хувь хүний ​​бие бялдар, нийгмийн сайн сайхан байдалд шаардлагатай ариун цэврийн байгууламж, боловсрол, эмнэлгийн тусламж, мэдээлэл гэх мэт тав тухыг хангаж чадахгүй байгааг харуулж байна == Ядуурлыг багасгах == * Эдийн засгийн өсөлт :[[Дэлхийн Банк]]ны ядуурлын эсрэг стратегийн чухал хэсэг нь ядуурлыг эдийн засгийн өсөлтөөр багасгах явдал юм. * [[Чөлөөт зах зээл]] :Засгийн газрын оролцоо бага, [[капитализм|капиталист]] худалдаа арилжаа болон зах зээлийн эдийн засагтай байх * Чөлөөт худалдаа * Шууд тусламж :Засгийн газрын хүмүүстээ үзүүлэх тусламж, тэтгэлэг болон сайн дураараа хүмүүсийн өгөх тусламж * Хөгжлийн тусламж :Хөгжилтэй орнуудын хөгжиж буй орнуудад өгөх тусламж туслалцаа * Ядуусын амьдралын боломж баталгааг дээшлүүлэх * [[Мянганы хөгжилтийн зорилтууд]] == Эшлэл == {{reflist|3}} == Гадаад холбоос == {{commonscat|Poverty|Ядуурал}} * [https://web.archive.org/web/20120720225227/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,menuPK:336998~pagePK:149018~piPK:149093~theSitePK:336992,00.html Ядуурал] - Дэлхийн Банкны портал сайт * [http://www.un.org/esa/socdev/social/poverty Ядуурлыг устгах] - НҮБ-ын нийгмийн хөгжлийн дивиз [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Ядуурал| ]] [[Ангилал:Нийгмийн бүтэц]] [[Ангилал:Нийгэмшүүлэлт]] [[Ангилал:Макро эдийн засгийн онол]] [[Ангилал:Орлого]] [[Ангилал:Тэгш бус байдлын судалгаа]] b9lnq904aanj5hvywkm9mqs83ni9sme Пхонг Нха-Ке Банг 0 10492 859723 838330 2026-06-22T10:44:06Z Enkhsaihan2005 64429 859723 wikitext text/x-wiki {{Short description|Вьетнам дахь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн дурсгалт газар}} {{Инфобокс хамгаалалттай газар | name = Пхонг Нха-Ке Банг | iucn_category = II | image = Phongnhakebang6.jpg | image_caption = Пхонг Нха-Ке Банг үндэсний хүрээлэн | map = Vietnam | relief = 1 | map_width = 200 | map_caption = | location = [[Куан Чи муж]], [[Хойд Төв Эрэг]] | nearest_city = [[Донгхой]] | website = https://phongnhakebang.vn/home/ | module = {{Инфобокс ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өв | child = yes | part_of = Пхонг Нха-Ке Банг үндэсний хүрээлэн ба [[Хин Намно үндэсний хүрээлэн]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(viii), (ix), (x)}}(viii), (ix), (x) | ID = 951bis | year = 2003 | extension = 2015, 2025 | area = {{convert|217,447|ha|sqmi|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|295,889|ha|sqmi|abbr=on}} }} | coordinates = {{coord|17|32|14|N|106|9|5|E|format=dms|display=inline,title}} | area_km2 = 857.54 | established = 2001 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = Куан Чи мужийн Ардын хороо }} '''Пхонг Нха – Ке Банг''' ([[Вьетнам хэл]]:Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng) нь умард [[Вьетнам]]ын Куан Бинь мужийн Бо Трак болон Минь Хоа д орших үндэсний хүрээлэн бөгөөд 2003 онд [[ЮНЕСКО]]-ын [[дэлхийн өв]]д багтжээ. Уг хүрээлэн нь баруун талаараа [[Лаос]]ын [[Хин Намно]] дархан газартай хил залгах ба зүүн талаараа [[Өмнөд Хятадын тэнгис]]ээс 42 [[км]] алслагдсан байдаг. Хүрээлэнгийн талбайн хэмжээ 2000 км² байдаг ба дэлхийн хамгийн том [[шохойн чулуу]]н бөөгнөрлийн нэг хэмээн тооцогддог. Энд 300 гаруй [[агуй]], хонгилууд байдгаас гадна Аннамитын нурууны ойн экосистемийн ихэнх нь багтаж, хамгаалагдсан байдаг. 300 гаруй агуйн зөвхөн хорийг нь судлахад нийт урт нь 70 орчим км хэмээн тооцоглогдсон байдаг бол Пхонг Нха агуй нь дэлхийн хамгийн урт газар доорхи гол агуулдгаараа ихэд алдаршжээ. Энэ хүрээлэн нь Зүүн өмнөд [[Ази]]йн хамгийн гайхалтай шохойн чулуун агуйнуудыг агуулдгаараа дэлхийн өвийн viii шинжүүрийн хангажээ. == Галерей == <gallery> Image:Phongnhakebang3.jpg|Пхонг Нха агуйн дотоод үзэмж Image:Phongnhakebang4.jpg|Нууцлаг гол Image:Phongnhakebang5.jpg|Агуйн үзэмж Image:Phongnhakebang6.jpg|Пхонг Нха - Ке Банг хүрээлэнгийн нэгэн хэсэг Image:Phongnhakebang7.jpg|Агуйн хуурай хэсэг дэх сталактит Image:Phongnhakebang9.jpg|Пхонг Нха - Ке Банг үндэсний хүрээлэн Image:Phongnhakebang10.jpg|Пхонг Нха - Ке Банг үндэсний хүрээлэн Image:Phongnhakebang12.jpg|Пхонг Нха - Ке Банг үндэсний хүрээлэн Image:Phongnhakebang13.jpg|Пхонг Нха - Ке Банг үндэсний хүрээлэн </gallery> == Цахим холбоос == {{commonscat|Phong Nha-Ke Bang National Park}} * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=951 UNESCO World Heritage page for Phong Nha-Ke Bang] * [https://web.archive.org/web/20081211074555/http://www.thanhniennews.com/print.php?catid=7&newsid=11134 Phong Nha-Ke Bang on Thanhniennews in English] * [https://web.archive.org/web/20080318052129/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/03/773384/ "Amazing natural beauty of Phong Nha-Ke Bang", Vietnamnet News] [[Ангилал:Ази дахь дэлхийн байгалийн өв]] [[Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Вьетнам дахь дэлхийн байгалийн өв]] [[Ангилал:Вьетнамын байгалийн цогцолборт газар]] k8j3olex5q3ieej2xlqseti0idjgk8g Комодо үндэсний хүрээлэн 0 10618 859719 752879 2026-06-22T10:40:11Z Enkhsaihan2005 64429 859719 wikitext text/x-wiki {{short description|Индонезийн үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн}} {{Инфобокс хамгаалалттай газар | name = Комодо үндэсний хүрээлэн | alt_name = ''Taman Nasional Komodo'' | iucn_category = II | image = Komodo dragon at Komodo National Park.jpg | image_caption = Комодо гүрвэл | map = Индонез Флорес | map_caption = | map_width = 280 | label = '''Komodo NP''' | label_position = right | location = [[Бага Зондын арлууд]], [[Индонез]] | nearest_city = | module = {{Инфобокс ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өв |child = yes |ID = 609 |Year = 1991 |Criteria = Байгалийн: vii, x }} | coordinates = {{coord|8|32|36|S|119|29|22|E|format=dms|display=inline,title}} | area_km2 = 1733 | area_ref = <ref>Дэлхийн өвийн мэдээллийн сан</ref> | established = 1980 | visitation_num = 45,000 | visitation_year = 2010 | governing_body = [[Байгаль орчин, ойн аж ахуйн яам (Индонез)|Байгаль орчин, ойн аж ахуйн яам]] | website = {{URL|http://www.komodonationalpark.org/}} }} '''Комодо үндэсний хүрээлэн''' ({{lang-en|Komodo National Park}}) нь [[Индонез]]ийн [[баруун Нуса Тенггара]], [[зүүн Нуса Тенггара]] мужуудын хооронд, бага Сунда арлын ойролцоо орших [[Комодо арал|Комодо]], [[Ринка арал|Ринка]] болон [[Падар арал|Падар]] гэх мэт томоохон арлуудыг агуулсан нийт 1817 км² (603 км² хуурай газар бүхий) нутаг дэвсгэр юм. 1980 онд [[Комодо гүрвэл]]ийг хамгаалахын тулд энэхүү үндэсний хүрээлэнг байгуулжээ. Хожим нь [[биологи]]йн бусад төрөл зүйлийг хамгаалах, [[ус]]ны амьдралын хэв маягийг алдагдуулахгүйн тулд улам өргөжүүлсэн байна. Уг хүрээлэнгийн арлууд нь [[галт уул]]ын гаралтай байдаг. Уг хүрээлэнгийн нутаг дэвсгэрт ойролцоогоор 400 орчим хүн амьдарч байна. Усанд шумбагчид Комодод ирэх маш дуртай байдаг бөгөөд энд [[халиман аварга загас]], [[далайн наран загас]], [[цахилгаан загас]], [[одой далайн морь]], [[салбадай гуурсан загас]], [[хөх хүзүүт наймаалж]], хөвөн биетнүүд, нялцгай биетнүүд болон [[шүр]] элбэг. == Зургийн цомог == <gallery> Image:Komodo dragon Nick Hobgood.jpg|[[Комодо гүрвэл]] Image:Giant clam tridacna komodo small.jpg|Аварга хүрэн [[хясаа]] Image:Cuttlefish komodo large.jpg|аварга [[арваалж]] Image:Cleaner station komodo.jpg|Шүрэн доорх [[загас]] Image:Giant clam komodo.jpg|өнгөлөг аварга хясаа Image:Moray eel komodo.jpg|[[могой загас]] Image:Phyllidia.jpg|Phyllidia nudibranch Image:Glossodorid nudibranch komodo.jpg|Glossodorid nudibranch Image:Nudibranch komodo.jpg|Bright Phyllidia Image:Blenny komodo.jpg|Coral guard blenny on duty Image:Chromodoris nudibranch komodo.jpg|A hard to miss chromodorid nudibranch Image:Starfish red komodo.jpg|Аварга улаан [[далайн од]] Image:Blue spotted ray komodo.jpg|Blue spotted ray Image:Leaf scorpionfish komodo.jpg|Ногоон сэлүүрт [[хилэнцэт загас]] Image:Pufferfish komodo.jpg|Pufferfish Image:Lionfish hiding komodo.jpg|[[арслан загас]] Image:Sea cucumber grouping komodo.jpg|Тэнгисийн шар өргөст хэмхийн бөөгнөрөл Image:Sea cucumber yellow komodo.jpg|[[Тэнгисийн өргөст хэмх]] хооллож буй нь Image:Soft coral peach komodo.jpg|Чичиргээт зөөлөн шүр Image:Turtle komodo.jpg|Хауксбилл [[яст мэлхий]] Image:Squid komodo.jpg|Шөнийн арваалж Image:Moray cleaner wrasse komodo.jpg|Могой загас ба цэвэрлэгч загас Image:Batfish komodo.jpg|Аварга багваахай загас Image:Tunicate medley komodo.jpg|Assorted sea squirts Image:Starfish komodo.jpg|Далайн од Image:Tunicate komodo.jpg|Purple and white sea squirt Image:Giant clam black&white komodo.jpg|Аварга [[нальхан хорхой]] Image:Cuttlefish komodo.jpg|Cuttlefish behavior Image:Lionfish komodo.jpg|Арслан загас Image:Giant clam tridacna komodo.jpg|Аварга хясаа Image:Scorpionfish komodo.jpg|Зүсээ хувиргасан хилэнцэт загас Image:Anemonefish komodo.jpg|Skunk anemonefish Image:Marine turtle komodo.jpg|шүрээр хооллож буй яст мэлхий Image:Soft coral komodo.jpg|зөөлөн шүр </gallery> == Цахим холбоос == {{commons|Taman Nasional Komodo}} * [https://web.archive.org/web/20070205060400/http://www.komodonationalpark.org/ komodonationalpark.org] * [http://whc.unesco.org/en/list/609 Official UNESCO website] * [https://web.archive.org/web/20210126211818/http://komodo.asia/ Komodo Island] * [http://www.panoramio.com/user/153534/tags/Indonesia%20Komodo Photos from Komodo by Ole Holbech] [[Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Ази дахь дэлхийн байгалийн өв]] [[Ангилал:Азийн шим мандлын нөөц]] [[Ангилал:Бага Зондын арлууд]] [[Ангилал:Индонезийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Индонез дахь дэлхийн байгалийн өв]] [[Ангилал:Индонезийн шим мандлын нөөц]] [[Ангилал:Савугийн тэнгис]] [[Ангилал:Тэнгисийн хамгаалагдсан бүс]] [[Ангилал:Флорес тэнгис]] fb6mj6utrfv44nffr46vllafokhwbus 6 сарын 21 0 12392 859627 859519 2026-06-21T23:48:09Z Dostojewskij 30144 Уиллиам ➯ [[Уэльсийн хунтайж Уильям|Уильям]] 859627 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|6 сарын}} '''6 сарын 21''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 172 дахь ([[өндөр жил]] бол 173 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 193 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 1307 - [[Юань гүрэн|Юань гүрний]] хаан ширээнд [[Хайсан хүлэг хаан|Хайсан Хүлэг]] суужээ. * 1532 - Сенгокүгийн үе: Японы хамгийн нөлөө бүхий даймио Нобүнага Ода өөрийн жанжин болох Мицүхиде Акечиг ёс сахилга зөрчсөн гэж үзэн харакири хийхэд хүргэжээ. * 1621 - Цагаан уулын тулалдааны улмаар [[Праг]] хотын хуучиын хотын талбайд Чехийн язгуур угсааны 27 ноёныг цаазаар авав. * 1749 - Канадын Нова Скотиа мужид Халифакс хотыг байгуулав. * 1788 - [[Нью-Хэмпшир]] муж АНУ-ын Үндсэн хуулийг соёрхон баталж 9 дахь муж болжээ. * 1791 - Францын хувьсгалын үеэр [[XVI Луи]] хаан болон гэр бүлийнхэн нь Варенн руу дүрвэж эхлэв. * 1798 - Британийн арми Винегар Хиллийн тулаанд Ирландын босогчдыг буулган авав. * 1824 - Грекийн тусгаар тогтнолын дайн: Египетийн тэнгисийн цэрэг Эгийн тэнгисийн тулаанд Псара хотыг эзлэн авчээ. * 1848 - Валлахын хувьсгалын үеэр Йон Хелиаде Радулеску, Кристан Телл нар Ислазын тунхаглал гаргаж, шинэ бүгд найрамдах Засгийн газар байгуулахаар болжээ. * 1887 - Английн хатан хаан Викториагийн хаан ширээнд суусны 50 жилийн ойг тэмдэглэсэн. * 1893 - АНУ-ын [[Чикаго]] хотод болсон үзэсгэлэнгийн үеэр анхны "Алсыг харагч" бий болсон. * 1898 - АНУ [[Гуам|Гуам арлыг]] Испаниас булаан эзлэв. АНУ-ын тэнгисийн цэргийн хоёр ч хөлөг онгоцноос хэд, хэдэн удаа гал нээхэд Испанийн гарнизон мэндчилгээ гэж ойлгон цэргийн ямар ч арга хэмжээ аваагүй нь ийм үр дүнд хүргэжээ. * [[1900]] - [[Ихэтуанийн бослого]] Манж Чин гүрний хатан [[Цыши]] АНУ, Британи, Герман, Франц, Япон улсад дайн зарлав. * [[1915]] - АНУ-ын Дээд шүүх хар арьстнуудын санал өгөх эрхийг үгүйсгэсэн заалтыг хүчингүй болгожээ. * 1921 - Ирландын Ноккроги тосгоныг Британийн цэргүүд галдан шатаав. * 1930 - Франц улсад цэргийн албыг нэг жилийн хугацаатай заавал хаах хууль хүчин төгөлдөр болов. * 1940 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Итали улс Франц руу довтлох ажиллагааг эхлүүлсэн боловч амжилтад хүрээгүй юм. * 1942 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Итали, Германы арми Ливийн Тобрук хотыг эзэлж, холбоотны 33 мянган цэргийг олзолжээ. * 1948 - ХБНГУ-д "Дойче марк" шинэ мөнгөн тэмдэгт гүйлгээнд орсон. * 1952 - Филиппиний Худалдааны сургуулийг хуулийн дагуу Худалдааны коллеж болгон өөрчилжээ. Хожим энэ сургууль Политехникийн их сургууль болсон юм. * 1957 - Канадын Засгийн газрын танхимд Эллен Фейрклоу багтсан нь тус улсын түүхэнд сайдын суудалд суусан анхны эмэгтэй болсон юм. * 1963 - Ромын папаар Кардинал Жованни Баттиста Монтини сонгогдож, сахилын нэр нь [[VI Паул]] болгожээ. * 1964 - АНУ-ын [[Миссисипи]] мужийн Нешоба тойрогт хүнийн эрхийн гурван ажилтны амь насанд [[Ку Клукс Клан|Ку Клукс Кланы]] гишүүд халдав. * 1978 - Аргентин улсын улстөрч [[Эва Перон|Эва Пероны]] амьдралаас сэдэвлэсэн "Эвита" нэртэй дуулалт жүжгийг Тим райс, Эндрью Уеббер нарын тавилтаар Лондон хотноо нээлтээ хийв. * 1982 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Роналд Рейган|Роналд Рейганы]] амь насанд халдахыг завдсан Жон Хинклиг гэгчийг солиоролд гүн автсан гэж үзэж хэрэгсэхгүй болгов. * 2000 - Их Британид ижил хүйстнүүдийг "сурталчлах"-ыг хориглосон Орон нутгийн засаг захиргааны тухай хуулийн 28-р хэсгийг хүчингүйд тооцов. Мөн Шотландад ийм төрлийн хуулийн тухайлсан заалтыг хүчингүй болгожээ. * 2001 - АНУ-ын [[Виржини]] мужийн Александриа хотноо хуралдсан Холбоотны шүүх хуралдаанаар 1996 онд Саудын Арабын Хобар цамхагийг бөмбөгдөхөд амиа алдсан Америкийн армийн 17 цэргийн үхэлд Саудын Арабын 13, Ливаны нэг иргэнийг буруутай гэж үзэв. * 2004 - "SpaceShipOne" компани сансрын нислэгийг хувийн санхүүжилтээр үйлдсэн анхны компани болов. * 2006 - Дэлхийн ван гарагийн шинээр илэрсэн хоёр дагуулыг Никс, Гидра гэж нэрлэхээр болжээ. * 2009 - Данийн [[Гренланд]] арал өөртөө засах эрхтэй болов. * 2025 - Бразилийн Санта Катарина мужийн Прайа Гранде хотод агаарын бөмбөлөгт гал авалцаж, зорчиж байсан 21 хүнээс 8 нь амиа алджээ. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1002 - Ромын пап IX Лео (1054 онд нас барсан) * 1732 - Нэрт хөгжмийн зохиолч [[Иоханн Себастиан Бах|Иоханн Себастиан Бахын]] тав дахь хүү, хөгжмийн зохиолч Йоханн Кристоф Фридрих Бах (1791 онд нас барсан) * 1774 - АНУ-ын зургаа дахь Дэд ерөнхийлөгч Даниел Д.Томпкинс (1825 онд нас барсан) * 1850 - АНУ-ын Хөвгүүдийн скаутыг үндэслэгчдийн нэг Даниел Картер Бийрд (1941 онд нас барсан) * 1857 - Алдарт "Dr.Pepper" ундааг үндэслэгч, эм зүйч Чарльз Албертон (1941 онд нас барсан) * 1881 - Оросын авангард зураач Наталия Гончарова (1962 онд нас барсан) * 1889 - 1912 оны Олимпод хоёр алтан медаль хүртсэн Америкийн гүйгч Ральф Крейг (1972 онд нас барсан) * [[1914]] - Нобелийн шагналт Америкийн эдийн засагч Уиллиам Викрей (1996 онд нас барсан) * 1918 - АНУ-ын мэргэжлийн бейсболлын "Дэлхийн цуврал"-д таван удаа түрүүлсэн Эдди Лопат (1992 онд нас барсан) * 1905 - Францын зохиолч, философич [[Жан Пол Сартр]] (1980 онд нас барсан). * 1921 - [[Оскарын шагнал|Академийн наадам]], "[[Алтан бөмбөрцөг]]", "Тони"-гийн наадмын шагналт Америкийн нэрт жүжигчин Жюди Холлидей (1965 онд нас барсан) * 1925 - Италийн 45 дахь Ерөнхий сайд Жиованни Спалдони (1994 онд нас барсан) * 1932 - Аргентинийн нэрт хөгжмийн зохиолч, удирдаач Лало Шифрин (2025 онд нас барсан) * 1935 - Францын зохиолч [[Франсуаз Саган]] (жинхэнэ овог нь ''Куаре''; 2004 онд нас барсан). * 1947 - Нобелийн Энхтайвны шагналт Ираны хуульч Ширин Эбади * 1953 - Пакистан улсын Ерөнхий сайд хатагтай [[Беназир Бхутто]] (2007 онд нас барсан) * 1955 - Франц улсын домогт хөлбөмбөгч [[Мишель Платини]] * 1957 - Филиппин улсын Кардинал Луйз Антонио Тагл * 1958 - Оросын нийслэл Москва хотын дарга (2010 оноос), Оросын улс төрийн зүтгэлтэн [[Сергей Собянин]]. * 1961 - Индонезийн долоо дахь Ерөнхийлөгч Жокови Видодо * 1962 - Оросын нэрт дуучин "Кино" хамтлагийг үндэслэгч [[Виктор Цой]] (1990 онд нас барсан) * 1967 - Цахим худалдааны "eBay" платформыг үндэслэгч Пьерр Омидяр * 1967 - Тайландын 28 дахь Ерөнхий сайд Инглук Шинаватра * 1972 - Олимпын мөнгөн медальт, Японы ойрын зайн гүйгч Асахара Нобүхарү * 1979 - Америкийн нэрт жүжигчин [[Крис Прэтт]] * 1980 - NBA лигийн аварга, Америкийн сагсанбөмбөгч Ричард Жефферсон * 1982 - Их Британийн угсаа залгамжлах хунтайж, Уельсийн ханхүү [[Уэльсийн хунтайж Уильям|Уильям]] * 1983 - Америкийн шүгэл үлээгч [[Эдуард Сновден|Эдвард Сноуден]] * 1985 - Америкийн дуучин, ая зохиогч Лана Дел Рей * 1991 - Францын хөлбөмбөгч Гаел Какута == Нас барсан алдартнууд == * 1377 - Английн хаан [[III Эдвард]] (1312 онд төрсөн) * 1876 - Мексикийн найм дахь Ерөнхийлөгч Антонио Лопек де Санта Анна (1794 онд төрсөн) * [[1908]] - Оросын нэрт хөгжмийн зохиолч [[Николай Римский-Корсаков]] (1844 онд төрсөн) * [[1914]] - Нобелийн шагналт Австрийн зохиолч, сэтгүүлч Берта фон Суттнер (1843 онд төрсөн) * 1954 - Хувцасны цахилгааныг зохион бүтээсэн Америкийн инженер Гидеон Сандбек (1880 онд төрсөн) * 1957 - Нобелийн шагналт Германы физикч Йоханнес Старк (1874 онд төрсөн) * 1970 - Индонезийн анхны Ерөнхийлөгч [[Сукарно]] ([[1901]] онд төрсөн) * 1985 - Шведийн 25 дахь Ерөнхий сайд Таг Эрландер (1901 онд төрсөн) * 1992 - БНХАУ-ын дарга Ли Шяньянь ([[1909]] онд төрсөн) * 2014 - Лихтенштейнийн вант улсын Ерөнхий сайд Вальтер Кайбер (1931 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдрүүд == * {{TGO}} Эх орончдын өдөр * {{EGY}} {{LBN}} {{JOR}} {{SYR}} {{UGA}} {{PAK}} {{ARE}} Аавуудын өдөр * {{CAN}} Уугуул иргэдийн дурсгалын өдөр * Олон улсын хүмүүнлэгийн өдөр * Олон улсын йогийн өдөр * Дэлхийн скейтбордын өдөр * Дэлхийн гидрографийн өдөр ---- {{Commonscat|21 June|6 сарын 21}} [[Ангилал:Өдөр|0621]] [[Ангилал:Зургаадугаар сарын өдөр|#21]] 95zhs3tu75g84sw482al0ifmmqgnmyx Хорго 0 13778 859715 839393 2026-06-22T10:22:21Z Enkhsaihan2005 64429 859715 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын Архангай дахь галт уул}}{{Инфобокс хамгаалалттай газар | name = Хорго | alt_name = | iucn_category = II | image = File:Horgoo volcano 2008 - panoramio.jpg | image_caption = Хорго галт уулын тогоо | map = Mongolia | coordinates = {{coords|48.1847|N|99.8554|E|display=inline,title}} | map_caption = Галт уулын байршил | established = 1965 | governing_body = Монгол Улсын Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яам }} '''Хорго''' нь [[Архангай]] аймгийн нутагт орших унтарсан [[галт уул]] юм. Хорго хэмээх газар Архангай аймгийн Тариат сумын төвд оршдог. Хэн ч саатан хоргодом энэхүү үзэсгэлэнт нутгийг 1965 оноос дархан цаазат газрын, 1994 оноос байгалийн цогцолборт газрын зэрэглэлээр улсын тусгай хамгаалалтад авчээ. Одоогоос 9 мянга орчим жилийн өмнө дэлбэрч байгаад унтарсан галт уул юм гэдгийг манай газар зүйн эрдэмтэд тогтоожээ. Өөрөөр хэлбэл энэ нь манай орны унтарсан галт уулуудын дотроос хамгийн сүүлд унтарсан галт уул төдийгүй жаахан хэтрүүлбэл уур нь савсаж байгаа “шинэхэн” уул. Хорго уул нь далайн түвшнээс дээш 2240 метрийн өндөр бөгөөд Хорго уулаас оргилон гарсан халуун хайлмал бодис магма нь газрын уруу даган зүүн тийшээ Суман, Чулуут голын хөндийгөөр зуугаад километр урссан байдаг. Энэ замаар барагцаалбал 10-20 километр өргөн хөндийгөөр урссан магма нь 40-50 метр зузаан хүрмэн чулуун хучилга болон царцсан байж магад гэж эрдэмтэд таамагласан байдаг. Мөн Хорго уулыг 2 удаа дэлбэрсэн гэж ч ярилцдаг. Уулын тогооны амсар нь 50 градус орчим налуу, 100 орчим метр гүнзгий 300-400 метр диаметртэй дугуй хэлбэртэй. Хоргын тогоон дотор нь сандал, ширээ шиг том том хүрмэн чулуу ундуй сундуй хөглөрч байдаг учир явахад бэрхтэй. Тогоон дотор зөвхөн баруун талаас нь л маш болгоомжтой орж болно. Хорго уулаас урагш зургаан километр орчимд Суман голын зүүн гар талд Тариат сумын төвөөс баруун урагш 3 орчим километр зайтай газарт чулуун гэр гэж сонирхолтой үзмэр бий. Буцлан урсч явахдаа халуун хайлмал магмын хөөс царцан хагарч 170 орчим сантиметр өндөртэй хүрмэн чулуун гэрийн “тооно”, “үүд” бий болгон тогтсон нь энэ. Ийм чулуун гэр манай бусад унтарсан галт ууланд байхгүй. Хоргын өөр нэг гайхамшиг бол тэндхийн хүрмэн чулуун гадаргын завсар зайд ургасан намхан загзгар хуш модны самар болон бусад жимс нэн элбэг байдаг явдал. Бас хүрмэн чулуунд агуй хонгил элбэг. Хорго уулаас 20 орчим километрт Босгын, Хярын, Сугын тогоо гэж гурван унтарсан галт уул бий. Босгын тогоо нь баруун хойшоо сэтэрсэн боловч ёроолдоо нууртай. Хорго орчмын шаврын царам уулаас туйлын ховор, дээд зэргийн эрдэнийн чулуу алмаз олдсон. Тэрийг нь дээхэн үед Зөвлөлт холбоот улс ашиглаж байсан гэдэг. [[Ангилал:Азийн уул]] [[Ангилал:Монголын уул]] [[Ангилал:Монгол дахь галт уул]] [[Ангилал:Монголын тусгай хамгаалалттай газар нутаг]] [[Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Монголын байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Архангай аймгийн газар зүй]] [[Ангилал:Хоёр мянгат]] {{Mongolia-stub}} {{mountain-stub}} oyd4t9iyq8etryr3kt3qnk3wnbsqitp Жюст Фонтэйн 0 14605 859667 800445 2026-06-22T05:41:56Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859667 wikitext text/x-wiki {{Short description|Францын хөлбөмбөгчин (1933-2023)}} {{Инфобокс хөлбөмбөгчин | name = Жюст Фонтэйн | image = 23.05.66 Just Fontaine dans son magasin (1966) - 53Fi634 (Cropped).jpg | caption = Фонтэйн 1966 онд | full_name = Жюст Луи Фонтэйн<ref name="legion">{{cite journal |date=2019-07-14 |title=Décret du 12 juillet 2013 portant promotion et nomination |trans-title=2013 оны 7 сарын 12-ны өдрийн тушаал дэвших, томилох тухай тушаал |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000027697953 |journal=Бүгд Найрамдах Франц улсын албан ёсны сэтгүүл |volume=2013 |issue=162 |id=PREX1316852D |access-date=2024-09-29 |language=fr}}</ref> | birth_date = {{birth date|1933|8|18|df=y}} | birth_place = [[Марракеш]], Францын Марокко | death_date = {{death date and age|2023|2|28|1933|8|18|df=y}} | death_place = [[Тулуз]], Франц | height = 1.74 м | position = [[Хөлбөмбөгийн довтлогч|Довтлогч]] | years1 = 1950–1953 | clubs1 = [[:fr:Union sportive marocaine de Casablanca|Касабланка]] | caps1 = 48 | goals1 = 62 | years2 = 1953–1956 | clubs2 = [[Ницца (хөлбөмбөгийн баг)|Ницца]] | caps2 = 69 | goals2 = 42 | years3 = 1956–1962 | clubs3 = [[Стад Реймс|Реймс]] | caps3 = 131 | goals3 = 122 | totalcaps = 248 | totalgoals = 226 | nationalyears1 = 1953–1960 | nationalteam1 = [[Францын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Франц]] | nationalcaps1 = 21 | nationalgoals1 = 30 | manageryears1 = 1967 | managerclubs1 = [[Францын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Франц]] | manageryears2 = 1968–1969 | managerclubs2 = Лушон | manageryears3 = 1973–1976 | managerclubs3 = [[Францын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Франц]] | manageryears4 = 1978–1979 | managerclubs4 = [[Тулуз (хөлбөмбөгийн баг)|Тулуз]] | manageryears5 = 1979–1981 | managerclubs5 = [[Мароккогийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Марокко]] | medaltemplates = {{МедальСпорт|Эрэгтэйчүүдийн [[хөлбөмбөг]]}} {{МедальУлс|{{fb|FRA}} <small>(тоглогчоор)</small>}} {{МедальТэмцээн|[[Хөлбөмбөгийн ДАШТ]]}} {{Медаль|3-р|[[1958 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ|1958]]|}} {{МедальУлс|{{fb|MAR}} <small>(менежерээр)</small>}} {{МедальТэмцээн|[[Африкийн Үндэстнүүдийн цом]]}} {{Медаль|3-р|[[1980 оны Африкийн Үндэстнүүдийн цом|1980]]|}} }} '''Жюст "Жюсто" Фонтэйн''' {{lang-fr|Just "Justo" Fontaine}}, [[1933]] оны [[8 сарын 18]]-нд [[Францын Марокко]]гийн [[Марракеш]]т төрсөн) нь [[Испани]] гаралтай, [[Франц]]ын [[хөлбөмбөг]]чин юм. Тэрээр [[1958 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|1958 оны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд]] 13 гоол оруулж, нэг ДАШТ-д оруулсан гоолын дээд амжилтыг тогтоосон нь одоо болтол эвдэгдээгүй байна. Мөн ДАШТ-ий бүх цаг үеийн мэргэн буучдын жагсаалтад 15 гоол оруулсан [[Рональдо]], 14 гоол оруулсан [[Герд Мюллер]]ын дараа 3-т бичигддэг. Франц улс 1958 оны ДАШТ-д түрүүлж чадаагүй хэдий ч оролцсон бүх тоглолтдоо гоол оруулсан 2 дахь тамирчин ([[Альсидес Гижжиа]]гийн дараа) болжээ. == Цахим холбоос == * [http://www.uefa.com/uefa/history/associationweeks/association=43/newsId=154445.html UEFA.com - France's Golden Player] * [https://web.archive.org/web/20061209134722/http://www.fff.fr/servfff/historique/historique.php?cherche_joueur=fontaine&submit=go Францын Хөлбөмбөгийн Холбооны сайт дахь профиль] * [http://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur12302.html lequipe.fr дахь статистик] {{s-start}} {{Залгамжлал|албан_тушаал=ФИФА Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийн шилдэг довтлогчийн "Алтан шаахай" шагнал|өмнө=[[Сандор Кочиш]]|дараа=[[Леонел Санчес]],<br />[[Гарринча]], [[Вава]],<br />[[Валентин Иванов]],<br />[[Флориан Альберт]], <br />[[Дражан Жеркович]]|он=[[1958 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|1958]]}} {{end}} {{DEFAULTSORT:Фонтэйн, Жюст}} [[Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Мароккогийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Ницца багийн тоглогч]] [[Ангилал:Реймс багийн тоглогч]] [[Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн шигшээ багийн дасгалжуулагч]] [[Ангилал:Мароккогийн хөлбөмбөгийн шигшээ багийн дасгалжуулагч]] [[Ангилал:Тулуз ХК-ийн дасгалжуулагч]] [[Ангилал:Пари Сен-Жермен ХК-ийн дасгалжуулагч]] [[Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн тэргүүн]] [[Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер)]] [[Ангилал:Марракешийн хүн]] [[Ангилал:Францчууд]] [[Ангилал:1933 онд төрсөн]] oxm0hhdmj3wq302n6wygalpkn38fmaf 6 сарын 18 0 16402 859623 859134 2026-06-21T23:27:24Z Dostojewskij 30144 + [[Юрий Соломин]] 859623 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|6 сарын}} '''6 сарын 18''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 169 дахь ([[өндөр жил]] бол 170 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 196 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 618 - Ли Юань [[Тан улс|Тан улсын]] хаан ширээнд сууж Гаозү нэр хүртэв. Ингэснээр Хятадын нутагт 300 илүү жил ноёрхсон Тан улс байгуулагдсан билээ. * 860 - Визант-Русын дайн: Русын 200 орчим хөлөг онгоц Босфорын хоолой руу хөвж, Византийн нийслэл Константинополь хотын захын дүүргүүдийг тонож эхлэв. * 1264 - Ирландын парламент Килдар гүнлигийн нэгэн сүмд хуралдлаа. Энэ нь Ирландын түүхэнд тэмдэглэгдсэн анхны парламентын хурал болжээ. * 1391 - Доголон Төмөрийн цэрэг Алтан ордны улсын Тохтамышын цэргүүдийг буулган авав. * 1429 - Францын хаан VII Шарлийн цэргүүд Патайн тулаанд Английн армийг ялав. Английн тал энэ тулаанд армийн талаас илүү хувийг буюу 2200 орчим цэргээ алдсан юм. * 1633 - Эдинбург хотын гэгээн Гайлсын сүмд I Чарльзыг Шотландын хаан ширээнд залжээ. * 1684 - Массачусетс колонийн дүрмийг Английн шүүх шинжлэх ухааны үндэслэлтэй дүгнэлтийг үндэслэн хүчингүй болгов. * 1778 - Америкийн хувьсгалын дайн: Британийн арми Филадельфи хотыг орхин гарав. * 1812 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жеймс Медисон Их Британийн эсрэг дайн зарлах тогтоолд гарын үсэг зурснаар АНУ-Их Британийн 1812 оны дайн эхэлжээ. * 1815 - Наполеоны дайн: [[Ватерлоогийн тулалдаан]]: Тулаанд Францын арми ялагдаж, [[Наполеон]] хоёр дахь бөгөөд сүүлчийн удаагаа хаан ширээнээсээ татгалзахаас өөр аргагүйд хүрэв. * 1837 - Гэгээн Жозефын бослого: Боолын худалдаачин Даагагийн удирдсан Баруун Энэтхэгийн 1-р хорооны африк цэргүүд Британийн колони болох Тринидадад бослого дэгдээжээ. Босогчид Африк руу зугтах зорилгоор бослого дэгдээсэн юм. * 1873 - Хүний эрхийн төлөө тэмцэгч Сюзан Б.Энтони АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд санал өгөхийг завдсан хэргээр 100 ам.доллароор торгуулжээ. * [[1900]] - Хятадын хатан хаан [[Цыши]] гаднын дипломат төлөөлөгч тэдний гэр бүлийг оролцуулаад бүх гадаад иргэдийг хороох зарлиг буулгав. * [[1908]] - "Касато-Марү" хөлөг онгоцоор эхний 781 хүн Бразилыг зорив. Ингэснээр Японоос Бразил руу хийсэн их цагаачлал эхэлсэн юм. * 1928 - Алдарт нисгэгч Амелия Эрхарт Атлантын далайг онгоцоор гаталсан анхны эмэгтэй нисгэгч болж түүхэнд үлдлээ. Түүнтэй хамт зорчигч Вилмер Шульц, механикч Лю Гордон нар зорчсон гэдэг. * 1940 - Францын Ерөнхийлөгч [[Шарль де Голль]] 6-р сарын 18-ны алдарт илтгэлээ тавив. Энэ илтгэл нь Франц улс тулаанд ялагдсан ч Дайнд ялагдаагүй гэх үзлээ дэлхийд зарласан хэрэг болсон юм. * 1945 - Британийн иргэн Уилльям Жойсыг дайны үеэр [[Нацист Герман|Нацист Германыг]] дэмжсэн дайны суртал нэвтрүүлэг үйлдсэн хэргээр улс эх орноосоо урвасан гэж үзэв. * 1948 - Британи, Франц, АНУ, Баруун Германы мөнгөн тэмдэгтийг "Дойч марк" байхаар санал нэгдэв. * 1953 - Египетийн 1952 оны хувьсгалын үр дүнд Мохаммад Алигийн засаглал нуран унаж, Бүгд найрамдах засаг тогтов. * 1965 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ-ын нисэх хүчин Өмнөд Вьетнамын партизаны бослогыг дарахаар В-52 бөмбөгдөгч онгоцоор агаарын дайралт эхлүүлжээ. * 1972 - Лондон хотын Хийтроу нисэх буудалд Бритиш Европын агаарын тээврийн компанийн хөлөг осолдож 180 хүн амиа алдав. * 1979 - АНУ, ЗХУ стратегийн зэвсэглэлийг цөөрүүлэх SALT II гэрээнд гарын үсэг зуржээ. * 1981 - Нууц технологи бүхий анхны цэргийн онгоц болох Lockheed F-117 онгоц анхны нислэгээ үйлдэв. * 1982 - Италийн банкны эзэн Роберто Калвигийн цогцос Английн Лондон хотын Блекфрайарс гүүрний доор дүүжлээтэй байхыг олж, шуугиан дэгдэв. * 1983 - АНУ-ын Сансар судлалын Шаттл хөтөлбөрийн хүрээнд STS-7 хөлгөөр сансрын нисэгч эмэгтэй Салли Райд нисч сансарт ниссэн Америкийн анхны эмэгтэй сансрын нисэгч болсон юм. ** Бахайн шашны зүтгэлтэн Мона Махмудниджад болон дагагч есөн эмэгтэйн хамтаар Ираны Шираз хотод цаазаар авахуулав. * 1984 - Британийн уурхайчдын ажил хаялтын үеэр Өмнөд Йоркширийн Оргрив хотод 5000 орчим цагдаа хүчний байгууллагынхан болон босогчдыг хамарсан томоохон мөргөлдөөн болов. * 2006 - [[Казахстан]] улс анхны хиймэл дагуул болох "КазСат-1" хөлгийг хөөргөжээ. * 2009 - АНУ саран дээрх робот сансрын хөлөг болох LRO-г хөөргөв. * 2023 - [[Титаник]] хөлгийг дэргэдээс харахаар шумбасан OceanGate компанийн "Титан" нэрт шумбагч хөлөг дэлбэрч, тус компанийг үүсгэн байгуулагч Стоктон Раш болон өөр бусад таван хүн амь насаа алджээ. == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1517 - Японы эзэн хаан Огимачи (1577 онд нас барсан) * 1667 - Хаант Оросын фильд маршал, Москва хотын захирагч [[Иван Трубецкой]] (1750 онд нас барсан) * 1845 - Нобелийн шагналт Францын физикч Шарль Луи Альфонс Лаверан (1922 онд нас барсан) * 1881 - Олимпын хоёр алт, дөрвөн мөнгөн медальт Унгарын усанд сэлэгч Золтан Халмай (1956 онд нас барсан) * 1882 - Болгарын 32 дахь Ерөнхий сайд [[Георгий Димитров]] (1949 онд нас барсан) * 1886 - Английн нэрт уулчин Жорж Маллори (1924 онд нас барсан) * 1868 - Унгарын адмирал 1920-1944 онуудад Унгарын удирдагч агсан [[Хорти Миклош]] (1957 онд нас барсан). * 1897 - Олимпын хүрэл медальт Финландын марафонч Мартти Марттелин (1940 онд нас барсан) * [[1901]] - Хаант Оросын гүнж Анастася Николаевна ([[1918]] онд нас барсан) * [[1912]] - Олимпын аварга Америкийн 10 төрөлтийн тамирчин Гленн Моррис (1974 онд нас барсан) * [[1916]] - Колумбийн 25 дахь Ерөнхийлөгч Хулио Цезар Турбай Айала (2005 онд нас барсан) * [[1918]] - Нобелийн шагналт Америкийн химич Жером Карл (2013 онд нас барсан) ** Нобелийн шагналт Америкийн эдийн засагч Франко Модилиани (2003 онд нас барсан) * 1924 - Америкийн нэрт сагсанбөмбөгч Жорж Майкан (2005 онд нас барсан) * 1927 - Английн нэрт жүжигчин Пол Эддингтон (1995 онд нас барсан) * 1929 - Германы нэрт социологич Юрген Хабермас (2026 онд нас барсан) * 1931 - Бразилын 34 дэх Ерөнхийлөгч Фернандо Энрике Кардосо * 1932 - Нобелийн шагналт Америкийн химич Дадли Р.Хершбах * 1935 - Зөвлөлтийн бөгөөд Оросын жүжигчин, тайз болон дэлгэцийн найруулагч, театрын урлагийн багш [[Юрий Соломин]] (2024 онд нас барсан) * 1936 - Суринам улсын зургаа дахь Ерөнхийлөгч Роналд Венетиаан (2025 онд нас барсан) * 1942 - Америкийн нэрт кино шүүмжлэгч Рожер Эберт (2013 онд нас барсан) ** Өмнөд Африкийн хоёр дахь Ерөнхийлөгч Табо Мбеки * 1946 - Италийн нэрт дасгалжуулагч Фабио Капелло * 1949 - Польшийн дөрөв дэх Ерөнхий сайд [[Лех Качински]] (2010 онд нас барсан) * 1952 - Италийн нэрт жүжигчин Исабелла Росселлини * 1966 - Дэлхийн дөрвөн удаагийн аварга Канадын уран гулгагч Көрт Браунинг * 1976 - Америкийн кантри дуучин Блейк Шелтон * 1978 - Олимпын хошой, дэлхийн 11 удаагийн аварга Хятадын ширээний теннисч Ван Личин * 1986 - Францын талбайн теннисч Ришар Каскье * 1989 - Габоны нэрт хөлбөмбөгч Пьерре-Эмерик Обамеянг * 1990 - Олимпын хошой, европын 7 удаагийн аварга Румын улсын гимнастикч Сандра Избаша ** Олимпын хошой, дэлхийн дөрвөн удаагийн аварга Америкийн гурвын харайгч Кристиан Тейлор * 1996 - Хорватын хөлбөмбөгч Ален Халлилович == Нас барсан алдартнууд == * 1234 - Японы эзэн хаан Чукёо (1218 онд төрсөн) * 1917 - Румын улсын 27 дахь Ерөнхий сайд Титу Майореску (1840 онд төрсөн) * 1928 - Норвегийн нэрт аялагч Роалд Амюндсен (1872 онд төрсөн) * 1936 - Оросын нэрт зохиолч [[Максим Горький]] (1868 онд төрсөн) * 1937 - Францын 13 дахь Ерөнхийлөгч Гастон Дюмерж (1863 онд төрсөн) * 1959 - Америкийн жүжигчин Этель Берримор (1879 онд төрсөн) * 1971 - Нобелийн шагналт Швейцарын химич Пол Каррер (1889 онд төрсөн) * 2010 - Нобелийн шагналт Португалийн зохиолч Хосе Сарамагго (1922 онд төрсөн) * 2011 - Зимбабве улсын хоёр дахь Ерөнхийлөгч Фредерик Чилуба (1943 онд төрсөн) * 2012 - Перу улсын Ерөнхий сайд Луйз Эдгардо Меркадо Ярин ([[1919]] онд төрсөн) * 2015 - "Комкаст" компанийг үндэслэгчдийн нэг Ральф Робертс (1920 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == * {{AZE}} Хүний эрхийн өдөр * {{SYC}} Үндэсний өдөр * {{KHM}} Хатан хааны эхийн мэндэлсэн өдөр * {{GBR}} Ватерлоогийн тулааныг дурсах өдөр * Аутизмын бахархлын өдөр ---- {{Commonscat|18 June|6 сарын 18}} [[Ангилал:Өдөр|0618]] [[Ангилал:Зургаадугаар сарын өдөр|#18]] oue0lqfp4zf9ssow9hy0ynvbf6hk8mc 6 сарын 19 0 16403 859625 859200 2026-06-21T23:44:32Z Dostojewskij 30144 Дирк Новицки ➯ [[Дирк Новицки]] 859625 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|6 сарын}} '''6 сарын 19''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 170 дахь ([[өндөр жил]] бол 171 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 195 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 1265 - Ил хаант улсын [[Хүлэгү|Хүлэгү хан]] 2-р сард тэнгэрт хальсаны дараа болсон Их хуралдайгаар түүний ууган хүү [[Абаха]] гэрээс ёсоор хаан ширээнд залрав. * 1586 - Хойд Америкт анхны байнгын колони байгуулах сонирхолтой байсан Английн колоничлогчдын санаархал бүтэлгүйтэж, улмаар Роанок арлыг орхин гарчээ. * 1718 - [[Чин улс|Чин улсын]] Тувэй-Гансүгийн нутагт газар хөдөлж, улмаар хөрсний гулгалт үүссэний улмаас 73 мянган хүний амь нас хохирчээ. * 1800 - Хёхштадтын тулаанд Францын арми Австрийн армийг ялав. * 1846 - Албан ёсоор зохион байгуулсан бейсболын анхны тэмцээнийг [[Нью-Жерси]] мужийн Хобокен хотын Элизиан Фильдс цэнгэлдэх хүрээлэнд Александр Картрайтын дүрмийн дагуу зохион байгуулав. Уг тоглолтод Нью-Йоркийн бейсболын клуб Никкербокерс багийг 23-1 харьцаагаар ялалт байгуулав. * 1850 - Нидерландын гүнж Луйз Швед-Норвегийн угсаа залгах хунтайж Карлтай гэрлэжээ. * 1862 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Абрахам Линкольн]] АНУ-ын нутаг дэвсгэрт боолчлолыг устгах тухай хуульд гарын үсэг зурав. Ингэснээр АНУ-ын тухайн үеийн болон ирээдүйд тэлэх боломжтой бүх газар нутагт боолчлолыг бүр мөсөн устгах боломж бүрдсэн юм. * 1865 - Линкольн Ерөнхийлөгчийн хууль батлагдсанаас хойш анх удаа АНУ-ын [[Техас]] мужийн Галвестон хотод чөлөөлөгдсөн боолууд баяр болгон тэмдэглэжээ. * 1875 - [[Османы эзэнт гүрэн|Османы эзэнт гүрний]] эсрэг Херцеговины бослого дэгдэв. * [[1903]] - Тухайн үедээ радикал социалист үзэлтэй байсан Бенито Муссолини Бернийн цагдаа нарт хууль бус жагсаал зохион байгуулсан хэргээр баривчлагдав. * [[1913]] - Өмнөд Африкт уугуул иргэдийн газрын тухай хууль хэрэгжиж эхэлжээ. * 1921 - Ирландын Ноккрогери хотыг Британийн зэвсэгт хүчин галдан шатаав. ** - Их Британид хүн амын тооллого явуулсан. * 1934 - АНУ-д Холбооны харилцаа холбооны зохицуулах зөвлөл байгуулагджээ. * 1943 - Дэлхий даяар дэгдсэн дайны улмаас тоглогчдын хомстолд орсон АНУ-ын Үндэсний хөлбөмбөгийн лигийн Филадельфия Ийглз, Питтсбург Стилерс багууд нэг улирлын турш нэгджээ. * 1945 - Чилийн Эль Тениенте зэсийн уурхайд хий алдагдсаны улмаас 355 уурхайчин амиа алдав. * 1953 - [[Хүйтэн дайн]]: ЗХУ-ын тагнуул гэж буруутгасан Жулиус болон Этель Розенберг нарыг Нью-Йоркийн "Синг Синг" шоронд цаазаар авчээ. * 1960 - АНУ-ын Шарлоттын уралдааны замд НАСКАР-ын анхны уралдааныг зохион байгуулав. * 1961 - [[Кувейт|Кувейт улс]] Их Британиас тусгаар тогтносноо зарлав. * 1964 - [[АНУ-ын Сенат|АНУ-ын Сенатын]] танхим 89 хоног хуралдсаны эцэст Иргэний эрхийн тухай хуулийг соёрхон баталжээ. * 1965 - Өмнөд Вьетнамд цэргийн дэглэм тогтож Нгуен Као Ку Ерөнхий сайд болов. Төрийн эргэлтийг толгойлсон генерал Нгуен Ван Тиеу улсын ахлах сайд болсон байна. * 1978 - Алдарт "Гарфильд" муурын адал явдлын тухай өгүүлэх комик цуврал анхны дугаараа нийтэлжээ. * 1982 - БНХАУ-д Ардын цагдан сэргийлэх хүчин байгуулагдав. Гэвч 10 сарын дараа л албан ёсоор байгуулагдсан билээ. * 1987 - Испанийн [[Мадрид]] хотын "Хайдеркор" худалдааны төвд Баскийн салан тусгаарлах үзэлтнүүд бөмбөг дэлбэлж, 21 хүн амиа алдан, 45 хүн шархаджээ. * 1988 - Ромын пап [[II Иохан Паул]] Вьетнамын 117 санваартныг гэгээнтнээр өргөмжлөв. * [[1990]] - Зөвлөлт социалист холбоот Орос улсын Коммунист нам байгуулагджээ. * 1991 - Зөвлөлтийн армийн сүүлийн анги нэгтгэл [[Унгар|Унгарын]] нутгаас гарав. * 2007 - Иракийн нийслэл [[Багдад]] хотын аль-Хилани сүмд бөмбөг дэлбэрч 78 хүн амиа алдаж, 128 хүн гэмтэж, бэртжээ. * 2009 - БНХАУ-ын Шишоү сумын зэрэглэлтэй хотод 10 мянга орчим хүн, мөн тооны цагдаагийн хүчтэй мөргөлдөв. ** Пакистаны звэсэгт хүчин "Рах-е-Нижат" ажиллагааны хүрээнд Өмнөд Вазиристан мужийн талиб болон исламист босогчдыг сөнөөх ажиллагаа зохион байгуулжээ. * 2018 - АНУ-д 10 сая дахь зохиогчийн эрхийн гэрчилгээг олгожээ. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1566 - Британийн хаан VI болон I Жеймс (1625 онд нас барсан) * 1623 - Францын нэрт физикч, эрдэмтэн Блейс Паскаль (1662 онд нас барсан) * 1877 - Академийн наадмын шагналт Америкийн жүжигчин Чарльз Кобюрн (1961 онд нас барсан) * 1896 - Английн хаан VII Эдуардын Америк эхнэр Валлис Симпсон (1986 онд нас барсан) * 1897 - Нобелийн шагналт Английн химич Сайрил Норман Хиншелвүүд (1967 онд нас барсан) * [[1906]] - Нобелийн шагналт Германы биохимич Эрнст Борис Чейн (1979 онд нас барсан) * [[1910]] - Нобелийн шагналт Америкийн химич Пол Флори (1985 онд нас барсан) * 1922 - Нобелийн шагналт, Нилс Борын хүрээлэнгийн захирал Данийн физикч Ааге Бор (2009 онд нас барсан) * 1928 - Америкийн жүжигчин Ненси Маршанд (2000 онд нас барсан) * 1930 - "Алтан бөмбөрцөг", "Эмми" наадмын шагналт жүжигчин Жена Роулендс (2024 онд нас барсан) * 1934 - Хайти улсын 12 дахь Ерөнхий сайд Жерар Латорте (2023 онд нас барсан) * 1941 - Чех улсын хоёр дахь Ерөнхийлөгч (2003—2013) [[Вацлав Клаус]] * 1945 - Нобелийн шагналт Бирмийн улстөрч, тэмцэгч [[Аун Сан Су Чи]] * 1947 - Английн нэрт зохиолч Сальман Рушди * 1951 - Египетийн зартай алан хядагч Аяман аль Завахири (2022 онд нас барсан) * 1958 - Олимпын хошой, дэлхийн 8 удаагийн аварга Зөвлөлтийн нэрт хоккейч [[Сергей Макаров]] * 1959 - Германы 10 дахь Ерөнхийлөгч Кристиан Вульфф * 1964 - Их Британий Ерөнхий сайд, Лондон хотын захирагч асан [[Борис Жонсон]] * 1965 - Олимпын хүрэл, дэлхийн хошой аварга Германы гурван төрөлтийн тамирчин Садин Браун * 1967 - Олимпын найм, дэлхийн 9 удаагийн аварга Норвегийн нэрт уулын цаначин Бёрн Даелие * 1970 - Олимпын хошой алт, дэлхийн аварга Америкийн ойрын зайн гүйгч Квинси Уаттс * 1972 - Академийн наадмын шагналт Францын жүжигчин Жеан Дүжардин * 1978 - Германы нэрт сагсанбөмбөгч [[Дирк Новицки]] ** Академийн наадмын шагналт жүжигчин Зое Салданья * 1983 - Америкийн реппер Маклемор ** Америкийн жүжигчин Эйден Турнер * 1984 - Америкийн жүжигчин Пол Дано * 1999 - Америкийн сагсанбөмбөгч Жордан Пүүл * 2002 - Португалийн хөлбөмбөгч Нуну Мендеш == Нас барсан алдартнууд == * 1922 - Японы мэргэжлийн сүмогийн 19 дэх ёкозүна Хитачияма Таниемон (1874 онд төрсөн) * 1966 - Америкийн жүжигчин Эд Винн (1886 онд төрсөн) * 1981 - Энэтхэгийн нэрт эрдэмтэн Субхаш Мукерже (1931 онд төрсөн) * 1993 - Нобелийн шагналт Британийн зохиолч Уилльям Голдинг ([[1911]] онд төрсөн) * 2010 - Суданд төрсөн Америкийн сагсанбөмбөгч Манут Бол (1962 онд төрсөн) * 2013 - "Сопранос" цувралаар алдрын оргилд хүрсэн Жеймс Гандольфини (1961 онд төрсөн) ** Унгар улсын Ерөнхий сайд Гюла Хорн (1932 онд төрсөн) * 2016 - Америкийн жүжигчин Антон Ельчин (1989 онд төрсөн) * 2017 - Умард Солонгост улс төрийн хэргээр ял хүлээсэн Отто Уормбир (1994 онд төрсөн) * 2020 - Английн нэрт жүжигчин Йан Хольм (1931 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == * {{HUN}} Тусгаар тогтносон Унгар улсын өдөр * {{TTO}} Хөдөлмөрчдын өдөр * {{PRK}} Ким Чен Ир Хөдөлмөрчдийн намын төв хороонд сонгогдон ажиллаж эхэлсний ойн баяр * Олон улсын хадуур эсийн эмгэгийн өдөр ---- {{Commonscat|19 June|6 сарын 19}} [[Ангилал:Өдөр|0619]] [[Ангилал:Зургаадугаар сарын өдөр|#19]] 3qsxttgi1um8eml5gyqi0p0wl3847xs 859628 859625 2026-06-21T23:50:28Z Dostojewskij 30144 Зое Салданья ➯ [[Зои Салдана]] 859628 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|6 сарын}} '''6 сарын 19''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 170 дахь ([[өндөр жил]] бол 171 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 195 өдөр үлдэж байна. == Онцлох үйл явдал == * 1265 - Ил хаант улсын [[Хүлэгү|Хүлэгү хан]] 2-р сард тэнгэрт хальсаны дараа болсон Их хуралдайгаар түүний ууган хүү [[Абаха]] гэрээс ёсоор хаан ширээнд залрав. * 1586 - Хойд Америкт анхны байнгын колони байгуулах сонирхолтой байсан Английн колоничлогчдын санаархал бүтэлгүйтэж, улмаар Роанок арлыг орхин гарчээ. * 1718 - [[Чин улс|Чин улсын]] Тувэй-Гансүгийн нутагт газар хөдөлж, улмаар хөрсний гулгалт үүссэний улмаас 73 мянган хүний амь нас хохирчээ. * 1800 - Хёхштадтын тулаанд Францын арми Австрийн армийг ялав. * 1846 - Албан ёсоор зохион байгуулсан бейсболын анхны тэмцээнийг [[Нью-Жерси]] мужийн Хобокен хотын Элизиан Фильдс цэнгэлдэх хүрээлэнд Александр Картрайтын дүрмийн дагуу зохион байгуулав. Уг тоглолтод Нью-Йоркийн бейсболын клуб Никкербокерс багийг 23-1 харьцаагаар ялалт байгуулав. * 1850 - Нидерландын гүнж Луйз Швед-Норвегийн угсаа залгах хунтайж Карлтай гэрлэжээ. * 1862 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Абрахам Линкольн]] АНУ-ын нутаг дэвсгэрт боолчлолыг устгах тухай хуульд гарын үсэг зурав. Ингэснээр АНУ-ын тухайн үеийн болон ирээдүйд тэлэх боломжтой бүх газар нутагт боолчлолыг бүр мөсөн устгах боломж бүрдсэн юм. * 1865 - Линкольн Ерөнхийлөгчийн хууль батлагдсанаас хойш анх удаа АНУ-ын [[Техас]] мужийн Галвестон хотод чөлөөлөгдсөн боолууд баяр болгон тэмдэглэжээ. * 1875 - [[Османы эзэнт гүрэн|Османы эзэнт гүрний]] эсрэг Херцеговины бослого дэгдэв. * [[1903]] - Тухайн үедээ радикал социалист үзэлтэй байсан Бенито Муссолини Бернийн цагдаа нарт хууль бус жагсаал зохион байгуулсан хэргээр баривчлагдав. * [[1913]] - Өмнөд Африкт уугуул иргэдийн газрын тухай хууль хэрэгжиж эхэлжээ. * 1921 - Ирландын Ноккрогери хотыг Британийн зэвсэгт хүчин галдан шатаав. ** - Их Британид хүн амын тооллого явуулсан. * 1934 - АНУ-д Холбооны харилцаа холбооны зохицуулах зөвлөл байгуулагджээ. * 1943 - Дэлхий даяар дэгдсэн дайны улмаас тоглогчдын хомстолд орсон АНУ-ын Үндэсний хөлбөмбөгийн лигийн Филадельфия Ийглз, Питтсбург Стилерс багууд нэг улирлын турш нэгджээ. * 1945 - Чилийн Эль Тениенте зэсийн уурхайд хий алдагдсаны улмаас 355 уурхайчин амиа алдав. * 1953 - [[Хүйтэн дайн]]: ЗХУ-ын тагнуул гэж буруутгасан Жулиус болон Этель Розенберг нарыг Нью-Йоркийн "Синг Синг" шоронд цаазаар авчээ. * 1960 - АНУ-ын Шарлоттын уралдааны замд НАСКАР-ын анхны уралдааныг зохион байгуулав. * 1961 - [[Кувейт|Кувейт улс]] Их Британиас тусгаар тогтносноо зарлав. * 1964 - [[АНУ-ын Сенат|АНУ-ын Сенатын]] танхим 89 хоног хуралдсаны эцэст Иргэний эрхийн тухай хуулийг соёрхон баталжээ. * 1965 - Өмнөд Вьетнамд цэргийн дэглэм тогтож Нгуен Као Ку Ерөнхий сайд болов. Төрийн эргэлтийг толгойлсон генерал Нгуен Ван Тиеу улсын ахлах сайд болсон байна. * 1978 - Алдарт "Гарфильд" муурын адал явдлын тухай өгүүлэх комик цуврал анхны дугаараа нийтэлжээ. * 1982 - БНХАУ-д Ардын цагдан сэргийлэх хүчин байгуулагдав. Гэвч 10 сарын дараа л албан ёсоор байгуулагдсан билээ. * 1987 - Испанийн [[Мадрид]] хотын "Хайдеркор" худалдааны төвд Баскийн салан тусгаарлах үзэлтнүүд бөмбөг дэлбэлж, 21 хүн амиа алдан, 45 хүн шархаджээ. * 1988 - Ромын пап [[II Иохан Паул]] Вьетнамын 117 санваартныг гэгээнтнээр өргөмжлөв. * [[1990]] - Зөвлөлт социалист холбоот Орос улсын Коммунист нам байгуулагджээ. * 1991 - Зөвлөлтийн армийн сүүлийн анги нэгтгэл [[Унгар|Унгарын]] нутгаас гарав. * 2007 - Иракийн нийслэл [[Багдад]] хотын аль-Хилани сүмд бөмбөг дэлбэрч 78 хүн амиа алдаж, 128 хүн гэмтэж, бэртжээ. * 2009 - БНХАУ-ын Шишоү сумын зэрэглэлтэй хотод 10 мянга орчим хүн, мөн тооны цагдаагийн хүчтэй мөргөлдөв. ** Пакистаны звэсэгт хүчин "Рах-е-Нижат" ажиллагааны хүрээнд Өмнөд Вазиристан мужийн талиб болон исламист босогчдыг сөнөөх ажиллагаа зохион байгуулжээ. * 2018 - АНУ-д 10 сая дахь зохиогчийн эрхийн гэрчилгээг олгожээ. == Мэндэлсэн алдартнууд == * 1566 - Британийн хаан VI болон I Жеймс (1625 онд нас барсан) * 1623 - Францын нэрт физикч, эрдэмтэн Блейс Паскаль (1662 онд нас барсан) * 1877 - Академийн наадмын шагналт Америкийн жүжигчин Чарльз Кобюрн (1961 онд нас барсан) * 1896 - Английн хаан VII Эдуардын Америк эхнэр Валлис Симпсон (1986 онд нас барсан) * 1897 - Нобелийн шагналт Английн химич Сайрил Норман Хиншелвүүд (1967 онд нас барсан) * [[1906]] - Нобелийн шагналт Германы биохимич Эрнст Борис Чейн (1979 онд нас барсан) * [[1910]] - Нобелийн шагналт Америкийн химич Пол Флори (1985 онд нас барсан) * 1922 - Нобелийн шагналт, Нилс Борын хүрээлэнгийн захирал Данийн физикч Ааге Бор (2009 онд нас барсан) * 1928 - Америкийн жүжигчин Ненси Маршанд (2000 онд нас барсан) * 1930 - "Алтан бөмбөрцөг", "Эмми" наадмын шагналт жүжигчин Жена Роулендс (2024 онд нас барсан) * 1934 - Хайти улсын 12 дахь Ерөнхий сайд Жерар Латорте (2023 онд нас барсан) * 1941 - Чех улсын хоёр дахь Ерөнхийлөгч (2003—2013) [[Вацлав Клаус]] * 1945 - Нобелийн шагналт Бирмийн улстөрч, тэмцэгч [[Аун Сан Су Чи]] * 1947 - Английн нэрт зохиолч Сальман Рушди * 1951 - Египетийн зартай алан хядагч Аяман аль Завахири (2022 онд нас барсан) * 1958 - Олимпын хошой, дэлхийн 8 удаагийн аварга Зөвлөлтийн нэрт хоккейч [[Сергей Макаров]] * 1959 - Германы 10 дахь Ерөнхийлөгч Кристиан Вульфф * 1964 - Их Британий Ерөнхий сайд, Лондон хотын захирагч асан [[Борис Жонсон]] * 1965 - Олимпын хүрэл, дэлхийн хошой аварга Германы гурван төрөлтийн тамирчин Садин Браун * 1967 - Олимпын найм, дэлхийн 9 удаагийн аварга Норвегийн нэрт уулын цаначин Бёрн Даелие * 1970 - Олимпын хошой алт, дэлхийн аварга Америкийн ойрын зайн гүйгч Квинси Уаттс * 1972 - Академийн наадмын шагналт Францын жүжигчин Жеан Дүжардин * 1978 - Германы нэрт сагсанбөмбөгч [[Дирк Новицки]] ** Академийн наадмын шагналт жүжигчин [[Зои Салдана]] * 1983 - Америкийн реппер Маклемор ** Америкийн жүжигчин Эйден Турнер * 1984 - Америкийн жүжигчин Пол Дано * 1999 - Америкийн сагсанбөмбөгч Жордан Пүүл * 2002 - Португалийн хөлбөмбөгч Нуну Мендеш == Нас барсан алдартнууд == * 1922 - Японы мэргэжлийн сүмогийн 19 дэх ёкозүна Хитачияма Таниемон (1874 онд төрсөн) * 1966 - Америкийн жүжигчин Эд Винн (1886 онд төрсөн) * 1981 - Энэтхэгийн нэрт эрдэмтэн Субхаш Мукерже (1931 онд төрсөн) * 1993 - Нобелийн шагналт Британийн зохиолч Уилльям Голдинг ([[1911]] онд төрсөн) * 2010 - Суданд төрсөн Америкийн сагсанбөмбөгч Манут Бол (1962 онд төрсөн) * 2013 - "Сопранос" цувралаар алдрын оргилд хүрсэн Жеймс Гандольфини (1961 онд төрсөн) ** Унгар улсын Ерөнхий сайд Гюла Хорн (1932 онд төрсөн) * 2016 - Америкийн жүжигчин Антон Ельчин (1989 онд төрсөн) * 2017 - Умард Солонгост улс төрийн хэргээр ял хүлээсэн Отто Уормбир (1994 онд төрсөн) * 2020 - Английн нэрт жүжигчин Йан Хольм (1931 онд төрсөн) == Тэмдэглэлт өдөр == * {{HUN}} Тусгаар тогтносон Унгар улсын өдөр * {{TTO}} Хөдөлмөрчдын өдөр * {{PRK}} Ким Чен Ир Хөдөлмөрчдийн намын төв хороонд сонгогдон ажиллаж эхэлсний ойн баяр * Олон улсын хадуур эсийн эмгэгийн өдөр ---- {{Commonscat|19 June|6 сарын 19}} [[Ангилал:Өдөр|0619]] [[Ангилал:Зургаадугаар сарын өдөр|#19]] pkhu1s5ht1j8alhnvdzmh7d5g28odqq 6 сарын 22 0 16406 859567 822603 2026-06-21T14:46:05Z Avirmed Batsaikhan 53733 859567 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|6 сарын}} '''6 сарын 22''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 173 дахь ([[өндөр жил]] бол 174 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 192 өдөр үлдэж байна. Энэ өдөр [[Мэлхийн зам]] дээр нар эгц тусдаг. Энэ үед дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст хамгийн урт өдөр богино шөнө, өмнөд хагаст хамгийн урт шөнө богино өдөр тохиодог. == Үйл явдлууд == * 1671 — Османы эзэнт улс Польшид дайн зарласан. * 1876 — Испани Үндсэн хуулиа баталсан. * 1889 — Германд ахмад настнуудад анх тэтгэвэр олгож эхэлжээ. * 1915 — [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]: Австри, Германы холбоотны цэрэг [[Львов]] хотыг эзэлсэн. * 1941 — [[Нацист Герман]] ЗХУ руу довтолсон. ЗХУ-ын "Агуу эх орны дайн" эхэлсэн. * 1960 — ЗХУ, БНХАУ харилцаагаа тасалсан. [[Никита Хрущёв]] хятадын удирдагч [[Мао Зэдун]] нар нэг нөгөөгөө сталинист гэж нөгөө нь ревизионист нэг нэгийгээ доромжилжээ. * 1973 — ХБНГУ, БНАГУ-ууд [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ]]-ын гишүүнээр зэрэг элссэн. * 1980 — Европын Хөлбөмбөгийн аврга шалгаруулах тэмцээний аваргын төлөөх шигшээ тоглот Ром хотод болж ХБНГУ-ын шигшээ баг Бельгийн шигшээг 2:1 харьцаагаар хөжсөн юм. * 2025 — АНУ Ираны цөмийн объектуудад цохилт өгсөн. * == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1767 — [[Вилхелм фон Хумбольдт]] (1835 нас барсан)- Германы гүн ухаантан, хэл зүйч, Берлины Их сургуулийг үндэслэгч. * 1757 —[[Жорж Ванкувер]] (1798 онд нас барсан)- английн далайн аялагч. * 1887 — Жулиан Хаксли (1975 онд нас барсан) английн философич, биологч, [[ЮНЕСКО]]-ийн анхны захирал. * 1949- [[Мерил Стрип]]- 3 удаа [[Оскарын шагнал]] хүртсэн америкийн кино жүжигчин. * [[1963]] - [[Хокүтоүми Нобүёши]] сүмогийн 61 дахь [[ёкозүна]]. * 1996 — [[Родриго Эрнандес]], испаний хөлбөмбөгчин. * 2000 — [[Лукаш Досталь]], чехийн хоккейчин, хаалгач; 2024 оны дэлхийн аварга. == Энэ өдөр нас барагсад == * 1527 — [[Никколо Макиавелли]] (1469 онд төрсөн), италийн төрийн зүтгэлтэн, гүн ухаантан. == Тэмдэглэлт баярууд == {{Commonscat|22 June|6 сарын 22}} [[Ангилал:Өдөр|0622]] [[Ангилал:Зургаадугаар сарын өдөр|#22]] mfzizl46icy3qqyqxpcw3sd9lgs0tfh 859702 859567 2026-06-22T08:37:51Z Zorigt 49 859702 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|6 сарын}} '''6 сарын 22''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 173 дахь ([[өндөр жил]] бол 174 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 192 өдөр үлдэж байна. Энэ өдөр [[Мэлхийн зам]] дээр нар эгц тусдаг. Энэ үед дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст хамгийн урт өдөр богино шөнө, өмнөд хагаст хамгийн урт шөнө богино өдөр тохиодог. == Үйл явдлууд == * 1671 — Османы эзэнт улс Польшид дайн зарласан. * 1876 — Испани Үндсэн хуулиа баталсан. * 1889 — Германд ахмад настнуудад анх тэтгэвэр олгож эхэлжээ. * 1915 — [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]: Австри, Германы холбоотны цэрэг [[Львов]] хотыг эзэлсэн. * 1941 — [[Нацист Герман]] ЗХУ руу довтолж, ЗХУ-ын "Агуу эх орны дайн" эхэлсэн. * 1960 — ЗХУ, БНХАУ харилцаагаа тасалсан. [[Никита Хрущёв]] Хятадын удирдагч [[Мао Зэдун]] нар нэг нэгнээ сталинист, ревизионист гэж доромжилжээ. * 1973 — ХБНГУ, БНАГУ-ууд [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ]]-ын гишүүнээр зэрэг элссэн. * 1980 — Европын Хөлбөмбөгийн аврга шалгаруулах тэмцээний шигшээ тоглот Ром хотод болж ХБНГУ-ын шигшээ баг Бельгийн шигшээг 2:1 харьцаагаар хожсон юм. * 2025 — АНУ Ираны цөмийн объектуудад цохилт өгсөн. == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1767 — [[Вилхелм фон Хумбольдт]] (1835 нас барсан), Германы гүн ухаантан, хэл зүйч, Берлины Их сургуулийг үндэслэгч * 1757 —[[Жорж Ванкувер]] (1798 онд нас барсан), Английн далайн аялагч * 1887 — Жулиан Хаксли (1975 онд нас барсан), Английн философич, биологч, [[ЮНЕСКО]]-ийн анхны захирал * 1949 - [[Мерил Стрип]], 3 удаа [[Оскарын шагнал]] хүртсэн америкийн кино жүжигчин. * [[1963]] - [[Хокүтоүми Нобүёши]], сүмогийн 61 дахь [[ёкозүна]] * 1996 — [[Родриго Эрнандес]], Испанийн хөлбөмбөгчин * 2000 — [[Лукаш Досталь]], Чехийн хоккейчин, хаалгач; 2024 оны дэлхийн аварга == Энэ өдөр нас барагсад == * 1527 — [[Никколо Макиавелли]] (1469 онд төрсөн), Италийн төрийн зүтгэлтэн, гүн ухаантан == Тэмдэглэлт баярууд == {{Commonscat|22 June|6 сарын 22}} [[Ангилал:Өдөр|0622]] [[Ангилал:Зургаадугаар сарын өдөр|#22]] emcrbxasmp0j85d5kanut0mm3vf5v6a Гэрэл зураг 0 22326 859659 859267 2026-06-22T04:11:12Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859659 wikitext text/x-wiki [[Файл:Large format camera lens.jpg|thumb|right|Том форматтай камерын линз.]] '''Гэрэл зураг-'''гэрэл зургийн хальс эсвэл электрон зураг-мэдрэгч зэрэг [[цацаргалт]] мэдрэмтгий зүйлс дээрх цацаргалтыг буулгаж авах замаар зураг үүсгэх практик, шинжлэх ухаан бөгөөд урлаг юм. Линз нь ямар нэг обьектоос ялгарах эсвэл тухайн обьект дээр тусаад хугарсан гэрлийн цацрагийн фокусыг тааруулан, камерын дотор байрлах гэрэл мэдрэмтгий гадарга дээр бодит дүрс болгон буулгахад ашиглагддаг. Улмаар электрон дүрс мэдрэгч нь дүрсийг пикселийн (нягтрал) нарийвчлалаар буулган, боловсруулж дижитал файл хэлбэрээр хадгалдаг. Зураг, видео хэлбэрээр хадгалагдсан дижитал файлыг зургийн аппаратнаас шууд үзэх, компьютер лүү хуулах, дэлгэцээр харуулах буюу студид угааж, принтерээр хэвлэн ашиглаж болдог. Гэрэл зургийг шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэл, бизнест өргөнөөр ашиглахын зэрэгцээ урлаг, уран бүтээл, харилцаа холбооны зорилгоор түгээмэл ашигладаг. Гэрэл зургийн ач холбогдол бол түүхэн баримт болдог гол онцлогтой юм. == Үгийн гарал зүй == Фотограф гэдэг үг нь Грекийн φωτός (''phōtos'') буюу гэрэл<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfa%2Fos φάος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> болон γραφή (''graphé'') буюу зураг<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgrafh%2F γραφή], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> гэсэн хоёр үгний нийлбэр юм.<ref>Harper, Douglas. [http://www.etymonline.com/index.php?term=photograph "photograph"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref> == Түүх == === Анхны технологи === [[File:Camera obscura box.jpg|thumb|Зураг зурахад ашиглагддаг хайрцган аппарат]] Гэрэл зураг нь хэд хэдэн технологийн нийлбэр юм. Анхны гэрэл зураг гарахаас өмнө Хятадын философич Мо Ди болон Грекийн математикч [[Аристотель]], [[Евклид]] нар МЭӨ 4, 5-р зуунд хайрганы нүхээр гэрэл тусган зураг зурах камерны талаар дүрсэлсэн байдаг.<ref>Campbell, Jan (2005) ''[http://books.google.com/books?id=lOEqvkmSxhsC&pg=PA114 Film and cinema spectatorship: melodrama and mimesis]''. Polity. p. 114. [[:en:Special:BookSources/074562930X|ISBN 0-7456-2930-X]]</ref><ref>http://books.google.com/?id=MTXdplfiz-cC&pg=PA20</ref> Хүн төрөлхтний хөгжил дэвшлийн гайхамшгийн нэг болох гэрэл зургийн түүх эртний Арабын физикч, математикч, эмч, филисофич [[Ибн-Аль-Хайсам|Ибн-Аль-Хайсамын]] нэртэй салшгүй холбоотой. Дундад зууны Европт Альхазен хэмээн алдаршсан тэрээр 965 онд төрж 1039 онд өөд болсон ба тухайн үеийнхээ хамгийн өндөр боловсролыг эзэмшиж, гэрэл, гэрлийн туяаны тухай тодорхой бүх л мэдэгдэхүүнийг тусгасан оптикийн тухай шинжлэх ухааны өгүүллээ бичжээ. Тэр үед гэрэл зургийн талаар ямар ч ойлголт байхгүй байсан боловч чухам энэ эрдэмтэн гэрэл зургийн аппарат маягийн зүйл хийсэн нь өнөөгийн бидний сонирхлыг ихэд татдаг. Үүний тулд тэрээр жирийн 1 хайрцаг авч 1 талд нь цоолж нүх гаргаад түүнийхээ өмнө хэд хэдэн лаа асаажээ. Нүхний эсрэг талд цулгай дэлгэц буюу самбар байрлуулахад уг дэлгэц буюу самбар дээр лаануудын доош харсан дүрс гардаг болохыг нээжээ. Ийнхүү Ибн-Аль-Хайсам 200 жилийн дараа харанхуй каамер хэмээх нэр хүртсэн зүйлийг нээсэн хийгээд энэ нь түүний хийдэг ердийн туршилтуудын 1 байсан тул өөрийн нээлтэндээ төдийлөн ач холбогдол өгөлгүй орхисон бөгөөд Европ тив үүнийг 200 жилийн дараа олж мэджээ. === Дундад зуун<ref name=":0">http://jagaa.blogmn.net/21813/gerel-zurgiin-tuuhees.html</ref> === 1519 онд алдарт [[Леонардо да Винчи]] харанхуй камерийг шинжлэх ухааны ажиглалт хийхэд чухал төхөөрөмж гэж нэрлэсэн тэмдэглэл бичжээ. 1544 онд [[Нидерланд|Нидерландын]] математикч Хээма Фрийзиус түүний тусламжтайгаар нарны хиртэлтэнд анх ажиглалт хийж байсан түүхтэй. 16-р зууны дунд үед Италийн иргэн Жамбаттиссаделла Поорте харанхуй камерийн нүхэнд линз суулгах санаа төрсөн бөгөөд ингэснээр дүрсний чанарыг эрс сайжруулж, улам боловсронгуй болсон тул тэр дорхноо л аялагчид, зураачдын байнгын дагуул болжээ. Цаасан дээр гарсан оптик дүрсийг тэд үзэг харандаагаар дагуулан тодруулдаг байв. Шинжлэх ухааны лабораторит энэ нь өнөөдрийн гэрэл зургийн аппарат буюу туршлагыг бүртгэгч дуран байлаа. Астрономич Иохами Кээплэр суурин дээрээ эргэж, тал бүр тийш харах боломжтой, салхин тээрэмний хэмжээтэй харанхуй камерийг зохион бүтээв. Оросын эрдэмтэн [[Михаил Васильевич Ломоносов|Михаил Ломоносов]] лаборантууддаа, машинуудыг зурахад харанхуй камерийг байнга ашиглах шаардлага тавьдаг байв. Германы эрдэмтэн, физикч Крийстоф Шлайнэр харанхуй камерыг нар руу чиглүүлэв. Түүний дуран Кээплэрийн зөвлөснөөр 2 хэсэг цуглуулагч линзээс бүрдэж байснаараа [[Галилео Галилей|Галилео Галилейн]] дурангаас ялгарч байсан бөгөөд алсад буй зүйлүүдийн бодит дүрсийг дамжуулах боломжийг хангасан байна. Эрдэмтэд энэ камерийн тусламжтайгаар Галилейн нээсэн толбоноос гадна, гадаргуу дээр гарсан хаягдлууд тод ажиглагдаж буйг тогтоожээ. Үүнээс дахин 2 зууны дараа Францын одон орон судлаач, физикч [[Доминик Франсуа Жан Араго]] тэднийг дахин нээж “протуберац” ([[Герман хэл|герман]]. ''Protuberanzen'', лат. ''protubero'') хэмээн нэрлэжээ. Энэ үед эрдэмтэд бийр хэрэглэлгүй, зөвхөн гэрлээр зурах боломжийг шургуу судалж байлаа. Өөрөөр хэлбэл, дурангийн цуглуулж өгсөн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох хэрэгтэй байв. Харанхуй камерийг гэрэл зургийн аппарат болгон хувиргах шаардлагатай байлаа. === 19-р зуун<ref name=":0" /> === 19-р зууны хамгийн гайхамшигтай бөгөөд ач холбогдолтой нээлтүүдийн нэг болох гэрэл зургийг Нийсэфор Ньепс (1765-1833) анхны харанхуй камерийг хийсэн. Тэр гэрлийн тусламжтайгаар сийлбэр хэвлэх хэв хийхийг мөрөөдөж, чулуун бараар хэвлэх аргатай нилээд нарийн танилцаж өөрийнхээ хийж буй зүйлээ гелиографи гэж нэрлэжээ. Мөн 1822 онд Парисын Маре гудамжинд Луи Жак Дагэр ([[Франц хэл|франц]]. ''Louis Jacques Mandé Daguerre'', 1787 —1851) “Диорама” хэмээх үзвэрийн газраа нээжээ. Тэрээр зургууд нь солигддог үзмэр хийсэн байна. Нимгэн, хагас тунгалаг даавуун дээр зурсан зургуудыг бүгдийг нь зэрэгцүүлэн сараалжуудаас зүүж байрлуулаад араас нь ээлжлэн гэрэлтүүлдэг байжээ. Үзэгчид гэгээн цагаан өдөр гэнэт шөнө болж хөгжмийн аялгуунд гоёмсог зураг харж байгаагаа гайхаж, шагшран магтаж байхад Дагэрт гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох санаа эргэлдсээр байв. Тэрээр тухайн үеийн бусад зураачдын адил харанхуй камер ашиглан зурдаг байсан бөгөөд оптикийг ч муугүй мэддэг байв. Ж.Дагэр францын зохион бүтээгч [[Жозеф Ньепс|Жозеф Нийсэфор Ньепс]] ([[Франц хэл|франц]]. ''Joseph Nicéphore Niépce''; 1765 —1833) тухай сонсоод түүнд захидал бичиж 1827 онд танилцаад 1829 онд хамтран ажиллаж, шинэчлэл хийхээр “Ноён Ньепсийн нээж ноён Дагэрийн боловсронгуй болгосон гелиографи” гэдэг нэртэй гэрээ байгуулжээ. Дагэр Ньепсийн олж харж чадаагүй хэв-барнаас хуулбарлах, байгаа байдлаар нь зураг авах 2-ын ялгааг ойлгож хөрөг зураг нь өнгөнүүдийн хувьд зөв, тод дамжуулахыг хамгаас илүү шаарддаг учир зураг авах хугацаа 5 хоромоос хэтрэх ёсгүй хэмээн үзэж йодоор боловсруулсан мөнгөөр бүрхсэн ялтас ашиглахыг санал болгожээ. Йодот мөнгө ашигласнаар орчин үеийн гэрэл зургийн аргад тун дөхөж ирсэн хэдий ч бүр 1818 онд Английн астрономч Жон Хээршэл йодот мөнгөний харлах процессыг тиосульфит зогсоодог болохыг нээснийг тэд мэдэж чадаагүй юм. Ньепсийг нас барсны дараа Даагэр йодот мөнгөөр богино хугацаанд позитив дүрс гаргаж бэхжүүлэх аргыг олж даагэреотип хэмээн нэрлэжээ. Энэ арга нь Ньепсийнхээс огт өөр арга байсан ч хамтын ажиллагааны гэрээ хүчин төгөлдөр хэвээр байсан тул дундынх болжээ. Даагэрийн нээсэн энэ арга маш энгийн бөгөөд түгээмэл байсан тул тэр дороо л нийтэд хүртээл болсон байна. Өөрийн дүрс-Даагэреотипийг харахыг хүсэгчид маш олон байсан ба тэдний хэрэгцээний хирээр харанхуй каамер, химийн бодисууд, дуран, мөнгөжүүлсэн ялтсуудыг үйлдвэрлэж эхлэв.Мөнгөн усны уураар дүрс тодруулах болон тиосульфитаар бэхжүүлэх аргыг ч Даагэр /Жооно Хээршэлийн нээснийг мэдэлгүйгээр/ нээжээ. Гэвч энэ бүгдийг Даагэр өөрөө санаачилсангүй, зөвхөн Ньепсийн санааг үргэлжлүүлж байж олж нээжээ. Гелиограф анх гарснаас хойш 13 жилийн дараа буюу 1839 оны 1-р сард Парисын ШУА-ийн хурал дээр нэрт эрдэмтэн, улс төрийн зүтгэлтэн Доминик-Франсуа Араго анх Луи Дагэр, Нийсэфор Ньепс нар хавтгай метал гадаргуу дээр объектуудын гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэн авах боломжийг нээснийг илтгэжээ. Энэ үед Английн эрдэмтэн [[Уильям Тальбот|Уильям Фокс Тальбот]] ([[Англи хэл|англи]]. ''William Henry Fox Talbot''; 1800 —1877) харанхуй камер ашиглан дүрс буулгах процессыг сонирхож 1835 онд буюу ажиллаж эхэлснээсээ хойш 2 жилийн дараа, өөрийн байшин болон Лакокийн сүмийн зургийг авч чаджээ. Эдгээр зургийг 2 цагийн хугацаатай барил өгч авсан хэдий ч анхны, жинхэнэ гэрэл зургийн негативууд /энэ нэрийг Таальбот өгчээ/ байжээ. Гэвч Тальбот туршилтаа төдхөн орхисон байна. 1839 оны 1-р сарын сүүлчээр Уильям Тальбот Лондоны Эзэн хааны нийгэмлэгийн хурал дээр өөрийн нээсэн калотайпийн аргын тухай илтгэл тавьж гэрэл зургийг боловсронгуй болгох талаар ажиллаж эхэлсэн байна. Ингээд хэдхэн сарын дараа азот хүчлийн мөнгө бүхий хальсан дээр авдаг болсноор дүрсийг ердөө л 3 хоромд буулгах боломжтой болжээ. Таальбот өөрийн аргаа шууд гаргаж тавьсан бол дагэреотипийг гаргалгүйгээр мөхөөж чадах байсан ба нэгэнт их хүч хөрөнгө зарж бүтээсэн Даагэротипийг 10 жилийн дараа калотайп шахан гаргажээ. Хожим нь энэ арга эхлээд хуурай, дараа нь нойтон желатин ялтсуудад шахагдан өөрчлөгдсөн билээ. Ийнхүү хүн төрөлхтний олон чухал нээлтийн нэг болох гэрэл зураг урлагийн болон аж үйлдвэрийн шинэ салбар болон үүсэж хөгсөн байна. Хожим бромт мөнгө, хлорт мөнгө, йодот мөнгө зэрэг бодисуудаар гэрэл мэдрүүлэн, метол, эсвэл гидрохиноноор тодруулаад тиосульфат натригаар зогсоож төрөл бүрийн гадаргууд буулгадаг болсныг өнөөгийн бид хэрэглэж байна. Шинжлэх ухаан техникийн дэвшлийн эрин - өнөө үед тоон програмт зураг үүсэн хөгжиж байгаа нь зарим талаараа гэрэл зургийн ач холбогдлыг бууруулсан нь гэмт хэрэгтэн этгээдүүдийн бүртгэлээр ХIХ зууны сүүл үед баруун Европыг дагуулан шуугиулж байсан Бертильонаж буюу антропометрийн хэмжил зүйн арга ХХ зууны эхэнд дактилоскопихэмээх гарын мөрний ухаанд зайгаа тавин өгсөнтэй төстэй ч бодит байдлыг дүрслэх чадал, засвар хийх, хуурамчаар үйлдсэнийг тогтоох боломж өндрөөрөө урлаг, криминалистик зэрэг салбарт үнэлж баршгүй хэвээрээ байна. === Хар цагаан зураг === Бүх гэрэл зураг эхэндээ зөвхөн хар, цагаан өнгөтэй. Хар, цагаан зураг нь саарал болон цэнхэр, бор шаргал туяатай гардаг байсан. Одоо хэр нь камераар хар, цагаан зураг дарж болохоос гадна зөвхөн хар, цагаан зураг дардаг камер ч байдаг. Мөн зураг засварлах програмуудад хар, цагаан болгох үйлдлүүд байдаг. === Өнгөт зураг === 1903 онд авсан өнгөт зураг байдаг. Тухайн үед тусгай төхөөрөмж ашиглан, маш удаан хугацааны туршид зургийг бүтээж, хэвлэдэг байсан. Өнгөтөөр зураг авах боломжийг 1840 оны үеэс судалж эхэлсэн. Эхэн үед өнгөт зураг гэрэлд цохигдох, их хугацаа шаардах гэх мэт сул талтай байсан. 1855 онд физикч [[Жеймс Клерк Максвелл]] ([[Англи хэл|англи]]. ''James Clerk Maxwell''; 1831—1879) гурван үндсэн өнгийг тусгаарлах зарчмын талаар судалгаа гаргасан бөгөөд '''''1861''''' онд энэ зарчмын дагуу анхны өнгөт зургийг авсан. Максвелл улаан, ногоон, цэнхэр шүүлтүүр ашиглан 3 ширхэг хар, цагаан зураг авч, дараа нь нийлүүлэх замаар өнгөт зураг гаргаж авах санаа гаргажээ. 1860-аад оны сүүлээр Луйс Дукос ду Хаурон өнгөт зураг хэвлэх аргийг нээсэн. Улмаар хальс хийж зураг дарах камер бүтээгдэх болж 1935 он гэхэд Кодак өнгөт хальсыг нэвтрүүлсэн. Үүнтэй төстэй "''Agfacolor Neu"'' хальсыг Agfa компани 1936 онд бүтээжээ. 1963 онд Поларойд компани зураг дарсны дараа 1-2 минутын дотор хэвлэн гаргах камер гаргасан байна. 1995-2005 оны хооронд дижитал камер хэрэглээнд хүчтэй нэвтрэх болсон. === Дижитал гэрэл зураг === 1981 онд Японы [[Sony|"Sony"]] компани энгийн хүмүүс ашиглаж болох анхны хагас дижитал камерыг худалдаанд гаргасан. Мавика хэмээх энэхүү камер нь дүрсийг дискэнд хадгалдаг байсан бөгөөд дискэн дээр хадгалагдсан дүрсийг дэлгэцээр харах боломжтой байсан. 1991 онд Кодак анхны дижитал камер болох DCS 100-г гаргасан. Энэ камер өндөр үнэтэй байсан хэдий ч сэтгүүлч, мэргэжлийн гэрэл зурагчид өргөнөөр ашиглаж эхэлсэн байна. Дижитал камер нь электрон дүрс мэдрэгч ашиглан дүрсийг электрон дата болгон хадгалдаг бөгөөд өмнөх үеийн камеруудаас ялгаатай нь зураг угаах гэх мэт химийн процесс ашигладаггүй юм. Дижитал зургийг төрөл бүрийн янзалж, өөрчлөх боломжтой. Өнөөдөр дэлхий даяар дижитал камер болон ухаалаг гар утас ашиглан зураг авах болсон билээ. === Нийлэг гэрэл зураг === Нийлэг гэрэл зураг нь компьютер орчинд авах зураг бөгөөд зураг авалт нь бодитоор зураг авч байгаа мэт загварчлагдсан байдаг. Дижитал ертөнцөд дижитал зураг авалт хийх нь бодит ертөнцөд зураг авах хэмжээ, хязгаарыг давах боломжийг бий болгосон.<ref>{{cite conference|url = http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html|title = Synthesis photography and architecture|last1 = Paux|first1 = Marc-Olivier|date = 1 February 2011|conference = [[Imagina]]|location = Monaco}} {{Webarchiv|url=http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html |wayback=20150402092825 |text=Synthesis photography and architecture |archiv-bot=2026-06-22 04:11:12 InternetArchiveBot }}</ref> == Камерны түүхэн хөгжил == <!-- Images showing cameras typical for their time or cameras that were first of their kind (other suggestions for criterias?)--> <gallery widths="220" heights="180" perrow="5"> File:Studijskifotoaparat.JPG|19-р зууны 3 хөлтэй, студийн камер File:Box Camera.jpg|Чиглүүлээд зураг дарах [[хайрцган камер]], кино зураг авалтад ашиглагддаг анхны камер, c. 1910 File:No1-A Autographic Kodak Jr.jpg|Kodak-ийн хураадаг камер 1922 File:Leica-II-Camera-1932 cropped.jpg|[[Leica Camera|Leica-II]], [[135 мм]] кино зураг авалтын анхны камеруудын нэг, 1932 File:Contax-s.jpg|[[Contax]] S 1949&nbsp;– анхны [[олон талт призмт камер]] [[Single-lens reflex camera|SLR]] File:Polaroid Colorpack 80.jpg|Polaroid Colorpack 80 зураг хэвлэдэг камер, c 1975 File:Photography using Canon Digital IXUS 850 IS.jpg|[[Дижитал камер]], [[Canon Ixus]] загвар, c. 2000. File:Capas-d1.jpg|Nikon D1, анхны [[digital single-lens reflex camera|digital SLR]] сурвалжлага, спортын зураг авалтад ашиглагддаг, c. 2000 File:Phone photography.jpg|[[Ухаалаг утас]], c. 2010 </gallery> == Техникийн шинж чанар == Камер бол зураг авах хэрэгсэл бөгөөд дуу бичлэг хураах төхөөрөмж суулгаснаар видео бичлэг хийх буюу кино зураг авалт хийх боломжтой болсон. Дижитал сорон болон электрон соронзон бүхий санах ойтой.<ref>http://www.dpreview.com/learn/?/glossary/</ref> == Эшлэл == {{Reflist}} [[Ангилал:Гэрэл зураг| ]] [[Ангилал:Дүрслэх урлагийн төрөл]] [[Ангилал:Уран сайхны арга техник]] [[Ангилал:Хуулбарлах техник]] mey294j8g0zcrnjff7aq70ftyn16o4a Атеизм 0 24173 859635 859248 2026-06-22T02:25:02Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859635 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|thumb|right|250px| ''atheoi'' буюу αθεοι гэсэн "бурхангүй хүмүүс" хэмээх Грек үг]] '''Атеизм''' буюу '''Шашингүйн үзэл''' гэж бурхан орших явдалд итгэхгүй байх үзэл.<ref name=Nielsen-EB/> Илүү давчуу байдлаар тайлбарлавал атеизм гэдэг нь [[бурхан]] тэнгэр байхгүй хэмээх үзэл юм.<ref name=RoweRoutledge/><ref name=oxdicphil/> Өргөнөөр тайлбарлавал атеизм бол ямар нэгэн бурхан тэнгэр байдаг эсэхэд үл итгэх явдал билээ.<ref name=oxdicphil/><ref name=religioustolerance/><ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |title=atheism |publisher=Oxford University Press |accessdate=2012-04-09 }} {{Webarchiv|url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |wayback=20190121124816 |text=atheism |archiv-bot=2026-06-22 02:25:02 InternetArchiveBot }}</ref> Атеизмийн эсрэг<ref name=reldef/><ref name=OED-theism /> болох [[Тейзм]] гэдэг нь ядаж нэг бурхан оршдогт итгэх явдал.<ref name=OED-theism>{{cite book |title=Oxford English Dictionary |edition=2nd |year=1989 |quote=Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism}} </ref><ref> {{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism |title=Merriam-Webster Online Dictionary |quote=belief in the existence of a god or gods | accessdate=2011-04-09}}</ref> Атеизмийн үзэлтэй хүнийг Атеист гэнэ. Атеизм хэмээх үг нь Грек хэлний ἄθεος (''atheos'') буюу "бурхангүй" хэмээх үгнээс гаралтай бөгөөд үүнийг бүхэл нийгмээрээ бурхан тэнгэрт тахин шүтэх үзлийг эсэргүүцдэг хүмүүсийг тодорхойлдог, доош нь хийсэн утгатай үг байжээ. Чөлөөт үзэл баримтлал, эргэлзээт лавлагаа дэлгэрч, шашны шүүмжлэл ихэссэнээр тус үгийг хэрэглэх тохиолдол багасаж эхэлжээ. <ref name=KArmstrong>{{cite book |last=Armstrong |first=Karen |authorlink=Karen Armstrong |title=A History of God |year=1999 |publisher=London: Vintage |isbn=0-09-927367-5}} </ref> Атеистууд нь ер бусын зүйлтэй холбоотойгоор тайлбарладаг зүйлд эргэлзээтэй ханддаг бөгөөд баттай бодит үзэл баримтлалыг энэ тэргүүнд тавьдаг хүмүүс байдаг. Атеизм нь олонход ямар нэгэн бурхан тэнгэрт итгэхгүй байхыг зөвлөдөг. Атеизмийг дэмжигч маргаанууд нь гүн ухаан, нийгэм, түүх зэрэг олон олон шинжлэх ухаанаас гаралтай. Зарим атеистууд нь төрийг шашнаас тусгаарлах үзэлтэй<ref name=honderich/><ref> Fales, Evan. "Naturalism and Physicalism", in {{harvnb|Martin|2007|pp=122–131}}. </ref> байдаг ч хүмүүсийн дунд баримталдаг үзэл, философиуд нь ялгарах жишээтэй. Атеизм нь шашинг бодвол дэлхий ертөнцийг илүү хялбараар тайлбарладаг хэмээн олонх атеистууд хэлдэг бөгөөд ийм учраас атеизм нь бурхан байхгүйг батлах бус, эсрэгээр нь шашин нь бурхан байгаа гэдгийг тайлбарлах үүрэгтэй хэмээн үздэг.<ref>{{harvnb|Stenger|2007|pp=17–18}}, citing {{cite book|last=Parsons|first=Keith M.|title=God and the Burden of Proof: Plantinga, Swinburne, and the Analytical Defense of Theism|year=1989|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus Books|isbn=978-0879755515}}</ref> Зарим шашин шүтлэгт атеизмийн дүр төрхүүд илэрдэг. Үүнд, [[Жайнизм]], [[Буддизм]], [[Хиндүизм]], [[Паган]] хөдөлгөөнүүд<ref name="Neopaganism">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=RfGhUW8RdUIC&pg=PA194&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=A New Vision A New Heart A Renewed Call - Volume Two|publisher=William Carey Library|quote=Although Neo-Pagans share common commitments to nature and spirit there is a diversity of beliefs and practices. Some are atheists, others are polytheists (several gods exists), some are pantheists (all is God) and others are panentheists (all is in God).|date=19 October 2009|isbn=9780878083640}} </ref> (Викка гэх мэт<ref name="Wicca">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=stQQJlV9FT8C&pg=PA115&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=New Religions|publisher=Chelsea House Publishers|quote=There is no universal worldview that all Neo-Pagans/Wiccans hold. One online information source indicates that depending on how the term ''God'' is defined, Neo-Pagans might be classified as monotheists, duotheists (two gods), polytheists, pantheists, or atheists.|date=19 October 2009|isbn=9780791080962}} </ref>), бурхангүй шашнууд хамаарагдана. Жайнизм болоод Буддизмийн зарим хэлбэрүүд нь бурханд итгэхийг санал болгодоггүй<ref>{{cite book |url=http://books.google.com.vc/books?id=Jb0rCQD9NcoC&printsec=frontcover#v=onepage&q=atheism&f=false |last=Kedar |first=Nath Tiwari |year=1997 |title=Comparative Religion |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |isbn=81-208-0293-4 |page=50}} </ref> байхад Хиндүизм нь атеизмийг хүчинтэйд тооцдог ч дагаж мөрдөхөд хэцүү гэдэг.<ref>{{Cite book | last = Chakravarti| first = Sitansu| title = Hinduism, a way of life| publisher = Motilal Banarsidass Publ.| year = 1991| page = 71| url = http://books.google.com/?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71| isbn = 978-81-208-0899-7|quote = According to Hinduism, the path of the atheist is very difficult to follow in matters of spirituality, though it is a valid one. |accessdate=2011-04-09}} </ref> Атейзмийг тодорхойлогч шалгуурууд нь хоорондоо зөрчилддөг тул өнөө үед дэлхий дээрх Атейстуудын тоог тогтоох нь тийм ч амар биш юм.<ref name="Martin2007">{{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|editor=Martin, Michael T|title=The Cambridge companion to atheism|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=0-521-84270-0|page=56|url=http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&pg=PA56|accessdate=2011-04-09}} </ref> Нэгэн тооцоогоор дэлхийн хүн амын 2.3% нь атеистууд, 11.9% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref name="Britannica demographics">{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9432620 |title=Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2005 |publisher=Encyclopædia Britannica |year=2005 |accessdate=2007-04-15}} * 2.3% Atheists: Persons professing atheism, skepticism, disbelief, or irreligion, including the militantly antireligious (opposed to all religion). * 11.9% Nonreligious: Persons professing no religion, nonbelievers, agnostics, freethinkers, uninterested, or dereligionized secularists indifferent to all religion but not militantly so. </ref> Өөр нэг судалгаанаас харахад өөрсдийгөө атейст хэмээн тодорхойлсон хүмүүс нь барууныхны дунд хамгийн өндөр хувийг эзэлдэг, тухайлбал: [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]]-4 %, [[Итали]]-7%, [[Испани]]-11%, [[Их Британи]]-17%, [[Герман]]-20%, [[Франц]]-32% байдаг байна.<ref name="Harris">{{cite web |url=http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131 |title=Religious Views and Beliefs Vary Greatly by Country, According to the Latest Financial Times/Harris Poll |publisher=Financial Times/Harris Interactive |date=2006-12-20 | accessdate=2011-04-09}} </ref> Харин [[Монгол улс]]ад 2010 онд хийсэн хүн амын тооллогоор нийт хүн амын 38.6% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref>[http://toollogo2010.mn/doc/Statistic_undsen_ur_dun.pdf 2010 оны Хүн амын тооллого, Үндсэн дүн]</ref> == Үгний гарал болоод хэрэглээ == Эртний Грек хэлэнд ''atheos'' (ἄθεος) нь "бурхангүй" хэмээх утгатай тэмдэг нэр байв. Энэ үгийг анх бурханы эсрэг, сүсэггүй хэмээх шүүмжлэлийн байдлаар хэрэглэж байжээ. МЭӨ 5-р зуунд энэ үг нь илүү утга төгөлдөршиж бурхантай харилцаа холбоог тасалсан, бурхныг үгүйсгэсэн хэмээх утгатай болов. ἀσεβής (''asebēs'') хэмээх үгийг өөрийн бурхныг үл шүтэж эсэргүүцдэг ч бусад бурхныг шүтдэг хүмүүст оноох болов. Сонгодог бичвэрүүдийн орчин үеийн хөрвүүлгээр ''atheos''-ийг "atheistic" буюу "атеист тал руугаа" гэж орчуулах нь бий. [[Цицеро]] нь тус үгийг латин хэлнээ ''atheos'' гэж хөрвүүлжээ. Анхны [[Христийн шашин]]тнууд, [[Эртний Грекийн шашин]]д итгэгчид нар тус үгийг нөгөөдөө оноож доромжилдог байжээ. Атеист (atheist) хэмээх үг нь англи хэлнээ Атеизм хэмээх үгнээс өмнө гарч ирсэн бөгөөд анх 1566, 1571 онд хэрэглэгдэж байв. Бурхан шашин үл шүтэх хэмээх утгаар Атеист хэмээх нэршлийг хамгийн эртний үедээ 1577 оны үед хэрэглэж байжээ. Түүнтэй холбоотой үгс, нэршлүүд нь хожим бий болжээ: деист - 1621 онд, теист - 1662 онд, [[деизм]] - 1675 онд, [[теизм]] - 1678 онд. Тухайн үедээ деизм, деист хэмээх үгс нь одоогийнхоо тодорхойлолтоор явж байсан бол теизм хэмээх үг нь сүүлдээ деизмээс ялгарах болжээ. Карен Армстронг бичихдээ 16 болон 17-р зууны үед атеист хэмээх үг нь зөвхөн доромжлол байдлаар хэрэглэгддэг байсан - хэн ч өөрийгөө атеист хэмээхгүй байх байсан гэжээ. 17-р зууны дунд үед бурханд итгэхгүй байх нь боломжгүй зүйл хэмээн үздэг байв. 18-р зууны сүүл үед Европт ''Атеизм''-г анх өөртөө олгогч үзэл хэмээн үзэх болов - үүнд, монотеист Авраамийн бурханд (Христ, Лал, Жүдизмийн бурхан) итгэхгүй байх явдлыг. 20-р зуунд даяаршил бий болсноор тус үгийг бүхий л бурханд итгэхгүй байх явдалд хэрэглэх болсон. Зарим Атеистууд "Атеизм" хэмээх үг нь хэрэгцээгүй хэмээн тайлбарладаг. Сэм Харис ''Letter to a Christian Nation'' номондоо: <blockquote>''Атеизм'' хэмээх үг нь угтаа оршин тогтнох ёсгүй. Атеизм нь ердөө л ямар нэг учир шалтгаангүй шашны үзлийн эсрэг гаргадаг ухаалаг хүмүүсийн дуу авиа юм.</blockquote> === Эерэг, сөрөг гэх === Философчид тухайлахад Антони Флю болон Майкл Мартин нар эерэг Атеизм-ийг сөрөг Атеизм-тай (сул дорой зөөлөн) анх эерэгцүүлэн гаргаж иржээ. Эерэг Атеизм гэдэг бол бурхан гэж байдаггүй гэх үзлийг хүлээн зөвшөөрсөн үзэл баримтлал юм. Сөрөг Атеизм нь non-theism-ийн бүхий л хэлбэрүүдийг өөртөө багтаадаг. Энэ ангиллийн дагуу хэн ч эерэг ба сөрөг Атеист биш юм. Сул дорой ба хүчтэй Атеизм нь харьцангуй сүүлийн үеийнх ба эерэг ба сөрөг Атеизм нь өмнө нь үүссэн ба тэдгээрийг философи, уран зохиол болон католик өршөөлд хэрэглэгдэж байв. Энэхүү нэршлийн доор ихэнх үл мэдэгчдийг сөрөг Атейзмууд хэмээн нэрлэж байлаа. Мартины үед тухайлахад үл мэдэгчид нь сөрөг Атеизмыг баталдаг ихэнх үл мэдэгчид нь Атеизмын талаас үзэл бодлоо илэрхийлдэг ба энэ нь theism(физм)-ээс илүү харьцуулж үздэг байна. Бурхан байхгүй хэмээх үзэл нь заримдаа итгэл үнэмшилээ хаяхад хүргэдэг. === Практик атейзм === Практик буюу прагматик атеизмд бас анатизм ч гэж нэрлэгддэг хувь үзэл санаатнууд /хүмүүс/ нь хэрвээ бурхан гэж байгаагүй бол мөн байгалийн хуулийг ангилахгүйгээр тайлбарлах байсан гэдэг. Бурхан байгаа эсэх нь тодорхойгүй гэвч шаардлаггүй болон огт хэрэгцээгүй мэтээр төсөөлөгддөг гэвч бурхад хүний амьдралын зорилгыг тодорхойлохгүй бидэнд өдөр тутмын амьдралд нөлөөлөхгүй юм. Практик атеизмын хэлбэр нь шинжлэх ухааны харилцаа хамааралтай далд хамааралтай, энэхүү шинжлэх ухааны утга хамаарал нь байгалын ухаан юм. Натурал философийн шинжлэх ухааны аргад үндэслэн батлах /нотлох/ эсвэл шууд хүлээн зөвшөөрч түүнд бүрэн итгэж үнэмших явдал байлаа. Практик атеизм нь дараах хэлбэртэй байна. *Шашны оновчгүй байдал – бурханд итгэх нь хүний зан, ёс суртахуун, шашны зан үйл болон бусад ямар нэгэн үйл явдалд нөлөөлөхгүй. *Бурхан шашны аливаа зан үйлүүд нь оюун ухааны бөгөөд практик үйл хэргүүдээс ангид байх. *Ялгаагүй байх- бурхан шашны асуудлуудын сонирхолд нөлөөлөхгүй байх. *Бурхан шашин үл шүтэх үзэл санаанаас ангид байх. === Онолын атеизм === Онолын атейзм нь бурхан байдаг гэх үзэлтэй зарчмын хувьд гарч ирсэн Үүнд:Паскалийн Вагерийн маргааны хариулт нь байдаг. Үнэндээ Онолын атеизм бол үндсэндээ онтологик болон физик онотологик юм. == Ишлэл == {{Reflist|3 |refs= <ref name=Nielsen-EB> *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=Instead of saying that an atheist is someone who believes that it is false or probably false that there is a God, a more adequate characterization of atheism consists in the more complex claim that to be an atheist is to be someone who rejects belief in God for the following reasons...: for an anthropomorphic God, the atheist rejects belief in God because it is false or probably false that there is a God; for a nonanthropomorphic God... because the concept of such a God is either meaningless, unintelligible, contradictory, incomprehensible, or incoherent; for the God portrayed by some modern or contemporary theologians or philosophers... because the concept of God in question is such that it merely masks an atheistic substance—e.g., "God" is just another name for love, or ... a symbolic term for moral ideals. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{Cite encyclopedia |title=Atheism |first=Paul |last=Edwards |authorlink=Paul Edwards (philosopher) |publisher=MacMillan Reference USA (Gale)|editor=Donald M. Borchert |origyear=1967 |year=2005 |edition=2nd |encyclopedia=[[Encyclopedia of Philosophy|The Encyclopedia of Philosophy]] |volume=Vol. 1 |page=359 |isbn=9780028657806 |quote=On our definition, an 'atheist' is a person who rejects belief in God, regardless of whether or not his reason for the rejection is the claim that 'God exists' expresses a false proposition. People frequently adopt an attitude of rejection toward a position for reasons other than that it is a false proposition. It is common among contemporary philosophers, and indeed it was not uncommon in earlier centuries, to reject positions on the ground that they are meaningless. Sometimes, too, a theory is rejected on such grounds as that it is sterile or redundant or capricious, and there are many other considerations which in certain contexts are generally agreed to constitute good grounds for rejecting an assertion. |ref=harv}}(page 175 in 1967 edition) </ref><ref name=RoweRoutledge> {{cite encyclopedia |url=http://books.google.com/?id=lnuwFH_M5o0C&pg=PA530&lpg=PA530&dq=atheism+routledge#v=onepage&q=atheism%20routledge&f=false |first=William L. |last=Rowe |authorlink=William L. Rowe |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |title=Atheism |year=1998 |editor=Edward Craig |isbn=9780415073103 |publisher=Taylor & Francis |quote=As commonly understood, atheism is the position that affirms the nonexistence of God. So an atheist is someone who disbelieves in God, whereas a theist is someone who believes in God. Another meaning of "atheism" is simply nonbelief in the existence of God, rather than positive belief in the nonexistence of God. ...an atheist, in the broader sense of the term, is someone who disbelieves in every form of deity, not just the God of traditional Western theology. |accessdate=2011-04-09 |ref=harv}} </ref> <!-- ТҮР ЗУУР ТАВЬСАН!!!!!! <ref name=agnosticism-contrast> *{{cite web|title = Atheism | url=http://www.merriam-webster.com/concise/atheism?show=0&t=1323944845|work=Encyclopædia Britannica Concise|publisher=Merriam Webster|accessdate=2011-12-15 | quote = Critique and denial of metaphysical beliefs in God or divine beings. Unlike agnosticism, which leaves open the question of whether there is a God, atheism is a positive denial. It is rooted in an array of philosophical systems.}} *{{cite book|last=Zuckerman|first=edited by Phil|title=Atheism and secularity|year=2010|publisher=Praeger|location=Santa Barbara, Calif. [u.a.]|isbn=9780313351839 | quote = A major source of these biases is the lack of clear definitions. Atheism and secularity are defined in opposition to religion, with atheism (the rejection of theism) often perceived as an extreme form of secularism (the decline of religious influence over society). But atheism is a narrow term referring to a specific belief (that there is no god), whereas secularism has various meanings, including a range of attitudes (such as religious indifference, doubt, agnosticism, and atheism) as as behaviors (such as lack of regular church attendance or disregard for traditional religious morality). }} *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=atheism, in general, the critique and denial of metaphysical beliefs in God or spiritual beings. As such, it is usually distinguished from theism, which affirms the reality of the divine and often seeks to demonstrate its existence. Atheism is also distinguished from agnosticism, which leaves open the question whether there is a god or not, professing to find the questions unanswered or unanswerable. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{cite web |year=1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Atheism |title=Atheism |work=Encyclopædia Britannica | accessdate=2011-04-09 | quote = But dogmatic atheism is rare compared with the sceptical type, which is identical with agnosticism in so far as it denies the capacity of the mind of man to form any conception of God, but is different from it in so far as the agnostic merely holds his judgment in suspense, though, in practice, agnosticism is apt to result in an attitude towards religion which is hardly distinguishable from a passive and unaggressive atheism.}} </ref> --> <ref name=honderich> Honderich, Ted (Ed.) (1995). "Humanism". ''The Oxford Companion to Philosophy''. Oxford University Press. p 376. ISBN 0-19-866132-0. </ref><ref name=religioustolerance> [[Religioustolerance.org]]'s short article on [http://www.religioustolerance.org/atheist4.htm Definitions of the term "Atheism"] suggests that there is no consensus on the definition of the term. Most dictionaries (see the OneLook query for [http://www.onelook.com/?w=atheism&ls=a "atheism"]) first list one of the more narrow definitions. * {{Cite book |url=http://www.ditext.com/runes/a.html |title=Dictionary of Philosophy |first=Dagobert D.(editor) |last=Runes |authorlink=Dagobert D. Runes |year=1942 edition |publisher=Littlefield, Adams & Co. Philosophical Library |location=New Jersey |isbn=0-06-463461-2 |quote=(a) the belief that there is no God; (b) Some philosophers have been called "atheistic" because they have not held to a belief in a personal God. Atheism in this sense means "not theistic". The former meaning of the term is a literal rendering. The latter meaning is a less rigorous use of the term though widely current in the history of thought |accessdate=2011-04-09}} – entry by [[Vergilius Ferm]] </ref><ref name=oxdicphil> {{cite encyclopedia |editor=Simon Blackburn |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Philosophy |title=atheism |url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t98.e278 |accessdate=2011-12-05 |edition=2008 |year=2008 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |quote= Either the lack of belief that there exists a god, or the belief that there exists none. Sometimes thought itself to be more dogmatic than mere agnosticism, although atheists retort that everyone is an atheist about most gods, so they merely advance one step further.}}<!--Same in 2005 edition: http://books.google.com/books?id=WHILCw0hDA4C&pg=PA27&dq=%22atheism%22#v=onepage&q=%22atheism%22&f=false --> </ref><ref name=reldef>{{cite web |url=http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |title=Definitions: Atheism |publisher=Department of Religious Studies, University of Alabama |accessdate=2011-04-09 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607093325/http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |url-status=dead }}</ref> }} [[Ангилал:Атеизм| ]] ov2mtcc9y147a1k64zpyskx11irnopf Луи Саа 0 25317 859684 782691 2026-06-22T07:25:47Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859684 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хөлбөмбөгчин 2 | playername = Луи Саа | image = [[Файл:Louis Saha, Everton.jpg|240px|Луи Саа]] | fullname = Луи Лоран Саа | dateofbirth = {{Birth date and age|1978|8|8|df=y}} | cityofbirth = [[Парис]] | countryofbirth = {{flagicon|FRA}}[[Франц]] | height = 1.83 [[Метр|м]]<ref>{{cite web|url = http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~8102,00.html|title = Premier League Player Profile|accessdate = 9 April 2011|publisher = Premier League|archive-date = 25 Зургадугаар сар 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120625052041/http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0%2C%2C12306~8102%2C00.html|url-status = dead}}</ref> | position = [[Довтлогч (хөлбөмбөг)|Жигүүрийн довтлогч]] | currentclub = {{flagicon|ENG}}[[Тоттенхэм Хотспур]] | clubnumber = 15 | youthyears1 = 1991–1996 |youthclubs1 = {{flagicon|FRA}}[[Клерфонтен]]<ref>{{cite news|url=http://www.fff.fr/presentationfff/actualite/418646.shtml|title=INF, formateur de talents|accessdate=2009-07-21|publisher=FFF|language=French|archive-date=2012-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114014916/http://www.fff.fr/presentationfff/actualite/418646.shtml|url-status=dead}}</ref> | youthyears2 = 1996–1998 |youthclubs2 = {{flagicon|FRA}}[[Мец (хөлбөмбөгийн баг)|Мец]] | years1 = 1998–2000 |clubs1 = {{flagicon|FRA}}[[Мец (хөлбөмбөгийн баг)|Мец]] |caps1 = 47 |goals1 = 5 | years2 = 1999 |clubs2 = → {{flagicon|ENG}}[[Ньюкасл Юнайтед]]<br /><small>(зээллэг)</small> |caps2 = 11 |goals2 = 1 | years3 = 2000–2004 |clubs3 = {{flagicon|ENG}}[[Фулхэм (хөлбөмбөгийн баг)|Фулхэм]] |caps3 = 117 |goals3 = 53 | years4 = 2004–2008 |clubs4 = {{flagicon|ENG}}[[Манчестер Юнайтед]] |caps4 = 86 |goals4 = 28 | years5 = 2008–2012 |clubs5 = {{flagicon|ENG}}[[Эвертон (хөлбөмбөгийн баг)|Эвертон]] |caps5 = 97 |goals5 = 27 | years6 = 2012– |clubs6 = {{flagicon|ENG}}[[Тоттенхэм Хотспур]] |caps6 = 2 |goals6 = 2 | nationalyears1 = 2004– |nationalteam1 = {{flagicon|FRA}}[[Францын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Франц]] |nationalcaps1 = 21 |nationalgoals1 = 5 | pcupdate = 20:20, 2012 оны 2 сарын 11 | ntupdate = 2010 оны 9 сарын 7 }} '''Луи Лоран Саа''' ({{lang-fr|Louis Laurent Saha}}, ''[[1978]] оны [[8 сарын 8|наймдугаар сарын 8-нд]] төрсөн'') нь [[Франц]]ын [[хөлбөмбөг]]чин бөгөөд [[Английн Премьер лиг|Премьер лигийн]] [[Тоттенхэм Хотспур]] болон [[Францын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Францын шигшээ багийн]] [[Довтлогч (хөлбөмбөг)|жигүүрийн довтлогч]] юм. [[Клерфонтен]] хөлбөмбөгийн академийн төгсөгч тэрээр нутгийнхаа [[Мец (хөлбөмбөгийн баг)|Мец]] багт хөлбөмбөгийн мэргэжлийн замналаа эхлүүлж улмаар [[Ньюкасл Юнайтед]], [[Фулхэм (хөлбөмбөгийн баг)|Фулхэм]], [[Манчестер Юнайтед]] болон [[Эвертон (хөлбөмбөгийн баг)|Эвертон]] багуудад тоглож байгаад Тоттенхэм Хотспур багт [[2012]] оны [[1 сарын 31|нэгдүгээр сарын 31-нд]] чөлөөт агентаар зургаан сарын гэрээгээр ирж [[Питер Крауч]]ын ''15'' дугаарыг аван тоглож буй юм.<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/16820538 | title=Louis Saha joins Spurs as Steven Pienaar moves to Everton | publisher=[[BBC Sport]] | date=1 February 2012 | accessdate=15 February 2012}}</ref> Анхны гараагаа [[Ливерпүүл (хөлбөмбөгийн баг)|Ливерпүүлийн]] эсрэг 0-0 харьцаагаар тэнцсэн [[Английн Премьер лиг|Премьер лигийн]] тоглолтонд [[Эммануэль Адебайор]]ын оронд сэлгээгээр хийсэн<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/16784407 | title=Liverpool 0–0 Tottenham | date=6 February 2012 | accessdate=15 February 2012}}</ref> Саа дараа долоо хоногийн нь [[Ньюкасл Юнайтед]] багийг 5–0 харьцаагаар хожсон тоглолтонд хоёр гоол оруулжээ.<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/16884811 | title=Tottenham 5–0 Newcastle | publisher=[[BBC Sport]] | date=11 February 2012 | accessdate=15 February 2012}}</ref> ''Улаан чөтгөрүүдийн'' бүрэлдэхүүнд [[2004]] онд 12.8 сая [[фунт стерлинг]]ийн гэрээгээр элссэн ба Фулхэмийн бүрэлдэхүүнд байх сүүлийн улиралдаа ''15'' гоол оруулсан амжилтыг үзүүлж довтлогчийг [[Алекс Фергюсон|сэр Алекс Фергюсон]] Сааг Фулхэмийн эсрэг Юнайтедийн 3–1 харьцаагаар хожсон тоглолтонд авах санаа төрж байжээ. Анхны улиралдаа тэрээр ''7'' гоол оруулсан гэх үзүүлэлтийг үзүүлсэн бөгөөд [[2008]] оныг хүртэл нийт ''124'' тоглолтонд оролцож ''42'' гоол оруулжээ. Саа Францын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд байхдаа [[2004 оны хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн|2004]] оны [[Хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн|ЕАШТ]] болон [[2006 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2006]] оны [[Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ-д]] тус тус оролцсон ба ''дэлхийн аваргын мөнгөн медальтай''. [[Файл:Louis Saha.jpg|thumb|left|Саа [[Манчестер Юнайтед|Улаан чөтгөрүүдийн]] эгнээнд.]] == Үзүүлэлтүүд == === Клуб === :''[[2012]] оны [[2 сарын 11|хоёрдугаар сарын 11-ний]] байдлаар.'' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Улирал !colspan="2"|Лиг !colspan="2"|Цом !colspan="2"|Лигийн цом !colspan="2"|[[УЕФА|Европ]] !colspan="2"|Бусад<ref>[[Коммунити Шиелд]], [[УЕФА-гийн Супер цом]], [[Тив хоорондын цом (хөлбөмбөг)|Тив хоорондын цом]], [[Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ]]</ref> !colspan="2"|Бүгд |- !Гараа!!Гоол!!Гараа!!Гоол!!Гараа!!Гоол!!Гараа!!Гоол!!Гараа!!Гоол!!Гараа!!Гоол |- |rowspan="4" valign="center"|[[Мец (хөлбөмбөгийн баг)|Мец]] |1997–98 |21||1||2||0||0||0||3||0||0||0||26||1 |- |1998–99 |3||0||0||0||0||0||3||0||0||0||6||0 |- |1999–2000 |23||4||3||0||0||0||8||8||0||0||34||12 |- !Бүгд !47!!5!!5!!0!!0!!0!!14!!8!!0!!0!!66!!13 |- |rowspan="2" valign="center"|[[Ньюкасл Юнайтед]] (зээллэг) |[[1998–99 оны Премьер лиг|1998–99]] |11||1||1||1||0||0||0||0||0||0||12||2 |- !Бүгд !11!!1!!1!!1!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!12!!2 |- |rowspan="5" valign="center"|[[Фулхэм (хөлбөмбөгийн баг)|Фулхэм]] |[[2000–01 оны Хөлбөмбөгийн лиг|2000–01]] |43||27||1||0||4||5||0||0||0||0||48||32 |- |[[2001–02 оны Премьер лиг|2001–02]] |36||8||6||0||2||1||0||0||0||0||44||9 |- |[[2002–03 оны Премьер лиг|2002–03]] |17||5||3||1||0||0||8||1||0||0||28||7 |- |[[2003–04 оны Премьер лиг|2003–04]] |21||13||1||2||0||0||0||0||0||0||22||15 |- !Бүгд !117!!53!!11!!3!!6!!6!!8!!1!!0!!0!!142!!65 |- |rowspan="6" valign="center"|[[Манчестер Юнайтед]] |[[2003–04 оны Премьер лиг|2003–04]] |12||7||0||0||0||0||2||0||0||0||14||7 |- |[[2004–05 оны Премьер лиг|2004–05]] |14||1||2||0||4||1||2||0||0||0||22||2 |- |[[2005–06 оны Премьер лиг|2005–06]] |19||7||4||2||5||6||2||0||0||0||30||15 |- |[[2006–07 оны Премьер лиг|2006–07]] |24||8||2||1||0||0||8||4||0||0||34||13 |- |[[2007–08 оны Премьер лиг|2007–08]] |17||5||2||0||0||0||5||0||0||0||24||5 |- !Бүгд !86!!28!!10!!3!!9!!7!!19!!4!!0!!0!!124!!42 |- |rowspan="5" valign="center"|[[Эвертон (хөлбөмбөгийн баг)|Эвертон]] |[[2008–09 оны Премьер лиг|2008–09]] |24||6||3||2||1||0||1||0||0||0||29||8 |- |[[2009–10 оны Премьер лиг|2009–10]] |33||13||1||0||1||0||5||2||0||0||40||15 |- |[[2010-11 оны Премьер лиг|2010–11]] |22||7||3||2||1||1||0||0||0||0||26||10 |- |[[2011-12 оны Премьер лиг|2011–12]] |18||1||0||0||2||1||0||0||0||0||20||2 |- !Бүгд !97!!27!!7!!4!!5!!2!!6!!2!!0!!0!!115!!35 |- |rowspan="2" valign="center"|[[Тоттенхэм Хотспур]] |[[2011-12 оны Премьер лиг|2011–12]] |2||2||0||0||0||0||0||0||0||0||2||2 |- !Бүгд !2!!2!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!2!!2 |- !colspan="2"|Нийт !360!!117!!34!!11!!20!!15!!47!!15!!0!!0!!461!!160 |} == Шагналууд == === Фулхэм === * [[Хөлбөмбөгийн лигийн нэгдүгээр дивиз]] (1): 2000–01 === Манчестер Юнайтед === * [[Английн Премьер лиг|Премьер лиг]] (2): [[2006–07 оны Премьер лиг|2006–07]], [[2007–08 оны Премьер лиг|2007–08]] * [[Хөлбөмбөгийн лигийн цом|Лигийн цом]] (1): [[2006 оны Хөлбөмбөгийн лигийн цом|2005–06]] * [[УЕФА Аваргуудын Лиг|Аваргуудын лиг]] (1): [[2008 оны УЕФА Аваргуудын лиг|2007–08]] === Эвертон === * [[Английн хөлбөмбөгийн цом|Английн цом]] дэд байр (1): [[2009 оны Английн хөлбөмбөгийн цом|2008–09]] === Франц === * [[2006 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2006]] оны [[Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ-ий]] Дэд байр == Эшлэл == {{Reflist|2}} == Холбоос == * {{FIFA player|209791|Луи Саа}} * {{UEFA player|27589}} * {{soccerbase|id=16124|name=Луи Саа}} * [http://www.stretfordend.co.uk/playermenu/saha.html Профайл] StretfordEnd.co.uk * [https://web.archive.org/web/20120625052041/http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0%2C%2C12306~8102%2C00.html Премьер лигийн профайл] {{Navboxes colour |title= Францын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд |bg= #0055A4 |fg= #FFFFFF |bordercolor=#EF4135 |list1= {{Францын шигшээ багийн 2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцсон бүрэлдэхүүн}} {{Францын шигшээ багийн 2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцсон бүрэлдэхүүн}} }} {{Тоттенхэм Хотспур багийн бүрэлдэхүүн}} {{DEFAULTSORT:Саа, Луи}} [[Ангилал:1978 онд төрсөн]] [[Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Мец багийн тоглогч]] [[Ангилал:Ньюкасл Юнайтед багийн тоглогч]] [[Ангилал:Фулхэм багийн тоглогч]] [[Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч]] [[Ангилал:Эвертон багийн тоглогч]] [[Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч]] [[Ангилал:2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч]] [[Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч]] [[Ангилал:Премьер лигийн тоглогч]] [[Ангилал:Клерфонтен]] [[Ангилал:Францчууд]] ld0rhtqlbvz61os8f3iqbn95fcegxb3 2012 оны Зуны Олимпын наадмын медалийн хүснэгт 0 27126 859626 760639 2026-06-21T23:46:11Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859626 wikitext text/x-wiki {{pp-protected|expiry=2012-08-16T00:00:00Z|small=yes}} Олимпын XXX наадам буюу 2012 оны Лондоны олимп (англ. XXX Olympic Summer Games) нь 2012 оны долоодугаар сарын 27-ноос наймдугаар сарын 12-ны хооронд Их Британи Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсын нийслэл Лондон хотноо зохион байгуулагдсан олимпын наадам юм. == Медалийн хүснэгт == {{legend2|#ccccff|Зохион байгуулагч орон (Их Британи)|border=solid 1px #AAAAAA}} {| {{Медальт орны хүснэгт|class=wikitable sortable plainrowheaders|caption=2012 Summer Olympics medal table<ref>{{cite web|url=http://www.london2012.com/medals/medal-count/|title=Medal count – Olympic medal standings|work=[[2012 Summer Olympics]]|accessdate=31 August 2012|archiveurl=https://archive.ph/20120918203441/http://www.london2012.com/medals/medal-count/|archivedate=18 Есдүгээр сар 2012|url-status=dead}}</ref>|team=Улс орон}} |- | 1 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|USA|2012 оны зуны}} | 46 || 29 || 29 || 104 |- | 2 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|CHN|2012 Summer}} | 38 || 28 || 22 || 88 |-bgcolor="ccccff" | 3 ! scope="row" align=left style="background-color:#ccccff"| {{flagIOCteam|GBR|2012 Summer}}* | 29 || 17 || 19 || 65 |- | 4 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|RUS|2012 Summer}} | 24 || 25 || 32 || 81 |- | 5 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|KOR|2012 Summer}} | 13 || 8 || 7 || 28 |- | 6 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|GER|2012 Summer}} | 11 || 19 || 14 || 44 |- | 7 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|FRA|2012 Summer}} | 11 || 11 || 12 || 34 |- | 8 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|ITA|2012 Summer}} | 8 || 9 || 11 || 28 |- | 9 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|HUN|2012 Summer}} | 8 || 4 || 6 || 18 |- | 10 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|AUS|2012 Summer}} | 7 || 16 || 12 || 35 </onlyinclude><!--Move this /onlyinclude tag directly under the 10th NOC--> |- | 11 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|JPN|2012 Summer}} | 7 || 14 || 17 || 38 |- | 12 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|KAZ|2012 Summer}} | 7 || 1 || 5 || 13 |- | 13 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|NED|2012 Summer}} | 6 || 6 || 8 || 20 |- | 14 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|UKR|2012 Summer}} | 6 || 5 || 9 || 20 |- | 15 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|NZL|2012 Summer}} | 6 || 2 || 5 || 13 |- | 16 ! scope="row" align=left|{{flagIOCteam|CUB|2012 Summer}} | 5 || 3 || 7 || 15 |- | 17 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|IRI|2012 Summer}} | 4 || 5 || 3 || 12 |- | 18 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|JAM|2012 Summer}} | 4 || 4 || 4 || 12 |- | 19 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|CZE|2012 Summer}} | 4 || 3 || 3 || 10 |- | 20 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|PRK|2012 Summer}} | 4 || 0 || 2 || 6 |- | 21 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|ESP|2012 Summer}} | 3 || 10 || 4 || 17 |- | 22 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|BRA|2012 Summer}} | 3 || 5 || 9 || 17 |- | 23 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|RSA|2012 Summer}} | 3 || 2 || 1 || 6 |- | 24 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|ETH|2012 Summer}} | 3 || 1 || 3 || 7 |- | 25 ! scope="row" align=left|{{flagIOCteam|CRO|2012 Summer}} | 3 || 1 || 2 || 6 |- | 26 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|BLR|2012 Summer}} | 2 || 5 || 5 || 12 |- | 27 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|ROU|2012 Summer}} | 2 || 5 || 2 || 9 |- | 28 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|KEN|2012 Summer}} | 2 || 4 || 5 || 11 |- | 29 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|DEN|2012 Summer}} | 2 || 4 || 3 || 9 |- | 30 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|AZE|2012 Summer}} | 2 || 2 || 6 || 10 |- |30 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|POL|2012 Summer}} | 2 || 2 || 6 || 10 |- | 32 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|TUR|2012 Summer}} | 2 || 2 || 1 || 5 |- | 33 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|SUI|2012 Summer}} | 2 || 2 || 0 || 4 |- | 34 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|LTU|2012 Summer}} | 2 || 1 || 2 || 5 |- | 35 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|NOR|2012 Summer}} | 2 || 1 || 1 || 4 |- | 36 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|CAN|2012 Summer}} | 1 || 5 || 12 || 18 |- | 37 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|SWE|2012 Summer}} | 1 || 4 || 3 || 8 |- | 38 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|COL|2012 Summer}} | 1 || 3 || 4 || 8 |- | 39 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|GEO|2012 Summer}} | 1 || 3 || 3|| 7 |- |39 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|MEX|2012 Summer}} | 1 || 3 || 3 || 7 |- | 41 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|IRL|2012 Summer}} | 1 || 1 || 3 || 5 |- | 42 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|ARG|2012 Summer}} | 1 || 1 || 2 || 4 |- |42 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|SRB|2012 Summer}} | 1 || 1 || 2 || 4 |- |42 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|SLO|2012 Summer}} | 1 || 1 || 2 || 4 |- | 45 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|TUN|2012 Summer}} | 1 || 1 || 1 || 3 |- | 46 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|DOM|2012 Summer}} | 1 || 1 || 0 || 2 |- | 47 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|TRI|2012 Summer}} | 1 || 0 || 3 || 4 |- | 48 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|UZB|2012 Summer}} | 1 || 0 || 2 || 3 |- | 49 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|LAT|2012 Summer}} | 1 || 0 || 1 || 2 |- | 50 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|ALG|2012 Summer}} | 1 || 0 || 0 || 1 |- | 50 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|BAH|2012 Summer}} | 1 || 0 || 0 || 1 |- | 50 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|GRN|2012 Summer}} | 1 || 0 || 0 || 1 |- | 50 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|UGA|2012 Summer}} | 1 || 0 || 0 || 1 |- | 50 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|VEN|2012 Summer}} | 1 || 0 || 0 || 1 |- | 55 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|IND|2012 Summer}} | 0 || 2 || 4 || 6 |- | 56 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|MGL|2012 Summer}} | 0 || 2 || 3 || 5 |- | 57 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|THA|2012 Summer}} | 0 || 2 || 1 || 3 |- | 58 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|EGY|2012 Summer}} | 0 || 2 || 0 || 2 |- | 59 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|SVK|2012 Summer}} | 0 || 1 || 3 || 4 |- | 60 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|ARM|2012 Summer}} | 0 || 1 || 2 || 3 |- | 60 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|BEL|2012 Summer}} | 0 || 1 || 2 || 3 |- | 60 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|FIN|2012 Summer}} | 0 || 1 || 2 || 3 |- | 63 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|BUL|2012 Summer}} | 0 || 1 || 1 || 2 |- | 63 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|EST|2012 Summer}} | 0 || 1 || 1 || 2 |- | 63 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|INA|2012 Summer}} | 0 || 1 || 1 || 2 |- | 63 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|MAS|2012 Summer}} | 0 || 1 || 1 || 2 |- | 63 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|PUR|2012 Summer}} | 0 || 1 || 1 || 2 |- | 63 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|TPE|2012 Summer}} | 0 || 1 || 1 || 2 |- | 69 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|BOT|2012 Summer}} | 0 || 1 || 0 || 1 |- | 69 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|CYP|2012 Summer}} | 0 || 1 || 0 || 1 |- | 69 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|GAB|2012 Summer}} | 0 || 1 || 0 || 1 |- | 69 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|GUA|2012 Summer}} | 0 || 1 || 0 || 1 |- | 69 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|MNE|2012 Summer}} | 0 || 1 || 0 || 1 |- | 69 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|POR|2012 Summer}} | 0 || 1 || 0 || 1 |- | 75 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|GRE|2012 Summer}} | 0 || 0 || 2 || 2 |- | 75 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|MDA|2012 Summer}} | 0 || 0 || 2 || 2 |- | 75 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|QAT|2012 Summer}} | 0 || 0 || 2 || 2 |- | 75 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|SIN|2012 Summer}} | 0 || 0 || 2 || 2 |- | 79 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|AFG|2012 Summer}} | 0 || 0 || 1 || 1 |- | 79 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|BRN|2012 Summer}} | 0 || 0 || 1 || 1 |- | 79 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|HKG|2012 Summer}} | 0 || 0 || 1 || 1 |- | 79 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|KSA|2012 Summer}} | 0 || 0 || 1 || 1 |- | 79 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|KUW|2012 Summer}} | 0 || 0 || 1 || 1 |- | 79 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|MAR|2012 Summer}} | 0 || 0 || 1 || 1 |- | 79 ! scope="row" align=left| {{flagIOCteam|TJK|2012 Summer}} | 0 || 0 || 1 || 1 <onlyinclude> |- class="sortbottom" !colspan=2| Нийт (85 орон) || 302 || 304 || 356 || 962 |} == Холбоос == {{commonscat|2012 Summer Olympics medal winners|2012 оны Зуны Олимпын наадмын медальтнууд}} * [https://web.archive.org/web/20120728230441/http://www.london2012.com/ Албан ёсны вэбсайт]* [[Ангилал:2012 оны зуны олимп|Медалийн хүснэгт]] 20atvrhakb1ogpqre74d2i55bq13v84 Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 0 34774 859650 859257 2026-06-22T03:22:58Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859650 wikitext text/x-wiki {{Short description|1918-1933 онуудад Герман улс}} {{Инфобокс улс | native_name = {{lang|de|Deutsches Reich}}<!-- Do not replace with Weimar Republic as this parameter is for the OFFICIAL name. --> | conventional_long_name = Германы Эзэнт Гүрэн<!-- Do not replace with Weimar Republic as that is the COMMON NAME whereas this parameter is for the official name. --> | common_name = Ваймарын Бүгд Найрамдах | p1 = Германы эзэнт гүрэн | flag_p1 = Flag of Germany (1867–1918).svg | s1 = Нацист Герман | flag_s1 = Flag of Germany (1933–1935).svg | image_flag = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | flag_type = [[Германы далбаа#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1918–1933)|Далбаа]]<br>(1919–1933) | image_coat = Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg | coa_size = 80 | symbol_type = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын сүлд|Сүлд]]<br>(1919–1928) | national_anthem = {{lang|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}<br />"Германчуудын дуу"<br /> (1922 оноос)<ref name="faz-20120904">{{cite news |access-date=2022-08-04 |first=Винфрид |last=Клайн |date=2012-09-14 |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |title=Wer sind wir, und was wollen wir dazu singen? |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/geisteswissenschaften/vom-deutschlandlied-zur-nationalhymne-wer-sind-wir-und-was-wollen-wir-dazu-singen-11878854.html |website=FAZ.NET}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref><br> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Deutschlandlied (old recording).oga]]}}</div> | image_map = Weimar Republic 1930.svg | map_width = 250px | image_map_caption = Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 1930 онд | image_map2 = Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg | image_map2_caption = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын засаг захиргааны хуваарь|Герман улсууд]] 1925 онд | population_density_km2 = 133.129 | capital = [[Берлин]] | coordinates = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Стандарт Герман хэл|Герман]] | common_languages = {{hidden|'''Албан бус:'''|[[Доод Герман хэл|Доод Герман]], [[Польш хэл|Польш]], [[Лимбург хэл|Лимбург]], [[Фриз хэлнүүд|Фриз]], [[Идиш хэл|Идиш]], [[Дани хэл|Дани]], [[Сорб хэл|Сорб]], [[Синти Цыган хэл|Синти]], [[Литва хэл]]|style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal;}} | religion = 1925 оны тоолого:<ref>{{Webarchiv|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |wayback=20160809154418 |text=Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939) |archiv-bot=2026-05-24 03:22:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809154418/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |date=9 August 2016 }} Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser and Anselm Faust. Munich: Verlag C. H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.</ref>{{plainlist| * 64.1% [[Протестант]] ([[Лютеран]], [[Кальвинизм]], [[Нэгдсэн сүм|Нэгдсэн]]) * 32.4% [[Ромын Католик]] * 0.9% [[Герман дахь еврейчүүдийн түүх|Еврей]] * 2.6% Бусад}} | demonym = Германчууд | government_type = Холбооны [[Холимог засаглалын систем|хагас-ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]] * [[Ардын Төлөөлөгчдийн зөвлөл|түр засгийн газар]] {{small|(1918 оны 11 сарын 10-наас 1919 оны 2 сарын 13 хүртэл)}} * ерөнхийлөгчийн [[зарлигаар засаглал]] {{small|(1930–1933)}} | title_leader = [[Германы ерөнхийлөгч (1919–1945)|Ерөнхийлөгч]] | year_leader1 = 1919–1925 | leader1 = [[Фридрих Эберт]] | year_leader2 = 1925–1933 | leader2 = [[Паул фон Хинденбург]] | title_deputy = [[Германы канцлер#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1919–1933)|Канцлер]] | year_deputy1 = 1918 (анхны) | deputy1 = [[Friedrich Ebert]] | year_deputy2 = 1933 (сүүлийн) | deputy2 = [[Адольф Хитлер]] | era = [[Дайны хоорондын үе]] | event_start = [[Германд бүгд найрамдах улсын тунхаглал|Тунхаглав]] | date_start = 11 сарын 9, | year_start = 1918 | event1 = [[Ваймарын Үндсэн хууль|Үндсэн хууль]] | date_event1 = 8 сарын 11, 1919 | event2 = [[Үндэстнүүдийн Лиг]]т элссэн | date_event2 = 9 сарын 8, 1926 | event3 = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхийлөгчийн засгийн газрууд|Зарлигаар засаглаж]] эхлэв | date_event3 = 3 сарын 29, 1930<ref name="Adam-2005"/> | event4 = [[Адольф Хитлер|Хитлер]] [[Адольф Хитлерийн эрх мэдэлд хүрэлт#Хяналтыг булаан авсан (1931–1933)|тангараг өргөв]] | date_event4 = 1 сарын 30, 1933 | event5 = [[Рейхстагийн галын зарлиг]] | date_event5 = 2 сарын 28, 1933 | event_end = [[1933 оны Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль|Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль]] | date_end = 3 сарын 23, | year_end = 1933<ref>{{cite encyclopedia |url=http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |title=The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933 |first=Уильям Л. |last=Хош |date=2007-03-23 |encyclopedia=[[Britannica.com|Britannica]] Blog |language=en-US |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311083054/http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |title=The law that 'enabled' Hitler's dictatorship |date=2013-03-23 |website=[[DW.com]] |language=en |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907195649/https://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |title=Republic to Reich: A History of Germany 1918–1945 |last=Мэйсон |first=К. Ж. |publisher=McGraw-Hill}}</ref> | legislature = [[Хоёр танхимт]] | house1 = [[Рейхсрат (Герман)|Рейхсрат]] ''(де-факто)'' | type_house1 = [[Дээд танхим]] | house2 = [[Рейхстаг (Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс)|Рейхстаг]] | type_house2 = [[Доод танхим]] | stat_year1 = 1925 | stat_area1 = 468787 | ref_area1 = <ref name="Wahlen in der Weimarer Republik">{{cite web |url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |title=Das Deutsche Reich im Überblick |work=Wahlen in der Weimarer Republik |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121115812/http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |url-status=live }}</ref> | stat_pop1 = 62,411,000 | ref_pop1 = <ref name="Wahlen in der Weimarer Republik" /> | currency = {{Unbulleted list|1919–23 [[Цаасан марк|"Цаасан марк" (ℳ)]] |1923–24 [[Рентенмарк]] (RM) |1924–33 [[Райхсмарк|Райхсмарк (ℛℳ)]]}} | today = {{plainlist| * [[Герман]] * [[Польш]] * [[Орос]]{{efn|[[Калининград муж]]}} * [[Литва]]{{efn|[[Клайпеда хошуу|Клайпеда]] ба [[Таураге хошуу]]ны хэсэг}} *[[Нидерланд]]{{efn|[[Дуйвелсберг]]}}}} }} '''Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс''' ({{lang-de|Weimarer Republik}}) бол 1919 онд [[Германы Хаант Улс]]ын дараа байгуулагдсан [[парламентын ардчилсан]] засаглалтай [[холбооны бүгд найрамдах]] улс юм. Энэ улс 1933 онд [[Адольф Хитлер]] засгийн эрхэнд гарч Райхсканцлер болсоноор дуусгавар болсон байна. [[Ваймар]] нь энэхүү бүгд найрамдах улсыг байгуулах Үндсэн хуулийн чуулган болсон хотын нэр юм. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Weimar Republic|Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс}} * {{DNB-Portal|4065109-5|TEXT=Ном зүй:}} * Arnulf Scriba: [http://www.dhm.de/lemo/html/weimar/ Die Weimarer Republik] == Эх сурвалж == === Тэмдэглэл === {{Notelist}} === Эшлэл === {{reflist}} [[Ангилал:Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс| ]] [[Ангилал:20-р зууны Германы түүx]] [[Ангилал:1919 онд байгуулагдсан]] 0ezdcq8qoxuy74rl0ez5iu1lv8p679k Дижикстрагийн алгоритм 0 38026 859660 859269 2026-06-22T04:40:28Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859660 wikitext text/x-wiki [[Файл:Dijkstra Animation.gif|thumb|right]] '''Дижикстрагийн алгоритм''', Dijkstra –ийн алгоритмыг 1956 онд Нидерландын компьютерын эрдэмтэн судлаач Edsger Dijkstra үүсгэн томъёолсон ба 1959 онд нийтлүүлсэн. Графийн хайлтийн алгоритм бөгөөд нэг эхтэй богино замын бодлогыг шийдвэрлэдэг. Графийн ирмэгүүд нь сөрөг биш утгатай нэг эхтэй богино замын бодлогыг шийдсэн бөгөөд хамгийн богино замын модыг гаргаж өгдөг. Энэ алгоритм нь хамгийн бага замыг олохдоо эхний цэгээс графын зангилаа бүрээр дайрдаг. Алгоритм нь нэг зангилаанаас өөр нэг зангилаа очих хамгийн богино замыг олохоор ажиллах ба хамгийн дөт замыг олмогц програм зогсоно. Жишээлбэл: Дижикстрагийн алгоритм нь нэг хотоос өөр нэг хотруу холбосон эхлэлийн цэг болон төгсгөлийн цэгийн хоорондох зай хамгийн богино байхаар тооцон олдог. Улмаар , хамгийн эхний богино зам бол сүлжээний шугамын протоколуудад өргөн ашигладаг, тухайлбал IS-IS ба OSPF(нээлттэй хамгийн эхний богино зам) юм. Дижикстрагийн анхны алгоритмийн бага эрэмбийг олох дараалалд O(|V2|) –ийг хэрэглэдэггүй. V нь координатын босоо тэнхлэг дэх тоо. Энэ алгоритмын санааг Leyzorek бас дэвшүүлж байсан. Бага эрэмбэтэй дараалал дээр суурилсан Fibonacci-ийн овоолго байдлаар O(|E|+|V|log|V|) томёонд хэрэгжүүлсэн. E- эрмэгийн тоо Энэ нь шинж тэмдэггүй ,сөрөг биш утгагай, нэг эхтэй ,богино замаа хамгийн хурдан мэдэх алгоритм юм. == 1.Алгоритм == [[Image:Dijkstras progress animation.gif|thumb|Illustration of Dijkstra's algorithm search for finding path from a start node (lower left, red) to a goal node (upper right, green) in a [[robotics|robot]] [[motion planning]] problem. Open nodes represent the "tentative" set. Filled nodes are visited ones, with color representing the distance: the greener, the farther. Nodes in all the different directions are explored uniformly, appearing as a more-or-less circular [[wavefront]] as Dijkstra's algorithm uses a [[consistent heuristic|heuristic]] identically equal to 0.]] Бид одоо анхны гэж нэрлэгдсэн зангилаанаас эхэлнэ. Заннгилааны зайг Y үсгээр тэмдэглэнэ. Анхны зангилаанаас Y хүртэлхийг зай гэдэг. Дижикстрагийн алгоритмаар зарим анхдагч зайн утгуудыг оноож өгдөг, алхам алхмаар сайжруулдаг. 1. Эхлээд бүх зангилаандаа анхны утгыг олгоно: Тэр нь манай анхны зангилаанаас бусад зангилаанд тодорхойгүй буюу тэг гэдэг утга өгнө. 2. Анхдагч зангилааг тухайн зангилаа болгож авна. Бүх зангилааг агуулсан зочлоогүй зангилаануудын олонлогыг үүсгэнэ. 3. Тухайн зангилааны хувьд хөрш зангилаануудад анхааран тэдрээрийг урьдчилан бодож тооцоолно. Одоогийн а зангилаа 6-ийн урттай гэж тэмдэглэгдсэн, түүний b хөрш зангилаатай холбогдсон ирмэгийн урт нь 2 бол b хүртэлх урт нь (6+2=8) болно. Хэрэв энэ зай нь өмнө b хүртэлх урьдчилсан зайнаас бага бол түүнийг дарж бичнэ. Шалгаж үзсэн ч гэсэн (зочилсон ) гэж тэмдэглээгүй бол тэр зангилаа зочлоогүй олонлогт байсаар байна. 4. Тухайн зангилааны бүх хөршүүдийг авч үзсэний дараа тухайн зангилааг зочилсон гэж тэмдэглээд зочлоогүй олонлогоос хасна. Зочилсон зангилааг дахин хэзээ ч шалгахгүй. 5. Хэрвээ очих ёстой эцсийн зангилааг зочилсон гэж тэмдэглэсэн бол (2 зангилааны хоорондох зам) тодорхойлогдсон, хэрэв зочлоогүй олонлог дахь зангилаануудын урьдчилсан хамгийн бага зай нь тодорхойгүй бол (төлөвлөгдсөн нэвтрэлт дууссан эсвэл анхны зангилаа болон үндсэн зочлоогүй зангилааны хооронд холбоо байхгүй байна). Тэгээд алгоритм дуусна. 6. Хамгийн бага урьдчилсан зайтай зочлоогүй зангилааг шинэ тухайн зангилаа болгоод 3-р алхам руу буцаана. == Тайлбар/description/ == :Та хотын газрын зургаас нэг газарт хүрэх хамгийн богино замыг олохын тулд анх эхлэх газар болон явах замаа тодорхойлох хэрэгтэй. Явах замаа тодорхойлохдоо: эхлэх цэгээс очих газар хүртлээ шулуунаар холбоно. Үүнийг хязгааргүй орон зайд ашиглах боломжгүй гэхдээ очоогүй газруудаа хаяглалгүй үлдээдэг.... == Ажиллах, гүйцэтгэх хугацаа == Дижикстрагын алгоритмын дээд хугацааг тооцоолохдоо төгсгөлийн тоо/E/ ба оройн тоо/V/ дүрсэлж болох ба функцээр илэрхийлэхэд |E|, |V| гэж тэмдэглэдэг. Ямарч oройн Q олонлогийн явах хугацаа О(|E|*dkq + |V|*emq) dkq ба emq нь хамгийн цөөн үйлдэл ба бага хугацаа зарах үйлдлүүд юм. Хамгиин хялбар Дижикстрагын алгоритмын хэрэглээ бол Q-г жирийн хэлхээтэй жагсаалт эсвэл цуваанд хадгалж, хамгийн бага хугацааг гаргах бол Q дэх оройнуудаас шугаман хайлт хийх юм. Энэ тохиолдолд явах хугацаа О(|E|+|V|^2)=O(|V|^2). Сийрэг граф-д Дижисктрагын алгоритмыг холбоост листэнд хийж хоёртын модны хайлт, хоёртын овоолго эсвэл фибонакын овоолгын анхдагч дарааллаар ашиглаж хамгийн бага хугацаа олохыг хурдан болгож алгоритмаа үр дүнтэйгээр шийдвэрлэсэн. Хоёртын модны хайлт эсвэл , хоёртын овоолго хэрэглэж хугацааг О((|E|+|V|)log|V|) олно. Энэ нь O(|E|log|V|)-ээр граф холбоостой үед дийлэгддэг. Энгийн хоёртын овоолго дээр О(|V|)хугацааг хэмнэхийн тулд oрой болгоны заагчийг овоолгын заагчтай хамт санах хэрэгтэй (бас анхны дараалал Q өөрчлөгдөхөд хугацаа хоцрогдолгүй байх ). Тэгэхлээр зөвхөн O(lov|V|)цаг авна. Фибонакын овоолго үүнийг O(|E|+|V|log|V|) болгож сайжруулна. Чиглэл нь тодорхой бус график зурган дээр хамгийн богино замыг шугаман хугацаанд олох боломжтой, оройнуудыг хамгийн богино хугацаанд бага зам туулхаар тооцоолон бодохдоо математикийн дүрмийн боловсруулалтыг ашигладаг. ==Тэмдэглэл== {{reflist}} == Эшлэл == * {{cite journal | authorlink = Edsger W. Dijkstra | first1 = E. W. | last1 = Dijkstra | url = http://www-m3.ma.tum.de/twiki/pub/MN0506/WebHome/dijkstra.pdf | title = A note on two problems in connexion with graphs | journal = Numerische Mathematik | volume = 1 | year = 1959 | pages = 269–271 | ref = harv | doi = 10.1007/BF01386390 | access-date = 2013-12-06 | archive-date = 2020-01-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200123110037/http://www-m3.ma.tum.de/foswiki/pub/MN0506/WebHome/dijkstra.pdf | url-status = dead }} * {{cite book | author1-link = Thomas H. Cormen | first1 = Thomas H. | last1 = Cormen | author2-link = Charles E. Leiserson | first2 = Charles E. | last2 = Leiserson | author3-link = Ronald L. Rivest | first3 = Ronald L. | last3 = Rivest | author4-link = Clifford Stein | first4 = Clifford | last4 = Stein | title = [[Introduction to Algorithms]] | edition = Second | publisher = [[MIT Press]] and [[McGraw–Hill]] | year = 2001 | isbn = 0-262-03293-7 | chapter = Section 24.3: Dijkstra's algorithm | pages = 595–601}} * {{cite conference|first1=Michael Lawrence|last1=Fredman|authorlink1=Michael Fredman|first2=Robert E.|last2=Tarjan|authorlink2=Robert Tarjan|title=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms|conference=25th Annual Symposium on Foundations of Computer Science|year=1984|publisher=[[IEEE]]|pages=338&ndash;346|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/SFCS.1984.715934|ref=harv|doi=10.1109/SFCS.1984.715934}} {{Webarchiv|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/SFCS.1984.715934 |wayback=20121011090757 |text=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms |archiv-bot=2026-06-22 04:40:28 InternetArchiveBot }} * {{cite journal|first1=Michael Lawrence|last1=Fredman|authorlink1=Michael Fredman|first2=Robert E.|last2=Tarjan|authorlink2=Robert Tarjan|title=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms|journal=Journal of the Association for Computing Machinery|volume=34|year=1987|pages=596&ndash;615|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=28874|ref=harv|doi=10.1145/28869.28874|issue=3}} * {{cite journal | first1 = F. Benjamin | last1 = Zhan | first2 = Charles E. | last2 = Noon | month =February | year = 1998 | title = Shortest Path Algorithms: An Evaluation Using Real Road Networks | journal = [[Transportation Science]] | volume = 32 | issue = 1 | pages = 65–73 | doi = 10.1287/trsc.32.1.65}} * {{cite book|first1=M.|last1=Leyzorek|first2=R. S.|last2=Gray|first3=A. A.|last3=Johnson|first4=W. C.|last4=Ladew|first5=S. R.|last5=Meaker, Jr.|first6=R. M.|last6=Petry|first7=R. N.|last7=Seitz|title=Investigation of Model Techniques &mdash; First Annual Report &mdash; 6 June 1956 &mdash; 1 July 1957 &mdash; A Study of Model Techniques for Communication Systems|publisher=Case Institute of Technology|location=Cleveland, Ohio|year=1957|ref=harv}} * {{cite journal|first1=D.E.|last1=[[Donald_Knuth|Knuth]]|title=A Generalization of Dijkstra's Algorithm|journal=[[Information Processing Letters]]|volume=6|number=1|pages=1–5|year=1977}} == Холбоос == {{linkfarm|date=September 2012}} {{Commons category|Dijkstra's algorithm}} * C/C++ ** [https://github.com/xtaci/algorithms/blob/master/include/dijkstra.h Dijkstra's Algorithm in C++] ** [http://www.boost.org/doc/libs/1_43_0/libs/graph/doc/dijkstra_shortest_paths.html Implementation in Boost C++ library] ** [https://web.archive.org/web/20141231054104/http://www.rawbytes.com/dijkstras-algorithm-in-c/ Dijkstra's Algorithm in C Programming Language] * Java ** [http://www.dgp.toronto.edu/people/JamesStewart/270/9798s/Laffra/DijkstraApplet.html Applet by Carla Laffra of Pace University] ** [https://web.archive.org/web/20200217212029/http://students.ceid.upatras.gr/~papagel/english/java_docs/minDijk.htm Visualization of Dijkstra's Algorithm] ** [https://web.archive.org/web/20070927234553/http://www-b2.is.tokushima-u.ac.jp/~ikeda/suuri/dijkstra/Dijkstra.shtml Shortest Path Problem: Dijkstra's Algorithm] ** [http://www.unf.edu/~wkloster/foundations/DijkstraApplet/DijkstraApplet.htm Dijkstra's Algorithm Applet] ** [http://code.google.com/p/annas/ Open Source Java Graph package with implementation of Dijkstra's Algorithm] ** [https://web.archive.org/web/20150307205448/http://www.stackframe.com/software/PathFinder A Java library for path finding with Dijkstra's Algorithm and example Applet] ** [https://github.com/graphhopper/graphhopper/tree/90879ad05c4dfedf0390d44525065f727b043357/core/src/main/java/com/graphhopper/routing Dijkstra's algorithm as bidirectional version in Java] * C#/.Net ** [https://web.archive.org/web/20081202152613/http://www.codeproject.com/KB/recipes/ShortestPathCalculation.aspx Dijkstra's Algorithm in C#] ** [https://web.archive.org/web/20111229201146/http://www.codeproject.com/KB/recipes/FastHeapDijkstra.aspx Fast Priority Queue Implementation of Dijkstra's Algorithm in C#] ** [https://web.archive.org/web/20180121140629/http://quickgraph.codeplex.com/ QuickGraph, Graph Data Structures and Algorithms for .NET] * [https://web.archive.org/web/20141220002741/http://optlab-server.sce.carleton.ca/POAnimations2007/DijkstrasAlgo.html Dijkstra's Algorithm Simulation] * [http://purl.umn.edu/107247 Oral history interview with Edsger W. Dijkstra], [[Charles Babbage Institute]] University of Minnesota, Minneapolis. * [http://www.cs.sunysb.edu/~skiena/combinatorica/animations/dijkstra.html Animation of Dijkstra's algorithm] * [http://bonsaicode.wordpress.com/2011/01/04/programming-praxis-dijkstra’s-algorithm/ Haskell implementation of Dijkstra's Algorithm] on Bonsai code * [http://hansolav.net/sql/graphs.html Implementation in T-SQL] * [https://web.archive.org/web/20121218050306/http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/20025-advanced-dijkstras-minimum-path-algorithm A MATLAB program for Dijkstra's algorithm] * [https://web.archive.org/web/20140116200833/http://www.turb0js.com/a/Dijkstra%27s_Algorithm Step through Dijkstra's Algorithm in an online JavaScript Debugger] [[Ангилал:Оновчлолын алгоритм]] [[Ангилал:Граф хайлтын алгоритм]] [[Ангилал:Routing]] [[Ангилал:Аялал ба маршрутын төлөвлөлт]] rd5krlnqytr8uzdz3x8pq1cvri1uf24 Лиссабон 0 40021 859683 859000 2026-06-22T07:17:35Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859683 wikitext text/x-wiki {{Short description|Португалын нийслэл ба хамгийн том хот}} {{Инфобокс суурин | name = Лиссабон | native_name = {{lang|pt|Lisboa}} | native_name_lang = pt | other_name = | settlement_type = [[Нийслэл]] | image_skyline = {{multiple image | total_width = 305 | border = infobox | perrow = 1/3/2/1 | caption_align = center | image1 = Lisboa - Portugal (52597836992).jpg | caption1 = [[Тахо гол]]ын эрэг ба [[Алфама]] | image2 = Belem Tower (33641421694) (cropped).jpg | caption2 = [[Белем цамхаг]] | image3 = Empty Arco da Rua Augusta during the COVID-19 lockdown, Lisbon, Portugal julesvernex2-2.jpg | caption3 = [[Руа Аугуста нуман хаалга]] | image4 = A Big Bird Discovering the Monument (24487392920) (cropped).jpg | caption4 = [[Нээлтүүдийн хөшөө]] | image5 = Praça Luís de Camões DSC 0191 (52637381613).jpg | caption5 = [[Чиаду]] | image6 = Praça de Touros do Campo Pequeno September 2014.jpg | caption6 = [[Кампо Пекено]] | image7 = Parque das Nações 31 (cropped2).jpg | caption7 = [[Парке дас Начоес]] дахь [[Васко да Гамагийн цамхаг]] (зүүн) болон [[Васко да Гамагийн гүүр]] (ард) }} | image_blank_emblem = Câmara Municipal de Lisboa logo.svg | blank_emblem_type = [[Лого]] | image_flag = Flag of Lisbon.svg | image_shield = Coat_of_Arms_of_Lisbon.svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | mapframe-point = none | pushpin_map = Португал#Европ | pushpin_relief = yes | coordinates = {{Coord|38|43|31|N|09|09|00|W|type:city_region:PT-11|display=it}} | coordinates_footnotes = | motto = | nickname = | etymology = | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{Flag|Португал}} | subdivision_type1 = Их хот | subdivision_name1 = [[Их Лиссабоны бүс нутаг]] | subdivision_type3 = [[Португалын тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name3 = [[Лиссабон тойрог|Лиссабон]] | leader_title = Хотын дарга | leader_name = [[Карлос Моедас]] | government_type = [[Орон нутгийн захиргааны нэгж]] | governing_body = [[Хотын захиргаа]]/[[Хотын танхим]] | established_title = Суурьшил | established_date = [[манай эриний өмнөх|МЭӨ]] 1200 он орчим | established_title1 = Ромын [[Олисипо]] | established_date1 = МЭӨ 138 он орчим | established_title2 = Мавруудын удирдлага | established_date2 = [[Манай эрин|МЭ]] 711 он | established_title3 = [[Лиссабоны бүслэлт]] | established_date3 = МЭ 1147 он | established_title4 = Нийслэл | established_date4 = МЭ 1256 он | area_footnotes = | area_total_km2 = 100.05 | area_metro_km2 = 3015.24 | elevation_footnotes = | elevation_m = 2 | elevation_ft = |population_rank = [[Португалын хотын жагсаалт|1-р байр]] | population_as_of = 2024 | population_footnotes = <ref name="Pop24">{{Cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0012918&contexto=bd&selTab=tab2&xlang=en|title=Resident population (No.) by Place of residence (NUTS - 2024), Sex and Age group; Annual|publisher=[[Үндэсний Статистикийн Хүрээлэн (Португал)|INE]]|date=2025-06-18}}</ref> | population_total = 575739 | population_metro = 3028000 | population_density_metro_km2 = auto | population_density_km2 = auto | population_demonym = Лиссабончууд | demographics_type1 = [[ДНБ]] (нэрлэсэн) [[Их Лиссабон]] | demographics1_footnotes = <ref name=":0">{{cite web|access-date=2026-06-14|title=Em 2024, a maioria das regiões registou um crescimento do PIB semelhante ao do país, conduzindo a uma ligeira redução da disparidade regional do PIB per capita - 2024|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=707487423&DESTAQUESmodo=2|date=2025-12-17|website=www.ine.pt}}</ref> | demographics1_title1 = Нийт | demographics1_info1 = €90.686&nbsp;тэрбум (2024) | demographics1_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics1_info2 = €42,345 (2024) | timezone1 = [[Баруун Европын Цаг|БЕЦ]] | utc_offset1 = ±00:00{{!}}UTC | timezone1_DST = [[Баруун Европын Зуны Цаг|БЕЗЦ]] | utc_offset1_DST = +1 | postal_code_type = Шуудангийн бүс | postal_code = 1000-000 - 1999-XXX Лиссабон | area_code_type = | area_code = (+351) 21 XXX XXXX | geocode = | iso_code = | blank_name = | blank_info = | blank1_name = Хотын амралтын өдрүүд | blank1_info = 6 сарын 13 ([[Лиссабоны Антони|Гэгээн Антонигийн өдөр]]) | website = {{URL|http://www.cm-lisboa.pt/|cm-lisboa.pt}} }} '''Лиссабон''' ({{lang-pt|Lisboa}} [{{IPA|liʒˈβoɐ}}] → Лижбоа) — [[Португал|Португалын]] [[нийслэл]] бөгөөд хамгийн том боомт хот. 547,733 хүн амтай [[хот]].<ref>[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0 População residente (N.º) por Local de residência e Sexo; Decenal (2011).]</ref> Европ тивийн хамгийн баруун хэсэгт [[Атлантын далай|Атлантын далайн]] эрэг дээрх цорын ганц нийслэл хот. Лиссабон нь Атлантын далай дахь [[Иберийн хойг|Иберийн хойгийн]] баруун хэсэгт байрладаг дэлхийн хамгийн эртний хотуудын нэг. Лиссабон бол тус улсын улс төрийн төв юм. Энд засгийн газар, парламент, Дээд шүүх, зэвсэгт хүчний штаб, төрийн тэргүүний ордон байрладаг. == Түүх == Баруун Европын хамгийн эртний хот бөгөөд Европын хоёр дахь ууган нийслэл (Афины дараа). [[Ромын эзэнт гүрэн]] нуран унасны дараа 5-р зуунаас эхлэн тус хот Германы янз бүрийн овог аймгууд, ялангуяа вестготуудын мэдэлд байв. 8-р зуунд түүнийг Моорчууд эзлэн авчээ. 1147 онд I Их Афонсо хотыг эзэлж, 1255 онд Лиссабон Коимбрагийн оронд Португалын нийслэл болжээ. Түүнээс хойш тус улсын улс төр, эдийн засаг, соёлын төв байсаар ирсэн. 20-р зуунд Лиссабон хот гурван хувьсгал гарсан газар болжээ. Эдгээрийн эхнийх нь буюу 1910 оны 10-р сарын 5-ны хувьсгал нь Португалын хаант засаглалыг нурааж, тогтвор муутай, авлигад идэгдсэн Португалын Анхны Бүгд Найрамдах Улсыг байгуулахад хүргэсэн. 1926 оны 6-р сарын 6-ны хувьсгал нь Анхны Бүгд Найрамдах Улсыг устгаж, Эстадо Ново буюу Португалын Хоёр дахь Бүгд Найрамдах Улсыг байгуулахад хүргэсэн. Гурав дахь хувьсгал нь 1974 оны 4-р сарын 25-нд болсон бөгөөд Эстадо Новогийн дэглэмийг дуусгавар болгож, иж бүрэн шинэчлэлийн эхлэл, орчин үеийн Гурав дахь Португалын Бүгд Найрамдах Улсыг байгуулсан юм. ==Газар зүй== == Хүн ам == {| class="wikitable" ! colspan="9" |Хүн амын тоо |- !1864 !1878 !1890 !1900 !1911 !1920 !1930 !1940 !1950 |- |190 311 |'''↗'''240 740 |'''↗'''300 964 |'''↗'''351 210 |'''↗'''431 738 |'''↗'''484 664 |'''↗'''591 939 |'''↗'''694 389 |'''↗'''783 226 |- !1960 !1970 !1981 !1991 !2001 !2011 !2017 !2021 ! |- |'''↗'''802 230 |'''↘'''769 044 |'''↗'''807 937 |'''↘'''663 394 |'''↘'''564 657 |'''↘'''547 733 |'''↘'''505 526 |'''↗'''545 923 |} ===Уур амьсгал=== {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Лиссабон (Д. Луисийн геофизикийн хүрээлэн) (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1941–одоо) | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 22.6 | Feb record high C = 25.4 | Mar record high C = 29.4 | Apr record high C = 32.4 | May record high C = 35.1 | Jun record high C = 41.5 | Jul record high C = 40.6 | Aug record high C = 44.0 | Sep record high C = 41.4 | Oct record high C = 35.3 | Nov record high C = 27.8 | Dec record high C = 23.2 | year record high C = | Jan high C = 15.1 | Feb high C = 16.4 | Mar high C = 18.9 | Apr high C = 20.4 | May high C = 23.1 | Jun high C = 26.1 | Jul high C = 28.2 | Aug high C = 28.8 | Sep high C = 26.6 | Oct high C = 22.8 | Nov high C = 18.1 | Dec high C = 15.4 | year high C = | Jan mean C = 11.8 | Feb mean C = 12.8 | Mar mean C = 14.9 | Apr mean C = 16.3 | May mean C = 18.8 | Jun mean C = 21.5 | Jul mean C = 23.2 | Aug mean C = 23.8 | Sep mean C = 22.1 | Oct mean C = 19.1 | Nov mean C = 15.0 | Dec mean C = 12.4 | year mean C = | Jan low C = 8.6 | Feb low C = 9.1 | Mar low C = 11.0 | Apr low C = 12.3 | May low C = 14.4 | Jun low C = 16.8 | Jul low C = 18.2 | Aug low C = 18.8 | Sep low C = 17.6 | Oct low C = 15.3 | Nov low C = 11.8 | Dec low C = 9.4 | year low C = | Jan record low C = -0.5 | Feb record low C = -1.2 | Mar record low C = 0.2 | Apr record low C = 4.4 | May record low C = 6.4 | Jun record low C = 10.2 | Jul record low C = 12.1 | Aug record low C = 13.3 | Sep record low C = 10.3 | Oct record low C = 7.7 | Nov record low C = 3.6 | Dec record low C = 0.5 | year record low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 103.8 | Feb precipitation mm = 77.8 | Mar precipitation mm = 68.7 | Apr precipitation mm = 71.8 | May precipitation mm = 57.8 | Jun precipitation mm = 14.1 | Jul precipitation mm = 2.6 | Aug precipitation mm = 5.4 | Sep precipitation mm = 38.6 | Oct precipitation mm = 110.6 | Nov precipitation mm = 133.9 | Dec precipitation mm = 108.5 | year precipitation mm = | unit precipitation days = 1 мм | Jan precipitation days = 10.0 | Feb precipitation days = 7.9 | Mar precipitation days = 7.6 | Apr precipitation days = 7.9 | May precipitation days = 5.8 | Jun precipitation days = 2.0 | Jul precipitation days = 0.6 | Aug precipitation days = 1.1 | Sep precipitation days = 3.8 | Oct precipitation days = 8.7 | Nov precipitation days = 9.9 | Dec precipitation days = 10.0 | year precipitation days = | Jan humidity = 80.5 | Feb humidity = 78.3 | Mar humidity = 76.9 | Apr humidity = 76.8 | May humidity = 74.8 | Jun humidity = 75.3 | Jul humidity = 75.2 | Aug humidity = 74.8 | Sep humidity = 76.3 | Oct humidity = 79.2 | Nov humidity = 79.7 | Dec humidity = 81.5 | year humidity = |Jan sun = 158.6 |Feb sun = 174.7 |Mar sun = 216.0 |Apr sun = 248.0 |May sun = 296.8 |Jun sun = 322.2 |Jul sun = 349.7 |Aug sun = 339.9 |Sep sun = 259.8 |Oct sun = 196.4 |Nov sun = 163.1 |Dec sun = 149.7 |year sun = | source 1 = [[Португалын Далай ба Агаар мандлын хүрээлэн]],<ref name="IPMA">{{cite web |title=Normal Climatológica – Lisboa / Instituto Geofísico 1991-2020 |url=https://www.ipma.pt/bin/file.data/climate-normal/cn_91-20_LISBOA_GEOFISICO.pdf |publisher=[[IPMA]] |access-date=2026-06-14}}</ref><ref>{{cite web |title=Normal Climatológica – Lisboa / Instituto Geofísico 1971-2000|url=https://www.ipma.pt/bin/file.data/climate-normal/cn_71-00_LISBOA_GEOFISICO.pdf |publisher=[[IPMA]] |access-date=2026-06-14}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dataclima.ipma.pt/ho?l=pt|title=Dataclima|access-date=2026-06-14|language=pt|publisher=IPMA}}</ref> [[Германы Цаг Уурын Алба]] (нартай цаг 1990-2019)<ref name="dwd">{{cite web |url=https://opendata.dwd.de/climate_environment/CDC/observations_global/CLIMAT/monthly/qc/sunshine_duration/historical/08535_198607_201812.txt |title=Monthly Averages for Lisbon|publisher=DwD}}</ref><ref>{{cite web|url=https://opendata.dwd.de/climate_environment/CDC/observations_global/CLIMAT/monthly/qc/sunshine_duration/recent/08535.txt|title=Monthly Averages for Lisbon|publisher=DwD|access-date=2026-06-14|archive-date=2025-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326162901/https://opendata.dwd.de/climate_environment/CDC/observations_global/CLIMAT/monthly/qc/sunshine_duration/recent/08535.txt|url-status=dead}}</ref> | source 2 = Weather.Directory<ref name="Weather.Directory"> {{cite web|url=https://weather.directory/pt/lisbon |title= Lisbon Weather & Climate Guide |access-date= 2026-06-14 |website= Weather.Directory}}</ref> }} == Цахим холбоос == {{Commons|Lisboa|Лиссабоны зургийн цомог}} ==Лавлах бичиг== {{лавлах холбоос}} [[Ангилал:Лиссабон| ]] [[Ангилал:Лиссабон мужийн суурин]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Европын нийслэл]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] [[Ангилал:Португалын коммун]] [[Ангилал:Португалын хот]] [[Ангилал:Цамхаг ба Илд одон шагналтан (их загалмай)|!]] 39lts8ljqz5b47v2lozad88f7az70m2 1860 он 0 40452 859646 830043 2026-06-22T03:10:08Z Avirmed Batsaikhan 53733 859646 wikitext text/x-wiki {{Аргын жил дараалал|1860|1860-д он|19-р зуун}} Билгийн тооллоор "Төмөр" тахиа жил. == Энэ онд болсон үйл явдлууд == * 1-р сарын 22-нд францын аялагч [[Энри Муо]] нь Камбожийн ширэнгэн ойд том сүмийн туурь [[Ангкор Ват]] олсон байна. * 10-р сарын 5-нд Англи, францын цэргүүд Бээжин хотыг эзлэн авсан. * 11-р сарын 6-нд — [[Абрахам Линкольн]] АНУ-ын 16 дахь ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. * 11-р сарын 14-нд Бээжинд Оросын төлөөлөгч Николай Игнатьев, Чин улсын төлөөлөгч нартай [[Бээжингийн гэрээ (1860)|Бээжингийн гэрээ]] байгуулж газар нутгаа тэлсэн. == Энэ онд төрөгсөд == * 1-р сарын 29-нд [[Антон Павлович Чехов|Антон Чехов]], оросын зохиолч, жүжгийн зохиолч (1904 онд нас барсан). == Энэ онд нас барагсад == ** 6-р сарын 8-нд — Фридрих Вильгельм фон Бисмарк, генерл, дипломат бөгөөд цэргийн зохиолч (1783 онд төрсөн). * 9-р сарын 21-нд — [[Артур Шопенхауэр]] (1788 онд төрсөн), германы философич. == Гадаад холбоос == {{commonscat|1860}} [[Ангилал:1860 он| ]] [[Ангилал:Он (19-р зуун)|#]] 1gvzg7d9pl9ltzwrvx1p1l54nlsgxvq 859688 859646 2026-06-22T07:51:03Z Zorigt 49 859688 wikitext text/x-wiki {{Аргын жил дараалал|1860|1860-д он|19-р зуун}} '''1860 он''' (MDCCCLX) нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллоор]] [[Ням гараг|Ням гаргаар]] эхэлсэн [[өндөр жил]] юм. Нийтийн тооллын 1860-р он, хоёрдугаар мянганы 860-р он, 19-р зууны 60-р он, 1860-д оны эхний жил болно. Билгийн тооллоор "Төмөр" тахиа жил. == Энэ онд болсон үйл явдлууд == * 1-р сарын 22-нд Францын аялагч [[Энри Муо]] Камбожийн ширэнгэн ойд том сүмийн туурь [[Ангкор Ват]]ыг олсон байна. * 10-р сарын 5-нд Англи, Францын цэргүүд Бээжин хотыг эзлэн авсан. * 11-р сарын 6-нд — [[Абрахам Линкольн]] АНУ-ын 16 дахь ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. * 11-р сарын 14-нд Бээжинд Оросын төлөөлөгч Николай Игнатьев, Чин улсын төлөөлөгч нартай [[Бээжингийн гэрээ (1860)|Бээжингийн гэрээ]] байгуулж газар нутгаа тэлсэн. == Энэ онд төрөгсөд == * 1-р сарын 29-нд [[Антон Павлович Чехов|Антон Чехов]], Оросын зохиолч, жүжгийн зохиолч (1904 онд нас барсан). == Энэ онд нас барагсад == * 6-р сарын 8-нд Фридрих Вильхельм фон Бисмарк, генерал, дипломат бөгөөд цэргийн зохиолч (1783 онд төрсөн). * 9-р сарын 21-нд [[Артур Шопенхауэр]] (1788 онд төрсөн), Германы философич. == Гадаад холбоос == {{commonscat|1860}} [[Ангилал:1860 он| ]] [[Ангилал:Он (19-р зуун)|#]] mdcc0yl6e16xuudgze78xq41jf5kdpv Библийн монгол орчуулга 0 43294 859712 851752 2026-06-22T10:19:25Z Avirmed Batsaikhan 53733 859712 wikitext text/x-wiki [[Христийн шашин]] нь [[Зүүн Ассирийн чуулган|Зүүн Ассирийн чуулганы]] (Нестор чуулган) илгээлтээр Монгол нутагт 7-р зуунаас [[Торгоны зам|Торгоны замаар]] дамжин дэлгэрч эхэлсэн гэж үздэг. Чухамхүү энэ үеэс [[Ариун Библи|Ариун Библийг]] орчуулах ажил эхэлсэн гэх таамаглал байдаг. Харин өнөө үед баримт нотолгоотойгоор хадгалагдаж үлдсэн Ариун Библийн монгол орчуулгын түүх 1305 оноос эхлэлтэй бөгөөд өдгөө хүртэл үргэлжилсээр байгаа юм. == Монголын Эзэнт Гүрний үеийн анхны орчуулга == [[Их Монгол Улс|Их Монгол улсын]] үед [[Европ тивийн хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Европ тивээс]] олон зуун элч, санваартнууд ирсэн бөгөөд түүний нэг нь 1294-1305 оны үед Ханбалигт амьдарч байсан [[Католик]] шашны [[Францискийн бүлгэм|Францискийн бүлгэмийн]] санваартан, Эцэг [[Монте Корвино]] болно. Тэрээр 1305 онд [[Пап|Ромын Пап-д]] илгээсэн захидалдаа "''...монгол хэлний хувьд ярианы болон бичгийн чадвар маань хангалттай түвшинд хүрсэн бөгөөд одоогийн байдлаар би [[Шинэ Гэрээ|Шинэ Гэрээг]] бүхэлд нь, мөн [[Дуулал ном|Дуулал номыг]] тэдний албан ёсны хэл болох Монгол-Татар хэл рүү орчуулж, [[Монгол бичиг|монгол бичгээр]] хичээнгүйлэн буулгав.''" хэмээн дурдсан байдаг.  Энэхүү сурвалж өдгөөгөөс 700-аад жилийн өмнөх Ариун Библийн монгол орчуулгын нотлох үндсэн баримт юм. Христ итгэлийн талаар, тэдгээрийг орчуулан нийтэд хүргэхэд католик шашин манлайлж иржээ.   2016 оны 10 дугаар сард Ариун Библийг монгол хэлнээ хөрвүүлсний 710 жилийн ойг Улаанбаатар хотод зохиож, эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулсан. == Ойрхи үеийн орчуулгууд == [[Протестант урсгал]] нь Католик шашнаас салан гарсны дараагаар гадаад улс орнууд руу илгээлтийн эздийг илгээж эхэлсэн бөгөөд үүний нэг нь Моравын илгээлтийн эзэн болох Конрад Нейц Библийн зарим хэсгийг [[Монгол хэл бичиг|Халимаг-Монгол хэлнээ]] орчуулж байсан тухай баримт бий. Үүний дараа герман гаралтай оросын монголч эрдэмтэн [[Яков Иванович Шмидт|Исаак Яков Шмидт]] (1779-1847) нь Библийн орчуулгын ажлаа 1809 оноос эхлүүлсэн бөгөөд эхний бэлэн болсон [[Матай|Матай номыг]] [[Тод бичиг|тод бичгээр]] 1812 онд [[Москва]] хотноо, 1815 онд [[Санкт-Петербург|Санкт Петербург]] хотноо хэвлүүлсэн юм.  Корнель Рамн гэдэг хүн 1 Иохан, Дуулал номыг Халимаг-Монгол хэлнээ орчуулсан гэх боловч шатаагдсан учраас өдгөө бидэнд өв болж үлдсэнгүй. Үүний дараа Буриадын [[Буриадын Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ аймагт]] амьдарч байсан Английн Илгээлтийн эзэд болох Эдвард Сталлиборд, Виллям Свон нар нь Буриад аялгуу дээр Библийг бүхэлд нь орчуулж монгол бичгээр 1846 онд Лондон хотод хэвлүүлсэн байна. Энэхүү Библи нь өдгөө [[Лондон|Лондонгийн]] [[Кембрижийн Их Сургууль|Кембрижийн Их Сургуулийн]] номын санд хадгалагдаж байна.  Иосеф Эдкинс, Иосеф Ширечевский, Давид Стенберг нар [[Дөрвөн дагалдагчийн бичсэн Сайн Мэдээ|Синоптик Сайн мэдээ]], Үйлс номыг 1872 онд орчуулан, 1880 онд дахин засварлаад Бээжин хотод хэвлсэн байна. Орчуулсан аялгуу нь Халх аялгуу бөгөөд монгол бичгээр хэвлүүлжээ.  == Орчин үеийн орчуулга == 20-р зууны хамгийн анхны Библийн орчуулга нь Буриад аялгуу руу орчуулсан [[Эхлэл]], [[Дөрвөн дагалдагчийн бичсэн Сайн Мэдээ|Сайн мэдээ]], Шавь нарын Үйлс номууд орох бөгөөд Франс Ларсон орчуулж, 1900 онд [[Шанхай]] хотод хэвлүүлжээ. Харин 1913 онд Халх аялгуу руу Сайн мэдээ, Шавь нарын Үйлс номын орчуулан Японы [[Ёкохама]] хотод хэвлүүлсэн байна.  Үүний дараа Иоел Эриксон, Герда Оллен нар нь [[Библийн хятад орчуулга|Библийн хятад орчуулгаас]] Халх Монгол хэл рүү Сайн мэдээ, Шавь нарын Үйлс номыг орчуулан 1939 онд хэвлүүлсэн байна.  1933-1953 оны хооронд хийгдсэн Шинэ Гэрээний монгол орчуулгыг Стюарт Гунзел орчуулсан бөгөөд монгол бичгээр [[Хонконг|Хонконгод]] хэвлүүлсэн ба өдгөө бидний үед хадгалагдан үлджээ.  === 1990 оноос хойших орчуулгууд === Ардчилал, өөрчлөлт шинэчлэлтийн үед Христийн шашин Монголд дахин нэвтрэхэд монгол Ариун Библи ч цуг орж ирсэн юм. Үүний хамгийн сонгодог нь Жон Гиббенсийн Шинэ Гэрээний орчуулга болно. Монголын Христэд итгэгчдийн дунд "Нартай Шинэ Гэрээ" гэдгээрээ танил болсон уг орчуулга нь 1971-1990 оны үед орчуулагдаж 1990 онд Хонгконгт хэвлэгдсэн юм. Энгийн өгүүлбэрээр орчуулсан Библи учраас уншихад ойлгомжтой боловч хэт тайлбарласан тул мөргөл, хүндэтгэлийн үеэр хэрэглэх нь зохимжгүй байсан аж.   Үүний дараа Япон улсын Христэд итгэгч Акихидэ Китамүра нь 1998 онд Шинэ Гэрээг орчуулан Япон улсад хэвлүүлсэн бөгөөд өдгөө хэрэглэгдэж байгаа орчуулга болно. Харин Монголын Христэд итгэгчдийн дунд түгээмэл хэрэглэдэг Библийн орчуулга нь 1993 оноос одоог хүртэл хянан засварлагдан орчуулагдаж байгаа [[Монголын Библийн Орчуулгын Хороо]], Ариун Бичээс Библийн Нийгэмлэгээс гаргасан АБ2004 гэдэг орчуулга болно. Шинэ Гэрээ болон Хуучин гэрээг бүхэлд нь орчуулсан уг орчуулга нь Библийн англи орчуулгаас орчуулсан бөгөөд өдгөө хүртэл хүртээмжтэйгээр хэрэглэгдэж байна. 2013 онд АБ2004 орчуулгын сайжруулан шинэчилсэн хувилбар болох АБ2013 гарсан. Монголын Библийн Нийгэмлэгээс Монголын олон арван итгэгчид зориулан орчуулсан нэгэн орчуулга 2015 онд хэвлэгдсэн нь шинэчилсэн, бүрэн орчуулгатай "нартай" Библи билээ. Уг орчуулга нь дээр дурдсан Жон Гиббенсээр удирдуулсан орчуулгын хамт олны ачаар 1971 оноос 2015 оныг хүртэл хийгдсэн нөр их хөдөлмөрийн үр дүн билээ. Уг орчуулгын давуу тал нь грек, арамай, еврей хэл дээрх библийн тескттэй уялдуулан орчуулсан нь бусад Библийн орчуулгуудаас шинэлэг болсон аж. ==== Монгол угсааны бусад улсад ==== [[Оросын Холбооны Улс]]ын [[Бүгд Найрамдах Буриад Улсын төрийн дуулал|Бүгд Найрамдах Буриад улсад]] [[Библийн Орчуулгын Институт|Библийн Орчуулгын Институтээс]] (Institute of Bible Translation, IBT) эрхлэн гаргасан IBT 2010 Бурят хэмээх орчуулга байдаг боловч нутгийн буриадууд Буриад-Монгол хэлээ төдийлэн сайн мэдэхгүй байгаагаас үүдэн уг Библи олонд түгээмэл хэрэглэгдэхгүй байна. Мөн орчуулсан нэр томьёо нь хэтэрхий шашинлаг байгаагаас нийтийн хүртээл болоход хүндрэлтэй байна. Харин [[Бүгд Найрамдах Халимаг Улс|Бүгд Найрамдах Халимаг улсад]] мөн Библийн Орчуулгын Институтээс орчуулсан IBT 2002 Калмык хэмээх Библийн орчуулга бий. Хэрэглээний хувьд тодорхой мэдээлэл байхгүй болно. БНХАУ-н [[Өвөр Монгол|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Оронд]] Библийн гурван салангид орчуулга нэгэн зэрэг хэрэглэгдэж байгаа бөгөөд эдгээр нь Ариун ном, Ивээлт ном, Шинэ Гэрээ гэсэн орчуулгууд болно. Мөн өвөрлөгч монголчууд АБ 2004 орчуулга, хятад орчуулгуудыг зэрэгцүүлэн хэрэглэж байна. === Стандарт Монгол орчуулга - СМО === Ариун Бичээс Нийгэмлэгийн 2014-2025 оны хооронд хийх хамгийн том орчуулга нь Стандарт Монгол Библи хэмээх орчуулга болно. Энэ нь Библийн эх хэлнээс орчин цагийн монгол хэл рүү орчуулагдаж байгаа гэдгээрээ онцлогтой. Хуучин Гэрээг эх хэл болох [[Еврей хэл|Еврей]], [[Араам хэл|арамей]] хэлнээс, Шинэ Гэрээг [[Грек хэл|грек хэлнээс]] орчуулж байгаа юм. Стандарт Монгол Орчуулга төслийн орчуулгын явц 2023 оны 1-р улиралын байдлаар "Хуучин Гэрээ"-г бүрэн орчуулсан, "Шинэ Гэрээ"-ний орчуулга эхэлсэн байна. АБН-ийн зүгээс 2025 онд "Шинэ Гэрээ"-ний орчуулгыг бүрэн дуусгана хэмээн зарласан. Орчуулгын хяналтын уншлагууд хийгдэж буй бөгөөд iOS, Android үйлдлийн системтэй утсан дээр апп татаж унших болон төслийн албан ёсны вебээс унших боломжтой болсон байна. == Библийн монгол орчуулгуудын харьцуулалт == {| class="wikitable" |- ! style="text-align:center; width:25%;"|Орчуулга ![[Иохан]] 3:16 |- | style="text-align:center;"|Свонсоны хөрвүүлэг, RMNT, 1950 ''Кирил хөрвүүлэг'' |Йехова ''(монгол бичгийн латин галиг: Ywhowa)'' тэнгэр нь ганц хөвгүүнээ өгтөл ертөнцийг хайрлавай. Энэ нь хэн Түүнд итгэх бөгөөс үл сөнөн, харин мөнх амьд болохын тул болой. |- | style="text-align:center;"|Жон Гиббенс, Библийн Нэгдсэн Нийгэмлэг, 1990 |Ертөнцийн Эзэн хүн төрөлхтөнд үнэхээр хайртай учраас ганц хүүгээ илгээсэн юм. Учир нь, мөнхийн зовлонд орох ёстой хүмүүс хүү Есүст нь итгэвэл мөнхийн амьдралд орж чадна. |- | style="text-align:center;" |Гунзел, Кирил, 1994 |Бурхан дэлхийг ийнхүү хайрлаж ганц Хүүгээ өгсөн нь Түүнд итгэх хүн бүр үл мөхөн, мөнх амьтай болохын тулд болой. |- | style="text-align:center;"|Гиббенсийн Шинэ Орчуулга, 1999 |Ертөнцийн Эзэн Хишгээд үнэхээр хайртай учраас ганц хүүгээ илгээсэн юм. Учир нь Мөнхийн Зовлонд орох ёстой Хишгээ хүү Есүст нь итгэвэл Мөнхийн Амьдралд орж чадна." |- | style="text-align:center;" |Ивээлт ном (Өвөрлөгч аялгууны орчуулга), MUV, 2003<br/>''Кирил хөрвүүлэг'' |Бурхан орчлон дэлхийн хүмүүсийг тэр мэт хайрламой, тэгэх түүниӣгээ ганц үрээ хүртэл өршөөн. Хэмээх бүхий түүнийг сүсэглэн шүтэгчийг эс сөнөөх бөгөөд харин тэд нарт мөнхийн амь насыг хүртээмүй. |- | style="text-align:center;"|Ариун Библи, 2004 (АББН) |Бурхан ертөнцийг үнэхээр хайрласан тул цорын ганц Хүүгээ өгсөн. Ингэснээр Хүүд итгэгч хэн ч мөхөхгүй, харин мөнх амьтай болох юм. |- | style="text-align:center;"|Ариун Библи, 2013 (АББН) |Бурхан ертөнцийг үнэхээр хайрласандаа цорын ганц Хүүгээ өгсөн тул Хүүд итгэдэг бүхэн мөхөхгүй харин мөнх амьтай байх болно. |- | style="text-align:center;"|Ариун Ном (Өвөрлөгч аялгууны орчуулга), 2013 ''Кирил хөрвүүлэг'' |Бурхан ертөнцийг хайрлаад цорын ганц Хүүгээ өгсөн, ийнхүү Түүнийг итгэгч бүхэн мөхөхгүй, харин мөнх амьтай байх боллоо. |- | style="text-align:center;"|Жон Гиббенс, Монголын Библийн Нийгэмлэг, 2015 |Яагаад гэвэл, Ертөнцийн Эзэн хүн төрөлхтнийг тийм их хайрласандаа л цорын ганц хүүгээ өгсөн билээ. Тийнхүү түүнд итгэсэн хүн мөнхийн зовлонд орохгүй бөгөөд харин мөнхийн амьдралтай болно. |- | style="text-align:center;"|Халимаг-Монгол орчуулга IBT, 2002 |Юнгад гихлә, Бурхн орчлнд дегд хәәртә болад, Исуст иткдг күн үкл уга, мөңк җирһл эдлтхә гиҗ ор һанцхн Көвүһән өгсн мөн. ''Халх аялгаар хөрвүүлбэл: Яагаад гэвэл, Бурхан орчлонд туйлын хайртай болоод, Есүст итгэдэг хүн үхэлгүй, мөнх жаргал эдлэтүгэй гэж орь ганцхан Хөвүүнээ өгсөн юм.'' |- | style="text-align:center;"|Буриад-Монгол орчуулга IBT, 2010 |Юундэб гэбэл, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүндэ этигэгшэдэй хосоронгүй, хэтэ мүнхэдөө амидархынь тула Бурхан хадаа газар дэлхэйн хүнүүдтэ тон ехээр дурлажа, Өөрынгөө ори ганса Хүбүүе үргэл болгожо үгөө бшуу. ''Халх аялгаар хөрвүүлбэл: Юунд гэвээс, Хүн төрөлхтний Хөвүүнд итгэгчид үхэлгүй, алс мөнхөд амьдрахын тулд Бурхан болвоос газар дэлхийн хүмүүсийг их хайрлан, Өөрийнхөө орь ганц Хөвүүнээ өргөл болгож өгөө биш үү.'' |} == Мөн үзэх == * [[Ариун Библи]] * [[Шинэ Гэрээ|Шинэ гэрээ]] * [[Хуучин Гэрээ|Хуучин гэрээ]] * [[Монгол хэл бичиг]] == Гадаад холбоос == * [https://web.archive.org/web/20080403000009/http://holybible.mn/ Ариун Бичээс нийгэмлэгээс орчуулсан 2004 оны Ариун Библи унших(Mongolian Bible)] * [https://web.archive.org/web/20230215171845/https://msv.bible/ Стандарт Монгол Орчуулга төслийн албан ёсны хуудас, библи унших] * [https://web.archive.org/web/20130830040403/http://ibt.org.ru/english/bible/kal.htm Халимаг-Монгол хэл дээрх Библи татах] * [https://web.archive.org/web/20130629123243/http://ibt.org.ru/english/bible/bur.htm Буриад-Монгол хэл дээрх Библи татах] * [https://drive.google.com/file/d/1VYRqEMW8OcpE55BqYqTibY4xhcB9i4m-/view?usp=sharing Иаков Шмидт эрдэмтний Матай номын монгол орчуулга] татах (1812 оных, монгол бичгээр) * [https://drive.google.com/file/d/1EUcpHJoV6s6B0HMA1mMkZ6KC-IPj_OWh/view?usp=sharing Свонсоны хөрвүүлэг, RMNT, 1830 монгол орчуулга] татах (монгол бичгээр) [[Ангилал:Библийн орчуулга|Монгол]] [[Ангилал:Монголын утга зохиол]] [[Ангилал:Монгол хэл]] [[Ангилал:Монголын христийн шашин]] itt6k14zi7syvonrgn2b8pdnxl4jgp0 Кливленд 0 45790 859680 859371 2026-06-22T06:50:12Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859680 wikitext text/x-wiki {{Short description|АНУ-ын Охайо муж дахь хот}} {{Инфобокс суурин | name = Кливленд | native_name = Cleveland | settlement_type = [[Охайо мужийн засаг захиргааны хуваарь#Хотын захиргаа|City]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/3/2/2/1 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Cleveland skyline from Lakewood Park, January 2026.jpg | caption1 = Кливленд хотын төв | image2 = Cleveland Playhouse Square (13917560487).jpg | caption2 = [[Плайхаус талбай]] | image3 = Art museum and lagoon.jpg | caption3 = [[Кливлендийн урлагийн музей]] | image4 = Garfield memorial - 02-29-2025.jpg | caption4 = [[Жеймс Гарфильдын дурсгалын газар|Гарфильдын дурсгал]] | image5 = Severance Hall (30706862372).jpg | caption5 = [[Северэнс танхим]] | image6 = Rock and Roll Hall of Fame - Joy of Museums 1.jpg | caption6 = [[Рок-н-Роллын Алдрын Танхим]] | image7 = West Side Market West 25th Street.jpg | caption7 = [[Вест Сайд маркет]] | image8 = Cleveland Arcade (51156667640).jpg | caption8 = [[Кливленд Аркад]] | image9 = Cleveland Sign at North Coast Harbor (28120501986).jpg | caption9 = [[Норд-Кост харбор]]}} | image_flag = Flag of Cleveland, Ohio.svg | flag_size = 110px | flag_link = Кливлендийн далбаа | image_seal = Seal of Cleveland, Ohio.svg | seal_size = 90px | nicknames = The Forest City<ref name="forest-city">{{cite encyclopedia |title=Forest City |encyclopedia=[[Кливлендийн түүхийн нэвтэрхий толь бичиг]] |date=2020-06-05 |publisher=[[Кейс Вестерн Резерв Их Сургууль]] |url=https://case.edu/ech/articles/f/forest-city |access-date=2024-05-19}}</ref> | motto = Progress & Prosperity<ref>{{cite encyclopedia|title=Municipal Symbols|encyclopedia=The Encyclopedia of Cleveland History|publisher=Case Western Reserve University|url=https://case.edu/ech/articles/m/municipal-symbols|date=2022-10-03|access-date=2024-05-19}}</ref><br/>'Хөгжил дэвшил ба хөгжил цэцэглэлт' | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-point = none | pushpin_map = Охайо#АНУ | pushpin_relief = yes | coordinates = {{Coord|region:US-OH_type:city(373,000)|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|АНУ}} | subdivision_type1 = [[АНУ-ын мужууд|Муж]] | subdivision_type2 = [[Охайогийн тойргийн жагсаалт|Тойрог]] | subdivision_name1 = {{flag|Охайо}} | subdivision_name2 = [[Кайахога тойрог, Охайо|Кайахога]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = {{start date|1796|07|22}} | established_title2 = Нэгдсэн ([[Тосгон (АНУ)|тосгон]]) | established_date2 = {{start date|1814|12|23}} | established_title3 = Нэгдсэн (хот) | established_date3 = {{start date|1836|03|05}}{{sfn|Rose|1990|p=145}} | named_for = [[Мозес Кливленд]] | government_type = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга-зөвлөл]] | governing_body = [[Кливленд хотын зөвлөл]] | leader_title = [[Кливленд хотын дарга|Хотын дарга]] | leader_name = [[Жастин Бибб]] | leader_party = [[Ардчилсан Нам (АНУ)|АН]] <!-- Area --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="TigerWebMapServer">{{cite web|title=ArcGIS REST Services Directory|url=https://tigerweb.geo.census.gov/arcgis/rest/services/TIGERweb/Places_CouSub_ConCity_SubMCD/MapServer|publisher=[[АНУ-ын хүн амын тооллогын товчоо]]|access-date=2024-05-19}}</ref> | area_total_sq_mi = 82.48 | area_total_km2 = 213.62 | area_land_sq_mi = 77.73 | area_land_km2 = 201.33 | area_water_sq_mi = 4.75 | area_water_km2 = 12.29 | elevation_footnotes = <ref name=gnis>{{GNIS|1066654}}</ref> | elevation_ft = 653 <!-- Population --> | population_total = 372624 | population_as_of = [[2020 оны АНУ-ын хүн амын тооллого|2020]] | population_est = 365379 {{loss}} | pop_est_as_of = 2024 | pop_est_footnotes = <ref name="USCensusQuickFacts" /> | population_rank = АНУ-д [[АНУ-ын хотын жагсаалт (хүн амын тоогоор)|53-т]]<br />Охайод [[Охайогийн хотын жагсаалт|2-т]] | population_density_sq_mi = 4793.52 | population_density_km2 = 1850.78 | population_urban = 1712178 (АНУ: [[АНУ-ын хот суурин газрын жагсаалт|31-т]]) | population_density_urban_km2 = 926.1 | population_density_urban_sq_mi = 2398.7 | population_metro_footnotes = <ref name="2020Pop">{{cite web |title=2020 Population and Housing State Data |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |publisher=АНУ-ын хүн амын тооллогын товчоо |access-date=2024-05-19}}</ref> | population_metro = 2185825 (АНУ: [[Хотын бөөгнөрлийн статистик бүс нутаг|33-т]]) | population_demonym = Кливлендчүүд | demographics_type2 = ДНБ | demographics2_footnotes = <ref name="cleveland-MSA-GDP">{{Cite web |title=Total Real Gross Domestic Product for Cleveland-Elyria, OH (MSA) |url=https://fred.stlouisfed.org/series/RGMP17460 |publisher=[[Эдийн засгийн шинжилгээний товчоо|АНУ-ын Эдийн засгийн шинжилгээний товчоо (BEA)]] |access-date=2024-05-19}}</ref> |demographics2_title1 = Бөөгнөрөл |demographics2_info1 = $139.935 тэрбум (2023) | postal_code_type = [[ЗИП код]]ууд | postal_code = {{collapsible list |title = ЗИП кодууд<ref>{{cite web |title=ZIP Code Lookup |url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |url-status=dead |publisher=USPS |access-date=2024-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070903025217/http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |archive-date=2007-09-03}}</ref> |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:center;display:none |44101–44147, 44181, 44188, 44190–44195, 44197–44199 }} | area_code = [[Бүс нутгийн код 216|216]] | area_code_type = [[Хойд Америкийн дугаарлалтын төлөвлөгөө|Бүс нутгийн кодууд]] | footnotes = | timezone = [[Зүүн цагийн бүс|EST]] | utc_offset = −5 | timezone_DST = [[Зүүн цагийн бүс#Зуны цаг|EDT]] | utc_offset_DST = −4 | website = {{URL|https://www.clevelandohio.gov/|clevelandohio.gov}} }} '''Кливленд''' ({{lang-en|Cleveland}} [{{IPA|ˈkliːvlənd}}]) нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын [[Охайо]] муж улсын хот юм. Хот [[Кайахога гол|Кайахога голын]] [[Эри нуур|Эри нуурт]] цутгах эхэнд орших бөгөөд нийт 213,47 км² нутаг дэвсгэрийг хамарна. 2010 оны хүн амын тооллогоор 396.815<ref name="wwwcensusgov">{{cite web|title=U.S. Census website|url=https://www.census.gov|publisher=United States Census Bureau|access-date=January 6, 2013}}</ref> оршин суугч тоологдсон ба тус муж улсын нийслэл [[Колумбус (Охайо)|Колумбус]] хотын дараа хоёрдугаарт ордог том хот болно. Кливленд нь [[Кайахога тойрог|Кайахога тойргийн]] төв бөгөөд [[Метрополитан Статискийн Газар]] дахь бүртгэлд муж улсдаа Кливленд-Элириа-Ментор гэх хоёр сая орчим оршин суугчтай нь хамгийн их хүн ам төвлөрсөн бүс нутагт тооцогдохын зэрэгцээ мужийн газар зүй, эдийн засаг, соёлын төв болдог. Зам тээврийн тохиромжтой байрлалд орших энэ хот 19-р зуунд асар хурдацтайгаар чухал тээврийн зангилаа цэг, аж үйлдвэрлэлийн төв болон хөгжив. 1930 онд 900.000 хүнтэй, АНУ-ын тавдугаар том хот байлаа. Эдийн засгаас хамаарсан орон нутгийн бүтцийн өөрчлөлтийн үр дүнд 20-р зууны хоёрдугаар хагаст ач холбогдлоо алдаж байсныг ихээхэн доройтсон боловсролын тогтолцоо болон үндэстэн хоорондын мөргөлдөөн улам бүр лавшруулсан байна. Kливлендэд үндэсний томоохон аж ахуйн нэгжүүдийн төв байрлахаас гадна тус улсын таван том [[найрал хөгжим|оркестрын]] нэг [[Их Тав (найрал хөгжим)|Их Тав симфони оркестр]], [[Христийн Нэгдсэн Сүм]] (''United Church of Christ''), [[Рок-н-Роллын Алдрын Танхим]], хэд хэдэн мэргэжлийн лигийн спортын багууд байдаг. == Түүх == {{Өргөтгөх хэсэг}} {{Том зураг|Downtown panorama.jpg|1000|Хотын төв хэсэг}} == Газар зүй == === Газар зүйн байшил === Кливленд нь Охайо муж улсын зүүн хойд талд, Эри нуурын өмнөд эрэг дээр, [[Толидо]] хотоос 150&nbsp;км (газраар) зайд, нуурын зүүн төгсгөлийн үзүүрт орших [[Буффало]] хотоос 304&nbsp;км зайд, нуурын баруун хойд талд орших [[Детройт]] хотоос 325&nbsp;км зайтай оршдог. Хотын нутаг дэвсгэр нь 213,47 км² бөгөөд үүний 200.93 км² талбай нь хуурай газар.<ref name="AreaInOhioByPlace">{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US39&-_box_head_nbr=GCT-PH1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-format=ST-7 |title=''Ohio by Place – GCT-PH1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000'' |access-date=2021-01-03 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212042013/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US39&-_box_head_nbr=GCT-PH1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-format=ST-7 |url-status=dead }}</ref> === Уур амьсгал === Кливленд нь байршлаасаа шалтгаалан [[Канад]]ын зүүн өмнөд хэсгийг хамарсан [[умардын цаг уурын бүс|умардын цаг уурын бүсээс]] холгүй учир хүйтэн, сэрүүн уур амьсгалтай. {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Кливленд ([[Кливленд Хопкинс олон улсын нисэх буудал|Хопкинс нисэх буудал]]), 1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1871–одоо | single line = Y | Jan record high F = 73 | Feb record high F = 77 | Mar record high F = 83 | Apr record high F = 88 | May record high F = 93 | Jun record high F = 104 | Jul record high F = 103 | Aug record high F = 102 | Sep record high F = 101 | Oct record high F = 93 | Nov record high F = 82 | Dec record high F = 77 | year record high F = 104 | Jan avg record high F = 58.9 | Feb avg record high F = 60.8 | Mar avg record high F = 70.8 | Apr avg record high F = 80.3 | May avg record high F = 86.7 | Jun avg record high F = 91.8 | Jul avg record high F = 92.7 | Aug avg record high F = 91.3 | Sep avg record high F = 88.8 | Oct avg record high F = 80.5 | Nov avg record high F = 68.9 | Dec avg record high F = 60.0 | year avg record high F = 93.9 | Jan high F = 35.8 | Feb high F = 38.5 | Mar high F = 47.1 | Apr high F = 60.1 | May high F = 71.1 | Jun high F = 79.8 | Jul high F = 83.7 | Aug high F = 82.0 | Sep high F = 75.6 | Oct high F = 63.7 | Nov high F = 51.3 | Dec high F = 40.4 | year high F = 60.8 | Jan mean F = 29.1 | Feb mean F = 31.1 | Mar mean F = 38.9 | Apr mean F = 50.4 | May mean F = 61.2 | Jun mean F = 70.4 | Jul mean F = 74.5 | Aug mean F = 73.0 | Sep mean F = 66.4 | Oct mean F = 55.1 | Nov mean F = 44.0 | Dec mean F = 34.3 | year mean F = 52.4 | Jan low F = 22.3 | Feb low F = 23.7 | Mar low F = 30.7 | Apr low F = 40.8 | May low F = 51.4 | Jun low F = 61.1 | Jul low F = 65.3 | Aug low F = 63.9 | Sep low F = 57.1 | Oct low F = 46.5 | Nov low F = 36.7 | Dec low F = 28.2 | year low F = 44.0 | Jan avg record low F = 1.3 | Feb avg record low F = 4.0 | Mar avg record low F = 12.2 | Apr avg record low F = 25.9 | May avg record low F = 36.2 | Jun avg record low F = 45.9 | Jul avg record low F = 53.3 | Aug avg record low F = 51.6 | Sep avg record low F = 43.0 | Oct avg record low F = 32.1 | Nov avg record low F = 20.8 | Dec avg record low F = 9.8 | year avg record low F = −2.2 | Jan record low F = −20 | Feb record low F = −17 | Mar record low F = −5 | Apr record low F = 10 | May record low F = 25 | Jun record low F = 31 | Jul record low F = 41 | Aug record low F = 38 | Sep record low F = 32 | Oct record low F = 19 | Nov record low F = 0 | Dec record low F = −15 | year record low F = -20 | precipitation colour = green | Jan precipitation inch = 2.99 | Feb precipitation inch = 2.49 | Mar precipitation inch = 3.06 | Apr precipitation inch = 3.75 | May precipitation inch = 3.79 | Jun precipitation inch = 3.83 | Jul precipitation inch = 3.67 | Aug precipitation inch = 3.56 | Sep precipitation inch = 3.93 | Oct precipitation inch = 3.60 | Nov precipitation inch = 3.37 | Dec precipitation inch = 2.99 | year precipitation inch = 41.03 | Jan snow inch = 18.4 | Feb snow inch = 15.1 | Mar snow inch = 10.8 | Apr snow inch = 2.7 | May snow inch = 0.0 | Jun snow inch = 0.0 | Jul snow inch = 0.0 | Aug snow inch = 0.0 | Sep snow inch = 0.0 | Oct snow inch = 0.1 | Nov snow inch = 4.5 | Dec snow inch = 12.2 | year snow inch = 63.8 | unit precipitation days = 0.01 инч | Jan precipitation days = 17.7 | Feb precipitation days = 14.6 | Mar precipitation days = 14.6 | Apr precipitation days = 14.8 | May precipitation days = 13.4 | Jun precipitation days = 11.5 | Jul precipitation days = 10.7 | Aug precipitation days = 10.3 | Sep precipitation days = 10.1 | Oct precipitation days = 12.1 | Nov precipitation days = 13.1 | Dec precipitation days = 15.6 | year precipitation days = 158.5 | unit snow days = 0.1 инч | Jan snow days = 13.5 | Feb snow days = 10.5 | Mar snow days = 7.2 | Apr snow days = 2.1 | May snow days = 0.1 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.2 | Nov snow days = 3.8 | Dec snow days = 8.4 | year snow days = 45.8 | Jan snow depth inch = 7.5 | Feb snow depth inch = 7.5 | Mar snow depth inch = 5.3 | Apr snow depth inch = 1.1 | May snow depth inch = 0.0 | Jun snow depth inch = 0.0 | Jul snow depth inch = 0.0 | Aug snow depth inch = 0.0 | Sep snow depth inch = 0.0 | Oct snow depth inch = 0.0 | Nov snow depth inch = 1.5 | Dec snow depth inch = 4.5 | year snow depth inch = 10.8 | Jan humidity = 73.3 | Feb humidity = 73.0 | Mar humidity = 70.4 | Apr humidity = 66.1 | May humidity = 67.3 | Jun humidity = 69.0 | Jul humidity = 69.8 | Aug humidity = 73.1 | Sep humidity = 73.7 | Oct humidity = 70.8 | Nov humidity = 71.9 | Dec humidity = 74.1 | year humidity = 71.0 | Jan sun = 101.0 | Feb sun = 122.3 | Mar sun = 167.0 | Apr sun = 216.0 | May sun = 263.6 | Jun sun = 294.6 | Jul sun = 307.2 | Aug sun = 262.2 | Sep sun = 219.0 | Oct sun = 169.5 | Nov sun = 89.8 | Dec sun = 67.8 | year sun = | Jan percentsun = 34 | Feb percentsun = 41 | Mar percentsun = 45 | Apr percentsun = 54 | May percentsun = 59 | Jun percentsun = 65 | Jul percentsun = 67 | Aug percentsun = 61 | Sep percentsun = 59 | Oct percentsun = 49 | Nov percentsun = 30 | Dec percentsun = 24 | year percentsun = 51 | Jan uv = 2 | Feb uv = 2 | Mar uv = 4 | Apr uv = 6 | May uv = 7 | Jun uv = 9 | Jul uv = 9 | Aug uv = 8 | Sep uv = 6 | Oct uv = 4 | Nov uv = 2 | Dec uv = 1 | source 1 = [[NOAA]] (харьцангуй чийгшил ба нар 1961–1990)<ref name="NOAA">{{cite web |title=NOWData – NOAA Online Weather Data |publisher=Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |url=http://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=cle |access-date=2026-06-19 |archive-date=2020-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719210638/https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=cle |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Station: Cleveland, OH |work=U.S. Climate Normals 2020: U.S. Monthly Climate Normals (1991–2020) |publisher=Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |url=https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00014820&format=pdf |access-date=2026-06-19}}</ref><ref name=NOAAsun>{{cite web |title=WMO Climate Normals for CLEVELAND/HOPKINS INTL AP, OH 1961–1990 |publisher=Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP3/72524.TXT |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726031644/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP3/72524.TXT |archive-date=2021-07-26 |url-status=dead |access-date=2026-06-19}}</ref> | source 2 = Weather Atlas<ref name="Weather Atlas">{{cite web |title=Cleveland, Ohio, USA – Monthly weather forecast and Climate data |publisher=Weather Atlas |url=https://www.weather-us.com/en/ohio-usa/cleveland-climate |access-date=2026-06-19}}</ref> (нарны гэрэл) }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Cleveland, Ohio|Кливленд}} * [https://web.archive.org/web/20201219201225/http://www.city.cleveland.oh.us/CityofCleveland/Home Албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == {{лавлах холбоос|2}} [[Ангилал:Кливленд| ]] [[Ангилал:Охайогийн суурин]] [[Ангилал:Хойд Америкийн суурин]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Охайогийн тойргийн төв]] [[Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот]] o4ymrsrin0clyyb08lrni15of8b4m2m Бангалор 0 45815 859638 859429 2026-06-22T02:35:30Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859638 wikitext text/x-wiki {{Short description|Энэтхэгийн Карнатака мужийн нийслэл}} {{Инфобокс суурин | name = Бангалор | native_name = {{native name|kn|ಬೆಂಗಳೂರು}} | native_name_lang = kn | other_name = Бенгалуру | settlement_type = [[Их хот]] | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |perrow = 1/3/2/1 |total_width = 300 |caption_align = center | image1=View from Visvesvaraya Industrial and Technological Museum (2025) 02.jpg | caption1 = [[Бангалорын төв бизнес дүүрэг|Төв бизнес дүүргийн үзэмж]] | image2=Dharmaraya Swamy Temple Bangalore edit1.jpg | caption2 = [[Дармарая Свами сүм]] | image3=Bangalore_palace_IMG_20121230_154849.jpg | caption3 = [[Бангалорын ордон]] | image4=Gopura of Someshwara temple (16th century) in Bengaluru.JPG | caption4 = [[Халасуру Сомешвара сүм, Бангалор|Халасуру Сомешвара сүм]] | image5=Bagmane Tech Park, CV Raman Nagar, Bengaluru, India (2007).jpg | caption5 = [[Bagmane технологийн парк|Bagmane]] | image6=Infosys_(4911287704).jpg | caption6 = [[Infosys]] пирамид | image7=Vidhana Soudha 2012.jpg | caption7 = Карнатака мужийн хурлын ордон }} | nicknames = Энэтхэгийн Цахиурын хөндий, Энэтхэгийн IT нийслэл, Энэтхэгийн цэцэрлэгт хот | mapframe = yes | mapframe-point = none | pushpin_map = Карнатака#Энэтхэг | coordinates = {{coord|12|58|44|N|77|35|30|E|type:city_region:IN-KA|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{flag|Энэтхэг}} | subdivision_type1 = [[Энэтхэгийн муж, нутаг дэвсгэрүүд|Муж]] | subdivision_name1 = [[Карнатака]] | subdivision_type2 = Бүс нутаг | subdivision_name2 = [[Баялусееме]] | subdivision_type3 = Тойрог | subdivision_name3 = [[Бангалор хотын тойрог|Бангалор хот]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1537 | founder = [[I Кемпе Говда]] | named_for = | government_type = [[Хотын корпораци (Энэтхэг)|Хотын корпораци]] * [[Бенгалуру хотын корпораци]] * [[Бангалор хотын бүсийн хөгжлийн газар]] | leader_title = [[Хотын дарга]] | leader_name = ''Сул'' | leader_title2 = [[Бенгалуру хотын корпораци|Корпорацийн комиссар]] | leader_name2 = Тушар Гири Нат, [[Энэтхэгийн захиргааны алба|ЭЗА]]<ref>{{Cite news |url=https://www.deccanherald.com/city/bengaluru-infrastructure/new-bbmp-chief-commissioner-inspects-infrastructure-projects-1107607.html |title=БХК-ийн шинэ тэргүүн комиссар дэд бүтцийн төслүүдийг шалгаж байна|newspaper=Deccan Herald|date=}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web |title=БХК-ийн түүх |url=https://bbmp.gov.in/historyofbbmp.html |website=Бенгалуру хотын корпораци (БХК) |access-date=2024-10-20 |archive-date=2020-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102002519/https://bbmp.gov.in/historyofbbmp.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Introduction - BMRDA |url=https://bmrda.karnataka.gov.in/info-1/Introduction/en |website=Бангалор хотын бүсийн хөгжлийн газар |access-date=2024-10-20 |archive-date=2021-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520173907/https://bmrda.karnataka.gov.in/info-1/Introduction/en |url-status=dead }}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 741 | area_metro_km2 = 8005 | elevation_footnotes = <ref name="iisc_profile">{{Cite journal |author1=Х.С. Судхира |author2=Т.В. Рамачандра |author3=М.Х. Бала Субрахманья |title=Хотын танилцуулга&nbsp;— Бангалор |journal=Cities |volume=24 |issue=5 |place=Бангалор |page=382 |year=2007 |doi=10.1016/j.cities.2007.04.003 |url=http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2007/theme4_42.pdf | access-date=2024-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121224120858/http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2007/theme4_42.pdf | archive-date=2012-12-24 | url-status=dead |issn = 0264-2751 }}</ref> | elevation_m = 920 | population_as_of = 2011 | population_total = 8443675 | population_footnotes = <ref name="census2011.co.in Bangalore" /> | population_rank = [[Энэтхэгийн хамгийн их хүн амтай хотуудын жагсаалт|3-р байр]] | population_density_km2 = auto | population_urban = 10,456,000 | population_urban_footnotes = <ref name="UNcities2016" /> | population_blank1_title = Байр | population_blank1 = 5-р байр | population_blank1_footnotes = <ref name="ua_2011">{{cite web |title=ЭНЭТХЭГ СТАТИСТИК: 2011 оны тооллогоор Энэтхэг дэх сая хүн амтай хотууд |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |website=Хэвлэл мэдээллийн товчоо, Мумбай |publisher=Үндэсний мэдээлэл зүйн төв | access-date=2024-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 | archive-date=2015-06-30 | url-status=dead }}</ref> | population_demonym = Бангалорчууд | blank_name_sec1 = [[Худалдан авах чадварын паритет|ДНБ (ХАЧП)]] | blank_info_sec1 = $359.9&nbsp;тэрбум<ref>{{Cite web|title=Бангалор, Энэтхэг|url=https://transformative-mobility.org/wp-content/uploads/2023/12/Bangalore-Deep-Dive.pdf|publisher= Transformative Urban Mobility Initiative|access-date=2024-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Бангалор, Энэтхэг - C40 Cities|url=https://www.c40.org/cities/bengaluru/|publisher=[[C40 Cities]]|access-date=2024-10-20}}</ref> | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = <!--<ref name="Karnataka_gdp">{{Cite web |title=District Domestic Produc Per Capita |url=https://des.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/KARNATAKA%20ECONOMIC%20SURVEY%202021-22-M2_ENG_FINAL.pdf |access-date=7 January 2023}}</ref>--> | timezone1 = [[Энэтхэгийн стандарт цаг|ЭСЦ]] | utc_offset1 = +05:30 | postal_code_type = [[Шуудангийн индексийн дугаар|ШИД]] | postal_code = 560 xxx | area_code = [[Энэтхэг дэх утасны дугаар|+91-(0)80]] | registration_plate = KA:01-05, 41, 50-53, 57-61 | blank2_name = {{nowrap|[[Албан ёсны хэл]]}} | blank2_info = [[Каннада хэл]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=2016-07-08}}</ref> | website = {{URL|www.bbmp.gov.in/}} | footnotes = }} '''Бангалор''' [Бангало́р] буюу '''Бенгалуру''' ({{langx|kn|ಬೆಂಗಳೂರು}}, англи: [ˈbæŋgəloːɾ]) бол [[Энэтхэг]] улсын [[Карнатака]] мужийн засаг захиргааны төв болсон саятан '''[[хот]]''' юм. [[Деканы өндөрлөг]]т, улсынхаа өмнөд нутгийн гүнд буюу мужийнхаа зүүн өмнөд хэсэгт оршдог. Бангалор хүн амын тоогоор улсдаа 3-р том хот, 5-р том хотын бөөгнөрлийн төв гэнэ. 2011 онд 8 сая хүн аж төрөн сууж байв. Хүн амын 78 хувь [[хиндү]], 13 хувь [[ислам]], 6 хувь [[христийн шашин|христ шашны]] ёсыг баримталдаг. Төрөлх хэлээр нь үзвэл [[каннада хэл|каннада]], [[тамил хэл|тамил]], [[хинди хэл|хинди]], [[урду хэл|урду]] хэлтэн байна. Бангалорт шинжлэх ухаан, аж үйлдвэр хөгжсөн. Машин, цахилгаан бараа үйлдвэрлэдэг. Мэдээлэл зүйн чанартай их, дээд сургуулиудтай. == Цаг агаар == {{Уур амьсгалын хүснэгт | location = Бангалор (1991–2020, туйлын үе 1883–одоо) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 32.8 | Feb record high C = 35.9 | Mar record high C = 37.9 | Apr record high C = 39.2 | May record high C = 38.9 | Jun record high C = 38.1 | Jul record high C = 33.3 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 33.3 | Oct record high C = 32.8 | Nov record high C = 33.0 | Dec record high C = 31.1 | year record high C = 39.2 | Jan avg record high C = 30.4 | Feb avg record high C = 32.8 | Mar avg record high C = 35.5 | Apr avg record high C = 36.8 | May avg record high C = 35.6 | Jun avg record high C = 31.8 | Jul avg record high C = 29.2 | Aug avg record high C = 28.8 | Sep avg record high C = 29.0 | Oct avg record high C = 28.9 | Nov avg record high C = 28.1 | Dec avg record high C = 27.4 | year avg record high C = 37.2 | Jan high C = 28.4 | Feb high C = 30.9 | Mar high C = 33.4 | Apr high C = 34.1 | May high C = 33.1 | Jun high C = 29.7 | Jul high C = 28.3 | Aug high C = 28.1 | Sep high C = 28.6 | Oct high C = 28.5 | Nov high C = 27.4 | Dec high C = 26.9 | year high C = 29.8 | Jan mean C = 22.3 | Feb mean C = 24.3 | Mar mean C = 26.8 | Apr mean C = 28.1 | May mean C = 27.4 | Jun mean C = 25.2 | Jul mean C = 24.2 | Aug mean C = 24.1 | Sep mean C = 24.3 | Oct mean C = 24.0 | Nov mean C = 22.9 | Dec mean C = 21.7 | year mean C = | Jan low C = 16.1 | Feb low C = 17.6 | Mar low C = 20.2 | Apr low C = 22.1 | May low C = 21.8 | Jun low C = 20.6 | Jul low C = 20.1 | Aug low C = 20.0 | Sep low C = 20.0 | Oct low C = 19.8 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 16.4 | year low C = 19.4 | Jan avg record low C = 13.8 | Feb avg record low C = 14.9 | Mar avg record low C = 17.3 | Apr avg record low C = 20.5 | May avg record low C = 20.5 | Jun avg record low C = 19.5 | Jul avg record low C = 19.2 | Aug avg record low C = 18.4 | Sep avg record low C = 17.2 | Oct avg record low C = 16.6 | Nov avg record low C = 15.3 | Dec avg record low C = 14.2 | year avg record low C = 12.7 | Jan record low C = 7.8 | Feb record low C = 9.4 | Mar record low C = 11.1 | Apr record low C = 14.4 | May record low C = 16.7 | Jun record low C = 16.7 | Jul record low C = 16.1 | Aug record low C = 14.4 | Sep record low C = 15.0 | Oct record low C = 13.2 | Nov record low C = 9.6 | Dec record low C = 8.9 | year record low C = 7.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 1.6 | Feb rain mm = 7.1 | Mar rain mm = 14.7 | Apr rain mm = 61.7 | May rain mm = 128.7 | Jun rain mm = 110.3 | Jul rain mm = 116.4 | Aug rain mm = 162.7 | Sep rain mm = 208.3 | Oct rain mm = 186.4 | Nov rain mm = 64.5 | Dec rain mm = 15.4 | year rain mm = 1077.8 | Jan rain days = 0.2 | Feb rain days = 0.3 | Mar rain days = 1.1 | Apr rain days = 4.0 | May rain days = 7.5 | Jun rain days = 6.8 | Jul rain days = 8.0 | Aug rain days = 10.2 | Sep rain days = 9.5 | Oct rain days = 9.6 | Nov rain days = 4.2 | Dec rain days = 1.3 | year rain days = 62.7 | time day = 17:30 [[Энэтхэгийн Стандарт Цаг|IST]] | Jan humidity = 41 | Feb humidity = 32 | Mar humidity = 29 | Apr humidity = 35 | May humidity = 47 | Jun humidity = 62 | Jul humidity = 65 | Aug humidity = 67 | Sep humidity = 64 | Oct humidity = 65 | Nov humidity = 61 | Dec humidity = 53 | year humidity = 52 | Jan sun = 262.3 | Feb sun = 247.6 | Mar sun = 271.4 | Apr sun = 257.0 | May sun = 241.1 | Jun sun = 136.8 | Jul sun = 111.8 | Aug sun = 114.3 | Sep sun = 143.6 | Oct sun = 173.1 | Nov sun = 190.2 | Dec sun = 211.7 | Jan uv = 10 | Feb uv = 12 | Mar uv = 12 | Apr uv = 12 | May uv = 12 | Jun uv = 12 | Jul uv = 12 | Aug uv = 12 | Sep uv = 12 | Oct uv = 12 | Nov uv = 10 | Dec uv = 10 | source 1 = [[Энэтхэгийн Цаг Уурын Хэлтэс]]<ref name=IMDnormals> {{cite web| archive-url=https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf| archive-date=2020-02-05 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf |title=Station: Bangalore/Bangaluru Climatological Table 1981–2010 |work=Climatological Normals 1981–2010 |publisher=Энэтхэгийн Цаг Уурын Хэлтэс |date=January 2015 |pages=81–82| access-date=2026-06-19}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web| archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf| archive-date=2020-02-05 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=Энэтхэгийн Цаг Уурын Хэлтэс |date=2016 |page=M88| access-date=2026-06-19}}</ref><ref name=IMDcityrainfall>{{cite web | url = https://cdsp.imdpune.gov.in/extremes_1991_2020/?stn=43295 | title = Climatological Information - Bengaluru (43295) | publisher = Энэтхэгийн Цаг Уурын Хэлтэс | access-date = 2026-06-19 | archive-date = 2023-06-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230604003936/https://cdsp.imdpune.gov.in/extremes_1991_2020/?stn=43295 | url-status = dead }}</ref> Time and Date (шүүдрийн цэг, 2005–2015)<ref>{{cite web |url = https://www.timeanddate.com/weather/india/bengaluru/climate |title = Climate & Weather Averages in Bengaluru, India |publisher = Time and Date |access-date = 2026-06-19}}</ref> | source 2 = [[NOAA]] (нар: 1971–1990),<ref name="NOAA">{{cite web |url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/IN/43295.TXT |title=Bangalore Climate Normals 1971–1990 |publisher=Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа | access-date=2026-06-19}}</ref> Токиогийн цаг уурын төв (дундаж хэм 1991–2020);<ref name=TCC1> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=43295 | archive-date = 2022-12-01 | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=43295 | title = Normals Data: Bangalore - India Latitude: 12.97°N Longitude: 77.58°E Height: 917 (m) | publisher = Японы Цаг Уурын Агентлаг | access-date = 2026-06-19}}</ref> Weather Atlas<ref name="Weather Atlas"> {{cite web | url = https://www.weather-atlas.com/en/india/bengaluru-climate | title = Climate and monthly weather forecast Bengaluru, India | publisher = Weather Atlas | access-date = 2026-06-19 }}</ref> 3 сарын хамгийн их<ref>{{Cite web |date=2024-03-29 |title=Bengaluru Records Highest March Temperature in Seven Years |url=https://newskarnataka.com/karnataka/bengaluru/bengaluru-records-highest-march-temperature-in-seven-years-amidst-ongoing-water-crisis/29032024 |access-date=2026-06-19 |website=News Karnataka |language=en-US}}</ref> | date = August 2010 | Jan dew point C = 13 | Feb dew point C = 12 | Mar dew point C = 13 | Apr dew point C = 17 | May dew point C = 19 | Jun dew point C = 19 | Jul dew point C = 19 | Aug dew point C = 19 | Sep dew point C = 19 | Oct dew point C = 18 | Nov dew point C = 17 | Dec dew point C = 15 | source = }} == Эшлэл == {{Reflist|30em}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Bangalore}} * [https://web.archive.org/web/20131005085933/http://karunadu.gov.in/Pages/Default.aspx Карнатакын албан ёсны цахим хуудас] {{Энэтхэгийн хот}} [[Ангилал:Бангалор| ]] [[Ангилал:Карнатакын суурин]] [[Ангилал:Энэтхэгийн хот]] [[Ангилал:Энэтхэгийн холбооны муж улсын эсвэл холбооны нутаг дэвсгэрийн нийслэл]] [[Ангилал:Саятан хот]] [[Ангилал:1537 онд байгуулагдсан]] 6o06egd8lwochih5rt2o4lx8f9xoun6 Магдебург 0 46839 859685 859470 2026-06-22T07:32:25Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859685 wikitext text/x-wiki {{Short description|Германы Саксон-Анхальтын нийслэл}} {{About|Германы хотын}} {{Инфобокс Германы газар | German_name = <small>{{native name|nds|Meideborg}}</small> | type = Хот | coordinates = {{coord|52|07|54|N|11|38|21|E|region:de|display=it}} | image_flag = Flagge Magdeburg.svg | image_coa = Wappen Magdeburg.svg | image_skyline = {{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Aerial view of Magdeburg.jpg | caption1 = Магдебург хотын агаарын үзэмж | image2 = Fassade Magdeburger Dom.jpg | caption2 = [[Магдебургийн цогчин дуган]] | image3 = Magdeburg asv2022-08 img40 Grüne Zitadelle.jpg | caption3 = [[:de:Grüne Zitadelle von Magdeburg|Ногоон цайз]] | image4 = MD-Altstadt Alter Markt 6 Rathaus-01 Cropped.jpg | caption4 = [[:de:Rathaus Magdeburg|Хотын захиргаа]] | image5 = JahrtausendturmMagdeburg cropped.jpg | caption5 = [[Jahrtausendturm|Мянганы цамхаг]] }} | state = Саксон-Анхальт | district = Kreisfreie Stadt | elevation = 43 | area = 201.03 | Gemeindeschlüssel = 15003000 | postal_code = 39104–39130 | area_code = 0391 | licence = MD | divisions = 40 дүүрэг | website = [https://www.magdeburg.de/ magdeburg.de] | mayor= [[:de:Simone Borris|Симоне Боррис]]<ref>[https://wahlergebnisse.magdeburg.de/ Mayoral election results, 2022]{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, accessed 4 October 2022. {{in lang|de}}</ref> | leader_term = 2022&ndash;29 | party = Independent | Bürgermeistertitel= Mayor }} '''Ма́гдебург''' ({{lang-de|Magdeburg}}) — [[Герман улс]]ын [[Саксон-Анхальт]] мужийн төв, 231 мянган хүн амтай Элба мөрөн дээрх [[хот]]. <gallery widths="200px" heights="150px"> Зураг:Magdeburger-Dom-Nachts.jpg|Магдебургийн дом Зураг:Magdeburg, Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945 CL3459.jpg|[[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы дараах бөмбөгдүүлсэн Магдебург хотын төрх Wiwi-md.jpg|Магдебургийн их сургуулийн эдийн засгийн факультетын байр Industriehafen magdeburg.jpg|Аж үйлдвэрийн усан боомт </gallery> == Газар зүй == {{Том зураг|Blick von der Johanniskirche 11.jpg|1147|[[Санкт Иоаннагийн сүм (Магдебург)|Санкт Иоаннагийн сүмээс]] Магдебургийг харсан байдал}} === Уур амьсгал === Агаарын дундаж температур нь 8,8 °С, жилийн дунджаар 500&nbsp;мм хур тунадас ордог. {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Магдебург (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1881–одоо) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 16.5 |Feb record high C = 19.9 |Mar record high C = 25.1 |Apr record high C = 31.9 |May record high C = 35.9 |Jun record high C = 37.5 |Jul record high C = 38.2 |Aug record high C = 37.9 |Sep record high C = 35.0 |Oct record high C = 28.3 |Nov record high C = 21.1 |Dec record high C = 18.1 |year record high C = 38.2 |Jan avg record high C = 11.5 |Feb avg record high C = 13.1 |Mar avg record high C = 18.1 |Apr avg record high C = 23.9 |May avg record high C = 28.1 |Jun avg record high C = 31.2 |Jul avg record high C = 32.8 |Aug avg record high C = 33.0 |Sep avg record high C = 27.4 |Oct avg record high C = 22.1 |Nov avg record high C = 15.6 |Dec avg record high C = 11.9 |year avg record high C = 34.8 |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.4 |Mar high C = 9.6 |Apr high C = 15.4 |May high C = 19.6 |Jun high C = 22.7 |Jul high C = 25.0 |Aug high C = 24.9 |Sep high C = 20.2 |Oct high C = 14.4 |Nov high C = 8.3 |Dec high C = 4.8 | year high C = 14.5 |Jan mean C = 1.4 |Feb mean C = 2.1 |Mar mean C = 5.2 |Apr mean C = 9.9 |May mean C = 14.1 |Jun mean C = 17.2 |Jul mean C = 19.3 |Aug mean C = 19.0 |Sep mean C = 14.8 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 5.4 |Dec mean C = 2.3 |year mean C = 10.0 |Jan low C = -1.4 |Feb low C = -1.1 |Mar low C = 1.1 |Apr low C = 4.3 |May low C = 8.3 |Jun low C = 11.4 |Jul low C = 13.6 |Aug low C = 13.4 |Sep low C = 10.0 |Oct low C = 6.1 |Nov low C = 2.5 |Dec low C = -0.3 |year low C = 5.6 |Jan avg record low C = -10.8 |Feb avg record low C = -8.6 |Mar avg record low C = -4.7 |Apr avg record low C = -2.0 |May avg record low C = 2.2 |Jun avg record low C = 6.2 |Jul avg record low C = 9.0 |Aug avg record low C = 8.1 |Sep avg record low C = 4.4 |Oct avg record low C = -0.7 |Nov avg record low C = -3.6 |Dec avg record low C = -8.6 |year avg record low C = -13.0 |Jan record low C = -29.6 |Feb record low C = -25.7 |Mar record low C = -17.6 |Apr record low C = -6.9 |May record low C = -3.2 |Jun record low C = 0.5 |Jul record low C = 5.2 |Aug record low C = 3.8 |Sep record low C = -0.5 |Oct record low C = -8.3 |Nov record low C = -21.9 |Dec record low C = -22.6 |year record low C = -25.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 38.3 |Feb precipitation mm = 26.1 |Mar precipitation mm = 34.9 |Apr precipitation mm = 27.8 |May precipitation mm = 56.1 |Jun precipitation mm = 51.8 |Jul precipitation mm = 60.9 |Aug precipitation mm = 59.4 |Sep precipitation mm = 43.3 |Oct precipitation mm = 40.0 |Nov precipitation mm = 36.8 |Dec precipitation mm = 39.5 |year precipitation mm = 515.8 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 15.9 |Feb precipitation days = 13.9 |Mar precipitation days = 14.7 |Apr precipitation days = 11.4 |May precipitation days = 13.0 |Jun precipitation days = 12.6 |Jul precipitation days = 13.8 |Aug precipitation days = 13.0 |Sep precipitation days = 11.9 |Oct precipitation days = 14.2 |Nov precipitation days = 15.3 |Dec precipitation days = 16.7 |year precipitation days = 165.4 |Jan snow depth cm = 6.2 |Feb snow depth cm = 4.4 |Mar snow depth cm = 2.6 |Apr snow depth cm = 0.3 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 0 |Nov snow depth cm = 0.9 |Dec snow depth cm = 5.1 |year snow depth cm = 9.7 |unit snow days = 1.0 см |Jan snow days = 8.4 |Feb snow days = 6.3 |Mar snow days = 2.1 |Apr snow days = 0.2 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 1.0 |Dec snow days = 5.0 |year snow days = |Jan sun = 59.7 |Feb sun = 80.8 |Mar sun = 126.9 |Apr sun = 189.5 |May sun = 228.8 |Jun sun = 235.4 |Jul sun = 230.6 |Aug sun = 215.7 |Sep sun = 162.7 |Oct sun = 116.0 |Nov sun = 59.7 |Dec sun = 49.1 |year sun = 1754.8 |humidity colour = green |Jan humidity = 84.7 |Feb humidity = 80.6 |Mar humidity = 75.9 |Apr humidity = 68.1 |May humidity = 68.3 |Jun humidity = 69.1 |Jul humidity = 68.3 |Aug humidity = 68.5 |Sep humidity = 75.1 |Oct humidity = 81.8 |Nov humidity = 86.4 |Dec humidity = 85.9 |source 1 = [[NCEI]]<ref name=WMO>{{cite web |archive-url = https://web.archive.org/web/20231012163020/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Magdeburg_10361.csv |archive-date = 2023-10-12 |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Germany/CSV/Magdeburg_10361.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 |work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа |access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 = [[Deutscher Wetterdienst]] / SKlima.de<ref name=sklima>{{cite web |url = http://sklima.de/datenbank_auswertung.php?tab=2 |title = Monatsauswertung |website = sklima.de |publisher = SKlima |language = de |access-date = 2026-06-20}}</ref> }} == Үзмэрүүд == * Магдебургийн сүм ([[Герман хэл|герман]]. ''Magdeburger Dom''); * Ариун онгон Мэригийн сүм (Kloster Unser Lieben Frauen); * Магдебургийн Зул сарын ярмаг (Magdeburger Weihnachtsmarkt); * Хуучин зах (Alter Markt); * Магдебургийн морь унасан хүн (Magdeburger Reiter); * Магдебургийн ногоон цайз (Die grüne Zitadelle von Magdeburg); * Хотын захиргааны байр (Altes Rathaus); * Гэгээн Лукагийн байшин (Lukasklause); * Мянганы байшин (Jahrtausendturm) Эльба дахь байшин (Elbauenpark); * Хотын Ротехорн цэцэрлэг (Stadtpark Rotehorn); * Хассельбах талбай (Hasselbachplatz); * Одон гүүр (Sternbrücke); * Магдебургийн хүнд машин барилгын комбинат (Schwermaschinenbau-Kombinat „Ernst Thälmann“). == Цахим холбоос == {{commons|Magdeburg|Магдебург}} {{Wiktionary}} * [https://www.magdeburg.de/ Магдебург хотын албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Германы мужийн нийслэл хот}} {{Германы хот}} [[Ангилал:Магдебург| ]] [[Ангилал:Германы мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Саксон-Анхальтын коммун]] [[Ангилал:Саксон-Анхальтын тойроггүй хот]] [[Ангилал:Дотоодын боомттой суурин]] [[Ангилал:Ханзе хот]] [[Ангилал:Германы их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Элбэ мөрний суурин]] nkrlxg0jll2ceolsnte6ax20ib2l3wy Загвар:Инфобокс Ф1 баг 10 54516 859573 859555 2026-06-21T15:59:43Z Enkhsaihan2005 64429 859573 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс | bodyclass = vcard | title = {{{name|{{{Constructor_name|{{{Short_name|}}}}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|{{{Logo|}}}}}}}} | headerstyle = background-color: gainsboro;color:inherit; | label1 = Бүтэн нэр | data1 = {{{long_name|{{{Long_name|}}}}}} | class1 = fn org | label2 = Компанийн төв | data2 = {{{base|{{{Base|}}}}}} | class2 = label | label3 = Багийн {{nowrap|дарга}} | data3 = {{{principal|{{{Principal|}}}}}} | class3 = agent | label4 = {{{engineering_head_position|{{{Engineering Head position|}}}}}} | data4 = {{#if:{{{engineering_head_position|{{{Engineering Head position|}}}}}}|{{{engineering_head|{{{Engineering Head|}}}}}}}} | class4 = agent | label5 = Техникийн захирал | data5 = {{{director|{{{Director|}}}}}} | class5 = agent | label6 = Үндэслэгч | data6 = {{{founders|{{{Founders|}}}}}} | class6 = agent | label7 = Алдартай ажилтан | data7 = {{{staff|{{{Staff|}}}}}} | class7 = agent | label8 = Алдартай жолооч | data8 = {{{drivers|{{{Drivers|}}}}}} | class8 = agent | label9 = Вэбсайт | data9 = {{{website|{{{Website|{{{Homepage|}}}}}}}}} | label10 = Урьдны нэр | data10 = {{{previous_name|{{{Previous name|}}}}}} | label11 = Дараагийн нэр | data11 = {{{next_name|{{{Next name|}}}}}} <!-- Please leave the 2026 fields in the template until at least 1 January 2027 UTC, per WP:F1 convention --> | header12 = {{#if:{{{2026_drivers|{{{2026 Drivers|}}}}}}{{{2026_test_drivers|{{{2026 Test_drivers|}}}}}}{{{2026_chassis|{{{2026 Chassis|}}}}}}{{{2026_engine|{{{2026 Engine|}}}}}}{{{2026_tyres|{{{2026 Tyres|}}}}}}{{{2026_fuel|{{{2026 Fuel|}}}}}}|[[2026 оны Формула-1]]}} | label13 = Жолооч | data13 = {{{2026_drivers|{{{2026 Drivers|}}}}}} | label14 = Туршилтын жолооч | data14 = {{{2026_test_drivers|{{{2026 Test_drivers|}}}}}} | label15 = Шасси | data15 = {{{2026_chassis|{{{2026 Chassis|}}}}}} | label16 = Хөдөлгүүр | data16 = {{{2026_engine|{{{2026 Engine|}}}}}} | label17 = Дугуй | data17 = {{{2026_tyres|{{{2026 Tyres|}}}}}} <!-- 2025 placeholders, to avoid fields being renumbered, only for them to be renumbered again at the end of 2025 <!-- Please leave the 2027 fields in the template until at least 1 January 2028 UTC, per WP:F1 convention --> <!-- | header22 = {{#if:{{{2027_drivers|{{{2027 Drivers|}}}}}}{{{2027_test_drivers|{{{2027 Test_drivers|}}}}}}{{{2027_chassis|{{{2027 Chassis|}}}}}}{{{2027_engine|{{{2027 Engine|}}}}}}{{{2027_tyres|{{{2027 Tyres|}}}}}}{{{2027_fuel|{{{2027 Fuel|}}}}}}|[[2027 оны Формула-1]]}} | label23 = Жолооч | data23 = {{{2027_drivers|{{{2027 Drivers|}}}}}} | label24 = Туршилтын жолооч | data24 = {{{2027_test_drivers|{{{2027 Test_drivers|}}}}}} | label25 = Шасси | data25 = {{{2027_chassis|{{{2027 Chassis|}}}}}} | label26 = Хөдөлгүүр | data26 = {{{2027_engine|{{{2027 Engine|}}}}}} | label27 = Дугуй | data27 = {{{2027_tyres|{{{2027 Tyres|}}}}}} --> | header29 = {{#if:{{{debut|{{{Debut|}}}}}}{{{final|{{{Final|}}}}}}{{{races|{{{Races|}}}}}}{{{constructors|{{{Constructors|}}}}}}{{{engines|{{{Engines|}}}}}}{{{cons_champ|{{{Cons_champ|}}}}}}{{{drivers_champ|{{{Drivers_champ|}}}}}}{{{wins|{{{Wins|}}}}}}{{{poles|{{{Poles|}}}}}}{{{podiums|{{{Podiums|}}}}}}{{{points|{{{Points|}}}}}}{{{fastest_laps|{{{Fastest_laps|}}}}}}{{{last_position|{{{Last_position|}}}}}}{{{last_race|{{{Last race|}}}}}}|'''Статистик'''}} | label30 = Анхны гран при | data30 = {{{debut|{{{Debut|}}}}}} | label31 = {{#if:{{{2019 Drivers|{{{2019_drivers|}}}}}}|Хамгийн сүүлийн|Сүүлийн гран при}} | data31 = {{{final|{{{Final|}}}}}} | label32 = Оролцсон уралдаан | data32 = {{{races|{{{Races|}}}}}} | label33 = Зохион бүтээгч | data33 = {{{constructors|{{{Constructors|}}}}}} | label34 = Мотор | data34 = {{{engines|{{{Engines|}}}}}} | label35 = [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт#Зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргын жагсаалт|Зохион<br />бүтээгчийн ДА]] | data35 = {{{cons_champ|{{{Cons_champ|}}}}}} | label36 = [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт#Дэлхийн аварга жолоочийн жагсаалт|Жолоочийн ДА]] | data36 = {{{drivers_champ|{{{Drivers_champ|}}}}}} | label37 = Уралдааны ялалт | data37 = {{{wins|{{{Wins|}}}}}} | label38 = Шагналын тавцанд | data38 = {{{podiums|{{{Podiums|}}}}}} | label39 = Оноо | data39 = {{{points|{{{Points|}}}}}} | label40 = [[Поле байрлал]] | data40 = {{{poles|{{{Poles|}}}}}} | label41 = [[Хамгийн хурдан уралдааны тойролт|х.х.у. тойролт]] | data41 = {{{fastest_laps|{{{Fastest_laps|}}}}}} | label42 = [[{{{Last_season|{{{last_season}}}}}} оны Формула-1|{{{Last_season|{{{last_season}}}}}}]] оны байр | data42 = {{{last_position|{{{Last_position|}}}}}} | label43 = Сүүлчийн гран при | data43 = {{{last_race|{{{Last race|}}}}}} }}<noinclude> {{documentation}}<!-- category links go on /doc --> </noinclude> an6xicvw1ud1z9f23ofy0z189p4z8vi Загвар:Формула Нэгийн багууд 10 54529 859596 785771 2026-06-21T21:34:17Z Enkhsaihan2005 64429 859596 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Формула Нэгийн багууд |title = [[Формула-1|Формула Нэгийн]] багууд |state = {{{state|autocollapse}}} |bodyclass = plainlist |belowstyle = text-align:center; |list1 = [[2024 оны Формула-1|{{Color|#000000|2024 оны Формула-1}}]]-д {{Color|#000000|оролцох багууд ба нисгэгчид}} | list2 = {{Navbox with columns | child | colstyle = text-align: center; | colwidth = 16.6% | col1header = [[Заубер Моторспорт|<span style="color:#000000;">Кик Саубер</span>]]-[[Scuderia Ferrari|<span style="color:#000000;">Феррари</span>]] | col1headerstyle = background: #FFFFFF; color: #000000; {{box-shadow border|a|#8F0C25|1px}} | col2header = [[Рейсинг Буллз Ф1|<span style="color:#FFFFFF;">РБ</span>]]-[[Хонда|<span style="color:#FFFFFF;">Хонда</span>]] | col2headerstyle = background:#011321; color:#FFFFFF | col3header = [[Альпин Ф1|<span style="color:#FFFFFF;">Альпин</span>]]-[[Рено|<span style="color:#FFFFFF;">Рено</span>]] | col3headerstyle = background:#0064BF; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#F096C8|1px}} | col4header = [[Aston Martin|<span style="color:#FFFFFF;">Астон Мартин</span>]] [[Saudi Aramco|<span style="color:#FFFFFF;">Арамцо</span>]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|<span style="color:#FFFFFF;">Мерседес</span>]] | col4headerstyle = background:#004940; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#CEDC00|1px}} | col5header = [[Скудериа Феррари|<span style="color:#FFFFFF;">Феррари</span>]] | col5headerstyle = background:#D40000; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#000000|1px}} | col1 = * 24. [[Чжоу Гуанью]] * 77. [[Валттери Боттас]] | col2 = * 3. [[Даниель Риккардо]] * 22. [[Цунода Юки]] | col3 = * 10. [[Пьер Гасли]] * 31. [[Эстебан Окон]] | col4 = * 14. [[Фернандо Алонсо]] * 18. [[Лэнс Стролл]] | col5 = * 16. [[Шарль Леклер]] * 55. [[Карлос Сайнц (залуу)|Карлос Сайнц]] }} | list3 = {{Navbox with columns | child | colstyle = text-align: center; | colwidth = 20% | col1header = [[Хаас Ф1|<span style="color:#000000;">Хаас</span>]]-[[Скудериа Феррари|<span style="color:#000000;">Феррари</span>]] | col1headerstyle = background:white; color:#000000; {{box-shadow border|a|#DA291C|1px}} | col2header = [[МкЛарен Рейсинг|<span style="color:#000000;">МкЛарен</span>]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|<span style="color:#000000;">Мерседес</span>]] | col2headerstyle = background:#FF9800; color:#000000; {{box-shadow border|a|#000000|1px}} | col3header = [[Мерседес-Бенц|<span style="color:#000000;">Мерседес</span>]] | col3headerstyle = background: #CCCCCC; color: #000000; {{box-shadow border|a|#12E4DB|1px}} | col4header = [[Ред Булл Рейсинг|<span style="color:#FFFFFF;">Ред Булл Рейсинг</span>]]-[[Хонда|<span style="color:#FFFFFF;">Хонда</span>]] | col4headerstyle = background:#000040; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#E2071F|1px}} | col5header = [[Уильямс Ф1|<span style="color:#FFFFFF;">Уильямс</span>]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|<span style="color:#FFFFFF;">Мерседес</span>]] | col5headerstyle = background:#041E42; color: #FFFFFF; {{box-shadow border|a|#00A0DE|1px}} | col1 = * 20. [[Кевин Магнуссен]] * 27. [[Нико Хюлькенберг]] | col2 = * 4. [[Ландо Норрис]] * 81. [[Оскар Пиастри]] | col3 = * 44. [[Льюис Хамилтон]] * 63. [[Жорж Расселл (уралдааны жолооч)|Жорж Расселл]] | col4 = * 1. [[Макс Ферстаппен]] * 11. [[Серхио Перес]] | col5 = * 2. [[Логан Саржент]] * 23. [[Алек Албон|Александр Албон]] }} }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Collapsible option}} [[Ангилал:Загвар:Формула 1|Одоогийн Формула-1-багуудын тойм]] </noinclude> jv8cirwjitgrmeu343yj0h2s4634f67 Ред Булл Расинг 0 54554 859559 833145 2026-06-21T12:15:14Z Enkhsaihan2005 64429 859559 wikitext text/x-wiki {{Short description|Формула-1 уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{flagicon|AUT}} Ред Булл Расинг-Ред Булл Форд | Long_name = [[Oracle Corporation|Оракл]] Ред Булл Расинг<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal|title=Red Bull name tech firm Oracle as title sponsor in $500m deal|language=en|website=ESPN|date=2022-02-10|access-date=2026-06-21|archive-date=2022-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213030004/https://www.espn.com/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-02-09/red-bull-f1-clinches-new-500m-title-sponsorship-with-oracle|title=Red Bull F1 Clinches New $500M Title Sponsorship With Oracle|language=en|website=Bloomberg|date=2022-02-10|access-date=2026-06-21|archive-date=2022-02-13|archive- url=https://web.archive.org/web/20220213082752/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-02-09/red-bull-f1-clinches-new-500m-title-sponsorship-with-oracle|url-status=live}}</ref> | Previous name = [[Ягуар Расинг#Формула-1|Ягуар Расинг Ф1 баг]] | Logo = File:Red Bull Racing Logo 2026.svg | Base = [[Милтон Кинс]], Бакингемшир, Англи | Founders = [[Дитрих Матешиц]] | Owner = [[Дитрих Матешиц]] | Principal = [[Лоран Мекис]]<br />(Багийн захирал болон CEO)<ref name="MekiesCEO">{{cite web |title=Horner to exit Red Bull with immediate effect as Mekies takes over as CEO |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/horner-to-exit-red-bull-with-immediate-effect-as-mekies-takes-over-as-ceo.4Rd4H69v5sIkhPF0XCbf7N |website=Formula1.com |publisher=Формула Нэг Групп |date=2025-07-09 |access-date=2026-06-21}}</ref> | Engineering Head = [[Пьер Ваше]]<ref>{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/red-bull-appoints-technical-director-1013441/|title=Red Bull names new F1 tech chief|work=Motorsport.com|access-date=2026-06-21|language=en|archive-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625021836/https://www.motorsport.com/f1/news/red-bull-appoints-technical-director-1013441/|url-status=live}}</ref> | Engineering Head position = Техникийн захирал | Website = {{URL|https://redbullracing.com}} <!-- Please leave the 2026 information in the infobox until at least 1 January 2027, per WP:F1 convention --> | 2026 Drivers = 3. {{flagicon|NED}} [[Макс Ферстаппен]]<ref>{{cite news |last=Эдмондсон |first=Лоренс |date=2022-03-03 |title=Max Verstappen signs new contract to stay at Red Bull until 2028 |url=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33410775/max-verstappen-signs-new-contract-stay-red-bull-2028 |work=ESPN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303125724/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33410775/max-verstappen-signs-new-contract-stay-red-bull-2028 |archive-date=2022-03-03 |access-date=2026-06-21}}</ref><br />6. {{flagicon|FRA}} [[Изак Хаджар]]<ref name="Hadjar">{{Cite press release|date=2025-12-02 |title=Oracle Red Bull Racing Announces 2026 Driver Line-Up|url=https://www.redbullracing.com/int-en/oracle-red-bull-racing-announce-2026-driver-line-up|access-date=2026-06-21 |website=Ред Булл Расинг}}</ref> | 2026 Test_drivers = 22. {{flag icon|JAP}} [[Юки Цүнода]]<ref>{{Cite web |last=Тасним |first=Чоудхури |date=2025-12-03 |title=Formula 1: What is next for Red Bull's Yuki Tsunoda? |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/clydz0pz0k3o |access-date=2026-06-21 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> | 2026 Chassis = [[Red Bull Racing RB22|RB22]]<ref name="Hadjar"/> | 2026 Engine = [[Red Bull Ford Powertrains|Ред Булл Форд]] DM01<ref name="Ford">{{Cite press release |date=2024-02-03 |title=Ford Returns To Formula 1; Strategic Partner To Oracle Red Bull Racing For 2026 Season And Beyond {{!}} Ford Media Center |url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204013314/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=2023-02-04 |access-date=2026-06-21 |work=Ford |quote=Red Bull Ford will provide the power units for both the Oracle Red Bull Racing and Scuderia AlphaTauri teams from 2026 to at least 2030.}}</ref> | 2026 Tyres = [[Пирелли]] | Debut = {{nowrap|[[2005 оны Австралийн гран-при]]}} | Final = {{Latest F1GP}} | Races = {{F1cstat|RBR|entries}} ({{F1cstat|RBR|starts}} гараа) | Engines = [[Косворт]], [[Скудериа Феррари|Феррари]], [[Рено]], [[TAG Heuer#Мотоспорт|TAG Heuer]], [[Хонда]], [[Red Bull Powertrains|RBPT]], [[Red Bull Powertrains|Ред Булл Форд]] | Cons_champ = 6 ({{F1|2010}}, {{F1|2011}}, {{F1|2012}}, {{F1|2013}}, {{F1|2022}}, {{F1|2023}}) | Drivers_champ = 8 ({{F1|2010}}, {{F1|2011}}, {{F1|2012}}, {{F1|2013}}, {{F1|2021}}, {{F1|2022}}, {{F1|2023}}, {{F1|2024}}) | Wins = {{F1cstat|RBR|wins}} | Podiums = {{F1cstat|RBR|podiums}} | Points = {{F1cstat|RBR|totalpoints}} | Poles = {{F1cstat|RBR|poles}} | Fastest_laps = {{F1cstat|RBR|fastestlaps}} | Last_season = 2025 | Last_position = 3-т (451 оноо) }} '''Ред Булл Расинг''' нь [[Формула-1]] тэмцээний оролцогч баг бөгөөд компанийн төв нь [[Их Британи]]йн [[Милтон Кинс]]д байдаг. Тус баг нь [[Австри|австрийн]] лицензээр Формула 1-д оролцдог ба [[Энержи-Дринк]]-үйлдвэрлэгч [[Ред Булл ХХК|Ред Булл]] компанийн эзэмшилд байдаг. Тус багийг эзэмшигч нь компанийг үндэслэгч Дийтрих Матешитц юм. Ред Булл Расинг нь 2004 оны сүүлээр Формула 1 тэмцээнээс гарсан их британийн баг [[Ягуар Расинг]]ийг автомашин үйлдвэрлэгч [[Форд]] компаниас худалдаж авснаар эхэлсэн түүхтэй. Формула 1-д оролцож эхэлснээс хойш зургаан жилийн дараа [[2010 оны Формула-1|2010]] онд анхныхаа дэлхийн аварга цолд хүрэхдээ зохион бүтээгчийн- болон жолоочийн дэлхийн аварга цолын аль алиныг [[Себастиан Феттел|Себастиан Феттелээр]] авчээ. Энэ амжилтаа тус баг нь [[2011 оны Формула-1|2011]], [[2012 оны Формула-1|2012]] болон [[2013 оны Формула-1|2013]] онуудад давтсан байна. Үүнээс гадна тус баг нь 2011 оны улирлын тэмцээнээс хойш 19-уралдаанд 18 удаа поле байрлалаас (94,7 хувь) уралдсан рекордыг тогтоосон баг юм. 2013 оноос хойш тус багийг [[Инфинити]] ивээн тэтгэх болсон учир багийн нэрээ '''Инфинити Ред Булл Расинг''' болгон өөрчилжээ.<ref>[http://www.motorsport-total.com/f1/news/2012/11/Infiniti_wird_Titelsponsor_des_Red-Bull-Teams_12112509.html ''Infiniti wird Titelsponsor des Red-Bull-Teams''] Motorsport-Total.com: Christian Nimmervoll, 2012-11-25</ref> == Түүх == === Ред Булл ивээн тэтгэгчээр === [[Файл:Coulthard RedBull Canada2005.jpg|thumb|left|Дэвид Култхард, 2005 оны Канадын гран-при]] Ред Булл [[1995 оны Формула-1|1995 онд]] [[Швейцар]]ын [[Заубер Моторспорт|Заубер]] багийн ивээн тэтгэгчээр Формула-1-д оржээ. Сүүлд нь Ред Булл Заубер багийн хувьцаанаас эзэмших болсон ба нэг хэсэг бүр хувьцааных нь ихэнх хувийг эзэмшиж байжээ. Тус уралдааны жүчээ энэ хугацаанд ''Ред Булл Заубер Петронас'' гэсэн нэрийн дор бүртгүүлсэн байна. 2002 онд Ред Булл өөрийн эзэмшиж байсан хувьцаагаа Швейцарийн [[Кредит Суисс]] банканд худалдсан учир Заубер баг нэрээ өөрчлөн ''Заубер Петронас'' болгов. Дараагийн гурван жилийн хугацаанд Заубер багийн «туслах» ивээн тэтгэгч байсан. {{зай авах}} == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" ! [[2005 оны Формула-1|2005]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB1]] | [[Косворт|Косворт 3.0 V10]] | {{Мишелин}} | 18 | – | – | – | – | – | 34 | '''7.''' |- align="center" | [[2006 оны Формула-1|2006]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB2]] | [[Скудериа Феррари|Феррари 2.4 V8]] | {{Мишелин}} | 18 | – | – | 1 | – | – | 16 | '''7.''' |- align="center" | [[2007 оны Формула-1|2007]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB3]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 24 | '''5.''' |- align="center" | [[2008 оны Формула-1|2008]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB4]] | Рено 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 18 | – | – | 1 | – | – | 29 | '''7.''' |- align="center" | [[2009 оны Формула-1|2009]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB5]]/RB5B | Рено 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 17 | 6 | 6 | 4 | 5 | 6 | 153,5 | '''2.''' |- align="center" | [[2010 оны Формула-1|2010]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB6]] | Рено 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 19 | 9 | 6 | 5 | 15 | 6 | 498 | bgcolor="#F7F6A8" | '''[[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|1.]]''' |- align="center" | [[2011 оны Формула-1|2011]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB7]] | Рено 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | 12 | 7 | 8 | 18 | 10 | 650 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align="center" | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB8]] | Рено 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 20 | 7 | 4 | 3 | 8 | 7 | 460 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align="center" | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Инфинити Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB9]] | Рено 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | 13 | 6 | 5 | 11 | 12 | 596 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align="center" | [[2014 оны Формула-1|2014]] | Инфинити Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB10]] | [[Рено Энержи F1 2014]] | {{Пирелли}} | 19 | 3 | 1 | 8 | – | 3 | 405 | '''2.''' |- align="center" | [[2015 оны Формула-1|2015]] | Инфинити Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB11]] | [[Рено Энержи F1 2015]] | {{Пирелли}} | 19 | - | 2 | 1 | - | 3 | 187 | '''4.''' |- align="center" | [[2016 оны Формула-1|2016]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB12]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено ТАГ Хойер]] | {{Пирелли}} | 21 | 2 | 8 | 6 | 1 | 5 | 468 | ''2.'' |- align="center" | [[2017 оны Формула-1|2017]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB13]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено ТАГ Хойер]] | {{Пирелли}} | 20 | 2 | 2 | 8 | - | 1 | 303 | ''3.'' |- align="center" | [[2018 оны Формула-1|2018]] | Астон Мартин Ред Булл Расинг | [[Ред Булл Расинг RB14]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено ТАГ Хойер]] | {{Пирелли}} | 21 | 4 | 4 | 5 | 2 | 6 | 419 | '''3.''' |- align="center" | [[2019 оны Формула-1|2019]] | Астон Мартин Ред Булл Расинг | [[Ред Булл Расинг RB15]] | Хонда 1.6 V6 гибрид | {{Пирелли}} | 21 | 3 | 2 | 4 | 2 | 5 | 417 | '''3.''' |- align="center" | [[2020 оны Формула-1|2020]] | Астон Мартин Ред Булл Расинг | [[Ред Булл Расинг RB16]] | Хонда 1.6 V6 гибрид | {{Пирелли}} | 17 | 2 | 6 | 5 | 1 | 3 | 319 | '''2.''' |- align="center" | [[2021 оны Формула-1|2021]] | Ред Булл Расинг Хонда | [[Ред Булл Расинг RB16B]] | Хонда 1.6 V6 гибрид | {{Пирелли}} | 5 | 2 | 3 | – | 1 | 1 | 149 | ''1.'' |- style="background:#EAECF0; text-align:center;" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''308''' | '''66''' | '''55''' | '''67''' | '''64''' | '''69''' | '''5192,5''' | |} === Ред Буллын бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан уралдааны дараа</small> {| class="wikitable" |- align="center" class="hintergrundfarbe5" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Грандс Прикс ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" | align=left | {{AUS|Ziel=Марк Уэббер}} | 2007–2013 | 129 | 978,5 | 9 | 16 | 16 | 13 | 19 | {{0}}3 ([[2010 оны Формула-1|2010]], [[2011 оны Формула-1|2011]], [[2013 оны Формула-1|2013]]) |- align="center" | align=left | {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}} | 2009–2014 | 113 | 1577 | 38 | 14 | 13 | 44 | 24 | {{0}}1 ([[2010 оны Формула-1|2010]]-[[2014 оны Формула-1|2013]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align=left | {{NLD|Ziel=Макс Ферстаппен}} | 2016- | 17 | 191 | 1 | 4 | 2 | – | 1 | {{0}}3 ([[2019 оны Формула-1|2019]], [[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align=left | {{AUS|Ziel=Даниель Риккардо}} | 2014–2016 | 59 | 586 | 4 | 5 | 9 | 1 | 8 | {{0}}3 ([[2014 оны Формула-1|2014]], [[2016 оны Формула-1|2016]]) |- align="center" | align=left | {{GBR|Ziel=Дэвид Култхард}} | 2005–2008 | 71 | 60 | – | – | 2 | – | – | 10 ([[2007 оны Формула-1|2007]]) |- align="center" | align=left | {{AUT|Ziel=Кристиан Клийн}} | 2005–2006 | 28 | 11 | – | – | – | – | – | 15 ([[2005 оны Формула-1|2005]]) |- align="center" | align="left" |{{THA|Ziel=Александер Албон}} | 2019–2020 | 26 | 181 | – | – | 2 | – | – | 7 ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align=left | {{RUS|Данийл Вячеславович Квят|Данийл Квят}} | 2015-2016 | 21 | 116 | – | 1 | 1 | – | – | {{0}}7 ([[2015 оны Формула-1|2015]]) |- align="center" | align="left" |{{FRA|Ziel=Пьер Гасли}} | 2019 | 12 | 63 | – | – | – | – | 2 | 7. ([[2019 оны Формула-1|2019]]) |- style="background:#F7F6A8" align="center" | align=left | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}} | 2021 | 5 | 44 | 1 | – | – | – | – | – |- |- align="center" | align=left | {{ITA|Ziel=Витантонио Льюцци}} | 2005 | 4 | 1 | – | – | – | – | – | 24 ([[2005 оны Формула-1|2005]]) |-align="center" | align=left | {{NED|Ziel=Роберт Доорнбос}} | 2006 | 3 | – | – | – | – | – | – | 24 ([[2006 оны Формула-1|2006]]) |} <small>Одоо идэвхтэй уралдаж буй жолооч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв</small> ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:Red Bull Racing|Ред Булл Расинг}} * [http://www.redbullracing.com// Ред Булл Расинг багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Ред Булл Расинг| ]] 2wb529x67e3zroh20uyhsn41nbjckz3 859577 859559 2026-06-21T16:14:58Z Enkhsaihan2005 64429 859577 wikitext text/x-wiki {{Short description|Формула-1 уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{flagicon|AUT}} Ред Булл Расинг-Ред Булл Форд | Long_name = [[Oracle Corporation|Оракл]] Ред Булл Расинг<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal|title=Red Bull name tech firm Oracle as title sponsor in $500m deal|language=en|website=ESPN|date=2022-02-10|access-date=2026-06-21|archive-date=2022-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213030004/https://www.espn.com/f1/story/_/id/33253423/red-bull-name-tech-firm-oracle-title-sponsor-500m-deal|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-02-09/red-bull-f1-clinches-new-500m-title-sponsorship-with-oracle|title=Red Bull F1 Clinches New $500M Title Sponsorship With Oracle|language=en|website=Bloomberg|date=2022-02-10|access-date=2026-06-21|archive-date=2022-02-13|archive- url=https://web.archive.org/web/20220213082752/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-02-09/red-bull-f1-clinches-new-500m-title-sponsorship-with-oracle|url-status=live}}</ref> | Previous name = [[Ягуар Расинг#Формула-1|Ягуар Расинг Ф1 баг]] | Logo = File:Red Bull Racing Logo 2026.svg | Base = [[Милтон Кинс]], Бакингемшир, Англи | Founders = [[Дитрих Матешиц]] | Owner = [[Дитрих Матешиц]] | Principal = [[Лоран Мекис]]<br />(Багийн захирал болон CEO)<ref name="MekiesCEO">{{cite web |title=Horner to exit Red Bull with immediate effect as Mekies takes over as CEO |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/horner-to-exit-red-bull-with-immediate-effect-as-mekies-takes-over-as-ceo.4Rd4H69v5sIkhPF0XCbf7N |website=Formula1.com |publisher=Формула Нэг Групп |date=2025-07-09 |access-date=2026-06-21}}</ref> | Engineering Head = [[Пьер Ваше]]<ref>{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/red-bull-appoints-technical-director-1013441/|title=Red Bull names new F1 tech chief|work=Motorsport.com|access-date=2026-06-21|language=en|archive-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625021836/https://www.motorsport.com/f1/news/red-bull-appoints-technical-director-1013441/|url-status=live}}</ref> | Engineering Head position = Техникийн захирал | Website = {{URL|https://redbullracing.com}} <!-- Please leave the 2026 information in the infobox until at least 1 January 2027, per WP:F1 convention --> | 2026 Drivers = 3. {{flagicon|NED}} [[Макс Ферстаппен]]<ref>{{cite news |last=Эдмондсон |first=Лоренс |date=2022-03-03 |title=Max Verstappen signs new contract to stay at Red Bull until 2028 |url=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33410775/max-verstappen-signs-new-contract-stay-red-bull-2028 |work=ESPN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303125724/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/33410775/max-verstappen-signs-new-contract-stay-red-bull-2028 |archive-date=2022-03-03 |access-date=2026-06-21}}</ref><br />6. {{flagicon|FRA}} [[Изак Хаджар]]<ref name="Hadjar">{{Cite press release|date=2025-12-02 |title=Oracle Red Bull Racing Announces 2026 Driver Line-Up|url=https://www.redbullracing.com/int-en/oracle-red-bull-racing-announce-2026-driver-line-up|access-date=2026-06-21 |website=Ред Булл Расинг}}</ref> | 2026 Test_drivers = 22. {{flag icon|JAP}} [[Юки Цүнода]]<ref>{{Cite web |last=Тасним |first=Чоудхури |date=2025-12-03 |title=Formula 1: What is next for Red Bull's Yuki Tsunoda? |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/clydz0pz0k3o |access-date=2026-06-21 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> | 2026 Chassis = [[Red Bull Racing RB22|RB22]]<ref name="Hadjar"/> | 2026 Engine = [[Red Bull Ford Powertrains|Ред Булл Форд]] DM01<ref name="Ford">{{Cite press release |date=2024-02-03 |title=Ford Returns To Formula 1; Strategic Partner To Oracle Red Bull Racing For 2026 Season And Beyond {{!}} Ford Media Center |url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204013314/https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |archive-date=2023-02-04 |access-date=2026-06-21 |work=Ford |quote=Red Bull Ford will provide the power units for both the Oracle Red Bull Racing and Scuderia AlphaTauri teams from 2026 to at least 2030.}}</ref> | 2026 Tyres = [[Пирелли]] | Debut = {{nowrap|[[2005 оны Австралийн гран-при]]}} | Final = {{Latest F1GP}} | Races = {{F1cstat|RBR|entries}} ({{F1cstat|RBR|starts}} гараа) | Engines = [[Косворт]], [[Скудериа Феррари|Феррари]], [[Рено]], [[TAG Heuer#Мотоспорт|TAG Heuer]], [[Хонда]], [[Red Bull Powertrains|RBPT]], [[Red Bull Powertrains|Ред Булл Форд]] | Cons_champ = 6 ({{F1|2010}}, {{F1|2011}}, {{F1|2012}}, {{F1|2013}}, {{F1|2022}}, {{F1|2023}}) | Drivers_champ = 8 ({{F1|2010}}, {{F1|2011}}, {{F1|2012}}, {{F1|2013}}, {{F1|2021}}, {{F1|2022}}, {{F1|2023}}, {{F1|2024}}) | Wins = {{F1cstat|RBR|wins}} | Podiums = {{F1cstat|RBR|podiums}} | Points = {{F1cstat|RBR|totalpoints}} | Poles = {{F1cstat|RBR|poles}} | Fastest_laps = {{F1cstat|RBR|fastestlaps}} | Last_season = 2025 | Last_position = 3-т (451 оноо) }} '''Ред Булл Расинг''' нь [[Формула-1]] тэмцээний оролцогч баг бөгөөд компанийн төв нь [[Их Британи]]йн [[Милтон Кинс]]д байдаг. Тус баг нь [[Австри|австрийн]] лицензээр Формула 1-д оролцдог ба [[Энержи-Дринк]]-үйлдвэрлэгч [[Ред Булл ХХК|Ред Булл]] компанийн эзэмшилд байдаг. Тус багийг эзэмшигч нь компанийг үндэслэгч Дитрих Матешиц юм. Ред Булл Расинг нь 2004 оны сүүлээр Формула 1 тэмцээнээс гарсан их британийн баг [[Ягуар Расинг]]ийг автомашин үйлдвэрлэгч [[Форд]] компаниас худалдаж авснаар эхэлсэн түүхтэй. Формула 1-д оролцож эхэлснээс хойш зургаан жилийн дараа [[2010 оны Формула-1|2010]] онд анхныхаа дэлхийн аварга цолд хүрэхдээ зохион бүтээгчийн- болон жолоочийн дэлхийн аварга цолын аль алиныг [[Себастиан Феттел|Себастиан Феттелээр]] авчээ. Энэ амжилтаа тус баг нь [[2011 оны Формула-1|2011]], [[2012 оны Формула-1|2012]] болон [[2013 оны Формула-1|2013]] онуудад давтсан байна. Үүнээс гадна тус баг нь 2011 оны улирлын тэмцээнээс хойш 19-уралдаанд 18 удаа поле байрлалаас (94,7 хувь) уралдсан рекордыг тогтоосон баг юм. 2013 оноос хойш тус багийг [[Инфинити]] ивээн тэтгэх болсон учир багийн нэрээ '''Инфинити Ред Булл Расинг''' болгон өөрчилжээ.<ref>[http://www.motorsport-total.com/f1/news/2012/11/Infiniti_wird_Titelsponsor_des_Red-Bull-Teams_12112509.html ''Infiniti wird Titelsponsor des Red-Bull-Teams''] Motorsport-Total.com: Christian Nimmervoll, 2012-11-25</ref> == Түүх == === Ред Булл ивээн тэтгэгчээр === [[Файл:Coulthard RedBull Canada2005.jpg|thumb|left|Дэвид Култхард, 2005 оны Канадын гран-при]] Ред Булл [[1995 оны Формула-1|1995 онд]] [[Швейцар]]ын [[Заубер Моторспорт|Заубер]] багийн ивээн тэтгэгчээр Формула-1-д оржээ. Сүүлд нь Ред Булл Заубер багийн хувьцаанаас эзэмших болсон ба нэг хэсэг бүр хувьцааных нь ихэнх хувийг эзэмшиж байжээ. Тус уралдааны жүчээ энэ хугацаанд ''Ред Булл Заубер Петронас'' гэсэн нэрийн дор бүртгүүлсэн байна. 2002 онд Ред Булл өөрийн эзэмшиж байсан хувьцаагаа Швейцарийн [[Кредит Суисс]] банканд худалдсан учир Заубер баг нэрээ өөрчлөн ''Заубер Петронас'' болгов. Дараагийн гурван жилийн хугацаанд Заубер багийн «туслах» ивээн тэтгэгч байсан. {{зай авах}} == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" ! [[2005 оны Формула-1|2005]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB1]] | [[Косворт|Косворт 3.0 V10]] | {{Мишелин}} | 18 | – | – | – | – | – | 34 | '''7.''' |- align="center" | [[2006 оны Формула-1|2006]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB2]] | [[Скудериа Феррари|Феррари 2.4 V8]] | {{Мишелин}} | 18 | – | – | 1 | – | – | 16 | '''7.''' |- align="center" | [[2007 оны Формула-1|2007]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB3]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 24 | '''5.''' |- align="center" | [[2008 оны Формула-1|2008]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB4]] | Рено 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 18 | – | – | 1 | – | – | 29 | '''7.''' |- align="center" | [[2009 оны Формула-1|2009]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB5]]/RB5B | Рено 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 17 | 6 | 6 | 4 | 5 | 6 | 153,5 | '''2.''' |- align="center" | [[2010 оны Формула-1|2010]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB6]] | Рено 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 19 | 9 | 6 | 5 | 15 | 6 | 498 | bgcolor="#F7F6A8" | '''[[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|1.]]''' |- align="center" | [[2011 оны Формула-1|2011]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB7]] | Рено 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | 12 | 7 | 8 | 18 | 10 | 650 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align="center" | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB8]] | Рено 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 20 | 7 | 4 | 3 | 8 | 7 | 460 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align="center" | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Инфинити Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB9]] | Рено 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | 13 | 6 | 5 | 11 | 12 | 596 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align="center" | [[2014 оны Формула-1|2014]] | Инфинити Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB10]] | [[Рено Энержи F1 2014]] | {{Пирелли}} | 19 | 3 | 1 | 8 | – | 3 | 405 | '''2.''' |- align="center" | [[2015 оны Формула-1|2015]] | Инфинити Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB11]] | [[Рено Энержи F1 2015]] | {{Пирелли}} | 19 | - | 2 | 1 | - | 3 | 187 | '''4.''' |- align="center" | [[2016 оны Формула-1|2016]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB12]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено ТАГ Хойер]] | {{Пирелли}} | 21 | 2 | 8 | 6 | 1 | 5 | 468 | ''2.'' |- align="center" | [[2017 оны Формула-1|2017]] | Ред Булл Расинг | [[Ред Булл RB13]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено ТАГ Хойер]] | {{Пирелли}} | 20 | 2 | 2 | 8 | - | 1 | 303 | ''3.'' |- align="center" | [[2018 оны Формула-1|2018]] | Астон Мартин Ред Булл Расинг | [[Ред Булл Расинг RB14]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено ТАГ Хойер]] | {{Пирелли}} | 21 | 4 | 4 | 5 | 2 | 6 | 419 | '''3.''' |- align="center" | [[2019 оны Формула-1|2019]] | Астон Мартин Ред Булл Расинг | [[Ред Булл Расинг RB15]] | Хонда 1.6 V6 гибрид | {{Пирелли}} | 21 | 3 | 2 | 4 | 2 | 5 | 417 | '''3.''' |- align="center" | [[2020 оны Формула-1|2020]] | Астон Мартин Ред Булл Расинг | [[Ред Булл Расинг RB16]] | Хонда 1.6 V6 гибрид | {{Пирелли}} | 17 | 2 | 6 | 5 | 1 | 3 | 319 | '''2.''' |- align="center" | [[2021 оны Формула-1|2021]] | Ред Булл Расинг Хонда | [[Ред Булл Расинг RB16B]] | Хонда 1.6 V6 гибрид | {{Пирелли}} | 5 | 2 | 3 | – | 1 | 1 | 149 | ''1.'' |- style="background:#EAECF0; text-align:center;" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''308''' | '''66''' | '''55''' | '''67''' | '''64''' | '''69''' | '''5192,5''' | |} === Ред Буллын бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан уралдааны дараа</small> {| class="wikitable" |- align="center" class="hintergrundfarbe5" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Грандс Прикс ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" | align=left | {{AUS|Ziel=Марк Уэббер}} | 2007–2013 | 129 | 978,5 | 9 | 16 | 16 | 13 | 19 | {{0}}3 ([[2010 оны Формула-1|2010]], [[2011 оны Формула-1|2011]], [[2013 оны Формула-1|2013]]) |- align="center" | align=left | {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}} | 2009–2014 | 113 | 1577 | 38 | 14 | 13 | 44 | 24 | {{0}}1 ([[2010 оны Формула-1|2010]]-[[2014 оны Формула-1|2013]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align=left | {{NLD|Ziel=Макс Ферстаппен}} | 2016- | 17 | 191 | 1 | 4 | 2 | – | 1 | {{0}}3 ([[2019 оны Формула-1|2019]], [[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align=left | {{AUS|Ziel=Даниель Риккардо}} | 2014–2016 | 59 | 586 | 4 | 5 | 9 | 1 | 8 | {{0}}3 ([[2014 оны Формула-1|2014]], [[2016 оны Формула-1|2016]]) |- align="center" | align=left | {{GBR|Ziel=Дэвид Култхард}} | 2005–2008 | 71 | 60 | – | – | 2 | – | – | 10 ([[2007 оны Формула-1|2007]]) |- align="center" | align=left | {{AUT|Ziel=Кристиан Клийн}} | 2005–2006 | 28 | 11 | – | – | – | – | – | 15 ([[2005 оны Формула-1|2005]]) |- align="center" | align="left" |{{THA|Ziel=Александер Албон}} | 2019–2020 | 26 | 181 | – | – | 2 | – | – | 7 ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align=left | {{RUS|Данийл Вячеславович Квят|Данийл Квят}} | 2015-2016 | 21 | 116 | – | 1 | 1 | – | – | {{0}}7 ([[2015 оны Формула-1|2015]]) |- align="center" | align="left" |{{FRA|Ziel=Пьер Гасли}} | 2019 | 12 | 63 | – | – | – | – | 2 | 7. ([[2019 оны Формула-1|2019]]) |- style="background:#F7F6A8" align="center" | align=left | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}} | 2021 | 5 | 44 | 1 | – | – | – | – | – |- |- align="center" | align=left | {{ITA|Ziel=Витантонио Льюцци}} | 2005 | 4 | 1 | – | – | – | – | – | 24 ([[2005 оны Формула-1|2005]]) |-align="center" | align=left | {{NED|Ziel=Роберт Доорнбос}} | 2006 | 3 | – | – | – | – | – | – | 24 ([[2006 оны Формула-1|2006]]) |} <small>Одоо идэвхтэй уралдаж буй жолооч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв</small> ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:Red Bull Racing|Ред Булл Расинг}} * [http://www.redbullracing.com// Ред Булл Расинг багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Ред Булл Расинг| ]] gkia606iwkka6cbyljkkqv7ugepuk34 Мерседес АМГ Ф1 баг 0 54555 859560 853700 2026-06-21T12:35:25Z Enkhsaihan2005 64429 859560 wikitext text/x-wiki {{short description|Мерседес-Бенцийн Формула 1-ийн үйл ажиллагаа}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{flagicon|DEU}} Мерседес | Long_name = Мерседес АМГ Петронас Ф1 Баг | Previous name = [[Браун ГП]] | Logo = File:Mercedes-AMG Petronas F1 Team logo (2026).svg | Base = [[Штутгарт]], Баден-Вюртемберг, Герман (1954–1955)<br />[[Брэкли]], Англи (2010–одоо)<ref>{{cite web |url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/amg-f1-team/amg-f1-locations/brackley/ |title=Брэкли |publisher=Мерседес АМГ Петронас Мотоспорт |access-date=2026-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107100624/https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/amg-f1-team/amg-f1-locations/brackley/ |archive-date=2017-01-07 |url-status=dead}}</ref> | Principal = [[Тото Вольфф]]<br />(Багийн захирал & CEO)<br />[[Брэдли Лорд (моторспорт)|Брэдли Лорд]]<br/>(Багийн орлогч захирал) | Engineering Head position = Техникийн захирал | Engineering Head = [[Жэймс Аллисон (Формула Нэг)|Жэймс Аллисон]] | Website = {{URL|https://mercedesamgf1.com}} <!-- Please leave the 2026 information in the infobox until at least 1 January 2027, per WP:F1 convention --> | 2026 Drivers = 12. {{flagicon|ITA}} [[Кими Антонелли]]<ref name="RussellAntonelli">{{cite news |last=Барретто |first=Лоуренс |date=2025-10-15 |title=Russell and Antonelli confirmed as 2026 Mercedes line-up |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj |work=Формула 1 |publisher=Формула Нэг Групп |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251015130811/https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj |archive-date=2025-10-15 |access-date=2026-06-21}}</ref><br />63. {{flagicon|GBR}} [[Жорж Расселл (нисгэгч)|Жорж Расселл]]<ref name="RussellAntonelli" /> | 2026 Test_drivers = {{flagicon|DEN}} [[Фредерик Вести]]<ref>{{cite web|title=Fred Vesti|url=https://www.mercedesamgf1.com/drivers/driver/fred-vesti|website=Merrcedes AMG F1|access-date=2026-06-21}}</ref> | 2026 Chassis = [[Mercedes W17|W17]]<ref>{{cite news |date=2026-01-05 |last1=Ми |first1=Лидия |title=Mercedes announces W17 livery reveal date and 2026 F1 season launch event |url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-announces-w17-livery-reveal-date-and-2026-f1-season-launch-event/10788127/ |access-date=2026-06-21 |work=Motorsport.com}}</ref> | 2026 Engine = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]]<ref>{{cite news |title=What engine every F1 team is using for 2026 rules |url=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |access-date=2026-06-21 |work=The Race |date=2025-08-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920181834/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines |archive-date=2025-09-20}}</ref> | 2026 Tyres = [[Пирелли]] | Debut = [[1954 оны Францын гран-при]] | Final = {{Latest F1GP}} | Races = {{f1cstat|MRC|entries}} | Engines = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | Cons_champ = 8 ({{F1|2014}}, {{F1|2015}}, {{F1|2016}}, {{F1|2017}}, {{F1|2018}}, {{F1|2019}}, {{F1|2020}}, {{F1|2021}}) | Drivers_champ = 9 ({{F1|1954}}, {{F1|1955}}, {{F1|2014}}, {{F1|2015}}, {{F1|2016}}, {{F1|2017}}, {{F1|2018}}, {{F1|2019}}, {{F1|2020}}) | Wins = {{f1cstat|MRC|wins}} | Podiums = {{f1cstat|MRC|podiums}} | Poles = {{f1cstat|MRC|poles}} | Points = {{f1cstat|MRC|totalpoints}} ({{sum|{{f1cstat|MRC|totalpoints}}|139.14}}){{efn|The extra 139.14 points are Mercedes drivers' points from 1954 to 1955, before the World Constructors' Championship was established in 1958.}} | Fastest_laps = {{f1cstat|MRC|fastestlaps}} | Last_season = 2025 | Last_position = 2-т (469 оноо) }} '''Мерседес АМГ Петронас Ф1 Теам''' нь [[2010 оны Формула-1|2010 оны улирлаас]] хойш [[герман]]ы автомашин үйлдвэрлэгч [[Даймлер ХК]]-ийн [[Формула-1]]-д оролцож буй баг нь юм. Энэ баг нь [[Их Британи]]йн уралдааны баг [[Браун ГП]]-с гаралтай. Мөн энэ багийн төв байр нь Их Британийн Браклеид боловч Формула 1-д оролцох эрхийн лиценз нь [[Герман]]ы нэр дээр байдаг юм. Мерседес-Бенц марк нь Гран При спортод удаан жил оролцож байсан түүхтэй. 1894 онд хамгийн анх моторт спортын тэмцээнд оролцож байсан бол 1903 онд [[Гордон-Беннетт-Кап (моторт спорт)|Гордон-Беннетт-Кап]]ын тойрог замын уралдаанаас анхныхаа түрүүг авч байлаа. Үүнээс хойш 1930-аад оны сүүлийн хагаст [[Авто Унион]]той нэгдэн нэг баг болон олон улсын авто спортод хэсэгтээ л тэргүүлж байсны дотор [[Рудольф Караккиола]]гаар хэд хэдэн удаа [[Европын аваргын гран при]]д ялалтанд хүрч байсан туршлагатай баг юм. [[Дэлхийн 2-р дайн]]ы дараа Мерседес-Бенц хэсэгхэн хугацаанд автомашины уралдаанд оролцсон юм. Энэ хугацаандаа Аргентинийн нисгэгч [[Хуан Мануэль Фанжио]]гоор жолоочоо хийн [[1954 оны Формула-1|1954]], [[1955 оны Формула-1|1955]] онуудад хоёр удаа дэлхийн аварга болж байв. Ингээд 38 жил завсарлага авсны эцэст 1993 оноос буцаж Формула 1-д ирсэн бөгөөд эхэндээ зөвхөн [[Дотоод шаталтын хөдөлгүүр|хөдөлгүүр]] нийлүүлсэн юм. 2010 оноос тус компани нь өөрийн үйлдвэрийн харьяа Формула 1-ийн багтай болсон бөгөөд энэ багтаа дэлхийн долоон удаагийн аварга [[Михаэль Шумахер]]ийг мөн л буцаан Формула 1-д авчирсан боловч Михаэль өөрийн урьдны амжилтаа давтан гаргаж чадаагүй юм. [[2014 оны Формула-1|2014 оны улирлын]] тэмцээнд энэ баг нь анхныхаа зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргыг хүртсэн бол [[Льюис Хамилтон]] хоёр дахь удаагаа жолоочийн дэлхийн аварга болжээ. [[2015 оны Формула-1|2015]] оны улирлын тэмцээнд өмнөх онд хүртсэн хоёр цолоо хоёуланг нь амжилттай хамгаалав. ==Түүх== ===1954-1955 оны үйлдвэрийн харьяа баг=== ====1954 оны улирлын тэмцээн==== [[Файл:KlingK-MB-W196-1976.jpg|thumb|right|«Зилберпфайл» - Мерседес-Бенц W 196 (1955 он)]] [[Файл:Michael Schumacher 2010 Malaysia 2nd Free Practice.jpg|thumb|right|Михаэль Шумахер, 2010 оны Малайзын гран при]] [[Файл:Nico Rosberg 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3.jpg|thumb|right|Нико Росберг, 2013 он]] [[Файл:Lewis Hamilton 2013 Malaysia FP2 1.jpg|thumb|right|Льюис Хамилтон, 2013 он]] Формула-1-д 1950-иад оноос эхлэн оролцох болсон ба 1953 оны арванхоёрдугаар сард Штутгарт дахь үйлдвэрийн хашаанд анхны туршилтын жолоогоо хийжээ. Тэдний уралдааны тэрэг нь цагтаа бэлэн болж амжаагүй учир 1954 оны улирлын тэмцээний дөрөв дэх уралдаанаас эхлэн дэлхийн аваргын тэмцээнд оролцож эхэлсэн байна. [[Мерседес-Бенц W 196]] загвартаа нэлээд хэдэн техникийн шинэчлэлт хийсний дотор хөтлүүр болон аэродинамикийг илүү анхаарч ажилласан байна. Хөдөлгүүр нь 2500 см<sup>3</sup> эзэлхүүнтэй цуваа найман цилиндртэй, шинэ загварын бензин шууд тоосруулалттай хийгджээ. Шулуун зам дээр энэ тэрэг нь салхины эсэргүүцэл багатай хэлбэр болон бүтэн хөнгөнцагаан их биетэй байсан нь өрсөлдөгчдөөсөө давуу талтай байлаа. Харин хурц эргэлт бүхий нарийн зам дээр эсрэгээр жолоодоход хэцүү муу талууд ихтэй тэрэг байв. 1954 оны долоодугаар сарын 4-нд Мерседес-Бенц анх удаа Формула-1-ийн уралдаанд оролцон, [[Хуан Мануэль Фанжио]], [[Карл Клинг]] нараар [[францын гран-при]]д давхар ялалт байгуулсан байна. Энэ бол 1930-аад оноос хойших зилберпфайлын анхны их шан ялалт байсан ба Формула-1 уралдаанд анх удаа германы зохион бүтээгчид амжилт гаргасан тохиолдол болсон юм. Тухайн үед тэдний жолооч байсан Фанжио нь францын их шан уралдааны өмнөx гурван тэмцээнд [[Мазерати]]гийн жолооч хийсэн нь жолоочийн дэлхийн аваргад түрүүлэх боломжоо дээшлүүлэх санаа байсан аж. Тухайн үед ингэж багаа солих нь өнөө үетэй харьцуулахад харьцангуй их байсан байна. Фанжио 1954 оны францын гран-прид түрүүлснийхээ дараа [[германы гран-при]], [[швейцарын гран-при]], [[италийн гран-при]]д дараалан түрүүлж нийт 42 оноогоор хоёр дахь удаагаа дэлхийн аварга цолыг хүртсэн нь Мерседес-Бенц багт анхны дэлхийн аварга цолыг авчирсан юм. Мерседес-Бенцийн бусад нисгэгчид болох [[Карл Клинг]], [[Ханс Херманн]] нар дэлхийн аваргын хоёр гуравдугаар байрыг эзэлсэн нь Мерседес-Бенц багийг хүчтэй өрсөлдөгч болохыг илтгэсэн явдал байлаа. Мерседес-Бенц энэ улиралын нийт есөн тэмцээний зургаан гран прид нь нийт дөрвөн поле байрлал, дөрвөн хамгийн хурдан тойролтын амжилт гаргажээ. ====1955 оны улирлын тэмцээн==== [[1955 оны Формула-1|1955]] онд ч бас Мерседес баг W 196-р уралдсан ба нэг загварын дугуй нь их биеийн гадна байрлалтай болон агаарын урсгалын шугмын хэлбэр бүхий их биетэй хоёр загвар байв.<ref>[http://www.medienwerkstatt-online.de/lws_wissen/vorlagen/showcard.php?id=15289 Mercedes W 196 R (1955)], хандсан 2016-10-26</ref> Тус улиралд нийт уралдааны гурван өөр хувилбарыг зохион бүтээсэн нь хоорондоо дугуй хоорондын зайгаар ялгарч байжээ. Стандарт хувилбарын дугуйн хоорондын зай 2349 мм, дунд хувилбар нь 2209 мм, хамгийн бага дугуйн хоорондын зайтай тэрэг нь 2148 мм байв. Хамгийн богино [[тэнхлэг хоорондын зай]]тай тэргийг зөвхөн Монакогийн гран прид зориулан бэлджээ.<ref>Mike Lawrence: Grand Prix Cars 1945-65, S. 220.</ref> Фанжио Мерседес-Бенцийн багт үлдэн, дөрвөн гран-при ялалт байгуулан нийт 40 оноогоор дэлхийн аварга цолыг гурав дахь удаагаа хүртжээ. 1955 оны улирлын тэмцээн дуустал Мерседес гран-прид ч тэр спорт загварын автомашины уралдаанд ч тэр илт давамгайлж байсан ба энэ оны тэмцээн дуусгаад бүх багуудтайгаа моторт спортоос гарахаар төлөвлөсөн байв. Түүнээс гадна [[1955 оны Ле Маны 24 цагийн уралдааны осол]]д мерседесийг төлөөлөн оролцож байсан Пьер Левег, Их Британийн тамирчин Ланс Маклинтай мөргөлдсөний улмаас 80 гаран үзэгчид амь үрэгдсэн нь тус багийг моторт спортоос гарахад бас нөлөөлсөн байдаг. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" ! [[1954 оны Формула-1|1954]] | Даймлер-Бенц | [[Мерседес-Бенц W 196|W196]] | Мерседес-Бенц 2.5 L8 | {{Континентал}} | 6 | 4 | 1 | 2 | 4 | 4 | 60,14 | –<sup>1</sup> |- align="center" ! [[1955 оны Формула-1|1955]] | Даймлер-Бенц | W196 | Мерседес-Бенц 2.5 L8 | {{Континентал}} | 6 | 5 | 4 | 1 | 4 | 5 | 79 | –<sup>1</sup> |- class="hintergrundfarbe5" | colspan=13 | |- align="center" ! [[2010 оны Формула-1|2010]] | Мерседес ГП Петронас F1 баг | [[Мерседес MGP W01|MGP W01]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес-Бенц 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 19 | – | – | 3 | – | – | 214 | '''4.''' |- align="center" ! [[2011 оны Формула-1|2011]] | Мерседес ГП Петронас F1 баг | [[Мерседес MGP W02|MGP W02]] | Мерседес-Бенц 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 165 | '''4.''' |- align="center" ! [[2012 оны Формула-1|2012]] | Мерседес АМГ Петронас F1 баг | [[Мерседес F1 W03|F1 W03]] | Мерседес-Бенц 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 20 | 1 | 1 | 1 | 1 | 3 | 142 | '''5.''' |- align="center" ! [[2013 оны Формула-1|2013]] | Мерседес АМГ Петронас F1 баг | [[Мерседес F1 W04|F1 W04]] | Мерседес-Бенц 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | 3 | 1 | 5 | 8 | 1 | 360 |'''2.''' |- align="center" ! [[2014 оны Формула-1|2014]] | Мерседес АМГ Петронас F1 баг | [[Мерседес F1 W05 гибрид|F1 W05 гибрид]] | [[Мерседес-Бенц PU106A гибрид]] || {{Пирелли}} | 19 | 16 | 13 | 2 | 18 | 12 | 701 | bgcolor="#F7F6A8" | '''[[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|1.]]''' |- align="center" ! [[2015 оны Формула-1|2015]] | Мерседес АМГ Петронас F1 баг | [[Мерседес F1 W06 гибрид|F1 W06 гибрид]] | [[Мерседес-Бенц PU106B гибрид]] || {{Пирелли}} | 19 | 16 | 13 | 3 | 18 | 13 | 703 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align="center" ! [[2016 оны Формула-1|2016]] | Мерседес АМГ Петронас F1 баг | [[Мерседес F1 W07 гибрид|F1 W07 гибрид]] | [[Мерседес-Бенц PU106C гибрид]] | {{Пирелли}} | 18 | 16 | 5 | 6 | 17 | 9 | 636 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align="center" ! [[2017 оны Формула-1|2017]] | Мерседес АМГ Петронас Ф1 баг | [[Мерседес F1 W08 EQ Power+|F1 W08 EQ Power+]] | [[Мерседес-АМГ F1 M08 EQ Power+]] | {{Пирелли}} | 20 | 12 | 10 | 4 | 15 | 9 | 668 |style="background:#F7F6A8"| '''1.''' |- align="center" ! [[2018 оны Формула-1|2018]] | Мерседес АМГ Петронас Ф1 баг | [[Мерседес-АМГ F1 W09 EQ Power+|F1 W09 EQ Power+]] | Мерседес-Бенц 1.6 V6 Турбо<br /><small>(F1 M09 EQ Power+)</small> | {{Пирелли}} | 21 | 11 | 10 | 4 | 13 | 10 | 655 |style="background:#F7F6A8"| '''1.''' |- align="center" ! [[2019 оны Формула-1|2019]] | Мерседес АМГ Петронас Ф1 баг | [[Мерседес-АМГ F1 W10 EQ Power+|F1 W10 EQ Power+]] | Мерседес-Бенц 1.6 V6 Турбо<br /><small>(F1 M10 EQ Power+)</small> | {{Пирелли}} | 21 | 15 | 11 | 6 | 10 | 9 | 739 |style="background:#F7F6A8"| '''1.''' |- align="center" ! [[2020 оны Формула-1|2020]] | Мерседес АМГ Петронас Ф1 баг | [[Мерседес-АМГ F1 W11 EQ Performance|F1 W11 EQ Perf.]] | Мерседес-Бенц 1.6 V6 Турбо<br /><small>(F1 M11 EQ Perf.)</small> | {{Пирелли}} | 17 | 13 | 7 | 5 | 15 | 9 | 573 |style="background:#F7F6A8"| '''1.''' |- align="center" ! [[2021 оны Формула-1|2021]] | Мерседес АМГ Петронас Ф1 баг | [[Мерседес-АМГ F1 W12 E Performance|F1 W12 E Perf.]] | Мерседес-Бенц 1.6 V6 Турбо<br /><small>(F1 M12 E Perf.)</small> | {{Пирелли}} | 5 | 3 | 1 | 3 | 3 | 4 | 148 | ''2.'' |- align="center" |- style="background:#EAECF0; text-align:center;" | colspan="5"| '''Нийт''' ! 232 ! 118 ! 80 ! 45 ! 129 ! 88 ! 5972,14 ! |} <sup>1</sup><small>Зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргыг 1958 оноос эхлэн гардуулж эхэлсэн.</small> === Мерседесийн бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан</small> {| class="wikitable" |- align="center" class="hintergrundfarbe5" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Грандс Прикс ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}} | 2013– | 161 | 2966 | 77 | 25 | 18 | 74 | 43 | 1. ([[2014 оны Формула-1|2014]], [[2015 оны Формула-1|2015]], [[2017 оны Формула-1|2017]]-[[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align="left" | {{DEU|Ziel=Нико Росберг}} | 2010–2016 | 136 | 1519 | 23 | 24 | 8 | 30 | 18 | 1. ([[2016 оны Формула-1|2016]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}} | 2017– | 84 | 1148 | 9 | 26 | 15 | 17 | 16 | 2. ([[2019 оны Формула-1|2019]], [[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align="left" | {{DEU|Ziel=Михаэль Шумахер}} | 2010–2012 | 58 | 197 | – | – | 1 | – | 1 | 8. ([[2011 оны Формула-1|2011]]) |- align="center" | align="left" | {{ARG|Ziel=Хуан Мануэль Фанжио}} | 1954, 1955 | 12 | 81,14 | 8 | 1 | 1 | 7 | 5 | 1. ([[1954 оны Формула-1|1954]], [[1955 оны Формула-1|1955]]) |- align="center" | align="left" | {{DEU|Ziel=Карл Клинг}} | 1954, 1955 | 11 | 17 | – | 1 | 1 | – | 1 | 5. ([[1954 оны Формула-1|1954]]) |- align="center" | align="left" | {{GBR|Ziel=Стирлинг Мосс}} | 1955 | 6 | 23 | 1 | 2 | – | 1 | 2 | 2. ([[1955 оны Формула-1|1955]]) |- align="center" | align="left" | {{DEU|Ziel=Ханс Херрманн}} | 1954, 1955 | 6 | 9 | – | – | 1 | – | 1 | 7. ([[1954 оны Формула-1|1954]]) |- align="center" | align="left" | {{ITA|Ziel=Пьеро Таруффи}} | 1955 | 2 | 9 | – | 1 | – | – | – | 6. ([[1955 оны Формула-1|1955]]) |- align="center" |style="text-align:left"| {{GBR|Жорж Расселл (авто уралдаанч)|Жорж Расселл}} | 2020 | 1 | 3 | – | – | – | – | 1 | 18. ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align="left" | {{DEU|Ziel=Херманн Ланг}} | 1954 | 1 | – | – | – | – | – | – | 57. ([[1954 оны Формула-1|1954]]) |- align="center" | align="left" | {{FRA|Ziel=Андре Симон}} | 1955 | 1 | – | – | – | – | – | – | 60. ([[1955 оны Формула-1|1955]]) |} <small>Одоо идэвхтэй уралдаж буй жолооч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв</small> === Формула-1-ийн үр дүн === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%" width="100%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал !! Шасси !! Жолооч !! Д/д<br><ref>1974 оны Формула-1-ийн уралдаанаас эхлэн тогтсон дугаартай болсон. Үүнээс өмнөx уралдаан бүрт өөр өөр дугаартай байв.</ref> !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 !! 21 !! 22 !! 23 !! Оноо !! Байр |- ! rowspan="5" | [[1954 оны Формула-1|1954]] ! rowspan="5" | [[Мерседес-Бенц W 196|W 196]] | colspan="2" | {{1954 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#CFCFFF" rowspan="5" | '''—''' | style="background:#CFCFFF" rowspan="5" | '''—'''<small><ref group="C">Зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргыг 1958 оноос эхлэн бий болгосон.</ref></small> |- | align="left" | {{ARG|Хуан Мануэль Фанжио|Х.Фанжио}} | – | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFFFDF" | '''''4''''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFDF9F" | 3 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Карл Клинг|К.Клинг}} | – | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#CFCFFF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | ''4'' | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 5 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Ханс Херманн|Х.Херманн}} | – | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#EFCFFF" | <small>''DNF''</small> | &nbsp; | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Херманн Ланг|Х.Ланг}} | – | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="7" | [[1955 оны Формула-1|1955]] ! rowspan="7" | W 196 | colspan="2" | | {{1955 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | | style="background:#CFCFFF" rowspan="7" | '''—''' | style="background:#CFCFFF" rowspan="7" | '''—''' |- | align="left" | {{ARG|Хуан Мануэль Фанжио|Х.Фанжио}} | – | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#EFCFFF" | <small>'''''DNF'''''</small> | &nbsp; | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Ханс Херманн|Х.Херманн}} | – | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#FFCFCF" | <small>DNQ</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Карл Клинг|К.Клинг}} | – | style="background:#DFFFDF" | 4 | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{GBR|Стирлинс Мосс|С.Мосс}} | – | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#CFCFFF" | 9 | &nbsp; | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{FRA|Андре Симон|А.Симон}} | – | &nbsp; | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{ITA|Пьеро Таруффи|П.Таруффи}} | – | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#DFDFDF" | 2 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |- class="hintergrundfarbe5" | colspan=27 | |- ! rowspan="3" | [[2010 оны Формула-1|2010]] ! rowspan="3" | [[Мерседес MGP W01|MGP W01]] | colspan="2" | {{2010 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" rowspan="3" | '''214''' | style="background:#DFFFDF" rowspan="3" | '''4.''' |- | align="left" | {{DEU|Михаэль Шумахер|М.Шумахер}} | {{0}}3 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 15 | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Нико Росберг|Н.Росберг}} | {{0}}4 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#CFCFFF" | {{0|*}}17* | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 4 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2011 оны Формула-1|2011]] ! rowspan="3" | [[Мерседес MGP W02|MGP W02]] | colspan="2" | {{2011 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" rowspan="3" | '''165''' | style="background:#DFFFDF" rowspan="3" | '''4.''' |- |align="left"| {{DEU|Михаэль Шумахер|М.Шумахер}} | {{0}}7 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#CFCFFF" | 17 | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#CFCFFF" | 15 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |align="left"| {{DEU|Нико Росберг|Н.Росберг}} | {{0}}8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 7 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2012 оны Формула-1|2012]] ! rowspan="3" | [[Мерседес F1 W03|F1 W03]] | colspan="2" | {{2012 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" rowspan="3" | '''142''' | style="background:#DFFFDF" rowspan="3" | '''5.''' |- | align="left" | {{DEU|Михаэль Шумахер|М.Шумахер}} | {{0}}7 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | ''7'' | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | {{0|*}}22* | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 16 | style="background:#DFFFDF" | 7 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Нико Росберг|Н.Росберг}} | {{0}}8 | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | ''6'' | style="background:#CFCFFF" | 15 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#DFFFDF" | ''7'' | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | 15 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2013 оны Формула-1|2013]] ! rowspan="3" | [[Мерседес F1 W04|F1 W04]] | colspan="2" | {{2013 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFDFDF" rowspan="3" | '''360''' | style="background:#DFDFDF" rowspan="3" | '''2.''' |- |align="left"| {{DEU|Нико Росберг|Н.Росберг}} | {{0}}9 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | '''9''' | style="background:#DFFFDF" | '''6''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#CFCFFF" | 19* | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 5 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | |- |align="left"| {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 10 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#FFDF9F" | '''3''' | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#DFFFDF" | '''4''' | style="background:#DFFFDF" | '''5''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFDF9F" | '''3''' | style="background:#DFFFDF" | ''9'' | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#DFFFDF" | 9 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2014 оны Формула-1|2014]] ! rowspan="3" | [[Мерседес F1 W05 Гибрид|F1 W05<br>Гибрид]] | colspan="2" | {{2014 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#FFFFBF" rowspan="3" | '''701''' | style="background:#FFFFBF" rowspan="3" | '''1.''' |- |align="left"| {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 44 | style="background:#EFCFFF" | <small>'''DNF'''</small> | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#FFDF9F" | ''3'' | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#DFDFDF" | ''2'' | style="background:#FFFFBF" | 1 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | |- |align="left"| {{DEU|Нико Росберг|Н.Росберг}} | {{0}}6 | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFDFDF" | '''''2''''' | style="background:#DFDFDF" | ''2'' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#EFCFFF" | <small>'''DNF'''</small> | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFFFDF" | '''''4''''' | style="background:#DFDFDF" | '''''2''''' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#CFCFFF" | '''14''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2015 оны Формула-1|2015]] ! rowspan="3" | [[Мерседес F1 W06 Гибрид|F1 W06<br>Гибрид]] | colspan="2" | | {{2015 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | | bgcolor="#FFFFBF" rowspan="3" | '''703''' | bgcolor="#FFFFBF" rowspan="3" | '''1.''' |- | align="left" | {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 44 | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFDFDF" | ''2'' | style="background:#FFDF9F" | '''3''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#DFFFDF" | '''6''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFDFDF" | ''2'' | style="background:#DFDFDF" | ''2'' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Нико Росберг|Н.Росберг}} | {{0}}6 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#FFDF9F" | ''3'' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#DFDFDF" | ''2'' | style="background:#CFCFFF" | 17* | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#EFCFFF" | <small>'''DNF'''</small> | style="background:#DFDFDF" | '''''2''''' | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2016 оны Формула-1|2016]] ! rowspan="3" | [[Мерседес F1 W07 Гибрид|F1 W07<br>Гибрид]] | colspan="2" | | {{2016 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | bgcolor="#FFFFBF" rowspan="3" | '''765''' | bgcolor="#FFFFBF" rowspan="3" | '''1.''' |- | align="left" | {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 44 | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#FFDF9F" | '''3''' | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#EFCFFF" | <small>'''DNF'''</small> | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#FFDF9F" | ''3'' | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#EFCFFF" | <small>'''DNF'''</small> | style="background:#FFDF9F" | 3 | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | &nbsp; | &nbsp; |- | align="left" | {{DEU|Нико Росберг|Н.Росберг}} | {{0}}6 | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#FFFFBF" | ''1'' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | ''5'' | style="background:#FFFFBF" | '''''1''''' | style="background:#DFFFDF" | 4 | style="background:#FFDF9F" | ''3'' | style="background:#DFDFDF" | '''2''' | style="background:#DFFFDF" | '''4''' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFFFBF" | 1 | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#FFDF9F" | ''3'' | style="background:#FFFFBF" | '''1''' | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFDFDF" | 2 | style="background:#DFDFDF" | 2 | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2017 оны Формула-1|2017]] ! rowspan="3" | [[Мерседес F1 W08 EQ Power+|W08 EQ Power+]] | colspan="2" | | {{2017 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; |style="background:#FFFFBF" rowspan="3"| '''668''' |style="background:#FFFFBF" rowspan="3"| '''1.''' |- | align="left" | {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 44 |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' |style="background:#DFDFDF"| ''2'' |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' |style="background:#DFFFDF"| 7 |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' |style="background:#DFFFDF"| '''5''' |style="background:#DFFFDF"| ''4'' |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFFFDF"| 9 |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#DFDFDF"| 2 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |style="text-align:left"| {{FIN|Валттери Боттас|В. Боттас}} | 77 |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFFFDF"| 6 |style="background:#FFDF9F"| '''3''' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#EFCFFF"| <small>DNF</small> |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFFFDF"| ''4'' |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2018 оны Формула-1|2018]] ! rowspan="3" | [[Мерседес-АМГ F1 W09 EQ Power+|F1 W09<br />EQ Power+]] | colspan="2" | | {{2018 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; |style="background:#FFFFBF" rowspan="3"| '''655''' |style="background:#FFFFBF" rowspan="3"|'''1.''' |- | align="left" | {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 44 |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#FFFFBF"|'''1''' |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#EFCFFF"| <small>DNF</small> |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFDF9F"| '''''3''''' |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' | &nbsp; | &nbsp; |- |style="text-align:left"| {{FIN|Валттери Боттас|В. Боттас}} | 77 |style="background:#DFFFDF"| 8 |style="background:#DFDFDF"| ''2'' |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#CFCFFF"| 14* |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFFFDF"| ''7'' |style="background:#EFCFFF"| '''<small>DNF</small>''' |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#DFDFDF"| '''''2''''' |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFFFDF"| ''5'' |style="background:#DFFFDF"| 5 | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="3" | [[2019 оны Формула-1|2019]] ! rowspan="3" | [[Мерседес-AMG F1 W10 EQ Power+|F1 W10<br />EQ Power+]] | colspan="2" | | {{2019 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#FFFFBF" rowspan="3"| '''739''' | style="background:#FFFFBF" rowspan="3"| '''1.''' |- | align="left" | {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 44 |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#DFFFDF"| '''9''' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFDF9F"| ''3'' |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#FFDF9F"| ''3'' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFFFDF"| 7 |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' | &nbsp; | &nbsp; |- |style="text-align:left"| {{FIN|Валттери Боттас|В. Боттас}} | 77 |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFFFDF"| ''4'' |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#EFCFFF"| <small>DNF</small> |style="background:#DFFFDF"| 8 |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#EFCFFF"| <small>''DNF''</small> |style="background:#DFFFDF"| 4 | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="4" | [[2020 оны Формула-1|2020]] ! rowspan="4" | [[Мерседес-АМГ F1 W11 EQ Performance|F1 W11<br />EQ Perf.]] | colspan="2" | | {{2020 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |style="background:#FFFFBF" rowspan="4"| '''573''' |style="background:#FFFFBF" rowspan="4"| '''1.''' |- | align="left" | {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 44 |style="background:#DFFFDF"| 4 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFDFDF"| ''2'' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFFFDF"| '''''7''''' |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' |style="background:#FFDF9F"| '''3''' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#FFFFBF"| '''''1''''' |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' | INJ |style="background:#FFDF9F"| 3 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |style="text-align:left"| {{FIN|Валттери Боттас|В. Боттас}} | 77 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#CFCFFF"| 11 |style="background:#FFDF9F"| '''3''' |style="background:#FFDF9F"| ''3'' |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFFFDF"| 5 |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#FFFFBF"| ''1'' |style="background:#EFCFFF"| <small>'''DNF'''</small> |style="background:#DFDFDF"| 2 |style="background:#DFDFDF"| '''2''' |style="background:#CFCFFF"| 14 |style="background:#DFFFDF"| 8 |style="background:#DFFFDF"| '''8''' |style="background:#DFDFDF"| 2 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |style="text-align:left"| {{GBR|Жорж Расселл (авто уралдаанч)|Ж. Расселл}} | 63 | | | | | | | | | | | | | | | |style="background:#DFFFDF"| ''9'' | | | | | | | |- ! rowspan="3" | [[2021 оны Формула-1|2021]] ! rowspan="3" | [[Мерседес-АМГ F1 W11 EQ Performance|F1 W11<br />EQ Perf.]] | colspan="2" | | {{2021 оны Формула-1}} |style="background:#DFDFDF" rowspan="3"| ''148'' |style="background:#DFDFDF" rowspan="3"| ''2.'' |- | align="left" | {{GBR|Льюис Хамилтон|Л.Хамилтон}} | 44 |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#DFDFDF"| '''''2''''' |style="background:#FFFFBF"| 1 |style="background:#FFFFBF"| '''1''' |style="background:#DFFFDF"| ''7'' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |style="text-align:left"| {{FIN|Валттери Боттас|В. Боттас}} | 77 |style="background:#FFDF9F"| ''3'' |style="background:#EFCFFF"| <small>DNF</small> |style="background:#FFDF9F"| '''''3''''' |style="background:#FFDF9F"| 3 |style="background:#EFCFFF"| <small>DNF</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- |} <div style="font-size:smaller;"> <references group="C" /> </div> {{Уралдааны дүнгийн тайлал}} === Формула 1-д гаргасан дээд амжилтууд === {| class="wikitable" style="font-size:95%" width="60%" ! Дээд амжилт ! Дээд амжилтын тоо ! Улирал |- | Дэлхийн аваргад хамгийн олон дараалан түрүүлсэн жолооч | style="text-align:center"|'''7''' | style="text-align:center"|[[2014 оны Формула-1|2014]]–[[2020 оны Формула-1|2020]] |- | Дэлхийн аваргад хамгийн олон дараалан түрүүлсэн зохион бүтээгч | style="text-align:center"|'''7''' | style="text-align:center"|2014–2020 |- | Нэг улиралд хамгийн олон их шанд түрүүлсэн зохион бүтээгч | style="text-align:center"|'''19''' | style="text-align:center"|[[2016 оны Формула-1|2016]] |- | Нэг улиралд хамгийн олон эхний хоёр байрыг эзэлсэн зохион бүтээгч | style="text-align:center"|'''12''' | style="text-align:center"|[[2015 оны Формула-1|2015]] |- | Нэг улиралд хамгийн олон түрүү байрлалыг эзэлсэн зохион бүтээгч | style="text-align:center"|'''20''' | style="text-align:center"|2016 |- | Нэг улиралд хамгийн олон шагналын тавцанд гарсан зохион бүтээгч | style="text-align:center"|'''33''' | style="text-align:center"|2016 |- | Нэг улиралд хамгийн олон оноо авсан зохион бүтээгч | style="text-align:center"|'''765''' | style="text-align:center"|2016 |- | Эхний хоёр байрыг хамгийн олон удаа дараалан түрүүлсэн<small><ref group="D">[[Скудериа Феррари]]тай тэнцүү</ref></small> | style="text-align:center"|'''5''' | style="text-align:center"|2014 <br /> 2015–2016 <br /> [[2019 оны Формула-1|2019]] |- | Улирлын эхэнд эхний хоёр байрыг хамгийн олон дараалан түрүүлсэн | style="text-align:center"|'''5''' | style="text-align:center"| 2019 |- | Бүх зохион бүтээгчээс түрүүлсэн уралдааны тоогоороо хамгийн өндөр хувь | style="text-align:center"|'''50,7 %''' | style="text-align:center"|[[1954 оны Формула-1|1954]]–2020 |- | Бүх зохион бүтээгчээс давхар ялалтын тоогоороо хамгийн өндөр хувь | style="text-align:center"|'''25,6 %''' | style="text-align:center"|1954–2020 |- | Бүх зохион бүтээгчээс түрүү байрлалын тоогоороо хамгийн өндөр хувь | style="text-align:center"|'''55,5 %''' | style="text-align:center"|1954–2020 |- | Хамгийн олон удаа их шанг хамгийн багадаа нэг тойрог дараалан тэргүүлсэн | style="text-align:center"|'''39''' | style="text-align:center"|[[2018 оны Формула-1|2018]]–2020 |- ! colspan="3" class="small" style="text-align:center"| 2020 оны улирлын сүүл |} <references group="D" /> ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:Mercedes (racing team)|Мерседес гран-при}} * [https://web.archive.org/web/20100502024500/http://www.mercedes-gp.com/ Мерседес-Бенц багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Мерседес Ф1| ]] [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Аж ахуйн нэгж (Нортхэмптоншир)]] 0lbhrpbcwhbmvlc32aa9tkgwkl9kh8u Бодончар 0 54711 859692 840474 2026-06-22T08:04:07Z Хөх эст 105489 Бодончар асантай холбоотой Ов А Онгод буурлын айлдсан түүхийг Зөв үү Тав уу Ютюб судгаар орж сонсохыг санал болгож нэмэв. 859692 wikitext text/x-wiki '''Бодончар''' нь [[Чингис хаан]]ы ес дэх үеийн өвөг дээдэс юм. Түүний эх Хорь түмэд аймгийн [[Алун Гуа]] хатан нь тэнгэрийн гэрлээс жирэмсэн болсон гэх домгийн дагуу Бодончар төрсөн. Тэр бага насандаа үг дуу цөөнтэй, ярих хэлэх нь бядуу тул бусад хүмүүн мунхаг хэмээн хочлох болжээ. Хожим тэрээр бусад овог аймгийг нэгтгээд хөвгүүддээ өвлүүлсэн байна. Түүний амьдарч байсан он цагийн хувьд хэд хэдэн үзэл санаа байдаг. Үүнд: * X зууны дунд үед амьдарч байсан ([[Хөдөөгийн Пэрлээ|Х.Пэрлээ]] нарын судлаачид) * Уйгурын [[Моюнчур]] хаантай холбон үзэх явдал нь, уг хааны Баянчур гэх бас нэг нэртэй төстэй гэж тайлбарлахыг хичээдэг. * Хүннүгийн үед амьдарч байсан гэх нь байдаг нь, энэ нь [[Бөртэ Чино|Бөртэ Чонийг]] [[Модун шаньюй]]тай харьцуулан үзэхтэй холбогдох нь мэр сэр тохиолдоно. Эдгээрээс одоогийн байдлаар нэг дэх тайлбар нь он цагийн хувьд ойролцоо тул голчлон хэрэглэж байна. Холбоотой түүхийг Зөв үү Тав уу Ютюб суваг дээр Дүрвэгсэд гэж гарчигтай Ов А Онгод Буурал айлдвараас сонсоно уу. ==Монголын нууц товчоо== Эх Алун-гуаг үгүй болсны хойно ах дүү тавуулаа, адуу малаа хуваах болж, Бэлгүнүтэй, Бүгүнүтэй, Буха хатаги, Бухату салжи дөрвүүлээ юмаа хувааж аваад дүү Бодончар мунхагийг бядуу гэж урагт үл тооцож хувь эс өгөв.<ref name=":0">{{Cite web |title=Монголын нууц товчоо: Тэмүжиний уг гарал ба бага насны үе |url=https://mongolian-art.de/02_mongoliin_urlag/02_mongoliin_nuuts_tovchoo.htm |access-date=2025-10-26 |website=mongolian-art.de}}</ref> Бодончар урагт эс тоологдох атал, энд юу хийж сууна гээд гол дайрт, годил сүүлт орог шинхул морио унаж үхвэл үхье, амьдарвал амьдаръя гэж Онон мөрөн уруу зорьж одов. Тэнд Балжийн арал гэдэг газар хүрч өвсөн эмбүүл гэр барьж суув.<ref name=":0" /> ==Үр удам== *<b>Барим ширату Хабич баатар</b> (Бодончарыг залгамжилсан) *[[Жажирдай]] (Жадран овгийн өвөг дээдэс) *[[Баарьдай]] (Баарин овгийн өвөг дээдэс) *Жэгүрэдэй (Жэгүрэд овгийн өвөг дээдэс) ==Эшлэл== {{Reflist}} [[Ангилал:10-р зууны ноёрхогч]] [[Ангилал:Боржигин]] [[Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал]] [[Ангилал:Чингис хаан]] [[Ангилал:9-р зуунд төрсөн]] [[Ангилал:9-р эсвэл 10-р зуунд өнгөрсөн]] fab7y1zi3vdcnvcpkd6a33ismt0kfzz 859704 859692 2026-06-22T08:45:34Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/Хөх эст|Хөх эст]] ([[User talk:Хөх эст|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:~2025-36844-01|~2025-36844-01]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 840474 wikitext text/x-wiki '''Бодончар''' нь [[Чингис хаан]]ы ес дэх үеийн өвөг дээдэс юм. Түүний эх Хорь түмэд аймгийн [[Алун Гуа]] хатан нь тэнгэрийн гэрлээс жирэмсэн болсон гэх домгийн дагуу Бодончар төрсөн. Тэр бага насандаа үг дуу цөөнтэй, ярих хэлэх нь бядуу тул бусад хүмүүн мунхаг хэмээн хочлох болжээ. Хожим тэрээр бусад овог аймгийг нэгтгээд хөвгүүддээ өвлүүлсэн байна. Түүний амьдарч байсан он цагийн хувьд хэд хэдэн үзэл санаа байдаг. Үүнд: * X зууны дунд үед амьдарч байсан ([[Хөдөөгийн Пэрлээ|Х.Пэрлээ]] нарын судлаачид) * Уйгурын [[Моюнчур]] хаантай холбон үзэх явдал нь, уг хааны Баянчур гэх бас нэг нэртэй төстэй гэж тайлбарлахыг хичээдэг. * Хүннүгийн үед амьдарч байсан гэх нь байдаг нь, энэ нь [[Бөртэ Чино|Бөртэ Чонийг]] [[Модун шаньюй]]тай харьцуулан үзэхтэй холбогдох нь мэр сэр тохиолдоно. Эдгээрээс одоогийн байдлаар нэг дэх тайлбар нь он цагийн хувьд ойролцоо тул голчлон хэрэглэж байна. ==Монголын нууц товчоо== Эх Алун-гуаг үгүй болсны хойно ах дүү тавуулаа, адуу малаа хуваах болж, Бэлгүнүтэй, Бүгүнүтэй, Буха хатаги, Бухату салжи дөрвүүлээ юмаа хувааж аваад дүү Бодончар мунхагийг бядуу гэж урагт үл тооцож хувь эс өгөв.<ref name=":0">{{Cite web |title=Монголын нууц товчоо: Тэмүжиний уг гарал ба бага насны үе |url=https://mongolian-art.de/02_mongoliin_urlag/02_mongoliin_nuuts_tovchoo.htm |access-date=2025-10-26 |website=mongolian-art.de}}</ref> Бодончар урагт эс тоологдох атал, энд юу хийж сууна гээд гол дайрт, годил сүүлт орог шинхул морио унаж үхвэл үхье, амьдарвал амьдаръя гэж Онон мөрөн уруу зорьж одов. Тэнд Балжийн арал гэдэг газар хүрч өвсөн эмбүүл гэр барьж суув.<ref name=":0" /> ==Үр удам== *<b>Барим ширату Хабич баатар</b> (Бодончарыг залгамжилсан) *[[Жажирдай]] (Жадран овгийн өвөг дээдэс) *[[Баарьдай]] (Баарин овгийн өвөг дээдэс) *Жэгүрэдэй (Жэгүрэд овгийн өвөг дээдэс) ==Эшлэл== {{Reflist}} [[Ангилал:10-р зууны ноёрхогч]] [[Ангилал:Боржигин]] [[Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал]] [[Ангилал:Чингис хаан]] [[Ангилал:9-р зуунд төрсөн]] [[Ангилал:9-р эсвэл 10-р зуунд өнгөрсөн]] e4ha406wd5aw8p1ihpwq247njwqhdcy Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн 0 54901 859615 811255 2026-06-21T23:00:08Z Enkhsaihan2005 64429 859615 wikitext text/x-wiki {{Short description|National park in the western United States}} {{Инфобокс хамгаалалттай газар | name = Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{Cite web |url=https://protectedplanet.net/yellowstone-national-park |title=Yellowstone in United States of America |website=protectedplanet.net |publisher=ОУБХХ |access-date=2026-06-21 |archive-date=2019-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827123420/https://www.protectedplanet.net/yellowstone-national-park |url-status=dead }}</ref> | image = Grand Canyon of yellowstone.jpg | image_caption = [[Йеллоустоуны их хавцал]] | image_size = 250px | image_alt = Доод Йеллоустоны хүрхрээ | nearest_town = [[Уэст-Йелловстоун, Монтана]] | location = [[Парк тойрог, Вайоминг|Парк]] болон [[Титон тойрог, Вайоминг|Титон]] тойрог, [[Вайоминг]]; [[Галлатин тойрог, Монтана|Галлатин]] болон [[Парк тойрог, Монтана|Парк]] тойрог, [[Монтана]]; [[Фримонт тойрог, Айдахо|Фримонт тойрог]], [[Айдахо]], [[АНУ]] | map = Вайоминг#АНУ | map_caption = Йелловстоуны байршил | relief = 1 | elevation = {{cvt|8104|ft}} | coordinates = {{Coord|44.6|N|110.5|W|region:US-WY_type:landmark|display=inline,title}} | coords_ref = <ref>{{cite gnis |id=1609331 |name=Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн |entry-date=1992-08-31 |access-date=2026-06-21 }}</ref> | established = {{start date and age|1872|03|01}} | area_acre = 2219791 | area_ref = <ref name="acres">{{NPS area |year=2011 |access-date=2026-06-21 }}</ref> | visitation_num = 4,744,353 | visitation_year = 2024 | visitation_ref = <ref>{{cite web |title=Annual Park Ranking Report for Recreation Visits in: 2023 |url=https://irma.nps.gov/Stats/SSRSReports/National%20Reports/Annual%20Park%20Ranking%20Report%20(1979%20-%20Last%20Calendar%20Year) |website=nps.gov |publisher=Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн үйлчилгээ |access-date=2026-06-21 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713070837/https://irma.nps.gov/Stats/SSRSReports/National%20Reports/Annual%20Park%20Ranking%20Report%20(1979%20-%20Last%20Calendar%20Year) |url-status=live }}</ref> | governing_body = АНУ-ын [[Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн үйлчилгээ]] | website = {{Official URL}} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | module = {{designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_type = Байгалийн | designation1_criteria = vii, viii, ix, x | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/28 28]<ref name=whs>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/28 |title=Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн |publisher=ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвийн төв |access-date=2026-06-21 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224234321/https://whc.unesco.org/en/list/28 |archive-date=2017-02-24 }}</ref> | designation1_date = 1978 (2-р [[Дэлхийн өвийн чуулган|чуулган]]) | designation1_free1name = Бүс нутаг | designation1_free1value = [[Хойд Америкийн Дэлхийн өвийн жагсаалт|Америк тив]] | designation1_free3name = [[Устах аюулд буй өвүүд|Аюулд орсон]] | designation1_free3value = 1995–2003 }} }} [[Зураг:Yellowstone Castle Geysir.jpg|thumb|right|Кастле гейзэр]] '''Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн''' буюу '''Йелловстоун байгалийн цогцолборт газар''' ({{lang-en|Yellowstone National Park}}) нь 1872 оны гуравдугаар сарын 1-нд үүсгэн байгуулсан [[АНУ-ын байгалийн цогцолборт газар|америкийн үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн]] юм. Үүгээр тус цэцэрлэгт хүрээлэн нь дэлхийн хамгийн эртний цэцэрлэгт хүрээлэнд ордог. Энэ хүрээлэнгийн нэр нь [[Йелловстоун гол]]ын нэрийг авсан ба энэ гол нь тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хамгийн чухал гол юм. Энэ цэцэрлэгт хүрээлэн нь түүний [[геотерм]]ийн эх үүсвэрүүд болох [[гейзэр]] болон буцлам халуун булаг мөн зэрлэг ан амьтан болох бизон (америк сарлаг), [[Гриззли баавгай|гриззли баавгай]] болон [[чоно]] элбэгээрээ алдартай юм. 1978 онд энэ цэцэрлэгт хүрээлэнг [[ЮНЕСКО]] [[Дэлхийн өв|дэлхийн өвд]] бүртгэн авчээ. ==Түүх== 11.000 жилийн тэртээгээс индианчууд энэ нутагт суурьшин амьдарч байсан ул мөр олджээ. 1807 оны үед Жон Колтер хэмээх анчин тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн орчим газар нутагт хөл тавьсан магадгүй анхны цагаан арьстан байсан байна. 1810 онд Жон Колтер буцаж ирээд энэ газрын тухай мэдээлсэн боловч түүний яриаг хэн ч сонирхсонгүй. Дараа нь хоёр ч анчин болон алтны хайгуулчид тус нутгаар дайрч өнгөрсөн тухай мэдээ өгөхөд бас л хэн ч тоосонгүй. Харин геологич [[Фердинанд Вандевеер Гайден]] 1857 онд Бриджер болон Рейнолдсын удирдлага дор нэгэн экспедиц гарган явжээ. Гэвч Йелловстоунд хүрэхийн өмнөхөн өвөл болсоноор тэд очиж чадаагүй юм. Ингээд сүүлд [[америкийн иргэний дайн]]ы дараа дараагийн аялалаа хийсэн байдаг. Тус аялал амжилттай болсоны дараа Монтанагийн ерөнхий байцаагч энэ газрыг ихэд сонирхов. Энэ хооронд цагаан арьстангууд баруун зүг рүү улам ихээр нэмэгдэн суурьшсанаар зөвхөн индианчуудыг газар нутгаас нь хөөх бус тус нутгийн амьтан ургамалд ч сөргөөр нөлөөлж эхлэв. Индиануудын хувьд сүүлчийн орогдох газар нь [[Хадат уул|Рокки Моунтайнс]] л үлдсэн байлаа. Байгаль орчныг хамгаалагчид нь амьтан ургамлыг хадгалан авч үлдэх үүднээс хамгаалалтанд авахыг шаардах болов. Йелловстоунд хийсэн судалгааны экспедицүүдийн аялалын мэдээ, баримт болон зургуудад нийт 10.000 гаруй халуун булаг, үүний 3000 гаран нь гейзэр буюу оргилох булаг байгаа нь засгийн газрын гишүүдийг ихээхэн өндөр сэтгэгдэл төрүүлсэн учраас 1872 онд цэцэрлэгт хүрээлэнгийн орчим газарт алт хайх, ан хийх болон шилжин суурьшихийг хориглосон байна. Ингээд 1872 оны гуравдугаар сарын 1-нд тухайн үеийн америкийн ерөнхийлөгч [[Улисс С. Грант]] гарын үсэг зурсанаар дэлхийн хамгийн анхны цэцэрлэгт хүрээлэн бий болжээ. ==Газар зүй ба геологи== [[File:Lower Geyser Basin, Yellowstone National Park.webm|thumb|right|]] [[Файл:Mammoth hot springs yellowstone.jpg|thumb|left|Маммот Хот Спрингс]] Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн газар нутгийн 96 хувь нь америкийн холбооны муж улс [[Вайоминг]]эд орших ба 3% нь [[Монтана]]д, 1% нь [[Айдахо]]д оршино. Нийт 8987 км<sup>2</sup> талбайгаараа америкийн хамгийн том цэцэрлэгт хүрээлэнд тооцогдоно. Энэ талбай нь ойролцоогоор [[Корсика]]гийн газар нутагтай адилхан гэсэн үг юм. Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн нь Рокки Моунтайнсийн нэг хэсэг нь бөгөөд далайн төвшнөөс дээш дунджаар 2.440 метрт оршдог. Мөн хамгийн өндөр цэг нь д.т.д 3.462 метрт, хамгийн нам дор хэсэг нь 1.620 метр байна. Талбайн хэмжээ нь хойноос өмнө зүгт 102 километр, баруунаас зүүн зүгт 87 км. Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн ихэнх газар нь багцаагаар 640.000 жилийн өмнө бий болсон [[Йелловстоун (галт уул)|Йелловстоун]] [[галт уулын тогоо]]н дээр оршдог. Энэ галт уулын тогоон доор 8 км-ийн гүнд [[Магма|магма агуулах давхарга]] байх ба түүний урт нь 80 км, өргөн нь 10-40 км хооронд байгаа нь асар том хэмжээтэй юм. Тиймээс Йелловстоун цэцэрлэгт хүрээлэнгийн энэхүү галт уул нь [[супер галт уул]]ын тоонд орох ба америк тив дээрх хамгийн том супер галт уул юм. Тус хүрээлэнд байх халуун булаг нь дэлхийн дээрx бүх халуун булгийн 62%-ийг эзэлнэ. Энэ нь 10.000 гаран булаг гэсэн үг ба үүнээс 300 гаран нь оргилох булаг. Үүнээс хоёр бараг тогтмол хугацаанд буюу 60-аас 90 минутанд оргилон гарч ирдэг учраас жуулчдыг ихээр татдаг байна. Тус цэцэрлэг хүрээлэнд Стеамбоат-Геизер хэмээх нэртэй оргилох булаг байгаа нь өнөөдөр дэлхий дээрx xамгийн том идэвхтэй оргилуун булагт тооцогддог. Гүний усны ийнхүү оргилон гарч ирж буй шалтгаан нь түүний дор байх магма давхаргаас шалтгаалах ба уулнаас бууж ирэх лаавын чулуу хөрсөнд нэвчсэн усыг халаана. Халсан ус нь халуун булаг эвэл намагтай хэсгийн нүх сүвээр буцаад газрын гадаргуу дээр оргилон гарч ирдэг байна. Бидний өмнөх үед буюу 630.000-70.000 жилийн өмнө олон жижиг галт уулын дэлбэрэлт явагдсаны үр дүнд калдера нь бараг бүтэн лаавын чулуугуур дүүрсэн аж. Үүний үр дүнд өнөөдөр тус өндөрлөг газар нь 2400 метрийн өндөрт орших ба түүнийг тойрсон Рокки Моунтайн голд ерөнхийдөө тусгаарлагдсан байдаг. Сүүлийн 300.000 жилийн хугацаанд тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн гадаргуу нь мөстлөгийн үеэс шалтгаалсан мөсөн бүрхүүл ихээр тогтсон байдаг. Энэ хооронд нийт гурван удаа хүйтний үе бий болсоноор өнөөдрийн цэцэрлэгт хүрээлэнгийн төв хэсэгт нэлээд том мөсөн бүрхүүл тогтсон байна. ==Цаг уур== Цэцэрлэгт хүрээлэнгийн орчмын цаг уур нь Рокки Моунтайнсийн байршилтай нягт хамааралтай. Өвөлдөө дунджаар -13&nbsp; [[Цельсийн градус|°С]], зуны улиралд дунджаар 27&nbsp;°С хүрнэ.<ref name="nps factsheet">National Park Service: ''[http://www.nps.gov/yell/planyourvisit/factsheet.htm Yellowstone Fact Sheet]'' (6. Januar 2008)</ref> Цаг уурын гэнэтийн өөрчлөлт жилийн турш гарах боломжтой. 1936 онд хамгийн халуун температурыг хэмжсэн нь 37&nbsp; °С байсан бол 1933 онд хамгийн хүйтэндээ -54&nbsp; °С хүрч байжээ.<ref name="nps factsheet" /> Жилдээ дундажаар 183 см цас орох ба өндөрлөг хэсгүүдээр тал газраа бодвол харьцангуй илүү цастай байна.<ref name="nps weather">National Park Service: ''[http://www.nps.gov/yell/planyourvisit/weather.htm Weather]'' (28. Oktober 2007)</ref> Хавар намрын улиралд үе үе цас орох нь ердийн л үзэгдэл. Жилийн дундаж хур тунадасны хэмжээ 26 см-аас эхлээд цэцэрлэгт хүрээлэнгийн баруун урд хэсэгт 206 см хүртэл хэмжээтэй хур тунадас буудаг.<ref name="nps factsheet" /> Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд [[хуй салхи]] гарах нь төдийлөн их биш. Хамгийн хүчтэй хуй салхийг 1987 оны долоодугаар сарын 21-нд хэмжсэн байна. Энэ хэмжилтээр салхины хурд нь 333-аас 418 км/цаг хүрсэн ба [[Фужита-Скала]] дээр Ф4 шатлалд орж байжээ. 2005 онд судлаачид Маммот Хот Спрингсийн ойролцоо 1500 орчим жилийн настай, одоо ч ургаж буй [[арц]]ны мод мөн бараг 2000 жилийн настай нарс мод тус хүрээлэнд байгааг олжээ. Эдгээр модыг одоогоор судалж байгаа бөгөөд тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн сүүлийн хоёр мянган жилд болсон цаг уурын байдлыг тогтоох боломжтой байх хэмээн эрдэмтэд ихээхэн найдвар тавьж байгаа аж.<ref>Bozeman Daily Chronicle: ''[http://www.bozemandailychronicle.com/articles/2005/12/26/news/ynp.txt Ancient trees 'discovered' in Yellowstone]'' (5. Oktober 2008)</ref> ==Ургамал== [[Файл:Pinus contorta 28263.JPG|thumb|right|120px|Далайн эргийн нарс]] Тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн 80 гаруй хувийг шилмүүст ой эзэлдэг бол үлдсэн талбайг ногоон нуга (ойролцоогоор 15 хувь) болон ус (5 хувь) хувааж эзэлнэ. Шилмүүст ой нь ялангуяа калдера буюу галт уулын тогоон дотор шигүү ургасан байна. Энэ ойн дөрөвний гурвыг [[далайн эргийн нарс]] бүрдүүлэхээс гадна олон төрлийн гацуур болон улиас тархан ургадаг. Галт уулын хөрстэй бүсэд нь [[Энгэлманн гацуур]] их хэмжээгээр ургасан байдаг. Өндөрлөг газруудаар [[цагаан үндэст нарс]] ихэнх хувийг эзлэх бол нам дор хэсгээр нь [[дуглас гацуур]] элбэг. Нийт 186 төрлийн хаг болон багцаагаар 2000 орчим ургамлын төрөл зүйл тус цэцэрлэгт байх бөгөөд үүн дотор 12 төрлийн мод, 60 гаруй зэрлэг цэцгийн төрөл (үүнээс 12 нь цахирмаа цэцгийн төрөл) байна. Халуун булагнууд нь тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн ургамалд ихээхэн нөлөөлнө. Ихэнх ургамалд [[силикат|силикатын агуулга]] бүхий халуун устай харьцах тохиолдолд хөнөөх аюултай. Үлдсэн ургамлуудын өсөлтийн хэмнэлд өөрчлөлт оруулдаг байна. ==Амьтан== Энэ цэцэрлэгт хүрээлэн нь олон төрлийн ховордсон [[Амьтан|амьтны]] өлгий нутаг болдог ба үүнд жишээлбэл [[америкийн бизон]] болон [[сэрээ эвэрт гөрөөс]] орно. <gallery widths="180"> File:Antilocapra americana.jpg|Сэрээ эвэрт гөрөөс File:Buffalo Herd in Yellowstone.jpg|[[Америк бизон]] File:Coyote on Seedskadee NWR (24337075051).jpg|[[Талын цөөвөр чоно]] (коёоте) File:Rocky Mountain Bull Elk.jpg|[[Америк хандгай]] </gallery> == Цахим хуудас == {{Commonscat|Yellowstone National Park|Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн}} * [http://www.travelyellowstone.com/ Цэцэрлэгт хүрээлэн дэх хоолны газрууд болон буудлын газруудын албан ёсны цахим хуудас] (англ.) * [http://yellowstone.net/ Yellowstone.net] (англ.) * [https://web.archive.org/web/20140110233442/http://yellowstone-natl-park.com/ Total Yellowstone Page] (англ.) == Эшлэл == <references/> [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Йелловстоун байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Рокки Маунтенс]] [[Ангилал:Хойд Америкийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:АНУ-ын байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Галт уул]] [[Ангилал:АНУ дахь дэлхийн байгалийн өв]] [[Ангилал:Америк дахь дэлхийн байгалийн өв]] rs23ugc3l963p1m7jjuwlw0u9ludm3o 859709 859615 2026-06-22T10:15:12Z Enkhsaihan2005 64429 859709 wikitext text/x-wiki {{Short description|National park in the western United States}} {{Инфобокс хамгаалалттай газар | name = Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн | alt_name = {{langx|en|Yellowstone National Park}} | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{Cite web |url=https://protectedplanet.net/yellowstone-national-park |title=Yellowstone in United States of America |website=protectedplanet.net |publisher=ОУБХХ |access-date=2026-06-21 |archive-date=2019-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827123420/https://www.protectedplanet.net/yellowstone-national-park |url-status=dead }}</ref> | image = Grand Canyon of yellowstone.jpg | image_caption = [[Йеллоустоуны их хавцал]] | image_size = 250px | image_alt = Доод Йеллоустоны хүрхрээ | nearest_town = [[Уэст-Йелловстоун, Монтана]] | location = [[Парк тойрог, Вайоминг|Парк]] болон [[Титон тойрог, Вайоминг|Титон]] тойрог, [[Вайоминг]]; [[Галлатин тойрог, Монтана|Галлатин]] болон [[Парк тойрог, Монтана|Парк]] тойрог, [[Монтана]]; [[Фримонт тойрог, Айдахо|Фримонт тойрог]], [[Айдахо]], [[АНУ]] | map = Вайоминг#АНУ | map_caption = Йелловстоуны байршил | relief = 1 | elevation = {{cvt|8104|ft}} | coordinates = {{Coord|44.6|N|110.5|W|region:US-WY_type:landmark|display=inline,title}} | coords_ref = <ref>{{cite gnis |id=1609331 |name=Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн |entry-date=1992-08-31 |access-date=2026-06-21 }}</ref> | established = {{start date and age|1872|03|01}} | area_acre = 2219791 | area_ref = <ref name="acres">{{NPS area |year=2011 |access-date=2026-06-21 }}</ref> | visitation_num = 4,744,353 | visitation_year = 2024 | visitation_ref = <ref>{{cite web |title=Annual Park Ranking Report for Recreation Visits in: 2023 |url=https://irma.nps.gov/Stats/SSRSReports/National%20Reports/Annual%20Park%20Ranking%20Report%20(1979%20-%20Last%20Calendar%20Year) |website=nps.gov |publisher=Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн үйлчилгээ |access-date=2026-06-21 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713070837/https://irma.nps.gov/Stats/SSRSReports/National%20Reports/Annual%20Park%20Ranking%20Report%20(1979%20-%20Last%20Calendar%20Year) |url-status=live }}</ref> | governing_body = АНУ-ын [[Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн үйлчилгээ]] | website = {{Official URL}} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | module = {{designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_type = Байгалийн | designation1_criteria = vii, viii, ix, x | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/28 28]<ref name=whs>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/28 |title=Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн |publisher=ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвийн төв |access-date=2026-06-21 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224234321/https://whc.unesco.org/en/list/28 |archive-date=2017-02-24 }}</ref> | designation1_date = 1978 (2-р [[Дэлхийн өвийн чуулган|чуулган]]) | designation1_free1name = Бүс нутаг | designation1_free1value = [[Хойд Америкийн Дэлхийн өвийн жагсаалт|Америк тив]] | designation1_free3name = [[Устах аюулд буй өвүүд|Аюулд орсон]] | designation1_free3value = 1995–2003 }} }} [[Зураг:Yellowstone Castle Geysir.jpg|thumb|right|Кастле гейзэр]] '''Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн''' буюу '''Йелловстоун байгалийн цогцолборт газар''' ({{lang-en|Yellowstone National Park}}) нь 1872 оны гуравдугаар сарын 1-нд үүсгэн байгуулсан [[АНУ-ын байгалийн цогцолборт газар|америкийн үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн]] юм. Үүгээр тус цэцэрлэгт хүрээлэн нь дэлхийн хамгийн эртний цэцэрлэгт хүрээлэнд ордог. Энэ хүрээлэнгийн нэр нь [[Йелловстоун гол]]ын нэрийг авсан ба энэ гол нь тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хамгийн чухал гол юм. Энэ цэцэрлэгт хүрээлэн нь түүний [[геотерм]]ийн эх үүсвэрүүд болох [[гейзэр]] болон буцлам халуун булаг мөн зэрлэг ан амьтан болох бизон (америк сарлаг), [[Гриззли баавгай|гриззли баавгай]] болон [[чоно]] элбэгээрээ алдартай юм. 1978 онд энэ цэцэрлэгт хүрээлэнг [[ЮНЕСКО]] [[Дэлхийн өв|дэлхийн өвд]] бүртгэн авчээ. ==Түүх== 11.000 жилийн тэртээгээс индианчууд энэ нутагт суурьшин амьдарч байсан ул мөр олджээ. 1807 оны үед Жон Колтер хэмээх анчин тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн орчим газар нутагт хөл тавьсан магадгүй анхны цагаан арьстан байсан байна. 1810 онд Жон Колтер буцаж ирээд энэ газрын тухай мэдээлсэн боловч түүний яриаг хэн ч сонирхсонгүй. Дараа нь хоёр ч анчин болон алтны хайгуулчид тус нутгаар дайрч өнгөрсөн тухай мэдээ өгөхөд бас л хэн ч тоосонгүй. Харин геологич [[Фердинанд Вандевеер Гайден]] 1857 онд Бриджер болон Рейнолдсын удирдлага дор нэгэн экспедиц гарган явжээ. Гэвч Йелловстоунд хүрэхийн өмнөхөн өвөл болсоноор тэд очиж чадаагүй юм. Ингээд сүүлд [[америкийн иргэний дайн]]ы дараа дараагийн аялалаа хийсэн байдаг. Тус аялал амжилттай болсоны дараа Монтанагийн ерөнхий байцаагч энэ газрыг ихэд сонирхов. Энэ хооронд цагаан арьстангууд баруун зүг рүү улам ихээр нэмэгдэн суурьшсанаар зөвхөн индианчуудыг газар нутгаас нь хөөх бус тус нутгийн амьтан ургамалд ч сөргөөр нөлөөлж эхлэв. Индиануудын хувьд сүүлчийн орогдох газар нь [[Хадат уул|Рокки Моунтайнс]] л үлдсэн байлаа. Байгаль орчныг хамгаалагчид нь амьтан ургамлыг хадгалан авч үлдэх үүднээс хамгаалалтанд авахыг шаардах болов. Йелловстоунд хийсэн судалгааны экспедицүүдийн аялалын мэдээ, баримт болон зургуудад нийт 10.000 гаруй халуун булаг, үүний 3000 гаран нь гейзэр буюу оргилох булаг байгаа нь засгийн газрын гишүүдийг ихээхэн өндөр сэтгэгдэл төрүүлсэн учраас 1872 онд цэцэрлэгт хүрээлэнгийн орчим газарт алт хайх, ан хийх болон шилжин суурьшихийг хориглосон байна. Ингээд 1872 оны гуравдугаар сарын 1-нд тухайн үеийн америкийн ерөнхийлөгч [[Улисс С. Грант]] гарын үсэг зурсанаар дэлхийн хамгийн анхны цэцэрлэгт хүрээлэн бий болжээ. ==Газар зүй ба геологи== [[File:Lower Geyser Basin, Yellowstone National Park.webm|thumb|right|]] [[Файл:Mammoth hot springs yellowstone.jpg|thumb|left|Маммот Хот Спрингс]] Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн газар нутгийн 96 хувь нь америкийн холбооны муж улс [[Вайоминг]]эд орших ба 3% нь [[Монтана]]д, 1% нь [[Айдахо]]д оршино. Нийт 8987 км<sup>2</sup> талбайгаараа америкийн хамгийн том цэцэрлэгт хүрээлэнд тооцогдоно. Энэ талбай нь ойролцоогоор [[Корсика]]гийн газар нутагтай адилхан гэсэн үг юм. Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн нь Рокки Моунтайнсийн нэг хэсэг нь бөгөөд далайн төвшнөөс дээш дунджаар 2.440 метрт оршдог. Мөн хамгийн өндөр цэг нь д.т.д 3.462 метрт, хамгийн нам дор хэсэг нь 1.620 метр байна. Талбайн хэмжээ нь хойноос өмнө зүгт 102 километр, баруунаас зүүн зүгт 87 км. Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн ихэнх газар нь багцаагаар 640.000 жилийн өмнө бий болсон [[Йелловстоун (галт уул)|Йелловстоун]] [[галт уулын тогоо]]н дээр оршдог. Энэ галт уулын тогоон доор 8 км-ийн гүнд [[Магма|магма агуулах давхарга]] байх ба түүний урт нь 80 км, өргөн нь 10-40 км хооронд байгаа нь асар том хэмжээтэй юм. Тиймээс Йелловстоун цэцэрлэгт хүрээлэнгийн энэхүү галт уул нь [[супер галт уул]]ын тоонд орох ба америк тив дээрх хамгийн том супер галт уул юм. Тус хүрээлэнд байх халуун булаг нь дэлхийн дээрx бүх халуун булгийн 62%-ийг эзэлнэ. Энэ нь 10.000 гаран булаг гэсэн үг ба үүнээс 300 гаран нь оргилох булаг. Үүнээс хоёр бараг тогтмол хугацаанд буюу 60-аас 90 минутанд оргилон гарч ирдэг учраас жуулчдыг ихээр татдаг байна. Тус цэцэрлэг хүрээлэнд Стеамбоат-Геизер хэмээх нэртэй оргилох булаг байгаа нь өнөөдөр дэлхий дээрx xамгийн том идэвхтэй оргилуун булагт тооцогддог. Гүний усны ийнхүү оргилон гарч ирж буй шалтгаан нь түүний дор байх магма давхаргаас шалтгаалах ба уулнаас бууж ирэх лаавын чулуу хөрсөнд нэвчсэн усыг халаана. Халсан ус нь халуун булаг эвэл намагтай хэсгийн нүх сүвээр буцаад газрын гадаргуу дээр оргилон гарч ирдэг байна. Бидний өмнөх үед буюу 630.000-70.000 жилийн өмнө олон жижиг галт уулын дэлбэрэлт явагдсаны үр дүнд калдера нь бараг бүтэн лаавын чулуугуур дүүрсэн аж. Үүний үр дүнд өнөөдөр тус өндөрлөг газар нь 2400 метрийн өндөрт орших ба түүнийг тойрсон Рокки Моунтайн голд ерөнхийдөө тусгаарлагдсан байдаг. Сүүлийн 300.000 жилийн хугацаанд тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн гадаргуу нь мөстлөгийн үеэс шалтгаалсан мөсөн бүрхүүл ихээр тогтсон байдаг. Энэ хооронд нийт гурван удаа хүйтний үе бий болсоноор өнөөдрийн цэцэрлэгт хүрээлэнгийн төв хэсэгт нэлээд том мөсөн бүрхүүл тогтсон байна. ==Цаг уур== Цэцэрлэгт хүрээлэнгийн орчмын цаг уур нь Рокки Моунтайнсийн байршилтай нягт хамааралтай. Өвөлдөө дунджаар -13&nbsp; [[Цельсийн градус|°С]], зуны улиралд дунджаар 27&nbsp;°С хүрнэ.<ref name="nps factsheet">National Park Service: ''[http://www.nps.gov/yell/planyourvisit/factsheet.htm Yellowstone Fact Sheet]'' (6. Januar 2008)</ref> Цаг уурын гэнэтийн өөрчлөлт жилийн турш гарах боломжтой. 1936 онд хамгийн халуун температурыг хэмжсэн нь 37&nbsp; °С байсан бол 1933 онд хамгийн хүйтэндээ -54&nbsp; °С хүрч байжээ.<ref name="nps factsheet" /> Жилдээ дундажаар 183 см цас орох ба өндөрлөг хэсгүүдээр тал газраа бодвол харьцангуй илүү цастай байна.<ref name="nps weather">National Park Service: ''[http://www.nps.gov/yell/planyourvisit/weather.htm Weather]'' (28. Oktober 2007)</ref> Хавар намрын улиралд үе үе цас орох нь ердийн л үзэгдэл. Жилийн дундаж хур тунадасны хэмжээ 26 см-аас эхлээд цэцэрлэгт хүрээлэнгийн баруун урд хэсэгт 206 см хүртэл хэмжээтэй хур тунадас буудаг.<ref name="nps factsheet" /> Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд [[хуй салхи]] гарах нь төдийлөн их биш. Хамгийн хүчтэй хуй салхийг 1987 оны долоодугаар сарын 21-нд хэмжсэн байна. Энэ хэмжилтээр салхины хурд нь 333-аас 418 км/цаг хүрсэн ба [[Фужита-Скала]] дээр Ф4 шатлалд орж байжээ. 2005 онд судлаачид Маммот Хот Спрингсийн ойролцоо 1500 орчим жилийн настай, одоо ч ургаж буй [[арц]]ны мод мөн бараг 2000 жилийн настай нарс мод тус хүрээлэнд байгааг олжээ. Эдгээр модыг одоогоор судалж байгаа бөгөөд тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн сүүлийн хоёр мянган жилд болсон цаг уурын байдлыг тогтоох боломжтой байх хэмээн эрдэмтэд ихээхэн найдвар тавьж байгаа аж.<ref>Bozeman Daily Chronicle: ''[http://www.bozemandailychronicle.com/articles/2005/12/26/news/ynp.txt Ancient trees 'discovered' in Yellowstone]'' (5. Oktober 2008)</ref> ==Ургамал== [[Файл:Pinus contorta 28263.JPG|thumb|right|120px|Далайн эргийн нарс]] Тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн 80 гаруй хувийг шилмүүст ой эзэлдэг бол үлдсэн талбайг ногоон нуга (ойролцоогоор 15 хувь) болон ус (5 хувь) хувааж эзэлнэ. Шилмүүст ой нь ялангуяа калдера буюу галт уулын тогоон дотор шигүү ургасан байна. Энэ ойн дөрөвний гурвыг [[далайн эргийн нарс]] бүрдүүлэхээс гадна олон төрлийн гацуур болон улиас тархан ургадаг. Галт уулын хөрстэй бүсэд нь [[Энгэлманн гацуур]] их хэмжээгээр ургасан байдаг. Өндөрлөг газруудаар [[цагаан үндэст нарс]] ихэнх хувийг эзлэх бол нам дор хэсгээр нь [[дуглас гацуур]] элбэг. Нийт 186 төрлийн хаг болон багцаагаар 2000 орчим ургамлын төрөл зүйл тус цэцэрлэгт байх бөгөөд үүн дотор 12 төрлийн мод, 60 гаруй зэрлэг цэцгийн төрөл (үүнээс 12 нь цахирмаа цэцгийн төрөл) байна. Халуун булагнууд нь тус цэцэрлэгт хүрээлэнгийн ургамалд ихээхэн нөлөөлнө. Ихэнх ургамалд [[силикат|силикатын агуулга]] бүхий халуун устай харьцах тохиолдолд хөнөөх аюултай. Үлдсэн ургамлуудын өсөлтийн хэмнэлд өөрчлөлт оруулдаг байна. ==Амьтан== Энэ цэцэрлэгт хүрээлэн нь олон төрлийн ховордсон [[Амьтан|амьтны]] өлгий нутаг болдог ба үүнд жишээлбэл [[америкийн бизон]] болон [[сэрээ эвэрт гөрөөс]] орно. <gallery widths="180"> File:Antilocapra americana.jpg|Сэрээ эвэрт гөрөөс File:Buffalo Herd in Yellowstone.jpg|[[Америк бизон]] File:Coyote on Seedskadee NWR (24337075051).jpg|[[Талын цөөвөр чоно]] (коёоте) File:Rocky Mountain Bull Elk.jpg|[[Америк хандгай]] </gallery> == Цахим хуудас == {{Commonscat|Yellowstone National Park|Йелловстоун үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн}} * [http://www.travelyellowstone.com/ Цэцэрлэгт хүрээлэн дэх хоолны газрууд болон буудлын газруудын албан ёсны цахим хуудас] (англ.) * [http://yellowstone.net/ Yellowstone.net] (англ.) * [https://web.archive.org/web/20140110233442/http://yellowstone-natl-park.com/ Total Yellowstone Page] (англ.) == Эшлэл == <references/> [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Йелловстоун байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Рокки Маунтенс]] [[Ангилал:Хойд Америкийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:АНУ-ын байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Галт уул]] [[Ангилал:АНУ дахь дэлхийн байгалийн өв]] [[Ангилал:Америк дахь дэлхийн байгалийн өв]] 4moh5oij5d0wwtpt4xxgvs890tll8sj Module:Convert/data 828 55256 859711 855703 2026-06-22T10:19:09Z Enkhsaihan2005 64429 859711 Scribunto text/plain -- Conversion data used by [[Module:Convert]] which uses mw.loadData() for -- read-only access to this module so that it is loaded only once per page. -- See [[:en:Template:Convert/Transwiki guide]] if copying to another wiki. -- -- These data tables follow: -- all_units all properties for a unit, including default output -- default_exceptions exceptions for default output ('kg' and 'g' have different defaults) -- link_exceptions exceptions for links ('kg' and 'g' have different links) -- -- These tables are generated by a script which reads the wikitext of a page that -- documents the required properties of each unit; see [[:en:Module:Convert/doc]]. --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local all_units = { ["Gy"] = { _name1 = "gray", _symbol = "Gy", utype = "absorbed radiation dose", scale = 1, prefixes = 1, default = "rad", link = "Gray (unit)", }, ["rad"] = { _name1 = "rad", _symbol = "rad", utype = "absorbed radiation dose", scale = 0.01, prefixes = 1, default = "Gy", link = "Rad (unit)", }, ["cm/s2"] = { name1 = "centimetre per second squared", name1_us = "centimeter per second squared", name2 = "centimetres per second squared", name2_us = "centimeters per second squared", symbol = "cm/s<sup>2</sup>", utype = "acceleration", scale = 0.01, default = "ft/s2", link = "Gal (unit)", }, ["ft/s2"] = { name1 = "foot per second squared", name2 = "feet per second squared", symbol = "ft/s<sup>2</sup>", utype = "acceleration", scale = 0.3048, default = "m/s2", }, ["g0"] = { name1 = "standard gravity", name2 = "standard gravities", symbol = "''g''<sub>0</sub>", utype = "acceleration", scale = 9.80665, default = "m/s2", }, ["g-force"] = { name2 = "''g''", symbol = "''g''", utype = "acceleration", scale = 9.80665, default = "m/s2", link = "g-force", }, ["km/hs"] = { name1 = "kilometre per hour per second", name1_us = "kilometer per hour per second", name2 = "kilometres per hour per second", name2_us = "kilometers per hour per second", symbol = "km/(h⋅s)", utype = "acceleration", scale = 0.27777777777777779, default = "mph/s", link = "Acceleration", }, ["km/s2"] = { name1 = "kilometre per second squared", name1_us = "kilometer per second squared", name2 = "kilometres per second squared", name2_us = "kilometers per second squared", symbol = "km/s<sup>2</sup>", utype = "acceleration", scale = 1000, default = "mph/s", link = "Acceleration", }, ["m/s2"] = { name1 = "metre per second squared", name1_us = "meter per second squared", name2 = "metres per second squared", name2_us = "meters per second squared", symbol = "m/s<sup>2</sup>", utype = "acceleration", scale = 1, default = "ft/s2", }, ["mph/s"] = { name1 = "mile per hour per second", name2 = "miles per hour per second", symbol = "mph/s", utype = "acceleration", scale = 0.44704, default = "km/hs", link = "Acceleration", }, ["km/h/s"] = { target = "km/hs", }, ["standard gravity"] = { target = "g0", }, ["1000sqft"] = { name1 = "thousand square feet", name2 = "thousand square feet", symbol = "1000&nbsp;sq&nbsp;ft", utype = "area", scale = 92.90304, default = "m2", link = "Square foot", }, ["a"] = { _name1 = "are", _symbol = "a", utype = "area", scale = 100, prefixes = 1, default = "sqft", link = "Hectare#Are", }, ["acre"] = { symbol = "акр", usename = 1, utype = "area", scale = 4046.8564224, default = "ha", subdivs = { ["rood"] = { 4, default = "ha" }, ["sqperch"] = { 160, default = "ha" } }, }, ["acre-sing"] = { target = "acre", }, ["arpent"] = { symbol = "arpent", usename = 1, utype = "area", scale = 3418.89, default = "ha", }, ["cda"] = { name1 = "cuerda", symbol = "cda", utype = "area", scale = 3930.395625, default = "ha acre", }, ["daa"] = { name1 = "decare", symbol = "daa", utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", }, ["dunam"] = { symbol = "dunam", usename = 1, utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", }, ["dunum"] = { symbol = "dunum", usename = 1, utype = "area", scale = 1000, default = "km2 sqmi", link = "Dunam", }, ["ha"] = { name1 = "гектар", symbol = "га", utype = "area", scale = 10000, default = "acre", }, ["hectare"] = { name1 = "гектар", symbol = "га", usename = 1, utype = "area", scale = 10000, default = "acre", }, ["Irish acre"] = { name1 = "Irish acre", symbol = "Irish&nbsp;acres", utype = "area", scale = 6555.2385024, default = "ha", link = "Acre (Irish)", }, ["m2"] = { _name1 = "хавтгай дөрвөлжин метр", _name1_us= "хавтгай дөрвөлжин метр", _symbol = "м<sup>2</sup>", prefix_position= 35, utype = "area", scale = 1, prefixes = 2, default = "sqft", link = "Метр квадрат", }, ["pondemaat"] = { name1 = "pondemaat", name2 = "pondemaat", symbol = "pond", utype = "area", scale = 3674.363358816, default = "m2", link = ":nl:pondemaat", }, ["pyeong"] = { name2 = "pyeong", symbol = "pyeong", usename = 1, utype = "area", scale = 3.3057851239669422, default = "m2", }, ["rai"] = { name2 = "rai", symbol = "rai", utype = "area", scale = 1600, default = "m2", link = "Rai (unit)", }, ["rood"] = { symbol = "rood", usename = 1, utype = "area", scale = 1011.7141056, default = "sqft m2", subdivs = { ["sqperch"] = { 40, default = "m2" } }, link = "Rood (unit)", }, ["sqfoot"] = { name1 = "square foot", name2 = "square foot", symbol = "sq&nbsp;ft", utype = "area", scale = 0.09290304, default = "m2", }, ["sqft"] = { name1 = "square foot", name2 = "square feet", symbol = "фут<sup>2</sup>", utype = "area", scale = 0.09290304, default = "m2", }, ["sqin"] = { name1 = "square inch", name2 = "square inches", symbol = "sq&nbsp;in", utype = "area", scale = 0.00064516, default = "cm2", }, ["sqmi"] = { name1 = "square mile", symbol = "миль<sup>2</sup>", utype = "area", scale = 2589988.110336, default = "km2", }, ["sqnmi"] = { name1 = "square nautical mile", symbol = "sq&nbsp;nmi", utype = "area", scale = 3429904, default = "km2 sqmi", link = "Далайн миль", }, ["sqperch"] = { name2 = "perches", symbol = "perch", usename = 1, utype = "area", scale = 25.29285264, default = "m2", link = "Rod (unit)#Area and volume", }, ["sqverst"] = { symbol = "square verst", usename = 1, utype = "area", scale = 1138062.24, default = "km2 sqmi", link = "Verst", }, ["sqyd"] = { name1 = "square yard", symbol = "sq&nbsp;yd", utype = "area", scale = 0.83612736, default = "m2", }, ["tsubo"] = { name2 = "tsubo", symbol = "tsubo", usename = 1, utype = "area", scale = 3.3057851239669422, default = "m2", link = "Japanese units of measurement#Area", }, ["acres"] = { target = "acre", }, ["are"] = { target = "a", }, ["decare"] = { target = "daa", }, ["foot2"] = { target = "sqfoot", }, ["ft2"] = { target = "sqft", }, ["in2"] = { target = "sqin", symbol = "in<sup>2</sup>", }, ["km²"] = { target = "km2", }, ["mi2"] = { target = "sqmi", }, ["million acre"] = { target = "e6acre", }, ["million acres"] = { target = "e6acre", }, ["million hectares"] = { target = "e6ha", }, ["m²"] = { target = "m2", }, ["nmi2"] = { target = "sqnmi", }, ["pond"] = { target = "pondemaat", }, ["sq arp"] = { target = "arpent", }, ["sqkm"] = { target = "km2", }, ["sqm"] = { target = "m2", }, ["square verst"] = { target = "sqverst", }, ["verst2"] = { target = "sqverst", }, ["yd2"] = { target = "sqyd", }, ["m2/ha"] = { name1 = "square metre per hectare", name1_us = "square meter per hectare", name2 = "square metres per hectare", name2_us = "square meters per hectare", symbol = "m<sup>2</sup>/ha", utype = "area per unit area", scale = 0.0001, default = "sqft/acre", link = "Basal area", }, ["sqft/acre"] = { name1 = "square foot per acre", name2 = "square feet per acre", symbol = "sq&nbsp;ft/acre", utype = "area per unit area", scale = 2.295684113865932e-5, default = "m2/ha", link = "Basal area", }, ["cent"] = { name1 = "cent", symbol = "¢", utype = "cent", scale = 1, default = "cent", link = "Cent (currency)", }, ["¢"] = { target = "cent", }, ["A.h"] = { name1 = "ampere hour", symbol = "A⋅h", utype = "charge", scale = 3600, default = "coulomb", }, ["coulomb"] = { _name1 = "coulomb", _symbol = "C", utype = "charge", scale = 1, prefixes = 1, default = "e", link = "Coulomb", }, ["e"] = { name1 = "elementary charge", symbol = "''e''", utype = "charge", scale = 1.602176487e-19, default = "coulomb", }, ["g-mol"] = { name1 = "gram-mole", symbol = "g&#8209;mol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["gmol"] = { name1 = "gram-mole", symbol = "gmol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["kmol"] = { name1 = "kilomole", symbol = "kmol", utype = "chemical amount", scale = 1000, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["lb-mol"] = { name1 = "pound-mole", symbol = "lb&#8209;mol", utype = "chemical amount", scale = 453.59237, default = "mol", }, ["lbmol"] = { name1 = "pound-mole", symbol = "lbmol", utype = "chemical amount", scale = 453.59237, default = "mol", }, ["mol"] = { name1 = "mole", symbol = "mol", utype = "chemical amount", scale = 1, default = "lbmol", link = "Mole (unit)", }, ["kgCO2/L"] = { name1 = "kilogram per litre", name1_us = "kilogram per liter", name2 = "kilograms per litre", name2_us = "kilograms per liter", symbol = "kg(CO<sub>2</sub>)/L", utype = "co2 per unit volume", scale = 1000, default = "lbCO2/USgal", link = "Exhaust gas", }, ["lbCO2/USgal"] = { name1 = "pound per US gallon", name2 = "pounds per US gallon", symbol = "lbCO2/US&nbsp;gal", utype = "co2 per unit volume", scale = 119.82642731689663, default = "kgCO2/L", link = "Exhaust gas", }, ["oz/lb"] = { per = { "oz", "lb" }, utype = "concentration", default = "mg/kg", }, ["mg/kg"] = { per = { "mg", "kg" }, utype = "concentration", default = "oz/lb", }, ["g/dm3"] = { name1 = "gram per cubic decimetre", name1_us = "gram per cubic decimeter", name2 = "grams per cubic decimetre", name2_us = "grams per cubic decimeter", symbol = "g/dm<sup>3</sup>", utype = "density", scale = 1, default = "kg/m3", link = "Density", }, ["g/L"] = { name1 = "gram per litre", name1_us = "gram per liter", name2 = "grams per litre", name2_us = "grams per liter", symbol = "g/L", utype = "density", scale = 1, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["g/mL"] = { name1 = "gram per millilitre", name1_us = "gram per milliliter", name2 = "grams per millilitre", name2_us = "grams per milliliter", symbol = "g/mL", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["g/ml"] = { name1 = "gram per millilitre", name1_us = "gram per milliliter", name2 = "grams per millilitre", name2_us = "grams per milliliter", symbol = "g/ml", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["kg/dm3"] = { name1 = "kilogram per cubic decimetre", name1_us = "kilogram per cubic decimeter", name2 = "kilograms per cubic decimetre", name2_us = "kilograms per cubic decimeter", symbol = "kg/dm<sup>3</sup>", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/cuft", link = "Density", }, ["kg/L"] = { name1 = "kilogram per litre", name1_us = "kilogram per liter", name2 = "kilograms per litre", name2_us = "kilograms per liter", symbol = "kg/L", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/USgal", link = "Density", }, ["kg/l"] = { name1 = "kilogram per litre", name1_us = "kilogram per liter", name2 = "kilograms per litre", name2_us = "kilograms per liter", symbol = "kg/l", utype = "density", scale = 1000, default = "lb/USgal", link = "Density", }, ["kg/m3"] = { name1 = "kilogram per cubic metre", name1_us = "kilogram per cubic meter", name2 = "kilograms per cubic metre", name2_us = "kilograms per cubic meter", symbol = "kg/m<sup>3</sup>", utype = "density", scale = 1, default = "lb/cuyd", link = "Density", }, ["lb/cuft"] = { name1 = "pound per cubic foot", name2 = "pounds per cubic foot", symbol = "lb/cu&nbsp;ft", utype = "density", scale = 16.018463373960142, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/cuin"] = { name1 = "pound per cubic inch", name2 = "pounds per cubic inch", symbol = "lb/cu&nbsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/cuyd"] = { name1 = "pound per cubic yard", name2 = "pounds per cubic yard", symbol = "lb/cu&nbsp;yd", utype = "density", scale = 0.5932764212577829, default = "kg/m3", link = "Density", }, ["lb/impgal"] = { name1 = "pound per imperial gallon", name2 = "pounds per imperial gallon", symbol = "lb/imp&nbsp;gal", utype = "density", scale = 99.776372663101697, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lb/in3"] = { name1 = "pound per cubic inch", name2 = "pounds per cubic inch", symbol = "lb/cu&thinsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["lb/U.S.gal"] = { name1 = "pound per U.S. gallon", name2 = "pounds per U.S. gallon", symbol = "lb/U.S.&nbsp;gal", utype = "density", scale = 119.82642731689663, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lb/USbu"] = { name1 = "pound per US bushel", name2 = "pounds per US bushel", symbol = "lb/US&nbsp;bu", utype = "density", scale = 12.871859780974471, default = "kg/m3", link = "Bushel", }, ["lb/USgal"] = { name1 = "pound per US gallon", name2 = "pounds per US gallon", symbol = "lb/US&nbsp;gal", utype = "density", scale = 119.82642731689663, default = "kg/L", link = "Density", }, ["lbm/cuin"] = { name1 = "pound mass per cubic inch", name2 = "pounds mass per cubic inch", symbol = "lbm/cu&thinsp;in", utype = "density", scale = 27679.904710203122, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["mg/L"] = { name1 = "milligram per litre", name1_us = "milligram per liter", name2 = "milligrams per litre", name2_us = "milligrams per liter", symbol = "mg/L", utype = "density", scale = 0.001, default = "lb/cuin", link = "Density", }, ["oz/cuin"] = { name1 = "ounce per cubic inch", name2 = "ounces per cubic inch", symbol = "oz/cu&nbsp;in", utype = "density", scale = 1729.9940443876951, default = "g/cm3", link = "Density", }, ["g/cm3"] = { per = { "g", "cm3" }, utype = "density", default = "lb/cuin", }, ["g/m3"] = { per = { "g", "m3" }, utype = "density", default = "lb/cuyd", link = "Density", }, ["Mg/m3"] = { per = { "Mg", "m3" }, utype = "density", default = "lb/cuft", }, ["mg/l"] = { per = { "mg", "ll" }, utype = "density", default = "oz/cuin", }, ["μg/dL"] = { per = { "μg", "dL" }, utype = "density", default = "lb/cuin", }, ["μg/l"] = { per = { "μg", "ll" }, utype = "density", default = "oz/cuin", }, ["lb/ft3"] = { target = "lb/cuft", }, ["lb/yd3"] = { target = "lb/cuyd", }, ["lbm/in3"] = { target = "lbm/cuin", }, ["mcg/dL"] = { target = "μg/dL", }, ["oz/in3"] = { target = "oz/cuin", }, ["ug/dL"] = { target = "μg/dL", }, ["ug/l"] = { target = "μg/l", }, ["B.O.T.U."] = { name1 = "Board of Trade Unit", symbol = "B.O.T.U.", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["bboe"] = { name1 = "barrel of oil equivalent", name2 = "barrels of oil equivalent", symbol = "bboe", utype = "energy", scale = 6117863200, default = "GJ", }, ["BOE"] = { name1 = "barrel of oil equivalent", name2 = "barrels of oil equivalent", symbol = "BOE", utype = "energy", scale = 6117863200, default = "GJ", }, ["BTU"] = { name1 = "British thermal unit", symbol = "BTU", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", }, ["Btu"] = { name1 = "British thermal unit", symbol = "Btu", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", }, ["BTU-39F"] = { name1 = "British thermal unit (39°F)", name2 = "British thermal units (39°F)", symbol = "BTU<sub>39°F</sub>", utype = "energy", scale = 1059.67, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-39F"] = { name1 = "British thermal unit (39°F)", name2 = "British thermal units (39°F)", symbol = "Btu<sub>39°F</sub>", utype = "energy", scale = 1059.67, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-59F"] = { name1 = "British thermal unit (59°F)", name2 = "British thermal units (59°F)", symbol = "BTU<sub>59°F</sub>", utype = "energy", scale = 1054.804, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-59F"] = { name1 = "British thermal unit (59°F)", name2 = "British thermal units (59°F)", symbol = "Btu<sub>59°F</sub>", utype = "energy", scale = 1054.804, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-60F"] = { name1 = "British thermal unit (60°F)", name2 = "British thermal units (60°F)", symbol = "BTU<sub>60°F</sub>", utype = "energy", scale = 1054.68, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-60F"] = { name1 = "British thermal unit (60°F)", name2 = "British thermal units (60°F)", symbol = "Btu<sub>60°F</sub>", utype = "energy", scale = 1054.68, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-63F"] = { name1 = "British thermal unit (63°F)", name2 = "British thermal units (63°F)", symbol = "BTU<sub>63°F</sub>", utype = "energy", scale = 1054.6, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-63F"] = { name1 = "British thermal unit (63°F)", name2 = "British thermal units (63°F)", symbol = "Btu<sub>63°F</sub>", utype = "energy", scale = 1054.6, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-ISO"] = { name1 = "British thermal unit (ISO)", name2 = "British thermal units (ISO)", symbol = "BTU<sub>ISO</sub>", utype = "energy", scale = 1055.056, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-ISO"] = { target = "BTU-ISO", }, ["BTU-IT"] = { name1 = "British thermal unit (IT)", name2 = "British thermal units (IT)", symbol = "BTU<sub>IT</sub>", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-IT"] = { name1 = "British thermal unit (IT)", name2 = "British thermal units (IT)", symbol = "Btu<sub>IT</sub>", utype = "energy", scale = 1055.05585262, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-mean"] = { name1 = "British thermal unit (mean)", name2 = "British thermal units (mean)", symbol = "BTU<sub>mean</sub>", utype = "energy", scale = 1055.87, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-mean"] = { name1 = "British thermal unit (mean)", name2 = "British thermal units (mean)", symbol = "Btu<sub>mean</sub>", utype = "energy", scale = 1055.87, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["BTU-th"] = { name1 = "British thermal unit (thermochemical)", name2 = "British thermal units (thermochemical)", symbol = "BTU<sub>th</sub>", utype = "energy", scale = 1054.35026444, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Btu-th"] = { name1 = "British thermal unit (thermochemical)", name2 = "British thermal units (thermochemical)", symbol = "Btu<sub>th</sub>", utype = "energy", scale = 1054.35026444, default = "kJ", link = "British thermal unit", }, ["Cal"] = { name1 = "calorie", symbol = "Cal", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", }, ["cal"] = { name1 = "calorie", symbol = "cal", utype = "energy", scale = 4.184, default = "J", }, ["Cal-15"] = { name1 = "Calorie (15°C)", name2 = "Calories (15°C)", symbol = "Cal<sub>15</sub>", utype = "energy", scale = 4185.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-15"] = { name1 = "calorie (15°C)", name2 = "calories (15°C)", symbol = "cal<sub>15</sub>", utype = "energy", scale = 4.1858, default = "J", link = "Calorie", }, ["Cal-IT"] = { name1 = "Calorie (International Steam Table)", name2 = "Calories (International Steam Table)", symbol = "Cal<sub>IT</sub>", utype = "energy", scale = 4186.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-IT"] = { name1 = "calorie (International Steam Table)", name2 = "calories (International Steam Table)", symbol = "cal<sub>IT</sub>", utype = "energy", scale = 4.1868, default = "J", link = "Calorie", }, ["Cal-th"] = { name1 = "Calorie (thermochemical)", name2 = "Calories (thermochemical)", symbol = "Cal<sub>th</sub>", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["cal-th"] = { name1 = "calorie (thermochemical)", name2 = "calories (thermochemical)", symbol = "cal<sub>th</sub>", utype = "energy", scale = 4.184, default = "J", link = "Calorie", }, ["CHU-IT"] = { name1 = "Celsius heat unit (International Table)", name2 = "Celsius heat units (International Table)", symbol = "CHU<sub>IT</sub>", utype = "energy", scale = 1899.100534716, default = "kJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["cufootnaturalgas"] = { name1 = "cubic foot of natural gas", name2 = "cubic foot of natural gas", symbol = "cuftnaturalgas", usename = 1, utype = "energy", scale = 1055055.85262, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["cuftnaturalgas"] = { name1 = "cubic foot of natural gas", name2 = "cubic feet of natural gas", symbol = "cuftnaturalgas", usename = 1, utype = "energy", scale = 1055055.85262, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["Eh"] = { name1 = "Hartree", symbol = "''E''<sub>h</sub>", utype = "energy", scale = 4.35974417e-18, default = "eV", }, ["erg"] = { symbol = "erg", utype = "energy", scale = 0.0000001, default = "μJ", }, ["eV"] = { name1 = "electronvolt", symbol = "eV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-19, default = "aJ", }, ["feV"] = { name1 = "femtoelectronvolt", symbol = "feV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-34, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["foe"] = { symbol = "foe", utype = "energy", scale = 1e44, default = "YJ", link = "Foe (unit)", }, ["ftlb"] = { name1 = "foot-pound", symbol = "ft⋅lb", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftlb-f"] = { name1 = "foot-pound force", name2 = "foot-pounds force", symbol = "ft⋅lb<sub>f</sub>", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftlbf"] = { name1 = "foot-pound force", name2 = "foot-pounds force", symbol = "ft⋅lbf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "J", link = "Foot-pound (energy)", }, ["ftpdl"] = { name1 = "foot-poundal", symbol = "ft⋅pdl", utype = "energy", scale = 0.0421401100938048, default = "J", }, ["GeV"] = { name1 = "gigaelectronvolt", symbol = "GeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-10, default = "nJ", link = "Electronvolt", }, ["gTNT"] = { name2 = "grams of TNT", symbol = "gram of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "TNT equivalent", }, ["Gtoe"] = { name1 = "gigatonne of oil equivalent", name2 = "gigatonnes of oil equivalent", symbol = "Gtoe", utype = "energy", scale = 4.1868e19, default = "EJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["GtonTNT"] = { name2 = "gigatons of TNT", symbol = "gigaton of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e18, default = "EJ", link = "TNT equivalent", }, ["GtTNT"] = { name2 = "gigatonnes of TNT", symbol = "gigatonne of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e18, default = "EJ", link = "TNT equivalent", }, ["GW.h"] = { name1 = "gigawatt-hour", symbol = "GW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6e12, default = "TJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["GWh"] = { name1 = "gigawatt-hour", symbol = "GWh", utype = "energy", scale = 3.6e12, default = "TJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["hph"] = { name1 = "horsepower-hour", symbol = "hp⋅h", utype = "energy", scale = 2684519.537696172792, default = "kWh", link = "Horsepower", }, ["inlb"] = { name1 = "inch-pound", symbol = "in⋅lb", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inlb-f"] = { name1 = "inch-pound force", name2 = "inch-pounds force", symbol = "in⋅lb<sub>f</sub>", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inlbf"] = { name1 = "inch-pound force", name2 = "inch-pounds force", symbol = "in⋅lbf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inoz-f"] = { name1 = "inch-ounce force", name2 = "inch-ounces force", symbol = "in⋅oz<sub>f</sub>", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.00706155181422604375, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["inozf"] = { name1 = "inch-ounce force", name2 = "inch-ounces force", symbol = "in⋅ozf", utype = "energy", alttype = "torque", scale = 0.00706155181422604375, default = "mJ", link = "Foot-pound (energy)", }, ["J"] = { _name1 = "joule", _symbol = "J", utype = "energy", scale = 1, prefixes = 1, default = "cal", link = "Joule", }, ["kBOE"] = { name1 = "kilo barrel of oil equivalent", name2 = "kilo barrels of oil equivalent", symbol = "kBOE", utype = "energy", scale = 6.1178632e12, default = "TJ", link = "Barrel of oil equivalent", }, ["kcal"] = { name1 = "kilocalorie", symbol = "kcal", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-15"] = { name1 = "kilocalorie (15°C)", name2 = "kilocalories (15°C)", symbol = "kcal<sub>15</sub>", utype = "energy", scale = 4185.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-IT"] = { name1 = "kilocalorie (International Steam Table)", name2 = "kilocalories (International Steam Table)", symbol = "kcal<sub>IT</sub>", utype = "energy", scale = 4186.8, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kcal-th"] = { name1 = "kilocalorie (thermochemical)", name2 = "kilocalories (thermochemical)", symbol = "kcal<sub>th</sub>", utype = "energy", scale = 4184, default = "kJ", link = "Calorie", }, ["kerg"] = { name1 = "kiloerg", symbol = "kerg", utype = "energy", scale = 0.0001, default = "mJ", link = "Erg", }, ["keV"] = { name1 = "kiloelectronvolt", symbol = "keV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-16, default = "fJ", link = "Electronvolt", }, ["kgTNT"] = { name2 = "kilograms of TNT", symbol = "kilogram of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["kt(TNT)"] = { name1 = "kilotonne", name1_us = "kiloton", symbol = "kt", utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["ktoe"] = { name1 = "kilotonne of oil equivalent", name2 = "kilotonnes of oil equivalent", symbol = "ktoe", utype = "energy", scale = 4.1868e13, default = "TJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["ktonTNT"] = { name1 = "kiloton of TNT", name2 = "kilotons of TNT", symbol = "kt", utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["ktTNT"] = { name2 = "kilotonnes of TNT", symbol = "kilotonne of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e12, default = "TJ", link = "TNT equivalent", }, ["kW.h"] = { name1 = "kilowatt-hour", symbol = "kW⋅h", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", }, ["kWh"] = { name1 = "kilowatt-hour", symbol = "kWh", utype = "energy", scale = 3600000, default = "MJ", }, ["Mcal"] = { name1 = "megacalorie", symbol = "Mcal", utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal"] = { name1 = "millicalorie", symbol = "mcal", utype = "energy", scale = 0.004184, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-15"] = { name1 = "megacalorie (15°C)", name2 = "megacalories (15°C)", symbol = "Mcal<sub>15</sub>", utype = "energy", scale = 4185800, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-15"] = { name1 = "millicalorie (15°C)", name2 = "millicalories (15°C)", symbol = "mcal<sub>15</sub>", utype = "energy", scale = 0.0041858, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-IT"] = { name1 = "megacalorie (International Steam Table)", name2 = "megacalories (International Steam Table)", symbol = "Mcal<sub>IT</sub>", utype = "energy", scale = 4186800, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-IT"] = { name1 = "millicalorie (International Steam Table)", name2 = "millicalories (International Steam Table)", symbol = "mcal<sub>IT</sub>", utype = "energy", scale = 0.0041868, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Mcal-th"] = { name1 = "megacalorie (thermochemical)", name2 = "megacalories (thermochemical)", symbol = "Mcal<sub>th</sub>", utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "Calorie", }, ["mcal-th"] = { name1 = "millicalorie (thermochemical)", name2 = "millicalories (thermochemical)", symbol = "mcal<sub>th</sub>", utype = "energy", scale = 0.004184, default = "mJ", link = "Calorie", }, ["Merg"] = { name1 = "megaerg", symbol = "Merg", utype = "energy", scale = 0.1, default = "J", link = "Erg", }, ["merg"] = { name1 = "millierg", symbol = "merg", utype = "energy", scale = 0.0000000001, default = "μJ", link = "Erg", }, ["MeV"] = { name1 = "megaelectronvolt", symbol = "MeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-13, default = "pJ", link = "Electronvolt", }, ["meV"] = { name1 = "millielectronvolt", symbol = "meV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-22, default = "zJ", link = "Electronvolt", }, ["MMBtu"] = { name1 = "million British thermal units", name2 = "million British thermal units", symbol = "MMBtu", utype = "energy", scale = 1055055852.62, default = "GJ", link = "British thermal unit", }, ["Mt(TNT)"] = { name1 = "megatonne", name1_us = "megaton", symbol = "Mt", utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["Mtoe"] = { name1 = "megatonne of oil equivalent", name2 = "megatonnes of oil equivalent", symbol = "Mtoe", utype = "energy", scale = 4.1868e16, default = "PJ", link = "Tonne of oil equivalent", }, ["MtonTNT"] = { name1 = "megaton of TNT", name2 = "megatons of TNT", symbol = "Mt", utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["mtonTNT"] = { name2 = "millitons of TNT", symbol = "milliton of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["MtTNT"] = { name2 = "megatonnes of TNT", symbol = "megatonne of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e15, default = "PJ", link = "TNT equivalent", }, ["mtTNT"] = { name2 = "millitonnes of TNT", symbol = "millitonne of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000, default = "MJ", link = "TNT equivalent", }, ["MW.h"] = { name1 = "megawatt-hour", symbol = "MW⋅h", utype = "energy", scale = 3600000000, default = "GJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["mW.h"] = { name1 = "milliwatt-hour", symbol = "mW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6, default = "J", link = "Kilowatt-hour", }, ["MWh"] = { name1 = "megawatt-hour", symbol = "MWh", utype = "energy", scale = 3600000000, default = "GJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["mWh"] = { name1 = "milliwatt-hour", symbol = "mWh", utype = "energy", scale = 3.6, default = "J", link = "Kilowatt-hour", }, ["neV"] = { name1 = "nanoelectronvolt", symbol = "neV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-28, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["PeV"] = { name1 = "petaelectronvolt", symbol = "PeV", utype = "energy", scale = 0.0001602176487, default = "mJ", link = "Electronvolt", }, ["peV"] = { name1 = "picoelectronvolt", symbol = "peV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-31, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["PSh"] = { name1 = "Pferdestärkenstunde", symbol = "PSh", utype = "energy", scale = 2647795.5, default = "kWh", }, ["quad"] = { name1 = "quadrillion British thermal units", name2 = "quadrillion British thermal units", symbol = "quad", utype = "energy", scale = 1.054804e18, default = "EJ", link = "Quad (unit)", }, ["Ry"] = { name1 = "rydberg", symbol = "Ry", utype = "energy", scale = 2.1798741e-18, default = "eV", link = "Rydberg constant", }, ["scf"] = { name1 = "standard cubic foot", name2 = "standard cubic feet", symbol = "scf", utype = "energy", scale = 2869.2044809344, default = "kJ", }, ["scfoot"] = { name1 = "standard cubic foot", name2 = "standard cubic foot", symbol = "scf", utype = "energy", scale = 2869.2044809344, default = "kJ", }, ["t(TNT)"] = { name1 = "tonne", name1_us = "ton", symbol = "t", utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["TeV"] = { name1 = "teraelectronvolt", symbol = "TeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-7, default = "μJ", link = "Electronvolt", }, ["th"] = { name1 = "thermie", symbol = "th", utype = "energy", scale = 4186800, default = "MJ", link = "Conversion of units#Energy", }, ["thm-EC"] = { name1 = "therm (EC)", name2 = "therms (EC)", symbol = "thm (EC)", utype = "energy", scale = 105506000, default = "MJ", link = "Therm", }, ["thm-UK"] = { name1 = "therm (UK)", name2 = "therms (UK)", symbol = "thm (UK)", utype = "energy", scale = 105505585.257348, default = "MJ", link = "Therm", }, ["thm-US"] = { name1 = "therm (US)", name1_us = "therm (U.S.)", name2 = "therms (US)", name2_us = "therms (U.S.)", symbol = "thm (US)", sym_us = "thm (U.S.)", utype = "energy", scale = 105480400, default = "MJ", link = "Therm", }, ["toe"] = { name1 = "tonne of oil equivalent", name2 = "tonnes of oil equivalent", symbol = "toe", utype = "energy", scale = 41868000000, default = "GJ", }, ["tonTNT"] = { name2 = "tons of TNT", symbol = "ton of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["tTNT"] = { name2 = "tonnes of TNT", symbol = "tonne of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4184000000, default = "GJ", link = "TNT equivalent", }, ["TtonTNT"] = { name2 = "teratons of TNT", symbol = "teraton of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e21, default = "ZJ", link = "TNT equivalent", }, ["TtTNT"] = { name2 = "teratonnes of TNT", symbol = "teratonne of TNT", usename = 1, utype = "energy", scale = 4.184e21, default = "ZJ", link = "TNT equivalent", }, ["TW.h"] = { name1 = "terawatt-hour", symbol = "TW⋅h", utype = "energy", scale = 3.6e15, default = "PJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["TWh"] = { name1 = "terawatt-hour", symbol = "TWh", utype = "energy", scale = 3.6e15, default = "PJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["W.h"] = { name1 = "watt-hour", symbol = "W⋅h", utype = "energy", scale = 3600, default = "kJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["Wh"] = { name1 = "watt-hour", symbol = "Wh", utype = "energy", scale = 3600, default = "kJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["μerg"] = { name1 = "microerg", symbol = "μerg", utype = "energy", scale = 1e-13, default = "nJ", link = "Erg", }, ["μeV"] = { name1 = "microelectronvolt", symbol = "μeV", utype = "energy", scale = 1.602176487e-25, default = "yJ", link = "Electronvolt", }, ["μW.h"] = { name1 = "microwatt-hour", symbol = "μW⋅h", utype = "energy", scale = 0.0036, default = "mJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["μWh"] = { name1 = "microwatt-hour", symbol = "μWh", utype = "energy", scale = 0.0036, default = "mJ", link = "Kilowatt-hour", }, ["-kW.h"] = { target = "kW.h", link = "Kilowatt hour", }, ["btu"] = { target = "BTU", }, ["Calorie"] = { target = "Cal", }, ["ft.lbf"] = { target = "ftlbf", }, ["ft·lbf"] = { target = "ftlbf", }, ["g-cal-15"] = { target = "cal-15", }, ["g-cal-IT"] = { target = "cal-IT", }, ["g-cal-th"] = { target = "cal-th", }, ["g-kcal-15"] = { target = "kcal-15", }, ["g-kcal-IT"] = { target = "kcal-IT", }, ["g-kcal-th"] = { target = "kcal-th", }, ["g-Mcal-15"] = { target = "Mcal-15", }, ["g-mcal-15"] = { target = "mcal-15", }, ["g-Mcal-IT"] = { target = "Mcal-IT", }, ["g-mcal-IT"] = { target = "mcal-IT", }, ["g-Mcal-th"] = { target = "Mcal-th", }, ["g-mcal-th"] = { target = "mcal-th", }, ["GW-h"] = { target = "GW.h", }, ["GW·h"] = { target = "GW.h", }, ["Hartree"] = { target = "Eh", }, ["hp.h"] = { target = "hph", }, ["in.lb-f"] = { target = "inlb-f", }, ["in.lbf"] = { target = "inlbf", }, ["in.oz-f"] = { target = "inoz-f", }, ["in.ozf"] = { target = "inozf", }, ["kbboe"] = { target = "kBOE", symbol = "kbboe", }, ["kg-cal-15"] = { target = "Cal-15", }, ["kg-cal-IT"] = { target = "Cal-IT", }, ["kg-cal-th"] = { target = "Cal-th", }, ["kW-h"] = { target = "kW.h", }, ["kW·h"] = { target = "kW.h", }, ["MW-h"] = { target = "MW.h", }, ["mW-h"] = { target = "mW.h", }, ["MW·h"] = { target = "MW.h", }, ["TW-h"] = { target = "TW.h", }, ["uerg"] = { target = "μerg", }, ["ueV"] = { target = "μeV", }, ["uW-h"] = { target = "μW.h", }, ["uW.h"] = { target = "μW.h", }, ["uWh"] = { target = "μWh", }, ["W-h"] = { target = "W.h", }, ["eVpar"] = { _name1 = "electronvolt", _symbol = "eV", utype = "energy per chemical amount", scale = 96485.329522144166, prefixes = 1, default = "kcal/mol", link = "Electronvolt", }, ["kcal/mol"] = { per = { "kcal", "mol" }, utype = "energy per chemical amount", default = "kJ/mol", link = "Kilocalorie per mole", }, ["kJ/mol"] = { per = { "kJ", "mol" }, utype = "energy per chemical amount", default = "kcal/mol", link = "Joule per mole", }, ["kWh/100 km"] = { name1 = "kilowatt-hour per 100 kilometres", name1_us = "kilowatt-hour per 100 kilometers", name2 = "kilowatt-hours per 100 kilometres", name2_us = "kilowatt-hours per 100 kilometers", symbol = "kW⋅h/100&nbsp;km", utype = "energy per unit length", scale = 36, default = "MJ/km kWh/mi", link = "Kilowatt-hour", }, ["kWh/100 mi"] = { name1 = "kilowatt-hour per 100 miles", name2 = "kilowatt-hours per 100 miles", symbol = "kW⋅h/100&nbsp;mi", utype = "energy per unit length", scale = 22.3694, default = "mpge", link = "Miles per gallon gasoline equivalent", }, ["MJ/100 km"] = { name1 = "megajoule per 100 kilometres", name1_us = "megajoule per 100 kilometers", name2 = "megajoules per 100 kilometres", name2_us = "megajoules per 100 kilometers", symbol = "MJ/100&nbsp;km", utype = "energy per unit length", scale = 10, default = "BTU/mi", link = "British thermal unit", }, ["mpge"] = { name1 = "mile per gallon gasoline equivalent", name2 = "miles per gallon gasoline equivalent", symbol = "mpg&#8209;e", utype = "energy per unit length", scale = 1.3263314048360777e-5, invert = -1, iscomplex= true, default = "kWh/100 mi", link = "Miles per gallon gasoline equivalent", }, ["BTU/mi"] = { per = { "BTU", "mi" }, utype = "energy per unit length", default = "v > 1525 ! M ! k ! J/km", }, ["kJ/km"] = { per = { "kJ", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "BTU/mi", }, ["kWh/km"] = { per = { "-kW.h", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "MJ/km kWh/mi", }, ["kWh/mi"] = { per = { "-kW.h", "mi" }, utype = "energy per unit length", default = "kWh/km MJ/km", }, ["MJ/km"] = { per = { "MJ", "km" }, utype = "energy per unit length", default = "BTU/mi", }, ["mpg-e"] = { target = "mpge", }, ["BTU/lb"] = { name1 = "British thermal unit per pound", name2 = "British thermal units per pound", symbol = "BTU/lb", utype = "energy per unit mass", scale = 2326, default = "kJ/kg", link = "British thermal unit", }, ["cal/g"] = { name1 = "calorie per gram", name2 = "calories per gram", symbol = "cal/g", utype = "energy per unit mass", scale = 4184, default = "J/g", }, ["GJ/kg"] = { name1 = "gigajoule per kilogram", name2 = "gigajoules per kilogram", symbol = "GJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1e9, default = "ktTNT/t", link = "Specific energy", }, ["J/g"] = { name1 = "joule per gram", name2 = "joules per gram", symbol = "J/g", utype = "energy per unit mass", scale = 1000, default = "kcal/g", link = "Specific energy", }, ["kcal/g"] = { name1 = "kilocalorie per gram", name2 = "kilocalories per gram", symbol = "kcal/g", utype = "energy per unit mass", scale = 4184000, default = "kJ/g", }, ["kJ/g"] = { name1 = "kilojoule per gram", name2 = "kilojoules per gram", symbol = "kJ/g", utype = "energy per unit mass", scale = 1000000, default = "kcal/g", link = "Specific energy", }, ["kJ/kg"] = { name1 = "kilojoule per kilogram", name2 = "kilojoules per kilogram", symbol = "kJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1000, default = "BTU/lb", link = "Specific energy", }, ["ktonTNT/MT"] = { name2 = "kilotons of TNT per metric ton", symbol = "kiloton of TNT per metric ton", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4184000000, default = "GJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["ktTNT/t"] = { name2 = "kilotonnes of TNT per tonne", symbol = "kilotonne of TNT per tonne", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4184000000, default = "GJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["MtonTNT/MT"] = { name2 = "megatons of TNT per metric ton", symbol = "megaton of TNT per metric ton", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4.184e12, default = "TJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["MtTNT/MT"] = { name2 = "megatonnes of TNT per tonne", symbol = "megatonne of TNT per tonne", usename = 1, utype = "energy per unit mass", scale = 4.184e12, default = "TJ/kg", link = "TNT equivalent", }, ["TJ/kg"] = { name1 = "terajoule per kilogram", name2 = "terajoules per kilogram", symbol = "TJ/kg", utype = "energy per unit mass", scale = 1e12, default = "MtTNT/MT", link = "Specific energy", }, ["Cal/g"] = { per = { "Cal", "g" }, utype = "energy per unit mass", default = "kJ/g", }, ["BTU/cuft"] = { per = { "BTU", "cuft" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/12USoz(mL)serve"] = { per = { "Cal", "-12USoz(mL)serve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/12USoz(ml)serve"] = { per = { "Cal", "-12USoz(ml)serve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/l", }, ["Cal/12USozserve"] = { per = { "Cal", "-12USozserve" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/L", }, ["Cal/USoz"] = { per = { "Cal", "USoz" }, utype = "energy per unit volume", default = "kJ/ml", }, ["kJ/L"] = { per = { "kJ", "L" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["kJ/l"] = { per = { "kJ", "ll" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["kJ/ml"] = { per = { "kJ", "ml" }, utype = "energy per unit volume", default = "Cal/USoz", }, ["MJ/m3"] = { per = { "MJ", "m3" }, utype = "energy per unit volume", default = "BTU/cuft", }, ["Sv"] = { _name1 = "sievert", _symbol = "Sv", utype = "equivalent radiation dose", scale = 1, prefixes = 1, default = "rem", link = "Sievert", }, ["rem"] = { _name1 = "rem", _symbol = "rem", utype = "equivalent radiation dose", scale = 0.01, prefixes = 1, default = "Sv", link = "Roentgen equivalent man", }, ["g/km"] = { name1 = "gram per kilometre", name1_us = "gram per kilometer", name2 = "grams per kilometre", name2_us = "grams per kilometer", symbol = "g/km", utype = "exhaust emission", scale = 1e-6, default = "oz/mi", link = "Exhaust gas", }, ["g/mi"] = { name1 = "gram per mile", name2 = "grams per mile", symbol = "g/mi", utype = "exhaust emission", scale = 6.2137119223733397e-7, default = "g/km", link = "Exhaust gas", }, ["gCO2/km"] = { name1 = "gram of CO<sub>2</sub> per kilometre", name1_us = "gram of CO<sub>2</sub> per kilometer", name2 = "grams of CO<sub>2</sub> per kilometre", name2_us = "grams of CO<sub>2</sub> per kilometer", symbol = "g(CO<sub>2</sub>)/km", utype = "exhaust emission", scale = 1e-6, default = "ozCO2/mi", link = "Exhaust gas", }, ["gCO2/mi"] = { name1 = "gram of CO<sub>2</sub> per mile", name2 = "grams of CO<sub>2</sub> per mile", symbol = "g(CO<sub>2</sub>)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 6.2137119223733397e-7, default = "gCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["kg/km"] = { name1 = "kilogram per kilometre", name1_us = "kilogram per kilometer", name2 = "kilograms per kilometre", name2_us = "kilograms per kilometer", symbol = "kg/km", utype = "exhaust emission", scale = 0.001, default = "lb/mi", link = "Exhaust gas", }, ["kgCO2/km"] = { name1 = "kilogram of CO<sub>2</sub> per kilometre", name1_us = "kilogram of CO<sub>2</sub> per kilometer", name2 = "kilograms of CO<sub>2</sub> per kilometre", name2_us = "kilograms of CO<sub>2</sub> per kilometer", symbol = "kg(CO<sub>2</sub>)/km", utype = "exhaust emission", scale = 0.001, default = "lbCO2/mi", link = "Exhaust gas", }, ["lb/mi"] = { name1 = "pound per mile", name2 = "pounds per mile", symbol = "lb/mi", utype = "exhaust emission", scale = 0.00028184923173665794, default = "kg/km", link = "Exhaust gas", }, ["lbCO2/mi"] = { name1 = "pound of CO<sub>2</sub> per mile", name2 = "pounds of CO<sub>2</sub> per mile", symbol = "lb(CO<sub>2</sub>)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 0.00028184923173665794, default = "kgCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["oz/mi"] = { name1 = "ounce per mile", name2 = "ounces per mile", symbol = "oz/mi", utype = "exhaust emission", scale = 1.7615576983541121e-5, default = "g/km", link = "Exhaust gas", }, ["ozCO2/mi"] = { name1 = "ounce of CO<sub>2</sub> per mile", name2 = "ounces of CO<sub>2</sub> per mile", symbol = "oz(CO<sub>2</sub>)/mi", utype = "exhaust emission", scale = 1.7615576983541121e-5, default = "gCO2/km", link = "Exhaust gas", }, ["cuft/a"] = { name1 = "cubic foot per annum", name2 = "cubic feet per annum", symbol = "cu&nbsp;ft/a", utype = "flow", scale = 8.9730672142368242e-10, default = "m3/a", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/d"] = { name1 = "cubic foot per day", name2 = "cubic feet per day", symbol = "cu&nbsp;ft/d", utype = "flow", scale = 3.2774128000000003e-7, default = "m3/d", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/h"] = { name1 = "cubic foot per hour", name2 = "cubic feet per hour", symbol = "cu&nbsp;ft/h", utype = "flow", scale = 7.8657907200000004e-6, default = "m3/h", link = "Cubic foot per second", }, ["cuft/min"] = { name1 = "cubic foot per minute", name2 = "cubic feet per minute", symbol = "cu&nbsp;ft/min", utype = "flow", scale = 0.00047194744319999999, default = "m3/min", }, ["cuft/s"] = { name1 = "cubic foot per second", name2 = "cubic feet per second", symbol = "cu&nbsp;ft/s", utype = "flow", scale = 28316846592e-12, default = "m3/s", }, ["cumi/a"] = { name1 = "cubic mile per annum", name2 = "cubic miles per annum", symbol = "cu&nbsp;mi/a", utype = "flow", scale = 132.08171170940057, default = "km3/a", link = "Cubic foot per second", }, ["cuyd/h"] = { name1 = "cubic yard per hour", name2 = "cubic yards per hour", symbol = "cuyd/h", utype = "flow", scale = 0.00021237634944000001, default = "m3/h", link = "Cubic foot per second", }, ["cuyd/s"] = { name1 = "cubic yard per second", name2 = "cubic yards per second", symbol = "cu&nbsp;yd/s", utype = "flow", scale = 0.76455485798400002, default = "m3/s", }, ["Goilbbl/a"] = { name1 = "billion barrels per year", name2 = "billion barrels per year", symbol = "Gbbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933836, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e6 ! e9 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["impgal/h"] = { name1 = "imperial gallon per hour", name2 = "imperial gallons per hour", symbol = "imp&nbsp;gal/h", utype = "flow", scale = 1.2628027777777779e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", }, ["impgal/min"] = { name1 = "imperial gallon per minute", name2 = "imperial gallons per minute", symbol = "imp gal/min", utype = "flow", scale = 7.5768166666666671e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["impgal/s"] = { name1 = "imperial gallon per second", name2 = "imperial gallons per second", symbol = "impgal/s", utype = "flow", scale = 0.00454609, default = "m3/s", link = "Imperial gallons per second", }, ["km3/a"] = { name1 = "cubic kilometre per annum", name1_us = "cubic kilometer per annum", name2 = "cubic kilometres per annum", name2_us = "cubic kilometers per annum", symbol = "km<sup>3</sup>/a", utype = "flow", scale = 31.68808781402895, default = "cumi/a", link = "Cubic metre per second", }, ["km3/d"] = { name1 = "cubic kilometre per day", name1_us = "cubic kilometer per day", name2 = "cubic kilometres per day", name2_us = "cubic kilometers per day", symbol = "km<sup>3</sup>/d", utype = "flow", scale = 11574.074074074075, default = "cuft/d", link = "Cubic metre per second", }, ["koilbbl/a"] = { name1 = "thousand barrels per year", name2 = "thousand barrels per year", symbol = "kbbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933841e-6, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["koilbbl/d"] = { name1 = "thousand barrels per day", name2 = "thousand barrels per day", symbol = "kbbl/d", utype = "flow", scale = 0.0018401307283333335, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3/d", link = "Barrel per day", }, ["L/h"] = { name1 = "litre per hour", name1_us = "liter per hour", name2 = "litres per hour", name2_us = "liters per hour", symbol = "L/h", utype = "flow", scale = 2.7777777777777776e-7, default = "impgal/h USgal/h", link = "Cubic metre per second", }, ["L/min"] = { name1 = "litre per minute", name1_us = "liter per minute", name2 = "litres per minute", name2_us = "liters per minute", symbol = "L/min", utype = "flow", scale = 1.6666666666666667e-5, default = "impgal/min USgal/min", link = "Cubic metre per second", }, ["L/s"] = { name1 = "litre per second", name1_us = "liter per second", name2 = "litres per second", name2_us = "liters per second", symbol = "L/s", utype = "flow", scale = 0.001, default = "cuft/s", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/a"] = { name1 = "cubic metre per annum", name1_us = "cubic meter per annum", name2 = "cubic metres per annum", name2_us = "cubic meters per annum", symbol = "m<sup>3</sup>/a", utype = "flow", scale = 3.1688087814028947e-8, default = "cuft/a", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/d"] = { name1 = "cubic metre per day", name1_us = "cubic meter per day", name2 = "cubic metres per day", name2_us = "cubic meters per day", symbol = "m<sup>3</sup>/d", utype = "flow", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "cuft/d", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/h"] = { name1 = "cubic metre per hour", name1_us = "cubic meter per hour", name2 = "cubic metres per hour", name2_us = "cubic meters per hour", symbol = "m<sup>3</sup>/h", utype = "flow", scale = 0.00027777777777777778, default = "cuft/h", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/min"] = { name1 = "cubic metre per minute", name1_us = "cubic meter per minute", name2 = "cubic metres per minute", name2_us = "cubic meters per minute", symbol = "m<sup>3</sup>/min", utype = "flow", scale = 0.016666666666666666, default = "cuft/min", link = "Cubic metre per second", }, ["m3/s"] = { name1 = "cubic metre per second", name1_us = "cubic meter per second", name2 = "cubic metres per second", name2_us = "cubic meters per second", symbol = "m<sup>3</sup>/s", utype = "flow", scale = 1, default = "cuft/s", }, ["Moilbbl/a"] = { name1 = "million barrels per year", name2 = "million barrels per year", symbol = "Mbbl/a", utype = "flow", scale = 0.0050380033629933837, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["Moilbbl/d"] = { name1 = "million barrels per day", name2 = "million barrels per day", symbol = "Mbbl/d", utype = "flow", scale = 1.8401307283333335, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3/d", link = "Barrel per day", }, ["oilbbl/a"] = { name1 = "barrel per year", name2 = "barrels per year", symbol = "bbl/a", utype = "flow", scale = 5.0380033629933841e-9, default = "m3/a", link = "Barrel per day", }, ["oilbbl/d"] = { name1 = "barrel per day", name2 = "barrels per day", symbol = "bbl/d", utype = "flow", scale = 1.8401307283333336e-6, default = "m3/d", }, ["Toilbbl/a"] = { name1 = "trillion barrels per year", name2 = "trillion barrels per year", symbol = "Tbbl/a", utype = "flow", scale = 5038.0033629933832, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e9 ! e12 ! m3/a", link = "Barrel per day", }, ["U.S.gal/d"] = { name1 = "U.S. gallon per day", name2 = "U.S. gallons per day", symbol = "U.S.&nbsp;gal/d", utype = "flow", scale = 4.3812636388888893e-8, default = "m3/s", customary= 1, }, ["U.S.gal/h"] = { name1 = "gallon per hour", name2 = "gallons per hour", symbol = "gal/h", utype = "flow", scale = 1.0515032733333334e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", customary= 2, }, ["U.S.gal/min"] = { name1 = "U.S. gallon per minute", name2 = "U.S. gallons per minute", symbol = "U.S.&nbsp;gal/min", utype = "flow", scale = 6.3090196400000003e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["USgal/a"] = { name1 = "US gallon per year", name2 = "US gallons per year", symbol = "US&nbsp;gal/a", utype = "flow", scale = 1.1995246102365199e-10, default = "m3/s", }, ["USgal/d"] = { name1 = "US gallon per day", name2 = "US gallons per day", symbol = "US&nbsp;gal/d", utype = "flow", scale = 4.3812636388888893e-8, default = "m3/s", }, ["USgal/h"] = { name1 = "gallon per hour", name2 = "gallons per hour", symbol = "gal/h", utype = "flow", scale = 1.0515032733333334e-6, default = "m3/h", link = "Gallon", customary= 1, }, ["USgal/min"] = { name1 = "US gallon per minute", name2 = "US gallons per minute", symbol = "US&nbsp;gal/min", utype = "flow", scale = 6.3090196400000003e-5, default = "m3/s", link = "Gallon", }, ["USgal/s"] = { name1 = "US gallon per second", name1_us = "U.S. gallon per second", name2 = "US gallons per second", name2_us = "U.S. gallons per second", symbol = "USgal/s", utype = "flow", scale = 0.003785411784, default = "m3/s", link = "US gallons per second", }, ["ft3/a"] = { target = "cuft/a", }, ["ft3/d"] = { target = "cuft/d", }, ["ft3/h"] = { target = "cuft/h", }, ["ft3/s"] = { target = "cuft/s", }, ["Gcuft/a"] = { target = "e9cuft/a", }, ["Gcuft/d"] = { target = "e9cuft/d", }, ["kcuft/a"] = { target = "e3cuft/a", }, ["kcuft/d"] = { target = "e3cuft/d", }, ["kcuft/s"] = { target = "e3cuft/s", }, ["Mcuft/a"] = { target = "e6cuft/a", }, ["Mcuft/d"] = { target = "e6cuft/d", }, ["Mcuft/s"] = { target = "e6cuft/s", }, ["m³/s"] = { target = "m3/s", }, ["Tcuft/a"] = { target = "e12cuft/a", }, ["Tcuft/d"] = { target = "e12cuft/d", }, ["u.s.gal/min"] = { target = "U.S.gal/min", }, ["usgal/min"] = { target = "USgal/min", }, ["-LTf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LTf", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["-STf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "STf", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["dyn"] = { name1 = "dyne", symbol = "dyn", utype = "force", scale = 0.00001, default = "gr-f", }, ["g-f"] = { name1 = "gram-force", name2 = "grams-force", symbol = "g<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN oz-f", link = "Kilogram-force", }, ["gf"] = { name1 = "gram-force", name2 = "grams-force", symbol = "gf", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN ozf", link = "Kilogram-force", }, ["gr-f"] = { name1 = "grain-force", name2 = "grains-force", symbol = "gr<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 0.0006354602307515, default = "μN", link = "Pound (force)", }, ["grf"] = { name1 = "grain-force", name2 = "grains-force", symbol = "grf", utype = "force", scale = 0.0006354602307515, default = "μN", link = "Pound (force)", }, ["kdyn"] = { name1 = "kilodyne", symbol = "kdyn", utype = "force", scale = 0.01, default = "oz-f", link = "Dyne", }, ["kg-f"] = { name1 = "kilogram-force", name2 = "kilograms-force", symbol = "kg<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lb-f", }, ["kgf"] = { name1 = "kilogram-force", name2 = "kilograms-force", symbol = "kgf", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lbf", }, ["kp"] = { name1 = "kilopond", symbol = "kp", utype = "force", scale = 9.80665, default = "N lb-f", link = "Kilogram-force", }, ["L/T-f"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "L/T<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["L/Tf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "L/Tf", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["lb-f"] = { name1 = "pound-force", name2 = "pounds-force", symbol = "lb<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["lbf"] = { name1 = "pound-force", name2 = "pounds-force", symbol = "lbf", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["lb(f)"] = { name1 = "pound", symbol = "lb", utype = "force", scale = 4.4482216152605, default = "N", link = "Pound (force)", }, ["LT-f"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LT<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["LTf"] = { name1 = "long ton-force", name2 = "long tons-force", symbol = "LTf", usename = 1, utype = "force", scale = 9964.01641818352, default = "kN", }, ["Mdyn"] = { name1 = "megadyne", symbol = "Mdyn", utype = "force", scale = 10, default = "lb-f", link = "Dyne", }, ["mdyn"] = { name1 = "millidyne", symbol = "mdyn", utype = "force", scale = 0.00000001, default = "gr-f", link = "Dyne", }, ["mg-f"] = { name1 = "milligram-force", name2 = "milligrams-force", symbol = "mg<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN gr-f", link = "Kilogram-force", }, ["mgf"] = { name1 = "milligram-force", name2 = "milligrams-force", symbol = "mgf", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN grf", link = "Kilogram-force", }, ["Mp"] = { name1 = "megapond", symbol = "Mp", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LT-f ST-f", link = "Kilogram-force", }, ["mp"] = { name1 = "millipond", symbol = "mp", utype = "force", scale = 0.00000980665, default = "μN gr-f", link = "Kilogram-force", }, ["N"] = { _name1 = "newton", _symbol = "N", utype = "force", scale = 1, prefixes = 1, default = "lb-f", link = "Newton (unit)", }, ["oz-f"] = { name1 = "ounce-force", name2 = "ounces-force", symbol = "oz<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 0.2780138203095378125, default = "mN", link = "Pound (force)", }, ["ozf"] = { name1 = "ounce-force", name2 = "ounces-force", symbol = "ozf", utype = "force", scale = 0.2780138203095378125, default = "mN", link = "Pound (force)", }, ["p"] = { name1 = "pond", symbol = "p", utype = "force", scale = 0.00980665, default = "mN oz-f", link = "Kilogram-force", }, ["pdl"] = { name1 = "poundal", symbol = "pdl", utype = "force", scale = 0.138254954376, default = "N", }, ["S/T-f"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "S/T<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["S/Tf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "S/Tf", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["ST-f"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "ST<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["STf"] = { name1 = "short ton-force", name2 = "short tons-force", symbol = "STf", usename = 1, utype = "force", scale = 8896.443230521, default = "kN", }, ["t-f"] = { name1 = "tonne-force", name2 = "tonnes-force", symbol = "t<sub>f</sub>", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LT-f ST-f", link = "Ton-force#Tonne-force", }, ["tf"] = { name1 = "tonne-force", name2 = "tonnes-force", symbol = "tf", utype = "force", scale = 9806.65, default = "kN LTf STf", link = "Ton-force#Tonne-force", }, ["dyne"] = { target = "dyn", }, ["newtons"] = { target = "N", }, ["poundal"] = { target = "pdl", }, ["tonne-force"] = { target = "tf", }, ["impgal/mi"] = { per = { "@impgal", "mi" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km USgal/mi", }, ["km/L"] = { per = { "km", "L" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["km/l"] = { per = { "km", "ll" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["L/100 km"] = { per = { "L", "100km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|L/100&nbsp;km]]", }, ["l/100 km"] = { per = { "ll", "100km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|l/100&nbsp;km]]", }, ["L/km"] = { per = { "L", "km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["l/km"] = { per = { "ll", "km" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "mpgimp mpgus", }, ["mi/impqt"] = { per = { "mi", "impqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/U.S.qt"] = { per = { "mi", "U.S.qt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/USqt"] = { per = { "mi", "USqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mi/usqt"] = { per = { "mi", "usqt" }, utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "km/L", }, ["mpgimp"] = { per = { "mi", "@impgal" }, symbol = "mpg<sub>&#8209;imp</sub>", utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "L/100 km+mpgus", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]<sub>&#8209;[[Imperial units|imp]]</sub>", }, ["mpgus"] = { per = { "mi", "+USgal" }, symbol = "mpg<sub>&#8209;US</sub>", utype = "fuel efficiency", invert = -1, iscomplex= true, default = "L/100 km+mpgimp", symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]<sub>&#8209;[[United States customary units|US]]</sub>", }, ["U.S.gal/mi"] = { per = { "*U.S.gal", "mi" }, sp_us = true, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km impgal/mi", }, ["usgal/mi"] = { per = { "+USgal", "mi" }, utype = "fuel efficiency", invert = 1, iscomplex= true, default = "L/km impgal/mi", }, ["L/100km"] = { target = "L/100 km", }, ["l/100km"] = { target = "l/100 km", }, ["mpg"] = { shouldbe = "Use %{mpgus%} for miles per US gallon or %{mpgimp%} for miles per imperial gallon (not %{mpg%})", }, ["mpgU.S."] = { target = "mpgus", symbol = "mpg<sub>&#8209;U.S.</sub>", sp_us = true, symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]<sub>&#8209;[[United States customary units|U.S.]]</sub>", }, ["mpgu.s."] = { target = "mpgus", symbol = "mpg<sub>&#8209;U.S.</sub>", sp_us = true, symlink = "[[Fuel economy in automobiles#Units of measure|mpg]]<sub>&#8209;[[United States customary units|U.S.]]</sub>", }, ["mpgUS"] = { target = "mpgus", }, ["USgal/mi"] = { target = "usgal/mi", }, ["kPa/m"] = { per = { "kPa", "-m-frac" }, utype = "fracture gradient", default = "psi/ft", }, ["psi/ft"] = { per = { "psi", "-ft-frac" }, utype = "fracture gradient", default = "kPa/m", }, ["cm/km"] = { name1 = "centimetre per kilometre", name1_us = "centimeter per kilometer", name2 = "centimetres per kilometre", name2_us = "centimeters per kilometer", symbol = "cm/km", utype = "gradient", scale = 0.00001, default = "ft/mi", link = "Grade (slope)", }, ["ft/mi"] = { name1 = "foot per mile", name2 = "feet per mile", symbol = "ft/mi", utype = "gradient", scale = 0.00018939393939393939, default = "v < 5.28 ! c ! ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["ft/nmi"] = { name1 = "foot per nautical mile", name2 = "feet per nautical mile", symbol = "ft/nmi", utype = "gradient", scale = 0.00016457883369330455, default = "v < 6.076 ! c ! ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["in/ft"] = { name1 = "inch per foot", name2 = "inches per foot", symbol = "in/ft", utype = "gradient", scale = 0.083333333333333329, default = "mm/m", link = "Grade (slope)", }, ["in/mi"] = { name1 = "inch per mile", name2 = "inches per mile", symbol = "in/mi", utype = "gradient", scale = 1.5782828282828283e-5, default = "v < 0.6336 ! m ! c ! m/km", link = "Grade (slope)", }, ["m/km"] = { name1 = "metre per kilometre", name1_us = "meter per kilometer", name2 = "metres per kilometre", name2_us = "meters per kilometer", symbol = "m/km", utype = "gradient", scale = 0.001, default = "ft/mi", link = "Grade (slope)", }, ["mm/km"] = { name1 = "millimetre per kilometre", name1_us = "millimeter per kilometer", name2 = "millimetres per kilometre", name2_us = "millimeters per kilometer", symbol = "mm/km", utype = "gradient", scale = 0.000001, default = "in/mi", link = "Grade (slope)", }, ["mm/m"] = { name1 = "millimetre per metre", name1_us = "millimeter per meter", name2 = "millimetres per metre", name2_us = "millimeters per meter", symbol = "mm/m", utype = "gradient", scale = 0.001, default = "in/ft", link = "Grade (slope)", }, ["admi"] = { name1 = "admiralty mile", symbol = "nmi&nbsp;(admiralty)", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", link = "Далайн миль", }, ["AU"] = { name1 = "astronomical unit", symbol = "AU", utype = "length", scale = 149597870700, default = "km mi", }, ["Brnmi"] = { name1 = "British nautical mile", symbol = "(Brit)&nbsp;nmi", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", link = "Далайн миль", }, ["bu"] = { name2 = "bu", symbol = "bu", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0030303030303030303, default = "mm", link = "Japanese units of measurement#Length", }, ["ch"] = { name1 = "chain", symbol = "ch", utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", subdivs = { ["ft"] = { 66, default = "m" }, ["yd"] = { 22, default = "m" } }, link = "Chain (unit)", }, ["chlk"] = { name1 = "[[Chain (unit)|chain]]", symbol = "[[Chain (unit)|ch]]", utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", link = "", }, ["chain"] = { symbol = "chain", usename = 1, utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", subdivs = { ["ft"] = { 66, default = "m" }, ["yd"] = { 22, default = "m" } }, link = "Chain (unit)", }, ["chainlk"] = { symbol = "[[Chain (unit)|chain]]", usename = 1, utype = "length", scale = 20.1168, default = "ft m", link = "", }, ["dpcm"] = { name2 = "dot/cm", symbol = "dot/cm", utype = "length", scale = 100, invert = -1, iscomplex= true, default = "dpi", link = "Dots per inch", }, ["dpi"] = { name2 = "DPI", symbol = "DPI", utype = "length", scale = 39.370078740157481, invert = -1, iscomplex= true, default = "pitch", link = "Dots per inch", }, ["fathom"] = { symbol = "fathom", usename = 1, utype = "length", scale = 1.8288, default = "ft m", }, ["foot"] = { name1 = "foot", name2 = "foot", symbol = "ft", utype = "length", scale = 0.3048, default = "m", subdivs = { ["in"] = { 12, default = "m" } }, link = "Foot (unit)", }, ["ft"] = { name1 = "foot", name2 = "feet", symbol = "фут", utype = "length", scale = 0.3048, exception= "integer_more_precision", default = "m", subdivs = { ["in"] = { 12, default = "m" } }, link = "Фут", }, ["furlong"] = { symbol = "furlong", usename = 1, utype = "length", scale = 201.168, default = "ft m", }, ["Gly"] = { name1 = "gigalight-year", symbol = "Gly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e24, default = "Mpc", link = "Light-year#Definitions", }, ["Gpc"] = { name1 = "gigaparsec", symbol = "Gpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e25, default = "Gly", link = "Parsec#Megaparsecs and gigaparsecs", }, ["hand"] = { name1 = "hand", symbol = "h", utype = "length", builtin = "hand", scale = 0.1016, iscomplex= true, default = "in cm", link = "Hand (unit)", }, ["in"] = { name1 = "inch", name2 = "inches", symbol = "инч", utype = "length", scale = 0.0254, exception= "subunit_more_precision", default = "mm", }, ["inabbreviated"] = { name2 = "in", symbol = "in", utype = "length", scale = 0.0254, default = "mm", link = "Inch", }, ["kly"] = { name1 = "kilolight-year", symbol = "kly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e18, default = "pc", link = "Light-year#Definitions", }, ["kpc"] = { name1 = "kiloparsec", symbol = "kpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e19, default = "kly", link = "Parsec#Parsecs and kiloparsecs", }, ["LD"] = { name1 = "lunar distance", symbol = "LD", utype = "length", scale = 384403000, default = "km mi", link = "Lunar distance (astronomy)", }, ["league"] = { symbol = "league", usename = 1, utype = "length", scale = 4828.032, default = "km", link = "League (unit)", }, ["ly"] = { name1 = "light-year", symbol = "ly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e15, default = "AU", }, ["m"] = { _name1 = "метр", _name1_us= "метр", _symbol = "м", utype = "length", scale = 1, prefixes = 1, default = "v > 0 and v < 3 ! ftin ! ft", link = "Метр", }, ["mi"] = { name1 = "mile", symbol = "бээр", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", subdivs = { ["ch"] = { 80, default = "km" }, ["chlk"] = { 80, default = "km" }, ["chain"] = { 80, default = "km" }, ["chainlk"] = { 80, default = "km" }, ["ft"] = { 5280, default = "km" }, ["furlong"] = { 8, default = "km" }, ["yd"] = { 1760, default = "km" } }, }, ["mil"] = { symbol = "mil", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0000254, default = "mm", link = "Thousandth of an inch", }, ["Mly"] = { name1 = "megalight-year", symbol = "Mly", utype = "length", scale = 9.4607304725808e21, default = "kpc", link = "Light-year#Definitions", }, ["Mpc"] = { name1 = "megaparsec", symbol = "Mpc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e22, default = "Mly", link = "Parsec#Megaparsecs and gigaparsecs", }, ["NM"] = { name1 = "далайн миль", symbol = "NM", utype = "length", scale = 1852, default = "km mi", }, ["nmi"] = { name1 = "nautical mile", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1852, default = "km mi", }, ["oldUKnmi"] = { name1 = "nautical mile", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1853.184, default = "km mi", }, ["oldUSnmi"] = { name1 = "nautical mile", symbol = "nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", }, ["pc"] = { name1 = "parsec", symbol = "pc", utype = "length", scale = 3.0856775814671916e16, default = "ly", }, ["perch"] = { name2 = "perches", symbol = "perch", usename = 1, utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["pitch"] = { name2 = "μm", symbol = "μm", utype = "length", scale = 1e-6, default = "dpi", defkey = "pitch", linkey = "pitch", link = "Dots per inch", }, ["pole"] = { symbol = "pole", usename = 1, utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["pre1954U.S.nmi"] = { name1 = "(pre-1954&nbsp;U.S.) nautical mile", symbol = "(pre&#8209;1954&nbsp;U.S.) nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["pre1954USnmi"] = { name1 = "(pre-1954&nbsp;US) nautical mile", name1_us = "(pre-1954&nbsp;U.S.) nautical mile", symbol = "(pre&#8209;1954&nbsp;US) nmi", sym_us = "(pre&#8209;1954&nbsp;U.S.) nmi", utype = "length", scale = 1853.24496, default = "km mi", link = "Nautical mile", }, ["rd"] = { name1 = "rod", symbol = "rd", utype = "length", scale = 5.0292, default = "ft m", link = "Rod (unit)", }, ["royal cubit"] = { name1 = "royal cubit", symbol = "cu", utype = "length", scale = 0.524, default = "mm", }, ["rtkm"] = { name1 = "route kilometre", name1_us = "route kilometer", symbol = "км", utype = "length", scale = 1000, default = "mi", link = "Километр", }, ["rtmi"] = { name1 = "route mile", symbol = "бээр", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", link = "Бээр", }, ["shaku"] = { name2 = "shaku", symbol = "shaku", usename = 1, utype = "length", scale = 0.30303030303030304, default = "m", link = "Shaku (unit)", }, ["sm"] = { name1 = "smoot", symbol = "sm", utype = "length", scale = 1.70180, default = "m", link = "Smoot (unit)", }, ["smi"] = { name1 = "statute mile", symbol = "mi", utype = "length", scale = 1609.344, default = "km", subdivs = { ["chain"] = { 80, default = "km" } }, }, ["solar radius"] = { name1 = "solar radius", name2 = "solar radii", symbol = "''R''<sub>☉</sub>", utype = "length", scale = 695700e3, default = "km", }, ["sun"] = { name2 = "sun", symbol = "sun", usename = 1, utype = "length", scale = 0.030303030303030304, default = "mm", link = "Japanese units of measurement#Length", }, ["thou"] = { name2 = "thou", symbol = "thou", usename = 1, utype = "length", scale = 0.0000254, default = "mm", link = "Thousandth of an inch", }, ["verst"] = { symbol = "verst", usename = 1, utype = "length", scale = 1066.8, default = "km mi", }, ["yd"] = { name1 = "yard", symbol = "yd", utype = "length", scale = 0.9144, default = "m", subdivs = { ["ft"] = { 3, default = "m" } }, }, ["μin"] = { name1 = "microinch", name2 = "microinches", symbol = "μin", utype = "length", scale = 0.0000000254, default = "nm", link = "SI prefix#Non-metric units", }, ["Å"] = { name1 = "ångström", symbol = "Å", utype = "length", scale = 0.0000000001, default = "in", }, ["Hz"] = { _name1 = "hertz", _name2 = "hertz", _symbol = "Hz", utype = "length", scale = 3.3356409519815204e-9, invert = -1, iscomplex= true, prefixes = 1, default = "m", link = "Hertz", }, ["rpm"] = { name1 = "revolution per minute", name2 = "revolutions per minute", symbol = "rpm", utype = "length", scale = 5.5594015866358675e-11, invert = -1, iscomplex= true, default = "Hz", link = "Revolutions per minute", }, ["-ft-frac"] = { target = "ft", link = "Fracture gradient", }, ["-in-stiff"] = { target = "in", link = "Stiffness", }, ["-m-frac"] = { target = "m", link = "Fracture gradient", }, ["-m-stiff"] = { target = "m", link = "Stiffness", }, ["100km"] = { target = "km", multiplier= 100, }, ["100mi"] = { target = "mi", multiplier= 100, }, ["100miles"] = { target = "mi", symbol = "miles", multiplier= 100, }, ["admiralty nmi"] = { target = "oldUKnmi", }, ["angstrom"] = { target = "Å", }, ["au"] = { target = "AU", symbol = "au", }, ["feet"] = { target = "ft", }, ["hands"] = { target = "hand", }, ["inch"] = { target = "in", }, ["inches"] = { target = "in", }, ["light-year"] = { target = "ly", }, ["meter"] = { target = "m", sp_us = true, }, ["meters"] = { target = "m", sp_us = true, }, ["metre"] = { target = "m", }, ["metres"] = { target = "m", }, ["micrometre"] = { target = "μm", }, ["micron"] = { target = "μm", default = "μin", }, ["mile"] = { target = "mi", usename = 1, }, ["miles"] = { target = "mi", usename = 1, }, ["parsec"] = { target = "pc", }, ["rod"] = { target = "rd", }, ["smoot"] = { target = "sm", }, ["uin"] = { target = "μin", }, ["yard"] = { target = "yd", }, ["yards"] = { target = "yd", }, ["yds"] = { target = "yd", }, ["dtex"] = { name1 = "decitex", name2 = "decitex", symbol = "dtex", utype = "linear density", scale = 1e-7, default = "lb/yd", link = "Units of textile measurement#Units", }, ["kg/cm"] = { name1 = "kilogram per centimetre", name1_us = "kilogram per centimeter", name2 = "kilograms per centimetre", name2_us = "kilograms per centimeter", symbol = "kg/cm", utype = "linear density", scale = 100, default = "lb/yd", link = "Linear density", }, ["kg/m"] = { name1 = "kilogram per metre", name1_us = "kilogram per meter", name2 = "kilograms per metre", name2_us = "kilograms per meter", symbol = "kg/m", utype = "linear density", scale = 1, default = "lb/yd", link = "Linear density", }, ["lb/ft"] = { name1 = "pound per foot", name2 = "pounds per foot", symbol = "lb/ft", utype = "linear density", scale = 1.4881639435695539, default = "kg/m", link = "Linear density", }, ["lb/yd"] = { name1 = "pound per yard", name2 = "pounds per yard", symbol = "lb/yd", utype = "linear density", scale = 0.49605464785651798, default = "kg/m", link = "Linear density", }, ["G"] = { _name1 = "gauss", _name2 = "gauss", _symbol = "G", utype = "magnetic field strength", scale = 0.0001, prefixes = 1, default = "T", link = "Gauss (unit)", }, ["T"] = { _name1 = "tesla", _symbol = "T", utype = "magnetic field strength", scale = 1, prefixes = 1, default = "G", link = "Tesla (unit)", }, ["A/m"] = { name1 = "ampere per metre", name1_us = "ampere per meter", name2 = "amperes per metre", name2_us = "amperes per meter", symbol = "A/m", utype = "magnetizing field", scale = 1, default = "Oe", }, ["kA/m"] = { name1 = "kiloampere per metre", name1_us = "kiloampere per meter", name2 = "kiloamperes per metre", name2_us = "kiloamperes per meter", symbol = "kA/m", utype = "magnetizing field", scale = 1000, default = "kOe", link = "Ampere per metre", }, ["MA/m"] = { name1 = "megaampere per metre", name1_us = "megaampere per meter", name2 = "megaamperes per metre", name2_us = "megaamperes per meter", symbol = "MA/m", utype = "magnetizing field", scale = 1e6, default = "kOe", link = "Ampere per metre", }, ["Oe"] = { _name1 = "oersted", _symbol = "Oe", utype = "magnetizing field", scale = 79.5774715, prefixes = 1, default = "kA/m", link = "Oersted", }, ["-Lcwt"] = { name1 = "hundredweight", name2 = "hundredweight", symbol = "cwt", utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb", }, ["-Scwt"] = { name1 = "hundredweight", name2 = "hundredweight", symbol = "cwt", utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb", }, ["-ST"] = { name1 = "short ton", symbol = "ST", utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["carat"] = { symbol = "carat", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.0002, default = "g", link = "Carat (mass)", }, ["drachm"] = { name1_us = "dram", symbol = "drachm", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.001771845195, default = "g", link = "Dram (unit)", }, ["dram"] = { target = "drachm", }, ["dwt"] = { name1 = "pennyweight", symbol = "dwt", utype = "mass", scale = 0.00155517384, default = "oz g", }, ["DWton"] = { symbol = "deadweight ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "DWtonne", link = "Deadweight tonnage", }, ["DWtonne"] = { name1_us = "deadweight metric ton", symbol = "deadweight tonne", sym_us = "~deadweight metric ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1000, default = "DWton", link = "Deadweight tonnage", }, ["g"] = { _name1 = "gram", _symbol = "г", utype = "mass", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "oz", link = "Грамм", }, ["gr"] = { name1 = "grain", symbol = "gr", utype = "mass", scale = 0.00006479891, default = "g", link = "Grain (unit)", }, ["Gt"] = { name1 = "gigatonne", symbol = "Gt", utype = "mass", scale = 1000000000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["impgalh2o"] = { name1 = "imperial gallon of water", name2 = "imperial gallons of water", symbol = "imp&nbsp;gal H<sub>2</sub>O", utype = "mass", scale = 4.5359236999999499, default = "lb kg", link = "Imperial gallon", }, ["kt"] = { name1 = "kilotonne", symbol = "kt", utype = "mass", scale = 1000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["lb"] = { name1 = "pound", symbol = "фунт", utype = "mass", scale = 0.45359237, exception= "integer_more_precision", default = "kg", subdivs = { ["oz"] = { 16, default = "kg" } }, link = "Фунт (нэгж)", }, ["Lcwt"] = { name1 = "long hundredweight", name2 = "long hundredweight", symbol = "Lcwt", usename = 1, utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb", subdivs = { ["qtr"] = { 4, default = "kg" }, ["st"] = { 8, default = "kg" } }, link = "Hundredweight", }, ["long cwt"] = { name1 = "long hundredweight", name2 = "long hundredweight", symbol = "long&nbsp;cwt", utype = "mass", scale = 50.80234544, default = "lb kg", subdivs = { ["qtr"] = { 4, default = "kg" } }, link = "Hundredweight", }, ["long qtr"] = { name1 = "long quarter", symbol = "long&nbsp;qtr", utype = "mass", scale = 12.70058636, default = "lb kg", }, ["LT"] = { symbol = "long ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "t", subdivs = { ["Lcwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Lcwt" } }, }, ["lt"] = { name1 = "long ton", symbol = "LT", utype = "mass", scale = 1016.0469088, default = "t", subdivs = { ["Lcwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Lcwt" } }, }, ["metric ton"] = { symbol = "metric ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 1000, default = "long ton", link = "Tonne", }, ["MT"] = { name1 = "metric ton", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["Mt"] = { name1 = "megatonne", symbol = "Mt", utype = "mass", scale = 1000000000, default = "LT ST", link = "Tonne", }, ["oz"] = { name1 = "ounce", symbol = "унц", utype = "mass", scale = 0.028349523125, default = "g", }, ["ozt"] = { name1 = "troy ounce", symbol = "ozt", utype = "mass", scale = 0.0311034768, default = "oz g", }, ["pdr"] = { name1 = "pounder", symbol = "pdr", utype = "mass", scale = 0.45359237, default = "kg", link = "Pound (mass)", }, ["qtr"] = { name1 = "quarter", symbol = "qtr", utype = "mass", scale = 12.70058636, default = "lb kg", subdivs = { ["lb"] = { 28, default = "kg" } }, link = "Long quarter", }, ["Scwt"] = { name1 = "short hundredweight", name2 = "short hundredweight", symbol = "Scwt", usename = 1, utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb", link = "Hundredweight", }, ["short cwt"] = { name1 = "short hundredweight", name2 = "short hundredweight", symbol = "short&nbsp;cwt", utype = "mass", scale = 45.359237, default = "lb kg", link = "Hundredweight", }, ["short qtr"] = { name1 = "short quarter", symbol = "short&nbsp;qtr", utype = "mass", scale = 11.33980925, default = "lb kg", }, ["ST"] = { symbol = "short ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", subdivs = { ["Scwt"] = { 20, default = "t", unit = "-Scwt" } }, }, ["shtn"] = { name1 = "short ton", symbol = "sh&nbsp;tn", utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["shton"] = { symbol = "ton", usename = 1, utype = "mass", scale = 907.18474, default = "t", }, ["solar mass"] = { name1 = "solar mass", name2 = "solar masses", symbol = "''M''<sub>☉</sub>", utype = "mass", scale = 1.98855e30, default = "kg", }, ["st"] = { name1 = "stone", name2 = "stone", symbol = "ст", utype = "mass", scale = 6.35029318, default = "lb kg", subdivs = { ["lb"] = { 14, default = "kg lb" } }, link = "Стон (нэгж)", }, ["t"] = { name1 = "tonne", name1_us = "metric ton", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "LT ST", }, ["tonne"] = { name1 = "tonne", name1_us = "metric ton", symbol = "t", utype = "mass", scale = 1000, default = "shton", }, ["troy pound"] = { symbol = "troy pound", usename = 1, utype = "mass", scale = 0.3732417216, default = "lb kg", link = "Troy weight", }, ["usgalh2o"] = { name1 = "US gallon of water", name1_us = "U.S. gallon of water", name2 = "US gallons of water", name2_us = "U.S. gallons of water", symbol = "US&nbsp;gal H<sub>2</sub>O", utype = "mass", scale = 3.7776215836051126, default = "lb kg", link = "United States customary units#Fluid volume", }, ["viss"] = { name2 = "viss", symbol = "viss", utype = "mass", scale = 1.632932532, default = "kg", link = "Myanmar units of measurement#Mass", }, ["billion tonne"] = { target = "e9t", }, ["grain"] = { target = "gr", }, ["kilogram"] = { target = "kg", }, ["kilotonne"] = { target = "kt", }, ["lbs"] = { target = "lb", }, ["lbt"] = { target = "troy pound", }, ["lcwt"] = { target = "Lcwt", }, ["long ton"] = { target = "LT", }, ["mcg"] = { target = "μg", }, ["million tonne"] = { target = "e6t", }, ["scwt"] = { target = "Scwt", }, ["short ton"] = { target = "ST", }, ["stone"] = { target = "st", }, ["thousand tonne"] = { target = "e3t", }, ["tonnes"] = { target = "t", }, ["kg/kW"] = { name1 = "kilogram per kilowatt", name2 = "kilograms per kilowatt", symbol = "kg/kW", utype = "mass per unit power", scale = 0.001, default = "lb/hp", link = "Kilowatt", }, ["lb/hp"] = { name1 = "pound per horsepower", name2 = "pounds per horsepower", symbol = "lb/hp", utype = "mass per unit power", scale = 0.00060827738784176115, default = "kg/kW", link = "Horsepower", }, ["kg/h"] = { per = { "kg", "h" }, utype = "mass per unit time", default = "lb/h", }, ["lb/h"] = { per = { "lb", "h" }, utype = "mass per unit time", default = "kg/h", }, ["g-mol/d"] = { name1 = "gram-mole per day", name2 = "gram-moles per day", symbol = "g&#8209;mol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/h"] = { name1 = "gram-mole per hour", name2 = "gram-moles per hour", symbol = "g&#8209;mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/min"] = { name1 = "gram-mole per minute", name2 = "gram-moles per minute", symbol = "g&#8209;mol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "g-mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["g-mol/s"] = { name1 = "gram-mole per second", name2 = "gram-moles per second", symbol = "g&#8209;mol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lb-mol/min", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/d"] = { name1 = "gram-mole per day", name2 = "gram-moles per day", symbol = "gmol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/h"] = { name1 = "gram-mole per hour", name2 = "gram-moles per hour", symbol = "gmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/min"] = { name1 = "gram-mole per minute", name2 = "gram-moles per minute", symbol = "gmol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "gmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["gmol/s"] = { name1 = "gram-mole per second", name2 = "gram-moles per second", symbol = "gmol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lbmol/min", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/d"] = { name1 = "kilomole per day", name2 = "kilomoles per day", symbol = "kmol/d", utype = "molar rate", scale = 0.011574074074074073, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/h"] = { name1 = "kilomole per hour", name2 = "kilomoles per hour", symbol = "kmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.27777777777777779, default = "mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["kmol/min"] = { name1 = "kilomole per minute", name2 = "kilomoles per minute", symbol = "kmol/min", utype = "molar rate", scale = 16.666666666666668, default = "mol/s", link = "Kilomole (unit)", }, ["kmol/s"] = { name1 = "kilomole per second", name2 = "kilomoles per second", symbol = "kmol/s", utype = "molar rate", scale = 1000, default = "lb-mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["lb-mol/d"] = { name1 = "pound-mole per day", name2 = "pound-moles per day", symbol = "lb&#8209;mol/d", utype = "molar rate", scale = 0.0052499116898148141, default = "mmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/h"] = { name1 = "pound-mole per hour", name2 = "pound-moles per hour", symbol = "lb&#8209;mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.12599788055555555, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/min"] = { name1 = "pound-mole per minute", name2 = "pound-moles per minute", symbol = "lb&#8209;mol/min", utype = "molar rate", scale = 7.5598728333333334, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lb-mol/s"] = { name1 = "pound-mole per second", name2 = "pound-moles per second", symbol = "lb&#8209;mol/s", utype = "molar rate", scale = 453.59237, default = "kmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/d"] = { name1 = "pound-mole per day", name2 = "pound-moles per day", symbol = "lbmol/d", utype = "molar rate", scale = 0.0052499116898148141, default = "mmol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/h"] = { name1 = "pound-mole per hour", name2 = "pound-moles per hour", symbol = "lbmol/h", utype = "molar rate", scale = 0.12599788055555555, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/min"] = { name1 = "pound-mole per minute", name2 = "pound-moles per minute", symbol = "lbmol/min", utype = "molar rate", scale = 7.5598728333333334, default = "mol/s", link = "Pound-mole", }, ["lbmol/s"] = { name1 = "pound-mole per second", name2 = "pound-moles per second", symbol = "lbmol/s", utype = "molar rate", scale = 453.59237, default = "kmol/s", link = "Pound-mole", }, ["mmol/s"] = { name1 = "millimole per second", name2 = "millimoles per second", symbol = "mmol/s", utype = "molar rate", scale = 0.001, default = "lb-mol/d", link = "Mole (unit)", }, ["mol/d"] = { name1 = "mole per day", name2 = "moles per day", symbol = "mol/d", utype = "molar rate", scale = 1.1574074074074073e-5, default = "μmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/h"] = { name1 = "mole per hour", name2 = "moles per hour", symbol = "mol/h", utype = "molar rate", scale = 0.00027777777777777778, default = "mmol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/min"] = { name1 = "mole per minute", name2 = "moles per minute", symbol = "mol/min", utype = "molar rate", scale = 0.016666666666666666, default = "mol/s", link = "Mole (unit)", }, ["mol/s"] = { name1 = "mole per second", name2 = "moles per second", symbol = "mol/s", utype = "molar rate", scale = 1, default = "lb-mol/min", link = "Mole (unit)", }, ["μmol/s"] = { name1 = "micromole per second", name2 = "micromoles per second", symbol = "μmol/s", utype = "molar rate", scale = 0.000001, default = "lb-mol/d", link = "Mole (unit)", }, ["umol/s"] = { target = "μmol/s", }, ["/acre"] = { name1 = "per acre", name2 = "per acre", symbol = "/acre", utype = "per unit area", scale = 0.00024710538146716532, default = "/ha", link = "Acre", }, ["/ha"] = { name1 = "per hectare", name2 = "per hectare", symbol = "/ha", utype = "per unit area", scale = 100e-6, default = "/acre", link = "Hectare", }, ["/sqcm"] = { name1 = "per square centimetre", name1_us = "per square centimeter", name2 = "per square centimetre", name2_us = "per square centimeter", symbol = "/cm<sup>2</sup>", utype = "per unit area", scale = 1e4, default = "/sqin", link = "Square centimetre", }, ["/sqin"] = { name1 = "per square inch", name2 = "per square inch", symbol = "/in<sup>2</sup>", utype = "per unit area", scale = 1550.0031000062002, default = "/sqcm", link = "Square inch", }, ["/sqkm"] = { name1 = "per square kilometre", name1_us = "per square kilometer", name2 = "per square kilometre", name2_us = "per square kilometer", symbol = "/km<sup>2</sup>", utype = "per unit area", scale = 1e-6, default = "/sqmi", link = "Square kilometre", }, ["/sqmi"] = { name1 = "per square mile", name2 = "per square mile", symbol = "/sq&nbsp;mi", utype = "per unit area", scale = 3.8610215854244582e-7, default = "/sqkm", link = "Square mile", }, ["PD/acre"] = { name1 = "inhabitant per acre", name2 = "inhabitants per acre", symbol = "/acre", utype = "per unit area", scale = 0.00024710538146716532, default = "PD/ha", link = "Acre", }, ["PD/ha"] = { name1 = "inhabitant per hectare", name2 = "inhabitants per hectare", symbol = "/ha", utype = "per unit area", scale = 100e-6, default = "PD/acre", link = "Hectare", }, ["PD/sqkm"] = { name1 = "inhabitant per square kilometre", name1_us = "inhabitant per square kilometer", name2 = "inhabitants per square kilometre", name2_us = "inhabitants per square kilometer", symbol = "/km<sup>2</sup>", utype = "per unit area", scale = 1e-6, default = "PD/sqmi", link = "Square kilometre", }, ["PD/sqmi"] = { name1 = "inhabitant per square mile", name2 = "inhabitants per square mile", symbol = "/sq&nbsp;mi", utype = "per unit area", scale = 3.8610215854244582e-7, default = "PD/sqkm", link = "Square mile", }, ["/cm2"] = { target = "/sqcm", }, ["/in2"] = { target = "/sqin", }, ["/km2"] = { target = "/sqkm", }, ["pd/acre"] = { target = "PD/acre", }, ["pd/ha"] = { target = "PD/ha", }, ["PD/km2"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/km2"] = { target = "PD/sqkm", }, ["PD/km²"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/sqkm"] = { target = "PD/sqkm", }, ["pd/sqmi"] = { target = "PD/sqmi", }, ["/l"] = { name1 = "per litre", name1_us = "per liter", name2 = "per litre", name2_us = "per liter", symbol = "/l", utype = "per unit volume", scale = 1000, default = "/usgal", link = "Litre", }, ["/L"] = { name1 = "per litre", name1_us = "per liter", name2 = "per litre", name2_us = "per liter", symbol = "/L", utype = "per unit volume", scale = 1000, default = "/usgal", link = "Litre", }, ["/USgal"] = { name1 = "per gallon", name2 = "per gallon", symbol = "/gal", utype = "per unit volume", scale = 264.172052, default = "/L", link = "US gallon", customary= 2, }, ["/usgal"] = { target = "/USgal", }, ["bhp"] = { name1 = "brake horsepower", name2 = "brake horsepower", symbol = "bhp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Brake horsepower", }, ["Cal/d"] = { name1 = "large calorie per day", name2 = "large calories per day", symbol = "Cal/d", utype = "power", scale = 0.048425925925925928, default = "kJ/d", link = "Calorie", }, ["Cal/h"] = { name1 = "large calorie per hour", name2 = "large calories per hour", symbol = "Cal/h", utype = "power", scale = 1.1622222222222223, default = "kJ/h", link = "Calorie", }, ["cal/h"] = { name1 = "calorie per hour", name2 = "calories per hour", symbol = "cal/h", utype = "power", scale = 0.0011622222222222223, default = "W", link = "Calorie", }, ["CV"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "CV", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["hk"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "hk", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["hp"] = { name1 = "horsepower", name2 = "horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", }, ["hp-electric"] = { name1 = "electric horsepower", name2 = "electric horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 746, default = "kW", link = "Horsepower#Electrical horsepower", }, ["hp-electrical"] = { name1 = "electrical horsepower", name2 = "electrical horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 746, default = "kW", link = "Horsepower#Electrical horsepower", }, ["hp-metric"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "hp", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["ihp"] = { name1 = "indicated horsepower", name2 = "indicated horsepower", symbol = "ihp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Indicated horsepower", }, ["kcal/h"] = { name1 = "kilocalorie per hour", name2 = "kilocalories per hour", symbol = "kcal/h", utype = "power", scale = 1.1622222222222223, default = "kW", link = "Calorie", }, ["kJ/d"] = { name1 = "kilojoule per day", name2 = "kilojoules per day", symbol = "kJ/d", utype = "power", scale = 0.011574074074074073, default = "Cal/d", link = "Kilojoule", }, ["kJ/h"] = { name1 = "kilojoule per hour", name2 = "kilojoules per hour", symbol = "kJ/h", utype = "power", scale = 0.27777777777777779, default = "W", link = "Kilojoule", }, ["PS"] = { name1 = "metric horsepower", name2 = "metric horsepower", symbol = "PS", utype = "power", scale = 735.49875, default = "kW", }, ["shp"] = { name1 = "shaft horsepower", name2 = "shaft horsepower", symbol = "shp", utype = "power", scale = 745.69987158227022, default = "kW", link = "Horsepower#Shaft horsepower", }, ["W"] = { _name1 = "watt", _symbol = "W", utype = "power", scale = 1, prefixes = 1, default = "hp", link = "Watt", }, ["BTU/h"] = { per = { "BTU", "h" }, utype = "power", default = "W", }, ["Btu/h"] = { per = { "Btu", "h" }, utype = "power", default = "W", }, ["BHP"] = { target = "bhp", }, ["btu/h"] = { target = "BTU/h", }, ["HP"] = { target = "hp", }, ["Hp"] = { target = "hp", }, ["hp-mechanical"] = { target = "hp", }, ["IHP"] = { target = "ihp", }, ["SHP"] = { target = "shp", }, ["whp"] = { target = "hp", }, ["hp/lb"] = { name1 = "horsepower per pound", name2 = "horsepower per pound", symbol = "hp/lb", utype = "power per unit mass", scale = 1643.986806, default = "kW/kg", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/LT"] = { name1 = "horsepower per long ton", name2 = "horsepower per long ton", symbol = "hp/LT", utype = "power per unit mass", scale = 0.73392268125000004, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/ST"] = { name1 = "horsepower per short ton", name2 = "horsepower per short ton", symbol = "hp/ST", utype = "power per unit mass", scale = 0.821993403, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/t"] = { name1 = "horsepower per tonne", name2 = "horsepower per tonne", symbol = "hp/t", utype = "power per unit mass", scale = 0.74569987158227022, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["kW/kg"] = { name1 = "kilowatt per kilogram", name2 = "kilowatts per kilogram", symbol = "kW/kg", utype = "power per unit mass", scale = 1000, default = "hp/lb", link = "Power-to-weight ratio", }, ["kW/t"] = { name1 = "kilowatt per tonne", name2 = "kilowatts per tonne", symbol = "kW/t", utype = "power per unit mass", scale = 1, default = "PS/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["PS/t"] = { name1 = "metric horsepower per tonne", name2 = "metric horsepower per tonne", symbol = "PS/t", utype = "power per unit mass", scale = 0.73549875, default = "kW/t", link = "Power-to-weight ratio", }, ["shp/lb"] = { name1 = "shaft horsepower per pound", name2 = "shaft horsepower per pound", symbol = "shp/lb", utype = "power per unit mass", scale = 1643.986806, default = "kW/kg", link = "Power-to-weight ratio", }, ["hp/tonne"] = { target = "hp/t", symbol = "hp/tonne", default = "kW/tonne", }, ["kW/tonne"] = { target = "kW/t", symbol = "kW/tonne", }, ["-lb/in2"] = { name1 = "pound per square inch", name2 = "pounds per square inch", symbol = "lb/in<sup>2</sup>", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa kgf/cm2", }, ["atm"] = { name1 = "standard atmosphere", symbol = "atm", utype = "pressure", scale = 101325, default = "kPa", link = "Atmosphere (unit)", }, ["Ba"] = { name1 = "barye", symbol = "Ba", utype = "pressure", scale = 0.1, default = "Pa", }, ["bar"] = { symbol = "bar", utype = "pressure", scale = 100000, default = "kPa", link = "Bar (unit)", }, ["dbar"] = { name1 = "decibar", symbol = "dbar", utype = "pressure", scale = 10000, default = "kPa", link = "Bar (unit)", }, ["inHg"] = { name1 = "inch of mercury", name2 = "inches of mercury", symbol = "inHg", utype = "pressure", scale = 3386.388640341, default = "kPa", }, ["kBa"] = { name1 = "kilobarye", symbol = "kBa", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Barye", }, ["kg-f/cm2"] = { name1 = "kilogram-force per square centimetre", name1_us = "kilogram-force per square centimeter", name2 = "kilograms-force per square centimetre", name2_us = "kilograms-force per square centimeter", symbol = "kg<sub>f</sub>/cm<sup>2</sup>", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["kg/cm2"] = { name1 = "kilogram per square centimetre", name1_us = "kilogram per square centimeter", name2 = "kilograms per square centimetre", name2_us = "kilograms per square centimeter", symbol = "kg/cm<sup>2</sup>", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["kgf/cm2"] = { name1 = "kilogram-force per square centimetre", name1_us = "kilogram-force per square centimeter", name2 = "kilograms-force per square centimetre", name2_us = "kilograms-force per square centimeter", symbol = "kgf/cm<sup>2</sup>", utype = "pressure", scale = 98066.5, default = "psi", link = "Kilogram-force", }, ["ksi"] = { name1 = "kilopound per square inch", name2 = "kilopounds per square inch", symbol = "ksi", utype = "pressure", scale = 6894757.2931683613, default = "MPa", link = "Pound per square inch", }, ["lbf/in2"] = { name1 = "pound-force per square inch", name2 = "pounds-force per square inch", symbol = "lbf/in<sup>2</sup>", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa kgf/cm2", }, ["mb"] = { name1 = "millibar", symbol = "mb", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Bar (unit)", }, ["mbar"] = { name1 = "millibar", symbol = "mbar", utype = "pressure", scale = 100, default = "hPa", link = "Bar (unit)", }, ["mmHg"] = { name1 = "millimetre of mercury", name1_us = "millimeter of mercury", name2 = "millimetres of mercury", name2_us = "millimeters of mercury", symbol = "mmHg", utype = "pressure", scale = 133.322387415, default = "kPa", }, ["Pa"] = { _name1 = "pascal", _symbol = "Pa", utype = "pressure", scale = 1, prefixes = 1, default = "psi", link = "Pascal (unit)", }, ["psf"] = { name1 = "pound per square foot", name2 = "pounds per square foot", symbol = "psf", utype = "pressure", scale = 47.880258980335839, default = "kPa", link = "Pound per square inch", }, ["psi"] = { name1 = "pound per square inch", name2 = "pounds per square inch", symbol = "psi", utype = "pressure", scale = 6894.7572931683608, default = "kPa", }, ["Torr"] = { name1 = "torr", symbol = "Torr", utype = "pressure", scale = 133.32236842105263, default = "kPa", }, ["N/cm2"] = { per = { "N", "cm2" }, utype = "pressure", default = "psi", }, ["N/m2"] = { per = { "N", "m2" }, utype = "pressure", default = "psi", }, ["g/cm2"] = { per = { "g", "cm2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["g/m2"] = { per = { "g", "m2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["kg/ha"] = { per = { "kg", "ha" }, utype = "pressure", default = "lb/acre", multiplier= 9.80665, }, ["kg/m2"] = { per = { "kg", "m2" }, utype = "pressure", default = "lb/sqft", multiplier= 9.80665, }, ["lb/1000sqft"] = { per = { "lb", "1000sqft" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["lb/acre"] = { per = { "lb", "acre" }, utype = "pressure", default = "kg/ha", multiplier= 9.80665, }, ["lb/sqft"] = { per = { "lb", "sqft" }, utype = "pressure", default = "kg/m2", multiplier= 9.80665, }, ["lb/sqyd"] = { per = { "lb", "sqyd" }, utype = "pressure", default = "kg/m2", multiplier= 9.80665, }, ["LT/acre"] = { per = { "LT", "acre" }, utype = "pressure", default = "t/ha", multiplier= 9.80665, }, ["MT/ha"] = { per = { "MT", "ha" }, utype = "pressure", default = "LT/acre ST/acre", multiplier= 9.80665, }, ["oz/sqft"] = { per = { "oz", "sqft" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["oz/sqyd"] = { per = { "oz", "sqyd" }, utype = "pressure", default = "g/m2", multiplier= 9.80665, }, ["ST/acre"] = { per = { "ST", "acre" }, utype = "pressure", default = "t/ha", multiplier= 9.80665, }, ["t/ha"] = { per = { "t", "ha" }, utype = "pressure", default = "LT/acre ST/acre", multiplier= 9.80665, }, ["tonne/acre"] = { per = { "tonne", "acre" }, utype = "pressure", default = "tonne/ha", multiplier= 9.80665, }, ["tonne/ha"] = { per = { "tonne", "ha" }, utype = "pressure", default = "tonne/acre", multiplier= 9.80665, }, ["kgfpsqcm"] = { target = "kgf/cm2", }, ["kgpsqcm"] = { target = "kg/cm2", }, ["kN/m2"] = { target = "kPa", }, ["lb/in2"] = { target = "lbf/in2", }, ["torr"] = { target = "Torr", }, ["Bq"] = { _name1 = "becquerel", _symbol = "Bq", utype = "radioactivity", scale = 1, prefixes = 1, default = "pCi", link = "Becquerel", }, ["Ci"] = { _name1 = "curie", _symbol = "Ci", utype = "radioactivity", scale = 3.7e10, prefixes = 1, default = "GBq", link = "Curie (unit)", }, ["Rd"] = { _name1 = "rutherford", _symbol = "Rd", utype = "radioactivity", scale = 1e6, prefixes = 1, default = "MBq", link = "Rutherford (unit)", }, ["cm/h"] = { name1 = "centimetre per hour", name1_us = "centimeter per hour", name2 = "centimetres per hour", name2_us = "centimeters per hour", symbol = "cm/h", utype = "speed", scale = 2.7777777777777775e-6, default = "in/h", link = "Metre per second", }, ["cm/s"] = { name1 = "centimetre per second", name1_us = "centimeter per second", name2 = "centimetres per second", name2_us = "centimeters per second", symbol = "cm/s", utype = "speed", scale = 0.01, default = "in/s", link = "Metre per second", }, ["cm/year"] = { name1 = "centimetre per year", name1_us = "centimeter per year", name2 = "centimetres per year", name2_us = "centimeters per year", symbol = "cm/year", utype = "speed", scale = 3.168873850681143e-10, default = "in/year", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["foot/s"] = { name1 = "foot per second", name2 = "foot per second", symbol = "ft/s", utype = "speed", scale = 0.3048, default = "m/s", }, ["ft/min"] = { name1 = "foot per minute", name2 = "feet per minute", symbol = "ft/min", utype = "speed", scale = 0.00508, default = "m/min", link = "Feet per second", }, ["ft/s"] = { name1 = "foot per second", name2 = "feet per second", symbol = "ft/s", utype = "speed", scale = 0.3048, default = "m/s", link = "Feet per second", }, ["furlong per fortnight"] = { name2 = "furlongs per fortnight", symbol = "furlong per fortnight", usename = 1, utype = "speed", scale = 0.00016630952380952381, default = "km/h mph", link = "FFF system", }, ["in/h"] = { name1 = "inch per hour", name2 = "inches per hour", symbol = "in/h", utype = "speed", scale = 7.0555555555555559e-6, default = "cm/h", link = "Inch", }, ["in/s"] = { name1 = "inch per second", name2 = "inches per second", symbol = "in/s", utype = "speed", scale = 0.0254, default = "cm/s", link = "Inch", }, ["in/year"] = { name1 = "inch per year", name2 = "inches per year", symbol = "in/year", utype = "speed", scale = 8.0489395807301024e-10, default = "cm/year", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["isp"] = { name1 = "second", symbol = "s", utype = "speed", scale = 9.80665, default = "km/s", link = "Specific impulse", }, ["km/d"] = { name1 = "kilometre per day", name1_us = "kilometer per day", name2 = "kilometres per day", name2_us = "kilometers per day", symbol = "km/d", utype = "speed", scale = 1.1574074074074074e-2, default = "mi/d", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["km/h"] = { name1 = "kilometre per hour", name1_us = "kilometer per hour", name2 = "kilometres per hour", name2_us = "kilometers per hour", symbol = "km/h", utype = "speed", scale = 0.27777777777777779, default = "mph", link = "Kilometres per hour", }, ["km/s"] = { name1 = "kilometre per second", name1_us = "kilometer per second", name2 = "kilometres per second", name2_us = "kilometers per second", symbol = "km/s", utype = "speed", scale = 1000, default = "mi/s", link = "Metre per second", }, ["kn"] = { name1 = "knot", symbol = "kn", utype = "speed", scale = 0.51444444444444448, default = "km/h mph", link = "Knot (unit)", }, ["kNs/kg"] = { name2 = "kN&#8209;s/kg", symbol = "kN&#8209;s/kg", utype = "speed", scale = 1000, default = "isp", link = "Specific impulse", }, ["m/min"] = { name1 = "metre per minute", name1_us = "meter per minute", name2 = "metres per minute", name2_us = "meters per minute", symbol = "m/min", utype = "speed", scale = 0.016666666666666666, default = "ft/min", link = "Metre per second", }, ["m/s"] = { name1 = "metre per second", name1_us = "meter per second", name2 = "metres per second", name2_us = "meters per second", symbol = "m/s", utype = "speed", scale = 1, default = "ft/s", }, ["Mach"] = { name2 = "Mach", symbol = "Mach", utype = "speed", builtin = "mach", scale = 0, iscomplex= true, default = "km/h mph", link = "Mach number", }, ["mi/d"] = { name1 = "mile per day", name2 = "miles per day", symbol = "mi/d", utype = "speed", scale = 1.8626666666666667e-2, default = "km/d", link = "Orders of magnitude (speed)", }, ["mi/s"] = { name1 = "mile per second", name2 = "miles per second", symbol = "mi/s", utype = "speed", scale = 1609.344, default = "km/s", link = "Mile", }, ["mm/h"] = { name1 = "millimetre per hour", name1_us = "millimeter per hour", name2 = "millimetres per hour", name2_us = "millimeters per hour", symbol = "mm/h", utype = "speed", scale = 2.7777777777777781e-7, default = "in/h", link = "Metre per second", }, ["mph"] = { name1 = "mile per hour", name2 = "miles per hour", symbol = "mph", utype = "speed", scale = 0.44704, default = "km/h", link = "Miles per hour", }, ["Ns/kg"] = { name2 = "N&#8209;s/kg", symbol = "N&#8209;s/kg", utype = "speed", scale = 1, default = "isp", link = "Specific impulse", }, ["si tsfc"] = { name2 = "g/(kN⋅s)", symbol = "g/(kN⋅s)", utype = "speed", scale = 9.9999628621379242e-7, invert = -1, iscomplex= true, default = "tsfc", link = "Thrust specific fuel consumption", }, ["tsfc"] = { name2 = "lb/(lbf⋅h)", symbol = "lb/(lbf⋅h)", utype = "speed", scale = 2.832545036049801e-5, invert = -1, iscomplex= true, default = "si tsfc", link = "Thrust specific fuel consumption", }, ["cm/y"] = { target = "cm/year", }, ["cm/yr"] = { target = "cm/year", }, ["in/y"] = { target = "in/year", }, ["in/yr"] = { target = "in/year", }, ["knot"] = { target = "kn", }, ["knots"] = { target = "kn", }, ["kph"] = { target = "km/h", }, ["mi/h"] = { target = "mph", }, ["mm/s"] = { per = { "mm", "s" }, utype = "speed", default = "in/s", link = "Metre per second", }, ["C"] = { name1 = "degree Celsius", name2 = "degrees Celsius", symbol = "°C", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 1, offset = -273.15, iscomplex= true, istemperature= true, default = "F", link = "Celsius", }, ["F"] = { name1 = "degree Fahrenheit", name2 = "degrees Fahrenheit", symbol = "°F", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 0.55555555555555558, offset = 32-273.15*(9/5), iscomplex= true, istemperature= true, default = "C", link = "Fahrenheit", }, ["K"] = { _name1 = "kelvin", _symbol = "K", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 1, offset = 0, iscomplex= true, istemperature= true, prefixes = 1, default = "C F", link = "Kelvin", }, ["keVT"] = { name1 = "kiloelectronvolt", symbol = "keV", utype = "temperature", scale = 11.604505e6, offset = 0, iscomplex= true, default = "MK", link = "Electronvolt", }, ["R"] = { name1 = "degree Rankine", name2 = "degrees Rankine", symbol = "°R", usesymbol= 1, utype = "temperature", scale = 0.55555555555555558, offset = 0, iscomplex= true, istemperature= true, default = "K F C", link = "Rankine scale", }, ["Celsius"] = { target = "C", }, ["°C"] = { target = "C", }, ["°F"] = { target = "F", }, ["°R"] = { target = "R", }, ["C-change"] = { name1 = "degree Celsius change", name2 = "degrees Celsius change", symbol = "°C", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 1, default = "F-change", link = "Celsius", }, ["F-change"] = { name1 = "degree Fahrenheit change", name2 = "degrees Fahrenheit change", symbol = "°F", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 0.55555555555555558, default = "C-change", link = "Fahrenheit", }, ["K-change"] = { name1 = "kelvin change", name2 = "kelvins change", symbol = "K", usesymbol= 1, utype = "temperature change", scale = 1, default = "F-change", link = "Kelvin", }, ["°C-change"] = { target = "C-change", }, ["°F-change"] = { target = "F-change", }, ["century"] = { name1 = "century", name2 = "centuries", symbol = "ha", utype = "time", scale = 3155760000, default = "Gs", }, ["d"] = { name1 = "day", symbol = "d", utype = "time", scale = 86400, default = "ks", }, ["decade"] = { name1 = "decade", symbol = "daa", utype = "time", scale = 315576000, default = "Ms", }, ["dog year"] = { name1 = "dog year", symbol = "dog yr", utype = "time", scale = 220903200, default = "years", link = "List of unusual units of measurement#Dog year", }, ["fortnight"] = { symbol = "fortnight", usename = 1, utype = "time", scale = 1209600, default = "week", }, ["h"] = { name1 = "hour", symbol = "h", utype = "time", scale = 3600, default = "ks", }, ["long billion year"] = { name1 = "billion years", name2 = "billion years", symbol = "Ta", utype = "time", scale = 31557600000000000000, default = "Es", link = "Annum", }, ["millennium"] = { name1 = "millennium", name2 = "millennia", symbol = "ka", utype = "time", scale = 31557600000, default = "Gs", }, ["milliard year"] = { name1 = "milliard years", name2 = "milliard years", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["million year"] = { name1 = "million years", name2 = "million years", symbol = "Ma", utype = "time", scale = 31557600000000, default = "Ts", link = "Annum", }, ["min"] = { name1 = "minute", symbol = "min", utype = "time", scale = 60, default = "s", }, ["month"] = { symbol = "month", usename = 1, utype = "time", scale = 2629800, default = "Ms", }, ["months"] = { name1 = "month", symbol = "mo", utype = "time", scale = 2629800, default = "year", }, ["s"] = { _name1 = "second", _symbol = "s", utype = "time", scale = 1, prefixes = 1, default = "v < 7200 ! min ! h", link = "Second", }, ["short billion year"] = { name1 = "billion years", name2 = "billion years", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["short trillion year"] = { name1 = "trillion years", name2 = "trillion years", symbol = "Ta", utype = "time", scale = 31557600000000000000, default = "Es", link = "Annum", }, ["thousand million year"] = { name1 = "thousand million years", name2 = "thousand million years", symbol = "Ga", utype = "time", scale = 31557600000000000, default = "Ps", link = "Annum", }, ["wk"] = { symbol = "week", usename = 1, utype = "time", scale = 604800, default = "Ms", }, ["year"] = { name1 = "year", symbol = "a", utype = "time", scale = 31557600, default = "Ms", link = "Annum", }, ["years"] = { name1 = "year", symbol = "yr", utype = "time", scale = 31557600, default = "Ms", link = "Annum", }, ["byr"] = { target = "short billion year", }, ["day"] = { target = "d", }, ["days"] = { target = "d", }, ["dog yr"] = { target = "dog year", }, ["Gyr"] = { target = "thousand million year", }, ["hour"] = { target = "h", }, ["hours"] = { target = "h", }, ["kMyr"] = { target = "thousand million year", }, ["kmyr"] = { target = "thousand million year", }, ["kyr"] = { target = "millennium", }, ["long byr"] = { target = "long billion year", }, ["minute"] = { target = "min", }, ["minutes"] = { target = "min", }, ["mth"] = { target = "month", }, ["Myr"] = { target = "million year", }, ["myr"] = { target = "million year", }, ["sec"] = { target = "s", }, ["second"] = { target = "s", }, ["seconds"] = { target = "s", }, ["tmyr"] = { target = "thousand million year", }, ["tryr"] = { target = "short trillion year", }, ["tyr"] = { target = "millennium", }, ["week"] = { target = "wk", }, ["weeks"] = { target = "wk", }, ["yr"] = { target = "year", }, ["kg.m"] = { name1 = "kilogram metre", name1_us = "kilogram meter", symbol = "kg⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kgf.m"] = { name1 = "kilogram force-metre", name1_us = "kilogram force-meter", symbol = "kgf⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kgm"] = { name1 = "kilogram metre", name1_us = "kilogram meter", symbol = "kg⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["kpm"] = { name1 = "kilopond metre", name1_us = "kilopond meter", symbol = "kp⋅m", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["lb-fft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "ft⋅lb<sub>f</sub>", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lb.ft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "lb⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lb.in"] = { name1 = "pound force-inch", symbol = "lb⋅in", utype = "torque", scale = 0.1129848290276167, default = "mN.m", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lbfft"] = { name1 = "pound force-foot", name2 = "pound force-feet", symbol = "lbf⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["lbft"] = { name1 = "pound-foot", name2 = "pound-feet", symbol = "lb⋅ft", utype = "torque", scale = 1.3558179483314004, default = "Nm", link = "Pound-foot (torque)", }, ["m.kg-f"] = { name1 = "metre kilogram-force", name1_us = "meter kilogram-force", name2 = "metre kilograms-force", name2_us = "meter kilograms-force", symbol = "m⋅kg<sub>f</sub>", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["m.kgf"] = { name1 = "metre kilogram-force", name1_us = "meter kilogram-force", name2 = "metre kilograms-force", name2_us = "meter kilograms-force", symbol = "m⋅kgf", utype = "torque", scale = 9.80665, default = "Nm lbfft", link = "Kilogram metre (torque)", }, ["mN.m"] = { name1 = "millinewton-metre", name1_us = "millinewton-meter", symbol = "mN⋅m", utype = "torque", scale = 0.001, default = "lb.in", link = "Newton-metre", }, ["Nm"] = { _name1 = "newton-metre", _name1_us= "newton-meter", _symbol = "N⋅m", utype = "torque", alttype = "energy", scale = 1, prefixes = 1, default = "lbfft", link = "Newton-metre", }, ["kN/m"] = { per = { "kN", "-m-stiff" }, utype = "torque", default = "lbf/in", }, ["lbf/in"] = { per = { "lbf", "-in-stiff" }, utype = "torque", default = "kN/m", }, ["lb-f.ft"] = { target = "lb-fft", }, ["lbf.ft"] = { target = "lbfft", }, ["lbf·ft"] = { target = "lbfft", }, ["lb·ft"] = { target = "lb.ft", }, ["mkg-f"] = { target = "m.kg-f", }, ["mkgf"] = { target = "m.kgf", }, ["N.m"] = { target = "Nm", }, ["N·m"] = { target = "Nm", }, ["ton-mile"] = { symbol = "ton-mile", usename = 1, utype = "transportation", scale = 1.4599723182105602, default = "tkm", }, ["tkm"] = { name1 = "tonne-kilometre", name1_us = "tonne-kilometer", symbol = "tkm", utype = "transportation", scale = 1, default = "ton-mile", }, ["-12USoz(mL)serve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;mL) serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "mL", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["-12USoz(ml)serve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz (355&nbsp;ml) serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "ml", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["-12USozserve"] = { name1_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz serving", symbol = "12&nbsp;US&nbsp;fl&nbsp;oz serving", sym_us = "12&nbsp;U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz serving", utype = "volume", scale = 0.00035488235475000004, default = "mL", link = "Beverage can#Standard sizes", }, ["acre-foot"] = { name1 = "acre-foot", name2 = "acre-foot", symbol = "acre⋅ft", utype = "volume", scale = 1233.48183754752, default = "m3", }, ["acre-ft"] = { name1 = "acre-foot", name2 = "acre-feet", symbol = "acre⋅ft", utype = "volume", scale = 1233.48183754752, default = "m3", }, ["AUtbsp"] = { name1 = "Australian tablespoon", symbol = "AU&nbsp;tbsp", utype = "volume", scale = 0.000020, default = "ml", }, ["Bcuft"] = { name1 = "billion cubic foot", name2 = "billion cubic feet", symbol = "billion cu&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 28316846.592, default = "Gl", link = "Cubic foot", }, ["bdft"] = { name1 = "board foot", name2 = "board feet", symbol = "bd&nbsp;ft", utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["board feet"] = { name2 = "board feet", symbol = "board foot", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["board foot"] = { name2 = "board foot", symbol = "board foot", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.0023597372167, default = "m3", }, ["cc"] = { name1 = "cubic centimetre", name1_us = "cubic centimeter", symbol = "cc", utype = "volume", scale = 0.000001, default = "cuin", }, ["CID"] = { name1 = "cubic inch", name2 = "cubic inches", symbol = "cu&nbsp;in", utype = "volume", scale = 0.000016387064, default = "cc", link = "Cubic inch#Engine displacement", }, ["cord"] = { symbol = "cord", utype = "volume", scale = 3.624556363776, default = "m3", link = "Cord (unit)", }, ["cufoot"] = { name1 = "cubic foot", name2 = "cubic foot", symbol = "фут<sup>3</sup>", utype = "volume", scale = 0.028316846592, default = "m3", }, ["cuft"] = { name1 = "cubic foot", name2 = "cubic feet", symbol = "фут<sup>3</sup>", utype = "volume", scale = 0.028316846592, default = "m3", }, ["cuin"] = { name1 = "cubic inch", name2 = "cubic inches", symbol = "cu&nbsp;in", utype = "volume", scale = 0.000016387064, default = "cm3", }, ["cumi"] = { name1 = "cubic mile", symbol = "cu&nbsp;mi", utype = "volume", scale = 4168181825.440579584, default = "km3", }, ["cuyd"] = { name1 = "cubic yard", symbol = "cu&nbsp;yd", utype = "volume", scale = 0.764554857984, default = "m3", }, ["firkin"] = { symbol = "firkin", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.04091481, default = "L impgal USgal", link = "Firkin (unit)", }, ["foot3"] = { target = "cufoot", }, ["Goilbbl"] = { name1 = "billion barrels", name2 = "billion barrels", symbol = "Gbbl", utype = "volume", scale = 158987294.928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e6 ! e9 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["gr water"] = { name1 = "grains water", name2 = "grains water", symbol = "gr H<sub>2</sub>O", utype = "volume", scale = 0.00000006479891, default = "cm3", link = "Grain (unit)", }, ["grt"] = { name1 = "gross register ton", symbol = "grt", utype = "volume", scale = 2.8316846592, default = "m3", link = "Gross register tonnage", }, ["impbbl"] = { name1 = "imperial barrel", symbol = "imp&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.16365924, default = "L impgal USgal", link = "Barrel (unit)", }, ["impbsh"] = { name1 = "imperial bushel", symbol = "imp&nbsp;bsh", utype = "volume", scale = 0.03636872, default = "L impgal USdrygal", }, ["impbu"] = { name1 = "imperial bushel", symbol = "imp&nbsp;bu", utype = "volume", scale = 0.03636872, default = "m3", }, ["impgal"] = { name1 = "imperial gallon", symbol = "imp&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.00454609, default = "L USgal", }, ["impgi"] = { name1 = "gill", symbol = "gi", utype = "volume", scale = 0.0001420653125, default = "ml USoz", link = "Gill (unit)", }, ["impkenning"] = { name1 = "imperial kenning", symbol = "kenning", utype = "volume", scale = 0.01818436, default = "L USdrygal", link = "Kenning (unit)", }, ["impoz"] = { name1 = "imperial fluid ounce", symbol = "imp&nbsp;fl&nbsp;oz", utype = "volume", scale = 0.0000284130625, default = "ml USoz", }, ["imppk"] = { name1 = "imperial peck", symbol = "pk", utype = "volume", scale = 0.00909218, default = "L USdrygal", link = "Peck", }, ["imppt"] = { name1 = "imperial pint", symbol = "imp&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.00056826125, default = "L", }, ["impqt"] = { name1 = "imperial quart", symbol = "imp&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.0011365225, default = "ml USoz", customary= 3, }, ["kilderkin"] = { symbol = "kilderkin", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.08182962, default = "L impgal USgal", }, ["koilbbl"] = { name1 = "thousand barrels", name2 = "thousand barrels", symbol = "kbbl", utype = "volume", scale = 158.987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! ! e3 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["L"] = { _name1 = "litre", _name1_us= "liter", _symbol = "Л", utype = "volume", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "impgal USgal", link = "Литр", }, ["l"] = { _name1 = "litre", _name1_us= "liter", _symbol = "л", utype = "volume", scale = 0.001, prefixes = 1, default = "impgal USgal", link = "Литр", }, ["ll"] = { name1 = "litre", name1_us = "liter", symbol = "l", utype = "volume", scale = 0.001, default = "impgal USgal", }, ["m3"] = { _name1 = "cubic metre", _name1_us= "cubic meter", _symbol = "м<sup>3</sup>", prefix_position= 7, utype = "volume", scale = 1, prefixes = 3, default = "cuft", link = "Шоо метр", }, ["Mbbl"] = { name1 = "thousand barrels", name2 = "thousand barrels", symbol = "Mbbl", utype = "volume", scale = 158.987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["MMoilbbl"] = { name1 = "million barrels", name2 = "million barrels", symbol = "MMbbl", utype = "volume", scale = 158987.294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["Moilbbl"] = { name1 = "million barrels", name2 = "million barrels", symbol = "Mbbl", utype = "volume", scale = 158987.294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["MTON"] = { name1 = "measurement ton", symbol = "MTON", utype = "volume", scale = 1.13267386368, default = "m3", }, ["MUSgal"] = { name1 = "million US gallons", name1_us = "million U.S. gallons", name2 = "million US gallons", name2_us = "million U.S. gallons", symbol = "million US&nbsp;gal", sym_us = "million U.S.&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 3785.411784, default = "Ml", link = "US gallon", }, ["oilbbl"] = { name1 = "barrel", symbol = "bbl", utype = "volume", scale = 0.158987294928, default = "m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["stere"] = { symbol = "stere", usename = 1, utype = "volume", scale = 1, default = "cuft", }, ["Toilbbl"] = { name1 = "trillion barrels", name2 = "trillion barrels", symbol = "Tbbl", utype = "volume", scale = 158987294928, default = "v * 1.58987294928 < 10 ! e9 ! e12 ! m3", link = "Barrel (unit)#Oil barrel", }, ["USbbl"] = { name1 = "US barrel", name1_us = "U.S. barrel", symbol = "US&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.119240471196, default = "L USgal impgal", link = "Barrel (unit)", }, ["USbeerbbl"] = { name1 = "US beer barrel", name1_us = "U.S. beer barrel", symbol = "US&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.117347765304, default = "L USgal impgal", link = "Barrel (unit)", }, ["USbsh"] = { name1 = "US bushel", name1_us = "U.S. bushel", symbol = "US&nbsp;bsh", sym_us = "U.S.&nbsp;bsh", utype = "volume", scale = 0.03523907016688, default = "L USdrygal impgal", link = "Bushel", }, ["USbu"] = { name1 = "US bushel", name1_us = "U.S. bushel", symbol = "US&nbsp;bu", sym_us = "U.S.&nbsp;bu", utype = "volume", scale = 0.03523907016688, default = "L USdrygal impgal", link = "Bushel", }, ["USdrybbl"] = { name1 = "US dry barrel", name1_us = "U.S. dry barrel", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;bbl", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;bbl", utype = "volume", scale = 0.11562819898508, default = "m3", link = "Barrel (unit)", }, ["USdrygal"] = { name1 = "US dry gallon", name1_us = "U.S. dry gallon", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;gal", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.00440488377086, default = "L", link = "Gallon", }, ["USdrypt"] = { name1 = "US dry pint", name1_us = "U.S. dry pint", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;pt", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.0005506104713575, default = "ml", link = "Pint", }, ["USdryqt"] = { name1 = "US dry quart", name1_us = "U.S. dry quart", symbol = "US&nbsp;dry&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;dry&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.001101220942715, default = "ml", link = "Quart", }, ["USflgal"] = { name1 = "US gallon", name1_us = "U.S. gallon", symbol = "US fl gal", sym_us = "U.S.&nbsp;fl&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.003785411784, default = "L impgal", link = "Gallon", }, ["USgal"] = { name1 = "US gallon", name1_us = "U.S. gallon", symbol = "US&nbsp;gal", sym_us = "U.S.&nbsp;gal", utype = "volume", scale = 0.003785411784, default = "L impgal", }, ["USgi"] = { name1 = "gill", symbol = "gi", utype = "volume", scale = 0.0001182941183, default = "ml impoz", link = "Gill (unit)", }, ["USkenning"] = { name1 = "US kenning", name1_us = "U.S. kenning", symbol = "US&nbsp;kenning", sym_us = "U.S.&nbsp;kenning", utype = "volume", scale = 0.01761953508344, default = "L impgal", link = "Kenning (unit)", }, ["USmin"] = { name1 = "US minim", name1_us = "U.S. minim", symbol = "US&nbsp;min", sym_us = "U.S.&nbsp;min", utype = "volume", scale = 0.000000061611519921875, default = "ml", link = "Minim (unit)", }, ["USoz"] = { name1 = "US fluid ounce", name1_us = "U.S. fluid ounce", symbol = "US&nbsp;fl&nbsp;oz", sym_us = "U.S.&nbsp;fl&nbsp;oz", utype = "volume", scale = 0.0000295735295625, default = "ml", }, ["USpk"] = { name1 = "US peck", name1_us = "U.S. peck", symbol = "US&nbsp;pk", sym_us = "U.S.&nbsp;pk", utype = "volume", scale = 0.00880976754172, default = "L impgal", link = "Peck", }, ["USpt"] = { name1 = "US pint", name1_us = "U.S. pint", symbol = "US&nbsp;pt", sym_us = "U.S.&nbsp;pt", utype = "volume", scale = 0.000473176473, default = "L imppt", link = "Pint", }, ["USqt"] = { name1 = "US quart", name1_us = "U.S. quart", symbol = "US&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.000946352946, default = "ml", link = "Quart", customary= 1, }, ["USquart"] = { name1 = "US quart", name1_us = "U.S. quart", symbol = "US&nbsp;qt", sym_us = "U.S.&nbsp;qt", utype = "volume", scale = 0.000946352946, default = "ml impoz", link = "Quart", }, ["UStbsp"] = { name1 = "US tablespoon", name1_us = "U.S. tablespoon", symbol = "US&nbsp;tbsp", sym_us = "U.S.&nbsp;tbsp", utype = "volume", scale = 1.4786764781250001e-5, default = "ml", }, ["winecase"] = { symbol = "case", usename = 1, utype = "volume", scale = 0.009, default = "L", link = "Case (goods)", }, ["*U.S.drygal"] = { target = "USdrygal", sp_us = true, customary= 2, }, ["*U.S.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, customary= 2, }, ["+USdrygal"] = { target = "USdrygal", customary= 1, }, ["+usfloz"] = { target = "USoz", link = "Fluid ounce", customary= 1, }, ["+USgal"] = { target = "USgal", customary= 1, }, ["+USoz"] = { target = "USoz", customary= 1, }, ["@impgal"] = { target = "impgal", link = "Gallon", customary= 3, }, ["acre feet"] = { target = "acre-ft", }, ["acre foot"] = { target = "acre-foot", }, ["acre ft"] = { target = "acre-ft", }, ["acre-feet"] = { target = "acre-ft", }, ["acre.foot"] = { target = "acre-foot", }, ["acre.ft"] = { target = "acre-ft", }, ["acre·ft"] = { target = "acre-ft", }, ["bushels"] = { target = "USbsh", }, ["cid"] = { target = "CID", }, ["ft3"] = { target = "cuft", }, ["gal"] = { target = "USgal", }, ["gallon"] = { shouldbe = "Use %{USgal%} for US gallons or %{impgal%} for imperial gallons (not %{gallon%})", }, ["gallons"] = { shouldbe = "Use %{USgal%} for US gallons or %{impgal%} for imperial gallons (not %{gallons%})", }, ["Gcuft"] = { target = "e9cuft", }, ["impfloz"] = { target = "impoz", }, ["Impgal"] = { target = "impgal", }, ["in3"] = { target = "cuin", symbol = "in<sup>3</sup>", }, ["hm³"] = { target = "hm3", }, ["kcuft"] = { target = "e3cuft", }, ["kcum"] = { target = "e3m3", }, ["km³"] = { target = "km3", }, ["liter"] = { target = "L", sp_us = true, }, ["liters"] = { target = "L", sp_us = true, }, ["litre"] = { target = "L", }, ["litres"] = { target = "L", }, ["Mcuft"] = { target = "e6cuft", }, ["Mcum"] = { target = "e6m3", }, ["Mft3"] = { target = "e6cuft", }, ["mi3"] = { target = "cumi", }, ["m³"] = { target = "m3", }, ["Pcuft"] = { target = "e15cuft", }, ["pt"] = { shouldbe = "Use %{USpt%} for US pints or %{imppt%} for imperial pints (not %{pt%})", }, ["qt"] = { shouldbe = "Use %{USqt%} for US quarts or %{impqt%} for imperial quarts (not %{qt%})", }, ["Tcuft"] = { target = "e12cuft", }, ["Tft3"] = { target = "e12cuft", }, ["U.S.bbl"] = { target = "USbbl", sp_us = true, default = "L U.S.gal impgal", }, ["U.S.beerbbl"] = { target = "USbeerbbl", sp_us = true, default = "L U.S.gal impgal", }, ["U.S.bsh"] = { target = "USbsh", sp_us = true, default = "L U.S.drygal impgal", }, ["U.S.bu"] = { target = "USbu", sp_us = true, default = "L U.S.drygal impgal", }, ["U.S.drybbl"] = { target = "USdrybbl", sp_us = true, }, ["U.S.drygal"] = { target = "USdrygal", sp_us = true, }, ["U.S.drypt"] = { target = "USdrypt", sp_us = true, }, ["U.S.dryqt"] = { target = "USdryqt", sp_us = true, }, ["U.S.flgal"] = { target = "USflgal", sp_us = true, }, ["U.S.floz"] = { target = "USoz", sp_us = true, }, ["U.S.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, link = "U.S. gallon", }, ["u.s.gal"] = { target = "USgal", sp_us = true, link = "U.S. gallon", }, ["U.S.gi"] = { target = "USgi", sp_us = true, }, ["U.S.kenning"] = { target = "USkenning", sp_us = true, }, ["U.S.oz"] = { target = "USoz", sp_us = true, }, ["U.S.pk"] = { target = "USpk", sp_us = true, }, ["U.S.pt"] = { target = "USpt", sp_us = true, }, ["U.S.qt"] = { target = "USqt", sp_us = true, default = "L impqt", customary= 2, }, ["usbbl"] = { target = "USbbl", }, ["usbeerbbl"] = { target = "USbeerbbl", }, ["usbsh"] = { target = "USbsh", }, ["usbu"] = { target = "USbu", }, ["usdrybbl"] = { target = "USdrybbl", }, ["usdrygal"] = { target = "USdrygal", }, ["usdrypt"] = { target = "USdrypt", }, ["usdryqt"] = { target = "USdryqt", }, ["USfloz"] = { target = "USoz", }, ["usfloz"] = { target = "USoz", }, ["USGAL"] = { target = "USgal", }, ["usgal"] = { target = "USgal", }, ["usgi"] = { target = "USgi", }, ["uskenning"] = { target = "USkenning", }, ["usoz"] = { target = "USoz", }, ["uspk"] = { target = "USpk", }, ["uspt"] = { target = "USpt", }, ["usqt"] = { target = "USqt", }, ["yd3"] = { target = "cuyd", }, ["cuft/sqmi"] = { per = { "cuft", "sqmi" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["m3/ha"] = { name1 = "cubic metre per hectare", name1_us = "cubic meter per hectare", name2 = "cubic metres per hectare", name2_us = "cubic meters per hectare", symbol = "m<sup>3</sup>/ha", utype = "volume per unit area", scale = 0.0001, default = "USbu/acre", link = "Hectare", }, ["m3/km2"] = { per = { "m3", "km2" }, utype = "volume per unit area", default = "cuft/sqmi", }, ["U.S.gal/acre"] = { per = { "U.S.gal", "acre" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["USbu/acre"] = { name2 = "US bushels per acre", symbol = "US bushel per acre", usename = 1, utype = "volume per unit area", scale = 8.7077638761350888e-6, default = "m3/ha", link = "Bushel", }, ["USgal/acre"] = { per = { "USgal", "acre" }, utype = "volume per unit area", default = "m3/km2", }, ["cuyd/mi"] = { per = { "cuyd", "mi" }, utype = "volume per unit length", default = "m3/km", }, ["m3/km"] = { per = { "m3", "km" }, utype = "volume per unit length", default = "cuyd/mi", }, ["mich"] = { combination= { "ch", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["michlk"] = { combination= { "chlk", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["michainlk"] = { combination= { "chainlk", "mi" }, multiple = { 80 }, utype = "length", }, ["miyd"] = { combination= { "yd", "mi" }, multiple = { 1760 }, utype = "length", }, ["miydftin"] = { combination= { "in", "ft", "yd", "mi" }, multiple = { 12, 3, 1760 }, utype = "length", }, ["mift"] = { combination= { "ft", "mi" }, multiple = { 5280 }, utype = "length", }, ["ydftin"] = { combination= { "in", "ft", "yd" }, multiple = { 12, 3 }, utype = "length", }, ["ydft"] = { combination= { "ft", "yd" }, multiple = { 3 }, utype = "length", }, ["ftin"] = { combination= { "in", "ft" }, multiple = { 12 }, utype = "length", }, ["footin"] = { combination= { "in", "foot" }, multiple = { 12 }, utype = "length", }, ["handin"] = { combination= { "in", "hand" }, multiple = { 4 }, utype = "length", }, ["lboz"] = { combination= { "oz", "lb" }, multiple = { 16 }, utype = "mass", }, ["stlb"] = { combination= { "lb", "st" }, multiple = { 14 }, utype = "mass", }, ["stlboz"] = { combination= { "oz", "lb", "st" }, multiple = { 16, 14 }, utype = "mass", }, ["st and lb"] = { combination= { "lb", "st" }, multiple = { 14 }, utype = "mass", }, ["GN LTf"] = { combination= { "GN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["GN LTf STf"] = { combination= { "GN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["GN STf"] = { combination= { "GN", "-STf" }, utype = "force", }, ["GN STf LTf"] = { combination= { "GN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["kN LTf"] = { combination= { "kN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["kN LTf STf"] = { combination= { "kN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["kN STf"] = { combination= { "kN", "-STf" }, utype = "force", }, ["kN STf LTf"] = { combination= { "kN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["LTf STf"] = { combination= { "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN LTf"] = { combination= { "MN", "-LTf" }, utype = "force", }, ["MN LTf STf"] = { combination= { "MN", "-LTf", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN STf"] = { combination= { "MN", "-STf" }, utype = "force", }, ["MN STf LTf"] = { combination= { "MN", "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["STf LTf"] = { combination= { "-STf", "-LTf" }, utype = "force", }, ["L/100 km mpgimp"] = { combination= { "L/100 km", "mpgimp" }, utype = "fuel efficiency", }, ["l/100 km mpgimp"] = { combination= { "l/100 km", "mpgimp" }, utype = "fuel efficiency", }, ["L/100 km mpgUS"] = { combination= { "L/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["L/100 km mpgus"] = { combination= { "L/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["l/100 km mpgus"] = { combination= { "l/100 km", "mpgus" }, utype = "fuel efficiency", }, ["mpgimp L/100 km"] = { combination= { "mpgimp", "L/100 km" }, utype = "fuel efficiency", }, ["LT ST t"] = { combination= { "lt", "-ST", "t" }, utype = "mass", }, ["LT t ST"] = { combination= { "lt", "t", "-ST" }, utype = "mass", }, ["ST LT t"] = { combination= { "-ST", "lt", "t" }, utype = "mass", }, ["ST t LT"] = { combination= { "-ST", "t", "lt" }, utype = "mass", }, ["t LT ST"] = { combination= { "t", "lt", "-ST" }, utype = "mass", }, ["ton"] = { combination= { "LT", "ST" }, utype = "mass", }, ["kPa kg/cm2"] = { combination= { "kPa", "kgf/cm2" }, utype = "pressure", }, ["kPa lb/in2"] = { combination= { "kPa", "-lb/in2" }, utype = "pressure", }, ["floz"] = { combination= { "impoz", "USoz" }, utype = "volume", }, } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local default_exceptions = { -- Prefixed units with a default different from that of the base unit. -- Each key item is a prefixed symbol (unitcode for engineering notation). ["cm<sup>2</sup>"] = "sqin", ["dm<sup>2</sup>"] = "sqin", ["e3acre"] = "km2", ["e3m2"] = "e6sqft", ["e6acre"] = "km2", ["e6ha"] = "e6acre", ["e6km2"] = "e6sqmi", ["e6m2"] = "e6sqft", ["e6sqft"] = "v * 9.290304 < 100 ! e3 ! e6 ! m2", ["e6sqmi"] = "e6km2", ["hm<sup>2</sup>"] = "acre", ["км<sup>2</sup>"] = "sqmi", ["mm<sup>2</sup>"] = "sqin", ["aJ"] = "eV", ["e3BTU"] = "MJ", ["e6BTU"] = "GJ", ["EJ"] = "kWh", ["fJ"] = "keV", ["GJ"] = "kWh", ["MJ"] = "kWh", ["PJ"] = "kWh", ["pJ"] = "MeV", ["TJ"] = "kWh", ["YJ"] = "kWh", ["yJ"] = "μeV", ["ZJ"] = "kWh", ["zJ"] = "meV", ["e12cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3/a", ["e12cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3/d", ["e12m3/a"] = "Tcuft/a", ["e12m3/d"] = "Tcuft/d", ["e3cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/a", ["e3cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/d", ["e3cuft/s"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3/s", ["e3m3/a"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/a", ["e3m3/d"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/d", ["e3m3/s"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft/s", ["e3USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! ! e3 ! m3/a", ["e6cuft/a"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/a", ["e6cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/d", ["e6cuft/s"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3/s", ["e6m3/a"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft/a", ["e6m3/d"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft/d", ["e6m3/s"] = "v < 28.316846592 ! e6 ! e9 ! cuft/s", ["e6USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e3 ! e6 ! m3/a", ["e9cuft/a"] = "m3/a", ["e9cuft/d"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e6 ! e9 ! m3/d", ["e9m3/a"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft/a", ["e9m3/d"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft/d", ["e9m3/s"] = "v < 28.316846592 ! e9 ! e12 ! cuft/s", ["e9USgal/a"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e6 ! e9 ! m3/a", ["e9USgal/s"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! e6 ! e9 ! m3/s", ["nN"] = "gr-f", ["μN"] = "gr-f", ["mN"] = "oz-f", ["am"] = "in", ["cm"] = "in", ["dam"] = "ft", ["dm"] = "in", ["e12km"] = "e12mi", ["e12mi"] = "e12km", ["e3AU"] = "ly", ["e3km"] = "e3mi", ["e3mi"] = "e3km", ["e6km"] = "e6mi", ["e6mi"] = "e6km", ["e9km"] = "AU", ["e9mi"] = "e9km", ["Em"] = "mi", ["fm"] = "in", ["Gm"] = "mi", ["hm"] = "ft", ["км"] = "mi", ["mm"] = "in", ["Mm"] = "mi", ["nm"] = "in", ["Pm"] = "mi", ["pm"] = "in", ["Tm"] = "mi", ["Ym"] = "mi", ["ym"] = "in", ["Zm"] = "mi", ["zm"] = "in", ["μm"] = "in", ["e12lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! Mt ! Gt", ["e3lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! kg ! t", ["e3ozt"] = "v * 0.311034768 < 10 ! kg ! t", ["e3t"] = "LT ST", ["e6carat"] = "t", ["e6lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! t ! kilotonne", ["e6ozt"] = "lb kg", ["e6ST"] = "Mt", ["e6t"] = "LT ST", ["e9lb"] = "v * 4.5359237 < 10 ! kilotonne ! Mt", ["e9t"] = "LT ST", ["Gg"] = "lb", ["kg"] = "lb", ["mg"] = "gr", ["Mg"] = "LT ST", ["ng"] = "gr", ["μg"] = "gr", ["mBq"] = "fCi", ["kBq"] = "nCi", ["MBq"] = "μCi", ["GBq"] = "mCi", ["TBq"] = "Ci", ["PBq"] = "kCi", ["EBq"] = "kCi", ["fCi"] = "mBq", ["pCi"] = "Bq", ["nCi"] = "Bq", ["μCi"] = "kBq", ["mCi"] = "MBq", ["kCi"] = "TBq", ["MCi"] = "PBq", ["ns"] = "μs", ["μs"] = "ms", ["ms"] = "s", ["ks"] = "h", ["Ms"] = "week", ["Gs"] = "decade", ["Ts"] = "millennium", ["Ps"] = "million year", ["Es"] = "thousand million year", ["MK"] = "keVT", ["cL"] = "impoz usoz", ["cl"] = "impoz usoz", ["cm<sup>3</sup>"] = "cuin", ["dL"] = "impoz usoz", ["dl"] = "impoz usoz", ["mm<sup>3</sup>"] = "cuin", ["dm<sup>3</sup>"] = "cuin", ["e12cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e9 ! e12 ! m3", ["e12impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! T ! P ! l", ["e12m3"] = "v < 28.316846592 ! T ! P ! cuft", ["e12U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! T ! P ! l", ["e12USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! T ! P ! l", ["e15cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e12 ! e15 ! m3", ["e15m3"] = "Pcuft", ["e3bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e3cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! ! e3 ! m3", ["e3impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! k ! M ! l", ["e3m3"] = "v < 28.316846592 ! k ! M ! cuft", ["e3U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! k ! M ! l", ["e3USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! k ! M ! l", ["e6bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6cuyd"] = "v * 7.64554857984 < 10 ! e3 ! e6 ! m3", ["e6impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! M ! G ! l", ["e6L"] = "USgal", ["e6m3"] = "v < 28.316846592 ! M ! G ! cuft", ["e6U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! M ! G ! l", ["e6USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! M ! G ! l", ["e9bdft"] = "v * 0.23597372167 < 100 ! e6 ! e9 ! m3", ["e9cuft"] = "v * 2.8316846592 < 100 ! e6 ! e9 ! m3", ["e9impgal"] = "v * 4.54609 < 1000 ! G ! T ! l", ["e9m3"] = "v < 28.316846592 ! G ! T ! cuft", ["e9U.S.gal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! G ! T ! l", ["e9USgal"] = "v * 3.785411784 < 1000 ! G ! T ! l", ["GL"] = "cuft", ["Gl"] = "cuft", ["kL"] = "cuft", ["kl"] = "cuft", ["km<sup>3</sup>"] = "cumi", ["mL"] = "impoz usoz", ["ml"] = "impoz usoz", ["Ml"] = "v < 28.316846592 ! e3 ! e6 ! cuft", ["ML"] = "v < 28.316846592 ! e3 ! e6 ! cuft", ["TL"] = "cumi", ["Tl"] = "cumi", ["μL"] = "cuin", ["μl"] = "cuin", } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local link_exceptions = { -- Prefixed units with a linked article different from that of the base unit. -- Each key item is a prefixed symbol (not unitcode). ["mm<sup>2</sup>"] = "Square millimetre", ["cm<sup>2</sup>"] = "Square centimetre", ["dm<sup>2</sup>"] = "Square decimetre", ["km<sup>2</sup>"] = "Square kilometre", ["kJ"] = "Kilojoule", ["MJ"] = "Megajoule", ["GJ"] = "Gigajoule", ["TJ"] = "Terajoule", ["fm"] = "Femtometre", ["pm"] = "Picometre", ["nm"] = "Nanometre", ["μm"] = "Micrometre", ["mm"] = "Millimetre", ["cm"] = "Centimetre", ["dm"] = "Decimetre", ["dam"] = "Decametre", ["hm"] = "Hectometre", ["km"] = "Километр", ["Mm"] = "Megametre", ["Gm"] = "Gigametre", ["Tm"] = "Terametre", ["Pm"] = "Petametre", ["Em"] = "Exametre", ["Zm"] = "Zettametre", ["Ym"] = "Yottametre", ["μg"] = "Microgram", ["mg"] = "Milligram", ["kg"] = "Kilogram", ["Mg"] = "Tonne", ["yW"] = "Yoctowatt", ["zW"] = "Zeptowatt", ["aW"] = "Attowatt", ["fW"] = "Femtowatt", ["pW"] = "Picowatt", ["nW"] = "Nanowatt", ["μW"] = "Microwatt", ["mW"] = "Milliwatt", ["kW"] = "Kilowatt", ["MW"] = "Megawatt", ["GW"] = "Gigawatt", ["TW"] = "Terawatt", ["PW"] = "Petawatt", ["EW"] = "Exawatt", ["ZW"] = "Zettawatt", ["YW"] = "Yottawatt", ["as"] = "Attosecond", ["fs"] = "Femtosecond", ["ps"] = "Picosecond", ["ns"] = "Nanosecond", ["μs"] = "Microsecond", ["ms"] = "Millisecond", ["ks"] = "Kilosecond", ["Ms"] = "Megasecond", ["Gs"] = "Gigasecond", ["Ts"] = "Terasecond", ["Ps"] = "Petasecond", ["Es"] = "Exasecond", ["Zs"] = "Zettasecond", ["Ys"] = "Yottasecond", ["mm<sup>3</sup>"] = "Cubic millimetre", ["cm<sup>3</sup>"] = "Cubic centimetre", ["dm<sup>3</sup>"] = "Cubic decimetre", ["dam<sup>3</sup>"] = "Cubic decametre", ["км<sup>3</sup>"] = "Cubic kilometre", ["μL"] = "Microlitre", ["μl"] = "Microlitre", ["mL"] = "Millilitre", ["ml"] = "Millilitre", ["cL"] = "Centilitre", ["cl"] = "Centilitre", ["dL"] = "Decilitre", ["dl"] = "Decilitre", ["daL"] = "Decalitre", ["dal"] = "Decalitre", ["hL"] = "Hectolitre", ["hl"] = "Hectolitre", ["kL"] = "Kilolitre", ["kl"] = "Kilolitre", ["ML"] = "Megalitre", ["Ml"] = "Megalitre", ["GL"] = "Gigalitre", ["Gl"] = "Gigalitre", ["TL"] = "Teralitre", ["Tl"] = "Teralitre", ["PL"] = "Petalitre", ["Pl"] = "Petalitre", } --------------------------------------------------------------------------- -- Do not change the data in this table because it is created by running -- -- a script that reads the wikitext from a wiki page (see note above). -- --------------------------------------------------------------------------- local per_unit_fixups = { -- Automatically created per units of form "x/y" may have their unit type -- changed, for example, "length/time" is changed to "speed". -- Other adjustments can also be specified. ["/area"] = "per unit area", ["/volume"] = "per unit volume", ["area/area"] = "area per unit area", ["energy/length"] = "energy per unit length", ["energy/mass"] = "energy per unit mass", ["energy/time"] = { utype = "power", link = "Power (physics)" }, ["energy/volume"] = "energy per unit volume", ["force/area"] = { utype = "pressure", link = "Pressure" }, ["length/length"] = { utype = "gradient", link = "Grade (slope)" }, ["length/time"] = { utype = "speed", link = "Speed" }, ["length/time/time"] = { utype = "acceleration", link = "Acceleration" }, ["mass/area"] = { utype = "pressure", multiplier = 9.80665 }, ["mass/length"] = "linear density", ["mass/mass"] = "concentration", ["mass/power"] = "mass per unit power", ["mass/time"] = "mass per unit time", ["mass/volume"] = { utype = "density", link = "Density" }, ["power/mass"] = "power per unit mass", ["power/volume"] = { link = "Power density" }, ["pressure/length"] = "fracture gradient", ["speed/time"] = { utype = "acceleration", link = "Acceleration" }, ["volume/area"] = "volume per unit area", ["volume/length"] = "volume per unit length", ["volume/time"] = "flow", } return { all_units = all_units, default_exceptions = default_exceptions, link_exceptions = link_exceptions, per_unit_fixups = per_unit_fixups, } dnr6uamstkls1g6ymw8kqqckrrbc3a5 Рено 0 56360 859697 859544 2026-06-22T08:27:53Z Zorigt 49 859697 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс аж ахуйн нэгж | Name = Renault SA<br />Рено С.А. | Logo = | Unternehmensform = [[Хувьцаат Компани (Франц)|Хувьцаат Компани]] | ISIN = FR0000131906 | Gründungsdatum = 1898 | Sitz = [[Булонь-Бийанкур]], [[Франц]] | Leitung = [[Карлос Гон]] | Mitarbeiterzahl = 120.136 <small>(2015-12-31)</small><ref name="gb2015">[https://group.renault.com/wp-content/uploads/2016/04/renaut-ra2015-en_04.pdf ''2015 Annual Report''], Renault Group: Seite 10–11, 2016-09-03 PDF; 5,6&nbsp;MB</ref> | Umsatz = 45,3 тэрбум [[Евро|EUR]] <small>(2015)</small><ref name="gb2015" /> | Branche = [[Автомашины аж үйлдвэр]] | Homepage = [http://www.renault.com/ www.renault.com] }} '''Рено''' ({{langx|fr|Renault}}) нь [[Франц]]ын [[автомашин]] үйлдвэрлэгч компани юм. 1999 онд [[Ниссан]] болон Рено компаниуд түншилж [[Рено-Ниссан]]ыг бий болгосоноор дэлхийн томоохон автомашин үйлдвэрлэгчдийн нэг болжээ. 2013 онд дэлхий даяар 121.807 ажилчинтайгаар нийт 2.628.208 тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэсэн аж.<ref name="gb2013" /> Компанийн төв байр Парисаас холгүй Булонь-Бийанкурт байрладаг. == Түүх == === Үүсгэн байгуулагдсан болон эхний жилүүд === [[Зураг:Renault at Paris pic1.JPG|thumb|left|Рено тип А (1899 он)]] [[Зураг:Renault Type AG 9 CV 1910.jpg|thumb|right|Рено тип АГ "Такси де ла Марне"- Ландаулет загвар (1910 он)]] [[Зураг:Renault Celtaquatre4.JPG|thumb|right|Рено Селтакуатре (1936)]] Société Renault Frères (''Ах дүү Реногийн компани'')-ийг [[Луи Рено]] (1877-1944), [[Фернан Рено]] (1865-1909) болон [[Марсель Рено]] (1872-1903) ах дүү нар 1899 оны 2-р сарын 25-нд албан ёсоор үүсгэн байгуулжээ.<ref name="HommageSafrane">vgl. ''Renault: ein Jahrhundert Tradition in der Spitzenklasse''</ref> Гэхдээ 1898 оны зул сарын баярын орой нь Реногийн үйлдвэрийн үүсгэн байгуулагдсан өдөр гэж үздэг. Энэ өдөр Луи Рено [[Булонь-Бийанкур]]т өөрийн үйлдвэрлэсэн модон хийцтэй автомашинаар Парис хотоор аялжээ. Яг тэр орой нь тэрбээр энэ загварыг үйлдвэрлэх 12 захиалгын гэрээ хийсэн бөгөөд сүүлд тус загвараа ''«Моделл А»'' гэж нэрлэжээ. Луи Рено ах нараа нас барснаас хойш ганцаараа компаниа удирдаж явсаар 1944 онд нас нөгчсөн юм. Удирдлагын ажлаас гадна тэрээр техникчийн ажлаа ч үргэлжлүүлэн хийж байв. Ингэж ажилласнаар тэр олон олон патентын эрхтэй болсон нь дэлхийн автомашины хөгжилд ихээхэн тус үүрэг гүйцэтгэсэн. Түүний патентуудаас жишээ нэрлэвэл кардан гол, боох боломжтой [[очлуур]], турбо компрессор ([[турбо цэнэглэгч]]), [[хамгаалалтын бүс]] болон анхны [[Ү-хэлбэрийн хөдөлгүүр|8 цилиндрт салаа хэлбэртэй хөдөлгүүрийн]] нисэх онгоцонд зориулсан хийц мөн түүнчлэн [[хүрдэн тоормос]] гэх мэт. Гэр бүлийн компанийн хөгжил ихэд хурдацтай явж байсан ба 1900 он гэхэд 100 гаран ажилчинтай болсон байв. Рено нь томоохон [[Концерн|аж үйлдвэрлэлийн концерн]] тооцогдох болсон нь 1906 он байсан ба учир нь Парис хотын таксины үйлчилгээний компани Ренод "Renault AG1" загварын 250 машин захиалснаар эхэлжээ. === 1910-1939: Хоёр дайны хоорондын үе === Рено [[Хэрэглээний тээврийн хэрэгсэл|хэрэглээний автомашин]]ы үйлдвэрлэлийг маш эрт эхэлжээ. 1909 он гэхэд гурав болон таван тонны даацтай ачааны автомашин, 1915 онд [[бүх дугуй хөтлөгч]]тэй болон залагдах [[зүтгүүрийн машин]]ыг үйлдвэрлэв. 1913 онд Рено арван мянга дахь автомашинаа үйлдвэрлэжээ. Энэ тоогоороо [[Форд]]ын үйлдвэрлэж байсан автомашины үйлдвэрлэлийн тоотой бараг л ойролцоо байснаараа Европт тодорч байв. [[Дэлхийн 1-р дайн]]ы үед армид зориулан ачааны автомашин, [[нисэх онгоцны мотор]] болон [[Сум (зэвсэг)|сум]] үйлдвэрлэл эрхэлж байжээ. Рено техникийн шинэ содон шийдэл гаргахдаа гарамгай байсан ба үүний жишээнд анх удаагаа үйлдвэрлэгдсэн өөрийгөө тээгч [[Онгоц (танк)|онгоц]] болон эргэх цамхагтай [[Рено FT]] [[танк]] орно. Дэлхийн 1-р дайны дараа Рено буцан автомашины үйлдвэрлэлд орсон бөгөөд дайны өмнө үйлдвэрлэж байсан загваруудаа бага зэрэг сайжруулсан загварууд байв. Удалгүй Рено зөвхөн автомашины загвараа өргөтгөснөөс гадна өөр бүтээгдэхүүнүүд болох моторт завины хөдөлгүүр, уурын галт тэрэг, онгоцны үйлдвэрлэл зэрэгт хүчээ сорьжээ. == Автомашины загварууд == * [[Renault Logan]] * [[Renault Sandero]] * [[Renault Duster]] == Бэлгэдэл == <gallery> Renault Logo 1946.png|'''Рено-Диамант''', Рено улсын харьяалалд орсоны дараа.<br />'''1946-1959''' Renault-Logo-1959.svg|'''Рено-Диамант''', анх байсан хэлбэрээ дуурайлган хийжээ.<br />'''1959-1972''' Renault Logo 1972.svg|Орчин үед тохируулан бүтээсэн '''Рено-Диамант'''.<br />'''1972-1981''' Renault 2009 logo.svg|'''Фото бэлгэдэл''', Рено бичээс нь дэвсгэр өнгөтэй.<br />'''2004-2015''' </gallery> == Цахим хуудас == {{Commonscat|Renault|Рено}} * [http://www.renault.com/ Реногийн албан ёсны цахим хуудас] == Зүүлт, тайлбар == <references> <ref name="gb2013">[http://group.renault.com/wp-content/uploads/2014/07/rapport-annuel-2013.pdf ''2013 Annual Report''] s.10–11, 2015-03-10, Renault Group PDF; 5,6&nbsp;MB </ref> </references> {{Автомашины загвар-Рено}} [[Ангилал:Хэрэглээний автомашин үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Иль-де-Франсын аж ахуйн нэгж]] [[Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг]] [[Ангилал:Урьдын трактор үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Рено| ]] [[Ангилал:Францын автомашин үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж]] [[Ангилал:1898 онд байгуулагдсан]] b8sit89j2yx0iqysut90s4gcx5y2mxr Загвар:Том зураг 10 58545 859602 640104 2026-06-21T22:11:54Z Enkhsaihan2005 64429 859602 wikitext text/x-wiki {{#invoke:wide image|main}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using wide image with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|preview=Page using [[Template:Wide image]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | align-cap | alt | border | dir | image | height | caption | width | {{#ifeq:{{{align|}}}|center|align|_NULL_}} | bgtype }}<noinclude> {{documentation}}<!-- Add categories to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> qate8hjivr3czs8smwptu9l32hxlrmf Загвар:Sort 10 58794 859605 468498 2026-06-21T22:18:31Z Enkhsaihan2005 64429 859605 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sort|sort<noinclude>|demo=yes</noinclude>}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> o9lxknxprn0cz4ve1og490nu4v7qlth 859606 859605 2026-06-21T22:18:42Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Загвар:Төрөлжүүлэх түлхүүр]] to [[Загвар:Sort]] 859605 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sort|sort<noinclude>|demo=yes</noinclude>}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> o9lxknxprn0cz4ve1og490nu4v7qlth Уильямс Ф1 0 58823 859561 790256 2026-06-21T12:46:06Z Enkhsaihan2005 64429 859561 wikitext text/x-wiki {{Short description|Британийн Формула 1 моторт уралдааны баг, зохион бүтээгч}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{flagicon|GBR}} Атлассиан Уильямс-Мерседес | Long_name = Атлассиан Уильямс Ф1 Баг | Logo = [[File:Atlassian Williams F1 Team logo.svg|220px|class=skin-invert]] | Base = {{nowrap|[[Гров, Оксфордшир]], Англи}} | Principal = [[Жэймс Воулз]] | Engineering Head = [[Пэт Фрай]] | Engineering Head position = Техникийн ахлах ажилтан | Director = | Founders = [[Франк Уильямс]]<br>[[Патрик Хэд]] | Owner = Дорилтон Капитал | Website = {{URL|https://www.williamsf1.com/|williamsf1.com}} <!-- Please leave the 2026 information in the infobox until at least 1 January 2027, per WP:F1 convention --> | 2026 Drivers = 23. {{flagicon|THA}} [[Александер Албон]]<ref>{{cite news |access-date=2026-06-21|date=2024-05-15|title=Albon signs multi-year contract extension with Williams|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alex-albon-signs-multi-year-contract-extension-with-williams.IjlMRnuH947a5ZHglHYYq|work=Формула 1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515101832/https://www.formula1.com/en/latest/article/alex-albon-signs-multi-year-contract-extension-with-williams.IjlMRnuH947a5ZHglHYYq |archive-date=2024-05-15}}</ref><br>55. {{flagicon|ESP}} [[Карлос Сайнц (залуу)|Карлос Сайнц]]<ref>{{cite news |access-date=2026-06-21|date=2024-07-29|title=Sainz signs for Williams as Spaniard's F1 future is confirmed|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-carlos-sainz-signs-for-williams-as-spaniards-f1-future-is-confirmed.2wsM0VoH6D7H2akmtW9uXe|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729144527/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-carlos-sainz-signs-for-williams-as-spaniards-f1-future-is-confirmed.2wsM0VoH6D7H2akmtW9uXe|archive-date=2024-07-29|work=Формула 1}}</ref> | 2026 Test_drivers = {{flagicon|GBR}} [[Люк Браунинг]]<ref>{{cite web|title=Williams confirm Browning as reserve driver for 2026 F1 season| date=2026-01-16|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/williams-confirm-browning-as-reserve-driver-for-2026-f1-season.6qyk1ZpS8qVgkXMkPQc4Ue|access-date=2026-06-21|website=Формула Нэг}}</ref><br />{{flagicon|FRA}} [[Виктор Мартен]]<ref>{{cite web|title=Williams confirm F2 race winner Martins as test and development driver for 2026 |date=2026-01-12|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/williams-confirm-f2-race-winner-martins-as-test-and-development-driver-for.2XVoPJ94H8rU17UlIIxpfZ|access-date=2026-06-21|website=Формула Нэг}}</ref> | 2026 Chassis = [[Уильямс FW48|FW48]]<ref>{{cite web |title=2026 Pre-Season Testing Dates and Calendar Update Confirmed |url=https://www.williamsf1.com/posts/6b16cc71-b1a3-457c-8801-26590ae0bcd3/2026-pre-season-testing-dates-and-calendar-update-confirmed |website=Атлассиан Уильямс Расинг |access-date=2026-06-21 |language=en}}</ref> | 2026 Engine = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]]<ref>{{cite news |last=Болдуин |first=Алан |editor-last1=Саркар |editor-first1=Прита |title=Williams F1 team to use Mercedes engines until at least 2030 |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |access-date=2026-06-21 |work=Ройтерс |date=2024-01-08}}</ref> | 2026 Tyres = [[Пирелли]] | Debut = ''Багаар''<br>[[1977 оны Испанийн гран-при]]<br>''Зохион бүтээгчээр''<br>[[1978 оны Аргентины гран-при]] | Final = {{Latest F1GP}} | Races = ''Багаар:'' {{sum|{{F1cstat|WIL|entries}}|11}} удаа ({{sum|{{F1cstat|WIL|starts}}|8}} гараа)<br>''Зохион бүтээгчээр:'' {{F1cstat|WIL|entries}} удаа ({{F1cstat|WIL|starts}} гараа) <!-- 4 no-starts, 1977 France, 1977 Germany and 1977 Netherlands as a team, 2005 USA as a team & constructor. --> | Engines = [[Форд]], [[Хонда]], [[Judd (engine)|Judd]], [[Рено]], [[Mecachrome]], [[Супертек]], [[BMW Формула-1|BMW]], [[Косворт]], [[Тоёота Расинг (Формула-1 баг)|Тоёота]], [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] | Cons_champ = 9 ({{F1|1980}}, {{F1|1981}}, {{F1|1986}}, {{F1|1987}}, {{F1|1992}}, {{F1|1993}}, {{F1|1994}}, {{F1|1996}}, {{F1|1997}}) | Drivers_champ = 7 ({{F1|1980}}, {{F1|1982}}, {{F1|1987}}, {{F1|1992}}, {{F1|1993}}, {{F1|1996}}, {{F1|1997}}) | Wins = {{F1cstat|WIL|wins}} | Podiums = {{F1cstat|WIL|podiums}} | Poles = {{F1cstat|WIL|poles}} | Points = {{sum|{{F1cstat|WIL|totalpoints}}|-6}} ({{F1cstat|WIL|totalpoints}})<ref>Extra 6 points are [[David Coulthard]]'s points from [[1995 Brazilian Grand Prix]] which were not counted towards [[1995 Formula One World Championship|1995 World Constructors' Championship]].</ref> | Fastest_laps = {{F1cstat|WIL|fastestlaps}} | Last_season = 2025 | Last_position = 5-д (137 оноо) |Short_name=Уильямс}} '''Уильямс Ф1 баг''' (''[[Англи хэл|англ.]]'' '''Williams''') нь [[Их Британи|британийн]] [[авто спорт|уралдааны спортын баг]] бөгөөд түүний төв нь [[англи|английн]] Гров хотод байрладаг юм. Энэхүү уралдааны баг нь 1977 оноос хойш [[Формула-1]]-д идэвхтэй оролцож байгаа ба нийт 114 гран-при ялалт болон 9 удаагийн зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга цолыг хүртэж байсан нь тус багийг формула-1-ийн түүхэнд дээгүүр амжилт үзүүлж байсан багуудын тоонд оруулдаг байна. [[2016 оны Формула-1]] уралдаанд '''Уильямс Мартини Расинг''' гэх нэртэй, Валттери Боттас болон Фелипе Масса нарын жолоочтойгоор оролцож байна. 1969 онд [[Франк Уильямс]] өөрийн анхны моторт спортын багийг [[Франк Уильямс Расинг Кар]] гэх нэртэйгээр үүсгэн байгуулсан боловч удалгүй 1976 онд [[австри]]-[[канад]]ын бизнесмен [[Валтер Вольф]]д худалдсан бөгөөд тэрбээр худалдан авсаныхаа дараа [[Валтер Вольф Расинг]] болгон өөрчлөн нэрлэжээ. Уильямс эндээс гараад 1977 онд инженер Патрик Хеадийн хамт ''Уильямс Гранд Прикс Энжинееринг'' багийг үүсгэн байгуулав. Патрик нь олон жил тус багийн хамтран эзэмшигч байсан юм. 2009 оны арваннэгдүгээр сараас австрийн хөрөнгө оруулагч болоод уралдааны нисгэгч Тото Вольфф нь Уильямсийн бага хувийг эзэмших болсон. Түүнээс хойш тус багийн удирдлагын зөвлөлд багтах болов.<ref>[http://derstandard.at/1256745260989/Wolff-wird-Gesellschafter-bei-Williams ''Тото Вольфф Уильямсийн хөрөнгө оруулагч боллоо''], Der Standard.at, 2009-11-20</ref> Энэ компани нь 2011 оны гуравдугаар сараас Франкфуртын хөрөнгийн биржид бүртгэгдсэн. ==Багийн түүх== [[Файл:1977 March-Cosworth 761.jpg|thumb|left|1977 онд Уильямсийн хэрэглэсэн будаг бүхий Марч 761 загвар]] 1966 онд Франк Уильямс өөрийн уралдааны баг болох Франк Уильямс Расинг Карыг үүсгэн байгуулжээ. Ингээд тус баг нь Формула-3 болон Формула-2-т оролцох болсон байна. 1969 оноос эхлэн [[Брэбем]]ээс нэгэн шасси худалдан авсаны дараа Формула-1 оролцож эхэлжээ. Дараа жил нь [[Де Томасо]], Политоис болон [[Исо Риволта]] компаниудтай хамтран ажиллах болсон нь түүнд өөрийн гэсэн уралдааны тэрэг угсрах боломжийг олгосоноор хэрэглэгч багаас зохион бүтээгч баг болгов. Гэсэн ч өөрийн гэсэн тэрэгтэй болсон нь санасанаар болсонгүй. Учир тус баг өөрийн тэргээ зохион бүтээх, засах, цааш нь хөгжүүлэх гэх мэт нь тэдний хэрээс хэтэрсэн даалгавар байлаа. Газрын тосны хямралтай холбоотойгоор Исо Риволта тэдэнтэй тохирсон мөнгөө ч төлж дийлэхээ болив. Энэ мэт байдлаас шалтгаалан тус баг 70-аад оны дундуур санхүүгийн хүнд байдалд орсон байна. Франк Уильямсийг тухайн үед "Формула-1-ийн өлсгөлөнд нэрвэгдэгч" хэмээх нэрийг зүүж байсны учир нь тэрбээр Ферраригийн хэрэглэсэн дугуйны хогийн цэгээс хуучин дугуй түүхээс гадна, гудамжинд байх утасны хоргоноос бизнесийн яриагаа хийж байв. Уильямсийн өр нь л гэхэд тухайн үед хэд хэдэн 100.000 фунт болсон байж. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2017 оны Японы гран при</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! Багийн нэр ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" ! [[1978 оны Формула-1|1978]] | Уильямс Гранд Прикс Энжинееринг | [[Уильямс FW06]] | [[Форд|Форд Косворт DFV]] 3.0 V8 | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | 1 | – | – | 2 | 11 | '''9.''' |- align=center | [[1979 оны Формула-1|1979]] | Албилад-Саудиа Расинг Теам | [[Уильямс FW06]]/[[Уильямс FW07|FW07]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | {{Гүүдиэр}} | 15 | 5 | 2 | 3 | 3 | 3 | 75 | '''2.''' |- align=center | [[1980 оны Формула-1|1980]] | Албилад Уильямс Расинг Теам | [[Уильямс FW07B]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | {{Гүүдиэр}} | 14 | 6 | 6 | 6 | 3 | 6 | 120 | style="background:#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1981 оны Формула-1|1981]] | ТАГ Уильямс Расинг Теам | [[Уильямс FW07C]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | {{Гүүдиэр}} | 15 | 4 | 6 | 3 | 2 | 7 | 95 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1982 оны Формула-1|1982]] | ТАГ Уильямс Расинг Теам | [[Уильямс FW07C]]/[[Уильямс FW08|FW08]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | {{Гүүдиэр}} | 15 | 1 | 4 | 2 | 1 | – | 58 | '''4.''' |- align=center | [[1983 оны Формула-1|1983]] | ТАГ Уильямс Расинг Теам | | [[Уильямс FW08C]]/[[Уильямс FW09|FW09]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | {{Гүүдиэр}} | 15 | 1 | 1 | – | 1 | – | 38 | '''4.''' |- align=center | [[1984 оны Формула-1|1984]] | Уильямс Гранд Прикс Энжинееринг | [[Уильямс FW09]]/[[Уильямс FW09B|FW09B]] | [[Хонда Расинг Ф1|Хонда RA163E 1.5 V6t]]<br />[[Хонда Расинг Ф1|Хонда RA164E 1.5 V6t]] | {{Гүүдиэр}} | 16 | 1 | 1 | – | – | – | 25,5 | '''6.''' |- align=center | [[1985 оны Формула-1|1985]] | Канон Уильямс Хонда Теам | [[Уильямс FW10]] | Хонда RA164E 1.5 V6t | {{Гүүдиэр}} | 16 | 4 | 3 | 1 | 3 | 4 | 71 | '''3.''' |- align=center | [[1986 оны Формула-1|1986]] | Канон Уильямс Хонда Теам | [[Уильямс FW11]] | [[Хонда Расинг Ф1|Хонда 1.5 V6t]] | {{Гүүдиэр}} | 16 | 9 | 5 | 5 | 4 | 11 | 141 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1987 оны Формула-1|1987]] | Канон Уильямс Хонда Теам | [[Уильямс FW11B]] | Хонда 1.5 V6t | {{Гүүдиэр}} | 16 | 9 | 7 | 2 | 12 | 7 | 137 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1988 оны Формула-1|1988]] | Канон Уильямс Теам | [[Уильямс FW12]] | [[Энжине Девелопментс|Жудд 3.5 V8]] | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | 2 | – | – | 1 | 20 | '''7.''' |- align=center | [[1989 оны Формула-1|1989]] | Канон Уильямс Теам | [[Уильямс FW12C]]/[[Уильямс FW13|FW13]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено 3.5 V10]] | {{Гүүдиэр}} | 16 | 2 | 4 | 5 | 1 | 1 | 77 | '''2.''' |- align=center | [[1990 оны Формула-1|1990]] | Канон Уильямс Теам | [[Уильямс FW13B]] | Рено 3.5 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | 2 | 1 | 1 | 1 | 5 | 57 | '''4.''' |- align=center | [[1991 оны Формула-1|1991]] | Канон Уильямс Теам | [[Уильямс FW14]] | Рено 3.5 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | 7 | 6 | 4 | 6 | 8 | 125 | '''2.''' |- align=center | [[1992 оны Формула-1|1992]] | Канон Уильямс Теам | [[Уильямс FW14B]] | Рено 3.5 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | 10 | 9 | 2 | 15 | 11 | 164 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1993 оны Формула-1|1993]] | Канон Уильямс | [[Уильямс FW15C]] | Рено 3.5 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | 10 | 7 | 5 | 15 | 10 | 168 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1994 оны Формула-1|1994]] | Ротманс Уильямс Рено | [[Уильямс FW16]] | Рено 3.5 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | 7 | 6 | – | 6 | 8 | 118 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1995 оны Формула-1|1995]] | Ротманс Уильямс Рено | [[Уильямс FW17]] | Рено 3.0 V10 | {{Гүүдиэр}} | 17 | 5 | 7 | 5 | 12 | 6 | 118 | '''2.''' |- align=center | [[1996 оны Формула-1|1996]] | Ротманс Уильямс Рено | [[Уильямс FW18]] | Рено 3.0 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | 12 | 7 | 2 | 12 | 11 | 175 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1997 оны Формула-1|1997]] | Ротманс Уильямс Рено | [[Уильямс FW19]] | Рено 3.0 V10 | {{Гүүдиэр}} | 17 | 8 | 2 | 5 | 11 | 9 | 123 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[1998 оны Формула-1|1998]] | Винфильд Уильямс | [[Уильямс FW20]] | [[Мекаxроме|Мекаxроме 3.0 V10]] | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | – | 3 | – | – | 38 | '''3.''' |- align=center | [[1999 оны Формула-1|1999]] | Винфильд Уильямс | [[Уильямс FW21]] | [[Супертек|Супертек 3.0 V10]] | {{Бриджстоун}} | 16 | – | 1 | 2 | – | 1 | 35 | '''5.''' |- align=center | [[2000 оны Формула-1|2000]] | BMW Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW22]] | [[BMW E41|BMW 3.0 V10]] | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | 3 | – | – | 36 | '''3.''' |- align=center | [[2001 оны Формула-1|2001]] | BMW Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW23]] | BMW 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 17 | 4 | 4 | 1 | 4 | 8 | 80 | '''3.''' |- align=center | [[2002 оны Формула-1|2002]] | BMW Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW24]] | BMW 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 17 | 1 | 5 | 7 | 7 | 3 | 92 | '''2.''' |- align=center | [[2003 оны Формула-1|2003]] | BMW Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW25]] | BMW 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 16 | 4 | 6 | 2 | 4 | 4 | 144 | '''2.''' |- align=center | [[2004 оны Формула-1|2004]] | BMW Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW26]] | BMW 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 18 | 1 | 2 | 1 | 1 | 2 | 88 | '''4.''' |- align=center | [[2005 оны Формула-1|2005]] | BMW Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW27]] | BMW 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 18 | – | 2 | 2 | 1 | – | 66 | '''5.''' |- align=center | [[2006 оны Формула-1|2006]] | Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW28]] | [[Косворт|Косворт 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 18 | – | – | – | – | 1 | 11 | '''8.''' |- align=center | [[2007 оны Формула-1|2007]] | AT&T Уильямс | [[Уильямс FW29]] | [[Тоёота|Тоёота 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 33 | '''4.''' |- align=center | [[2008 оны Формула-1|2008]] | AT&T Уильямс | [[Уильямс FW30]] | Тоёота 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 18 | – | 1 | 1 | – | – | 26 | '''8.''' |- align=center | [[2009 оны Формула-1|2009]] | AT&T Уильямс | [[Уильямс FW31]] | Тоёота 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | – | – | 1 | 34,5 | '''7.''' |- align=center | [[2010 оны Формула-1|2010]] | AT&T Уильямс | [[Уильямс FW32]] | Косворт 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 19 | – | – | – | 1 | – | 69 | '''6.''' |- align=center | [[2011 оны Формула-1|2011]] | AT&T Уильямс | [[Уильямс FW33]] | Косворт 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 5 | '''9.''' |- align=center | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW34]] | Рено 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 20 | 1 | – | – | 1 | 1 | 76 | '''8.''' |- align=center | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Уильямс Ф1 Теам | [[Уильямс FW35]] | Рено 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 5 | '''9.''' |- align=center | [[2014 оны Формула-1|2014]] | Уильямс Мартини Расинг | [[Уильямс FW36]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес-Бенц 1.6 V6 Турбо]] | {{Пирелли}} | 19 | – | 3 | 6 | 1 | 2 | 320 | '''3.''' |- align=center | [[2015 оны Формула-1|2015]] | Уильямс Мартини Расинг | [[Уильямс FW37]] | Мерседес Бенц 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 19 | – | – | 4 | – | – | 257 | '''3.''' |- align=center | [[2016 оны Формула-1|2016]] | Уильямс Мартини Расинг | [[Уильямс FW38]] | Мерседес Бенц 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 138 | '''5.''' |- align=center | [[2017 оны Формула-1|2017]] | Уильямс Мартини Расинг | [[Уильямс FW40]] | Мерседес-AMG F1 M08 EQ Power+ | {{Пирелли}} | 15 | – | – | 1 | – | – | 65 | ''5.'' |- class="hintergrundfarbe5" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''672''' | '''114''' | '''111''' | '''86''' | '''128''' | '''133''' | '''3535''' | &nbsp; |} == Цахим хуудас == {{Commons|WilliamsF1|Уильямс Ф1}} * [http://www.williamsf1.com/ Албан ёсны цахим хуудас] (англи хэлээр) == Эшлэл == <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Уильямс]] 5neh7uplsgqq4s5hsq3nptddx7xoltd Алфа Ромео моторт спорт 0 61711 859562 624525 2026-06-21T12:47:08Z Enkhsaihan2005 64429 859562 wikitext text/x-wiki Италийн автомашин үйлдвэрлэгч '''[[Алфа Ромео]]''' нь бараг зуун жилийн хугацаанд авто спортын түүхийг бичсэн юм. Ер бусын хөдөлмөр, зүтгэл болоод олон олон амжилт нь тэдний авто спортын урт түүхийг тодорхойлдог. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы өмнөөс эхлээд л гран-при буюу их шан уралдаанд оролцож байсан нь [[Скудериа Феррари]] багийн үндэс суурь болжээ. Дайны дараа Алфа Ромео моторт спортын үйл ажиллагаагаа [[Формула-1]]-ээр үргэлжлүүлсэн ба тус төрөлд анхандаа энэ компани мөн л илт давамгай байлаа. 1951 оны дэлхийн аварга цолны эзэн болсоныхоо дараа Алфа Ромео урт хугацаанд Формула-1-ээс хөндийрчээ. ==Дайны өмнөх үе== Компани үүсгэн байгуулагдсаны дараа жил буюу 1911 онд Алфа Ромео анхны загвар [[А.Л.Ф.А 24 HP]]-р Тарга Флориод оролцов. Тун удалгүй Алфа моторт спортод нэр хүнд нь дээшлэн, шинээр гарч байгаа цуврал тэрэгнүүдэд ч тэр хэмжээгээр нөлөөлж байв. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Alfa Romeo racing cars}} [[Ангилал:Алфа Ромео|!]] [[Ангилал:Моторт спортын баг]] [[Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг]] [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч]] 7s0fphzd3u23qseab1hbddvd6ryir13 Макларен 0 63026 859564 850400 2026-06-21T13:00:10Z Enkhsaihan2005 64429 859564 wikitext text/x-wiki {{Short description|Британийн авто уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{flagicon|GBR}} Макларен-Мерседес | Long_name = Макларен Мастеркард Ф1 Баг<ref>{{Cite web |date=2025-12-19 |title=2026 FIA Formula One World Championship Entry List |url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry |access-date=2026-06-21 |website=[[Олон Улсын Автомашины Холбоо]]}}</ref> | Logo = McLarenF1Team.png | Base = [[Макларен технологийн төв]]<br />{{nowrap|[[Уокинг]], Суррей, Англи}} | Principal = [[Андреа Стелла (инженер)|Андреа Стелла ]]<br/>(Багийн захирал)<br/>[[Зак Браун]]<br/>(Гүйцэтгэх захирал) | Engineering Head position = Техникийн удирдлага | Engineering Head = [[Роб Маршалл]]<ref name="sanchez_leaves" /><br/>(Техникийн ахлах ажилтан & ерөнхий дизайнер)<br/>[[Питер Продрому]]<br/>(Техникийн ахлах ажилтан, Аэродинамик)<br/>[[Нил Хоулди]]<ref name="sanchez_leaves">{{cite web |date=2024-04-01 |title=McLaren Formula 1 team announces organisational changes |url=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2024/mclaren-formula-1-team-announces-organisational-updates/ |access-date=2026-06-21 |website=McLaren.com |language=en}}</ref><br/>(Техникийн захирал, Хэрэглээний инженер)<br/>[[Марк Темпл (инженер)|Марк Темпл]]<ref name="temple">{{cite web |date=2024-05-09 |title=Mark Temple |url=https://www.mclaren.com/racing/team/mark-temple/ |access-date=2026-06-21 |website=McLaren.com |language=en}}</ref><br/>(Техникийн захирал, Гүйцэтгэл) | Founders = [[Брюс Макларен]] | Website = {{nowrap|[https://www.mclaren.com/racing/formula-1/ mclaren.com/racing/formula-1]}} <!-- Please leave the 2025 information in the infobox until at least 1 January 2026, per WP:F1 convention --> | 2026 Drivers = {{0}}1. {{flagicon|GBR}} [[Ландо Норрис]]<ref>{{cite news |last=Нобл |first=Жонатан |date=2024-01-26 |title=Norris commits to new McLaren F1 deal |url=https://au.motorsport.com/f1/news/norris-commits-new-mclaren-f1-deal/10569404 |work=Motorsport.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126170052/https://au.motorsport.com/f1/news/norris-commits-new-mclaren-f1-deal/10569404 |archive-date=2024-01-26 |access-date=2026-06-21}}</ref><br />81. {{flagicon|AUS}} [[Оскар Пиастри]]<ref>{{cite news |last=Эдмондсон |first=Лоренс |date=2025-03-12 |title=Oscar Piastri signs new multiyear contract with McLaren |url=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/44204453/oscar-piastri-signs-new-multi-year-contract-mclaren |work=ESPN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312080418/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/44204453/oscar-piastri-signs-new-multi-year-contract-mclaren |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-06-21}}</ref> | 2026 Test_drivers = {{flagicon|ITA}} [[Леонардо Форнароли]]<ref>{{Cite web |title=Леонардо Форнароли |url=https://www.mclaren.com/racing/team/leonardo-fornaroli/ |access-date=2026-06-21 |website=Макларен Расинг |language=en}}</ref><br />{{flagicon|MEX}} [[Пато О’Уорд]]<ref>{{Cite web |title=Пато О’Уорд |url=https://www.mclaren.com/racing/team/pato-oward/ |access-date=2026-06-21 |website=Макларен Расинг |language=en}}</ref> | 2026 Chassis = [[McLaren MCL40|MCL40]]<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenf1 |postid=DTzeD-ICARm |date=22 January 2026 |title=We can't wait to meet you |access-date=2026-06-21}}</ref> | 2026 Engine = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]]<ref>{{Cite news|last=Купер |first=Адам |title=McLaren's deal to use Mercedes F1 engines again from 2021 announced |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |access-date=2026-06-21 |work=[[Autosport]] |date=2019-09-28 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |url-status=live}}</ref> | 2026 Tyres = [[Пирелли]] | Debut = [[1966 оны Монакогийн гран-при]] | Final = {{Latest F1GP}} | Races = {{F1cstat|MCL|entries}} ({{F1cstat|MCL|starts}} гараа) <!-- 5 no-starts are 1966 Belgium, 1966 Netherlands, 1983 Monaco, 2005 USA, 2026 China --> | Engines = [[Форд Мотор Компани|Форд]], [[Скудериа Серениссима|Серениссима]], [[BRM]], [[Алфа Ромео]], [[TAG]], [[Хонда]], [[Пежо]], [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]], [[Рено]] | Cons_champ = 10 ({{F1|1974}}, {{F1|1984}}, {{F1|1985}}, {{F1|1988}}, {{F1|1989}}, {{F1|1990}}, {{F1|1991}}, {{F1|1998}}, {{F1|2024}}, {{F1|2025}}) | Drivers_champ = 13 ({{F1|1974}}, {{F1|1976}}, {{F1|1984}}, {{F1|1985}}, {{F1|1986}}, {{F1|1988}}, {{F1|1989}}, {{F1|1990}}, {{F1|1991}}, {{F1|1998}}, {{F1|1999}}, {{F1|2008}}, {{F1|2025}}) | Wins = {{F1cstat|MCL|wins}} | Podiums = {{F1cstat|MCL|podiums}} | Poles = {{F1cstat|MCL|poles}} | Fastest_laps = {{F1cstat|MCL|fastestlaps}} | Points = {{F1cstat|MCL|totalpoints}} | Last_season = 2025 | Last_position = 1-т (833 оноо) }} [[Зураг:Ayrton Senna 1991 Monaco.jpg|thumb|right|250px|[[Айртон Сенна]], 1991 оны Монакогийн гран-при дээр]] '''МкЛарен Расинг''' нь [[Их Британи|Британийн]] [[Авто спорт|моторт спортын]] уралдааны баг бөгөөд [[2015 оны Формула-1|2015 оноос]] хойш ''МкЛарен Хонда'' нэртэйгээр, [[Фернандо Алонсо]] (2005, 2006) болон [[Женсон Баттон]] (2009) нарын [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|дэлхийн аварга]] үндсэн нисгэгчтэйгээр [[Формула-1]]-д оролцож байна. [[Уокинг]]эд төвтэй тус баг нь МкЛарен Группэд харьяалагддаг. Энэ багийг анх 1965 онд [[Шинэ Зеланд]]ын [[Авто спорт|авто спортын уралдаанч]] [[Брюс МкЛарен]] үүсгэн байгуулсан ба [[Формула-1]] уралдаанд оролцсон байдлаараа [[Скудериа Феррари]]гийн дараа ордог он удаан жилийн туршлагатай баг юм. Үүсгэн байгуулагдсан эхний жилүүдэд ''МкЛарен Мотор Расинг'' нэртэй байсан ба умард америкийн [[Канадиан-Американ Чэлленж Кап|КанАм]], [[Чамп Кар]] цуврал уралдаануудад оролцож байжээ. Эдгээр уралдаануудад МкЛарений автомашинууд нь амжилт гаргаж байсны тоонд [[Индианаполис 500]]-д гурван удаа түрүүлсэн байдаг. 1970-аад оноос хойш МкЛарен баг нь зөвхөн Формула-1 уралдаанд оролцон бусад авто спортын төрлүүдээс гарсан аж. МкЛарен нь Формула-1-ийн түүхэнд [[Скудериа Феррари]] багийн дараа ордог хамгийн өндөр амжилт гаргасан баг юм. МкЛарен баг нь өнөөдрийг хүртэл уралдааны болон гудамжны тээврийн хэрэгслээр Монакогийн гран-при, Индианаполисын 500 милийн уралдаан, Ле-Мансын 24-цагийн уралдаануудад бүгдэд түрүүлсэн цорын ганц зохион бүтээгч баг юм. Үүн дээр Формула-1 болон ЧампКарын аварга шалгаруулалтанд түрүүлж байсан ялалтууд ч бас нэмэгдэнэ. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! Багийн нэр ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="50" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align=center | rowspan="2"|[[1966 оны Формула-1|1966]] | rowspan="2"|Брюс МкЛарен Мотор Расинг | rowspan="2"|МкЛарен M2B | rowspan="1"|Форд 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Файрстоун}} | 3 | — | — | — | 2(2) | rowspan="1"|'''9.''' |- align=center | rowspan="1"|[[Скудериа Сэрениссима|Сэрениссима 3.0 V8]] | 1 | — | — | — | 1(1) | rowspan="1"|'''12.''' |- align=center | rowspan="1"|[[1967 оны Формула-1|1967]] | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | МкЛарен M4B/M5A | rowspan="1"|BRM 2.1 V8 / 3.0 V12 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 6 | — | — | — | 3(3) | rowspan="1"|'''10.''' |- align=center | rowspan="4"|[[1968 оны Формула-1|1968]] | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | [[МкЛарен M7A]] | rowspan="2"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 11 | 3 | — | — | 46(53) | rowspan="2"|'''2.''' |- align=center | Англо Американ Расерс | МкЛарен M7A | (3) | — | — | — | 3(3) |- align=center | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | [[МкЛарен M5A]] | rowspan="2"|BRM P142 3.0 V12 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 1 | — | — | — | 2(2) | rowspan="2"|'''10.''' |- align=center | Йоаким Бонниер Расинг Теам | [[МкЛарен M5A]] | (7) | — | — | — | 1(1) |- align=center | rowspan="3"|[[1969 оны Формула-1|1969]] | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | МкЛарен M7A/C, [[МкЛарен M9A]] | rowspan="3"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 11 | 1 | — | — | 38(46) | rowspan="3"|'''4.''' |- align=center | Антикү Автомобиль | [[МкЛарен M7B]] | (4) | — | — | — | (3) |- align=center | Теам Лавсон | [[МкЛарен M7A]] | align="center" | {{Данлоп}} | (1) | — | — | — | — |- align=center | rowspan="4"|[[1970 оны Формула-1|1970]] | rowspan="2"|Брюс МкЛарен Мотор Расинг | МкЛарен M7D, [[МкЛарен M14D]] | Алфа-Ромео T33 3.0 V8 | rowspan="3" align="center" | {{Гүүдиэр}} | (10) | — | — | — | — | rowspan="4"|'''5.''' |- align=center | [[МкЛарен M14A]], [[МкЛарен M14D]] | rowspan="3"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | 12 | — | — | — | 34(35) |- align=center | Экүри Бонниер | МкЛарен M7C | (2) | — | — | — | — |- align=center | Теам Суртеес | [[МкЛарен M7A]], МкЛарен M7C | align="center" | {{Файрстоун}} | (4) | — | — | 1 | 1 |- align=center | rowspan="3"|[[1971 оны Формула-1|1971]] | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | rowspan="2"|[[МкЛарен M19A]] | rowspan="3"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="3" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 11 | — | — | 1 | 6(9) | rowspan="3"|'''6.''' |- align=center | Пэнске-Вайт Расинг | (2) | — | — | — | 4 |- align=center | Экүри Бонниер | МкЛарен M7C | (5) | — | — | — | — |- align=center | [[1972 оны Формула-1|1972]] | Ярдлеи Теам МкЛарен | [[МкЛарен M19A]]<br />[[МкЛарен M19C]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | align="center" | {{Гүүдиэр}} | 12 | 1 | 1 | 1 | 47(66) | '''3.''' |- align=center | [[1973 оны Формула-1|1973]] | Ярдлеи Теам МкЛарен | [[МкЛарен M19C]]<br />[[МкЛарен M23]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | align="center" | {{Гүүдиэр}} | 15 | 3 | 1 | 3 | 58(68) | '''3.''' |- align=center | rowspan="2"|[[1974 оны Формула-1|1974]] | Марлборо Теам Тексако | rowspan="2"|[[МкЛарен M23]] | rowspan="2"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 15 | 4 | 2 | 1 | 73(87) | bgcolor="#FFFFBF" rowspan="2"|'''1.''' |- align=center | Скрибанте Лакки Страйк Расинг | (1) | — | — | — | — |- align=center | rowspan="2"|[[1975 оны Формула-1|1975]] | Марлборо Теам Тексако | rowspan="2"|[[МкЛарен M23]] | rowspan="2"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 14 | 3 | — | 2 | 53(65) | rowspan="2"|'''3.''' |- align=center | Лакки Страйк Расинг | (1) | — | — | — | — |- align=center | [[1976 оны Формула-1|1976]] | Марлборо Теам Тексако | [[МкЛарен M23]]<br />[[МкЛарен M26]] | [[Косворт|Форд Косворт DFV 3.0 V8]] | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 6 | 8 | 3 | 74(88) | '''2.''' |- align=center | rowspan="2"|[[1977 оны Формула-1|1977]] | Марлборо Теам МкЛарен | [[МкЛарен M23]]<br />[[МкЛарен M26]] | rowspan="2" |Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 17 | 3 | 6 | 3 | 60(65) | rowspan="2" | '''3.''' |- align=center | Ибериа Айрлайн | [[МкЛарен M23]] | (2) | — | — | — | — |- align=center | [[1978 оны Формула-1|1978]] | Марлборо Теам Тексако | [[МкЛарен M26]]<br />[[МкЛарен M26E]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | — | — | — | 15(16) | '''8.''' |- align=center | [[1979 оны Формула-1|1979]] | Марлборо Теам Тексако<br />Лөвенброй Теам МкЛарен | [[МкЛарен M28]]<br />[[МкЛарен M26]]<br />[[МкЛарен M29]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 15 | — | — | — | 15 | '''7.''' |- align=center | [[1980 оны Формула-1|1980]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен M29]]<br />[[МкЛарен M29B]]<br />[[МкЛарен M29C]]<br />[[МкЛарен M30]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 14 | — | — | — | 11 | '''9.''' |- align=center | [[1981 оны Формула-1|1981]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен M29F]]<br />[[МкЛарен MP4/1]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 15 | 1 | — | 1 | 28 | '''6.''' |- align=center | [[1982 оны Формула-1|1982]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/1B]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 15 | 4 | — | 2 | 69 | '''2.''' |- align=center | [[1983 оны Формула-1|1983]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/1C]]<br />[[МкЛарен MP4/1E]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8<br />ТАГ TTE PO1 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 14 | 1 | — | 2 | 34 | '''5.''' |- align=center | [[1984 оны Формула-1|1984]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/2]] | ТАГ TTE PO1 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 16 | 12 | 3 | 8 | 143,5 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1985 оны Формула-1|1985]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/2B]] | ТАГ TTE PO1 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 6 | 2 | 6 | 90 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1986 оны Формула-1|1986]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/2C]] | ТАГ 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 4 | 2 | 2 | 96 | '''2.''' |- align=center | [[1987 оны Формула-1|1987]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/3]] | ТАГ 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 3 | — | 2 | 76 | '''2.''' |- align=center | [[1988 оны Формула-1|1988]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/4]] | [[Хонда Ф1|Хонда 1.5 V6t]] | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 15 | 15 | 10 | 199 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1989 оны Формула-1|1989]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/5]] | Хонда 3.5 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 10 | 15 | 8 | 141 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1990 оны Формула-1|1990]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/5B]] | Хонда 3.5 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 6 | 12 | 5 | 121 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1991 оны Формула-1|1991]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/6]] | Хонда 3.5 V12 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 8 | 10 | 4 | 139 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1992 оны Формула-1|1992]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/6B]]<br />[[МкЛарен MP4/7A]] | Хонда 3.5 V12 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 5 | 1 | 3 | 99 | '''2.''' |- align=center | [[1993 оны Формула-1|1993]] | Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/8]] | Форд 3.5 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 5 | 1 | 1 | 84 | '''2.''' |- align=center | [[1994 оны Формула-1|1994]] | Марлборо МкЛарен Пежо | [[МкЛарен MP4/9]] | [[Пежо|Пежо 3.5 V10]] | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | — | — | — | 42 | '''4.''' |- align=center | [[1995 оны Формула-1|1995]] | Марлборо МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/10]]<br />МкЛарен MP4/10B<br />МкЛарен MP4/10C | [[Мерседес-Бенц|Мерседес 3.0 V10]] | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 17 | — | — | — | 30 | '''4.''' |- align=center | [[1996 оны Формула-1|1996]] | Марлборо МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/11]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | — | — | — | 49 | '''4.''' |- align=center | [[1997 оны Формула-1|1997]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/12]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 17 | 3 | 1 | 2 | 63 | '''4.''' |- align=center | [[1998 оны Формула-1|1998]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/13]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 16 | 9 | 12 | 9 | 156 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1999 оны Формула-1|1999]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/14]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 16 | 7 | 11 | 9 | 124 | '''2.''' |- align=center | [[2000 оны Формула-1|2000]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/15]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 17 | 7 | 7 | 12 | 152(162) | '''2.''' |- align=center | [[2001 оны Формула-1|2001]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-16]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 17 | 4 | 2 | 6 | 102 | '''2.''' |- align=center | [[2002 оны Формула-1|2002]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-17]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 17 | 1 | — | 2 | 65 | '''3.''' |- align=center | [[2003 оны Формула-1|2003]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-17D]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 16 | 2 | 2 | 3 | 142 | '''3.''' |- align=center | [[2004 оны Формула-1|2004]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-19]]<br />[[МкЛарен MP4-19|МкЛарен MP4-19B]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 18 | 1 | 1 | 2 | 69 | '''5.''' |- align=center | [[2005 оны Формула-1|2005]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-20]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 18 | 10 | 7 | 12 | 182 | '''2.''' |- align=center | [[2006 оны Формула-1|2006]] | Теам МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-21]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 18 | — | 3 | 3 | 110 | '''3.''' |- align=center | [[2007 оны Формула-1|2007]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-22]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 17 | 8 | 8 | 5 | 203(218) | '''DSQ''' |- align=center | [[2008 оны Формула-1|2008]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-23]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 18 | 6 | 8 | 3 | 151 | '''2.''' |- align=center | [[2009 оны Формула-1|2009]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-24]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 17 | 2 | 4 | — | 71 | '''3.''' |- align=center | [[2010 оны Формула-1|2010]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-25]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 19 | 5 | 1 | 6 | 454 | '''2.''' |- align=center | [[2011 оны Формула-1|2011]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-26]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 19 | 6 | 1 | 6 | 497 | '''2.''' |- align=center | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-27]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 20 | 7 | 8 | 3 | 378 | '''3.''' |- align=center | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-28]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 19 | — | — | 1 | 122 | '''5.''' |- align=center | [[2014 оны Формула-1|2014]] | МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-29]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 19 | — | — | — | 181 | '''5.''' |- align=center | [[2015 оны Формула-1|2015]] | МкЛарен Хонда | [[МкЛарен MP4-30]] | Хонда 1.6 V6 Турбо | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 19 | — | — | — | 27 | '''9.''' |- align=center | [[2016 оны Формула-1|2016]] | МкЛарен Хонда | [[МкЛарен MP4-31]] | Хонда 1.6 V6 Турбо | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 21 | — | — | 1 | 76 | '''6.''' |- align=center | [[2017 оны Формула-1|2017]] | МкЛарен Хонда | [[МкЛарен MCL32]] | Хонда 1.6 V6 Турбо | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 20 | — | — | 1 | 30 | '''9.''' |- align=center | [[2018 оны Формула-1|2018]] | МкЛарен Ф1 | [[МкЛарен MCL33]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено 1.6 V6 Турбо]] | {{Пирелли}} | 21 | — | — | — | 62 | '''6.''' |- align=center | [[2019 оны Формула-1|2019]] | МкЛарен Ф1 | [[МкЛарен MCL34]] | Рено 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 21 | — | — | — | 145 | '''4.''' |- align=center | [[2020 оны Формула-1|2020]] | МкЛарен Ф1 | [[МкЛарен MCL35]] | Рено 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 17 | — | — | 3 | 202 | '''3.''' |- align=center | [[2021 оны Формула-1|2021]] | МкЛарен Ф1 | [[МкЛарен MCL35M]] | Мерседес АМГ Ф1 M12E | {{Пирелли}} | 5 | — | — | — | 80 | ''3.'' |- style="background:#EAECF0; text-align:center;" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''885''' | '''182''' | '''155''' | '''158''' | '''5953,5''' | &nbsp; |} ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:McLaren|МкЛарен Расинг}} * [http://www.mclaren.com/ МкЛарен багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:МкЛарен| ]] 584zqkgh8s0czf20qimlcrzxlyn9phx 859565 859564 2026-06-21T13:00:40Z Enkhsaihan2005 64429 859565 wikitext text/x-wiki {{Short description|Британийн авто уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{flagicon|GBR}} Макларен-Мерседес | Long_name = Макларен Мастеркард Ф1 Баг<ref>{{Cite web |date=2025-12-19 |title=2026 FIA Formula One World Championship Entry List |url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry |access-date=2026-06-21 |website=[[Олон Улсын Автомашины Холбоо]]}}</ref> | Logo = McLarenF1Team.png | Base = [[Макларен технологийн төв]]<br />{{nowrap|[[Уокинг]], Суррей, Англи}} | Principal = [[Андреа Стелла (инженер)|Андреа Стелла ]]<br/>(Багийн захирал)<br/>[[Зак Браун]]<br/>(Гүйцэтгэх захирал) | Engineering Head position = Техникийн удирдлага | Engineering Head = [[Роб Маршалл (авто спорт)|Роб Маршалл]]<ref name="sanchez_leaves" /><br/>(Техникийн ахлах ажилтан & ерөнхий дизайнер)<br/>[[Питер Продрому]]<br/>(Техникийн ахлах ажилтан, Аэродинамик)<br/>[[Нил Хоулди]]<ref name="sanchez_leaves">{{cite web |date=2024-04-01 |title=McLaren Formula 1 team announces organisational changes |url=https://www.mclaren.com/racing/formula-1/2024/mclaren-formula-1-team-announces-organisational-updates/ |access-date=2026-06-21 |website=McLaren.com |language=en}}</ref><br/>(Техникийн захирал, Хэрэглээний инженер)<br/>[[Марк Темпл (инженер)|Марк Темпл]]<ref name="temple">{{cite web |date=2024-05-09 |title=Mark Temple |url=https://www.mclaren.com/racing/team/mark-temple/ |access-date=2026-06-21 |website=McLaren.com |language=en}}</ref><br/>(Техникийн захирал, Гүйцэтгэл) | Founders = [[Брюс Макларен]] | Website = {{nowrap|[https://www.mclaren.com/racing/formula-1/ mclaren.com/racing/formula-1]}} <!-- Please leave the 2025 information in the infobox until at least 1 January 2026, per WP:F1 convention --> | 2026 Drivers = {{0}}1. {{flagicon|GBR}} [[Ландо Норрис]]<ref>{{cite news |last=Нобл |first=Жонатан |date=2024-01-26 |title=Norris commits to new McLaren F1 deal |url=https://au.motorsport.com/f1/news/norris-commits-new-mclaren-f1-deal/10569404 |work=Motorsport.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126170052/https://au.motorsport.com/f1/news/norris-commits-new-mclaren-f1-deal/10569404 |archive-date=2024-01-26 |access-date=2026-06-21}}</ref><br />81. {{flagicon|AUS}} [[Оскар Пиастри]]<ref>{{cite news |last=Эдмондсон |first=Лоренс |date=2025-03-12 |title=Oscar Piastri signs new multiyear contract with McLaren |url=https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/44204453/oscar-piastri-signs-new-multi-year-contract-mclaren |work=ESPN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312080418/https://www.espn.com.au/f1/story/_/id/44204453/oscar-piastri-signs-new-multi-year-contract-mclaren |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-06-21}}</ref> | 2026 Test_drivers = {{flagicon|ITA}} [[Леонардо Форнароли]]<ref>{{Cite web |title=Леонардо Форнароли |url=https://www.mclaren.com/racing/team/leonardo-fornaroli/ |access-date=2026-06-21 |website=Макларен Расинг |language=en}}</ref><br />{{flagicon|MEX}} [[Пато О’Уорд]]<ref>{{Cite web |title=Пато О’Уорд |url=https://www.mclaren.com/racing/team/pato-oward/ |access-date=2026-06-21 |website=Макларен Расинг |language=en}}</ref> | 2026 Chassis = [[McLaren MCL40|MCL40]]<ref>{{Cite Instagram |user=mclarenf1 |postid=DTzeD-ICARm |date=22 January 2026 |title=We can't wait to meet you |access-date=2026-06-21}}</ref> | 2026 Engine = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]]<ref>{{Cite news|last=Купер |first=Адам |title=McLaren's deal to use Mercedes F1 engines again from 2021 announced |url=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |access-date=2026-06-21 |work=[[Autosport]] |date=2019-09-28 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |url-status=live}}</ref> | 2026 Tyres = [[Пирелли]] | Debut = [[1966 оны Монакогийн гран-при]] | Final = {{Latest F1GP}} | Races = {{F1cstat|MCL|entries}} ({{F1cstat|MCL|starts}} гараа) <!-- 5 no-starts are 1966 Belgium, 1966 Netherlands, 1983 Monaco, 2005 USA, 2026 China --> | Engines = [[Форд Мотор Компани|Форд]], [[Скудериа Серениссима|Серениссима]], [[BRM]], [[Алфа Ромео]], [[TAG]], [[Хонда]], [[Пежо]], [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]], [[Рено]] | Cons_champ = 10 ({{F1|1974}}, {{F1|1984}}, {{F1|1985}}, {{F1|1988}}, {{F1|1989}}, {{F1|1990}}, {{F1|1991}}, {{F1|1998}}, {{F1|2024}}, {{F1|2025}}) | Drivers_champ = 13 ({{F1|1974}}, {{F1|1976}}, {{F1|1984}}, {{F1|1985}}, {{F1|1986}}, {{F1|1988}}, {{F1|1989}}, {{F1|1990}}, {{F1|1991}}, {{F1|1998}}, {{F1|1999}}, {{F1|2008}}, {{F1|2025}}) | Wins = {{F1cstat|MCL|wins}} | Podiums = {{F1cstat|MCL|podiums}} | Poles = {{F1cstat|MCL|poles}} | Fastest_laps = {{F1cstat|MCL|fastestlaps}} | Points = {{F1cstat|MCL|totalpoints}} | Last_season = 2025 | Last_position = 1-т (833 оноо) }} [[Зураг:Ayrton Senna 1991 Monaco.jpg|thumb|right|250px|[[Айртон Сенна]], 1991 оны Монакогийн гран-при дээр]] '''МкЛарен Расинг''' нь [[Их Британи|Британийн]] [[Авто спорт|моторт спортын]] уралдааны баг бөгөөд [[2015 оны Формула-1|2015 оноос]] хойш ''МкЛарен Хонда'' нэртэйгээр, [[Фернандо Алонсо]] (2005, 2006) болон [[Женсон Баттон]] (2009) нарын [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|дэлхийн аварга]] үндсэн нисгэгчтэйгээр [[Формула-1]]-д оролцож байна. [[Уокинг]]эд төвтэй тус баг нь МкЛарен Группэд харьяалагддаг. Энэ багийг анх 1965 онд [[Шинэ Зеланд]]ын [[Авто спорт|авто спортын уралдаанч]] [[Брюс МкЛарен]] үүсгэн байгуулсан ба [[Формула-1]] уралдаанд оролцсон байдлаараа [[Скудериа Феррари]]гийн дараа ордог он удаан жилийн туршлагатай баг юм. Үүсгэн байгуулагдсан эхний жилүүдэд ''МкЛарен Мотор Расинг'' нэртэй байсан ба умард америкийн [[Канадиан-Американ Чэлленж Кап|КанАм]], [[Чамп Кар]] цуврал уралдаануудад оролцож байжээ. Эдгээр уралдаануудад МкЛарений автомашинууд нь амжилт гаргаж байсны тоонд [[Индианаполис 500]]-д гурван удаа түрүүлсэн байдаг. 1970-аад оноос хойш МкЛарен баг нь зөвхөн Формула-1 уралдаанд оролцон бусад авто спортын төрлүүдээс гарсан аж. МкЛарен нь Формула-1-ийн түүхэнд [[Скудериа Феррари]] багийн дараа ордог хамгийн өндөр амжилт гаргасан баг юм. МкЛарен баг нь өнөөдрийг хүртэл уралдааны болон гудамжны тээврийн хэрэгслээр Монакогийн гран-при, Индианаполисын 500 милийн уралдаан, Ле-Мансын 24-цагийн уралдаануудад бүгдэд түрүүлсэн цорын ганц зохион бүтээгч баг юм. Үүн дээр Формула-1 болон ЧампКарын аварга шалгаруулалтанд түрүүлж байсан ялалтууд ч бас нэмэгдэнэ. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! Багийн нэр ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="50" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align=center | rowspan="2"|[[1966 оны Формула-1|1966]] | rowspan="2"|Брюс МкЛарен Мотор Расинг | rowspan="2"|МкЛарен M2B | rowspan="1"|Форд 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Файрстоун}} | 3 | — | — | — | 2(2) | rowspan="1"|'''9.''' |- align=center | rowspan="1"|[[Скудериа Сэрениссима|Сэрениссима 3.0 V8]] | 1 | — | — | — | 1(1) | rowspan="1"|'''12.''' |- align=center | rowspan="1"|[[1967 оны Формула-1|1967]] | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | МкЛарен M4B/M5A | rowspan="1"|BRM 2.1 V8 / 3.0 V12 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 6 | — | — | — | 3(3) | rowspan="1"|'''10.''' |- align=center | rowspan="4"|[[1968 оны Формула-1|1968]] | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | [[МкЛарен M7A]] | rowspan="2"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 11 | 3 | — | — | 46(53) | rowspan="2"|'''2.''' |- align=center | Англо Американ Расерс | МкЛарен M7A | (3) | — | — | — | 3(3) |- align=center | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | [[МкЛарен M5A]] | rowspan="2"|BRM P142 3.0 V12 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 1 | — | — | — | 2(2) | rowspan="2"|'''10.''' |- align=center | Йоаким Бонниер Расинг Теам | [[МкЛарен M5A]] | (7) | — | — | — | 1(1) |- align=center | rowspan="3"|[[1969 оны Формула-1|1969]] | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | МкЛарен M7A/C, [[МкЛарен M9A]] | rowspan="3"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 11 | 1 | — | — | 38(46) | rowspan="3"|'''4.''' |- align=center | Антикү Автомобиль | [[МкЛарен M7B]] | (4) | — | — | — | (3) |- align=center | Теам Лавсон | [[МкЛарен M7A]] | align="center" | {{Данлоп}} | (1) | — | — | — | — |- align=center | rowspan="4"|[[1970 оны Формула-1|1970]] | rowspan="2"|Брюс МкЛарен Мотор Расинг | МкЛарен M7D, [[МкЛарен M14D]] | Алфа-Ромео T33 3.0 V8 | rowspan="3" align="center" | {{Гүүдиэр}} | (10) | — | — | — | — | rowspan="4"|'''5.''' |- align=center | [[МкЛарен M14A]], [[МкЛарен M14D]] | rowspan="3"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | 12 | — | — | — | 34(35) |- align=center | Экүри Бонниер | МкЛарен M7C | (2) | — | — | — | — |- align=center | Теам Суртеес | [[МкЛарен M7A]], МкЛарен M7C | align="center" | {{Файрстоун}} | (4) | — | — | 1 | 1 |- align=center | rowspan="3"|[[1971 оны Формула-1|1971]] | Брюс МкЛарен Мотор Расинг | rowspan="2"|[[МкЛарен M19A]] | rowspan="3"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="3" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 11 | — | — | 1 | 6(9) | rowspan="3"|'''6.''' |- align=center | Пэнске-Вайт Расинг | (2) | — | — | — | 4 |- align=center | Экүри Бонниер | МкЛарен M7C | (5) | — | — | — | — |- align=center | [[1972 оны Формула-1|1972]] | Ярдлеи Теам МкЛарен | [[МкЛарен M19A]]<br />[[МкЛарен M19C]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | align="center" | {{Гүүдиэр}} | 12 | 1 | 1 | 1 | 47(66) | '''3.''' |- align=center | [[1973 оны Формула-1|1973]] | Ярдлеи Теам МкЛарен | [[МкЛарен M19C]]<br />[[МкЛарен M23]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | align="center" | {{Гүүдиэр}} | 15 | 3 | 1 | 3 | 58(68) | '''3.''' |- align=center | rowspan="2"|[[1974 оны Формула-1|1974]] | Марлборо Теам Тексако | rowspan="2"|[[МкЛарен M23]] | rowspan="2"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 15 | 4 | 2 | 1 | 73(87) | bgcolor="#FFFFBF" rowspan="2"|'''1.''' |- align=center | Скрибанте Лакки Страйк Расинг | (1) | — | — | — | — |- align=center | rowspan="2"|[[1975 оны Формула-1|1975]] | Марлборо Теам Тексако | rowspan="2"|[[МкЛарен M23]] | rowspan="2"|Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 14 | 3 | — | 2 | 53(65) | rowspan="2"|'''3.''' |- align=center | Лакки Страйк Расинг | (1) | — | — | — | — |- align=center | [[1976 оны Формула-1|1976]] | Марлборо Теам Тексако | [[МкЛарен M23]]<br />[[МкЛарен M26]] | [[Косворт|Форд Косворт DFV 3.0 V8]] | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 6 | 8 | 3 | 74(88) | '''2.''' |- align=center | rowspan="2"|[[1977 оны Формула-1|1977]] | Марлборо Теам МкЛарен | [[МкЛарен M23]]<br />[[МкЛарен M26]] | rowspan="2" |Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="2" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 17 | 3 | 6 | 3 | 60(65) | rowspan="2" | '''3.''' |- align=center | Ибериа Айрлайн | [[МкЛарен M23]] | (2) | — | — | — | — |- align=center | [[1978 оны Формула-1|1978]] | Марлборо Теам Тексако | [[МкЛарен M26]]<br />[[МкЛарен M26E]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | — | — | — | 15(16) | '''8.''' |- align=center | [[1979 оны Формула-1|1979]] | Марлборо Теам Тексако<br />Лөвенброй Теам МкЛарен | [[МкЛарен M28]]<br />[[МкЛарен M26]]<br />[[МкЛарен M29]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 15 | — | — | — | 15 | '''7.''' |- align=center | [[1980 оны Формула-1|1980]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен M29]]<br />[[МкЛарен M29B]]<br />[[МкЛарен M29C]]<br />[[МкЛарен M30]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 14 | — | — | — | 11 | '''9.''' |- align=center | [[1981 оны Формула-1|1981]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен M29F]]<br />[[МкЛарен MP4/1]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 15 | 1 | — | 1 | 28 | '''6.''' |- align=center | [[1982 оны Формула-1|1982]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/1B]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 15 | 4 | — | 2 | 69 | '''2.''' |- align=center | [[1983 оны Формула-1|1983]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/1C]]<br />[[МкЛарен MP4/1E]] | Форд Косворт DFV 3.0 V8<br />ТАГ TTE PO1 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 14 | 1 | — | 2 | 34 | '''5.''' |- align=center | [[1984 оны Формула-1|1984]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/2]] | ТАГ TTE PO1 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 16 | 12 | 3 | 8 | 143,5 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1985 оны Формула-1|1985]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/2B]] | ТАГ TTE PO1 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 6 | 2 | 6 | 90 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1986 оны Формула-1|1986]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/2C]] | ТАГ 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 4 | 2 | 2 | 96 | '''2.''' |- align=center | [[1987 оны Формула-1|1987]] | Марлборо МкЛарен Интернационал | [[МкЛарен MP4/3]] | ТАГ 1.5 V6t | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 3 | — | 2 | 76 | '''2.''' |- align=center | [[1988 оны Формула-1|1988]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/4]] | [[Хонда Ф1|Хонда 1.5 V6t]] | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 15 | 15 | 10 | 199 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1989 оны Формула-1|1989]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/5]] | Хонда 3.5 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 10 | 15 | 8 | 141 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1990 оны Формула-1|1990]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/5B]] | Хонда 3.5 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 6 | 12 | 5 | 121 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1991 оны Формула-1|1991]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/6]] | Хонда 3.5 V12 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 8 | 10 | 4 | 139 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1992 оны Формула-1|1992]] | Хонда Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/6B]]<br />[[МкЛарен MP4/7A]] | Хонда 3.5 V12 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 5 | 1 | 3 | 99 | '''2.''' |- align=center | [[1993 оны Формула-1|1993]] | Марлборо МкЛарен | [[МкЛарен MP4/8]] | Форд 3.5 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | 5 | 1 | 1 | 84 | '''2.''' |- align=center | [[1994 оны Формула-1|1994]] | Марлборо МкЛарен Пежо | [[МкЛарен MP4/9]] | [[Пежо|Пежо 3.5 V10]] | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | — | — | — | 42 | '''4.''' |- align=center | [[1995 оны Формула-1|1995]] | Марлборо МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/10]]<br />МкЛарен MP4/10B<br />МкЛарен MP4/10C | [[Мерседес-Бенц|Мерседес 3.0 V10]] | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 17 | — | — | — | 30 | '''4.''' |- align=center | [[1996 оны Формула-1|1996]] | Марлборо МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/11]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 16 | — | — | — | 49 | '''4.''' |- align=center | [[1997 оны Формула-1|1997]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/12]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Гүүдиэр}} | 17 | 3 | 1 | 2 | 63 | '''4.''' |- align=center | [[1998 оны Формула-1|1998]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/13]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 16 | 9 | 12 | 9 | 156 | bgcolor="#FFFFBF" | '''1.''' |- align=center | [[1999 оны Формула-1|1999]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/14]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 16 | 7 | 11 | 9 | 124 | '''2.''' |- align=center | [[2000 оны Формула-1|2000]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4/15]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 17 | 7 | 7 | 12 | 152(162) | '''2.''' |- align=center | [[2001 оны Формула-1|2001]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-16]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 17 | 4 | 2 | 6 | 102 | '''2.''' |- align=center | [[2002 оны Формула-1|2002]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-17]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 17 | 1 | — | 2 | 65 | '''3.''' |- align=center | [[2003 оны Формула-1|2003]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-17D]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 16 | 2 | 2 | 3 | 142 | '''3.''' |- align=center | [[2004 оны Формула-1|2004]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-19]]<br />[[МкЛарен MP4-19|МкЛарен MP4-19B]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 18 | 1 | 1 | 2 | 69 | '''5.''' |- align=center | [[2005 оны Формула-1|2005]] | Вест МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-20]] | Мерседес 3.0 V10 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 18 | 10 | 7 | 12 | 182 | '''2.''' |- align=center | [[2006 оны Формула-1|2006]] | Теам МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-21]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Мишелин}} | 18 | — | 3 | 3 | 110 | '''3.''' |- align=center | [[2007 оны Формула-1|2007]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-22]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 17 | 8 | 8 | 5 | 203(218) | '''DSQ''' |- align=center | [[2008 оны Формула-1|2008]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-23]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 18 | 6 | 8 | 3 | 151 | '''2.''' |- align=center | [[2009 оны Формула-1|2009]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-24]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 17 | 2 | 4 | — | 71 | '''3.''' |- align=center | [[2010 оны Формула-1|2010]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-25]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Бриджстоун}} | 19 | 5 | 1 | 6 | 454 | '''2.''' |- align=center | [[2011 оны Формула-1|2011]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-26]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 19 | 6 | 1 | 6 | 497 | '''2.''' |- align=center | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-27]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 20 | 7 | 8 | 3 | 378 | '''3.''' |- align=center | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Водафон МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-28]] | Мерседес 2.4 V8 | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 19 | — | — | 1 | 122 | '''5.''' |- align=center | [[2014 оны Формула-1|2014]] | МкЛарен Мерседес | [[МкЛарен MP4-29]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 19 | — | — | — | 181 | '''5.''' |- align=center | [[2015 оны Формула-1|2015]] | МкЛарен Хонда | [[МкЛарен MP4-30]] | Хонда 1.6 V6 Турбо | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 19 | — | — | — | 27 | '''9.''' |- align=center | [[2016 оны Формула-1|2016]] | МкЛарен Хонда | [[МкЛарен MP4-31]] | Хонда 1.6 V6 Турбо | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 21 | — | — | 1 | 76 | '''6.''' |- align=center | [[2017 оны Формула-1|2017]] | МкЛарен Хонда | [[МкЛарен MCL32]] | Хонда 1.6 V6 Турбо | rowspan="1" align="center" | {{Пирелли}} | 20 | — | — | 1 | 30 | '''9.''' |- align=center | [[2018 оны Формула-1|2018]] | МкЛарен Ф1 | [[МкЛарен MCL33]] | [[Рено Ф1 Теам|Рено 1.6 V6 Турбо]] | {{Пирелли}} | 21 | — | — | — | 62 | '''6.''' |- align=center | [[2019 оны Формула-1|2019]] | МкЛарен Ф1 | [[МкЛарен MCL34]] | Рено 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 21 | — | — | — | 145 | '''4.''' |- align=center | [[2020 оны Формула-1|2020]] | МкЛарен Ф1 | [[МкЛарен MCL35]] | Рено 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 17 | — | — | 3 | 202 | '''3.''' |- align=center | [[2021 оны Формула-1|2021]] | МкЛарен Ф1 | [[МкЛарен MCL35M]] | Мерседес АМГ Ф1 M12E | {{Пирелли}} | 5 | — | — | — | 80 | ''3.'' |- style="background:#EAECF0; text-align:center;" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''885''' | '''182''' | '''155''' | '''158''' | '''5953,5''' | &nbsp; |} ==Цахим холбоос== {{Commons|Category:McLaren|МкЛарен Расинг}} * [http://www.mclaren.com/ МкЛарен багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:МкЛарен| ]] dmw970rrth3bd2tt5xni27l3wnijnhy Форс Индиа 0 63027 859570 518912 2026-06-21T15:53:02Z Enkhsaihan2005 64429 859570 wikitext text/x-wiki {{short description|Энэтхэгийн хуучин Формула 1 уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг | name = Форс Индиа | logo = Force India.svg | Long_name = Форс Индиа<br>Формула Нэг Баг<br>(2008–2011)<br>Сахара Форс Индиа<br>Формула Нэг Баг<br>(2012–2018) | Previous name = [[Спайкер Ф1|Спайкер Ф1 Баг]] | Next name = [[Расинг Пойнт Форс Индиа]] | base = [[Сильверстоун]],<br>[[Нэгдсэн Хаант Улс]] | founders = [[Вижай Маллья]] & [[Михил Мол]] | staff = Стив Курноу<br>[[Боб Фернли]]<br>[[Майк Гаскойн]]<br>[[Эндрю Грин (Формула Нэг)|Эндрю Грин]]<br>[[Жэймс Кий (Формула Нэг)|Жэймс Кий]]<br>[[Колин Коллес]]<br>[[Субрата Рой]]<br>[[Отмар Шафнауэр]] | drivers = {{flagicon|MEX}} [[Серхио Перес]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Эстебан Окон]]<br>{{flagicon|ITA}} [[Жанкарло Физикелла]]<br>{{flagicon|GER}} [[Нико Хюлькенберг]]<br>{{flagicon|ITA}} [[ Витантонио Льюцци]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Пол ди Реста]]<br>{{flagicon|GER}} [[Адриан Сутиль]] | engines = [[Скудериа Феррари|Феррари]], [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | debut = [[2008 оны Австралийн гран-при]] | races = 203 | wins = 0 <small>(шилдэг үзүүлэлт: 2-т, [[2009 оны Бельгийн гран-при]])</small>| | podiums = 6 | cons_champ = 0 <small>(шилдэг үзүүлэлт: 4-т, [[2016 оны Формула-1|2016]] болон [[2017 оны Формула-1|2017]])</small>| | drivers_champ = 0 | points = 987 | poles = 1 | fastest_laps = 5 | last_race = [[2018 оны Унгарын гран-при]] }} '''Сахара Форс Индиа Ф1 Теам''' товчоор '''Форс Индиа''' ([[Англи хэл|англ.]] '''''Sahara Force India F1 Team''''') нь [[Англи]]йн [[Сильверстоун]]д төвтэй [[Формула-1]] уралдаанд [[Энэтхэг]]ийн лицензээр оролцдог уралдааны баг юм. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2017 оны Японы гран при</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! Багийн нэр ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="50" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align=center |- align="center" | [[2008 оны Формула-1|2008]] | Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM01]] | [[Феррари|Феррари 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 18 | – | – | – | – | – | – | '''10.''' |- align="center" | [[2009 оны Формула-1|2009]] | Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM02]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 17 | – | 1 | – | 1 | 1 | 13 | '''9.''' |- align="center" | [[2010 оны Формула-1|2010]] | Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM03]] | Мерседес 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 19 | – | – | – | – | – | 68 | '''7.''' |- align="center" | [[2011 оны Формула-1|2011]] | Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM04]] | Мерседес 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 69 | '''6.''' |- align="center" | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM05]] | Мерседес 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 20 | – | – | – | – | 1 | 109 | '''7.''' |- align="center" | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM06]] | Мерседес 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 77 | '''6.''' |- align="center" | [[2014 оны Формула-1|2014]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Force India VJM07]] | [[Мерседес-Бенц PU106A гибрид]] | {{Пирелли}} | 19 | – | – | 1 | – | 1 | 155 | '''6.''' |- align="center" | [[2015 оны Формула-1|2015]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM08]] | [[Мерседес-Бенц PU106B гибрид]] | {{Пирелли}} | 19 | – | – | 1 | – | – | 136 |'''5.''' |- align="center" | [[2016 оны Формула-1|2016]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM09]] | [[Мерседес-Бенц PU106C гибрид]] | {{Пирелли}} | 21 | – | – | 2 | – | 1 | 173 | bgcolor="#F7F6A8" | '''4.''' |- align="center" | [[2017 оны Формула-1|2017]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM10]] | [[Мерседес-AMG F1 M08 EQ Power+]] | {{Пирелли}} | 16 | – | – | – | – | 1 | 147 |''4.'' |- class="hintergrundfarbe5" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''187''' | '''–''' | '''1''' | '''4''' | '''1''' | '''5''' | '''947''' | &nbsp; |} ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Аж ахуйн нэгж (Нортхэмптоншир)]] 6of0q6a5lmvn6ogjvyhufwu8h3icf8m 859590 859570 2026-06-21T19:56:27Z Enkhsaihan2005 64429 859590 wikitext text/x-wiki {{short description|Энэтхэгийн хуучин Формула 1 уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг | name = Форс Индиа | logo = Force India.svg | Long_name = Форс Индиа<br>Формула Нэг Баг<br>(2008–2011)<br>Сахара Форс Индиа<br>Формула Нэг Баг<br>(2012–2018) | Previous name = [[Спайкер Ф1|Спайкер Ф1 Баг]] | Next name = [[Рейсинг Пойнт Форс Индиа]] | base = [[Сильверстоун]],<br>[[Нэгдсэн Хаант Улс]] | founders = [[Вижай Маллья]] & [[Михил Мол]] | staff = Стив Курноу<br>[[Боб Фернли]]<br>[[Майк Гаскойн]]<br>[[Эндрю Грин (Формула Нэг)|Эндрю Грин]]<br>[[Жэймс Кий (Формула Нэг)|Жэймс Кий]]<br>[[Колин Коллес]]<br>[[Субрата Рой]]<br>[[Отмар Шафнауэр]] | drivers = {{flagicon|MEX}} [[Серхио Перес]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Эстебан Окон]]<br>{{flagicon|ITA}} [[Жанкарло Физикелла]]<br>{{flagicon|GER}} [[Нико Хюлькенберг]]<br>{{flagicon|ITA}} [[ Витантонио Льюцци]]<br>{{flagicon|GBR}} [[Пол ди Реста]]<br>{{flagicon|GER}} [[Адриан Сутиль]] | engines = [[Скудериа Феррари|Феррари]], [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | debut = [[2008 оны Австралийн гран-при]] | races = 203 | wins = 0 <small>(шилдэг үзүүлэлт: 2-т, [[2009 оны Бельгийн гран-при]])</small>| | podiums = 6 | cons_champ = 0 <small>(шилдэг үзүүлэлт: 4-т, [[2016 оны Формула-1|2016]] болон [[2017 оны Формула-1|2017]])</small>| | drivers_champ = 0 | points = 987 | poles = 1 | fastest_laps = 5 | last_race = [[2018 оны Унгарын гран-при]] }} '''Сахара Форс Индиа Ф1 Теам''' товчоор '''Форс Индиа''' ([[Англи хэл|англ.]] '''''Sahara Force India F1 Team''''') нь [[Англи]]йн [[Сильверстоун]]д төвтэй [[Формула-1]] уралдаанд [[Энэтхэг]]ийн лицензээр оролцдог уралдааны баг юм. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2017 оны Японы гран при</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! Багийн нэр ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="50" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align=center |- align="center" | [[2008 оны Формула-1|2008]] | Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM01]] | [[Феррари|Феррари 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 18 | – | – | – | – | – | – | '''10.''' |- align="center" | [[2009 оны Формула-1|2009]] | Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM02]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 17 | – | 1 | – | 1 | 1 | 13 | '''9.''' |- align="center" | [[2010 оны Формула-1|2010]] | Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM03]] | Мерседес 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 19 | – | – | – | – | – | 68 | '''7.''' |- align="center" | [[2011 оны Формула-1|2011]] | Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM04]] | Мерседес 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 69 | '''6.''' |- align="center" | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM05]] | Мерседес 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 20 | – | – | – | – | 1 | 109 | '''7.''' |- align="center" | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM06]] | Мерседес 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 77 | '''6.''' |- align="center" | [[2014 оны Формула-1|2014]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Force India VJM07]] | [[Мерседес-Бенц PU106A гибрид]] | {{Пирелли}} | 19 | – | – | 1 | – | 1 | 155 | '''6.''' |- align="center" | [[2015 оны Формула-1|2015]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM08]] | [[Мерседес-Бенц PU106B гибрид]] | {{Пирелли}} | 19 | – | – | 1 | – | – | 136 |'''5.''' |- align="center" | [[2016 оны Формула-1|2016]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM09]] | [[Мерседес-Бенц PU106C гибрид]] | {{Пирелли}} | 21 | – | – | 2 | – | 1 | 173 | bgcolor="#F7F6A8" | '''4.''' |- align="center" | [[2017 оны Формула-1|2017]] | Сахара Форс Индиа Ф1 баг | [[Форс Индиа VJM10]] | [[Мерседес-AMG F1 M08 EQ Power+]] | {{Пирелли}} | 16 | – | – | – | – | 1 | 147 |''4.'' |- class="hintergrundfarbe5" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''187''' | '''–''' | '''1''' | '''4''' | '''1''' | '''5''' | '''947''' | &nbsp; |} ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Аж ахуйн нэгж (Нортхэмптоншир)]] kp2ie37uuprq2fguilx4boj2er9irex Рено Формула Нэгт 0 63041 859571 797300 2026-06-21T15:53:30Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Рено Ф1 Теам]] to [[Рено Формула Нэгт]] 797300 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Ф1 баг | name = Рено Ф1 Теам | бүтэн_нэр = Рено Спорт Ф1 Теам | logo = [[Зураг:Renault Sport F1 Team Logo.png|300px|Рено Ф1 Теам]] | төв = [[Энстоун]], [[Их Британи]]<br /> [[Вири-Шатийон]], [[Франц]] | компани = | баг_дарга = {{flagicon|FRA}} [[Фредерик Вассёр]] | захирал ={{flagicon|GBR}} [[Боб Белл]] | үндэслэгч = | цахим_хуудас = [http://www.renaultsport.com/?lang=fr www.renaultsport.com] | жолооч = (27) {{GER|Ziel=Нико Хюлькенберг}}<br />(30) {{GBR|Ziel=Жолион Палмер}} | туршилтын_жолооч = {{RUS|Сергей Олегович Сироткин|Сергей Сироткин}} | шасси = [[Рено R.S.17]] | xөдөлгүүр = Рено R.E.17 | дугуй = [[Пирелли]] | гараа = [[1977 оны Формула-1|1977]], [[Их Британийн гран-при|Их Британи]] | оролцсон = 283 | зох_бүтээгч_да = 2 ([[2005 оны Формула-1|2005]], [[2006 оны Формула-1|2006]]) | жолоочийн_да = 2 ([[2005 оны Формула-1|2005]], [[2006 оны Формула-1|2006]]) | ялалт = 35 | поле = 51 | xамгийн_хурдан_тойролт = 29 | оноо = 1090 | сүүлийн_улирал = 2016 | сүүлийн_байр = 9. (8 оноо) | сүүлчийн_гран_при= }} '''Рено Спорт Ф1 Теам''' ([[Франц хэл|фр.]] ''Renault Sport F1 Team'') нь [[Их Британи]]д төвтэй [[Авто спорт|моторт спортын]] уралдааны баг юм. Францын автомашин үйлдвэрлэгч [[Рено]]д харьяалагдах тус баг нь [[Лотус Ф1]] багаас гаралтай. Энэ баг нь Реногийн гурав дахь [[Формула-1]]-ийн баг юм. Рено нь 1977 оноос 1985 оны хооронд Рено баг, 2001 оноос 2009 он хүртэл '''Рено Ф1''' нэртэй багуудаар Формула-1-д оролцсон ба [[Фернандо Алонсо]] 2005, 2006 онуудад тус үйлдвэрийн багтай дэлхийн аварга болжээ. Мөн түүнчлэн энэ компани нь сүүлийн 30 жилд хамгийн амжилттай Формула-1-ийн хөдөлгүүр үйлдвэрлэж буй багуудын нэг юм. Рено нь 1992 оноос 2013 оны хооронд [[Уильямс Ф1|Уильямс]], [[Бенеттон Формула|Бенеттон]], [[Ред Булл Расинг|Ред Булл]] зэрэг багуудын нийлүүлэгчээр ажиллан [[Найжел Манселл]], [[Алайн Прост]], [[Михаэль Шумахер]], [[Дэмон Хилл]], [[Жак Вильнёв]], [[Себастиан Феттель]] нарын нисгэгчдээр нийт есөн удаа жолоочийн дэлхийн аварга цолыг хүртсэн юм. Рено Ф1 нь 1970-аад оны сүүлээр [[Турбо цэнэглэгч|турбо]]-технологийг гранд прикс спортод ашигласан байна. Реногийн Формула-1-д оруулсан шинэ техник технологи нь, моторт спортын хамгийн дээд зэрэглэлд оролцож буй олон олон автомашин үйлдвэрлэгчийн хөдөлгүүрийг нийлүүлэгч болгосон байна. Энэ улирлын уралдаанд Рено Кевин Магнуссен болон Жолион Палмерын үндсэн нисгэгчтэйгээр оролцож байна. Мөн үүний хажуугаар Рено нь [[Ред Булл Расинг]] багт хөдөлгүүр нийлүүлж байгаа ч, тэднийг ивээн тэтгэгч [[ТАГ Хойер]]ын нэрээр нэрлэгдэж явдаг байна. ==Өмнөх түүх: Формула Рено болон Формула 2== Францын улсын концерн Рено нь 1970-аад онуудад үндэсний моторт спортод чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Тэдний Формулад орох болсон түүх нь 1968 оноос эхлэн Францад зохиогдсон цуврал уралдаан [[Формула Франц]]ад оролцсоноор эхэлжээ. Энэхүү цуврал уралдаан нь [[Формула-3]]-ийн доод ангилалд ордог бөгөөд Францын авто спортын xолбооноос зохион явуулж байв. Энэ цувралд оролцож буй тэрэгнүүд бүгд нэгэн ижил хөдөлгүүртэй байсан нь [[Рено 8]]-д ашиглаж байсан хөдөлгүүрээс гаралтай аж. 1970 оны сүүлээр францын авто спортын холбоо энэ уралдаанд оролцох оролцоогоо зогсоосны дараа Рено тус байгууллагыг худалдан авчээ. Ингээд 1971 оноос эхлэн энэ цуврал уралдаан нь [[Формула Рено]] нэртэй боллоо. 1970-аад оны эхээр Рено [[Формула-2]]-т оров. Энд Бернард Дудотын удирдлага дор зургаан цилиндрт хөдөлгүүр зохион бүтээж европын аварга шалгаруулах тэмцээнд тухайн үед өргөн хэрэглэгдэж байсан BMW-ийн дөрвөн цилиндрт хөдөлгүүрээс өөр хөдөлгүүрийг хэдэн жил нийлүүлсэн байна. 1976 онд Реногийн хөдөлгүүртэй тэрэг Формула-2-ийн аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүллээ. Реногийн спорт автомашин үйлдвэрлэгч [[Альпин (автомашин үйлдвэрлэгч)|Альпин]] нь тус уралдааны тэрэгний хөгжүүлэлтэнд бас оролцсон байна.<ref>Zum Ganzen: Hodges: Rennwagen von A-Z nach 1945, S. 83 und 220 f.</ref> 1978 оноос эхлэн Реногийн хөдөлгүүр Формула-2 ганц нэгээр л хэрэглэгдэх боллоо. ==Үйлдвэрийн баг== ===1977-1985 он: Турбо эрин=== Үйлдвэрийн оролцоо 1970-аад оны сүүлээр эхлэн бараг нэгэн арван үргэлжлэв. Энэ хугацаанд Рено Формула 1-д турбо цэнэглэгч бүхий хөдөлгүүрийг ашиглаж эхэлсэн нь нэгэн шинэ хувьсгал байлаа. Турбо технологийг нэг хэсэгтээ л зөвхөн Рено баг ашиглаж байсан бөгөөд тэдний өрсөлдөгчид энэ технологийг шоолон инээцгээж байлаа. Технологи ашиглаж эхэлсэн эхний уралдаанаас эхлээд анхныхаа ялалтыг авах хүртэл хоёр жилийн хугацаа өнгөрсөн бөгөөд энэ хооронд тус маш олон шүүмжлэл, доромжлолыг сонсох ёстой байлаа.<ref>Vgl. Jean Sages Erinnerungen an die Premiere des RS01 im Juli 1977; Interview vom 5. Juli 2007 auf der Internetseite {{Webarchiv|url=http://www.formula1.com/news/features/2007/7/6404.html |wayback=20081201215343 |text=www.formula1.com |archiv-bot=2024-11-13 03:27:05 InternetArchiveBot }} (abgerufen am 7. Dezember 2011).</ref> Энэ хугацаанд Рено маш их хэмжээний мөнгийг техник, технологийн цаашдын хөгжүүлэлтэнд зарцуулсан ба дан ялангуяа техникийн найдвартай ажиллагааны сайжруулалтанд болон [[хөрсний эффект]]эд зарцуулжээ.<ref>Vgl. Hodges: Rennwagen von A-Z nach 1945, S. 220 f.</ref> Тэдний өрсөлдөгч [[BMW моторт спорт|BMW]], [[Скудериа Феррари|Феррари]], [[Хонда Расинг Ф1|Хонда]] болон [[Порше]] зэрэг багууд турба технологи руу шилжиж эхлэх үед Рено аль хэдийн нэлээд хэдэн жилийн туршлагатай болсон байлаа. Хэдийгээр технологийн хувьд бусдаас түрүүлж байсан ч турбо-технологийн эрин үедээ Рено зохион бүтээгч-, болоод жолоочийн дэлхийн аварга цолыг хүртэж чадаагүй юм. ===Хөгжлийн түүх=== Жижиг моторт спортын ангилалд Рено амжилт гаргаж байсан учраас тухайн үеийн ерөнхий захирал Бернард Ханон өөрсдийн спортын оролцоог өргөтгөх үүднээс 1975 оны зунаас эхлэн Формула-1-д орох шийдвэр гаргажээ. 1975 оны сүүлээр Формула-1-д цоо шинэ төрлийн концепттойгоор оролцох шийдвэр гарлаа. ==Тоон үзүүлэлт болон бусад мэдээлэл== === Үйлдвэрийн багийн Формула-1-н статистик=== <small>Мэдээ: 2017 оны Японы гран при</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" !Улирал !Багийн нэр !Шасси !Хөдөлгүүр !Дугуй !width="75" | Гранд прикс !width="50" | Ялалт !width="50" | Хоёрт !width="50" | Гуравт !width="50" | Поле !width="50" | ххут !width="75" | Оноо !width="75" | ДА-жагсаалт |- align=center | [[1977 оны Формула-1|'''1977''']] | Рено баг Эльф | [[Рено RS01]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 4 | – | – | – | – | – | – | '''19.''' |- align=center | [[1978 оны Формула-1|'''1978''']] | Рено баг Эльф | Рено RS01 | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 14 | – | – | – | – | – | 3 | '''12.''' |- align=center | [[1979 оны Формула-1|'''1979''']] | Рено баг Эльф | Рено RS01 <br /> [[Рено RS10]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 14 | 1 | 2 | 1 | 6 | 2 | 26 | '''6.''' |- align=center | [[1980 оны Формула-1|'''1980''']] | Рено баг Эльф | [[Рено RE20]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 14 | 3 | 1 | – | 5 | 4 | 38 | '''4.''' |- align=center | [[1981 оны Формула-1|'''1981''']] | Рено баг Эльф | Рено RE20B <br /> [[Рено RE30]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 15 | 3 | 3 | 1 | 6 | 2 | 54 | '''3.''' |- align=center | [[1982 оны Формула-1|'''1982''']] | Рено баг Эльф | Рено RE30B | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 16 | 4 | 3 | 1 | 10 | 5 | 62 | '''3.''' |- align=center | [[1983 оны Формула-1|'''1983''']] | Рено баг Эльф | Рено RE30C <br /> [[Рено RE40]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 15 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 79 | '''2.''' |- align=center | [[1984 оны Формула-1|'''1984''']] | Рено баг Эльф | [[Рено RE50]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 16 | – | 3 | 2 | 1 | 2 | 34 | '''5.''' |- align=center | [[1985 оны Формула-1|'''1985''']] | Рено баг Эльф | [[Рено RE60]] <br /> Рено RE60B | Рено 1.5 V6T | {{Гүүдиэр}} | 15 | – | – | 2 | – | – | 16 | '''7.''' |- class="hintergrundfarbe5" | colspan=13 | |- align=center | [[2002 оны Формула-1|'''2002''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Теам | [[Рено R202]] | Рено RS22 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 17 | – | – | – | – | – | 23 | '''4.''' |- align=center | [[2003 оны Формула-1|'''2003''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Теам | [[Рено R23]] <br /> Рено R23B | Рено RS23 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 16 | 1 | 1 | 3 | 2 | 1 | 88 | '''4.''' |- align=center | [[2004 оны Формула-1|'''2004''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Теам | [[Рено R24]] | Рено RS24 3.0 V10 || {{Мишелин}} | 18 | 1 | 1 | 4 | 3 | – | 105 | '''3.''' |- align=center | [[2005 оны Формула-1|'''2005''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Теам | [[Рено R25]] | Рено RS25 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 19 | 8 | 6 | 4 | 7 | 3 | 191 | bgcolor="#F7F6A8" | '''[[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|1.]]''' |- align=center | [[2006 оны Формула-1|'''2006''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Теам | [[Рено R26]] | Рено RS26 2.4 V8 | {{Мишелин}} | 18 | 8 | 7 | 4 | 7 | 5 | 206 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[2007 оны Формула-1|'''2007''']] | ИНГ Рено Ф1 Теам | [[Рено R27]] | Рено RS27 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | 1 | – | – | – | 51 | '''3.''' |- align=center | [[2008 оны Формула-1|'''2008''']] | ИНГ Рено Ф1 Теам | [[Рено R28]] | Рено RS27 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 18 | 2 | 2 | – | – | – | 80 | '''4.''' |- align=center | [[2009 оны Формула-1|'''2009''']] | ИНГ Рено Ф1 Теам<br />Рено Ф1 Теам | [[Рено R29]] | Рено RS27 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | 1 | 1 | 2 | 26 | '''8.''' |- class="hintergrundfarbe5" | colspan=13 | |- align="center" | '''[[2016 оны Формула-1|2016]]''' | Рено Спорт Ф1 Теам | [[Рено R.S.16]] | [[Рено RE 16]] | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 8 | '''9.''' |- align="center" | '''[[2017 оны Формула-1|2017]]''' | Рено Спорт Ф1 Теам | [[Рено R.S.17]] | [[Рено RE 17]] | {{Пирелли}} | 15 | – | – | – | – | – | 42 | ''7.'' |- align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' ! 298 ! 35 ! 33 ! 27 ! 51 ! 29 ! 1132 | |} == Цахим хуудас == * {{Commons|Category:Renault F1|Рено Ф1}} * [http://www.renaultsport.com/?lang=en Рено Спорт Ф1 багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Рено|Формула-1-баг]] {{company-stub}} {{F1-stub}} d2ks3klzrutzqndvc8hsdue3deyqp6t 859575 859571 2026-06-21T16:11:20Z Enkhsaihan2005 64429 859575 wikitext text/x-wiki {{short description|Формула 1-ийн Реногийн үйл ажиллагаа}} {{Инфобокс Ф1 баг | Short_name = Рено | Long_name = Рено Формула-1 Баг | Logo = [[File:RENAULT F1.svg|frameless|class=skin-invert]] | Previous name = [[Бенеттон Формула]]<br />(1986–2001)<br />[[Лотус Ф1 Баг]]<br />(2012–2015) | Staff = [[Бернар Дюдо]]<br />[[Жан Сейж]]<br />[[Патрик Форе]]<br />[[Боб Белл (авто спорт)|Боб Белл]]<br />[[Эрик Булье]]<br />[[Ален Дассас]]<br />[[Алан Пермейн]]<br />[[Жэймс Аллисон (авто спорт)|Жэймс Аллисон]]<br />[[Флавио Бриаторе]]<br />[[Майк Гаскойн]]<br />[[Жон Или]]<br />[[Стив Нильсен]]<br />[[Pat Symonds]]<br />[[Дино Тозо]]<br />[[Дирк де Бир]]<br />[[Фредерик Вассёр]]<br />[[Роб Уайт (Формула Нэг)|Роб Уайт]]<br />[[Сирил Абитебул]]<br />[[Ник Честер]]<br />[[Пэт Фрай]] | Drivers = <!-- Only drivers who have won races for Renault should be listed here -->{{flagicon|ESP}} [[Фернандо Алонсо]]<br />{{flagicon|FRA}} [[Ален Прост]]<br /> {{flagicon|FRA}} [[Рене Арну]]<br />{{flagicon|ITA}} [[Жанкарло Физикелла]]<br />{{flagicon|FRA}} [[Жан-Пьер Жабуй]]<br />{{flagicon|ITA}} [[Ярно Трулли]]<!-- Only drivers who have won races for Renault should be listed here --> | Base = [[Вири-Шатийон]], Эсон, Франц (1977–1985)<br />{{nowrap|[[Энстоун]], Оксфордшир, Англи, НХУ}} (2002–2011, 2016–2020)<ref group="N">Эдгээр үед Энстоун гол бааз байсан ч явах эд анги-хөдөлгүүрийн интеграци болон зарим менежмент, маркетингийн үйл ажиллагааг Вири-Шатийоны бааз гүйцэтгэсээр байсан.</ref> | Debut = [[1977 оны Британийн гран-при]] | Final = [[2020 оны Абу-Дабийн гран-при]] | Races = 403 (400 гараа) <!-- the 3 non-starts are 1977 Canada, 1979 USA West and 2005 USA --> | Engines = Рено | Cons_champ = 2 ({{F1|2005}}, {{F1|2006}}) | Drivers_champ = 2 ({{F1|2005}}, {{F1|2006}}) | Wins = 35 | Podiums = 103 | Points = 1777 | Poles = 51 | Fastest_laps = 33 | last_season = | last_position = | next_name = [[Альпин Ф1]] }} '''Рено Спорт Ф1 Баг''' ([[Франц хэл|фр.]] ''Renault Sport F1 Team'') нь [[Их Британи]]д төвтэй [[Авто спорт|моторт спортын]] уралдааны баг юм. Францын автомашин үйлдвэрлэгч [[Рено]]д харьяалагдах тус баг нь [[Лотус Ф1]] багаас гаралтай. Энэ баг нь Реногийн гурав дахь [[Формула-1]]-ийн баг юм. Рено нь 1977 оноос 1985 оны хооронд Рено баг, 2001 оноос 2009 он хүртэл '''Рено Ф1''' нэртэй багуудаар Формула-1-д оролцсон ба [[Фернандо Алонсо]] 2005, 2006 онуудад тус үйлдвэрийн багтай дэлхийн аварга болжээ. Мөн түүнчлэн энэ компани нь сүүлийн 30 жилд хамгийн амжилттай Формула-1-ийн хөдөлгүүр үйлдвэрлэж буй багуудын нэг юм. Рено нь 1992 оноос 2013 оны хооронд [[Уильямс Ф1|Уильямс]], [[Бенеттон Формула|Бенеттон]], [[Ред Булл Расинг|Ред Булл]] зэрэг багуудын нийлүүлэгчээр ажиллан [[Найжел Манселл]], [[Алайн Прост]], [[Михаэль Шумахер]], [[Дэмон Хилл]], [[Жак Вильнёв]], [[Себастиан Феттель]] нарын нисгэгчдээр нийт есөн удаа жолоочийн дэлхийн аварга цолыг хүртсэн юм. Рено Ф1 нь 1970-аад оны сүүлээр [[Турбо цэнэглэгч|турбо]]-технологийг гранд прикс спортод ашигласан байна. Реногийн Формула-1-д оруулсан шинэ техник технологи нь, моторт спортын хамгийн дээд зэрэглэлд оролцож буй олон олон автомашин үйлдвэрлэгчийн хөдөлгүүрийг нийлүүлэгч болгосон байна. Энэ улирлын уралдаанд Рено Кевин Магнуссен болон Жолион Палмерын үндсэн нисгэгчтэйгээр оролцож байна. Мөн үүний хажуугаар Рено нь [[Ред Булл Расинг]] багт хөдөлгүүр нийлүүлж байгаа ч, тэднийг ивээн тэтгэгч [[ТАГ Хойер]]ын нэрээр нэрлэгдэж явдаг байна. ==Өмнөх түүх: Формула Рено болон Формула 2== Францын улсын концерн Рено нь 1970-аад онуудад үндэсний моторт спортод чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Тэдний Формулад орох болсон түүх нь 1968 оноос эхлэн Францад зохиогдсон цуврал уралдаан [[Формула Франц]]ад оролцсоноор эхэлжээ. Энэхүү цуврал уралдаан нь [[Формула-3]]-ийн доод ангилалд ордог бөгөөд Францын авто спортын xолбооноос зохион явуулж байв. Энэ цувралд оролцож буй тэрэгнүүд бүгд нэгэн ижил хөдөлгүүртэй байсан нь [[Рено 8]]-д ашиглаж байсан хөдөлгүүрээс гаралтай аж. 1970 оны сүүлээр францын авто спортын холбоо энэ уралдаанд оролцох оролцоогоо зогсоосны дараа Рено тус байгууллагыг худалдан авчээ. Ингээд 1971 оноос эхлэн энэ цуврал уралдаан нь [[Формула Рено]] нэртэй боллоо. 1970-аад оны эхээр Рено [[Формула-2]]-т оров. Энд Бернард Дудотын удирдлага дор зургаан цилиндрт хөдөлгүүр зохион бүтээж европын аварга шалгаруулах тэмцээнд тухайн үед өргөн хэрэглэгдэж байсан BMW-ийн дөрвөн цилиндрт хөдөлгүүрээс өөр хөдөлгүүрийг хэдэн жил нийлүүлсэн байна. 1976 онд Реногийн хөдөлгүүртэй тэрэг Формула-2-ийн аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүллээ. Реногийн спорт автомашин үйлдвэрлэгч [[Альпин (автомашин үйлдвэрлэгч)|Альпин]] нь тус уралдааны тэрэгний хөгжүүлэлтэнд бас оролцсон байна.<ref>Zum Ganzen: Hodges: Rennwagen von A-Z nach 1945, S. 83 und 220 f.</ref> 1978 оноос эхлэн Реногийн хөдөлгүүр Формула-2 ганц нэгээр л хэрэглэгдэх боллоо. ==Үйлдвэрийн баг== ===1977-1985 он: Турбо эрин=== Үйлдвэрийн оролцоо 1970-аад оны сүүлээр эхлэн бараг нэгэн арван үргэлжлэв. Энэ хугацаанд Рено Формула 1-д турбо цэнэглэгч бүхий хөдөлгүүрийг ашиглаж эхэлсэн нь нэгэн шинэ хувьсгал байлаа. Турбо технологийг нэг хэсэгтээ л зөвхөн Рено баг ашиглаж байсан бөгөөд тэдний өрсөлдөгчид энэ технологийг шоолон инээцгээж байлаа. Технологи ашиглаж эхэлсэн эхний уралдаанаас эхлээд анхныхаа ялалтыг авах хүртэл хоёр жилийн хугацаа өнгөрсөн бөгөөд энэ хооронд тус маш олон шүүмжлэл, доромжлолыг сонсох ёстой байлаа.<ref>Vgl. Jean Sages Erinnerungen an die Premiere des RS01 im Juli 1977; Interview vom 5. Juli 2007 auf der Internetseite {{Webarchiv|url=http://www.formula1.com/news/features/2007/7/6404.html |wayback=20081201215343 |text=www.formula1.com |archiv-bot=2024-11-13 03:27:05 InternetArchiveBot }} (abgerufen am 7. Dezember 2011).</ref> Энэ хугацаанд Рено маш их хэмжээний мөнгийг техник, технологийн цаашдын хөгжүүлэлтэнд зарцуулсан ба дан ялангуяа техникийн найдвартай ажиллагааны сайжруулалтанд болон [[хөрсний эффект]]эд зарцуулжээ.<ref>Vgl. Hodges: Rennwagen von A-Z nach 1945, S. 220 f.</ref> Тэдний өрсөлдөгч [[BMW моторт спорт|BMW]], [[Скудериа Феррари|Феррари]], [[Хонда Расинг Ф1|Хонда]] болон [[Порше]] зэрэг багууд турба технологи руу шилжиж эхлэх үед Рено аль хэдийн нэлээд хэдэн жилийн туршлагатай болсон байлаа. Хэдийгээр технологийн хувьд бусдаас түрүүлж байсан ч турбо-технологийн эрин үедээ Рено зохион бүтээгч-, болоод жолоочийн дэлхийн аварга цолыг хүртэж чадаагүй юм. ===Хөгжлийн түүх=== Жижиг моторт спортын ангилалд Рено амжилт гаргаж байсан учраас тухайн үеийн ерөнхий захирал Бернард Ханон өөрсдийн спортын оролцоог өргөтгөх үүднээс 1975 оны зунаас эхлэн Формула-1-д орох шийдвэр гаргажээ. 1975 оны сүүлээр Формула-1-д цоо шинэ төрлийн концепттойгоор оролцох шийдвэр гарлаа. ==Тоон үзүүлэлт болон бусад мэдээлэл== === Үйлдвэрийн багийн Формула-1-н статистик=== <small>Мэдээ: 2017 оны Японы гран при</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" !Улирал !Багийн нэр !Шасси !Хөдөлгүүр !Дугуй !width="75" | Гранд прикс !width="50" | Ялалт !width="50" | Хоёрт !width="50" | Гуравт !width="50" | Поле !width="50" | ххут !width="75" | Оноо !width="75" | ДА-жагсаалт |- align=center | [[1977 оны Формула-1|'''1977''']] | Рено баг Эльф | [[Рено RS01]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 4 | – | – | – | – | – | – | '''19.''' |- align=center | [[1978 оны Формула-1|'''1978''']] | Рено баг Эльф | Рено RS01 | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 14 | – | – | – | – | – | 3 | '''12.''' |- align=center | [[1979 оны Формула-1|'''1979''']] | Рено баг Эльф | Рено RS01 <br /> [[Рено RS10]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 14 | 1 | 2 | 1 | 6 | 2 | 26 | '''6.''' |- align=center | [[1980 оны Формула-1|'''1980''']] | Рено баг Эльф | [[Рено RE20]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 14 | 3 | 1 | – | 5 | 4 | 38 | '''4.''' |- align=center | [[1981 оны Формула-1|'''1981''']] | Рено баг Эльф | Рено RE20B <br /> [[Рено RE30]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 15 | 3 | 3 | 1 | 6 | 2 | 54 | '''3.''' |- align=center | [[1982 оны Формула-1|'''1982''']] | Рено баг Эльф | Рено RE30B | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 16 | 4 | 3 | 1 | 10 | 5 | 62 | '''3.''' |- align=center | [[1983 оны Формула-1|'''1983''']] | Рено баг Эльф | Рено RE30C <br /> [[Рено RE40]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 15 | 4 | 3 | 4 | 3 | 3 | 79 | '''2.''' |- align=center | [[1984 оны Формула-1|'''1984''']] | Рено баг Эльф | [[Рено RE50]] | Рено 1.5 V6T | {{Мишелин}} | 16 | – | 3 | 2 | 1 | 2 | 34 | '''5.''' |- align=center | [[1985 оны Формула-1|'''1985''']] | Рено баг Эльф | [[Рено RE60]] <br /> Рено RE60B | Рено 1.5 V6T | {{Гүүдиэр}} | 15 | – | – | 2 | – | – | 16 | '''7.''' |- class="hintergrundfarbe5" | colspan=13 | |- align=center | [[2002 оны Формула-1|'''2002''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Баг | [[Рено R202]] | Рено RS22 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 17 | – | – | – | – | – | 23 | '''4.''' |- align=center | [[2003 оны Формула-1|'''2003''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Баг | [[Рено R23]] <br /> Рено R23B | Рено RS23 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 16 | 1 | 1 | 3 | 2 | 1 | 88 | '''4.''' |- align=center | [[2004 оны Формула-1|'''2004''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Баг | [[Рено R24]] | Рено RS24 3.0 V10 || {{Мишелин}} | 18 | 1 | 1 | 4 | 3 | – | 105 | '''3.''' |- align=center | [[2005 оны Формула-1|'''2005''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Баг | [[Рено R25]] | Рено RS25 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 19 | 8 | 6 | 4 | 7 | 3 | 191 | bgcolor="#F7F6A8" | '''[[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|1.]]''' |- align=center | [[2006 оны Формула-1|'''2006''']] | Майлд Севен Рено Ф1 Баг | [[Рено R26]] | Рено RS26 2.4 V8 | {{Мишелин}} | 18 | 8 | 7 | 4 | 7 | 5 | 206 | bgcolor="#F7F6A8" | '''1.''' |- align=center | [[2007 оны Формула-1|'''2007''']] | ИНГ Рено Ф1 Баг | [[Рено R27]] | Рено RS27 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | 1 | – | – | – | 51 | '''3.''' |- align=center | [[2008 оны Формула-1|'''2008''']] | ИНГ Рено Ф1 Баг | [[Рено R28]] | Рено RS27 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 18 | 2 | 2 | – | – | – | 80 | '''4.''' |- align=center | [[2009 оны Формула-1|'''2009''']] | ИНГ Рено Ф1 Баг<br />Рено Ф1 Баг | [[Рено R29]] | Рено RS27 2.4 V8 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | 1 | 1 | 2 | 26 | '''8.''' |- class="hintergrundfarbe5" | colspan=13 | |- align="center" | '''[[2016 оны Формула-1|2016]]''' | Рено Спорт Ф1 Баг | [[Рено R.S.16]] | [[Рено RE 16]] | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 8 | '''9.''' |- align="center" | '''[[2017 оны Формула-1|2017]]''' | Рено Спорт Ф1 Баг | [[Рено R.S.17]] | [[Рено RE 17]] | {{Пирелли}} | 15 | – | – | – | – | – | 42 | ''7.'' |- align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' ! 298 ! 35 ! 33 ! 27 ! 51 ! 29 ! 1132 | |} == Цахим хуудас == * {{Commons|Category:Renault F1|Рено Ф1}} * [http://www.renaultsport.com/?lang=en Рено Спорт Ф1 багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Рено|Формула-1-баг]] {{company-stub}} {{F1-stub}} pr3d0j31q8t4ws8vez1xvetobdgvzos Скудериа Торо Россо 0 63044 859578 853723 2026-06-21T16:22:18Z Enkhsaihan2005 64429 859578 wikitext text/x-wiki {{short description|Италийн хуучин Формула-1 уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг | name = Скудериа Торо Россо | long_name = Ред Булл Торо Россо Хонда<br />{{smaller|(2018–2019)}}<br />Скудериа Торо Россо<br />{{smaller|(2006–2017)}} | previous_name = [[Минарди|Минарди Ф1 Баг]] | next_name = [[Скудериа Альфа Таури]] | Logo = [[File:Scuderia Toro Rosso logo.svg|250px]] | Base = [[Фаэнца]], Итали<br>[[Бичестер]], [[Оксфордшир]], Нэгдсэн Хаант Улс (Аэродинамик)<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=siEtDXwi76U |title=Scuderia Toro Rosso Factory & Wind Tunnel Tour |date=2013-12-17 |last=SPEED SPORT |access-date=2026-06-21 |via=YouTube}}</ref> | founders = [[Дитрих Матешиц]] | staff = [[Хельмут Марко]]<br /><small>([[Ред Булл ГмбХ]] зөвлөх)</small><br />[[Франц Тост]]<br /><small>(Багийн захирал)</small> | drivers = {{flagicon|THA}} [[Александер Албон]]<br>{{flagicon|ESP}} [[Хайме Альгерсуари]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Себастьен Бурде]]<br>{{flagicon|SUI}} [[Себастьен Буэми]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Пьер Гасли]]<br>{{flagicon|NZL}} [[Брендон Хартли]]<br>{{flagicon|RUS}} [[Даниил Квят]]<br>{{flagicon|ITA}} [[Витантонио Льюцци]]<br>{{flagicon|AUS}} [[Даниель Риккардо]]<br>{{flagicon|ESP}} [[Карлос Сайнц (залуу)|Карлос Сайнц]]<br>{{flagicon|USA}} [[Скотт Спид]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Жан-Эрик Вернь]]<br>{{flagicon|NED}} [[Макс Ферстаппен]]<br>{{flagicon|GER}} [[Себастиан Феттел]] | debut = [[2006 оны Бахрейны гран-при]] | last_race = [[2019 оны Абу-Дабийн гран-при]] | Races = 268 | Engines = [[Косворт]], [[Скудериа Феррари|Феррари]], [[Рено Формула Нэгт|Рено]], Торо Россо,{{efn|name=RE17}} [[Хонда Формула Нэгт|Хонда]] | Cons_champ = 0 <small>(шилдэг үзүүлэлт: 6-д, {{F1|2008}} & {{F1|2019}})</small> | Drivers_champ = 0 <small>(шилдэг үзүүлэлт: 8-д, [[Веттел]], {{F1|2008}})</small> | Wins = 1<!-- Please do not change this to 2; Scuderia AlphaTauri is considered distinct from Scuderia Toro Rosso; Pierre Gasly's win at the 2020 Italian Grand Prix is recorded in the infobox at [[Scuderia Alpha Tauri]] --> | Poles = 1 | Podiums = 3<!-- Please do not change this to 4; Scuderia AlphaTauri is considered distinct from Scuderia Toro Rosso; Pierre Gasly's podium finish at the 2020 Italian Grand Prix is recorded in the infobox at [[Scuderia Alpha Tauri]] --> | Points = 500 | Fastest_laps = 1 | Last_season = 2019 | Last_position = 6-д (85 оноо) }} '''Скудериа Торо Россо''' ([[Итали хэл|итал.]] ''Уралдааны жүчээ Улаан Бух'' буюу ''Улаан Бух уралдааны жүчээ'', "Ред Булл"-д тулгуурлажээ) нь [[Итали]]йн [[Формула-1]] уралдааны баг бөгөөд тус баг нь [[Австри]]йн бизнесмен [[Дитрих Матешиц]]ын ([[Ред Булл ГмбХ]]) эзэмшил юм. [[Фаэнца]]д төвтэй тус баг нь 2005 онд урьдны [[Минарди]] багийг Ред Булл худалдаж авснаар бий болсон түүхтэй. Торо Россо [[2006 оны Формула-1|2006 оны улирлаас]] эхлэн Формула-1-ийн дэлхийн аваргын тэмцээнд оролцож байна. Торо Россо нь Ред Булл багийн залуу үед тооцогддог бөгөөд Ред Буллийн хэд хэдэн нисгэгч, үүний дотор дэлхийн дөрвөн удаагийн аварга [[Себастиан Феттел]] Торо Россогоор Формула-1-ийн мэргэжлийн гараагаа эхэлж байв. {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Эмилиа-Романьягийн спорт]] [[Ангилал:Скудериа Торо Россо| ]] [[Ангилал:Фаэнца]] [[Ангилал:Италийн моторт спорт]] nbunseg9l4b7wkpv6151nsdufb4dds1 Манор Расинг 0 63086 859579 749323 2026-06-21T16:28:45Z Enkhsaihan2005 64429 859579 wikitext text/x-wiki {{short description|Нэгдсэн Хаант Улсад төвтэй Формула 1 уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг |name = MRT |long_name = Манор Расинг MRT |logo = [[File:ManorF1Logo.png|250px]] |base = [[Банбери]], [[Оксфордшир]],<br>Нэгдсэн Хаант Улс |Staff = [[Стивен Фицпатрик]] <br> [[Абдулла Бульсиен]] <br> [[Томас Майер (авто спорт)|Томас Майер]] <br> [[Дэйв Райан (авто спорт)|Дэйв Райан]] <br> [[Джон Маккуиллиам]] <br>[[Николас Томбазис]] <br> [[Лука Фурбатто]] <br> [[Пэт Фрай]] |previous_name = [[Маруссиа Ф1|Манор Маруссиа Ф1 Баг]] |next_name = |drivers = {{flagicon|IDN}} [[Рио Харьянто]]<br>{{flagicon|FRA}} [[Эстебан Окон]]<br>{{flagicon|DEU}} [[Паскаль Вээрлайн]] |engines = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] |debut = [[2016 оны Австралийн гран-при]] |final = [[2016 оны Абу-Дабийн гран-при]] |races = 21 |cons_champ = 0 |drivers_champ = 0 |wins = 0 |podiums = 0 |points = 1 |poles = 0 |fastest_laps = 0 }} '''Манор Расинг''' ([[Англи хэл|англ.]] '''''Manor Racing''''') нь [[Их Британи]]д төвтэй [[Авто спорт|авто уралдааны баг]] бөгөөд [[2010 оны Формула-1|2010 оноос]] хойш [[Формула-1]]-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож байна. Тус уралдааны жүчээ нь эхлээд ''Манор Гранд Прикс'' нэрээр үүсгэн байгуулагдсан байсан ба өнгөрсөн хугацаанд хэд хэдэн удаа нэрээ өөрчилсөн юм. Эхлээд үндсэн ивээн тэтгэгч [[Виржин Групп|Виржин]]ий нэрийг оруулан '''Виржин Расинг''' гэх нэртэй байв. 2011 онд Оросын автомашин үйлдвэрлэгч [[Маруссиа Моторс|Маруссиа]] уг багт хөрөнгө нийлүүлсэн учраас тун удалгүй [[Оросын Холбооны Улс|Оросын]] лизенцээр уралдаx болсон ба [[2012 оны Формула-1|2012 онд]] '''Маруссиа Ф1''' гэх нэртэй болжээ.<ref>Namensänderungen von der Formel-1-Kommission genehmigt: Nachricht auf der Internetseite [http://www.motorsport-total.com/f1/news/2011/11/Lotus_Namensaenderungen_von_Kommission_genehmigt_11110309.html www.motorsport-total.com] vom 4. November 2011.</ref> 2014 оны сүүлээр тус уралдааны жүчээ нь төлбөрийн чадваргүй болон дампуурлын байдалтай байснаа 2015 оны эхээр компанийн бүтцийн өөрчлөлт хийн шинээр эхлэх боломж гарчээ. [[2015 оны Формула-1|2015 оноос]] эхлэн анх бүртгүүлж байсан Манор нэрээ нэмэн Манор Маруссиа Ф1 нэртэй байснаа [[2016 оны Формула-1|2016 оны улирлаас]] эхлэн багийн нэрээ дан ''Манор'' болгон өөрчилжээ.<ref>[http://www.motorsport-total.com/f1/news/2016/01/neuer-name-neues-logo-aus-marussia-wird-manor-racing-16011912.html ''Neuer Name, neues Logo: Aus Marussia wird Manor Racing''], www.motorsport-total.com, Maria Reyer нийтэлсэн 2016-01-16</ref> ==Тоон үзүүлэлт болон бусад мэдээлэл== ===Формула-1-н статистик=== <small>Мэдээ: 2016 оны улирлын эцсээр</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! Багийн нэр ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75"| Гранд Прикс ! width="50"| Ялалт ! width="50"| Хоёрт ! width="50"| Гуравт ! width="50"| Поле ! width="50"| ххут ! width="75"| Оноо ! width="75"| ДА-жагсаалт |- align="center" | '''[[2010 оны Формула-1|2010]]''' | Виржин Расинг | [[Виржин VR-01]] | [[Косворт|Косворт 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 19 | – | – | – | – | – | – | '''12.''' |- align="center" | '''[[2011 оны Формула-1|2011]]''' | Маруссиа Виржин Расинг | [[Виржин MVR-02]] | [[Косворт|Косворт 2.4 V8]] | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | – | '''12.''' |- align="center" | '''[[2012 оны Формула-1|2012]]''' | Маруссиа Ф1 баг | [[Маруссиа MR01]] | [[Косворт|Косворт 2.4 V8]] | {{Пирелли}} | 20 | – | – | – | – | – | – | '''11.''' |- align="center" | '''[[2013 оны Формула-1|2013]]''' | Маруссиа Ф1 баг | [[Маруссиа MR02]] | [[Косворт|Косворт 2.4 V8]] | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | – | '''10.''' |- align="center" | '''[[2014 оны Формула-1|2014]]''' | Маруссиа Ф1 баг | [[Маруссиа MR03]] | [[Скудериа Феррари|Феррари 1.6 V6 Турбо]] | {{Пирелли}} | 16 | – | – | – | – | – | 2 | bgcolor="#F7F6A8" |'''9.''' |- align="center" | '''[[2015 оны Формула-1|2015]]''' | Манор Маруссиа Ф1 баг | [[Маруссиа MR03]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 18 | – | – | – | – | – | – | '''10.''' |- align="center" | '''[[2016 оны Формула-1|2016]]''' | Манор Расинг | [[Манор MRT05]] | [[Мерседес-Бенц|Мерседес 1.6 V6 Турбо]] | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 1 | '''11.''' |- align="center" ! colspan="5"| '''Нийт''' ! 132 ! – ! – ! – ! – ! – ! 3 ! |} == Цахим хуудас == {{Commons|Category:Virgin Racing|Виржин Расинг}} {{Commons|Category:Marussia F1 Team|Маруссиа Ф1}} {{Commons|Category:Manor Motorsport|Манор Расинг}} * [http://manorf1team.com/ Манор Расинг багийн цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] t9ayekx68ijrvob2uur9q9kyvwxgex0 Заубер Моторспорт 0 63092 859582 715233 2026-06-21T19:43:59Z Enkhsaihan2005 64429 859582 wikitext text/x-wiki {{Short description|Швейцарийн авто спортын инженерийн компани}} {{Инфобокс компани | name = Заубер Моторспорт ХХК | logo = Sauber Motorsport SVG logo (2023).svg | former_name = PP Заубер ХХК<br/>Ред Булл Заубер ХХК<br/> BMW Заубер ХХК<ref name=zefix>{{Cite web|title= Central Business Name Register: Sauber Motorsport AG |url=https://www.zefix.ch/en/search/entity/list/firm/416467 |website= Zefix.ch |access-date= 2026-06-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231019124952/https://www.zefix.ch/en/search/entity/list/firm/416467 |archive-date= 2023-10-19 |url-status= live }}</ref> | type = [[Хувийн өмчит компани|Хувийн]] | industry = [[Моторт спорт]] | founded = 1970 оны 5 сарын 15<ref name=ref>{{cite web|url=https://www.autoracing1.com/pl/18193/sauber-at-50-a-swiss-success-story/|title=Sauber at 50: a Swiss success story|website=Autoracing1.com|access-date=2026-06-21}}</ref> | defunct = {{End date|2025|12|7}} | fate = 2024 онд [[Ауди]] худалдаж авсан, бөгөөд 2026 оноос [[Формула 1]]-д Аудигийн үйлдвэрийн баг болсон | successor = [[Ауди Формула Нэгт|Ауди Моторспорт ХХК]] | founder = [[Петер Заубер]] | hq_location = [[Хинвиль]], [[Цюрих кантон]], Швейцар | key_people = {{Plainlist| * [[Гернот Дёлльнер]] <small>(Дарга)</small> * [[Маттиа Бинотто]] <small>(ГЗ)</small> * [[Жонатан Уитли]] <small>(Багийн захирал)</small> }} | owners = {{Plainlist| * Ауди ХХК (70%) * [[Катарын Хөрөнгө Оруулалтын Газар|QIA]] (30%)<ref>{{cite web|title=Qatari sovereign wealth fund seals Audi F1 stake purchase|date=2024-11-29 |url=https://news.sky.com/story/qatari-sovereign-wealth-fund-seals-audi-f1-stake-purchase-13262465|publisher=Sky News}}</ref> }} | num_employees = | website = }} {{Инфобокс Ф1 баг | name = Заубер | Long_name = Заубер Ф1 Баг<br>(1993–2005; 2010–2018)<br>Стейк Ф1 Баг Кик Заубер<br>(2024–2025)<ref name="StakeRenamed">{{cite news |last1=Купер |first1=Адам |title=Renamed Stake F1 team reveals new logo |url=https://www.motorsport.com/f1/news/renamed-stake-f1-team-reveals-new-logo/10561773/ |access-date=2026-06-21 |work=Motorsport.com |date=2024-01-01 |language=en |quote= |archive-date=2024-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101220701/https://www.motorsport.com/f1/news/renamed-stake-f1-team-reveals-new-logo/10561773/ |url-status=live }}</ref> | Logo = Logo sauber 2023.jpg | Base = [[Хинвиль, Цюрих]], Швейцар<br>[[Бичестер]], Нэгдсэн Хаант Улс (Технологийн төв - 2025)<ref name="sauber-group.com">{{Cite web |title=Sauber Motorsport Opens Technology Centre at Bicester Motion, UK |url=https://www.sauber-group.com/corporate/news/detail/sauber-motorsport-opens-technology-centre-at-bicester-motion-uk|access-date=2026-06-21|language=en}}</ref><ref name="formula1.com">{{Cite web |title=Sauber open new UK Technology Centre as transformation into Audi continues |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sauber-open-new-uk-technology-centre-as-transformation-into-audi-continues.2rXNDWnkLmC1P3KWM8TscJ|access-date=2026-06-21|language=en}}</ref> | Founders = [[Петер Заубер]] | Staff = [[Маттиа Бинотто]]<br /> [[Рут Баскомб]]<br />[[Жампаоло Далл'Ара]]<br />[[Жеки Эккелаерт]]<br />[[Лука Фурбатто]]<br />[[Майк Гаскойн]]<br /> [[Мониша Кальтенборн]]<br />[[Жэймс Кий (Формула Нэг)|Жэймс Кий]]<br />[[Майк Крак]]<br />[[Жан Моншо]]<br />[[Франческо Ненси]]<br />[[Стив Николс]]<br />[[Харви Послтуэйт]]<br />[[Ксеви Пухолар]]<br />[[Вилли Рампф]]<br />[[Симона Реста]]<br />[[Лоик Серра]]<br />[[Жюльен Симон-Шотемпс]]<br />[[Марк Смит (уралдааны инженер)|Марк Смит]]<br />[[Стефано Сордо]]<br />[[Виллем Тоет]]<br /> [[Фредерик Вассёр]]<br />[[Пьер Ваше]]<br /> [[Бен Уотерхаус]]<br />[[Жонатан Уитли]]<br />[[Йорг Зандер]]<br />[[Беат Цендер]] | Drivers = {{flagicon|FRA}} [[Жан Алези]]<br />{{flagicon|FIN}} [[Валттери Боттас]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Габриэль Бортолето]]<br />{{flagicon|SWE}} [[Маркус Эрикссон]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Фелипе Масса]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Фелипе Наср]]<br />{{flagicon|GER}} [[Хайнц-Харальд Френцен]]<br />{{flagicon|GER}} [[Ник Хайдфельд]]<br />{{flagicon|GBR}} [[Жонни Херберт]]<br />{{flagicon|GER}} [[Нико Хюлькенберг]]<br />{{flagicon|ITA}} [[Антонио Жовинацци]]<br />{{flagicon|MEX}} [[Эстебан Гутьеррес]]<br />{{flagicon|JPN}} [[Кобаяши Камүи]]<br />{{flagicon|POL}} [[Роберт Кубица]]<br />{{flagicon|MON}} [[Шарль Леклер]]<br />{{flagicon|ESP}} [[Педро де ла Роса]]<br />{{flagicon|MEX}} [[Серхио Перес]]<br />{{flagicon|FIN}} [[Кими Райкконен]]<br />{{flagicon|GER}} [[Паскаль Вээрлайн]]<br />{{flagicon|AUT}} [[Карл Вендлингер]]<br />{{flagicon|CAN}} [[Жак Вильнёв]]<br />{{flagicon|GER}} [[Себастиан Феттел]]<br />{{flagicon|CHN}} [[Жоу Гуанью]] | Engines = [[Илмор|Заубер]], [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]], [[Форд]], [[Заубер Петронас Инженеринг|Петронас]], [[BMW Формула Нэгт|BMW]], [[Скудериа Феррари|Феррари]] | Debut = [[1993 оны Өмнөд Африкийн гран-при]] | Final = [[2025 оны Абу-Дабийн гран-при]] | Races = 513 (510 гараа){{refn|group=N|Нийт дүнд BMW Заубер нэртэйгээр оролцсон 70 уралдаан, Кик Заубер нэртэйгээр оролцсон 48 уралдаан багтсан бөгөөд Алфа Ромео нэртэйгээр оролцсон 104 уралдаан үүнд ороогүй..}} | Cons_champ = 0 | Drivers_champ = 0 | Wins = 1{{refn|group=N|BMW Заубер нэртэйгээр цорын ганц уралдаандаа түрүүлсэн.}} | Podiums = 28{{refn|group=N|Нийт дүнд BMW Зауберийн гаргасан 17 шагналт байр багтсан.}} | Poles = 1{{refn|group=N|BMW Заубер нэрээр цорын ганц поле байрлал авсан.}} | Fastest_laps = 5{{refn|group=N|Нийт дүнд BMW Зауберийн хийсэн хамгийн хурдан 2 тойрог багтсан.}} | Points = 939{{refn|group=N|Нийт оноонд BMW Зауберийн авсан оноо багтсан.}} | last_season = 2025 | last_position = 9-д (70 оноо) | previous_name=[[BMW Заубер]]<br>[[Алфа Ромео Формула Нэгт|Алфа Ромео]] | next_name= [[Ауди Формула Нэгт|Ауди]] }} '''Заубер Моторспорт''' ([[Герман хэл|герм.]] '''''Sauber Motorsport''''') нь [[Швейцар]]ын [[Авто спорт|авто уралдааны баг]] бөгөөд компанийн төв нь [[Цюрхэр Оберланд]]ын [[Xинвиль]]д байрладаг. Заубер нь эхлээд 1982 оноос 1991 он хүртэл [[Олон Улсын Автомашины Холбоо|ОУАХ]]-оос зохион явуулдаг [[спорт автомашины уралдааны дэлхийн аварга|спорт автомашины уралдааны дэлхийн аваргын]] [[Групп C]]-д уралдаж байгаад [[1993 оны Формула-1|1993 оноос]] [[Формула-1]]-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцох болсон. 2005 оны сүүлээс [[автомашин|автомашин үйлдвэрлэгч]] [[BMW]] нь хөрөнгийн ихэнхийг худалдаж авсан бөгөөд [[2009 оны Формула-1|2009 оны]] сүүлээр буцаан татах хүртлээ [[BMW Заубер Ф1|BMW Заубер Ф1 Теам]] нэрээр Формула-1 оролцож байв. 2009 оны эцэст тус баг буцаад бүрэн Петер Зауберийн эзэмшилд очсон. Энэ баг техникийн хувьд ч тэр бодлогын түвшинд ч тэр [[Скудериа Феррари]] багтай маш нарийн холбоотой ажилладаг. [[2016 оны Формула-1|Сүүлийн улирлын]] уралдаанд Заубер нь өмнөх жилийнхтэй адил [[Маркус Эриксон]] болон [[Фелипе Наср]] нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр оролцлоо. ==Спорт тэрэгний дэлхийн аварга шалгаруулаx тэмцээн== [[Файл:Sauber C5 at Silverstone Classic Endurance Car Racing in September 2009.jpg|thumb|right|Заубер C5 спорт тэрэг]] Энэ багийг 1970 онд [[Петер Заубер]] нь ''PP Заубер АГ'' нэртэйгээр үүсгэн байгуулж спорт загварын тэрэгний үйлдвэрлэлээр гараагаа эхэлжээ. Компанийнхаа санхүүг найдвартай байлгах үүднээс богино хугацааны дараа тэд автомашины засварын үйлчилгээг хийх болов. 1982 оноос эхлэн спорт автомашины дэлхийн аваргын Групп C уралдаанд оролцох болов. Энэ төрлийн уралдаанд орсноос хойш 1989, 1990 онуудад хамгийн өндөр амжилт гаргасан нь, францын авто уралдаанч Жан-Луи Шлессер аль аль онд нь түрүүлснээр жолоочийн болон зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга болсон явдал байв. [[1989 оны Ле Мансын 24-цагийн уралдаан|1989 онд]] Заубер [[Ле Мансын 24-цагийн уралдаан]]д Мерседесийн хөдөлгүүртэй [[Заубер C9|C9]] тэргээр уралдан түрүүлжээ. Заубер багийн өсвөр үеийнхэнийг сургах сургалтанд 1990, 1991 онуудад сурч байсан тамирчдын тоонд сүүлд [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|Формула-1-ийн долоон удаагийн дэлхийн аварга]] болж байсан [[Михаэль Шумахер]], гранд прикс уралдааны ялагч [[Хайнц-Харалд Френтцен]] болон [[ФИА-ГТ аварга шалгаруулалт|ФИА-ГТ дэлхийн аварга]] болсон [[Карл Вендлингер]] нар ордог юм. ==Заубер Формула Нэгд== === Мерседесийн эрин (1993 болон 1994 он) === 1992 онд [[спорт автомашины уралдааны дэлхийн аварга|спорт автомашины дэлхийн аваргын цуврал уралдааныг]] хаасан нь Петер Зауберийг Формула-1-д орох шийдвэр гаргахад хүргэжээ. Олон жил хөдөлгүүрээ нийлүүлж байсан хамтрагч болох [[Мерседес-Бенц]] эхэндээ нэг их дэмжихгүй байсан ч [[Илмор]] болон Бриксворттой хамтын ажиллагааны гэрээний дагуу шууд бусаар эд анги нийлүүлсээр байв. ==Тоон үзүүлэлт болон бусад мэдээлэл== ===Формула-1-н статистик=== <small>Мэдээ: 2019 оны Бахрейн гран при</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! Багийн нэр ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75"| Гранд Прикс ! width="50"| Ялалт ! width="50"| Хоёрт ! width="50"| Гуравт ! width="50"| Поле ! width="50"| ххут ! width="75"| Оноо ! width="75"| ДА-жагсаалт |- align="center" | '''[[1993 оны Формула-1|1993]]''' | Теам Заубер АГ | [[Заубер C12]] | [[Илмор|Илмор 3.5 V10]] | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | – | – | – | – | 12 | '''7.''' |- align=center | [[1994 оны Формула-1|1994]] | Брүкер Заубер Мерседес | [[Заубер C13]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес-Бенц 3.5 V10]] | {{Гүүдиэр}} | 15 | – | – | – | – | – | 12 | '''8.''' |- align=center | [[1995 оны Формула-1|1995]] | Ред Булл Заубер Форд | [[Заубер C14]] | [[Форд Цетек|Форд Цетек-R 3.0 V8]] | {{Гүүдиэр}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 18 | '''7.''' |- align=center | [[1996 оны Формула-1|1996]] | Ред Булл Заубер Форд | [[Заубер C15]] | Форд Цетек-R 3.0 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | – | 1 | – | – | 11 | '''7.''' |- align=center | [[1997 оны Формула-1|1997]] | Ред Булл Заубер Петронас | [[Заубер C16]] | [[Петронас (Формула 1)|Петронас 3.0 V10]] | {{Гүүдиэр}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 16 | '''7.''' |- align=center | [[1998 оны Формула-1|1998]] | Заубер Ред Булл Petronas | [[Заубер C17]] | Петронас 3.0 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | – | 1 | – | – | 10 | '''6.''' |- align=center | [[1999 оны Формула-1|1999]] | Ред Булл Заубер Петронас | [[Заубер C18]] | Петронас 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 16 | – | – | – | – | – | 5 | '''8.''' |- align=center | [[2000 оны Формула-1|2000]] | Ред Булл Заубер Петронас | [[Заубер C19]] | Петронас 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 16 | – | – | – | – | – | 6 | '''8.''' |- align=center | [[2001 оны Формула-1|2001]] | Ред Булл Заубер Петронас | [[Заубер C20]] | Петронас 01A 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 21 | bgcolor="#F7F6A8" | '''4.''' |- align=center | [[2002 оны Формула-1|2002]] | Заубер Петронас | [[Заубер C21]] | Петронас 02A 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | – | – | – | 11 | '''5.''' |- align=center | [[2003 оны Формула-1|2003]] | Заубер Петронас | [[Заубер C22]] | Петронас 03A 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 16 | – | – | 1 | – | – | 19 | '''6.''' |- align=center | [[2004 оны Формула-1|2004]] | Заубер Петронас | [[Заубер C23]] | Петронас 04A 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 18 | – | – | – | – | – | 34 | '''6.''' |- align=center | [[2005 оны Формула-1|2005]] | Заубер Петронас | [[Заубер C24]] | Петронас 05A 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 18 | – | – | – | – | – | 20 | '''8.''' |- align=center | [[2010 оны Формула-1|2010]] | BMW Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C29]] | [[Скудериа Феррари|Феррари 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 19 | – | – | – | – | – | 44 | '''8.''' |- align=center | [[2011 оны Формула-1|2011]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C30]] | Феррари 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 44 | '''7.''' |- align=center | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C31]] | Феррари 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 20 | – | 2 | 2 | – | 2 | 126 | '''6.''' |- align=center | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C32]] | Феррари 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | 1 | 57 | '''7.''' |- align="center" | [[2014 оны Формула-1|2014]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C33]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 0 | '''10.''' |- align="center" | [[2015 оны Формула-1|2015]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C34]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 36 | '''8.''' |- align="center" | [[2016 оны Формула-1|2016]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C35]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 2 | '''10.''' |- align="center" | [[2017 оны Формула-1|2017]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C36]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 15 | – | – | – | – | – | 5 | '''10.''' |- align="center" | [[2018 оны Формула-1|2018]] | Алфа Ромео Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C37]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 48 | '''8.''' |- align="center" | [[2019 оны Формула-1|2019]] | Алфа Ромео Расинг | [[Алфа Ромео Расинг C38 | Алфа Ромео C38]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 2 | – | – | – | – | – | 10 | ''4.'' |- class="hintergrundfarbe5" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''394''' | '''–''' | '''2''' | '''8''' | '''–''' | '''3''' | '''571''' | &nbsp; |} == Цахим хуудас == {{Commons|Category:Sauber|Заубер}} * [http://www.sauber-motorsport.com/ sauber-motorsport.com] - Заубер Моторспорт багийн цахим хуудас ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Заубер Моторспорт| ]] [[Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг]] [[Ангилал:Хинвиль]] [[Ангилал:Швейцарын моторт спорт]] {{company-stub}} {{F1-stub}} 8962yz3si6tpw2g5r59grtyjla6kw39 859583 859582 2026-06-21T19:45:03Z Enkhsaihan2005 64429 859583 wikitext text/x-wiki {{Short description|Швейцарийн авто спортын инженерийн компани}} {{Инфобокс компани | name = Заубер Моторспорт ХХК | logo = Sauber Motorsport SVG logo (2023).svg | former_name = PP Заубер ХХК<br/>Ред Булл Заубер ХХК<br/> BMW Заубер ХХК<ref name=zefix>{{Cite web|title= Central Business Name Register: Sauber Motorsport AG |url=https://www.zefix.ch/en/search/entity/list/firm/416467 |website= Zefix.ch |access-date= 2026-06-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231019124952/https://www.zefix.ch/en/search/entity/list/firm/416467 |archive-date= 2023-10-19 |url-status= live }}</ref> | type = [[Хувийн өмчит компани|Хувийн]] | industry = [[Моторт спорт]] | founded = 1970 оны 5 сарын 15<ref name=ref>{{cite web|url=https://www.autoracing1.com/pl/18193/sauber-at-50-a-swiss-success-story/|title=Sauber at 50: a Swiss success story|website=Autoracing1.com|access-date=2026-06-21}}</ref> | defunct = {{End date|2025|12|7}} | fate = 2024 онд [[Ауди]] худалдаж авсан, бөгөөд 2026 оноос [[Формула 1]]-д Аудигийн үйлдвэрийн баг болсон | successor = [[Ауди Формула Нэгт|Ауди Моторспорт ХХК]] | founder = [[Петер Заубер]] | hq_location = [[Хинвиль]], [[Цюрих кантон]], Швейцар | key_people = {{Plainlist| * [[Гернот Дёлльнер]] <small>(Дарга)</small> * [[Маттиа Бинотто]] <small>(ГЗ)</small> * [[Жонатан Уитли]] <small>(Багийн захирал)</small> }} | owners = {{Plainlist| * Ауди ХХК (70%) * [[Катарын Хөрөнгө Оруулалтын Газар|QIA]] (30%)<ref>{{cite web|title=Qatari sovereign wealth fund seals Audi F1 stake purchase|date=2024-11-29 |url=https://news.sky.com/story/qatari-sovereign-wealth-fund-seals-audi-f1-stake-purchase-13262465|publisher=Sky News}}</ref> }} | num_employees = | website = }} {{Инфобокс Ф1 баг | name = Заубер | Long_name = Заубер Ф1 Баг<br>(1993–2005; 2010–2018)<br>Стейк Ф1 Баг Кик Заубер<br>(2024–2025)<ref name="StakeRenamed">{{cite news |last1=Купер |first1=Адам |title=Renamed Stake F1 team reveals new logo |url=https://www.motorsport.com/f1/news/renamed-stake-f1-team-reveals-new-logo/10561773/ |access-date=2026-06-21 |work=Motorsport.com |date=2024-01-01 |language=en |quote= |archive-date=2024-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101220701/https://www.motorsport.com/f1/news/renamed-stake-f1-team-reveals-new-logo/10561773/ |url-status=live }}</ref> | Logo = Logo sauber 2023.jpg | Base = [[Хинвиль, Цюрих]], Швейцар<br>[[Бичестер]], Нэгдсэн Хаант Улс (Технологийн төв - 2025)<ref name="sauber-group.com">{{Cite web |title=Sauber Motorsport Opens Technology Centre at Bicester Motion, UK |url=https://www.sauber-group.com/corporate/news/detail/sauber-motorsport-opens-technology-centre-at-bicester-motion-uk|access-date=2026-06-21|language=en}}</ref><ref name="formula1.com">{{Cite web |title=Sauber open new UK Technology Centre as transformation into Audi continues |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sauber-open-new-uk-technology-centre-as-transformation-into-audi-continues.2rXNDWnkLmC1P3KWM8TscJ|access-date=2026-06-21|language=en}}</ref> | Founders = [[Петер Заубер]] | Staff = [[Маттиа Бинотто]]<br /> [[Рут Баскомб]]<br />[[Жампаоло Далл'Ара]]<br />[[Жеки Эккелаерт]]<br />[[Лука Фурбатто]]<br />[[Майк Гаскойн]]<br /> [[Мониша Кальтенборн]]<br />[[Жэймс Кий (Формула Нэг)|Жэймс Кий]]<br />[[Майк Крак]]<br />[[Жан Моншо]]<br />[[Франческо Ненси]]<br />[[Стив Николс]]<br />[[Харви Послтуэйт]]<br />[[Ксеви Пухолар]]<br />[[Вилли Рампф]]<br />[[Симона Реста]]<br />[[Лоик Серра]]<br />[[Жюльен Симон-Шотемпс]]<br />[[Марк Смит (уралдааны инженер)|Марк Смит]]<br />[[Стефано Сордо]]<br />[[Виллем Тоет]]<br /> [[Фредерик Вассёр]]<br />[[Пьер Ваше]]<br /> [[Бен Уотерхаус]]<br />[[Жонатан Уитли]]<br />[[Йорг Зандер]]<br />[[Беат Цендер]] | Drivers = {{flagicon|FRA}} [[Жан Алези]]<br />{{flagicon|FIN}} [[Валттери Боттас]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Габриэль Бортолето]]<br />{{flagicon|SWE}} [[Маркус Эрикссон]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Фелипе Масса]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Фелипе Наср]]<br />{{flagicon|GER}} [[Хайнц-Харальд Френцен]]<br />{{flagicon|GER}} [[Ник Хайдфельд]]<br />{{flagicon|GBR}} [[Жонни Херберт]]<br />{{flagicon|GER}} [[Нико Хюлькенберг]]<br />{{flagicon|ITA}} [[Антонио Жовинацци]]<br />{{flagicon|MEX}} [[Эстебан Гутьеррес]]<br />{{flagicon|JPN}} [[Кобаяши Камүи]]<br />{{flagicon|POL}} [[Роберт Кубица]]<br />{{flagicon|MON}} [[Шарль Леклер]]<br />{{flagicon|ESP}} [[Педро де ла Роса]]<br />{{flagicon|MEX}} [[Серхио Перес]]<br />{{flagicon|FIN}} [[Кими Райкконен]]<br />{{flagicon|GER}} [[Паскаль Вээрлайн]]<br />{{flagicon|AUT}} [[Карл Вендлингер]]<br />{{flagicon|CAN}} [[Жак Вильнёв]]<br />{{flagicon|GER}} [[Себастиан Феттел]]<br />{{flagicon|CHN}} [[Жоу Гуанью]] | Engines = [[Илмор|Заубер]], [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]], [[Форд]], [[Заубер Петронас Инженеринг|Петронас]], [[BMW Формула Нэгт|BMW]], [[Скудериа Феррари|Феррари]] | Debut = [[1993 оны Өмнөд Африкийн гран-при]] | Final = [[2025 оны Абу-Дабийн гран-при]] | Races = 513 (510 гараа){{refn|group=N|Нийт дүнд BMW Заубер нэртэйгээр оролцсон 70 уралдаан, Кик Заубер нэртэйгээр оролцсон 48 уралдаан багтсан бөгөөд Алфа Ромео нэртэйгээр оролцсон 104 уралдаан үүнд ороогүй..}} | Cons_champ = 0 | Drivers_champ = 0 | Wins = 1{{refn|group=N|BMW Заубер нэртэйгээр цорын ганц уралдаандаа түрүүлсэн.}} | Podiums = 28{{refn|group=N|Нийт дүнд BMW Зауберийн гаргасан 17 шагналт байр багтсан.}} | Poles = 1{{refn|group=N|BMW Заубер нэрээр цорын ганц поле байрлал авсан.}} | Fastest_laps = 5{{refn|group=N|Нийт дүнд BMW Зауберийн хийсэн хамгийн хурдан 2 тойрог багтсан.}} | Points = 939{{refn|group=N|Нийт оноонд BMW Зауберийн авсан оноо багтсан.}} | last_season = 2025 | last_position = 9-д (70 оноо) | previous_name=[[BMW Заубер]]<br>[[Алфа Ромео Формула Нэгт|Алфа Ромео]] | next_name= [[Ауди Формула Нэгт|Ауди]] }} '''Заубер Моторспорт''' ([[Герман хэл|герм.]] '''''Sauber Motorsport''''') нь [[Швейцар]]ын [[Авто спорт|авто уралдааны баг]] бөгөөд компанийн төв нь [[Цюрхэр Оберланд]]ын [[Xинвиль]]д байрладаг. Заубер нь эхлээд 1982 оноос 1991 он хүртэл [[Олон Улсын Автомашины Холбоо|ОУАХ]]-оос зохион явуулдаг [[спорт автомашины уралдааны дэлхийн аварга|спорт автомашины уралдааны дэлхийн аваргын]] [[Групп C]]-д уралдаж байгаад [[1993 оны Формула-1|1993 оноос]] [[Формула-1]]-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцох болсон. 2005 оны сүүлээс [[автомашин|автомашин үйлдвэрлэгч]] [[BMW]] нь хөрөнгийн ихэнхийг худалдаж авсан бөгөөд [[2009 оны Формула-1|2009 оны]] сүүлээр буцаан татах хүртлээ [[BMW Заубер Ф1|BMW Заубер Ф1 Теам]] нэрээр Формула-1 оролцож байв. 2009 оны эцэст тус баг буцаад бүрэн Петер Зауберийн эзэмшилд очсон. Энэ баг техникийн хувьд ч тэр бодлогын түвшинд ч тэр [[Скудериа Феррари]] багтай маш нарийн холбоотой ажилладаг. [[2016 оны Формула-1|Сүүлийн улирлын]] уралдаанд Заубер нь өмнөх жилийнхтэй адил [[Маркус Эриксон]] болон [[Фелипе Наср]] нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр оролцлоо. ==Спорт тэрэгний дэлхийн аварга шалгаруулаx тэмцээн== [[Файл:Sauber C5 at Silverstone Classic Endurance Car Racing in September 2009.jpg|thumb|right|Заубер C5 спорт тэрэг]] Энэ багийг 1970 онд [[Петер Заубер]] нь ''PP Заубер АГ'' нэртэйгээр үүсгэн байгуулж спорт загварын тэрэгний үйлдвэрлэлээр гараагаа эхэлжээ. Компанийнхаа санхүүг найдвартай байлгах үүднээс богино хугацааны дараа тэд автомашины засварын үйлчилгээг хийх болов. 1982 оноос эхлэн спорт автомашины дэлхийн аваргын Групп C уралдаанд оролцох болов. Энэ төрлийн уралдаанд орсноос хойш 1989, 1990 онуудад хамгийн өндөр амжилт гаргасан нь, францын авто уралдаанч Жан-Луи Шлессер аль аль онд нь түрүүлснээр жолоочийн болон зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга болсон явдал байв. [[1989 оны Ле Мансын 24-цагийн уралдаан|1989 онд]] Заубер [[Ле Мансын 24-цагийн уралдаан]]д Мерседесийн хөдөлгүүртэй [[Заубер C9|C9]] тэргээр уралдан түрүүлжээ. Заубер багийн өсвөр үеийнхэнийг сургах сургалтанд 1990, 1991 онуудад сурч байсан тамирчдын тоонд сүүлд [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|Формула-1-ийн долоон удаагийн дэлхийн аварга]] болж байсан [[Михаэль Шумахер]], гранд прикс уралдааны ялагч [[Хайнц-Харалд Френтцен]] болон [[ФИА-ГТ аварга шалгаруулалт|ФИА-ГТ дэлхийн аварга]] болсон [[Карл Вендлингер]] нар ордог юм. ==Заубер Формула Нэгд== === Мерседесийн эрин (1993 болон 1994 он) === 1992 онд [[спорт автомашины уралдааны дэлхийн аварга|спорт автомашины дэлхийн аваргын цуврал уралдааныг]] хаасан нь Петер Зауберийг Формула-1-д орох шийдвэр гаргахад хүргэжээ. Олон жил хөдөлгүүрээ нийлүүлж байсан хамтрагч болох [[Мерседес-Бенц]] эхэндээ нэг их дэмжихгүй байсан ч [[Илмор]] болон Бриксворттой хамтын ажиллагааны гэрээний дагуу шууд бусаар эд анги нийлүүлсээр байв. ==Тоон үзүүлэлт болон бусад мэдээлэл== ===Формула-1-н статистик=== <small>Мэдээ: 2019 оны Бахрейн гран при</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! Багийн нэр ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75"| Гранд Прикс ! width="50"| Ялалт ! width="50"| Хоёрт ! width="50"| Гуравт ! width="50"| Поле ! width="50"| ххут ! width="75"| Оноо ! width="75"| ДА-жагсаалт |- align="center" | '''[[1993 оны Формула-1|1993]]''' | Теам Заубер АГ | [[Заубер C12]] | [[Илмор|Илмор 3.5 V10]] | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | – | – | – | – | 12 | '''7.''' |- align=center | [[1994 оны Формула-1|1994]] | Брүкер Заубер Мерседес | [[Заубер C13]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес-Бенц 3.5 V10]] | {{Гүүдиэр}} | 15 | – | – | – | – | – | 12 | '''8.''' |- align=center | [[1995 оны Формула-1|1995]] | Ред Булл Заубер Форд | [[Заубер C14]] | [[Форд Цетек|Форд Цетек-R 3.0 V8]] | {{Гүүдиэр}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 18 | '''7.''' |- align=center | [[1996 оны Формула-1|1996]] | Ред Булл Заубер Форд | [[Заубер C15]] | Форд Цетек-R 3.0 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | – | 1 | – | – | 11 | '''7.''' |- align=center | [[1997 оны Формула-1|1997]] | Ред Булл Заубер Петронас | [[Заубер C16]] | [[Петронас (Формула 1)|Петронас 3.0 V10]] | {{Гүүдиэр}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 16 | '''7.''' |- align=center | [[1998 оны Формула-1|1998]] | Заубер Ред Булл Petronas | [[Заубер C17]] | Петронас 3.0 V10 | {{Гүүдиэр}} | 16 | – | – | 1 | – | – | 10 | '''6.''' |- align=center | [[1999 оны Формула-1|1999]] | Ред Булл Заубер Петронас | [[Заубер C18]] | Петронас 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 16 | – | – | – | – | – | 5 | '''8.''' |- align=center | [[2000 оны Формула-1|2000]] | Ред Булл Заубер Петронас | [[Заубер C19]] | Петронас 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 16 | – | – | – | – | – | 6 | '''8.''' |- align=center | [[2001 оны Формула-1|2001]] | Ред Булл Заубер Петронас | [[Заубер C20]] | Петронас 01A 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | 1 | – | – | 21 | bgcolor="#F7F6A8" | '''4.''' |- align=center | [[2002 оны Формула-1|2002]] | Заубер Петронас | [[Заубер C21]] | Петронас 02A 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 17 | – | – | – | – | – | 11 | '''5.''' |- align=center | [[2003 оны Формула-1|2003]] | Заубер Петронас | [[Заубер C22]] | Петронас 03A 3.0 V10 | {{Бриджстоун}} | 16 | – | – | 1 | – | – | 19 | '''6.''' |- align=center | [[2004 оны Формула-1|2004]] | Заубер Петронас | [[Заубер C23]] | Петронас 04A 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 18 | – | – | – | – | – | 34 | '''6.''' |- align=center | [[2005 оны Формула-1|2005]] | Заубер Петронас | [[Заубер C24]] | Петронас 05A 3.0 V10 | {{Мишелин}} | 18 | – | – | – | – | – | 20 | '''8.''' |- align=center | [[2010 оны Формула-1|2010]] | BMW Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C29]] | [[Скудериа Феррари|Феррари 2.4 V8]] | {{Бриджстоун}} | 19 | – | – | – | – | – | 44 | '''8.''' |- align=center | [[2011 оны Формула-1|2011]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C30]] | Феррари 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 44 | '''7.''' |- align=center | [[2012 оны Формула-1|2012]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C31]] | Феррари 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 20 | – | 2 | 2 | – | 2 | 126 | '''6.''' |- align=center | [[2013 оны Формула-1|2013]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C32]] | Феррари 2.4 V8 | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | 1 | 57 | '''7.''' |- align="center" | [[2014 оны Формула-1|2014]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C33]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 0 | '''10.''' |- align="center" | [[2015 оны Формула-1|2015]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C34]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 19 | – | – | – | – | – | 36 | '''8.''' |- align="center" | [[2016 оны Формула-1|2016]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C35]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 2 | '''10.''' |- align="center" | [[2017 оны Формула-1|2017]] | Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C36]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 15 | – | – | – | – | – | 5 | '''10.''' |- align="center" | [[2018 оны Формула-1|2018]] | Алфа Ромео Заубер Ф1 Теам | [[Заубер C37]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 48 | '''8.''' |- align="center" | [[2019 оны Формула-1|2019]] | Алфа Ромео Расинг | [[Алфа Ромео Расинг C38 | Алфа Ромео C38]] | Феррари 1.6 V6 Турбо | {{Пирелли}} | 2 | – | – | – | – | – | 10 | ''4.'' |- class="hintergrundfarbe5" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''394''' | '''–''' | '''2''' | '''8''' | '''–''' | '''3''' | '''571''' | &nbsp; |} == Цахим хуудас == {{Commons|Category:Sauber|Заубер}} * [http://www.sauber-motorsport.com/ sauber-motorsport.com] - Заубер Моторспорт багийн цахим хуудас ==Тэмдэглэл== {{reflist|group=N}} ==Эшлэл== {{reflist}} {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Заубер Моторспорт| ]] [[Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг]] [[Ангилал:Хинвиль]] [[Ангилал:Швейцарын моторт спорт]] {{company-stub}} {{F1-stub}} lwcna61g8ct08v3qjkgpw7ci8lry5r3 Хаас Ф1 0 63095 859584 790257 2026-06-21T19:54:39Z Enkhsaihan2005 64429 859584 wikitext text/x-wiki {{Short description|Америкийн Формула Нэгийн баг}} {{Энэ гарчиг| нь 2016 оноос хойш Формула-1-дэлхийн аваргад оролцож буй моторт спортын багийн тухай өгүүлнэ. Мөн адилхан цуврал уралдаанд 1985, 1986 онд идэвхтэй оролцож байсан Хаас багийг [[Хаас баг (АНУ)|Хаас баг]] гарчигийг үзнэ үү.}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{flagicon|USA}} Хаас-Феррари | Long_name = ТГР Хаас Ф1 Баг<ref>{{Cite web |date=2025-12-19 |title=2026 FIA Formula One World Championship Entry List |url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry |access-date=2026-06-21 |website=[[Олон Улсын Автомашины Холбоо]] |archive-date=2026-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101024006/https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry |url-status=live }}</ref> | Logo = TGR Haas F1 Team Logo (2026).svg | Base = [[Каннаполис, Хойд Каролина]], АНУ (Гол)<ref name="Kannapolis">{{Cite news |last=Дулиттл |first=Дэйв |url=http://www.statesman.com/weblogs/formula-austin/2014/apr/13/kurt-busch-nascar-team-co-owner-gene-haas-serious-/ |title=Kurt Busch: NASCAR team co-owner Gene Haas 'serious' about F1 team |date=2014-04-13 |work=[[Austin American-Statesman]] |access-date=2026-06-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417114207/http://www.statesman.com/weblogs/formula-austin/2014/apr/13/kurt-busch-nascar-team-co-owner-gene-haas-serious-/ |archive-date=2014-04-17 |publisher=[[Cox Media Group]], Inc.}}</ref><br />[[Банбери]], Оксфордшир, Англи (Европын)<br />[[Маранелло]], Модена, Итали (Дизайны оффис) | Founders = [[Жин Хаас]]<ref name="dallara">{{Cite news |last=Андерсон |first=Бен |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/113458 |title=Gene Haas eyes Dallara chassis tie-up for F1 entry |date=2014-04-14 |work=Autosport.com |access-date=2026-06-21 |publisher=[[Haymarket Media Group|Haymarket Publication]] |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701030339/http://www.autosport.com/news/report.php/id/113458/ |url-status=live }}</ref> | Principal = {{plainlist| * [[Жин Хаас]] * (Багийн эзэн & Дарга) * Жо Кастер * (COO) * [[Комацү Аяо]] * (Багийн захирал) }} | Website = {{URL|https://www.haasf1team.com/|haasf1team.com}} | Engineering Head = [[Андреа Де Зордо]]<ref>{{Cite web|title=Pre-Season Q&A With Team Principal Ayao Komatsu|url=https://www.haasf1team.com/news/pre-season-qa-team-principal-ayao-komatsu|access-date=2026-06-21|website=Хаас Ф1 Баг|archive-date=2025-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115015429/https://www.haasf1team.com/news/pre-season-qa-team-principal-ayao-komatsu|url-status=live}}</ref> | Engineering Head position = Техникийн захирал <!-- Please leave the 2025 information in the infobox until at least January 1, 2026, per WP:F1 convention --> | 2026 Drivers = 31. {{flagicon|FRA}} [[Эстебан Окон]]<ref>{{Cite news |title=Haas confirm signing of Ocon on multi-year contract |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-haas-confirm-signing-of-ocon-with-frenchman-to-partner-bearman-in.7uQGY6qNKCZmU8fXM57TBi |date= 2024-07-25 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725080713/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-haas-confirm-signing-of-ocon-with-frenchman-to-partner-bearman-in.7uQGY6qNKCZmU8fXM57TBi |archive-date=2024-07-25 |access-date=2026-06-21 |work=Формула 1}}</ref><br />87. {{flagicon|GBR}} [[Оливер Берман]]<ref>{{cite news |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-f2-star-ollie-bearman-promoted-to-f1-with-haas-for-2025.3g8aG6ULdcvAxJYHB7v1j8|title=F2 star Ollie Bearman promoted to F1 with Haas for 2025|work=Формула 1|date=2024-07-04|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704092004/https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-f2-star-ollie-bearman-promoted-to-f1-with-haas-for-2025.3g8aG6ULdcvAxJYHB7v1j8|archive-date=2024-07-04|access-date=2026-06-21}}</ref> | 2026 Test_drivers = 7. {{flagicon|AUS}} [[Жек Дуэн]]<ref name=Doo>{{cite web |last=Винель |first=Бен |date=2026-02-03 |title=Haas signs former F1 racer as reserve driver |url=https://www.motorsport.com/f1/news/haas-signs-doohan-reserve-driver/10794861/ |website=Motorsport.com |access-date=2026-06-21}}</ref><br/>{{flagicon|JPN}} [[Хиракава Рё]] | 2026 Chassis = [[Haas VF-26|VF-26]]<ref>{{Cite web |date=2025-12-04 |last=Митчелл-Малм |first=Скотт |title=Bigger Toyota deal prompts Haas rebrand for F1 2026 |url=https://www.the-race.com/formula-1/bigger-toyota-deal-prompts-haas-rebrand-for-f1-2026/ |access-date=2026-06-21 |website=The Race |language=en}}</ref> | 2026 Engine = [[Скудериа Феррари|Феррари]]<ref>{{Cite news|title=Haas to stick with Ferrari amid engine crisis|url=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|date=2020-08-30|access-date=2026-06-21|work=Grand Prix|archive-date=2020-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Макдонах |first=Коннор |title=Haas extend Ferrari technical partnership until the end of 2028 F1 season |url=https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124119/https://www.crash.net/f1/news/1052251/1/haas-extend-ferrari-technical-partnership-until-end-2028-f1-season |archive-date=2024-07-16 |access-date=2026-06-21 |work=Crash |date=2024-07-16}}</ref> | 2026 Tyres = [[Пирелли]] | debut = [[2016 оны Австралийн гран-при]] | final = {{Latest F1GP}} | races = {{F1cstat|HAA|entries}} | engines = [[Скудериа Феррари|Феррари]] | cons_champ = 0 | drivers_champ = 0 | Wins = {{F1cstat|HAA|wins}} | Podiums = {{F1cstat|HAA|podiums}} | Points = {{F1cstat|HAA|totalpoints}} | Poles = {{F1cstat|HAA|poles}} | Fastest_laps = {{F1cstat|HAA|fastestlaps}} | last_season = 2025 | last_position = 8-д (79 оноо) }} '''Хаас Ф1 баг''' (анхандаа '''Хаас Формула''') нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ-ын]] моторт спортын баг ба [[2016 оны Формула-1]] уралдаанаас эхлэн [[Формула-1]]-д оролцож байна. ==Түүх== Энэхүү уралдааны жүчээг америкийн бизнесмен Жене Хаас үүсгэн байгуулсан тэрбээр Калифорнид өөрийн гэсэн [[Суурь машин|суурь машины үйлдвэрийг]] ч ажиллуулдаг байна. Хаас 2002 оноос хойш [[авто спорт]]од оролцсон. Түүний өмнө нь үүсгэсэн Хаас CNC Расинг нь нэлээд хэдэн жил [[НАСКАР]]-цувралд оролцож байгаад 2009 онд Тони Стеварт уралдааны жүчээтэй нэгджээ. Түүнээх хойш Стеварт-Хаас Расинг нэрээр өрсөлдөх болжээ. ==2016 оны улирал== [[Файл:Romain Grosjean 2016 Malaysia FP3.jpg|thumb|left|Ромайн Грожан, [[2016 оны Малайзын гран-при]]]] Хаас баг [[дебют|дебют гараандаа]] [[Хаас VF-16|VF-16]]-р оролцохоор боллоо. Энэ тэргэнд маш олон эд ангийг [[Скудериа Феррари]]гаас авч ашиглажээ. Хөдөлгүүрийн иж бүрдлээс гадна хурдны хайрцаг, дугуйн өлгүүр, дугуй тээгч, гидравлик, жолоодлого, электроник болон жолоочийн суудлыг Ферраригаас худалдаж авдаг байна.<ref>[http://www.spiegel.de/sport/formel1/formel-1-haas-ist-eine-bedrohung-fuer-die-kleinen-teams-a-1082664.html Formel 1: ''Haas ist eine Bedrohung für die kleinen Teams''], эрхлэн гаргасан Шпийгэл Онлайн, зохиогч Карин Стурм, нийтлэгдсэн 2016-03-17, хандсан 2016-03-17</ref> {{зай авах}} == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2017 оны Малайзын гран при</small> {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" ! [[2016 оны Формула-1|2016]] | Хаас Ф1 баг | [[Хаас VF-16]] | [[Феррари 059/5]] | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 29 | '''8.''' |- align="center" | [[2017 оны Формула-1|2017]] | Хаас Ф1 баг | [[Хаас VF-17]] | [[Феррари 062]] | {{Пирелли}} | 15 | – | – | – | – | – | 37 | ''8.'' |- class="hintergrundfarbe5" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''36''' | '''–''' | '''–''' | '''–''' | '''–''' | '''–''' | '''66''' | &nbsp; |} === Хаас багийн бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2017 оны Малайзын гран при</small> {| class="wikitable" |- align="center" class="hintergrundfarbe5" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Грандс Прикс ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" style="background-color:#F7F6A8" | align=left | {{FRA|Ziel=Ромайн Грожан}} | 2016– | 34 | 55 | – | – | – | – | – | 13. ([[2016 оны Формула-1|2016]]) |- align="center" | align=left | {{MEX|Ziel=Эстебан Гутьеррес}} | 2016 | 21 | – | – | – | – | – | – | 21. ([[2016 оны Формула-1|2016]]) |- align="center" style="background-color:#F7F6A8" | align=left | {{DNK|Ziel=Кевин Магнуссен}} | 2017 | 15 | 11 | – | – | – | – | – | – |} <small>Одоо идэвхтэй уралдаж буй жолооч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв.</small> === Формула-1-ийн үр дүн === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%" width="100%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал !! Шасси !! Жолооч !! Д/д !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 !! 21 !! Оноо !! Байр |- ! rowspan="3" | [[2016 оны Формула-1|2016]] ! rowspan="3" | [[Хаас VF-16|VF-16]] | colspan="2" | | {{2016 оны Формула-1}} | bgcolor="#DFFFDF" rowspan="3" | '''29''' | bgcolor="#DFFFDF" rowspan="3" | '''8.''' |- | align="left" | {{FRA|Ромайн Грожан|Р.Грожан}} | 8 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#CFCFFF" | 19 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | 14 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 14 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#FFFFFF" | <small>DNS</small> | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#CFCFFF" | 20 | style="background:#FFFFFF" | <small>DNS</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 |- | align="left" | {{MEX|Эстебан Гутьеррес|Э.Гутьеррес}} | 21 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 14 | style="background:#CFCFFF" | 17 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | 16 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 16 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 20 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 19 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 12 |- ! rowspan="3" | [[2017 оны Формула-1|2017]] ! rowspan="3" | [[Haas VF-17|VF-17]] | colspan="2" | | {{2017 оны Формула-1}} | style="background-color:#DFFFDF" rowspan="3" | ''37'' | style="background-color:#DFFFDF" rowspan="3" | ''8.'' |- | align="left" | {{FRA|Ромайн Грожан|Р.Грожан}} | {{0}}8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#CFCFFF" | 15 | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#CFCFFF" | 13 | | | | | | &nbsp; |- | align="left" | {{DEN|Кевин Магнуссен|К.Магнуссен}} | 20 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 13 | style="background:#CFCFFF" | 14 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 12 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 15 | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF" | 12 | | | | | | &nbsp; |- |} {{Уралдааны дүнгийн тайлал}} == Цахим хуудас == {{Commons|Category:Haas F1 Team|Хаас Ф1}} * [http://www.haasf1team.com/ Хаас Ф1 багийн цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] 7kwhs99asnn02c4g2psj8tq27tyw6bs Серхио Перес 0 65216 859589 853785 2026-06-21T19:56:11Z Enkhsaihan2005 64429 859589 wikitext text/x-wiki {{Short description|Мексикийн уралдааны жолооч (1990 онд төрсөн)}} {{Инфобокс хүн | name = Серхио Перес | native_name = Sergio Pérez | image = 2021 US GP driver parade (cropped2).jpg | caption = Перес [[2021 оны Америкийн гран-при]]д | birth_name = Серхио Мишель Перес Мендоса | birth_date = {{birth date and age|1990|1|26}} | birth_place = [[Гвадалахара]], Халиско, Мексик | spouse = {{marriage|Карола Мартинез|2018}} | children = 4 | relatives = [[Антонио Перес (уралдааны жолооч)|Антонио Перес]] (ах) | signature = File:Sergio Perez signature.png | website = {{URL|https://checoperez.com/en-eur/}} | module = {{Инфобокс Ф1 уралдаанч | embed = yes | 2026 Team = [[Кадиллак Ф1|Кадиллак]]-[[Скудериа Феррари|Феррари]] | nationality = {{flag|Мексик}} | car_number = 11 | races = 288 (284 гараа) | championships = 0 | wins = 6 | podiums = 39 | points = 1638 | poles = 3 | fastest_laps = 12 | first_race = [[2011 оны Австралийн гран-при]] | first_win = [[2020 оны Сахирын гран-при]] | last_win = [[2023 оны Азербайжаны гран-при]] | last_race = [[2026 оны Японы гран-при]] | last_season = | last_position = }} }} '''Серхио „Чеко“ Перес Мендоса''' (испаниар: '''''Sergio „Checo“ Pérez Mendoza''''', * [[1990 он]]ы [[1 сарын 26]], [[Гвадалахара]]) нь [[Мексик]]ийн авто уралдаанч. 2011 онд [[Заубер Моторспорт|Заубер]] багаар [[Формула-1]]-ийн гараагаа эхэлсэн бөгөөд түүнээс хойш энд уралдсаар байна. [[2021 оны Формула-1|2021 оноос]] эхлэн [[Ред Булл Расинг]] багтай гэрээ хийн, гараанд гарсан. == Тамирчны гараа == {{өргөтгөх хэсэг}} [[Файл:Sergio Perez 2011 Malaysia FP3.jpg|thumb|left|Серхио Перес, 2011 оны Малайзын гран при уралдааны үеэр]] {{зай авах}} == Статистик == === Мэргэжлийн тамирчны замнал === {| |- style="vertical-align:top;" | style="width:33%" | * 2004: Skip Barber National Championship * [[2005 оны Формула BMW ADAC|2005]]: Германы [[Формула BMW]] (14-р байр) * [[2006 оны Формула BMW ADAC|2006]]: Германы Формула BMW(6-р байр) * [[2006/2007 оны A1GP|2007]]: [[A1GP]] * 2007: [[Их Британийн Формула-3 АШТ|Их Британийн Формула 3]] (Аварга) * 2008: Их Британийн Формула 3 (4-р байр) * [[2008/2009 оны GP2-Азиа цуврал|2009]]: [[GP2-Азиа цуврал]] (7-р байр) * [[2009 оны GP2-цуврал|2009]]: [[GP2-цуврал]] (12-р байр) | style="width:33%" | * [[2009/2010 оны GP2-Азиа цуврал|2010]]: GP2-Азиа цуврал (15-р байр) * [[2010 оны GP2-цуврал|2010]]: GP2-цуврал (2-р байр) * [[2010 оны Формула-1|2010]]: [[Формула-1]] (Туршилтын жолооч) * [[2011 оны Формула-1|2011]]: Формула 1 (16-р байр) * [[2012 оны Формула-1|2012]]: Формула 1 (10-р байр) * [[2013 оны Формула-1|2013]]: Формула 1 (11-р байр) * [[2014 оны Формула-1|2014]]: Формула 1 (10-р байр) * [[2015 оны Формула-1|2015]]: Формула 1 (9-р байр) | style="width:33%" | * [[2016 оны Формула-1|2016]]: Формула 1 (7-р байр) * [[2017 оны Формула-1|2017]]: Формула 1 (7-р байр) * [[2018 оны Формула-1|2018]]: Формула 1 (8-р байр) * [[2019 оны Формула-1|2019]]: Формула 1 (10-р байр) * [[2020 оны Формула-1|2020]]: Формула 1 (4-р байр) * [[2021 оны Формула-1|2021]]: Формула 1 |} === Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик=== Дараах статистикийн хүснэгтэд нисгэгчийн [[Формула-1|Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд]] оролцсон бүх үр дүнг жагсаав. ====Нийт амжилтын тойм==== <small>Мэдээ: 2021 оны зургаадугаар сарын 6, Азербайжаны их шан уралдааны дараа</small> {| class="wikitable" style="width:90%" |- class="hintergrundfarbe5" style="font-size:95%; text-align:center;" ! style="width:4.5em;" | Улирал ! Баг ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! style="width:4.5em;" | Уралдаан ! style="width:4.5em;" | Түрүүлсэн ! style="width:4.5em;" | Хоёрт ! style="width:4.5em;" | Гуравт ! style="width:4.5em;" | Түрүү байрлал ! style="width:4.5em;" | х.хурдан<br />тойролт ! colspan="2" style="width:6em;" | Оноо ! style="width:4.5em;" | ДА-жагсаалтад |- style="text-align:center;" | '''[[2011 оны Формула-1|2011]]''' | [[Заубер Моторспорт|Заубер Ф1]] | [[Заубер C30]] | [[Скудериа Феррари|Феррари 2.4 V8]] | 17 | – | – | – | – | – | colspan="2" | 14 | '''16.''' |- style="text-align:center;" | '''[[2012 оны Формула-1|2012]]''' | Заубер Ф1 | [[Заубер C31]] | Феррари 2.4 V8 | 20 | – | 2 | 1 | – | 1 | colspan="2" | 66 | '''10.''' |- style="text-align:center;" | '''[[2013 оны Формула-1|2013]]''' | [[МкЛарен Расинг|Водафон МкЛарен Мерседес]] | [[МкЛарен MP4-28]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес 2.4 V8]] | 19 | − | − | − | − | 1 | colspan="2" | 49 | '''11.''' |- style="text-align:center;" | '''[[2014 оны Формула-1|2014]]''' | [[Форс Индиа|Сахара Форс Индиа Ф1]] | [[Форс Индиа VJM07]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | 18 | − | − | 1 | − | 1 | colspan="2" | 59 | '''10.''' |- style="text-align:center;" | '''[[2015 оны Формула-1|2015]]''' | Сахара Форс Индиа Ф1 | [[Форс Индиа VJM08]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | 19 | − | − | 1 | − | − | colspan="2" | 78 | '''9.''' |- style="text-align:center;" | '''[[2016 оны Формула-1|2016]]''' | Сахара Форс Индиа Ф1 | [[Форс Индиа VJM09]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | 21 | − | − | 2 | − | − | colspan="2" | 101 | '''7.''' |- style="text-align:center;" | '''[[2017 оны Формула-1|2017]]''' | Сахара Форс Индиа Ф1 | [[Форс Индиа VJM10]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | 20 | − | − | − | − | 1 | colspan="2" | 100 | '''7.''' |- style="text-align:center;" | rowspan="2" | '''[[2018 оны Формула-1|2018]]''' | Сахара Форс Индиа Ф1 | [[Форс Индиа VJM11]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | 12 | − | − | 1 | − | − | 30 | rowspan="2" | 62 | rowspan="2" | '''8.''' |- style="text-align:center;" | [[Рейсинг Пойнт|Рейсинг Пойнт Форс Индиа Ф1]] | Форс Индиа VJM11 | Мерседес 1.6 V6 Турбо | 9 | − | − | − | − | − | 32 |- style="text-align:center;" | '''[[2019 оны Формула-1|2019]]''' | СпортПеса Рейсинг Пойнт Ф1 | [[Рейсинг Пойнт RP19]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | 21 | − | − | − | − | − | colspan="2" | 52 | '''10.''' |- style="text-align:center;" | '''[[2020 оны Формула-1|2020]]''' | БВТ Рейсинг Пойнт Ф1 | [[Рейсинг Пойнт RP20]] | Мерседес 1.6 V6 Турбо | 15 | 1 | 1 | − | − | − | colspan="2" | 125 | style="background:#F7F6A8;" | '''4.''' |- style="text-align:center;" | '''[[2021 оны Формула-1|2021]]''' | [[Ред Булл Расинг|Ред Булл Расинг Хонда]] | [[Ред Булл Расинг RB16B]] | [[Хонда Ф1|Хонда 1.6 V6 Турбо]] | 6 | 1 | 1 | − | − | − | colspan="2" | 69 | ''3.'' |- style="background:#EAECF0; text-align:center;" ! colspan="4"| Нийт | '''197''' | '''2''' | '''3''' | '''6''' | '''–''' | '''4''' | colspan="2" | '''775''' | |} ==== Ганцаарчилсан дүн ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Улирал ! style="width:2.5em" | 1 ! style="width:2.5em" | 2 ! style="width:2.5em" | 3 ! style="width:2.5em" | 4 ! style="width:2.5em" | 5 ! style="width:2.5em" | 6 ! style="width:2.5em" | 7 ! style="width:2.5em" | 8 ! style="width:2.5em" | 9 ! style="width:2.5em" | 10 ! style="width:2.5em" | 11 ! style="width:2.5em" | 12 ! style="width:2.5em" | 13 ! style="width:2.5em" | 14 ! style="width:2.5em" | 15 ! style="width:2.5em" | 16 ! style="width:2.5em" | 17 ! style="width:2.5em" | 18 ! style="width:2.5em" | 19 ! style="width:2.5em" | 20 ! style="width:2.5em" | 21 ! style="width:2.5em" | 22 ! style="width:2.5em" | 23 ! style="width:2.5em" | 24 |- ! rowspan="2" | [[2011 оны Формула-1|2011]] {{2011 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | style="color:white; background:#000000" | <small>DSQ</small> | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF;" | 17 | style="background:#CFCFFF;" | 14 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#FFFFFF;" | <small>DNS</small> | style="background:#F0F8FF;" | <small>PO</small> | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#CFCFFF;" | 15 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#CFCFFF;" | 16 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#CFCFFF;" | 13 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="2" | [[2012 оны Формула-1|2012]] {{2012 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFDFDF;" | 2 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF;" | ''11'' | style="background:#FFDF9F;" | 3 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#CFCFFF;" | 14 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#DFDFDF;" | 2 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF;" | 15 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="2" | [[2013 оны Формула-1|2013]] {{2013 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | ''9'' | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#CFCFFF;" | 16* | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#CFCFFF;" | 20* | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#CFCFFF;" | 12 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#CFCFFF;" | 15 | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="2" | [[2014 оны Формула-1|2014]] {{2014 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#FFFFFF;" | <small>DNS</small> | style="background:#FFDF9F;" | 3 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF;" | 11* | style="background:#DFFFDF;" | ''6'' | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#CFCFFF;" | 15 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="2" | [[2015 оны Формула-1|2015]] {{2015 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#CFCFFF;" | 13 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#CFCFFF;" | 13 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#EFCFFF;" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#CFCFFF;" | 12 | style="background:#FFDF9F;" | 3 | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#CFCFFF;" | 12 | style="background:#DFFFDF;" | 5 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="2" | [[2016 оны Формула-1|2016]] {{2016 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#CFCFFF;" | 13 | style="background:#CFCFFF;" | 16 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#FFDF9F;" | 3 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#FFDF9F;" | 3 | style="background:#CFCFFF;" | 17* | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 4 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan="2" | [[2017 оны Формула-1|2017]] {{2017 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFFFDF;" | 4 | style="background:#CFCFFF;" | ''13'' | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#EFCFFF;" | DNF | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#CFCFFF;" | 17* | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | | | | |- ! rowspan="2" | [[2018 оны Формула-1|2018]] {{2018 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#CFCFFF;" | 16 | style="background:#CFCFFF;" | 12 | style="background:#FFDF9F;" | 3 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#CFCFFF;" | 12 | style="background:#CFCFFF;" | 14 | style="background:#EFCFFF;" | DNF | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#CFCFFF;" | 14 | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#CFCFFF;" | 16 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#EFCFFF;" | DNF | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | | | |- ! rowspan="2" | [[2019 оны Формула-1|2019]] {{2019 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#CFCFFF;" | 13 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#CFCFFF;" | 15 | style="background:#CFCFFF;" | 12 | style="background:#CFCFFF;" | 12 | style="background:#CFCFFF;" | 12 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#CFCFFF;" | 17 | style="background:#EFCFFF;" | DNF | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#EFCFFF;" | DNF | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 8 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 9 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | | | |- ! rowspan="2" | [[2020 оны Формула-1|2020]] {{2020 оны Формула-1}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | INJ | INJ | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 10 | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 4 | style="background:#DFFFDF;" | 4 | style="background:#DFFFDF;" | 7 | style="background:#DFFFDF;" | 6 | style="background:#DFDFDF;" | 2 | style="background:#CFCFFF;" | 18* | style="background:#FFFFBF;" | 1 | style="background:#EFCFFF;" | DNF | | | | | | | |- ! rowspan="2" | [[2021 оны Формула-1|2021]] {{2021 оны Формула-1}} |- | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#CFCFFF;" | 11 | style="background:#DFFFDF;" | 4 | style="background:#DFFFDF;" | 5 | style="background:#DFFFDF;" | 4 | style="background:#FFFFBF;" | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | |} {{Уралдааны дүнгийн тайлал}} == Цахим холбоос == {{Commons|Sergio Pérez|Серхио Перес}} * [http://www.driverdb.com/drivers/sergio-perez/ Серхио Пересийн тамирчны замналын статистик] {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} {{DEFAULTSORT:Перес, Серхио}} [[Ангилал:ДТМ уралдааны нисгэгч]] [[Ангилал:Мексикийн Формула 1 уралдааны нисгэгч]] [[Ангилал:Мексикчүүд]] [[Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Заубер)]] [[Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (МкЛарен)‎]] [[Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Форс Индиа)]] [[Ангилал:1990 онд төрсөн]] 8ckh3vzbu3ydjhbkalao60lqjzx1b2p Эфү Цэрэн 0 65993 859670 856365 2026-06-22T05:45:26Z Yalalt114 103228 859670 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хаан | name =Цэрэн | title = [[эфү|Гүрний эфү]], засаг [[хошой чин ван]] | image = Portrait of Tsereng.jpg | caption = Цэрэн | succession = [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] [[Сэцэн чин вангийн хошуу]]ны [[засаг ноён]] | reign = 1721-1750 | coronation = | full name = | predecessor = | successor = [[Цэнгүнжав]] | queen = | spouse = [[Чүньцюэ гүрүн гүнж]] | spouse-type = Эхнэр | issue = Цэнгүнжав, [[Цэвдэнжав]] | royal house = [[Боржигин]] | dynasty = | father = Намжил | mother = | birth_date =1672 | birth_place = | death_date =1750 | death_place = | posthumous name = Чаоён Шян чин ван (超勇襄親王) | date of burial = | place of burial = |}} '''Эфү Цэрэн''' (1672-1750) бол [[Халх]]ын [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] [[Сэцэн чин вангийн хошуу]]ны засаг ноёдын дээд өвөг юм. XVIII зууны үеийн Халхын туслагч жанжин, улс төр, цэргийн нэрт зүтгэлтэн. == Намтар == * Эфү Цэрэн нь Энх амгалангийн 32-р он буюу 1692 онд эмэг эх Гэцэл хатан харьяат ардаа дагуулан Тамир голоос Чин улсад дагаар орж. Энх-Амгалан хаан Цэрэнд морьт цэргийн түшмэл цол олгож, Бээжинд суулгаж, дотоод ордонд оруулан сургаж хүмүүжүүлэв. Түүний харьяат аймгийг найман тугийн Цахарын хөвөөт шар хошуунд суулгажээ * 1706 он буюу Энх амгалангийн 45-р онд тус хааны аравдугаар гүнж Чүньцюэ гүрүн гүнжтэй (Тэргүүн зэргийн Цэцэн гүнж) ураг барилдаж Эфү цол хүртэн, Бэйс зэрэг оноожээ. Дараа нь зарилгаар төрлөх нутаг Тамир голд нь буцаан, халдан ирсэн Зүүнгарын цэргийг сэргийлхээр суулгав. * 1719 он буюу Энх амгалангийн 59-р онд Фурдан жанжинг дагаж Зүүнгарын цэргийг олон удаа сэргийлсэнд [[Сэцэн чин вангийн хошуу]]ны засаг ноён болжээ. * 1723 он буюу Найралт төвийн 1-р онд Зарлигаар Төрийн Бэйл болжээ * 1724 он буюу Найралт төвийн 2-р онд Хязгаар дахиныг тогтоох зүүн этгээдийн туслагч жанжинаар томилогдож Алтайд суух болов * 1727 он буюу Найралт төвийн 5-р он''':''' Дотоод сайд Сигэ нарын хамт Цөх голд очиж, Манж-Оросын хилийг тогтоож, [[Буурын гэрээ]]<nowiki/>г байгуулжээ * 1731 он буюу Найралт төвийн 9-р он Зүүнгарын цэрэг Халхад довтлоход Цэрэн Сүх алдах гэдэг газарт байлдаж ялсан учир түүнийг Халхын их засаг болгов. 1732 онд Зүүнгарын жанжин Бага Цэрэндондовын цэрэг Халхад довтлохдоо Цэрэнгийн хошуу нутгийг уулгалж, хоёр хөвгүүнийг нь олзлон, адуу мал олныг дээрэмдэн авч оджээ. Цэрэн Зүүнгарын цэргийг Хэрсэн чулуу, Эрдэнэзуугийн орчимд тулалдаж буруулуулсан учир түүнд “Шалгарсан баатар” цол шагнаж, удалгүй улсын эфү болгов. * 1733 он буюу Найралт төвийн 11-р онд Хязгаар дахиныг тогтоох зүүн этгээдийн туслагч жанжинаар томилогдож ховдод суун, Удалгүй түүнийг чуулганы дарга болжээ * 1734 он буюу Найралт төвийн 12-р онд Бээжинд суун хаанд шадарлан төр цэргийн хэргийг хэлэлцэх болжэээ * 1735 он буюу Тэнгэрийн тэтгэсэний Анхдугаар оноос эхлэн Цэрэн Зүүнгарын Галданцэрэнтэй найрамдах, Халх-Зүүнгарын хилийг тогтоох асуудлыг хариуцаж, 1736 онд Цэрэн Халхын 1500 цэргийг авч Улиастай, Орхоны газарт суужээ. 1737 онд Зүүнгарын Галданцэрэн Цэрэнд захидал илгээхдээ түүнийг “Сэцэн хан” гэж нэрлээд, ойрадуудыг Алтайн газарт нутаглуулах санал тавьжээ. Мөн онд Цэрэн Бээжин хотод очиж Зүүнгарын элчтэй хилийн асуудлыг хэлэлцжээ. 1739 онд бас Зүүнгарын элч Халиутай хилийн асуудлыг хэлэлцэн тогтжээ. * 1740 он буюу Тэнгэрийн тэтгэсэний 4-р онд Цэрэн зөвхөн Халхын цэргээр хилийн харуул тавихыг гуйсанд тус хаан зөвшөөрчээ удалгүй дараа онд насан өндөр болов хэмээн түүний цэргийн хүрээг Тамирт нүүлгэв * 1750 он буюу Тэнгэрийн тэтгэсэний 14-р онд: 78 насандаа өөд болж "Шянь" (襄) хэмээх чимэг цол олгож, Бээжин дэх Мэргэд, Баатарлаг иргэдийг тахимдуу сүмд лав залан тахиж, оршуулжээ * Ахмад хөвгүүн Цэнгүнжав ор залгав [[Ангилал:Боржигин]] [[Ангилал:1750 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Чин улсын улс төрч]] [[Ангилал:Чин улсын жанжин]] sjjb3id3kot800nsdfhnlyre8r255mg R (программчлалын хэл) 0 66085 859629 859239 2026-06-22T00:37:40Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859629 wikitext text/x-wiki {{Infobox programming language | name = R хэл | logo = [[File:R logo.svg|200px|Лого]] | released = {{Start date and age|1993|08}}<ref name="Interface98">{{cite techreport |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Interface98.pdf |title=R : Past and Future History |first=Ross |last=Ihaka |institution=Statistics Department, The University of Auckland, Auckland, New Zealand |conference=Interface '98 |year=1998}}</ref> | designer = [[wikisource:en:Ross Ihaka|Ross Ihaka]] and [[wikisource:en:Robert Gentleman (statistician)|Robert Gentleman]] | developer = R Core Team<ref>{{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ |at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}}</ref> | typing = [[wikisource:en:dynamic typing|Dynamic]] | implementations = | dialects = | influenced = | license = [[GNU GPL#Version 2|GNU GPL v2]]<ref>{{cite web |url=https://www.r-project.org/COPYING |title=R license |publisher=r-project |access-date=6 June 2016}}</ref> | website = [https://www.r-project.org/ www.r-project.org] | wikibooks = | paradigms = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[Array programming|Array]], [[Object-oriented programming|object-oriented]], [[Imperative programming|imperative]], [[Functional programming|functional]], [[Procedural programming|procedural]], [[Reflective programming|reflective]] | latest_release_version = 3.4.0 (You Stupid Darkness)<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-devel/NEWS.html|title=R News|website=CRAN|access-date=22 April 2017}}</ref> | latest_release_date = {{Start date and age|2017|04|21}} | latest_test_version = | latest_test_date = | influenced_by = | file_ext = .r, .R, .RData, .rds, .rda }} R нь статистик тооцоолол, график дүрслэлд зоиулагдсан нээлттэй эх бүхий [[программчлалын хэл]] болон програм хангамж бөгөөд Статистик Тооцооллын R Сан дээр түшиглэдэг.{{refn| R language and environment * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ| at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} R Foundation * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-the-R-Foundation_003f |title=R FAQ |at=2.13 What is the R Foundation? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} The R Core Team [https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Citing-R asks authors who use R in their data analysis] to cite the software using: * R Core Team (2016). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. URL http://www.R-project.org/. }} R хэлийг статистикчид, [[Data mining|өгөгдлийн уурхайчид]] статистикийн програм хангамж{{refn| widely used * {{cite journal | author1 = Fox, John | author2 = Andersen, Robert | lastauthoramp = yes | title = Using the R Statistical Computing Environment to Teach Social Statistics Courses | publisher = Department of Sociology, McMaster University | date = January 2005 | url = http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | format = PDF | accessdate = 2006-08-03 | archive-date = 2016-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611085820/http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | url-status = dead }} * {{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html |title=Data Analysts Captivated by R's Power | date=2009-01-06 | accessdate=2009-04-28|last=Vance| first=Ashlee |work=[[New York Times]]| quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}} }} зохиох, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html|title=Data Analysts Captivated by R's Power|date=2009-01-06|accessdate=2009-04-28|last=Vance|first=Ashlee|work=[[New York Times]]|quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}}</ref> зэрэгт өргөн хэрэглэхийн зэрэгцээ сүүлийн жилүүдэд түүний хэрэглээ бусад чиглэлд ч хурдацтай өсөн нэмэгдэж байна.{{refn| R's popularity * David Smith (2012); [http://java.sys-con.com/node/2288420 ''R Tops Data Mining Software Poll''], Java Developers Journal, May 31, 2012. * Karl Rexer, Heather Allen, & Paul Gearan (2011); [http://www.rexeranalytics.com/Data-Miner-Survey-Results-2011.html ''2011 Data Miner Survey Summary''], presented at Predictive Analytics World, Oct. 2011. * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} }} R бол GNU програм хангамж юм.{{refn| GNU project * {{cite web | url=http://directory.fsf.org/project/gnur/ | publisher=Free Software Foundation (FSF) Free Software Directory|title=GNU R |date=19 July 2010|accessdate=13 November 2012}} * {{cite web | author=R Project|date=n.d.|url=https://www.r-project.org/about.html | title=What is R? | accessdate=2009-04-28}} }} R програмын эх код [[Си хэл|C]], [[Фортран|Fortran]], R хэл дээр бичигдсэн.<ref>{{cite web|author="Wrathematics"|url=http://librestats.com/2011/08/27/how-much-of-r-is-written-in-r/|title=How Much of R Is Written in R|date=27 August 2011|accessdate=2011-12-01|publisher=librestats}}</ref> R програмыг [[GNU General Public License|GNU GPL Олон Нийтийн Лиценз]]-ээр голлох [[Үйлдлийн систем|үйлдлийн системүүд]] дээр үнэ төлбөргүй ашиглах боломжтой. Мөн R нь командын мөрнөөс ажилладаг тул зориулалтын [[Хэрэглэгчийн график интерфейс|график интерфейс]] бүхий програмаар дамжуулан ашиглах нь зүйтэй.<ref name="R_gui">{{cite web|title=7 of the Best Free Graphical User Interfaces for R|url=http://www.linuxlinks.com/article/20110306113701179/GUIsforR.html|website=linuxlinks.com|accessdate=9 February 2016}}</ref> == Түүх == R нь John Chambers гэдэг хүний Bell Labs-д ажиллаж байх үедээ зохиосон [[wikisource:en:S (programming language)|програмчлалын S хэл]] дээр тулгуурласан. Эдгээрийн хооронд хэдэн чухал ялгаа байдаг ч S хэлээр бичигдсэн кодын ихэнх нь R дээр шууд ажилладаг.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/about.html|title=R: What is R?|website=R-Project|accessdate=7 February 2016}}</ref> R програмыг Росс Ihaka , Роберт Gentleman<ref>{{cite web|url=http://myprofile.cos.com/rgentleman|title=Individual Expertise profile of Robert Gentleman|last=Gentleman|first=Robert|date=9 December 2006|accessdate=2009-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723215206/http://myprofile.cos.com/rgentleman|archivedate=23 July 2011}}</ref> нар Шинэ Зеландын Веллингтон Их Сургууль-д байх үедээ зохиосон бөгөөд одоогоор ''R Development Core Team'' хөгжүүлж байна. S хэлний зохиогч Chambers уг багийн нэг гишүүн юм. R гэх нэр нь түүнийг анхлан зохиогчдын нэр болон гол суурь нь болсон S хэлний нэртэй холбоотой.<ref>{{cite book|url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Why-is-R-named-R_003f|title=The R FAQ: Why is R named R?|isbn=3-900051-08-9|author=Kurt Hornik|accessdate=2008-01-29}}</ref> Төсөл 1992 онд санаачлагдсан бол анхны хувилбар нь 1995 онд гарсан. Харин тогтвортой beta хувилбар нь 2000 онд гарсан.<ref>{{Cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/html/interface98-paper/paper_2.html|title=R : Past and Future History -- A Free Software Project|website=cran.r-project.org|access-date=2016-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|title=Over 16 years of R Project history|website=Revolutions|access-date=2016-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Massey.pdf|title=The R Project: A Brief History and Thoughts About the Future|last=Ihaka|first=Ross|date=|website=stat.auckland.ac.nz|publisher=|access-date=}}</ref> == R програм Монгол улсад == R програмыг хэрэглэх, R хэлийг судлах явдал [[Монгол улс]]ад улам бүр дэлгэрч буй бөгөөд үүнийг гэрчлэх мэдээ материал<ref>{{Cite web|url=http://news.num.edu.mn/?p=38344|title=Судалгаанд статистикийн аргыг хэрэглэх нь сэдэвт сургалт амжилттай болж өндөрлөлөө|website=news.num.edu.mn|access-date=2016-11-29}}</ref>, нийгмийн сүлжээний бүлгэмүүд<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/238749916309897/|title=Монголын R хэрэглэгчдийн групп|website=facebook.com|access-date=2017-05-19}}</ref> цөөнгүй байна. Зарим их, дээд сургууль сургалтын хөтөлбөртөө R програмыг нэвтрүүлснээс тухайлан [[Монгол Улсын Их Сургууль]] дээр хэрэгжиж буй Статистик хөтөлбөрийг дурдаж болно.{{citation needed|date=May 2017}} Монгол хэл дээрх ном, сурах бичиг, гарын авлагын хувьд [https://web.archive.org/web/20171129163653/http://galaa.mn/ Г.Махгал], Ш.Мөнгөнсүх нар бичиж Б.Магсаржав хянан тохиолдуулсан [https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html Статистик програмчлалын R хэл] сурах бичиг хэвлэгдэн гарчээ.<ref>{{Cite web|url=http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|title=МУИС Пресс хэвлэлийн газар|website=mongolbooks.com|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519163835/http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://magadlal.mn/books/id-2.html|title=www.magadlal.mn|website=magadlal.mn|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html|url-status=dead}}</ref> == Статистикийн зүгээс онцлох зүйлс == R, түүний сангууд олон янзын статистик болон график хэрэгсэл агуулдаг. Тухайлбал шугаман болон шугаман бус загвар, статистик шинжүүрүүд, хугацаан цувааны шинжилгээ, бүлэглэх, ангилах болон бусад олон шинжилгээ дурдаж болно. Мөн R програмын нэмэлт багцууд олон янзын функц болон бусад зүйлс агуулдаг. R хэлний стандарт функцүүдийн олонх нь R хэл дээрээ бичигдсэн бөгөөд нэмэлтээр [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээрх код оруулан ажиллуулж болдог. Өндөр мэдлэг чадвартай хэрэглэгчид C, C++,<ref>{{cite journal|url=http://www.jstatsoft.org/v40/i08|title=Rcpp: Seamless R and C++ Integration|first1=Dirk|last1=Eddelbuettel|first2=Romain|last2=Francois|journal=[[Journal of Statistical Software]]|volume=40|issue=8|year=2011|doi=10.18637/jss.v040.i08}}</ref> [[Java]],<ref>{{cite web|title=Calling R from Java|first=Duncan|last=Temple Lang|url=http://www.nuiton.org/attachments/168/RFromJava.pdf|date=6 November 2010|accessdate=18 September 2013|publisher=Nuiton}}</ref> [[.NET Фрэймворк|.NET]]{{refn| .NET Framework * {{cite web |title=Making GUIs using C# and R with the help of R.NET |url = http://psychwire.wordpress.com/2011/06/19/making-guis-using-c-and-r-with-the-help-of-r-net/}} * {{cite web |title=R.NET homepage |url=http://rdotnet.codeplex.com/ |access-date=2017-05-18 |archive-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013020201/http://rdotnet.codeplex.com/ |url-status=dead }} * {{cite conference |url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |title=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |last1=Haynold |first1=Oliver M. |date=April 2011 |conference=R/Finance 2011 |conference-url=http://www.rinfinance.com/RinFinance2011/agenda/ |publisher= |book-title= |pages= |location=Chicago, IL, USA |id= }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-22 00:37:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-18 23:54:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-16 01:14:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-13 00:14:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-10 00:40:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-09 01:15:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-30 00:38:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-27 00:13:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-24 00:21:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-20 23:36:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-18 00:41:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-14 23:39:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-12 00:42:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-09 00:06:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-06 00:39:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-02 23:33:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-30 00:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-26 23:38:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-24 00:34:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-23 18:36:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-20 20:14:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-04 03:21:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-31 23:46:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-29 01:12:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 23:40:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 15:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-20 22:50:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-17 23:46:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-14 22:54:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-11 23:57:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-08 23:22:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-05 23:40:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-02 22:48:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-27 23:49:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-24 22:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-21 23:32:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-18 23:02:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-15 23:30:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-12 22:45:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-09 23:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-06 23:31:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-03 22:53:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-31 23:53:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-28 22:54:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-25 23:32:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-22 23:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-19 23:35:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-16 22:55:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 23:22:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 03:16:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-10 04:04:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-05 22:44:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-02 21:42:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-31 00:40:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-27 22:10:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-24 22:29:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-21 21:38:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-18 22:42:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-15 21:36:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-12 22:21:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 22:02:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 03:45:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-05 21:09:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-02 19:51:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-25 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-21 23:47:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-15 18:28:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-12 17:33:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-09 18:20:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-06 17:56:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-03 18:15:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-31 17:30:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-28 18:41:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-25 18:26:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-22 19:11:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 17:21:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 11:24:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 02:49:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-14 21:41:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 20:40:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 14:14:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 07:33:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-07 22:30:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-04 21:50:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-01 21:57:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-28 22:26:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-25 21:31:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-22 22:20:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-19 21:38:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-17 02:50:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-13 22:36:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-10 22:11:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-07 23:03:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 22:07:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 15:38:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-01 16:55:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-29 15:32:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 16:17:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 05:15:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-23 08:15:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-20 00:58:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-16 23:37:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-14 01:18:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-10 23:56:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-08 00:11:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-05 00:39:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-01 23:58:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-30 00:38:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 23:52:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 09:26:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-23 08:56:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-20 08:08:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-17 09:00:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-13 02:17:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 12:20:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 07:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 03:51:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-11 22:54:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-09 17:17:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 22:40:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 15:10:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 05:45:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 21:39:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 08:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-23 17:13:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 20:09:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 00:21:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-19 00:48:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-17 00:06:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 12:49:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 04:39:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 09:35:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 00:55:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-12 01:56:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-09 01:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-06 02:10:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-04 21:26:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-29 00:04:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-26 00:51:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-23 00:06:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-20 02:24:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-17 00:55:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-14 00:10:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-11 00:45:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-08 00:19:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-05 00:52:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-01 23:56:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-29 01:00:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-26 00:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-23 00:44:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 23:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 21:44:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 19:51:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 17:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 16:01:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 14:02:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 12:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 10:14:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 08:24:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 06:31:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 04:38:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 02:34:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-17 22:09:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-07 21:38:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-04 20:50:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-01 22:11:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-29 20:49:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-26 21:49:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-23 21:06:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-20 21:41:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-17 20:54:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-14 21:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-11 20:48:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-08 21:41:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 20:55:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 14:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 07:26:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 01:27:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-01 22:19:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-26 23:16:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-23 22:32:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-20 22:59:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-17 22:13:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-14 23:11:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-11 22:21:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-08 22:50:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-05 22:25:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-02 23:03:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-30 22:09:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-29 19:19:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-24 22:21:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 22:54:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 17:03:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-18 17:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 17:33:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 11:02:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-11 21:07:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-08 21:55:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-05 21:02:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-02 21:53:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-30 21:14:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-27 21:46:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-24 20:59:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-21 22:01:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-18 21:06:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-15 21:41:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-12 21:15:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-09 22:36:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-06 21:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-03 21:52:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-30 20:59:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-27 21:53:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-24 21:25:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 21:36:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 15:16:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-18 15:56:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-15 15:31:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-12 16:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-09 17:02:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-06 18:17:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-20 23:39:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-18 22:35:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-08 00:12:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-05 00:41:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-01 23:54:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-29 01:10:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-26 00:54:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-23 00:42:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-20 00:16:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-17 00:39:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-13 23:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-11 01:00:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-07 23:55:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-05 00:50:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-02 00:13:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-30 00:43:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-27 00:02:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-24 00:51:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-20 23:52:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-18 00:48:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 23:48:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 19:34:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 14:52:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 12:21:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 09:07:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-10 16:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-07 15:01:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-04 16:35:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-31 09:33:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-28 12:22:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-25 09:51:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-22 09:58:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-17 13:54:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-14 14:33:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-11 13:16:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-08 15:15:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-05 13:29:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-02 14:31:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-29 14:02:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-26 13:52:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-24 18:03:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-20 11:07:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-17 11:47:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-14 11:19:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-11 11:45:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-08 10:54:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-05 11:53:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-02 10:48:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-30 11:46:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-27 11:12:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-24 11:42:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-21 11:41:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-18 12:34:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-15 11:55:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-12 10:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-09 11:53:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-08 10:54:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-07 08:13:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-06 00:38:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-04 23:27:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-02 01:42:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-29 00:14:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-26 01:43:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-23 00:59:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-20 00:07:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-17 00:48:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-14 00:20:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-11 00:57:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-07 20:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-04 18:23:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-01 20:05:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-29 19:22:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-27 03:09:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 17:56:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 05:41:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-22 02:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-21 08:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 14:08:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 01:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-19 12:23:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-18 12:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-17 20:04:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-14 21:51:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-11 21:02:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-08 21:37:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-05 20:47:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-02 21:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-28 21:02:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-25 21:36:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-22 21:10:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-19 21:40:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-16 21:01:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-13 21:44:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-10 20:53:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-07 21:24:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-04 20:40:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-01 21:47:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 19:37:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 03:10:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-28 03:40:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-27 08:11:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-26 15:41:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-25 23:48:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 23:22:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 03:04:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-23 10:42:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-22 16:16:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-21 15:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 20:27:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 05:13:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-19 13:05:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-18 13:06:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 16:34:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 00:43:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-16 09:14:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-13 01:25:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-10 07:39:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-07 00:41:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-04 00:02:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-01 00:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-28 23:55:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-26 00:48:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-22 23:59:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-20 00:42:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-16 23:59:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-14 00:46:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-10 23:47:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-08 01:13:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-05 00:45:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-01 23:52:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-29 01:02:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-25 23:51:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-23 00:47:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-20 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-17 00:36:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-13 23:55:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-11 00:55:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-07 23:50:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-05 19:50:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-02 00:06:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-30 01:23:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-26 23:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-24 01:20:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-20 23:50:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-18 00:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-15 00:08:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-12 00:39:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-08 23:53:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-06 01:17:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-02 23:50:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-30 01:05:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 23:46:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 05:10:10 InternetArchiveBot }} }} болон [[Python]] зэрэг хэл дээр R хэлний объект уруу шууд хандаж ажиллах код бичдэг.<ref name="SASvsR">{{cite web|url=https://intellipaat.com/blog/choosing-between-sas-r-and-python-for-big-data-solution/|title=Choosing between SAS, R and Python for Big Data Solution - Intellipaat Blog|first=|last=Intellipaat|work=intellipaat.com|accessdate=2 December 2016}}</ref> Статистик тооцооллын бусад хэлнүүдээс ялгарах гол давуу тал бол R хэлний [[Объект хандалтат програмчлал|объект-хандалтат]] чанар бөгөөд энэ нь S хэлнээс түүнд дамжсэн билээ. R хэлний бас нэг онцлог lexical scoping зарчмыг хэрэгжүүлсэн явдал юм.<ref>{{cite journal|last=Jackman|first=Simon|title=R For the Political Methodologist|journal=The Political Methodologist|volume=11|issue=1|pages=20–22|date=Spring 2003|publisher=Political Methodology Section, [[American Political Science Association]]|url=http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|format=PDF|accessdate=2006-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721143309/http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|archivedate=2006-07-21}}</ref> Түүний өөр нэг давуу тал бол математикийн тэмдэгт агуулсан, хэвлэлийн шаардлагад нийцэх график диаграм байгуулдаг явдал юм. Мөн нэмэлт багцуудын тусламжтай динамик болон интерактив график диаграм ч байгуулах боломжтой.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|title=CRAN Task View: Graphic Displays & Dynamic Graphics & Graphic Devices & Visualization|publisher=The Comprehensive R Archive Network|accessdate=2011-08-01|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926233106/https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|url-status=dead}}</ref> R програм өөрийн баримт бичиг боловсруулалтын [[LaTeX]] төст Rd гэх форматтай.<ref name="R_Rd">{{cite web|title=Rd format|url=http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|website=hep.by|accessdate=9 February 2016|archive-date=13 Есдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913185536/http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|url-status=dead}}</ref> == Програмчлалын зүгээс онцлох зүйлс == R нь шууд хөрвүүлэгдэн ажилладаг хэл бөгөөд хэрэглэгчид түүнийг командын мөрний хөрвүүлэгчээр дамжуулж ашигладаг. Хэрэв хэрэглэгч R хэлний командын мөрөнд <code>2+2</code> гэж бичээд enter дарвал компьютер доор үзүүлсэн шиг 4 гэсэн хариу өгнө:<source lang="rout"> > 2+2 [1] 4 </source>R програм энэ тооцоог тус бүр нэг элементтэй хоёр векторын нийлбэр гэж ойлгох тул үр дүн нь нэг элементтэй вектор байна. <code>[1]</code> угтвар векторын эхний элемент хэвлэгдсэнийг илтгэнэ (энэ нь тооцооны үр дүн олон мөр дамнан хэвлэгдэх үед илүү ашиг тустай байдаг). APL , MATLAB зэрэгтэй адил R хэл матриц дээрх арифметик үйлдлүүдийг дэмждэг. R-ын [[Өгөгдлийн бүтэц|өгөгдлийн бүтцэд]] вектор, матриц, массив, датафрейм (өгөгдлийн сангийн хүснэгттэй төстэй), лист зэрэг багтдаг.<ref>{{cite book|last=Dalgaard|first=Peter|title=Introductory Statistics with R|year=2002|publisher=Springer-Verlag|location=New York, Berlin, Heidelberg|isbn=0387954759|pages=10–18, 34}}</ref> Эдгээр объектуудаас гадна регрессийн загвар, хугацаан цуваа болон гео-орон зайн координат зэрэг өөр бусад төрлийн объектууд байдаг. Мөн хэрэглэгч өөрөө шинээр объектын класс тодорхойлж ашиглах боломжтой. Скаляр төрлийн өгөгдлийн хувьд энэ нь бие даасан өгөгдлийн бүтэц болдоггүй.<ref>{{cite journal|last=Ihaka|first=Ross|last2=Gentlman|first2=Robert|date=Sep 1996|title=R: A Language for Data Analysis and Graphics|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/R-paper.pdf|journal=Journal of Computational and Graphical Statistics|publisher=American Statistical Association|volume=5|issue=3|pages=299–314|doi=10.2307/1390807|accessdate=2014-05-12}}</ref> Үүний оронд скаляр утгыг нэг урттай вектор гэж үздэг.<ref>{{Cite web|url=http://adv-r.had.co.nz/Data-structures.html|title=Data structures · Advanced R.|website=adv-r.had.co.nz|access-date=2016-09-26}}</ref> R нь зарим функцийн хувьд функц бүхий [[процедур хандалтат програмчлал]] болон ерөнхий функц бүхий [[объект хандалтат програмчлал]]<nowiki/>ын аль алийг дэмждэг. Ерөнхий функц нь түүний аргументаар дамжин ирсэн объектын классаас хамааран ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл ерөнхий функц объектын классыг ялгаад улмаар харгалзах функц уруу замчилж өгдөг. Жишээлбэл <code>print</code> нэртэй ерөнхий функц ашиглан бараг бүх төрлийн объектын утгыг хэвлэх тушаалыг  <code>print(objectname)</code>  хэлбэрээр өгч болдог.<ref name="help_print">{{cite web|last1=R Core Team|title=Print Values|url=https://stat.ethz.ch/R-manual/R-devel/library/base/html/print.html|website=R Documentation|publisher=R Foundation for Statistical Computing|accessdate=30 May 2016}}</ref> == Багц == R програмын боломж бололцоог хэрэглэгчдийн үүсгэсэн ''багц'' нэмж суулгах замаар жишээлбэл мэргэжлийн статистикийн арга техник, график төхөөрөмж (тухайлбал ggplot2 багц, зохиогч нь Hadley Wickham), импорт/экспортын боломжууд, тайлан гаргах хэрэгсэл (knitr, Sweave) гэх мэтээр өргөтгөх боломжтой. Тэдгээр багцууд голдуу R заримдаа [[Java]], [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээр бичигдсэн байдаг.{{citation needed|date=January 2016}} R програмын суулгацад агуулагдах үндсэн багцуудаас гадна Comprehensive R Archive Network (CRAN),<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/|title=The Comprehensive R Archive Network|publisher=}}</ref> Bioconductor, Omegahat,<ref>{{cite web|url=http://www.omegahat.net/|title=Omegahat.net|publisher=Omegahat.net|date=|accessdate=2016-09-09}}</ref> GitHub болон бусад агуулахуудад (2017 оны 4 сарын байдлаар) 10500 нэмэлт багц байна.{{refn| packages available from repositories * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} * {{Cite web|url = http://www.rdocumentation.org/|title = <nowiki>Search all R packages and function manuals | Rdocumentation</nowiki>|date = 2014-06-16|accessdate = 2014-06-16|website = Rdocumentation|publisher = }} }} == Гол үе шатууд == R програмын өөрчлөлтийн түүхчилсэн жагсаалт CRAN дээр хадгалагдаж байдаг.<ref name="RNews">Changes in versions 3.0.0 onward: </ref> Тэдгээрээс заримыг онцлон дор жагсаав. {| class="wikitable" |- ! Release ! Date ! Description |- ! 0.16 | |This is the last [[Alpha test|alpha]] version developed primarily by Ihaka and Gentleman. Much of the basic functionality from the "White Book" (see [[S (programming language)#History|S history]]) was implemented. The mailing lists commenced on April 1, 1997. |- ! 0.49 | style="white-space:nowrap;"|1997-04-23 | This is the oldest [[Source code|source]] release which is currently available on CRAN.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/src/base/R-0/|title=Index of /src/base/R-0|publisher=}}</ref> CRAN is started on this date, with 3 mirrors that initially hosted 12 packages.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/1997/000001.html|title=ANNOUNCE: CRAN|publisher=}}</ref> Alpha versions of R for Microsoft Windows and the [[classic Mac OS]] are made available shortly after this version.{{citation needed|reason=the CRAN announcement does not specifically mention Windows or Mac OS|date=October 2015}} |- ! 0.60 | 1997-12-05 | R becomes an official part of the [[GNU Project]]. The code is hosted and maintained on [[Concurrent Versions System|CVS]]. |- ! 0.65.1 | style="white-space:nowrap;"|1999-10-07 | First versions of update.packages and install.packages functions for downloading and installing packages from CRAN.<ref>https://cran.r-project.org/src/base/NEWS.0</ref> |- ! 1.0 | 2000-02-29 | Considered by its developers stable enough for production use.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/2000/000127.html|title=R-1.0.0 is released|author=Peter Dalgaard|accessdate=2009-06-06}}</ref> |- ! 1.4 | 2001-12-19 | S4 methods are introduced and the first version for [[macOS|Mac OS X]] is made available soon after. |- ! 2.0 | 2004-10-04 | Introduced [[lazy loading]], which enables fast loading of data with minimal expense of system memory. |- ! 2.1 | 2005-04-18 | Support for [[UTF-8]] encoding, and the beginnings of [[internationalization and localization]] for different languages. |- ! 2.11 | 2010-04-22 | Support for Windows 64 bit systems. |- ! 2.13 | 2011-04-14 | Adding a new compiler function that allows speeding up functions by converting them to byte-code. |- ! 2.14 | 2011-10-31 | Added mandatory namespaces for packages. Added a new parallel package. |- ! 2.15 | 2012-03-30 | New load balancing functions. Improved serialization speed for long vectors. |- ! 3.0 | 2013-04-03 | Support for numeric index values 2<sup>31</sup> and larger on 64 bit systems. |} == Интерфейсүүд == Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг R хэлний график интерфэйс бүхий хөгжүүлэлтийн цогц орчин бол RStudio юм. Үүнтэй ижил төстэй интерфэйс гэвэл R Tools for Visual Studio програмыг нэрлэж болно. R хэлэнд зориулагдсан интерфейст мөн Crackle GUI, R Commander, RKWard багтана. Өргөн хэрэглэгддэг зарим редактор R хэлийг дэмждэг. Тухайлбал Eclipse,<ref>{{cite web|url=http://www.walware.de/goto/statet|title=StatET for R|author=Unknown|access-date=2017-05-18|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926134541/http://www.walware.de/goto/statet|url-status=dead}}</ref> Emacs, Кейт,<ref>{{cite web|url=http://kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|title=Syntax Highlighting|publisher=Kate Development Team|accessdate=2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707062903/http://www.kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|archivedate=2008-07-07|url-status=dead}}</ref> LyX.<ref>{{cite web|url=http://wiki.lyx.org/LyX/LyxWithRThroughSweave|title=LyX with R through Sweave|author=Paul E. Johnson and Gregor Gorjanc|accessdate=2017-04-04}}</ref> Notepad++,<ref>{{cite web|url=http://sourceforge.net/projects/npptor/|title=NppToR: R in Notepad++|publisher=sourceforge.net|accessdate=2013-09-18|date=8 May 2013}}</ref> WinEdt,<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/packages/RWinEdt/index.html|title=RWinEdt: R Interface to 'WinEdt'|author=Uwe Ligges|accessdate=2017-04-04}}</ref> Tinn-Р.<ref>{{cite web|url=http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|title=Tinn-R|accessdate=2017-04-04|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713103753/http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|url-status=dead}}</ref> R хэлийг [[Python]],<ref>{{cite web|url=http://rpy.sourceforge.net|title=A simple and efficient access to R from Python|accessdate=18 September 2013|date=21 October 2012|first=Laurent|last=Gautier}}</ref> Perl,<ref>{{cite web|url=https://metacpan.org/module/Statistics::R|title=Statistics::R - Perl interface with the R statistical program - metacpan.org|author=Florent Angly|publisher=}}</ref> Ruby,<ref>{{cite web|url=https://github.com/alexgutteridge/rsruby|title=GitHub - alexgutteridge/rsruby: Ruby - R bridge.|author=alexgutteridge|work=GitHub}}</ref> F#<ref>{{cite web|url=http://bluemountaincapital.github.io/FSharpRProvider/|title=F# R Type Provider|author=BlueMountain Capital|publisher=}}</ref> , Julia<ref>{{cite web|url=https://github.com/JuliaInterop/RCall.jl}}</ref> зэрэг хэд хэдэн скрипт хэлнээс хандаж ашиглах боломжтой байдаг. == useR! хурал == R хэрэглэгчдийн албан ёсны жил тутмын цугларалт бол  "[https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html useR!]" юм.<ref name="user">"useR!"</ref> Үүний анхны арга хэмжээ [https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/ useR! 2004] 2004 оны тав дугаар сард Австри улсын [[Вена]] хотноо зохион байгуулагдсан.<ref>{{cite web|url=http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|title=useR! 2004 - The R User Conference|accessdate=2013-09-18|date=27 May 2004|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|url-status=dead}}</ref> Уг арга хэмжээ 2005 онд өнжсөнөөс хойш жил бүр Европ болон Хойд Америкт ээлжлэн зохион байгуулагдаж байна.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/conferences.html|title=R-related Conferences|author=R Project|date=9 August 2013|accessdate=2013-09-18|archive-date=2015-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html|url-status=dead}}</ref> Дараагийн хурлуудыг дор жагсаав: * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2006/ useR! 2006, Vienna, Austria] * [https://web.archive.org/web/20161031082351/http://user2007.org/ useR! 2007, Ames, Iowa, USA] * [https://web.archive.org/web/20170603005926/http://www.statistik.uni-dortmund.de/useR-2008/ useR! 2008, Dortmund, Germany] * [https://web.archive.org/web/20161206224014/http://math.agrocampus-ouest.fr/infoglueDeliverLive/evenements/useR2009 useR! 2009, Rennes, France] * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2010/ useR! 2010, Gaithersburg, Maryland, USA] * [https://web.archive.org/web/20170421113054/http://web.warwick.ac.uk/statsdept/useR-2011/ useR! 2011, Coventry, United Kingdom] * [https://web.archive.org/web/20161103201807/http://biostat.mc.vanderbilt.edu/wiki/Main/UseR-2012 useR! 2012, Nashville, Tennessee, USA] * [https://web.archive.org/web/20161103062642/http://www.edii.uclm.es/~useR-2013// useR! 2013, Albacete, Spain] * [https://web.archive.org/web/20190107054408/http://user2014.stat.ucla.edu/ useR! 2014, Los Angeles, California, USA] * [http://user2015.math.aau.dk// useR! 2015, Aalborg, Denmark] *[https://user2016.r-project.org// useR! 2016, Stanford, California, USA] * [http://user2017.brussels/ useR! 2017, Brussels, Belgium] *[https://user2018.r-project.org/ useR! 2018, Brisbane, Australia] *[https://web.archive.org/web/20191202142748/http://www.user2019.fr/ useR! 2019, Toulouse, France] *[https://user2020.r-project.org/ useR! 2020, St. Louis, Missouri, USA] == R сэтгүүл == ''R сэтгүүл'' нь R төслийн нээлттэй хандалттай, хөндлөнгийн хяналттай сэтгүүл юм. Энд R програмын хэрэглээ болон хөгжүүлэлт тухайлбал R хэлний багц, програмчлалын зөвлөмж, мэдээ зэрэг зүйлс хэвлэгддэг. == SAS, SPSS болон Stata програмуудтай харьцуулахад == R програмыг SAS, SPSS, Stata зэрэг өргөн тархсан статистикийн програмуудтай нарийвчлан харьцуулах нь зүйтэй.<ref>{{cite web|url=http://www.burns-stat.com/pages/Tutor/R_relative_statpack.pdf|title= Comparison of R to SAS, Stata and SPSS|first=Patrick|last=Burns|date=27 February 2007|accessdate=2013-09-18}}</ref> R нь статистикийн програмуудын харьцуулалт дээр статистикийн шилдэг програмуудтай хамт тэргүүн эгнээнд жагсдаг. ''New York Times'' сонины 2009 оны 1 дүгээр сарын дугаарт өгөгдөл шинжээчдийн дунд R програм хүлээн зөвшөөрөгдөхийн зэрэгцээ SAS зэрэг арилжааны чанартай статистикийн програмын зах зээлд болзошгүй аюул учруулж буй талаар нийтлэл хэвлэгдсэн байдаг.{{refn | R as competition for commercial statistical packages * {{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=Data Analysts Are Mesmerized by the Power of Program R: [Business/Financial Desk] | date=2009-01-07}} * {{cite news| url=http://bits.blogs.nytimes.com/2009/01/08/r-you-ready-for-r/ | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=R You Ready for R? | date=2009-01-08}} }} == Жишээ == === Бичигдэх хэлбэр === Дараах жишээнд уг [[Синтакс|хэлний бичигдэх хэлбэр]] болон командын мөрнөөс ажиллах байдлыг харууллаа.{{citation needed|date=January 2016}} R хэлэнд утга оноох оператор болох = тэмдэгтийн оронд <- хоёр тэмдэгтээс тогтох сумыг өргөн хэрэглэдэг.<ref>{{cite web|author=R Development Core Team|title=Assignments with the = Operator|url=https://developer.r-project.org/equalAssign.html|accessdate=14 June 2012}}</ref><source lang="rout"> > x <- c(1,2,3,4,5,6) # Create ordered collection (vector) > y <- x^2 # Square the elements of x > print(y) # print (vector) y [1] 1 4 9 16 25 36 > mean(y) # Calculate average (arithmetic mean) of (vector) y; result is scalar [1] 15.16667 > var(y) # Calculate sample variance [1] 178.9667 > lm_1 <- lm(y ~ x) # Fit a linear regression model "y = f(x)" or "y = B0 + (B1 * x)" # store the results as lm_1 > print(lm_1) # Print the model from the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Coefficients: (Intercept) x -9.333 7.000 > summary(lm_1) # Compute and print statistics for the fit # of the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Residuals: 1 2 3 4 5 6 3.3333 -0.6667 -2.6667 -2.6667 -0.6667 3.3333 Coefficients: Estimate Std. Error t value Pr(>|t|) (Intercept) -9.3333 2.8441 -3.282 0.030453 * x 7.0000 0.7303 9.585 0.000662 *** --- Signif. codes: 0 ‘***’ 0.001 ‘**’ 0.01 ‘*’ 0.05 ‘.’ 0.1 ‘ ’ 1 Residual standard error: 3.055 on 4 degrees of freedom Multiple R-squared: 0.9583, Adjusted R-squared: 0.9478 F-statistic: 91.88 on 1 and 4 DF, p-value: 0.000662 > par(mfrow=c(2, 2)) # Request 2x2 plot layout > plot(lm_1) # Diagnostic plot of regression model </source>[[Файл:Plots_from_lm_example.svg]] === Функцийн бүтэц === Хэрэглэгчийн функц зохиоход хялбар байдал нь R хэлний нэг давуу тал юм. Функцийн бие доторх объект функцийн дотоод хувьсагч болохын зэрэгцээ функцийн буцаах утга өгөгдлийн аль ч төрөл хэлбэрт байж болдог.<ref>{{cite web|url=http://www.statmethods.net/management/userfunctions.html|title=Quick-R: User-Defined Functions|first=Robert|last=Kabacoff|year=2012|accessdate=2013-10-28|website=statmethods.net}}</ref> Функцийн бүтцийг харуулсан жишээг дор өгөв:<source lang="r"> functionname <- function(arg1, arg2, ... ){ # функцийн нэр болон аргументуудыг зарлаж байна statements # тушаалууд return(object) # object объектыг функцийн утга болгон буцааж байна } sumofsquares <- function(x){ # хэрэглэгчийн үүсгэсэн функц return(sum(x^2)) # x векторын элементүүдийн квадратуудын нийлбэрийг буцааж байна } </source><source lang="rout"> > sumofsquares(1:3) [1] 14 </source> === Mandelbrot олонлог === R хэл дээрх дараах богинохон код ''c'' комплекс тогтмолын янз бүрийн утганд харгалзах ''z'' = ''z''<sup>2</sup> + ''c'' тэгшитгэлийн эхний 20 итерацаар Mandelbrot олонлогийг дүрслэн үзүүлнэ. Мөн энэ жишээ дараах зүйлсийг харуулна: * энд caTools багцын хэрэглээ * [[комплекс тоо]]<nowiki/>н дээрх үйлдэл * тоон элементүүдээс тогтох олон хэмжээст массивын хэрэглээ (<code>C</code>, <code>Z</code> , <code>X</code>).<source lang="r"> install.packages("caTools") # багц суулгах тушаал library(caTools) # write.gif функц ашиглахаар харгалзах багцыг дуудаж байна jet.colors <- colorRampPalette(c("#00007F", "blue", "#007FFF", "cyan", "#7FFF7F", "yellow", "#FF7F00", "red", "#7F0000")) dx <- 400 # урт dy <- 400 # өргөн C <- complex( real=rep(seq(-2.2, 1.0, length.out=dx), each=dy ), imag=rep(seq(-1.2, 1.2, length.out=dy), dx ) ) C <- matrix(C,dy,dx) # комплекс тоонуудыг матриц хэлбэрт шилжүүлэх Z <- 0 # Z хувьсагчид 0 утга оноох X <- array(0, c(dy,dx,20)) # гаралтанд ашиглах 3 хэмжээст массивыг үүсгэж байна for (k in 1:20) { # 20 итерац бүхий давталт Z <- Z^2+C # итерац X[,,k] <- exp(-abs(Z)) # үр дүнг хадгалах } write.gif(X, "Mandelbrot.gif", col=jet.colors, delay=900) </source>[[Файл:Mandelbrot_Creation_Animation.gif|400x400px]] == Санал болгох бусад мэдээлэл == * [[wikisource:en:Comparison of numerical analysis software|Comparison of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:Comparison of statistical packages|Comparison of statistical packages]] * [[wikisource:en:List of numerical analysis software|List of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:List of statistical packages|List of statistical packages]] * [[wikisource:en:Programming with Big Data in R|Programming with Big Data in R]] (pbdR)<ref>{{cite web|author=Ostrouchov, G., Chen, W.-C., Schmidt, D., Patel, P.|title=Programming with Big Data in R|year=2012|url=http://r-pbd.org/}}</ref> * [[wikisource:en:Rmetrics|Rmetrics]] == Цахим холбоос == {{Commonscat|GNU R|R}} * [https://www.r-project.org/ R төслийн албан ёсны веб сайт] * [https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-release/R-intro.html An Introduction to R] * [https://www.r-project.org/doc/bib/R-books.html R books], has extensive list (with brief comments) of R-related books * [http://www.r-bloggers.com/ R-bloggers], a daily news site about R, with 10,000+ articles, tutorials and case-studies, contributed by over 450 R bloggers. * [https://web.archive.org/web/20121206104812/http://rgm3.lab.nig.ac.jp/RGM/ The R Graphical Manual], a collection of R graphics from all R packages, and an index to all functions in all R packages * [http://rseek.org R seek], a custom frontend to Google search engine, to assist in finding results related to the R language * [https://web.archive.org/web/20061004131509/http://addictedtor.free.fr/graphiques/index.php R Graph Gallery] == Ашигласан материал == {{Reflist|3}} [[Ангилал:Статистикийн программчлалын хэл]] [[Ангилал:Чөлөөт статистикийн программ хангамж]] [[Ангилал:Чөлөөт тоон программ хангамж]] [[Ангилал:GNU багц]] h792wacqwiho2xkyem725wfis9ovr2h Говь Гурвансайхан байгалийн цогцолборт газар 0 66530 859714 640128 2026-06-22T10:21:12Z Enkhsaihan2005 64429 859714 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын Өмнөговь аймаг дахь үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн}} {{Инфобокс хамгаалалттай газар | name =Говь Гурвансайхан байгалийн цогцолборт газар | alt_name= {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠭᠣᠪᠢ ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠪᠠᠶᠢᠭᠠᠯᠢ ᠶᠢᠨ ᠴᠣᠭᠴᠠᠯᠠᠪᠤᠷᠢᠲᠤ ᠭᠠᠵᠠᠷ|style=max-height:2em;word-break:normal|lang=mn}}}} | iucn_category = II | image = Gurvger.jpg | image_caption = | image_size = 300 | map = Монгол | relief = yes | map_caption = Гурвансайханы байршил | location = [[Өмнөговь аймаг|Өмнөговь]], [[Монгол]] | nearest_city = [[Даланзадгад]] | coordinates = {{coords|43.802729|N|101.589663|E|source:frwiki_region:MN_scale:300000|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area = {{convert|2700000|ha|acres km2 sqmi|lk=on|0}} | established = 1993 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= | governing_body = Монгол Улсын Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яам }} '''Говь Гурвансайхан байгалийн цогцолборт газар''' нь [[Өмнөговь аймаг|Өмнөговь аймгийн]] төв [[Даланзадгад]]аас баруун тийш 180 километр цувран үргэлжилсэн хэд хэдэн нуруунаас тогтох Баруунсайхан, Дундсайхан, Зүүнсайхан хэмээх 3 том нуруу. [[Гурвансайханы нуруу]]ны хамгийн өндөр нь [[Зүүнсайхан уул]] бөгөөд далайн түвшнээс дээш 2846 метр юм. Энэ ууланд алдарт [[Ёлын ам]] бий. Хожим аялал жуулчлалын үйл ажиллагааг харгалзан баруун тийш [[Хонгорын элс]], [[Нэмэгт]], [[Хэрмэн цав]], [[Зулганайн гол]] зэрэг нутгийг хамруулан Говь Гурвансайхан байгалийн цогцолборт газрыг байгуулж 1993 онд 2.694.307 га талбайг хамруулан баталгаажуулсан. Өмнөговь аймгийн Баяндалай, Сэврэй, Булган, Хүрмэн, Гурвантэс сумдын нутагт орших Говь гурван сайхан, Сэврэй Зөөлөнгийн нуруу, тэдгээрийн хоорондох хоолой, түүнд тогтсон Хонгорын элс, Зулганайн элсэн тарамцгийг хамарна. Сэврэй уул 2548 метр, Зөөлөнгийн нуруу 2350 метр бөгөөд тэдгээрийн хооронд ёроолоор нь элс хужир, марз, нуур тойром бүхий хотос хоолойтой. Говь Гурвансайхан ууланд хавар 4 дүгээр сарын сүүлчээр монгол сакура буюу бүйлс цэцэглэдэг. Баруунсайхан ууланд 400 сая жилийн өмнөх мантийн чулуулаг ил гарсан сонин тогтоц бүхий газар байдаг. Аялал жуулчлалын улирал эхлэхээс өмнө хүн амьтны хөдөлгөөн бага үед аргаль, янгир сүрэглэн бэлчиж байдаг. Ойр орчинд нь Баянзаг, Төгрөгийн ширээ, Хэрмэнцав, Бүгийн цав, Гурилын цав зэрэг үлэг гүрвэлийн хамгийн баялаг олбортой нутгууд бий. Монголын Улаан номонд орсон аргаль, янгир, ирвэс, хар сүүлт, эрээн хүрнэ, хадны суусар, шилүүс, мануул, цооховдой, өөхөн сүүлт болон таван хуруут атигдаахай, зурам, цагаан зээр зэрэг амьтадтай. Ёлын ам, Дүнгэнээгийн ам, Хонгорын гол, Зулганайн гол, Гэгээтийн хөндий, Бурхант уул, Хэрмэн цав, Улаан хонгил, Бүгийн цав зэрэг байгаль түүхийн чухал дурсгалт газрууд байдаг бөгөөд сүүлийн жилүүдэд эдгээр газруудад аялал жуулчлал амжилттай хөгжиж байна. ==Ургамлын аймаг== Говь Гурвансайхан байгалийн цогцолборт газарт 48 овгийн 164 төрөлд хамаарах 350 гаруй зүйл гуурст ургамал бүртгэгдсэнээс завсарын унаган ургамал 48, үлдэц ургамал 11 байна. Төв Азийн унаган Потанины тулман ягаан цэцэг, цөлийн аргамжин цэцэг, хар өвснөөс гадна, жигд хайлс, тоорой, заган ой, сухайн төгөл, зэгсэн шугуйтай бөгөөд үет ургамал 35 зүйл, нийлмэл цэцэгтэн 25 зүйл, саргайтан 23 зүйл, тоонолжтон 21 зүйл, буурцагтан 20 зүйл, луультан 18 зүйл, сонгинотон 10 зүйл, уруул цэцэгтэн 8 зүйл зэрэг байдаг. [[Ангилал:Монголын байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Өмнөговь аймгийн газар зүй]] 01eu48frd9qgam4f1fctl3kdc4c7l0f Порше 356 0 67442 859593 750565 2026-06-21T20:23:08Z CommonsDelinker 211 Porsche_356_quatro_vistas.jpg файлыг коммонсд [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] хэрэглэгч устгасан тул арилгагдлаа. Шалтгаан: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Porsche 356 quatro vistas.jpg|]]. 859593 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суудлын тэрэг | Hintergrund oben = silver | Textfarbe oben = #000000 | Marke = [[Порше]] | Hintergrund unten = #C0C0C0 | Modell = 356 | Bild = Porsche 356 B Classic-Gala 2021 1X7A0119.jpg | Bild zeigt = | von = 1948 | bis = 1965 | Klasse = [[Спорт автомашин]] | Versionen = [[Купье]], [[родстер]] | Motoren = [[Бензин хөдөлгүүр]]:<br />1,1–2,0 литр<br />(29–96 кВт) | Länge = 3950–4001 | Breite = 1670 | Höhe = 1290–1330 | Radstand = 2100 | Gewicht = 680–1010 | Vorgänger = [[Порше 356/1 Родстер]] | Nachfolger = [[Порше 901]], [[Порше 911 (1963)|Порше 911]] }} [[File:Porsche 2009 22 (RaBoe).jpg|thumb|right|1950-иад оны Порше 356 ''„A-н өмнөx“'' (арлын дугаар 5047) aus [[Порше үйлдвэр Гмюнд|Гмюндийн үйлдвэрлэлт]]]] [[File:Porsche-356-speedster.jpg|thumb|right|Порше 356 спидстер GT Гайсберг уралдааны өмнөx автомашины танилцуулга дээр]] [[File:Austria Gmuend Porsche Museum03.jpg|thumb|right|Хэд хэдэн Порше 356 урьдны салбар үйлдвэр байсан [[Порше үйлдвэр Гмюнд|Гмюндийн үйлдвэрийн]] автомашины музейд. Хамгийн наад талд Каррера 2 купье байна.]] [[File:12-01-03-autostadtl-by-RalfR-39.jpg|thumb|right|1952 оны Порше 356]] '''Порше 356''' нь [[Порше]]гийн үйлдвэрлэсэн анхны цуврал загварын автомашин юм. Загварын нэршлийн 356 нь Поршегийн спорт автомашины хийцийн дарааллын дугаар юм. Хөдөлгүүр нь 369 гэсэн хийцийн дугаартай байв. Порше&nbsp;356-н „төрсөн өдрийг“ эхний купье загвар дээр туршилтын протоколыг бичсэн өдөр буюу 1948 оны долоодугаар сарын 7-нд гэж тооцдог. 1965 оны дөрөвдүгээр сард 356 загварын цувааны үйлдвэрлэлтийг 76.302 ширхгээр зогсоосон байна. == Ерөнхий == Порше 356 нь цувралаар үйлдвэрлэгдэхдээ рамыг нь өөрчлөн, дундын хөдөлгүүртэй байсан анхны хийц болох 356/1-г бас өөрчлөн ардаа хөдөлгүүртэй болгон үйлдвэрлэв. Эхний 50 тэргийг хөнгөнцагаан их биетэйгээр [[Гмюнд (Кернтен)|Гмюнд]]эд гараар угсарсан нь, дэлхийн хоёрдугаар дайны төгсгөлөөр дайнаас холдон нээсэн үйлдвэр байсан юм. 1950 онд Порше буцаад [[Цуффенхаузен|Штутгартын Цуффенхаузен]] дүүрэгтээ нүүн иржээ. Үйлдвэрлэлтээ Ройттерын их биеийн үйлдвэрийн байранд 1949 оны сүүлээр авсан байсан захиалга болох 500 гаран төмөр их биеийн үйлдвэрлэлтээр эхлүүлжээ. == Ном зүй == * Richard von Frankenberg: ''Die ungewöhnliche Geschichte des Hauses Porsche.'' Motorbuch Verlag, Stuttgart 1969. * Lothar Boschen, Jürgen Barth: ''Das große Buch der Porschetypen.'' Motorbuch Verlag, Stuttgart 1994, ISBN 3-613-01284-7. * ''Technische Einzelheiten des "Porsche"-Wagens.'' In: ''[[KFT|Kraftfahrzeugtechnik]].'' 5/1953, S. 148–150 und 8/1953, S. 254. * Helmut F. Rebholz: ''Porsche 356 Club Deutschland e.V. 1975–2000.'' München 2000, ISBN 3-00-005681-5. * Prospekt W 21/57-9.58-III. Aufl. 1958 – Dr.-Ing. h. c. F. Porsche KG * Prospekt W 22 1.60 5 M Gl. * Prospekt W 22 20 M 10.61 Gl. * Prospekt W 22 20 M 9.63 G * AUTO-CLASSIC Nr.1: ''PORSCHE 356 – Der erfolgreichste deutsche Sportwagen.'' ISBN 3-7909-0148-2. * Achim Kubiak: ** ''Faszination 356''. Delius Klasing Verlag 2002 / 2010 (2. Aufl.), ISBN 978-3-7688-1355-6. ** ''Mythos 356: Der Porsche 356 und Menschen, die er bewegt.'' 1. Auflage. Delius Klasing, Bielefeld 2012, ISBN 978-3-7688-3427-8. == Цахим холбоос == * {{Commons|Category:Porsche 356|Порше 356}} * [https://web.archive.org/web/20090204164422/http://www.pff-online.de/magazin/Porsches-erster-Le-Mans-Renner-1951-Porsche-356-G.99.0.html Поршегийн анхны Ле-Мансын тэрэг: 1951 оны Порше 356/2] * [https://web.archive.org/web/20170918201737/http://www.faszination356.de/ Порше 356-н тухай мэдээлэл] == Эшлэл == <references/> {{Он тооллын дараалал-Порше}} {{Автомашины загвар-Порше}} [[Ангилал:Порше|#:::356]] [[Ангилал:Суудлын автомашины загвар]] [[Ангилал:Спорт загварын автомашин]] [[Ангилал:Купье]] [[Ангилал:Родстер]] [[Ангилал:Түүхэн уралдааны автомашин]] [[Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны автомашин]] jw599q6s9ofckpmgdp3ogni73kytbto Горхи Тэрэлжийн байгалийн цогцолборт газар 0 75254 859713 786732 2026-06-22T10:19:26Z Enkhsaihan2005 64429 859713 wikitext text/x-wiki {{Short description|Монголын үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн}} {{Инфобокс хамгаалалттай газар | name = Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолборт газар | iucn_category = II | image = Gorkhi-Terelj National Park.jpg | image_caption = | image_size = 300 | map = Монгол | relief = yes | map_caption = Тэрэлжийн байршил | location = [[Монгол]] | nearest_city = [[Улаанбаатар]] | coordinates = {{coords|48.150204|N|107.576006|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area = {{convert|292000|ha|acres km2 sqmi|lk=on|0}} | established = 1993 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= | governing_body = Монгол Улсын Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яам }} '''Горхи–Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газар''' нь [[Улаанбаатар]] хотоос зүүн хойш 70 км зайд оршдог. Хотоос холгүй энэ газарт байгалийн өвөрмөц тогтоц бүхий уул, хад, ургамал цэцэг, жигүүртэн шувуудыг харахаас гадна нүүдэлчдийн амьдралтай танилцах боломжтой юм. Тус газрын хадан уулс нь Мезозойн үеийн боржин чулуулгаас бүтсэн бөгөөд ус, салхи, он жилүүдэд идэгдэн сонин хачин хэлбэр дүрстэй болсон байдаг. Үүний нэг нь “Мэлхий хад“ хэмээн алдаршсан мэлхий дүрстэй том хад юм. Тэрэлжийн уулсаас Тэрэлж, Хурх, Баруун баян, Дунд баян, Зүүн баян зэрэг гол горхи эх аван урсаж Туул голд цутгадаг байна. == Зургийн цомог == <gallery widths="200"> |Тэрэлжийн амралтын газар File:Aryapala Meditation and Initiation Center.jpg|Тэрэлжийн хийд File:Tuul River in the Gorkhi-Terelj National Park.JPG|Горхи–Тэрэлжийн байгалийн цогцолборт газраар урсах [[Туул гол]] File:Jurty w Parku Narodowym Gorchi-Tereldż 01.JPG|Жуулчдад зориулсан амралтын газрын гэрүүд Mongolia-terelj.jpg|Тэрэлжийн нэг уулнаас </gallery> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Gorkhi-Terelj National Park|{{PAGENAME}}}} * {{WDPA|93582}} [[Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Монголын байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Төв аймгийн газар зүй]] ruynfxj34tucpb6bgj9t0qo15n9xdc6 Рейсинг Пойнт Ф1 Баг 0 83954 859585 666994 2026-06-21T19:54:57Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Расинг Пойнт]] to [[Рейсинг Пойнт]] 666994 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Ф1 баг | name = Расинг Пойнт | бүтэн_нэр = Расинг Пойнт Ф1 баг<br>Racing Point F1 Team | logo = [[Зураг:Mazepin Force India VJM11 Testing Barcelona.jpg|250px|[[Никита Дмитриевич Мазепин|Мазепин]] 2018 оны улирлын өмнөх туршилтан дээр, Барселон]] | төв = {{GBR|#}} [[Силверстон]], [[Их Британи]] | компани = Racing Point UK Limited | баг_дарга = {{USA|#}} [[Отмар Сафнауэр]] | захирал = Эндрю Грин | үндэслэгч = | цахим_хуудас = [http://www.forceindiaf1.com/ www.forceindiaf1.com/] | жолооч = (11) {{MEX|#}} [[Серхио Перес]]<br />(18) {{CAN|#}} [[Лэнс Стролл]] | туршилтын_жолооч = — | шасси = Расинг Пойнт | xөдөлгүүр = [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес-Бенц 1.6 V6 турбо]] | дугуй = [[Пирелли]] | гараа = [[Бельгийн гран-при|Бельги]], [[2018 оны Формула-1|2018 он]] | оролцсон = 9 | зох_бүтээгч_да = 0 | жолоочийн_да = 0 | ялалт = 0 | поле = 0 | xамгийн_хурдан_тойролт = 0 | оноо = 52 | сүүлийн_улирал = 2018 | сүүлийн_байр = 7. (52 оноо) | сүүлчийн_гран_при= }} '''Расинг Пойнт Ф1 баг''' ({{lang-en|Racing Point F1 Team}}) нь [[Их Британи]]йн лиценцтэй, [[англи]]йн [[Силверстон]]д төвтэй [[Формула-1]] уралдааны баг юм. Энэхүү баг нь 2018 оны наймдугаар сараас эхлэн формула 1 уралдаанд оролцож эхэлсэн бөгөөд мэдэгдлийн хуудсан дээр '''Расинг Пойнт Форс Индиа Ф1 Баг''' ('''''Racing Point Force India F1 Team''''') гэсэн нэртэйгээр бүртгүүлсэн байна. [[2018 оны Бельгийн гран-при]]йн уралдаанаас эхлэн Формула-1-ийн ДАШТ-д оролцож буй тус баг нь мөн онд [[дампуурал|дампуурсан]] уралдааны жүчээ болох [[Форс Индиа]] багийн хүн-, материалын нөөцийг ашигладаг. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2018 оны 3 сарын 31-ний Бахрейн гран-прийн дараа</small> {| class="wikitable" |- style="background:#EAECF0;" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" |[[2018 оны Формула-1|2018]] | Расинг Пойнт Форс Индиа |[[Форс Индиа VJM11]] |[[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] |{{Пирелли}} | 9 | – | – | – | – | – | 52 |'''7.''' |- |- align="center" |[[2019 оны Формула-1|2019]] | Расинг Пойнт |[[Расинг Пойнт RP19]] |[[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] |{{Пирелли}} | 2 | – | – | – | – | – | 3 |'''9.''' |- |- class="background:#EAECF0;" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | 11 | '''–''' | '''–''' | '''–''' | '''–''' |'''–''' | 55 | &nbsp; |} === Бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2018 оны улирлын эцсийн дүнгээр</small> {| class="wikitable" |- align="center" style="background:#EAECF0" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Гран При ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}} |2018– | 9 | 32 | – | – | – | – | – | {{0}}8. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" |{{CAN|Ziel=Лэнс Стролл}} |[[2019 оны Формула-1|2019]]– | 2 | 2 | – | – | – | – | – | – |- align="center" | align="left" | {{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} |2018 | 9 | 20 | – | – | – | – | – | 12. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |} <small>Одоо идэвхтэй уралдаж буй нисгэгч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв.</small> === Формула-1-ийн үр дүн === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%" width="100%" |- style="background:#EAECF0; ! Улирал !! Шасси !! Жолооч !! Д/д !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 !! 21 !! Оноо !! Байр |- ! rowspan="3" |[[2018 оны Формула-1|2018]] ! rowspan="3" |[[Форс Индиа VJM11]] | colspan="2" | | [[Зураг:Flag of Australia.svg|20px|link=2018 оны Австралийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Bahrain.svg|20px|link=2018 оны Бахрейны гран-при]] | [[Зураг:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|link=2018 оны Хятадын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Azerbaijan.svg|20px|link=2018 оны Азербайжаны гран-при]] | [[Зураг:Flag of Spain.svg|20px|link=2018 оны Испанийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Monaco.svg|20px|link=2018 оны Монакогийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Canada.svg|20px|link=2018 оны Канадын гран-при]] | [[Зураг:Flag of France.svg|20px|link=2018 оны Францын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Austria.svg|20px|link=2018 оны Австрийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=2018 оны Их Британийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Germany.svg|20px|link=2018 оны Германы гран-при]] | [[Зураг:Flag of Hungary.svg|20px|link=2018 оны Унгарын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Belgium (civil).svg|20px|link=2018 оны Бельгийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Italy.svg|20px|link=2018 оны Италийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Singapore.svg|20px|link=2018 оны Сингапурын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Russia.svg|20px|link=2018 оны Оросын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Japan.svg|20px|link=2018 оны Японы гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United States.svg|20px|link=2018 оны АНУ-ын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Mexico.svg|20px|link=2018 оны Мексикийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Brazil (1968-1992).svg|20px|link=2018 оны Бразилын гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px|link=2018 оны Абу Дабийн гран-при]] | rowspan="3" style="background-color:#DFFFDF" |'''52''' | rowspan="3" style="background-color:#DFFFDF" |'''7.''' |- | align="left" |{{MEX|Ziel=Серхио Перес}} | 11 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#CFCFFF" | 16 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 8 |- | align="left" |{{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} | 31 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 9 | bgcolor="#000000" style="color:white;" | <small>DSQ</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 14 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> |- |} {{Уралдааны дүнгийн тайлал}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Racing Point|Расинг Пойнт}} {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Их Британийн моторт спорт]] hyd86e9o109nqgf9xqhq8djlhhwit4n 859591 859585 2026-06-21T19:56:52Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Рейсинг Пойнт]] to [[Рейсинг Пойнт Ф1 Баг]] 666994 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Ф1 баг | name = Расинг Пойнт | бүтэн_нэр = Расинг Пойнт Ф1 баг<br>Racing Point F1 Team | logo = [[Зураг:Mazepin Force India VJM11 Testing Barcelona.jpg|250px|[[Никита Дмитриевич Мазепин|Мазепин]] 2018 оны улирлын өмнөх туршилтан дээр, Барселон]] | төв = {{GBR|#}} [[Силверстон]], [[Их Британи]] | компани = Racing Point UK Limited | баг_дарга = {{USA|#}} [[Отмар Сафнауэр]] | захирал = Эндрю Грин | үндэслэгч = | цахим_хуудас = [http://www.forceindiaf1.com/ www.forceindiaf1.com/] | жолооч = (11) {{MEX|#}} [[Серхио Перес]]<br />(18) {{CAN|#}} [[Лэнс Стролл]] | туршилтын_жолооч = — | шасси = Расинг Пойнт | xөдөлгүүр = [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес-Бенц 1.6 V6 турбо]] | дугуй = [[Пирелли]] | гараа = [[Бельгийн гран-при|Бельги]], [[2018 оны Формула-1|2018 он]] | оролцсон = 9 | зох_бүтээгч_да = 0 | жолоочийн_да = 0 | ялалт = 0 | поле = 0 | xамгийн_хурдан_тойролт = 0 | оноо = 52 | сүүлийн_улирал = 2018 | сүүлийн_байр = 7. (52 оноо) | сүүлчийн_гран_при= }} '''Расинг Пойнт Ф1 баг''' ({{lang-en|Racing Point F1 Team}}) нь [[Их Британи]]йн лиценцтэй, [[англи]]йн [[Силверстон]]д төвтэй [[Формула-1]] уралдааны баг юм. Энэхүү баг нь 2018 оны наймдугаар сараас эхлэн формула 1 уралдаанд оролцож эхэлсэн бөгөөд мэдэгдлийн хуудсан дээр '''Расинг Пойнт Форс Индиа Ф1 Баг''' ('''''Racing Point Force India F1 Team''''') гэсэн нэртэйгээр бүртгүүлсэн байна. [[2018 оны Бельгийн гран-при]]йн уралдаанаас эхлэн Формула-1-ийн ДАШТ-д оролцож буй тус баг нь мөн онд [[дампуурал|дампуурсан]] уралдааны жүчээ болох [[Форс Индиа]] багийн хүн-, материалын нөөцийг ашигладаг. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2018 оны 3 сарын 31-ний Бахрейн гран-прийн дараа</small> {| class="wikitable" |- style="background:#EAECF0;" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" |[[2018 оны Формула-1|2018]] | Расинг Пойнт Форс Индиа |[[Форс Индиа VJM11]] |[[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] |{{Пирелли}} | 9 | – | – | – | – | – | 52 |'''7.''' |- |- align="center" |[[2019 оны Формула-1|2019]] | Расинг Пойнт |[[Расинг Пойнт RP19]] |[[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] |{{Пирелли}} | 2 | – | – | – | – | – | 3 |'''9.''' |- |- class="background:#EAECF0;" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | 11 | '''–''' | '''–''' | '''–''' | '''–''' |'''–''' | 55 | &nbsp; |} === Бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2018 оны улирлын эцсийн дүнгээр</small> {| class="wikitable" |- align="center" style="background:#EAECF0" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Гран При ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}} |2018– | 9 | 32 | – | – | – | – | – | {{0}}8. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" |{{CAN|Ziel=Лэнс Стролл}} |[[2019 оны Формула-1|2019]]– | 2 | 2 | – | – | – | – | – | – |- align="center" | align="left" | {{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} |2018 | 9 | 20 | – | – | – | – | – | 12. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |} <small>Одоо идэвхтэй уралдаж буй нисгэгч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв.</small> === Формула-1-ийн үр дүн === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%" width="100%" |- style="background:#EAECF0; ! Улирал !! Шасси !! Жолооч !! Д/д !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 !! 21 !! Оноо !! Байр |- ! rowspan="3" |[[2018 оны Формула-1|2018]] ! rowspan="3" |[[Форс Индиа VJM11]] | colspan="2" | | [[Зураг:Flag of Australia.svg|20px|link=2018 оны Австралийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Bahrain.svg|20px|link=2018 оны Бахрейны гран-при]] | [[Зураг:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|link=2018 оны Хятадын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Azerbaijan.svg|20px|link=2018 оны Азербайжаны гран-при]] | [[Зураг:Flag of Spain.svg|20px|link=2018 оны Испанийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Monaco.svg|20px|link=2018 оны Монакогийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Canada.svg|20px|link=2018 оны Канадын гран-при]] | [[Зураг:Flag of France.svg|20px|link=2018 оны Францын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Austria.svg|20px|link=2018 оны Австрийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=2018 оны Их Британийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Germany.svg|20px|link=2018 оны Германы гран-при]] | [[Зураг:Flag of Hungary.svg|20px|link=2018 оны Унгарын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Belgium (civil).svg|20px|link=2018 оны Бельгийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Italy.svg|20px|link=2018 оны Италийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Singapore.svg|20px|link=2018 оны Сингапурын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Russia.svg|20px|link=2018 оны Оросын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Japan.svg|20px|link=2018 оны Японы гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United States.svg|20px|link=2018 оны АНУ-ын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Mexico.svg|20px|link=2018 оны Мексикийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Brazil (1968-1992).svg|20px|link=2018 оны Бразилын гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px|link=2018 оны Абу Дабийн гран-при]] | rowspan="3" style="background-color:#DFFFDF" |'''52''' | rowspan="3" style="background-color:#DFFFDF" |'''7.''' |- | align="left" |{{MEX|Ziel=Серхио Перес}} | 11 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#CFCFFF" | 16 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 8 |- | align="left" |{{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} | 31 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 9 | bgcolor="#000000" style="color:white;" | <small>DSQ</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 14 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> |- |} {{Уралдааны дүнгийн тайлал}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Racing Point|Расинг Пойнт}} {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Их Британийн моторт спорт]] hyd86e9o109nqgf9xqhq8djlhhwit4n 859594 859591 2026-06-21T21:33:16Z Enkhsaihan2005 64429 859594 wikitext text/x-wiki {{short description|Британийн Формула 1-ийн хуучин бүтээгч}} {{redirect|Рейсинг Пойнт}} {{Инфобокс Ф1 баг |Logo = BWT Racing Point Logo.svg |Constructor_name = Рейсинг Пойнт |Long_name = BWT Рейсинг Пойнт Ф1 Баг |Previous name = [[Расинг Пойнт Форс Индиа]] |Next name = [[Астон Мартин Формула Нэгт|Астон Мартин Ф1 Баг]] |Base = [[Силверстон]], Нортхемптоншир, Англи, НХУ |Founders = [[Лоуренс Стролл]] |Staff= {{ubl|[[Отмар Шафнауер]]|[[Эндрю Грин (Формула Нэг)|Эндрю Грин]]|Стив Керноу|Энди Стивенсон}} |Drivers = {{ubl|{{flagicon|MEX}} [[Серхио Перес]]|{{flagicon|CAN}} [[Лэнс Стролл]]|{{flagicon|GER}} [[Нико Хюлькенберг]]}} |Tyres = [[Пирелли]] |Debut = {{nowrap|[[2019 оны Австралийн гран-при]]}} |Final = [[2020 оны Абу-Дабийн гран-при]] |Races = 38 |Engines = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|BWT Мерседес]]{{efn|name=BWT engine}} |Cons_champ = 0 |Drivers_champ = 0 |Wins = 1 |Podiums = 4 |Points = 268 |Poles = 1 |Fastest_laps = 0 |Last_season = |Last_position = }} '''Расинг Пойнт Ф1 баг''' ({{lang-en|Racing Point F1 Team}}) нь [[Их Британи]]йн лиценцтэй, [[англи]]йн [[Силверстон]]д төвтэй [[Формула-1]] уралдааны баг юм. Энэхүү баг нь 2018 оны наймдугаар сараас эхлэн формула 1 уралдаанд оролцож эхэлсэн бөгөөд мэдэгдлийн хуудсан дээр '''Расинг Пойнт Форс Индиа Ф1 Баг''' ('''''Racing Point Force India F1 Team''''') гэсэн нэртэйгээр бүртгүүлсэн байна. [[2018 оны Бельгийн гран-при]]йн уралдаанаас эхлэн Формула-1-ийн ДАШТ-д оролцож буй тус баг нь мөн онд [[дампуурал|дампуурсан]] уралдааны жүчээ болох [[Форс Индиа]] багийн хүн-, материалын нөөцийг ашигладаг. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2018 оны 3 сарын 31-ний Бахрейн гран-прийн дараа</small> {| class="wikitable" |- style="background:#EAECF0;" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" |[[2018 оны Формула-1|2018]] | Расинг Пойнт Форс Индиа |[[Форс Индиа VJM11]] |[[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] |{{Пирелли}} | 9 | – | – | – | – | – | 52 |'''7.''' |- |- align="center" |[[2019 оны Формула-1|2019]] | Расинг Пойнт |[[Расинг Пойнт RP19]] |[[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] |{{Пирелли}} | 2 | – | – | – | – | – | 3 |'''9.''' |- |- class="background:#EAECF0;" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | 11 | '''–''' | '''–''' | '''–''' | '''–''' |'''–''' | 55 | &nbsp; |} === Бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2018 оны улирлын эцсийн дүнгээр</small> {| class="wikitable" |- align="center" style="background:#EAECF0" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Гран При ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}} |2018– | 9 | 32 | – | – | – | – | – | {{0}}8. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" |{{CAN|Ziel=Лэнс Стролл}} |[[2019 оны Формула-1|2019]]– | 2 | 2 | – | – | – | – | – | – |- align="center" | align="left" | {{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} |2018 | 9 | 20 | – | – | – | – | – | 12. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |} <small>Одоо идэвхтэй уралдаж буй нисгэгч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв.</small> === Формула-1-ийн үр дүн === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%" width="100%" |- style="background:#EAECF0; ! Улирал !! Шасси !! Жолооч !! Д/д !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 !! 21 !! Оноо !! Байр |- ! rowspan="3" |[[2018 оны Формула-1|2018]] ! rowspan="3" |[[Форс Индиа VJM11]] | colspan="2" | | [[Зураг:Flag of Australia.svg|20px|link=2018 оны Австралийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Bahrain.svg|20px|link=2018 оны Бахрейны гран-при]] | [[Зураг:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|link=2018 оны Хятадын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Azerbaijan.svg|20px|link=2018 оны Азербайжаны гран-при]] | [[Зураг:Flag of Spain.svg|20px|link=2018 оны Испанийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Monaco.svg|20px|link=2018 оны Монакогийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Canada.svg|20px|link=2018 оны Канадын гран-при]] | [[Зураг:Flag of France.svg|20px|link=2018 оны Францын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Austria.svg|20px|link=2018 оны Австрийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=2018 оны Их Британийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Germany.svg|20px|link=2018 оны Германы гран-при]] | [[Зураг:Flag of Hungary.svg|20px|link=2018 оны Унгарын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Belgium (civil).svg|20px|link=2018 оны Бельгийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Italy.svg|20px|link=2018 оны Италийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Singapore.svg|20px|link=2018 оны Сингапурын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Russia.svg|20px|link=2018 оны Оросын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Japan.svg|20px|link=2018 оны Японы гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United States.svg|20px|link=2018 оны АНУ-ын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Mexico.svg|20px|link=2018 оны Мексикийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Brazil (1968-1992).svg|20px|link=2018 оны Бразилын гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px|link=2018 оны Абу Дабийн гран-при]] | rowspan="3" style="background-color:#DFFFDF" |'''52''' | rowspan="3" style="background-color:#DFFFDF" |'''7.''' |- | align="left" |{{MEX|Ziel=Серхио Перес}} | 11 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#CFCFFF" | 16 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 8 |- | align="left" |{{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} | 31 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 9 | bgcolor="#000000" style="color:white;" | <small>DSQ</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 14 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> |- |} {{Уралдааны дүнгийн тайлал}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Racing Point|Расинг Пойнт}} {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Их Британийн моторт спорт]] aq5d6bm0z684enwjlre9yzx98u76t0m 859595 859594 2026-06-21T21:33:49Z Enkhsaihan2005 64429 859595 wikitext text/x-wiki {{short description|Британийн Формула 1-ийн хуучин бүтээгч}} {{redirect|Рейсинг Пойнт}} {{Инфобокс Ф1 баг |Logo = BWT Racing Point Logo.svg |Constructor_name = Рейсинг Пойнт |Long_name = BWT Рейсинг Пойнт Ф1 Баг |Previous name = [[Рейсинг Пойнт Форс Индиа]] |Next name = [[Астон Мартин Формула Нэгт|Астон Мартин Ф1 Баг]] |Base = [[Силверстон]], Нортхемптоншир, Англи, НХУ |Founders = [[Лоуренс Стролл]] |Staff= {{ubl|[[Отмар Шафнауер]]|[[Эндрю Грин (Формула Нэг)|Эндрю Грин]]|Стив Керноу|Энди Стивенсон}} |Drivers = {{ubl|{{flagicon|MEX}} [[Серхио Перес]]|{{flagicon|CAN}} [[Лэнс Стролл]]|{{flagicon|GER}} [[Нико Хюлькенберг]]}} |Tyres = [[Пирелли]] |Debut = {{nowrap|[[2019 оны Австралийн гран-при]]}} |Final = [[2020 оны Абу-Дабийн гран-при]] |Races = 38 |Engines = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|BWT Мерседес]]{{efn|name=BWT engine}} |Cons_champ = 0 |Drivers_champ = 0 |Wins = 1 |Podiums = 4 |Points = 268 |Poles = 1 |Fastest_laps = 0 |Last_season = |Last_position = }} '''Рейсинг Пойнт Ф1 баг''' ({{lang-en|Racing Point F1 Team}}) нь [[Их Британи]]йн лиценцтэй, [[англи]]йн [[Силверстон]]д төвтэй [[Формула-1]] уралдааны баг юм. Энэхүү баг нь 2018 оны наймдугаар сараас эхлэн формула 1 уралдаанд оролцож эхэлсэн бөгөөд мэдэгдлийн хуудсан дээр '''Рейсинг Пойнт Форс Индиа Ф1 Баг''' ('''''Racing Point Force India F1 Team''''') гэсэн нэртэйгээр бүртгүүлсэн байна. [[2018 оны Бельгийн гран-при]]йн уралдаанаас эхлэн Формула-1-ийн ДАШТ-д оролцож буй тус баг нь мөн онд [[дампуурал|дампуурсан]] уралдааны жүчээ болох [[Форс Индиа]] багийн хүн-, материалын нөөцийг ашигладаг. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2018 оны 3 сарын 31-ний Бахрейн гран-прийн дараа</small> {| class="wikitable" |- style="background:#EAECF0;" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" |[[2018 оны Формула-1|2018]] | Рейсинг Пойнт Форс Индиа |[[Форс Индиа VJM11]] |[[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] |{{Пирелли}} | 9 | – | – | – | – | – | 52 |'''7.''' |- |- align="center" |[[2019 оны Формула-1|2019]] | Рейсинг Пойнт |[[Рейсинг Пойнт RP19]] |[[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] |{{Пирелли}} | 2 | – | – | – | – | – | 3 |'''9.''' |- |- class="background:#EAECF0;" align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | 11 | '''–''' | '''–''' | '''–''' | '''–''' |'''–''' | 55 | &nbsp; |} === Бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2018 оны улирлын эцсийн дүнгээр</small> {| class="wikitable" |- align="center" style="background:#EAECF0" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Гран При ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}} |2018– | 9 | 32 | – | – | – | – | – | {{0}}8. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" |{{CAN|Ziel=Лэнс Стролл}} |[[2019 оны Формула-1|2019]]– | 2 | 2 | – | – | – | – | – | – |- align="center" | align="left" | {{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} |2018 | 9 | 20 | – | – | – | – | – | 12. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |} <small>Одоо идэвхтэй уралдаж буй нисгэгч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв.</small> === Формула-1-ийн үр дүн === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%" width="100%" |- style="background:#EAECF0; ! Улирал !! Шасси !! Жолооч !! Д/д !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 !! 21 !! Оноо !! Байр |- ! rowspan="3" |[[2018 оны Формула-1|2018]] ! rowspan="3" |[[Форс Индиа VJM11]] | colspan="2" | | [[Зураг:Flag of Australia.svg|20px|link=2018 оны Австралийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Bahrain.svg|20px|link=2018 оны Бахрейны гран-при]] | [[Зураг:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|link=2018 оны Хятадын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Azerbaijan.svg|20px|link=2018 оны Азербайжаны гран-при]] | [[Зураг:Flag of Spain.svg|20px|link=2018 оны Испанийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Monaco.svg|20px|link=2018 оны Монакогийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Canada.svg|20px|link=2018 оны Канадын гран-при]] | [[Зураг:Flag of France.svg|20px|link=2018 оны Францын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Austria.svg|20px|link=2018 оны Австрийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=2018 оны Их Британийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Germany.svg|20px|link=2018 оны Германы гран-при]] | [[Зураг:Flag of Hungary.svg|20px|link=2018 оны Унгарын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Belgium (civil).svg|20px|link=2018 оны Бельгийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Italy.svg|20px|link=2018 оны Италийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Singapore.svg|20px|link=2018 оны Сингапурын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Russia.svg|20px|link=2018 оны Оросын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Japan.svg|20px|link=2018 оны Японы гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United States.svg|20px|link=2018 оны АНУ-ын гран-при]] | [[Зураг:Flag of Mexico.svg|20px|link=2018 оны Мексикийн гран-при]] | [[Зураг:Flag of Brazil (1968-1992).svg|20px|link=2018 оны Бразилын гран-при]] | [[Зураг:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px|link=2018 оны Абу Дабийн гран-при]] | rowspan="3" style="background-color:#DFFFDF" |'''52''' | rowspan="3" style="background-color:#DFFFDF" |'''7.''' |- | align="left" |{{MEX|Ziel=Серхио Перес}} | 11 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 5 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#CFCFFF" | 16 | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 7 | style="background:#DFFFDF" | 8 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 10 | style="background:#DFFFDF" | 8 |- | align="left" |{{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} | 31 | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#DFFFDF" | 6 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> | style="background:#DFFFDF" | 9 | style="background:#DFFFDF" | 9 | bgcolor="#000000" style="color:white;" | <small>DSQ</small> | style="background:#CFCFFF" | 11 | style="background:#CFCFFF" | 14 | style="background:#EFCFFF" | <small>DNF</small> |- |} {{Уралдааны дүнгийн тайлал}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Racing Point|Рейсинг Пойнт}} {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Их Британийн моторт спорт]] 8hpzmzdl70ta2nylvgw80ftnik0xy0f 2019 оны Формула-1 0 85776 859588 797214 2026-06-21T19:55:59Z Enkhsaihan2005 64429 859588 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Формула-1-улирал | Улирал = 2019 | Зураг = 2019 Chinese Grand Prix Hamilton (47611075911).jpg | Жолооч-ДА = {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}} | Зохион бүтээгч-ДА = {{DEU|Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес}} }} '''2019 оны Формула-1-дэлхийн аварга''' шалгаруулах тэмцээн нь [[Формула-1|Формула 1-ийн дэлхийн аваргын]] 70 дахь улирлын тэмцээн юм. Энэ улирлын уралдаан нь гуравдугаар сарын 17-нд [[Австрали]]йн [[Альберт паркийн авто тойруулга|Мельбурн]]д эхлэн, арванхоёрдугаар сарын 1-нд [[Абу-Даби|Абу-Дабийн]] [[Яс Марина авто тойруулга|Яс-Арал]] дээр явагдан дуусав. == 2019 оны өөрчлөлт == === Техникийн дүрмийн өөрчлөлт === Шинээр хэд хэдэн [[аэродинамик]]т нөлөөлөх дүрмийг гаргав. Урд жигүүрийг 1800-с 2000&nbsp;мм болгон өргөтгөсөн ба хийцийг энгийн хэлбэртэй болгов. Урд жигүүрийн аэродинамикийн хийц нь ард яваа тэрэгний аэродинамикт [[Dirty Air]] (бохир агаар) хэмээн нэрлэгдэх нөлөөтэй ба энэ нь гүйцэд түрүүлэхэд ихээхэн саад учруулдаг учраас түүний хийцийг өөрчлөх гол шалтгаан болсон юм. Мөн арын жигүүрийг 950-с 1050&nbsp;мм болгон өргөсгөн, өндрийг нь 800-с 820&nbsp;мм болгов. Үүн дээр нэмэн [[Агаарын эсэргүүцлийг бууруулах систем|DRS]]-ийг ажиллуулах үед дээш нээгддэг жигүүрийн хаалтын өндөр нь 65&nbsp;миллиметрээс 85&nbsp;миллиметр болгон өндөрсөв.<ref name="Übersicht Regeln 2019">Stefan Ehlen: [https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/formel-1-regeln-2019-uebersicht-reglement-und-neuerungen-19021709 Formel-1-Regeln 2019: Übersicht Reglement und Neuerungen.] Motorsport-Total.com, 17. Februar 2019, abgerufen am 19. Februar 2019.</ref> Үүнээс гадна тоормосыг агааржуулах зориулалттай [[winglet]] хэрэглэхийг хорьсон. Жолооч нарын аюулгүй байдлыг сайжруулах үүднээс шинэ бээлийтэй болгосон ба энэ нь жолоочийн [[зүрхний цохилт]], [[хүчилтөрөгчийн ханалт|хүчилтөрөгчийн хангалт]] зэргийг хянан уг мэдээллээ командын төв рүү мэдэгдэж байх юм. Энэхүү алхам нь жолооч осолдсон үед түүний эрүүл мэндийн талаарх чухал мэдээллийг авах боломжтой болох юм. Мөн түүнчлэн хэд хэдэн аюулгүй байдлын шаардлага нэмж хангасан дуулгыг нэвтрүүлэв.<ref name=":0">What you need to know about F1’s 2019 rule changes. In: Formula 1® - The Official F1® Website. ({{Webarchiv|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2018/4/what-you-need-to-know-about-f1s-2019-rule-changes.html |wayback=20180720140039 |text=formula1.com |archiv-bot=2024-11-12 15:50:46 InternetArchiveBot }} [abgerufen am 20. Juli 2018]).</ref><ref>FIA Reveals Ultra-Protective Helmet for F1. In: Federation Internationale de l'Automobile. 6. Juni 2018 (englisch, [https://www.fia.com/news/fia-reveals-ultra-protective-helmet-f1 fia.com] [abgerufen am 20. Juli 2018]).</ref> Жолооч өөрийн бүх тоноглолын хамтаар хамгийн багадаа 80&nbsp;кг-ын жинтэй байх ёстой болов. Хэрвээ энэ жинд хүрэхгүй бол кабины нээлхий хэсэгт ОУ-ын автомашины холбооноос лацдан бэлтгэсэн нэмэлт жинг бэхлэн оруулах ба үүгээр жолоочийн жинг гүйцээн хүргэх юм.<ref>André Wiegold, Oleg Karpov: [https://de.motorsport.com/f1/news/hulkenberg-gewichtsregeln-2019-versprechen-vorteil-/3158124/ Hülkenberg: Gewichtsregeln 2019 versprechen Vorteil.] Motorsport.com, 15. August 2018, abgerufen am 30. Januar 2019.</ref> === Спортын дүрмийн өөрчлөлт === Уралдааны үеийн түлшний дээд хэмжээг 105&nbsp;кг-аас 110&nbsp;кг болгон ихэсгэсэн. Ингэснээр нисгэгчид бензиний хэрэглээндээ санаа зовох асуудалгүй болж, илүү сонирхолтой уралдаан болно хэмээн зохион байгуулагчид найдаж байгаа аж.<ref name=":0"/> Хэрвээ хэд хэдэн нисгэгч торгуулийн улмаас гарааны байрлалын төгсгөлд шилжих бол байрлал тогтоох уралдааны дүнгээр тэдний дарааллыг тогтооно. Урьд нь үүнийг чөлөөт дасгалын үед хэн түрүүлж зам дээр гарснаар нь тогтоож өгдөг байсан юм.<ref name="10 neue Regeln">Norman Fischer, Jonathan Noble: [https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/formel-1-2019-zehn-neue-regeln-die-du-nicht-mitbekommen-hast-19013009 Formel 1 2019: Zehn neue Regeln, die du nicht mitbekommen hast.] Motorsport-Total.com, 30. Januar 2019, abgerufen am 30. Januar 2019.</ref> === Хөдөлгүүр нийлүүлэгч === [[Ред Булл Расинг]] баг 12 жил ашигласан [[Рено]]гийн [[ТАГ Хойер]] хэмээх нэршил бүхий хөдөлгүүрээс татгалзан [[Хонда]] хөдөлгүүртэйгээр гараанд гарлаа. Ред Булл багийн охин баг болох [[Скудериа Торо Россо]] баг нь өнгөрсөн жилээс эхлэн Хонда моторыг ашиглах болсон юм.<ref name="Red Bull Honda">Stuart Codling: Renault works F1 team was a factor in Red Bull Honda 2019 decision. In: Autosport.com. ([https://www.autosport.com/f1/news/136934/renault-team-a-factor-in-red-bull-honda-call autosport.com] [abgerufen am 20. Juli 2018]).</ref> [[Рейсинг Пойнт]] баг энэ улиралд ''[[BWT AG|BWT Мерседес]]'' хэмээх нэртэй Мерседесийн хөдөлгүүртэйгээр оролцож байна. Хөдөлгүүрийн хувьд хэдийгээр нэр нь өөр боловч Мерседес өөрийн [[Мерседес АМГ Ф1 баг|үйлдвэрийн баг]] болон [[Уильямс Ф1|Уильямс]] уралдааны жүчээнд нийлүүлж байгаа хөдөлгүүртэй яг адилхан хөдөлгүүр юм. === Багууд === [[Заубер Моторспорт]] баг Алфа Ромео Расинг нэрээр мэдэгдлийн нэрээ өгчээ. Ингэснээр Формула Нэгийн ДАШТ-нд 26 жил оролцсон Заубер хэмээх нэр алга болов.<ref name="Alfa Romeo Racing" /> Гэхдээ энэхүү нэрийн өөрчлөлт нь зөвхөн ивээн тэтгэгчийн нэрийн л солио юм. Миланы автомашин үйлдвэрлэгч [[Алфа Ромео]] нь тус уралдааны жүчээний хөрөнгөнөөс эзэмшил байхгүйгээс гадна техникийн болон зохион байгуулалтын хувьд ч ямар нэгэн оролцоо байхгүй. Тиймээс энэ баг нь швейцарийн лицензээр үргэлжлүүлэн уралдаанд оролцож байна. Хөдөлгүүрийн хувьд өмнөх жилтэй адил Ферраригаас авч байгаа.<ref>Michael Schmidt: ''Etikettenschwindel mit Alfa Romeo''. Motorsport Aktuell, Heft 9/2019, S. 9.</ref><ref>Mathias Brunner: [www.speedweek.com/formel1/news/138684/Sauber-vor-Alfa-Romeo-Wiederholt-Aerger-mit-Partnern.html Sauber vor Alfa Romeo: Wiederholt Ärger mit Partnern.] speedweek.com, 4. Februar 2019, abgerufen am 7. Februar 2019.</ref> === Дугуй === Өнгөрсөн жилийн олон төрлийн дугуйг цэгцлэн энэ жил ердөө л гурван төрлийн хатуулагтай дугуйтай болсон. Үүн дээр бороотой үед хэрэглэх хоёр хээтэй дугуй нэмэгдэнэ.<ref>Adam Cooper, Sven Haidinger, Jonathan Noble: [https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/pirelli-praesentiert-reifen-fuer-2019-nur-noch-soft-medium-und-hard-18102011 Pirelli präsentiert Reifen für 2019: Nur noch Soft, Medium und Hard.] Motorsport-Total.com, 20. Oktober 2018, abgerufen am 20. Oktober 2018.</ref> <gallery> F1 tire Pirelli PZero Red.svg|''P Zero Soft'' F1 tire Pirelli PZero Yellow.svg|''P Zero Medium'' F1 tire Pirelli PZero White.svg|''P Zero Hard'' F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|''Intermediate'' F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|''Heavy-Wet'' </gallery> == Багууд болон жолооч == Дараах хүснэгтэд 2019 онд уралдааны жүчээнүүдтэй гэрээ бүхий үндсэн-, туршилтын-, сэлгээний нисгэгчдийг багтаав. Өнгөрсөн жилийн зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргад эзэлсэн байрны дарааллаар жагсаан оруулсан болно. {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Зураг ! Баг ! Шасси ! Хөдөлгүүр ! Ду&shy;гуй ! Д/д ! Үндсэн<br/>нисгэгч ! Урал&shy;даан ! Туршилт-/<br />Сэлгээний жолооч |- | rowspan="2" | [[File:2019 Formula One Test Days - Valtteri Bottas Mercedes F1 W10.jpg|130px|Мерседес-AMG F1 W10 EQ Power+]] | rowspan="2" | {{DEU|Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес АМГ Петрoнас Ф1 баг}} | rowspan="2" | [[Мерседес-AMG F1 W10 EQ Power+]]<ref>Christian Nimmervoll, Norman Fischer: [https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/praesentation-mercedes-f1-w10-angriff-auf-titel-nummer-sechs-19021302 Präsentation Mercedes F1 W10: Angriff auf Titel Nummer sechs.] Motorsport-Total.com, 13. Februar 2019, abgerufen am 13. Februar 2019.</ref> | rowspan="2" | [[Мерседес-AMG F1 M10 EQ Power+]] | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! 44 | {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<ref>Mercedes-Benz by Daimler AG: {{Webarchiv|url=https://www.mercedesamgf1.com/de/mercedes-amg-f1/amg-f1-news/amg-f1-artikel/mercedes-schliesst-zweijaehrige-vertragsverlaengerung-mit-lewis-hamilton/ |wayback=20180720171004 |text=Mercedes-AMG Petronas Motorsport - Mercedes schließt zweijährige Vertragsverlängerung mit Lewis Hamilton |archiv-bot=2023-09-26 04:19:56 InternetArchiveBot }}. Abgerufen am 20. Juli 2018.</ref> | 1–3 | rowspan="2" | {{MEX|Ziel=Эстебан Гутьеррес}}<ref name="Gutiérrez">{{Webarchiv|url=https://www.mercedesamgf1.com/de/mercedes-amg-f1/esteban-gutierrez/ |wayback=20190110183613 |text=Esteban Gutierrez |archiv-bot=2023-09-26 04:19:56 InternetArchiveBot }}. Mercedes AMG Petronas F1 Team, abgerufen am 9. Januar 2019.</ref><br />{{FRA|Ziel=Эстебан Окон}}<ref name="Vandoorne">Andre Wiegold: [https://www.formel1.de/news/news/2018-11-22/stoffel-vandoorne-als-mercedes-simulatorfahrer-bestaetigt Stoffel Vandoorne als Mercedes-Simulatorfahrer bestätigt]. Formel1.de, abgerufen am 22. November 2018.</ref><br />{{BEL|Ziel=Стоффель Вандорн}}<ref name="Vandoorne" /> |- ! 77 | {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<ref>Mercedes-Benz by Daimler AG: {{Webarchiv|url=https://www.mercedesamgf1.com/de/mercedes-amg-f1/amg-f1-news/amg-f1-artikel/mercedes-schliesst-mehrjaehrigen-vertrag-mit-valtteri-bottas/ |wayback=20180720140202 |text=Mercedes-AMG Petronas Motorsport - NEWS: Mercedes erzielt mehrjährige Einigung mit Valtteri Bottas. |archiv-bot=2023-09-26 04:19:56 InternetArchiveBot }} Abgerufen am 20. Juli 2018.</ref> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:Formula One Test Days 2019 - Ferrari SF90 - Sebastian Vettel.jpeg|130px|Феррари SF90]] | rowspan="2"| {{ITA|Скудериа Феррари|Скудериа Феррари}}<br>{{ITA|#}}&nbsp;Скудериа Феррари Mission Winnow<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2019/2019-fia-formula-one-world-championship-entry |titel=2019 FIA FORMULA ONE WORLD CHAMPIONSHIP ENTRY LIST |zugriff=2019-03-23}}</ref> | rowspan="2"| [[Феррари SF90]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |autor=Christian Nimmervoll |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/praesentation-ferrari-sf90-vettels-neue-quotso-extrem-wie-moeglichquot-19021503 |titel=Präsentation Ferrari SF90: Vettels Neue "so extrem wie möglich" |zugriff=2019-02-15 |sprache=de}}</ref> | rowspan="2"| [[Феррари 064]] | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! {{0}}5 | {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}}<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.motorsport-magazin.com/formel1/news-240805-vettel-verlaengert-vertrag-bei-ferrari/ |hrsg=Motorsport-Magazin.com |titel=Offiziell: Sebastian Vettel verlängert Vertrag bei Ferrari um drei Jahre |autor=Christian Menath |datum=2017-08-26 |zugriff=2018-08-03}}</ref> | 1–3 | rowspan="2" | {{ITA|Ziel=Антонио Фуоко}}<ref name="Ferrari Simulatorfahrer" /><br />{{ITA|Ziel=Антонио Жовинацци}}<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/wer-faehrt-den-ferrari-wenn-sebastian-vettel-ausfaellt-19030307 |autor=Christian Nimmervoll, Roberto Chinchero |hrsg=Motorsport-Total.com |titel=Wer fährt den Ferrari, wenn Sebastian Vettel ausfällt? |datum=2019-03-03 |zugriff=2019-03-03}}</ref><br />{{NZL|Ziel=Брендон Хартли}}<ref name="Ferrari Simulatorfahrer" /><br />{{ITA|Ziel=Давиде Ригон}}<ref name="Ferrari Simulatorfahrer" /><br />{{DEU|Ziel=Паскаль Вээрлайн}}<ref name="Ferrari Simulatorfahrer">{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.motorsport-magazin.com/formel1/news-252904-formel-1-2019-ferrari-pascal-wehrlein-simulatorfahrer-sebastian-vettel-brendon-harltey-antonio-fuoco/ |hrsg=motorsport-magazin.com |titel=Formel 1 - Ferrari bestätigt: Wehrlein wird Vettel-Edelhelfer |datum=2019-02-04 |zugriff=2019-02-04}}</ref> |- ! 16 | {{MCO|Ziel=Шарль Леклер}}<ref name="Leclerc Ferrari">{{Интернэт эх сурвалж |url=http://formula1.ferrari.com/en/charles-leclerc-to-drive-for-scuderia-ferrari-in-2019/ |hrsg=Scuderia Ferrari |titel=Charles Leclerc to drive for Scuderia Ferrari in 2019 |autor=Scuderia Ferrari |datum=2018-09-11 |zugriff=2018-09-11 |sprache=en}}</ref> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:2019 Formula One tests Barcelona, Gasly (40248356523).jpg|130px|Ред Булл Расинг RB15]] | rowspan="2"| {{AUT|Ред Булл Расинг|Астон Мартин Ред Булл Расинг}} | rowspan="2"| [[Ред Булл Расинг RB15]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |autor=Christian Nimmervoll |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/praesentation-red-bull-rb15-aufbruchstimmung-mit-honda-power-19021306 |titel=Präsentation Red Bull RB15: Aufbruchstimmung mit Honda-Power |hrsg=Motorsport-Total.com |datum=2019-02-13 |zugriff=2019-02-13}}</ref> | rowspan="2"| [[Хонда RA619H]]<ref name="Red Bull Honda"/> | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! 33 | {{NLD|Ziel=Макс Ферстаппен}}<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.speedcafe.com/2017/10/21/verstappen-signs-red-bull-2020/ |titel=Verstappen signs with Red Bull until 2020 - Speedcafe |zugriff=2018-07-20 |sprache=en-US}}</ref> | 1–3 | rowspan="2" |{{SUI|Ziel=Себастьен Буэми}}<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.formel1.de/news/news/2019-01-14/andere-jobs-waren-lukrativer-darum-faehrt-buemi-2019-nicht-fuer-toro-rosso |titel=Andere Jobs waren lukrativer: Darum fährt Buemi 2019 nicht für Toro Rosso |hrsg=Formel1.de |zugriff=2019-01-14}}</ref> |- ! 10 | {{FRA|Ziel=Пьер Гасли}}<ref name="Gasly">{{Интернэт эх сурвалж|url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/offiziell-pierre-gasly-wird-ricciardo-nachfolger-bei-red-bull-18082010|titel=Offiziell: Pierre Gasly wird Ricciardo-Nachfolger bei Red Bull|hrsg=Motorsport-Total.com|autor=Scott Mitchell, Maria Reyer|datum=2018-08-20|zugriff=2018-08-20}}</ref> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:2019 Formula One tests Barcelona, Hülkenberg (40348248973).jpg|130px|Рено R.S.19]] | rowspan="2"| {{FRA|Ziel=Рено Ф1 Теам}} | rowspan="2"| [[Рено R.S.19]] | rowspan="2"| [[Рено E-Tech 19]] | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! {{0}}3 | {{AUS|Ziel=Даниель Риккардо}}<ref name="Ricciardo">{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/renault-bestaetigt-zweijahres-vertrag-fuer-daniel-ricciardo-18080308 |titel=Renault bestätigt: Zweijahres-Vertrag für Daniel Ricciardo |hrsg=Motorsport-Total.com |autor=Dominik Sharaf |datum=2018-08-03 |zugriff=2018-08-03}}</ref> | 1–3 | rowspan="2" | {{GBR|Ziel=Жэк Эйткэн}}<ref name="Renault Lineup" /><br />{{CHN|Ziel=Чжоу Гуаню}}<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.renaultsport.com/guanyu-zhou-11895.html?lang=en |titel=Guanyu Zhou |hrsg=renaultsport.com |zugriff=2019-02-13}}</ref><br />{{RUS|Сергей Олегович Сироткин|Сергей Сироткин}}<ref name="Renault Lineup">{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.renaultsport.com/renault-f1-team-completes-2019-driver-line-up.html?r=331 |titel=Renault F1 Team completes 2019 driver line-up |hrsg=renaultsport.com |datum=2019-02-27 |zugriff=2019-02-28}}</ref> |- ! 27 | {{DEU|Ziel=Нико Хюлькенберг}}<ref name="Ricciardo" /> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:2019 Formula One tests Barcelona, Grosjean (46549269174).jpg|130px|Хаас VF-19]] | rowspan="2"| {{USA|Хаас Ф1|Рич Энержи Хаас Ф1 баг}} | rowspan="2"| [[Хаас VF-19]] | rowspan="2"| [[Феррари 064]] | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! {{0}}8 | {{FRA|Ziel=Ромайн Грожан}}<ref name="HaasFahrer">{{Интернэт эх сурвалж|url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/haas-bestaetigt-grosjean-und-magnussen-fuer-formel-1-saison-2019-18092805 |titel=Haas bestätigt Grosjean und Magnussen für Formel-1-Saison 2019 |datum=2018-09-28 |zugriff=2018-09-28 }}</ref> | 1–3 | rowspan="2" | {{BRA|Ziel=Пьетро Фиттипалди}}<ref name="Fittipaldi">{{Интернэт эх сурвалж|autor=Markus Steinrisser |url=https://www.motorsport-magazin.com/formel1/news-251644-formel-1-pietro-fittipaldi-wird-2019-haas-testfahrer-brasilien-fahrermarkt/ |titel=Formel 1: Pietro Fittipaldi wird 2019 Haas-Testfahrer |hrsg=motorsport-magazin.com |zugriff=2018-11-09}}</ref> |- ! 20 | {{DNK|Ziel=Кевин Магнуссен}}<ref name="HaasFahrer"/> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:2019 Formula One tests Barcelona, Sainz (33417942148).jpg|130px|МкЛарен MCL34]] | rowspan="2"| {{GBR|МкЛарен Расинг|МкЛарен Ф1 баг}} | rowspan="2"| [[МкЛарен MCL34]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.mclaren.com/formula1/inside-the-mtc/2019-work-starts-here-1134260// |titel=MCL34: the work starts here |zugriff=2018-12-11}}</ref> | rowspan="2"| [[Рено E-Tech 19]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |autor=Mathias Brunner |url=http://www.speedweek.com/formel1/news/115942/McLaren-Honda-Trennung-Renault-bis-2020.html |titel=McLaren: Honda-Trennung, Renault bis 2020 |datum=2017-09-15 |zugriff=2018-08-22 |sprache=de}}</ref> | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! 55 | {{ESP|Карлос Сайнц йуниор|Карлос Сайнц}}<ref name="Sainz">{{Интернэт эх сурвалж|titel=Formel 1: McLaren bestätigt Sainz als Alonso-Nachfolger|url=http://www.spiegel.de/sport/formel1/formel-1-fernando-alonso-wird-von-carlos-sainz-jr-beerbt-a-1223514.html|hrsg=spiegel.de|datum=2018-08-16 |zugriff=2018-08-16}}</ref> | 1–3 | rowspan="2" | {{BRA|Ziel=Сержио Сетте Камара}}<ref name="Camara">{{Интернэт эх сурвалж |autor=Valentin Khorounzhiy |url=https://www.autosport.com/f1/news/139874/mclaren-signs-sette-camara-as-f1-reserve |titel=McLaren signs Sergio Sette Camara to F1 test and reserve role |hrsg=autosport.com |zugriff=2018-11-06}}</ref> |- ! {{0}}4 | {{GBR|Ziel=Ландо Норрис}}<ref name="Norris">{{Интернэт эх сурвалж |autor=Christian Nimmervoll |url=https://www.formel1.de/news/news/2018-09-03/mclaren-bestaetigt-lando-norris-fuer-die-saison-2019 |titel=McLaren bestätigt Lando Norris für die Saison 2019 |hrsg=Motorsport-Total.com |zugriff=2018-09-03}}</ref> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:2019 Formula One tests Barcelona, Stroll (47209286722).jpg|130px|Рейсинг Пойнт RP19]] | rowspan="2"| {{GBR|Рейсинг Пойнт|СпортПеса Рейсинг Пойнт Ф1 баг}} | rowspan="2"| [[Рейсинг Пойнт RP19]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |autor=Norman Fischer |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/praesentation-racing-point-neues-team-alte-farben-neue-hoffnung-19021314 |titel=Präsentation Racing Point: Neues Team, alte Farben, neue Hoffnung |zugriff=2019-02-13 |sprache=de}}</ref> | rowspan="2"| [[Мерседес-AMG F1 M10 EQ Power+|BWT Мерседес]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2019/2019-fia-formula-one-world-championship-entry |titel=2019 FIA Formula One World Championship Entry List |zugriff=2018-12-02 |sprache=en}}</ref> | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! 11 | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}}<ref>{{Интернэт эх сурвалж |autor=Sven Haidinger |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/endlich-bestaetigt-perez-bleibt-auch-2019-bei-force-india-18101807 |titel=Endlich bestätigt: Perez bleibt auch 2019 bei Force India |hrsg=Motorsport-Total.com |datum=2018-10-18 |zugriff=2018-10-18}}</ref> | 1–3 | rowspan="2" {{TBA|Ziel=TBA}} |- ! 18 | {{CAN|Ziel=Лэнс Стролл}}<ref name="Stroll">{{Интернэт эх сурвалж |autor=Norman Fischer |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/offiziell-lance-stroll-faehrt-2019-fuer-force-indiaracing-point-18113005 |titel=Offiziell: Lance Stroll fährt 2019 für Force India/Racing Point! |hrsg=Motorsport-Total.com |datum=2018-11-30 |zugriff=2018-11-30}}</ref> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:Alfa Romeo C38 Antonio Giovinazzi ITA ALFA ROMEO RACING (46388731925).jpg|130px|Алфа Ромео Расинг C38]] | rowspan="2"| {{CHE|Заубер Моторспорт|Алфа Ромео Расинг}}<ref name="Alfa Romeo Racing">{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/neuer-name-alfa-romeo-sauber-verschwindet-aus-der-formel-1-19020101 |titel=Neuer Name Alfa Romeo: Sauber verschwindet aus der Formel 1 |hrsg=Motorsport-Total.com |autor=Heiko Stritzke, Scott Mitchell |datum=2019-02-01 |zugriff=2019-02-01}}</ref> | rowspan="2"| [[Алфа Ромео Расинг C38]] | rowspan="2"| [[Феррари 064]]<ref>{{Cite book|title=Sauber confirms new Ferrari engine deal |publisher=ESPN.com |Datum= |url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20178711/sauber-confirms-new-ferrari-engine-deal |Abruf=2018-07-20}}</ref> | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! {{0}}7 | {{FIN|Ziel=Кими Райкконен}}<ref name="Räikkönen Sauber">{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/bestaetigt-kimi-raeikkoenen-verlaesst-ferrari-und-geht-zu-sauber-18091103|hrsg=Motorsport-Total.com |titel=Bestätigt: Kimi Räikkönen verlässt Ferrari und geht zu Sauber! |autor=Norman Fischer |datum=2018-09-11 |zugriff=2018-09-11}}</ref> | 1–3 | rowspan="2" | {{COL|Ziel=Татиана Калдерон}}<ref name="Calderon">{{Интернэт эх сурвалж |autor=Jonas Fehling |url=https://www.motorsport-magazin.com/formel1/news-253427-formel-1-2019-tatiana-calderon-alfa-romeo-racing-testfahrerin-frau-motorsport/ |titel=Formel 1: Tatiana Calderon bleibt 2019 Alfa-Testfahrerin |hrsg=Motorsport-Magazin.com |zugriff=2019-03-02}}</ref><br />{{SWE|Ziel=Маркус Эриксон}}<ref name=":3">{{Cite book |title=Sauber F1 Team on Twitter |publisher=Twitter |url=https://twitter.com/sauberf1team/status/1044564713781317633?s=21 |Abruf=2018-09-25}}></ref> |- ! 99 | {{ITA|Ziel=Антонио Жовинацци}}.<ref name=":1">{{Cite book |title=Sauber F1 Team on Twitter |publisher=Twitter |url=https://twitter.com/SauberF1Team/status/1044558332898545664 |Abruf=2018-09-25}}</ref> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:2019 Formula One tests Barcelona, Kvyat (32341574547).jpg|130px|Scuderia Toro Rosso STR14]] | rowspan="2"| {{ITA|Скудериа Торо Россо|Ред Булл Торо Россо Хонда}} | rowspan="2"| [[Скудериа Торо Россо STR14]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.motorsport-magazin.com/formel1/news-252134-formel-1-2019-fia-starterliste-fahrer-teams-motoren-neuer-force-india-name-racing-point/ |titel=Formel 1 2019: FIA-Starterliste verrät neuen Force-India-Namen |zugriff=2018-12-02}}</ref> | rowspan="2"| [[Хонда RA619H]] | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! 26 | {{RUS|Данийл Вячеславович Квят|Данийл Квят}}<ref name=":2">{{Интернэт эх сурвалж |autor=Christian Nimmervoll |url=https://www.formel1.de/news/news/2018-09-29/toro-rosso-freut-sich-auf-kwjat-verdient-eine-chance |titel=Toro Rosso freut sich auf Kwjat: "Verdient eine Chance" |hrsg=Formel1.de |datum=2018-09-29 |zugriff=2018-09-29 |sprache=de}}</ref> | 1–3 | rowspan="2" {{TBA|Ziel=TBA}} |- ! 23 | {{THA|Ziel=Александер Албон}}<ref name="Albon Toro Rosso">{{Интернэт эх сурвалж |autor=Stefan Ehlen |url=https://www.formel1.de/news/news/2018-11-26/toro-rosso-bestaetigt-alexander-albon-fuer-formel-1-2019 |titel=Toro Rosso bestätigt Alexander Albon für Formel 1 2019 |hrsg=Formel1.de |datum=2018-11-26 |zugriff=2018-11-26 |sprache=de}}</ref> | 1–3 |- | rowspan="2"| [[File:Formula One Test Days 2019 - Williams FW42 - Kubica.jpeg|130px|Уильямс FW42]] | rowspan="2"| {{GBR|Уильямс Ф1|РОКиТ Уильямс Расинг}} | rowspan="2"| [[Уильямс FW42]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |autor=Norman Fischer |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/neuer-sponsor-neue-farben-williams-praesentiert-sein-formel-1-kleid-2019-19021112 |titel=Neuer Sponsor, neue Farben: Williams präsentiert sein Formel-1-Kleid 2019 |hrsg=Motorsport-Total |datum=2019-02-11 |zugriff=2019-02-11}}</ref> | rowspan="2"| [[Мерседес-AMG F1 M10 EQ Power+]]<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.auto-motor-und-sport.de/formel-1/williams-getriebe-2019-mercedes/ |hrsg=[[auto motor und sport|Auto Motor und Sport]] |autor=Michael Schmidt |titel=Technik-Hilfe für Williams: Getriebe kommt 2019 von Mercedes |datum=2018-07-25 |zugriff=2018-08-12}}</ref> | rowspan="2" style="text-align:center"| {{Пирелли}} ! 63 | {{GBR|Ziel=Жорж Расселл}}<ref name=":4">{{Cite book |Autor= |title=Williams sign Mercedes junior Russell on multi-year deal |Hrsg= |Sammelwerk= |Band= |Nummer= |Auflage= |Verlag= |Ort= |Datum= |ISBN= |Seiten= |Online=https://www.formula1.com/en/latest/article.williams-sign-mercedes-junior-russell-on-multi-year-deal.20FsNkLv60MCmc0IGUkEc4.html |Abruf=2018-10-12}}</ref> | 1–3 | rowspan="2" | {{CAN|Ziel=Николас Латифи}}<ref>{{Интернэт эх сурвалж |autor=Norman Fischer |url=https://www.formel1.de/news/news/2018-12-03/inklusive-sechs-freitagstrainings-williams-holt-ex-force-india-testfahrer |titel=Inklusive sechs Freitagstrainings: Williams holt Ex-Force-India-Testfahrer |hrsg=Formel1.de |sprache=de |datum=2018-12-03 |zugriff=2018-12-03}}</ref> |- ! 88 | {{POL|Ziel=Роберт Кубица}}<ref name="Kubica Williams">{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.formel1.de/news/news/2018-11-22/comeback-perfekt-robert-kubica-faehrt-2019-fuer-williams|hrsg=Formel1.de |titel=Comeback perfekt: Robert Kubica fährt 2019 für Williams! |autor=Dominik Sharaf |datum=2018-11-22 |zugriff=2018-11-22}}</ref> | 1–3 |} == Уралдааны хуанли == Уралдааны хуанлийн анхны хувилбарыг 2018 оны наймдугаар сарын 31-нд [[Олон Улсын Автомашины Холбоо|ОУАХ]] 21 уралдаантайгаар төлөвлөсөн байв.<ref>{{Интернэт эх сурвалж |url=https://www.motorsport-total.com/formel-1/news/formel-1-kalender-2019-21-rennen-inklusive-hockenheim-18083109 |hrsg=Motorsport-Total.com |titel=Formel-1-Kalender 2019: 21 Rennen inklusive Hockenheim! |autor=Markus Lüttgens |datum=2018-08-31 |zugriff=2018-08-31}}</ref> [[2019 оны Хятадын гран-при|Хятадын их шан]] уралдаан нь Формула 1-ийн ДАШТ-ий түүхэн дэх 1000 дахь уралдаан байв. {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- class="hintergrundfarbe5" ! rowspan="2"| Д/д ! rowspan="2"| Огноо ! rowspan="2"| Гран при <br />(Зам) ! rowspan="2"| Зай<br />(км) ! rowspan="2"| Ялагч ! rowspan="2"| Хоёрт ! rowspan="2"| Гуравт ! rowspan="2"| Поле -<br />байрлал ! rowspan="2"| Хурдан <br />тойролт ! colspan="2"| Нийт оноогоор тэргүүлэгч |- ! Жолооч ! Зохион бүтээгч |- | [[2019 оны Австралийн гран-при|{{0}}1]] || style="text-align:right"| 2019-03-17 || {{AUS|Австралийн гран-при|Австрали}}<br />([[Альберт паркийн авто тойруулга|Мельбурн]]) || 307,574 || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{NLD|Ziel=Макс Ферстаппен}}<br />([[Ред Булл Расинг|Ред Булл]]-[[Хонда Расинг Ф1|Хонда]]) || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || rowspan="2" | {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || rowspan="8" | {{DEU|Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес}} |- | [[2019 оны Бахрейны гран-при|{{0}}2]] || style="text-align:right"| 2019-03-31 || {{BRN|Бахрейны гран-при|Бахрейн}}<br />([[Бахрейны олон улсын авто тойруулга|Бахрейн]]) || 308,238 || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{MCO|Ziel=Шарль Леклер}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{MCO|Ziel=Шарль Леклер}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{MCO|Ziel=Шарль Леклер}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) |- | [[2019 оны Хятадын гран-при|{{0}}3]] || style="text-align:right"| 2019-04-14 || {{CHN|Хятадын гран-при|Хятад}}<br />([[Шанхайн олон улсын авто тойруулга|Шанхай]]) || 305,066 || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{FRA|Ziel=Пьер Гасли}}<br />([[Ред Булл Расинг|Ред Булл]]-[[Хонда Расинг Ф1|Хонда]]) || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) |- | [[2019 оны Азербайжаны гран-при|{{0}}4]] || style="text-align:right"| 2019-04-28 || {{AZE|Азербайжаны гран-при|Азербайжан}}<br />([[Баку сити авто тойруулга|Баку]]) || 306,153 || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{MCO|Ziel=Шарль Леклер}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) |- | [[2019 оны Испанийн гран-при|{{0}}5]] || style="text-align:right"| 2019-05-12 || {{ESP|Испанийн гран-при|Испани}}<br />([[Каталуня авто тойруулга|Барселон]]) || 307,104 || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{NLD|Ziel=Макс Ферстаппен}}<br />([[Ред Булл Расинг|Ред Булл]]-[[Хонда Расинг Ф1|Хонда]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || rowspan="4" | {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) |- | [[2019 оны Монакогийн гран-при|{{0}}6]] || style="text-align:right"| 2019-05-26 || {{MON|Монакогийн гран-при|Монако}}<br />([[Монакогийн авто тойруулга|Монте-Карло]]) || 260,286 || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{FRA|Ziel=Пьер Гасли}}<br />([[Ред Булл Расинг|Ред Булл]]-[[Хонда Расинг Ф1|Хонда]]) |- | [[2019 оны Канадын гран-при|{{0}}7]] || style="text-align:right"| 2019-06-09 || {{CAN|Канадын гран-при|Канад}}<br />([[Жилл Вильнёвын авто тойруулга|Монтреал]]) || 296,548 || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{MCO|Ziel=Шарль Леклер}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) |- | [[2019 оны Францын гран-при|{{0}}8]] || style="text-align:right"| 2019-06-23 || {{FRA|Ziel=Францын гран-при}}<br />([[Поль Рикарын авто тойруулга|Ле Кастелле]]) || 309,626 || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{MCO|Ziel=Шарль Леклер}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) || {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}}<br />([[Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес]]) || {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}}<br />([[Скудериа Феррари|Феррари]]) |} == Уралдааны мэдээ == === Австралийн их шан === {{Гол|2019 оны Австралийн гран-при}} <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" width="440" |- class="hintergrundfarbe5" ! Байр ! Жолооч ! Баг ! Хугацаа |- style="background:#F7F6A8;" ! 1 | {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}} | {{DEU|Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес}} | align="right" | 1:25:27,325 |- style="background:#DCE5E5;" ! 2 | {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}} | {{DEU|Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес}} | align="right" | + 20,886 |- style="background:#FFDAB9;" ! 3 | {{NLD|Ziel=Макс Ферстаппен}} | {{AUT|Ред Булл Расинг|Ред Булл Расинг-Хонда}} | align="right" | + 22,520 |- style="border-top:2px solid #AAAAAA" ! [[Поле байрлал|ПБ]] | {{GBR|Ziel=Льюис Хамилтон}} | {{DEU|Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес}} | align="right" | 1:20,486 |- ! [[Хамгийн хурдан уралдааны тойролт|ххут]] | {{FIN|Ziel=Валттери Боттас}} | {{DEU|Мерседес АМГ Ф1 баг|Мерседес}} | align="right" | 1:25,580 |}</div> {{Зай авах}} == Цахим холбоос == * [http://www.formula1.com/ Формула-1-ийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references responsive /> {{Формула 1}} [[Ангилал:Формула-1-улирал|#2019]] [[Ангилал:2019 оны Формула-1-дэлхийн аварга| ]] [[Ангилал:2019 оны моторт спорт]] i95m525sutmg5gkcu3879voq3fntn26 Жетан Келменди 0 96678 859664 789529 2026-06-22T05:27:17Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859664 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Зохиолч | нэр = Др Джетон Келменди | зураг = Prof. Dr. Jeton Kelmendi.png | хэмжээ = | зургийн тайлбар = | жинхэнэ нэр = | нууц нэр = | төрсөн огноо = {{birth date and age|1978|11|27|mf=y}} | төрсөн газар = [[Албани]], [[Гирокастра]] | нас барсан огноо = | нас барсан газар = | мэргэжил = [[Зохиолч]], [[яруу найрагч]] | гарал үүсэл = | яс үндэс = | иргэний харъяалал = {{Flagicon|Албани}} [[Албани]] | боловсрол = | төрөл = | субъект = | урсгал = [[Постмодерн уран зохиол]] | хамтрагч = | залгамжлагч = | шагналууд = {{awd|[[Константин Стере их сургуулийн доктор, хүндэт доктор Куса Молдав]]|2019}}{{awd|[["Академийн шагнал" олон улсын шагнал, Европын урлаг, шинжлэх ухаан, утга зохиолын академи, Парис]]|2018}}{{awd|[[Парагвайн. Universidad Nacional Del Este-ийн доктор Өргөмжлөлт Кауса]]|2017}} | гарын үсэг = | Гарын үсэг = Signature jeton kelmendi.jpg | вэбсайт = }} * Яруу найрагч, тоглогч, публицист, орчуулагч, нийтлэгч, их сургуулийн профессор, академич. * Косово мужийн Пежа хотод төрсөн (1978), Джетон Келменди өөрийн төрсөн газарт бага сургууль төгссөн. Дараа нь тэрээр Приштинаагийн их сургуульд үргэлжлүүлэн суралцаж, олон нийтийн харилцааны чиглэлээр урлагийн бакалавр зэрэгтэй болжээ. Тэрээр Бельги улсын Брюссель хотын Чөлөөт Их Сургуульд олон улсын болон аюулгүй байдлын чиглэлээр мэргэшсэн. Тэрбээр дипломын чиглэлээр хоёр дахь магистрын зэрэг хамгаалсан. Келменди “ЕХ-ны улс төрийн аюулгүй байдлын асуудалд хэвлэл мэдээллийн нөлөөлөл” сэдвээр докторын зэрэг хамгаалжээ. Тэрээр AAB их сургуулийн коллежийн профессор юм. Тэрээр Австрийн Зальцбург дахь Европын шинжлэх ухаан, урлагийн академийн идэвхтэй гишүүн юм. Олон жилийн турш тэрээр яруу найраг, зохиол, эссе, богино өгүүллэг бичсэн. Тэрээр Албани болон гадаадад олон сонин хэвлэлд тогтмол хувь нэмэр оруулдаг, соёл, улс төрийн сэдэвт, ялангуяа олон улсын харилцааны талаар олон нийтлэл бичдэг. Джетон Келменди Косовад 1999 онд хэвлэгдсэн "Амлалтуудын зууны үе" ("Шекулли и Премтайве") нэртэй анхны номоо хэвлүүлсний дараа алдартай болсон. Түүний шүлгүүд хорин долоон хэлээр орчуулагдаж, олон улсын уран зохиолын антологи дээр хэвлэгдсэн. Тэрээр хамгийн олон орчуулсан Албани яруу найрагч бөгөөд Европт алдартай. Олон тооны уран зохиолын шүүмжлэгчдийн үзэж байгаагаар Келменди бол орчин үеийн Албани яруу найргийн жинхэнэ төлөөлөгч юм. Олон улсын шүүмжлэгчид, яруу найрагчид түүнийг Европын агуу яруу найрагч гэж үздэг тул маш их нийтлэл бичсэн. Тэрээр олон улсын яруу найргийн клубын гишүүн бөгөөд олон тооны утга зохиол, соёлын сэтгүүл, ялангуяа Англи, Франц, Румын хэл дээр гардаг сэтгүүлч юм. Түүний уран зохиолын салбар дахь бүтээлийн мэргэн ухаан нь түүний яруу найргийн илэрхийлэл, орчин үеийн текстийг судлах, мессежийн гүн гүнзгий байдалд анхаарал хандуулдаг. Түүний төрөл жанрын зохиол, уран сайхны бэлгэдэл бүхий харилцан уялдаатай хайрын үгс, уран зохиолын шүлгүүдэд илүү их төвлөрдөг. Одоогийн байдлаар Брюссель, Бельги, Косовогийн Приштина хотод ажиллаж, амьдарч байна. ==Нийтэлсэн бүтээл== * 1. "Зууны амлалт" ("Шекулли и Премтайве"), 1999 (шүлэг) <ref>{{cite web|url=http://www.jetonkelmendi.page.tl/Books.htm |title=Books |publisher=Jeton Kelmendi |date=2009-07-15 |accessdate=2013-07-10}}</ref> * 2. "Анир чимээгүйгээс гадна" ("Пертеж Хэстжес"), 2002 (шүлэг) * 3. "Хэрэв үдээс хойш байвал" ("Në qoftë mesditë"), 2004 (шүлэг) * 4. "Эцэг эх минь намайг өршөөе" ("Мэл фал пак Атде"), 2005, (шүлэг) * 5. "Ирсэн хүмүүс хаашаа явж байна" ("Ku shkojnë ardhjet"), 2007 (яруу найраг) * 6. "Чи салхины ул мөртэй ирлээ" ("Erdhe për gjurmë të erës"), 2008 (шүлэг) * 7. "Цаг нь болсон цаг" ("Koha kurë të ketë kohë"), 2009 (шүлэг) <ref>{{cite web |url=http://www.unitedworldpoets.com/picture/koha-kure-te-kete-kohe |title=Koha kure te kete kohe – Picture |publisher=Unitedworldpoets.com |date=2013-06-24 |access-date=2013-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005015718/http://www.unitedworldpoets.com/picture/koha-kure-te-kete-kohe |archive-date=2013-10-05 |url-status=dead |df= }}</ref> * 8. “Төөрөлдсөн бодол” (“Рругетими и мэндимеве”) 2010 оны яруу найраг <ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/RRUG%C3%80TIMI-MENDIMEVE-Poezi-Albanian-Edition/dp/1446672603/ref=sr_1_3?ie=UTF8&qid=1363435079&sr=8-3&keywords=jeton+kelmendi|title=RRUGÀTIMI I MENDIMEVE|publisher=Amazon.com|accessdate=2010}}</ref> * 9. “Сүнсний баптисм” (Pagezimi I shpirtit) 2012 шүлэг * 10. “Би мартагдсан зүйлийг дууддаг” (Thërras gjërat e harruara) 2013 оны яруу найраг ==Нийтлэгдсэн жүжиг== * "Хатагтай Үг" ("Zonja Fjalë"), 2007 (Драм) <ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/ZONJA-FJAL%C3%80-DRAM%C3%80-Albanian-Edition/dp/1446688720/ref=sr_1_2?ie=UTF8&qid=1363435079&sr=8-2&keywords=jeton+kelmendi |title=ZONJA FJALÀ – DRAMÀ|publisher=Amazon.com|accessdate=2007}}</ref> * “Тоглох ба эсрэг тоглох” (Lojë dhe kundër lojë) 2011 драм ==Улс төрийн шинжлэх ухаан== * I. ЕХ-ны Косовагийн тусгаар тогтносноос хойших эрхэм зорилго 2010 АНУ. * II. Мэдлэгийн хувьд муу үе 2011, Приштина Косово. * III. НАТО-Европын холбооны төлөөлөгчид, хамтын ажиллагаа эсвэл өрсөлдөх чадвартай 2012, Тирана Албани. * IV. ЕХ дахь Аюулгүй байдлын улс төр дэх хэвлэл мэдээллийн нөлөөлөл, 2016, Брюссель, Бельги. ==Гадаад хэл дээр нийтлэгдсэн бүтээл== * 1. “Ce mult s-au rãrit scrisorile” (“Sa fortë janë rralluar letrat”); Румын хэл дээр нийтлэгдсэн. * 2. "Амьсгал" ("Frymëmarrje"); Энэтхэгт хэвлэгдсэн * 3. “Dame parol” жүжиг; Франц хэл дээр гаргасан * 4. "COMME LE COMMENCEMENT EST SILENCIEUX" ("Чимээгүй болох үед"), яруу найраг; Парис, Франц <ref>{{cite web|url=http://www.harmattan.fr/ |title=harmattan.fr |publisher=Harmattan.fr |date= |accessdate=2013-07-10}}</ref> poetry; Paris, France<ref>{{cite web|url=http://www.harmattan.fr/groupeharmattan/ |title=Groupe l'Harmattan – Livres, revues, articles, ebook, vidéo, VOD, librairies, théâtre |publisher=Harmattan.fr |date= |accessdate=2013-07-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.editions-harmattan.fr/index.asp?navig=catalogue&obj=livre&no=33616 |title=Groupe l'Harmattan – Livres, revues, articles, ebook, vidéo, VOD, librairies, théâtre |publisher=Harmattan.fr|accessdate=2013-07-10}}</ref> * 5. “ΠΟΥ ΠΑΝΕ ΟΙ ΕΡΧΟΜΟΙ (“ Хаашаа явах вэ ”), Грек хэл дээрх яруу найраг; Грек улс * 6. “Муу шарил (“ Si me dashtë ”), яруу найраг; Герман * 7. Frau Wort (Miss word) жүжиг Герман <ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/Frau-Drama-German-Jeton-Kelmendi/dp/1471669327/ref=sr_1_1/188-2669009-0068715?s=books&ie=UTF8&qid=1379516833&sr=1-1|title=Frau Wort|publisher=Amazon.com|accessdate=8 January 2015}}</ref> * 8. Палавра Эвиту о Силанкио / (Үг хэллэг чимээгүй байдлыг алдагдуулдаг) 2009, Бразил * 9. Nasil sevmeli (Si me dashtë) яруу найргийн Турк * 10. НА ВЕРХІВ'Ї ЧАСУ (Цаг хугацаа томсох үед) Украины яруу найраг<ref>{{cite web|url=http://botasot.info/kultura/216332/arberia-bredheritese-e-jeton-kelmendit/|title=НА ВЕРХІВ'Ї ЧАСУ|publisher=Botasot.info|accessdate=8 January 2015}}</ref> * 11. Яруу найраг АНУ-д хэрхэн хүрэх вэ * 12. в зените времени истлевшего (Цаг хугацаа өнгөрөхөд мэдлэгтэй болсон) Оросын яруу найраг * 13. 34 首 封面 (34 яруу найраг) яруу найраг Хятад <ref>{{cite web|url=http://blog.sina.com.cn/s/blog_5f9f84d80102e1jg.html |title=The Earth Culture Pres|publisher=Blog.sina.com|accessdate=8 January 2015 }}</ref> * 14. "فواصل للحذف" (Эллипсийн цэгүүд) Египт дэх яруу найраг<ref>{{cite web|url=http://darsharqiyat.com/about.asp |title=دار شرقيات للنشر و التوزيع |publisher=Darsharqiyat.com |date= |access-date=2013-07-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715111729/http://darsharqiyat.com/about.asp |archive-date=2013-07-15 |df= }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.aleftoday.info/article.php?id=8770 |title=aleftoday.com |publisher=Darsharqiyat.com |date= |accessdate=2013-07-10 |archive-date=2018-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105011848/http://www.aleftoday.info/article.php?id=8770 |url-status=dead }}</ref> * 15. Pensamientos del Alma (Сэтгэлийн бодол), яруу найраг Испани 2014 он <ref>{{cite web|url=https://www.amazon.ca/Pensamientos-del-Alma-Jeton-Kelmendi/dp/1291814329 |date= |accessdate=2014-03-09|title=Pensamientos del Alma}}</ref> * 16. Xewnên di dîwêr de (Хэрхэн хайрлах вэ) яруу найраг Кудристан-Турк 2015 * 17. Коом Ллегар А Ти Мизмо (Хэрхэн хайрлах) яруу найргийн Аргентин 2015 он * 18. Com Retrobar-Se (Хэрхэн хайрлах вэ) яруу найраг Каталони 2015 * 19. Prescurtarea departarilor (Богинохон зай), Румын яруу найраг, 2016 он * 20. Rănile cuvântului (Plagët e fjalës) яруу найргийн Молдавия 2018 * 21. 思想 狩獵 愛 (Thoughts Hunt the Loves) яруу найргийн Тайван 2018. * 22. wybrane wirsze (Сонгосон шүлгүүд) Польш хэл дээрх яруу найраг, Польш 2018. * 23. Düsünceye авсанen misralar (Хэрхэн мэдэх вэ) Турк Турк 2018. * 24. ДИВЉА ЋУТАЊА (Зэрлэг чимээгүй байдал) Серб, Сербийн Белград 2018. * 25. Даба Любави (Eatg хайр) Монтенегри, Монтенегро Подгорица 2018. * 26. Кудбински простор (хувь заяаны орон зай) яруу найраг, Македония 2018. * 27. Tra realtà e sogno (Бодит байдал ба мөрөөдлийн хооронд) Итали 2019 он. * 28. Čas ljubezni (Хайрын мөчүүд) Словени, 2019 он. * 29. Savaş zamaninda eşq (Дайны үеийн хайр) Азербайжан 2019 он. * 30. Keserü kávé (гашуун кофе), Унгар, Будапешт, 2019 он. * 31. Pfungua dzinovhima vadiwa, (Сэтгэлийг нь хайрладаг), Shona, mangiage, Зимбаве 2019. * 32. Antidrom (Antidream), Норвегийн Осло 2019. ==Жэтон Келменди -ийн орчуулсан номууд== * 1. Франц хэлнээс Gjovalin Kola-той хамт орчуулсан Афанас Ванчев де Трратигийн (Франц) орчуулсан бичээс. * 2. Франц хэлнээс орчуулсан Скедердер Шерифи (Бельги) -ийн Hijet e dritës * 3. Gjuha e botës (Олон улсын яруу найргийн антологи) (10 орны 10 яруу найрагч) англи, франц хэлнээс орчуулсан * 4. Sheshi i shikimeve (Олон улсын яруу найргийн антологи) (13 орны 13 яруу найрагч) англи хэлнээс орчуулав * 5. E di kush je-ийг Erling Kittelsen (Norwey) англи хэлнээс орчуулсан * 6. Emrimi i gjërave-ийг Жан Жи Диабло (Чин) англи хэлнээс орчуулсан. * 7. Vetmia e erës by Билл Волак (АНУ), англи хэлнээс Traslated * 8. Trokas në mendjen tënde, Польшийн Алика Куберска, Англи хэлнээс орчуулсан. * 9. Tingujt e Mendimeve by Lee Kuei-shien, Тайвань. Англи хэлнээс орчуулсан. * 10. Kam mësuar ca gjëra by Атаол Бехрамоглу, Истамбул. Англи хэлнээс орчуулсан. * 11. Пакти им - Телавивын Эрнесто Кахан, Гэрээ, Англи хэлнээс орчуулсан. * 12. Rreth dy botëve-г Мария Мираглиагийн бичсэн, Роме, англи хэлнээс орчуулсан. * 13. Англи хэлнээс орчуулсан Фернандо Рендон (Kandidat NOBEL) -ийн Destinacioni. * 14. Amplituda e probabiliteteve nga Лаура Гараваглиа, англи, франц хэлнээс орчуулав. * 15. Rreth dy botëve, Мария Мираглиагийн англи хэлнээс орчуулсан. * 16. Англи хэлнээс орчуулсан Tendai Rinos Mwanaka-гаар бүртгүүлсэн i shkruar nga domethënia. ==Олон улсын гишүүнчлэл== * Европын шинжлэх ухаан, урлагийн академийн гишүүн, Австрийн Салсбург хот. * Дэлхийн урлаг, соёлын академийн гишүүн, АНУ, Калифорниа. * Europe Европын мэргэжлийн сэтгүүлчдийн холбооны гишүүн, Брюссель, Бельги. * Europe Европын шинжлэх ухаан, урлаг, уран зохиолын академийн гишүүн, Парис, Франц. * Ukraine Украины Киев, Шинжлэх ухаан, дээд боловсролын академийн гишүүн. * International Олон улсын ПЕН клубын гишүүн Бельгийн Франкофон, Брюссель Бельги. * Academy Олон улсын академийн "Михай Эминеску" -ийн хүндэт гишүүн, Румын. * Euro Турк-Евро-Азийн зохиолчдын эвлэлийн гишүүн. ==Олон улсын шагнал== [[File:Prof. Jeton Kelmendi neruda awards.jpg|thumb|Neruda Awards]] * I. Украйн Шинжлэх Ухааны Академийн Украйн, Кавказ судлалын хүрээлэнгийн доктор, доктор Онцис Кауса 2012. * II. Universidad Nacional Del Este-ийн доктор Хүндэт Кауса, Прагуэй 2017. * III. СОЛЕНЗАРА Олон улсын нэр хүндтэй шагнал, Парис, Франц 2010. <ref>{{cite web |url=http://www.institutcultureldesolenzara.org/index.php?option=com_content&view=article&id=21:jeton-kelmendi&catid=2:beneficiaires&Itemid=6/ |title=Jeton Kelmendi |language=fr |publisher=Institutcultureldesolenzara.org |date= |accessdate=2013-07-10 |archive-date=2016-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312032018/http://institutcultureldesolenzara.org/index.php?catid=2%3Abeneficiaires&id=21%3Ajeton-kelmendi&itemid=6%2F&option=com_content&view=article |url-status=dead }}</ref> * IV. "Николай Гогол" Олон улсын шагнал гардуулах ёслолын шагнал гардуулах ёслол 2013. * V. Грекийн "Александер Александер" олон улсын шагнал. 2013 * VI. Үндэсний яруу найргийн номын шагналт MITINGU, Косово, Гжакова, 2011. * VII. Босни ба Херцеговин, Сараево хотод болсон "Дэлхийн яруу найргийн" олон улсын шагналын 3 дахь шагнал. * VIII. “2013 оны орчуулагчдын орчуулга”, Хятад 2013 он. * IX. Яруу найраг дахь хүмүүнлэгийн олон улсын "Mather Teresa" шагнал. Косово Гякова. 2013 он * X. Удмуртийн ПЕН клубын "Людвигийн Нобел" олон улсын шагнал, ОХУ, Удмурту, 2014 <ref>{{cite web|url=http://ukrainka.org.ua/node/3206/|title=Ludwig Nobel|publisher=Ukrainka.org.ua|accessdate=8 January 2015|archive-date=5 Арван нэгдүгээр сар 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105180715/http://ukrainka.org.ua/node/3206/|url-status=dead}}</ref> * XI. "Михай Эминеску" Олон улсын шагнал. Румын, 2016 * XII. "2016 оны Яруу найрагч" олон улсын шагнал, Sofly International бичиг үсгийн сан 2017. * XIII. Дэлхийн энх тайвны хүрээлэнгийн "Дэлхийн энх тайвны төлөө дүрс" олон улсын шагнал, Нигери, 2017. <ref>{{cite web|url=http://blog.sina.com.cn/s/blog_65faab7a0101cl8x.html/|title=Translator of the year|publisher=Blog.sina.com.cn|accessdate=8 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812211151/http://blog.sina.com.cn/s/blog_65faab7a0101cl8x.html|archive-date=12 August 2014|url-status=dead}}</ref> * XIV. "Дэлхийн уран зохиол" олон улсын шагнал, Казахстан, 2017. * XV. Дэлхийн энх тайвны хүрээлэнгийн энхтайвны Амбасадор. 2017 он. * XVI. "Академийн шагнал" олон улсын шагнал, Европын Урлагийн, Шинжлэх Ухаан, Литертурийн Академи, Парис 2018. * XVII жарны. Олон улсын "Мэттью Арнолдын шагнал", Энэтхэг 2018. XVIII. "Тусгай Ganadores del concurso" олон улсын шагнал, Боливи 2019. XIX. Константин Стере их сургуулийн доктор, хүндэт доктор Куса Молдав 2019. XX. Нерудагийн олон улсын шагнал, Италийн Таранто 2019. XXI. Утга зохиолын дэлхийн том нэр, Монгол улс, 2020 он. ==Ашигласан материал== {{Commons category|Jeton Kelmendi}} *''How to reach yourself'', 2010.<ref name="Kelmendi 01" /> * Dr. Irena Gjoni, ''Poeti shqiptar'', Studies on the Creativity of Jeton Kelmendi<ref>{{cite web|url=http://www.botimedudaj.com/|title=Poeti shqiptar|publisher=Botimedudaj.com|accessdate=8 January 2015}}</ref> gwzp6bytzpywkd14h7ti17nm2nslm7l Загвар:Инфобокс уул 10 106110 859731 833317 2026-06-22T11:01:32Z Enkhsaihan2005 64429 859731 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс | bodyclass = vcard | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | above = {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | aboveclass = fn org | autoheaders = y | abovestyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | headerstyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | imagestyle = padding: 0.3em 0.2em 0.2em 0.2em; | captionstyle = padding: 0.2em 0em; | bodystyle = width:24.5em; line-height:1.5em; | subheaderclass= nickname | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->||size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{image_width|}}}}}|upright={{{image_upright|}}}|sizedefault=272px|maxsize=288px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{{image|}}}|{{{image_caption|}}}|{{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=caption|qid={{{qid|}}}|qual=P2096|qualsonly=true|rank=best|maxvals=1|ps=2}}<!-- -->}}}} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{photo|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|onlysourced={{{onlysourced|false}}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data36|data1}} = {{#if:{{{map|}}} | <div style="padding:0.2em 0.2em {{#if:{{{map_caption|}}}{{{location|}}}|0.5em|0.2em}} 0.2em;">{{location map|{{{map}}} | border = infobox | float = center | alt = {{{map_alt|}}} | default_width = 272 | max_width = 288 | width = {{if empty|{{{map_width|}}}|{{{map_size|}}} }} | caption = {{#switch:{{{map_caption|}}}|none=|#default={{if empty|{{{map_caption|}}}|{{{location|}}} }} }} | mark = Red triangle with thick white border.svg | marksize = 16 | relief = {{#ifeq:{{{map_relief|{{{relief|}}}}}}|0||1}} | label = {{if empty|{{{label|}}}|{{{name|}}}}} | position ={{{label_position|}}} | coordinates = {{if empty|{{{range_coordinates|}}}|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}} }} </div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{photo|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|onlysourced={{{onlysourced|false}}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data37|data2}} = {{#if:{{{map_image|{{{image_map|}}}}}} |<div style="padding:0.2em 0.2em {{#if:{{{map_image_caption|{{{image_map_caption|{{{map_caption|}}}}}}}}}{{{location|}}}|0.5em|0.2em}} 0.2em;">{{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{map_image|{{{image_map|}}}}}} |size={{if empty|{{{map_size|}}}|{{{mapsize|}}}|{{{map_width|}}}}} |upright={{{map_upright|}}} |sizedefault=272px |maxsize=288px |alt={{{map_alt|}}}}}{{#switch:{{{map_image_caption|{{{image_map_caption|{{{map_caption|}}}}}}}}}|none|=|#default=<div>{{{map_image_caption|{{{image_map_caption|{{{map_caption|}}}}}}}}}</div> }}</div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{photo|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|onlysourced={{{onlysourced|false}}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data38|data3}} = <!-- -->{{#invoke:Infobox mapframe | auto | onByDefault = {{#if:{{{map|}}}{{{map_image|}}}{{{image_map|}}}{{{map_relief|}}}{{{relief|}}}|no|yes}} | mapframe-coord = {{if empty|{{{mapframe-coordinates|}}}|{{{range_coordinates|}}}|{{{range_coords|}}}|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-wikidata = {{#if:{{{mapframe-coordinates|}}}{{{mapframe-coord|}}}{{{range_coordinates|}}}{{{range_coords|}}}{{{coordinates|}}}{{{coords|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = mountain | mapframe-type = mountain | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_mi2|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-id = {{{qid|}}} | mapframe-shape = yes }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{photo|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|onlysourced={{{onlysourced|false}}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data39|data4}} = {{#invoke:Infobox mapframe |autocaption |onByDefault={{#if:{{{map|}}}{{{map_image|}}}{{{image_map|}}}{{{map_relief|}}}{{{relief|}}}|no|yes}} }} | header5 = Хамгийн&nbsp;өндөр&nbsp;цэг | label6 = Оргил | data6 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest|}}}|name=highest|qid={{{qid|}}}|qual=P2561|qualsonly=Y|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|noicon=false}}<!-- -->|{{If last display both|,&#32;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest_location|}}}|name=highest_location|qid={{{qid|}}}|qual=P276|qualsonly=Y|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|noicon=false}}<!-- -->}}}} | label7 = Өндөр | data7 = {{If empty|{{{elevation|}}}|{{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{elevation_m|}}}|m|{{{elevation_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2=|name=elevation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2044}}}}}}}}{{{elevation_ref|}}}{{If last display both|<br/>|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{elevation_system|}}}|name=elevation_system|qid={{{qid|}}}|qual=P459|qualsonly=Y|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}} | label8 = [[Харьцангуй өндөр|Үнэмлэхүй өндөр]] | data8 = {{If empty|{{{prominence|}}}|{{#if:{{{prominence_m|}}}{{{prominence_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{prominence_m|}}}|m|{{{prominence_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2660|2=|name=prominence|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2660}}}}}}}}{{#if:{{{prominence_ref|}}}|{{{prominence_ref|}}}}} | label9 = [[Харьцангуй өндөр#Prominence parentage|Эцэг оргил]] | data9 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P3137|2={{{parent_peak|}}}|name=parent_peak|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|shortname=true|maxvals=1|noicon=false|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Wikidata value to be checked for Infobox mountain]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label10 = [[Топографын тусгаарлалт|Тусгаарлагдсан зай]] | data10 = {{If empty|{{{isolation|}}}|{{#if:{{{isolation_km|}}}{{{isolation_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{isolation_km|}}}|km|{{{isolation_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2=|name=isolation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2659}}}}}}}}{{If last display both|<br/>to&nbsp;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2={{{isolation_parent|}}}|name=isolation_parent|qid={{{qid|}}}|qual=P2210|qualsonly=Y|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}}{{#if:{{{isolation_ref|}}}|{{{isolation_ref|}}}}} | class11 = category | label11 = [[Уулсын жагсаалт|Жагсаалт]] | data11 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P361|2={{{listing|}}}|name=listing|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|sorted=true|noicon=false|list=ubl|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Wikidata value to be checked for Infobox mountain]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label12 = [[Газар зүйн солбицлын систем|Солбицол]] | data12 = {{#if:{{{coordinates|}}}{{{coords|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}}}|type:mountain|{{#if:{{{range_coordinates|}}}||scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}}}<!-- -->{{if empty|{{{coordinates_ref|}}}|{{{coords_ref|}}} }} }} | header20 = Хэмжээ | label21 = Урт | data21 = {{If first display both|{{If empty|{{{length|}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2043|2=|name=length|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2043}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{length_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(NS)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(EW)|}}}}}}{{{length_ref|}}}}} | label22 = Өргөн | data22 = {{If first display both|{{If empty|{{{width|}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2049|2=|name=width|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2049}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{width_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(NS)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(EW)|}}}}}}{{{width_ref|}}}}} | label23 = Талбай | data23 = {{If first display both|{{If empty|{{{area|}}}|{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_mi2|}}}|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_mi2|}}}|mi2}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2046|2=|name=area|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2046}}}}}}}}|{{{area_ref|}}}}} | label24 = Эзлэхүүн | data24 = {{If first display both|{{If empty|{{{volume|}}}|{{#if:{{{volume_km3|}}}{{{volume_mi3|}}}|{{Convinfobox|{{{volume_km3|}}}|km3|{{{volume_mi3|}}}|mi3}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2234|2=|name=volume|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|NONE}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{{refs|no}}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2234}}}}}}}}|{{{volume_ref|}}}}} | header25 = Нэршил | label26 = Үгийн гарал | data26 = {{{etymology|}}} | class27 = nickname | label27 = [[хоч|Хоч{{pluralize from text|{{{nickname|}}}|likely=(нууд)|plural=s}}]] | data27 = {{{nickname|}}} | class28 = nickname | label28 = Төрөлх нэр | data28 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label29 = Монгол орчуулга | data29 = {{{translation|}}} | label30 = Нэрлэсэн хэл | data30 = {{#if:{{{native_name|}}}||<!-- -->{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}|<!-- -->{{#if:{{{native_name_lang|}}}|{{ISO 639 name|{{{native_name_lang|}}}|link=yes}}}}}}}} | label31 = Дуудлага | data31 = {{{pronunciation|}}} | label32 = Тодорхойлогч удирдлага | data32 = {{{authority|}}} | header35 = Газар зүй <!-- data36 <=> data1 reserved for map when photo is present --> <!-- data37 <=> data2 reserved for map image when photo is present --> <!-- data38+data39 <=> data3+data4 mapframe slots --> | class40 = label | label40 = Байрлал | data40 = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{location|}}}|{{#if:{{{photo|}}}|{{#if:{{{map|}}}||{{{location|}}} }}|{{{location|}}} }} }} | class41 = label | label41 = {{If empty|{{{country_type|}}}|{{pluralize from text|{{{country|}}}|singular=Улс|plural=Улсууд}}}} | data41 = {{{country|}}} | class42 = label | label42 = {{If empty|{{{subdivision1_type|}}}|{{{state_type|}}}|Муж{{pluralize from text|{{if empty|{{{subdivision1|}}}|{{{state|}}}}}|likely=(ууд)|plural=ууд}}}} | data42 = {{if empty|{{{subdivision1|}}}|{{{state|}}}}} | class43 = label | label43 = {{If empty|{{{subdivision2_type|}}}|{{{region_type|}}}|Region{{pluralize from text|{{if empty|{{{subdivision2|}}}|{{{region|}}}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | data43 = {{if empty|{{{subdivision2|}}}|{{{region|}}}}} | class44 = label | label44 = {{If empty|{{{subdivision3_type|}}}|{{{district_type|}}}|District{{pluralize from text|{{if empty|{{{subdivision3|}}}|{{{district|}}}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | data44 = {{if empty|{{{subdivision3|}}}|{{{district|}}}}} | label45 = {{If empty|{{{subdivision4_type|}}}|{{{part_type|}}}|Subdivision{{pluralize from text|{{if empty|{{{subdivision4|}}}|{{{part|}}}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | data45 = {{if empty|{{{subdivision4|}}}|{{{part|}}}}} | label46 = {{If empty|{{{settlement_type|}}}|Settlement{{pluralize from text|{{{settlement|}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | data46 = {{{settlement|}}} | label47 = [[Газар зүйн солбицлын систем|Мужийн солбицол]] | data47 = {{#if:{{{range_coordinates|}}}{{{range_coords|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{if empty|{{{range_coordinates|}}}|{{{range_coords|}}}}}|type:mountain|scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}<!-- -->{{{range_coordinates_ref|}}}}} | class48 = category | label48 = [[Нуруу (газар зүй)|{{nowrap|Нуруу}}]] | data48 = {{if empty|{{{parent|}}}|{{{range|}}}}} | label49 = Хил | data49 = {{if empty|{{{borders_on|}}}|{{{border|}}}}} | label50 = [[Ordnance Survey National Grid|OS grid]] | data50 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{gbm4ibx|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} }}{{{grid_ref_UK_ref|}}}}} | label51 = [[Irish grid reference system|OSI/OSNI grid]] | data51 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} }}{{{grid_ref_Ireland_ref|}}}}} | label52 = [[Топографын газрын зураг]] | data52 = {{#if:{{{topo_maker|}}}|{{{topo_maker}}}&nbsp;}}{{if empty|{{{topo|}}}|{{{topo_map|}}} }} | label53 = [[Биом]] | data53 = {{{biome|}}} | header62 = Геологи | label63 = [[Уулын тогтоц|Үүсэл]] | data63 = {{{formed_by|}}} | label64 = [[Орогенез]] | data64 = {{{orogeny|}}} | label65 = [[Геологийн цаг тоолол|Чулуулгийн нас]] | data65 = {{if empty|{{{period|}}}|{{{age|}}}}} | label66 = [[Уулын төрлийн жагсаалт|Уулын төрөл]] | data66 = {{if empty|{{{mountain_type|}}}|{{{type|}}}}} | label67 = [[Чулуулгийн төрлийн жагсаалт|Чулуулгийн төрөл]] | data67 = {{if empty|{{{geology|}}}|{{{rock|}}}}} | label68 = Галт&nbsp;уулын&nbsp;бүс | data68 = {{if empty|{{{volcanic_zone|}}}|{{{volcanic_region|}}}}} | label69 = [[Галт уулын нум]] | data69 = {{{volcanic_arc|}}} | label70 = [[Галт уулын бүс]] | data70 = {{{volcanic_belt|}}} | label71 = [[Галт уулын талбай]] | data71 = {{{volcanic_field|}}} | label73 = [[Галт уулын дэлбэрэлтийн төрлүүд|Сүүлчийн дэлбэрэлт]] | data73 = {{{last_eruption|}}} | header80 = Авиралт | label81 = [[Анхны авиралт]] | data81 = {{{first_ascent|}}} | label82 = [[Энгийн зам|{{nowrap|Хамгийн хялбар зам}}]] | data82 = {{{easiest_route|}}} | label83 = [[Энгийн зам]] | data83 = {{{normal_route|}}} | label84 = Access | data84 = {{{access|}}} | header85 = _BLANK_ | data86 = {{{embedded|}}} | data87 = {{{module|}}} }}{{main other|{{#if:{{{region|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{region}}}|^[A-Z0-9/\-]*$|MATCH|plain=false}}|MATCH|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|ρ]] }}}} }}{{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image |1={{{map|}}}{{{image|}}}{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}} |2={{{nocat_wdimage|}}}}} }}{{main other| {{#if:{{{language|}}}|[[Category:Pages using infobox mountain with language parameter|{{#invoke:string|replace|{{{language}}}|[^A-Za-z0-9]||plain=false}} ]]}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox mountain]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| access | age | area | area_km2 | area_mi2 | area_ref | authority | biome | borders_on | child | coordinates | coordinates_ref | country | country_type | district | district_type | easiest_route | elevation | elevation_ft | elevation_m | elevation_ref | elevation_system | embed | embedded | etymology | fetchwikidata | first_ascent | formed_by | geology | grid_ref_Ireland | grid_ref_Ireland_ref | grid_ref_UK | grid_ref_UK_ref | highest | highest_location | image | image_alt | image_caption | image_map | image_map_caption | image_size | image_upright | image_width | isolation | isolation_km | isolation_mi | isolation_parent | isolation_ref | label | label_position | language | last_eruption | length | length_km | length_mi | length_orientation | length_ref | listing | location | map | map_alt | map_caption | map_relief | map_size | map_upright | map_width | module | mountain_type | name | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | normal_route | onlysourced | orogeny | other_name | parent | parent_peak | part | part_type | prominence | prominence_ft | prominence_m | prominence_ref | pronunciation | qid | range | range_coordinates | range_coordinates_ref | refs | region | region_type | rock | settlement | settlement_type | state | state_type | subbox | subdivision1 | subdivision1_type | subdivision2 | subdivision2_type | subdivision3 | subdivision3_type | subdivision4 | subdivision4_type | suppressfields | topo | topo_maker | topo_map | translation | type | volcanic_arc | volcanic_belt | volcanic_field | volcanic_zone | volume | volume_km3 | volume_mi3 | volume_ref | width | width_km | width_mi | width_orientation | width_ref }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox mountain]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox mountain with conflicting parameters}} | image_size; image_width | map_width; map_size | subdivision1; state | subdivision2; region | subdivision3; district | subdivision4; part | parent; range | topo; topo_map | mountain_type; type | geology; rock | child; embed }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4ntzna51whqsj7z9o7pbp1tipqrblms Рапа Нуй байгалийн цогцолборт газар 0 106678 859617 704906 2026-06-21T23:01:54Z Enkhsaihan2005 64429 859617 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Дэлхийн өв |нэр = Рапа Нуй байгалийн цогцолборт газар ||зураг = [[Зураг: Moai Rano raraku.jpg|300px|Moai Пасха арал.]] |зургийн_тайлбар = [[Моай]] чулуун хөшөө |улс = {{CHL}} |төрөл = Соёлын |шалгуур = i, iii, v |ID = 715 |гогцоо = |бүс =[[Америк дахь дэлхийн өвүүд#Чили|Латин Америк ба Кариб]] |солбицол = |он =1995 |чуулган =19 |сунгалт = |аюул = }} '''Рапа Нуй байгалийн цогцолборт газар''' ({{lang-es|Parque nacional Rapa Nui}}) нь [[Чили]] улсын нутаг дэвсгэрт хамаарах [[Пасха арал]] дээр байдаг тусгай хамгаалалттай газар юм. Үүнийг 1995 онд [[дэлхийн өв]]д бүртгэсэн бөгөөд ойролцоогоор 71 км² газар нутгийг хамардаг.<ref>{{Internetquelle | url = http://whc.unesco.org/en/list/715 | titel = Rapa Nui National Park | hrsg = UNESCO World Heritage Convention | zugriff = 2016-09-29| sprache=англиар}}</ref> Энэхүү байгалийн цогцолборт газрыг хамгаалалтад авснаар байгаль орчныг цөлмөн сүйтгэх, түүний дотор ой модыг тайрч устгах үйл ажиллагааг хязгаарлан зогсоох ёстой юм.<ref>{{Internetquelle | format = PDF | url = https://www.wwf.de/fileadmin/fm-wwf/Publikationen-PDF/WWF-Studie-Politikbarometer-zur-Biodiversitaet-in-Deutschland.pdf | hrsg = WWF Герман | seiten = 13 | titel = Биологийн олон янз байдлын төлөөх улс төрийн чиглэл | datum = 2014 | zugriff = 2016-09-29}}</ref> Дан ялангуяа зөвхөн энэ арал дээр ургадаг, магадгүй [[Моай]] чулуун хөшөөнүүдийг түүний үндсэн дээр тээвэрлэсэн хэмээн таамагладаг [[торомиро]] модыг хамгаалах юм.<ref>{{Internetquelle | url = https://www.wwf.de/fileadmin/fm-wwf/Publikationen-PDF/Ausgestorbene_Arten_HG_12_06.pdf | titel = Устсан зүйлийн тухай мэдээлэл | hrsg = WWF Герман | datum = 2012 | zugriff = 2016-09-29 | format = PDF}}</ref> 1935 оны нэгдүгээр сарын 16-нд Чилийн засгийн газрын 103-р тогтоолоор тус байгалийн цогцолборт газрыг байгуулсан ба мөн оны 4536-р тогтоолоор үндэсний дурсгалт газар болгон зарлажээ. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Rapa Nui National Park|Рапа Нуй байгалийн цогцолборт газар}} == Эшлэл == <references /> [[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал II]] [[Ангилал:Чилийн байгалийн цогцолборт газар]] [[Ангилал:Пасха арал]] [[Ангилал:Австрали ба Далайн орнууд дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Чили дэх дэлхийн байгалийн өв]] [[Ангилал:Чили дэх дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:1935 онд байгуулагдсан]] ffi3n4wouga59lefi38gf6uvzajzz2x Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал II 14 106686 859618 641704 2026-06-21T23:02:01Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Ангилал:БХОУХ-Зэрэглэл II дахь хамгаалалттай бүс нутаг]] to [[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал II]] 641704 wikitext text/x-wiki : ''[[Байгаль Хамгаалах Олон Улсын Холбоо]]ны II зэрэглэлд орох [[Байгалийн цогцолборт газар]] гэсэн ангилалд орох хуудсуудыг энд оруулна.'' <!-- Энд улсаар ангилахгүй --> [[Ангилал:Хамгаалалттай бүс нутаг БХОУХ-Зэрэглэлээр|#2]] [[Ангилал:Байгалийн цэцэрлэг]] 4uvocan0fkafmjx12fdrag2xmo5czbg 859620 859618 2026-06-21T23:02:32Z Enkhsaihan2005 64429 859620 wikitext text/x-wiki : ''[[Байгаль Хамгаалах Олон Улсын Холбоо]]ны II зэрэглэлд орох [[Байгалийн цогцолборт газар]] гэсэн ангилалд орох хуудсуудыг энд оруулна.'' <!-- Энд улсаар ангилахгүй --> [[Ангилал:Хамгаалалттай бүс нутаг ОУБХХ-ны ангилалаар|#2]] [[Ангилал:Байгалийн цэцэрлэг]] 00k7adzbtk5z9js4u6v8i9r7egm0svz Ангилал:Хамгаалалттай бүс нутаг ОУБХХ-ны ангилалаар 14 106687 859621 720987 2026-06-21T23:02:36Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Ангилал:Хамгаалалттай бүс нутаг БХОУХ-Зэрэглэлээр]] to [[Ангилал:Хамгаалалттай бүс нутаг ОУБХХ-ны ангилалаар]] 720987 wikitext text/x-wiki {{Гол|Байгаль Хамгаалах Олон Улсын Холбоо}} [[Ангилал:Тусгай хамгаалалттай газар нутаг| БХОУХ]] 1wmk15hwy455cgwdrk7x1aacdi66ydi Викториа (Сейшелийн арлууд) 0 114721 859651 859516 2026-06-22T03:30:31Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 9 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 859651 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сейшелийн арлуудын нийслэл}} {{Инфобокс суурин | official_name = Викториа | native_name = Victoria | nickname = | motto = | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 240 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Victoria clock tower.jpg | image2 = State House Seychelles.jpg | image3 = Victoria Seychelles cathedral.jpg | image4 = Port Victoria, Seychelles - panoramio.jpg }} | image_caption = '''Цагийн зүүний дагуу:''' Викториа цагтай цамхаг, [[Төрийн Ордон, Сейшелийн ардууд|Сейшелийн Төрийн Ордон]], [[Гэмгүй Жирэмслэлтийн Сүм, Сейшелийн ардууд|Викториагийн сүм]], Викториа боомт. | image_flag = | image_seal = Victoria,_seychelles_seal.png | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Сейшелийн арлууд#Африк | pushpin_label_position = <!-- Left --> | pushpin_mapsize = <!-- 250 --> | pushpin_map_caption = <!-- Location in Seychelles --> | pushpin_relief = yes | subdivision_type = Улс | subdivision_name = [[Сейшелийн арлууд]] | subdivision_type1 = Арал | subdivision_name1 = [[Маэ арал|Маэ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | government_type = | leader_title = Хотын дарга | leader_name = Лидия Чарли | area_magnitude = | area_total_km2 = 20.1 | population_as_of = 2022 | population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite web |title=Seychelles Population and Housing Census 2022 |url=https://www.nbs.gov.sc/downloads/1555-seychelles-population-and-housing-census-2022/viewdocument/1555 |access-date=2026-06-20 |website=Сейшелийн Үндэсний Статистикийн Товчоо}}</ref> | population_total = 30,145 | population_urban = | population_metro = | population_density_sq_mi = | population_density_km2 = 2,150<ref name="census2022"/> | timezone = [[Сейшелийн цаг|SCT]] | utc_offset = +04:00 | coordinates = {{Coord|4|37|23|S|55|27|09|E|display=inline}} | elevation_ft = | elevation_m = | website = {{URL|https://mayorsofficeseychelles.com/|MayorsOfficeSeychelles.com}} | footnotes = }} '''Викториа''' ({{lang-fr|Victoria}} {{IPA|[viktɔʁja]}}; хуучин нэр нь ''Порт Викториа'') хот нь [[Сейшелийн арлууд|Сейшелийн Арлуудын Бүгд Найрамдах Улсын]] нийслэл юм. [[Маэ арал|Маэ арлын]] зүүн хойд эрэгт орших тус хот нь ойролцоогоор 26.500 оршин суугчтай (мэдээ: 2010 он<ref>[http://catalog.ihsn.org/index.php/catalog/4079/download/55081 ''Population and Housing Census Report 2010.'' National Bureau of Statistics, 2012i, S. V.]</ref>) бөгөөд энэхүү [[арал|арлын]] [[Бүгд Найрамдах Улс|бүгд найрамдах улсын]] цорын ганц хамгийн их хүн амын төвлөрөл бүхий хот болно. Хотын өнөөгийн нэр нь Их Британийн хатан хаан [[Викториа фон Заксен-Кобург-Гота|Викториагийн]] нэрээр нэрлэгджээ. == Түүх == Өнөөгийн Викториагийн нутаг дэвсгэрт [[Франц]]ын колоничлогчид Шарль Рутье де Роменвилийн удирдлага дор 1778 онд анх суурьшсан байна. Тэдний дурсгалд зориулсан хоёр зуун жилийн өмнө барьсан хөшөө хотын төвд байдаг аж.<ref>{{Cite web |url=https://www.seychelles.travel/de/explore/attractions/5065-bicentennial-monument |title=Archive copy |access-date=2021-05-27 |archive-date=2021-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527142228/https://www.seychelles.travel/de/explore/attractions/5065-bicentennial-monument |url-status=dead }}</ref> === Уур амьсгал === {{Уур амьсгалын хүснэгт|width=auto |location = Викториа ([[Сейшелийн олон улсын нисэх буудал]]) 1991–2020 |single line = Yes |metric first = Yes |Jan record high C = 33.3 |Feb record high C = 33.4 |Mar record high C = 33.7 |Apr record high C = 34.8 |May record high C = 33.5 |Jun record high C = 32.7 |Jul record high C = 31.3 |Aug record high C = 31.4 |Sep record high C = 31.6 |Oct record high C = 32.5 |Nov record high C = 34.4 |Dec record high C = 33.4 |year record high C = 34.8 |Jan high C = 30.1 |Feb high C = 30.6 |Mar high C = 31.3 |Apr high C = 31.7 |May high C = 30.9 |Jun high C = 29.5 |Jul high C = 28.7 |Aug high C = 28.8 |Sep high C = 29.4 |Oct high C = 30.1 |Nov high C = 30.4 |Dec high C = 30.5 |year high C = 30.2 |Jan mean C = 27.1 |Feb mean C = 27.8 |Mar mean C = 28.2 |Apr mean C = 28.5 |May mean C = 28.2 |Jun mean C = 27.1 |Jul mean C = 26.3 |Aug mean C = 26.3 |Sep mean C = 26.8 |Oct mean C = 27.2 |Nov mean C = 27.3 |Dec mean C = 27.3 |year mean C = 27.3 |Jan low C = 24.6 |Feb low C = 25.3 |Mar low C = 25.4 |Apr low C = 25.6 |May low C = 25.9 |Jun low C = 25.1 |Jul low C = 24.3 |Aug low C = 24.4 |Sep low C = 24.7 |Oct low C = 24.9 |Nov low C = 24.7 |Dec low C = 24.6 |year low C = 25.0 |Jan record low C = 21.5 |Feb record low C = 21.1 |Mar record low C = 22.1 |Apr record low C = 22.0 |May record low C = 21.6 |Jun record low C = 20.9 |Jul record low C = 20.4 |Aug record low C = 19.6 |Sep record low C = 20.2 |Oct record low C = 20.5 |Nov record low C = 21.5 |Dec record low C = 20.0 |year record low C = 19.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 426.6 |Feb precipitation mm = 250.8 |Mar precipitation mm = 204.5 |Apr precipitation mm = 196.3 |May precipitation mm = 171.4 |Jun precipitation mm = 121.8 |Jul precipitation mm = 79.9 |Aug precipitation mm = 114.9 |Sep precipitation mm = 183.6 |Oct precipitation mm = 191.2 |Nov precipitation mm = 214.9 |Dec precipitation mm = 298.1 |year precipitation mm = 2454.1 |Jan humidity = 82.7 |Feb humidity = 80.0 |Mar humidity = 79.4 |Apr humidity = 78.9 |May humidity = 78.6 |Jun humidity = 79.0 |Jul humidity = 79.5 |Aug humidity = 79.5 |Sep humidity = 79.3 |Oct humidity = 78.5 |Nov humidity = 79.4 |Dec humidity = 80.8 |year humidity = 79.6 |Jan dew point C=23.9 |Feb dew point C=23.9 |Mar dew point C=24.2 |Apr dew point C=24.4 |May dew point C=24.1 |Jun dew point C=23.1 |Jul dew point C=22.4 |Aug dew point C=22.3 |Sep dew point C=22.8 |Oct dew point C=23.1 |Nov dew point C=23.3 |Dec dew point C=23.6 |Jan sun = 155.1 |Feb sun = 177.8 |Mar sun = 217.4 |Apr sun = 239.0 |May sun = 250.4 |Jun sun = 215.7 |Jul sun = 234.4 |Aug sun = 235.3 |Sep sun = 210.2 |Oct sun = 223.7 |Nov sun = 203.1 |Dec sun = 176.1 |Jand sun = 5.0 |Febd sun = 6.2 |Mard sun = 6.9 |Aprd sun = 7.7 |Mayd sun = 8.2 |Jund sun = 7.5 |Juld sun = 7.5 |Augd sun = 7.5 |Sepd sun = 7.3 |Octd sun = 7.3 |Novd sun = 6.8 |Decd sun = 5.7 |yeard sun = 6.97 | source 1 = [[Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага]]<ref name=WMO>{{cite web | url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Seychelles/CSV/SeychellesIntlAirport_63980.csv | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 | work = World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) | publisher = Үндэсний далай ба агаар мандлын захиргаа | access-date = 2026-06-20}}</ref> |source 2 ={{ill|Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба|fr|Autorité météorologique des Seychelles}} (туйлшрал, дундаж өдрийн нарны цаг 1972–2011)<ref name=SNMSjan>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20january.pdf |title=Climatic Averages for January |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |archive-date=2016-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160721005527/http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20january.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=SNMSfeb>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20february.pdf |title=Climatic Averages for February |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=SNMSmar>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20march.pdf |title=Climatic Averages for March |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |archive-date=2017-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916160843/http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20march.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=SNMSapr>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20april.pdf |title=Climatic Averages for April |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=SNMSmay>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20may.pdf |title=Climatic Averages for May |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=SNMSjun>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20june.pdf |title=Climatic Averages for June |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=SNMSjul>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20july.pdf |title=Climatic Averages for July |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=SNMSaug>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20august.pdf |title=Climatic Averages for August |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=SNMSsep>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20september.pdf |title=Climatic Averages for September |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=SNMSoct>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20october.pdf |title=Climatic Averages for October |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=SNMSnov>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20november.pdf |title=Climatic Averages for November |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |archive-date=2017-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170916172735/http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20november.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=SNMSdec>{{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20december.pdf |title=Climatic Averages for December |work=Seychelles Climate Guide |publisher=Сейшелийн Үндэсний Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |date=2012 }} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Victoria (Seychelles)|Викториа}} == Эшлэл == <references/> [[Ангилал:Викториа (Сейшелийн арлууд)| ]] [[Ангилал:Африкийн нийслэл]] [[Ангилал:Африкийн суурин]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Сейшелийн арлуудын суурин]] h4o8bz5gygiaukp3rjziao42t9va1tk Астон Мартин Ф1 0 115010 859587 666941 2026-06-21T19:55:49Z Enkhsaihan2005 64429 859587 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Формула-1-Баг | kurzname = Aston Martin F1 Team | logo = | langname = Aston Martin Cognizant F1 Team | aktives_team = ja | firma = АМР ГП Лтд.<ref name="Name change">[https://www.reddit.com/r/formula1/comments/krl7rf/racing_point_uk_limited_has_changed_its_name_to/ ''r/formula1 - Racing Point UK Limited has changed its name to AMR GP Limited''], 2021-01-06, {{ref-en}}</ref> | firmensitz = [[Силверстон]],<br /> {{GBR}} | teamchef = {{ROM|Ziel=Отмар Сафнауэр}} | techn_direktor = {{GBR|Ziel=Эндрю Грин}} | aktuelle_saison = 2021 | fahrer = (18) {{CAN|Ziel=Лэнс Стролл}}<br />{{0}}(5) {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}} | testfahrer = {{GER|Ziel=Нико Хюлькенберг}} | chassis = [[Астон Мартин AMR21]] | motor = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес-Бенц 1.6 V6 Турбо]] | reifen = [[Пирелли]] | aktuelle_position = | debut_grandprix = Бельгийн | debut_jahr = 2018 | letzter_grandprix = | letztes_jahr = | rennen = 49 | konst_wm = дээд амжилт: 4-т (2020) | fahrer_wm = дээд амжилт: 4-т (2020) | siege = 1 | poles = 1 | schnellste_runden = | letzte_saison = 2020 | letzte_position = 4 (195 оноо) | punkte = 325 | datenstand = 2021 оны Эмилиа-Романьягийн гран-при }} '''Астон Мартин Ф1''' ({{lang-en|Aston Martin F1 Team}}) нь [[Их Британи]]йн лицензээр [[Формула-1|Формула 1]] уралдаанд оролцдог, [[Англи]]йн [[Силверстон]]д төвтэй уралдааны жүчээ юм. Тус баг нь 2018 оны наймдугаар сард дампуурлаа зарласан [[Форс Индиа]] багаас гаралтай бөгөөд анхны гараагаа '''Рейсинг Пойнт Форс Индиа Ф1 Баг''' ('''{{lang-en|Racing Point Force India F1 Team}}''') гэх нэрээр, 2019, 2020 онд '''[[Рейсинг Пойнт|Рейсинг Пойнт Ф1 Баг]]''' хэмээх нэрүүдтэй оролцжээ. [[2021 оны Формула-1|2021 онд]] Астон Мартин нь [[Лэнс Стролл]] ба [[Себастиан Феттел]] нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр гараанд гарсан. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2021 оны Азербайжаны их шан уралдааны дараа</small> {| class="wikitable" |- style="background:#EAECF0;" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" | [[2018 оны Формула-1|2018]] | Рейсинг Пойнт Форс Индиа | [[Форс Индиа VJM11]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] | {{Пирелли}} | 9 | – | – | – | – | – | 52 |'''7.''' |- |- align="center" | [[2019 оны Формула-1|2019]] | СпортПеса Рейсинг Пойнт Ф1 | [[Рейсинг Пойнт RP19]] | [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|БВТ Мерседес]] | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 73 | '''7.''' |- |- align="center" | [[2020 оны Формула-1|2020]] | БВТ Рейсинг Пойнт Ф1 | [[Рейсинг Пойнт RP20]] | БВТ Мерседес | {{Пирелли}} | 17 | 1 | 1 | 2 | 1 | – | 195<ref group="#">2020 оны улиралд тус багийг нийт 15 оноогоор торгон, нийт оноос нь хасчээ..</ref> | style="background-color:#FFFFBF" | '''4.''' |- |- align="center" | [[2021 оны Формула-1|2021]] | Астон Мартин Когницант Ф1 | [[Астон Мартин AMR21]] | Мерседес М12 | {{Пирелли}} | 5 | – | 1 | – | – | – | 19 | ''5.'' |- style="background:#EAECF0; align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''52''' | '''1''' | '''2''' | '''2''' | '''1''' | '''–''' | '''354''' | &nbsp; |} '''Зүүлтийн тайлбар''' <references group="#" /> === Бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шангийн дараа</small> {| class="wikitable" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Гран при ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" | align="left" | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}} |[[2018 оны Формула-1|2018]]–[[2020 оны Формула-1|2020]] | 45 | 209 | 1 | 1 | – | – | – | {{0}}4. ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" |{{CAN|Ziel=Лэнс Стролл}} |[[2019 оны Формула-1|2019]]– | 42 | 105 | – | – | 2 | 1 | – | 11. ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align="left" | {{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} |[[2018 оны Формула-1|2018]] | 9 | 20 | – | – | – | – | – | 12. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}} |[[2021 оны Формула-1|2021]] | 6 | 28 | – | 1 | – | – | – | – |- align="center" | align="left" | {{DEU|Ziel=Нико Хюлькенберг}} |[[2020 оны Формула-1|2020]] | 2 | 10 | – | – | – | – | – | 15. ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |} <small>Одооны нисгэгчдийг шар дэвсгэр өнгөөр ялгасан.</small> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Racing Point|Астон Мартин Ф1}} * [https://www.astonmartinf1.com/en-GB/ Албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Их Британийн моторт спорт]] 29uwq3fv0v3b3adjliqi938ymgh2m2g 859597 859587 2026-06-21T21:35:46Z Enkhsaihan2005 64429 859597 wikitext text/x-wiki '''Астон Мартин Ф1''' ({{lang-en|Aston Martin F1 Team}}) нь [[Их Британи]]йн лицензээр [[Формула-1|Формула 1]] уралдаанд оролцдог, [[Англи]]йн [[Силверстон]]д төвтэй уралдааны жүчээ юм. Тус баг нь 2018 оны наймдугаар сард дампуурлаа зарласан [[Форс Индиа]] багаас гаралтай бөгөөд анхны гараагаа '''Рейсинг Пойнт Форс Индиа Ф1 Баг''' ('''{{lang-en|Racing Point Force India F1 Team}}''') гэх нэрээр, 2019, 2020 онд '''[[Рейсинг Пойнт|Рейсинг Пойнт Ф1 Баг]]''' хэмээх нэрүүдтэй оролцжээ. [[2021 оны Формула-1|2021 онд]] Астон Мартин нь [[Лэнс Стролл]] ба [[Себастиан Феттел]] нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр гараанд гарсан. == Тоон үзүүлэлт == === Формула-1-ийн статистик === <small>Мэдээ: 2021 оны Азербайжаны их шан уралдааны дараа</small> {| class="wikitable" |- style="background:#EAECF0;" ! Улирал ! width="295" | Багийн нэр ! width="125" | Шасси ! width="270" | Хөдөлгүүр ! Дугуй ! width="75" | Гран при ! width="50" | Ялалт ! width="50" | Хоёрт ! width="50" | Гуравт ! width="50" | Поле ! width="50" | х.х.у. тойролт ! width="75" | Оноо ! width="75" | ДА-жагсаалт |- align="center" | [[2018 оны Формула-1|2018]] | Рейсинг Пойнт Форс Индиа | [[Форс Индиа VJM11]] | [[Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр|Мерседес]] | {{Пирелли}} | 9 | – | – | – | – | – | 52 |'''7.''' |- |- align="center" | [[2019 оны Формула-1|2019]] | СпортПеса Рейсинг Пойнт Ф1 | [[Рейсинг Пойнт RP19]] | [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|БВТ Мерседес]] | {{Пирелли}} | 21 | – | – | – | – | – | 73 | '''7.''' |- |- align="center" | [[2020 оны Формула-1|2020]] | БВТ Рейсинг Пойнт Ф1 | [[Рейсинг Пойнт RP20]] | БВТ Мерседес | {{Пирелли}} | 17 | 1 | 1 | 2 | 1 | – | 195<ref group="#">2020 оны улиралд тус багийг нийт 15 оноогоор торгон, нийт оноос нь хасчээ..</ref> | style="background-color:#FFFFBF" | '''4.''' |- |- align="center" | [[2021 оны Формула-1|2021]] | Астон Мартин Когницант Ф1 | [[Астон Мартин AMR21]] | Мерседес М12 | {{Пирелли}} | 5 | – | 1 | – | – | – | 19 | ''5.'' |- style="background:#EAECF0; align="center" | colspan="5"| '''Нийт''' | '''52''' | '''1''' | '''2''' | '''2''' | '''1''' | '''–''' | '''354''' | &nbsp; |} '''Зүүлтийн тайлбар''' <references group="#" /> === Бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт === <small>Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шангийн дараа</small> {| class="wikitable" ! width="200px" | Нэр ! width="100px" | Он ! width="75px" | Гран при ! width="75px" | Оноо ! width="50px" | Ялалт ! width="50px" | Хоёрт ! width="50px" | Гуравт ! width="50px" | Поле ! width="50px" | хху. тойролт ! ДА-жагсаалт |- align="center" | align="left" | {{MEX|Ziel=Серхио Перес}} |[[2018 оны Формула-1|2018]]–[[2020 оны Формула-1|2020]] | 45 | 209 | 1 | 1 | – | – | – | {{0}}4. ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" |{{CAN|Ziel=Лэнс Стролл}} |[[2019 оны Формула-1|2019]]– | 42 | 105 | – | – | 2 | 1 | – | 11. ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |- align="center" | align="left" | {{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} |[[2018 оны Формула-1|2018]] | 9 | 20 | – | – | – | – | – | 12. ([[2018 оны Формула-1|2018]]) |- align="center" bgcolor="#F7F6A8" | align="left" | {{DEU|Ziel=Себастиан Феттел}} |[[2021 оны Формула-1|2021]] | 6 | 28 | – | 1 | – | – | – | – |- align="center" | align="left" | {{DEU|Ziel=Нико Хюлькенберг}} |[[2020 оны Формула-1|2020]] | 2 | 10 | – | – | – | – | – | 15. ([[2020 оны Формула-1|2020]]) |} <small>Одооны нисгэгчдийг шар дэвсгэр өнгөөр ялгасан.</small> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Racing Point|Астон Мартин Ф1}} * [https://www.astonmartinf1.com/en-GB/ Албан ёсны цахим хуудас] == Эшлэл == <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Их Британийн моторт спорт]] 190qk0qtq3yg8ilm7kcg1ptk50nc61o Альпин Ф1 Баг 0 115012 859598 853725 2026-06-21T21:36:08Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Альпин Ф1]] to [[Альпин Ф1 Баг]] 853725 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Формула-1-Баг | kurzname = Alpine | logo = [[File:Alpine F1 Team Logo.svg|200px|Альпин Ф1-ийн лого]] | langname = Alpine F1 Team | aktives_team = ja | firma = Альпин Расинг Лимитед | firmensitz = [[Энстоун]],<br /> {{GBR}}<br />[[Вири Шатийон]], {{FRA}} | teamchef = [[Давиде Бривио]] | techn_direktor = [[Пэт Фрай]] (шасси)<br /> [[Реми Таффен]] (хөдөлгүүр) | aktuelle_saison = 2021 | fahrer = (14) {{ESP|Ziel=Фернандо Алонсо}}<br />(31) {{FRA|Ziel=Эстебан Окон}} | testfahrer = {{RAF|Даниил Квят}}<ref>{{Cite web|title=Ex-AlphaTauri racer Daniil Kvyat joins Alpine as reserve driver for 2021|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ex-alphatauri-racer-kvyat-joins-alpine-as-reserve-driver-for-2021.42oxMOMVCBjb2HJfeELxYE.html|access-date=2 March 2021|website=www.formula1.com|language=en|date=2 March 2021}}</ref><br />{{CHN|Гуанью Чжоу|Гуанью Чжоу}} | chassis = [[Альпин A521]] | motor = Рено Э-Тек 20B | reifen = [[Пирелли]] | aktuelle_position = | debut_grandprix = Их Британийн | debut_jahr = 1977 | letzter_grandprix = | letztes_jahr = | rennen = 364 | konst_wm = 2 ([[2005 оны Формула-1|2005]], [[2006 оны Формула-1|2006]]) | fahrer_wm = 2 (2005, 2006) | siege = 35 | poles = 51 | schnellste_runden = 31 | letzte_saison = 2020 | letzte_position = 5 (181 оноо) | punkte = 1544 | datenstand = 2021 оны Эмилиа-Романьягийн гран-при }} '''Альпин Ф1''' ({{lang-en|Alpine F1 Team}}, 2020 он хүртэл [[Рено Ф1 Теам|Рено Спорт Ф1]] — {{lang-en|Renault Sport F1 Team}}) нь [[Их Британи]]д төвтэй [[Авто спорт|моторт спортын]] уралдааны жүчээ бөгөөд [[2016 оны Формула-1|2016 оноос]] эхлэн [[Формула-1|Формула-1 ДАШТ-нд]] оролцож байна. Францын автомашин үйлдвэрлэгч [[Рено]] компанид харьяалагдах тус баг нь урьдын [[Лотус Ф1|Лотус Ф1 Багаас]] гаралтай юм. Энэ нь Формула Нэгд оролцож буй тус үйлдвэрийн харьяа гурав дахь баг болно.<ref name="Alpine">{{cite news|last1=Smith|first1=Luke|last2=Noble|first2=Jonathan|date=6 September 2020|title=Renault to be rebranded as Alpine for 2021 F1 season|work=motorsport.com|url=https://www.motorsport.com/f1/news/renault-alpine-rebranding-2021-season/4869451/|access-date=6 September 2020}}</ref> Рено нь 1977 оноос 1985 оны хооронд Рено баг, 2001 оноос 2009 он хүртэл '''Рено Ф1''' нэртэй багуудаар Формула-1-д оролцсон ба [[Фернандо Алонсо]] 2005, 2006 онуудад тус үйлдвэрийн багийн хамт дэлхийн аварга болжээ. Мөн энэ компани нь сүүлийн 30 жилд хамгийн амжилттай Формула-1-ийн хөдөлгүүр үйлдвэрлэж буй багуудын нэг юм. Рено нь 1992 оноос 2013 оны хооронд [[Уильямс Ф1|Уильямс]], [[Бенеттон Формула|Бенеттон]], [[Ред Булл Расинг|Ред Булл]] зэрэг багуудын нийлүүлэгчээр ажиллан [[Найжел Манселл]], [[Алайн Прост]], [[Михаэль Шумахер]], [[Дэмон Хилл]], [[Жак Вильнёв]], [[Себастиан Феттел]] нарын нисгэгчдийг нийт есөн удаа жолоочийн дэлхийн аварга цолд хүргэжээ. Рено Ф1 нь 1970-аад оны сүүлээр [[Турбо цэнэглэгч|турбо]]-технологийг Формула нэгд ашигласан байна. Реногийн Формула-1-д оруулсан шинэ техник технологи нь, моторт спортын хамгийн дээд зэрэглэлд оролцож буй олон олон автомашин үйлдвэрлэгчийн хөдөлгүүрийг нийлүүлэгч болгосон байна. [[2018 оны Формула-1|2018 оноос]] [[2020 оны Формула-1|2020 он]] хүртэл Рено нь [[МкЛарен Расинг|МкЛаренд]] хөдөлгүүр нийлүүлж байв. [[2021 оны Формула-1|2021 онд]] Альпин баг нь [[2005 оны Формула-1|2005]], [[2006 оны Формула-1|2006]] онуудад [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|дэлхийн аварга]] болж байсан [[испани]] нисгэгч [[Фернандо Алонсо]] ба [[франц]] нисгэгч [[Эстебан Окон]] нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр оролцож байна. == Цахим хуудас == {{Commons|Renault F1|Рено Ф1}} * [http://www.renaultsport.com/?lang=en Рено Спорт Ф1 багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Рено|Формула-1-баг]] {{F1-stub}} {{company-stub}} 4i765fogd4lsz70b5syxddx2ifgslst 859600 859598 2026-06-21T22:10:04Z Enkhsaihan2005 64429 859600 wikitext text/x-wiki {{short description|Францын эзэмшлийн Формула-1 уралдааны баг}} {{Инфобокс Ф1 баг | Constructor_name = {{flagicon|FRA}} Альпин-Мерседес | Long_name = BWT Альпин Формула Нэг Баг<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/alpine-sign-water-company-bwt-f1-title-sponsors-2022-02-11/ |title=Alpine sign water company BWT as F1 title sponsors |website=Ройтерс |date=2022-02-11 |access-date=2026-06-21 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924214409/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/alpine-sign-water-company-bwt-f1-title-sponsors-2022-02-11/ |url-status=live }}</ref> | previous_name = [[Рено Формула Нэгт|Рено Ф1 Баг]] | next_name = | Logo = File:BWT Alpine F1 Team Logo.png|thumb|2025 онд гарсан Альпин Формула 1 багийн шинэ лого. | Image_size = 105px | Base = {{plainlist| * [[Энстоун]], Оксфордшир, Англи (Шассигийн загвар ба угсралт) * [[Вири Шатийон]], Франц (Цахилгаан нэгж; 2021–2025)<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |title=Alpine confirm they are to shut down works engine programme at the end of 2025 |website=Формула 1 |date=2024-09-30 |access-date=2026-06-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/alpine-to-end-f1-engine-programme-after-2025/10659351/ |title=Renault to end F1 engine project with Alpine set for Mercedes switch in 2026 |website=Autosport |date=2024-10-01 |access-date=2026-06-21}}</ref> }} | Founders = | Principal = {{plainlist| * [[Флавио Бриаторе]] (Гүйцэтгэх зөвлөх)<ref>{{Cite web |last=Альпин |first=Ф1 |date=28 May 2026 |title=Flavio Briatore, Executive Advisor |url=https://www.alpinef1.com/members/flavio-briatore/?lang=eng# |access-date=2026-06-21 |website=Alpine global website |language=en-GB}}</ref><ref name="mallinson-2025">{{Cite web |last=Маллинсон |first=Сэм |date=2025-05-06 |title=Team Statement |url=https://media.alpinecars.com/team-statement/?lang=eng# |access-date=2026-06-21 |website=Alpine global media website |language=en-GB}}</ref> * [[Стив Нильсен]] (Удирдах захирал)<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/krief-replaces-rossi-ceo-renaults-alpine-brand-2023-07-20/ |title=Krief replaces Rossi as CEO of Renault's Alpine brand |website=Ройтерс |date=2023-07-21 |access-date=2026-06-21 |archive-date=2023-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720194931/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/krief-replaces-rossi-ceo-renaults-alpine-brand-2023-07-20/ |url-status=live }}</ref> }} | Engineering Head = | Engineering Head position = Гүйцэтгэх техникийн захирал | [[Дэвид Санчес (инженер)|Дэвид Санчес]] (Гүйцэтгэх техникийн захирал) | Director = {{plainlist| * [[Дэвид Санчес (инженер)|Дэвид Санчес]] (Гүйцэтгэх техникийн захирал) * [[Жейсон Сомервилл (инженер)|Жейсон Сомервилл]] (Техникийн дэд захирал) * [[Жо Бернелл (инженер)|Жо Бернелл]] (инженерчлэл) * [[Сиарон Пилбим]] (гүйцэтгэл)<ref name="Technical Directors">{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.alpine-technical-leads-harman-and-de-beer-depart-team-following-a-period-of.3ucS1GxcT0lidnipzcOxVI.html |title=Alpine technical leads Harman and De Beer depart team following 'a period of disappointing results' as re-shuffle announced |website=Formula1.com |date=2024-03-04 |access-date=2026-06-21}}</ref> }} | website = {{Official website|https://www.alpinef1.com/}} | Drivers = <!-- Please leave the 2026 information in the infobox until at least 1 January 2027, per WP:F1 convention --> | 2026_drivers = {{plainlist| * 10. {{Flagicon|FRA}} [[Пьер Гасли]]<ref name="Formula 1">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/gasly-commits-long-term-future-to-alpine-as-he-signs-new-contract-extension.wgdUGA4Xzo6fWpo6JK7eg|title=Gasly commits long-term future to Alpine as he signs new contract extension|work=Формула 1|date=2025-09-06|access-date=2026-06-21|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906075334/https://www.formula1.com/en/latest/article/gasly-commits-long-term-future-to-alpine-as-he-signs-new-contract-extension.wgdUGA4Xzo6fWpo6JK7eg|archive-date=2025-09-06}}</ref> * {{nowrap|43. {{flagicon|ARG}} [[Франко Колапинто]]<ref>{{cite news |date=2025-11-07 |title=Franco Colapinto earns new deal as Alpine complete 2026 line-up |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/colapinto-earns-new-deal-as-alpine-complete-2026-driver-line-up.5KBTVHBlPBBR0Ld91fSJim |archive-date= |access-date=2026-06-21 |work=Формула 1}}</ref>}} }} | 2026_test_drivers = {{Flagicon|EST}} [[Пауль Арон]]<br/>{{Flagicon|IND}} [[Куш Маини]] | 2026_chassis = [[Alpine A526|A526]]<ref>{{cite news |last1=Форбс |first1=Гонсало |title=Alpine already working in wind tunnel on 2026 |url=https://www.autohebdof1.com/news/f1/alpine-already-working-in-wind-tunnel-on-2026.html |access-date=2026-06-21 |work=Auto Hebdo |date=2025-11-08}}</ref> | 2026_engine = [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]]<ref>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|title=Alpine confirm they are to shut down works engine programme at the end of 2025|work=Формула 1|date=2024-09-30|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930161623/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl |archive-date=2024-09-30 |access-date=2026-06-21}}</ref><ref>{{Cite news|date=2024-11-12|title=Alpine to use Mercedes power units and gearboxes from 2026 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |work=Формула 1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112114125/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-to-use-mercedes-power-units-and-gearbox-from-2026.5jzzbQeHx7aPT3hoP5hRtc |archive-date=2024-11-12 |access-date=2026-06-21}}</ref> | 2026_tyres = [[Пирелли]] | debut = [[2021 оны Бахрейны гран-при]] | final = {{Latest F1GP}} | Engines = [[Рено Формула Нэгт|Рено]], [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | cons_champ = 0 | drivers_champ = 0 | Races = {{F1cstat|ALP|entries}} ({{F1cstat|ALP|starts}} гараа) | Podiums = {{F1cstat|ALP|podiums}} | Wins = {{F1cstat|ALP|wins}} | Points = {{F1cstat|ALP|totalpoints}} | Poles = {{F1cstat|ALP|poles}} | Fastest_laps = {{F1cstat|ALP|fastestlaps}} | last_season = 2025 | last_position = 10-т (22 оноо) }} '''Альпин Ф1''' ({{lang-en|Alpine F1 Team}}, 2020 он хүртэл [[Рено Ф1 Теам|Рено Спорт Ф1]] — {{lang-en|Renault Sport F1 Team}}) нь [[Их Британи]]д төвтэй [[Авто спорт|моторт спортын]] уралдааны жүчээ бөгөөд [[2016 оны Формула-1|2016 оноос]] эхлэн [[Формула-1|Формула-1 ДАШТ-нд]] оролцож байна. Францын автомашин үйлдвэрлэгч [[Рено]] компанид харьяалагдах тус баг нь урьдын [[Лотус Ф1|Лотус Ф1 Багаас]] гаралтай юм. Энэ нь Формула Нэгд оролцож буй тус үйлдвэрийн харьяа гурав дахь баг болно.<ref name="Alpine">{{cite news|last1=Smith|first1=Luke|last2=Noble|first2=Jonathan|date=6 September 2020|title=Renault to be rebranded as Alpine for 2021 F1 season|work=motorsport.com|url=https://www.motorsport.com/f1/news/renault-alpine-rebranding-2021-season/4869451/|access-date=6 September 2020}}</ref> Рено нь 1977 оноос 1985 оны хооронд Рено баг, 2001 оноос 2009 он хүртэл '''Рено Ф1''' нэртэй багуудаар Формула-1-д оролцсон ба [[Фернандо Алонсо]] 2005, 2006 онуудад тус үйлдвэрийн багийн хамт дэлхийн аварга болжээ. Мөн энэ компани нь сүүлийн 30 жилд хамгийн амжилттай Формула-1-ийн хөдөлгүүр үйлдвэрлэж буй багуудын нэг юм. Рено нь 1992 оноос 2013 оны хооронд [[Уильямс Ф1|Уильямс]], [[Бенеттон Формула|Бенеттон]], [[Ред Булл Расинг|Ред Булл]] зэрэг багуудын нийлүүлэгчээр ажиллан [[Найжел Манселл]], [[Алайн Прост]], [[Михаэль Шумахер]], [[Дэмон Хилл]], [[Жак Вильнёв]], [[Себастиан Феттел]] нарын нисгэгчдийг нийт есөн удаа жолоочийн дэлхийн аварга цолд хүргэжээ. Рено Ф1 нь 1970-аад оны сүүлээр [[Турбо цэнэглэгч|турбо]]-технологийг Формула нэгд ашигласан байна. Реногийн Формула-1-д оруулсан шинэ техник технологи нь, моторт спортын хамгийн дээд зэрэглэлд оролцож буй олон олон автомашин үйлдвэрлэгчийн хөдөлгүүрийг нийлүүлэгч болгосон байна. [[2018 оны Формула-1|2018 оноос]] [[2020 оны Формула-1|2020 он]] хүртэл Рено нь [[МкЛарен Расинг|МкЛаренд]] хөдөлгүүр нийлүүлж байв. [[2021 оны Формула-1|2021 онд]] Альпин баг нь [[2005 оны Формула-1|2005]], [[2006 оны Формула-1|2006]] онуудад [[Формула 1-ийн дэлхийн аваргын жагсаалт|дэлхийн аварга]] болж байсан [[испани]] нисгэгч [[Фернандо Алонсо]] ба [[франц]] нисгэгч [[Эстебан Окон]] нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр оролцож байна. == Цахим хуудас == {{Commons|Renault F1|Рено Ф1}} * [http://www.renaultsport.com/?lang=en Рено Спорт Ф1 багийн албан ёсны цахим хуудас] ==Эшлэл== <references /> {{Идэвхтэй Формула-1-багуудын хөтлөх хуудас}} [[Ангилал:Формула-1-баг]] [[Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч]] [[Ангилал:Рено|Формула-1-баг]] {{F1-stub}} {{company-stub}} 53nm9ktc5tzpnali59kcojlq812lyzz Ихэтуанийн бослого 0 122129 859642 859392 2026-06-22T02:52:06Z Zorigt 49 859642 wikitext text/x-wiki [[Файл:Beijing Castle Boxer Rebellion 1900 FINAL.jpg|thumb|1900 онд Бээжин]] [[Файл:Siege of Peking, Boxer Rebellion.jpg|thumb|8 гүрний цэрэг Бээжингийн хэрмэнд тулж ирэв, 1900 он]] [[Файл:Members of the Wuwei Corps or Kansu Braves Avax News 00004284.webp|thumb|Боксчдын цэрэгүүд]] [[Файл:Execution of Boxer leaders at Hsi-Kou 1900-1901.jpg|thumb|Цай-Ши-Коу дахь боксын удирдагчдыг цаазлах ажиллагаа]] '''Ихэтуань''' ({{lang-zh|義和團}}, [[Пиньинь|пиньинь.]] ''Yìhétuán&#x20;yùndòng, үгчилбэл -«шударга ёс болон эв эеийн бүлэг»'')<ref>[https://mongoltoli.mn/history/h/467 Бадаргуулт төр]</ref> буюу '''Боксчдын бослого''' ('''Нударгатны бослого''', {{lang-zh|拳亂}}, ''цуанлуань''),<ref>[https://mn.eferrit.com/1900-оны-хятадын-боксчдын-бослого/ 1900 оны Хятадын боксчдын бослого]</ref> '''1899-1901 он''' хүртэл [[Хятад]]ын хойд нутагт гарсан гадаадын нөлөө, христийн шашны болон империализмын эсрэг гарсан бослого. [[Чин улс|Манжийн]] төрийн сул дорой байдал болон гадаад гүрнүүдийн дээрэнгүй бодлого олон нийтийн дургүйцлийг хөдөлгөсний улмаас 1899 онд Хятадын хойд хэсэгт дэгдсэн бослого. Түүхэнд боксчдын бослого гэж нэрлэгдсэн энэ бослогод оролцогсод эрх тэгш бус хэлэлцээрүүдийг эсэргүүцэж, гаднын чөтгөрүүдийг хөөн зайлуулах уриан дор гаднынхныг алж хядах, Христийн шашинд орсон эх орон нэгтнүүдээ цаазлах замаар өргөжсөөр 1900 он гэхэд [[Бээжин]] рүү довтлох хэмжээний хүчийг хуралдуулжээ. Энэ үед хатан хаан [[Цыши]] босогчидтой нэгдэж, тэдний тулгалтаар [[Их Британи]], [[Герман]], [[Австри-Унгар]], [[Франц]], [[Итали]], [[Япон]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс]], Орос гэх [[Найман улсын эвсэл]]д нэгэн зэрэг дайн зарлав. 2 сарын дараа 8 гүрний цэрэг [[Бээжин]]г эзлэн авч, хатан хаанд шинэ гутамшигт болзол тулгасан юм. Үүний дараа [[Цыши]] хатан хаан босогчдын эсрэг урваж, Манжийн төр барууны эвсэлтэй хамтран 1901 онд бослогыг бүрэн даржээ. == Урьдчилсан нөхцөл == 19-р зууны эхэн үеэс Баруун Европын улсууд, голчлон Их Британи, Хятадын зах зээлд хяналт тогтоохыг эрмэлзэж, Хятад руу нэвтэрч эхэлсэн. [[Чин улс|Чин]] [[Чин улс|улс]] технологийн хувьд давуу эрхтэй гүрнүүдтэй өрсөлдөх чадваргүй болж, үүний үр дүнд хэд хэдэн дипломат болон цэргийн ялагдал хүлээсэн бөгөөд 19-р зууны эцэс гэхэд хагас колони болоод байсан юм. Түүний уламжлалт хаалттай нийгэм ч, [[Эзэн Хаан Мэйжи|Мэйжи эзэн хааны]] Японд хийсэн шинэчлэлтэй төстэй байдлаар хэрэгжүүлсэн "өөрийгөө бэхжүүлэх бодлого" ч Хятадыг Европын нэвтрэлтээс хамгаалахад тус болоогүй байна. Хятадын хуваагдал нь эзэнт гүрэн анхны [[Хар тамхины дайн|хар тамхины дайнд]] ялагдсанаар эхэлсэн бөгөөд үүний үр дүнд Хятадын засгийн газарт анхны тэгш бус гэрээ тулгасан юм. 19-р зууны дунд үеэс 20-р зууны эхэн үе хүртэл Хятад улс Япон, АНУ болон Европын орнуудтай ойролцоогоор 13 тэгш бус гэрээ байгуулсан. Үүний үр дүнд тус улс олон далайн боомтоо алдаж, гадаад бодлогодоо тусгаарлагдаж, орон нутгийн соёл, шашны уламжлалыг үргэлж хүндэтгэдэггүй гадны номлогчидоор дүүрсэн. Төмөр зам барих, цахилгаан шуудан холбооны үйлчилгээг нэвтрүүлэх, импортын үйлдвэрлэсэн бараа бүтээгдэхүүний өсөлт нь уламжлалт ердийн тээврийн хэрэгсэл, харилцаа холбооны олон тооны ажилчид ажлын байргүй болсон байна. Үүнд: завьчин, тэрэгчин, ачигч, жолооч, харуул, шуудангийн хянагч зэрэг орсон. Цаашилбал, [[Дорнод хятадын төмөр зам|Дорнод хятадын]] болон [[Өмнөд Манжуурын төмөр зам|Өмнөд Манжуурын төмөр замыг]] барих нь тэрэгний тээвэр худалдаа эрхэлдэг олон мянган хүнийг амьжиргаагүй болгох аюул заналхийлж байв. Шинээр баригдсан төмөр замууд нь тариалангийн талбай, орон сууц, оршуулгын газрыг сүйтгэсэн. [[Европ]], [[Япон]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америкийн]] бараа бүтээгдэхүүн Хятадын зах зээлд нэвтрэх нь Хятадын өөрийн гар урлалын үйлдвэрлэлийн сүйрлийг улам бүр хурдасгасан юм. Эдгээр бүх хүчин зүйлс нь 1890-ээд оны эхээр Хойд Хятадад нийгмийн үймээн самууныг өдөөж, байгалийн гамшгийн улмаас хойд мужуудын тариачдын амьдрал сүйрсэнээр хурдасгасан. Хатан хаан Довагер [[Цыши]]<nowiki/>гийн удирдсан Чин эзэнт гүрний засгийн газар либерал шинэчлэлийг хэрэгжүүлэхээс татгалзсан нь Хятадын "европчуудын" эсрэг ард түмний бослогын бас нэгэн урьдчилсан нөхцөл болсон гэж үздэг юм. Ийм нөхцөлд 1898 онд Хятадын умард хэсэгт сайн дураараа нэгдсэн бүлэглэлүүд эрчимжиж эхэлсэн. Үүнд: ''Ихэцюань'' («Шударга ёс болон зөвшилцлийн төлөө бүлэг»), ''Ихэтуань'' («Шударга ёс болон эв эеийн төлөө бүлэг»), ''Иминьхуэй'' («Шударгачуудын Холбоо»), ''Дадаохуэй'' («Их сэлмийн Холбоо») болон бусад. Гаднынхны эсрэг тэмцэл оргил үедээ хүрч, Шаньдун, Жилигээс зүүн хойд мужууд хүртэл тархах үед босогчдын бүлгүүдийн хамгийн түгээмэл нэр нь "Ихэчуан", "Ихэтуан" болсон бөгөөд энэ нь үндсэндээ ижил утгатай болсон. Нийгэмлэгийн гишүүдийг туан ("бүлэг") болон цуан ("нударга") гэж нэрлэдэг байв. Ихэтуанчууд өөрсдийгөө "ариун дайчид", "шударга хүмүүс", "ариун бүлэг" гэж үздэг байжээ. Босогчдын бүлгүүд бараг нэгэн зэрэг гарч ирсэн бөгөөд нийтлэг шинж чанаруудтай байжээ. Үүнд: гадаадын иргэд, голчлон буруу номтны номлогчид, мөн Христэд итгэгч хятадуудын эсрэг дайсагнасан байдал юм. Босогчдын ихэнх нь уламжлалт шашны болон ид шидийн зан үйлийг сахидаг байв. Олон гишүүд нударган зодоонтой төстэй биеийн тамирын дасгал (цуань) тогтмол хийдэг байсан тул хожим нь европчууд тэднийг "боксчин" гэж нэрлэж байжээ. == Үр дүн == Үүний үр дүнд Хятад улс гадаадын гүрнүүдээс улам бүр хамааралтай болж 20-р зууны эхний хагаст улс төр, эдийн засгийн хөгжилд гүн гүнзгий нөлөөлсөн байна. Мөн Чин улсын Засгийн газар 1901-1908 онд шинэ цуврал шинэчлэлүүдийг хэрэгжүүлсэн. Цэрэг арми, боловсрол, эзэнт гүрний засаглалд томоохон өөрчлөлтүүд хийгдсэн. Урт хугацаанд Хятадыг "нөлөөллийн хүрээ" болгон хуваах нь Азид шинэ өрсөлдөөнийг өдөөсөн. Энэхүү өрсөлдөөн нь [[Орос-Японы дайн]] (1904-1905), дараа нь Японы эзэнт гүрэн Манжуур, Солонгос, Хойд Хятад руу тэлж, Хятад, Монгол, Зөвлөлтийн хил дээр олон тооны мөргөлдөөнд хүргэсэн. Үүний үр дүнд Манжуурт тоглоомын [[Манж-го|Манж-го улс]] бий болоод Дэлхийн 2-р дайны төгсгөлд нуран унасан юм. 1900 онд Манжийн засаг Хятадад гарсан Ихэтуанийн бослогыг дарахад зориулан Ар Монголоос 20000 монгол цэрэг татах гэтэл дөнгөж 2000 монгол цэрэг цуглаад, тэд нь тус тусын хошууны ноёдоос Улиастай дахь манж жанжны мэдэлд шилжмэгц, Энхтайваны удирдлагаар бослого гаргаж, Улиастайн манж цэргийг хядаж, хятад пүүсийг талж сүйтгээд гэр гэртээ тарцгаасан байна. == Эшлэл == {{reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Boxer Rebellion|Боксчдын бослого}} * [https://web.archive.org/web/20081222222444/http://web.wm.edu/news/archive/index.php?id=4174 Lost in the Gobi Desert: Hart retraces great-grandfather's footsteps], William & Mary News Story, 3 January 2005. * [http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85066387/1900-07-01/ed-1/seq-9/ September 1900 San Francisco Newspaper] * {{DNB-Portal|4132498-5|TEXT=Утга зохиол:}} [[Ангилал:Ихэтуанийн бослого| ]] [[Ангилал:Хятадын түүхэн дэх дайн]] [[Ангилал:Австри-Унгарын зэвсэгт хүчний түүх]] [[Ангилал:Германы Хаант Улсын зэвсэгт хүчин]] [[Ангилал:Италийн түүхэн дэх дайн]] [[Ангилал:Их Британийн дайн]] [[Ангилал:Нэгдсэн Улсын дайн]] [[Ангилал:Оросын эзэнт гүрний зэвсэгт хүчний түүх]] [[Ангилал:Францын дайн]] [[Ангилал:Японы Хаант Улсын зэвсэгт хүчний түүх]] [[Ангилал:Хятадын бослого]] [[Ангилал:20-р зууны бослого]] [[Ангилал:Колоничлолын дайн]] [[Ангилал:Үндсэрхэг үзэл]] [[Ангилал:1899 оны зөрчилдөөн]] [[Ангилал:1900 оны зөрчилдөөн]] [[Ангилал:1901 оны зөрчилдөөн]] 4uudwyaqtyq2aoeygud079cyd8e3yo0 Алар Карис 0 122459 859601 851640 2026-06-21T22:10:50Z Ollin Masa 104586 859601 wikitext text/x-wiki [[Файл:Alar Karis 2019.jpg|thumb|Алар Карис (2019)]] '''Алар Карис''' ({{lang-et|Alar Karis}}; 1958 оны 3-р сарын 26-нд Зөвлөлт Эстоний [[Тарту]] хотод төрсөн) -[[Эстони]] улсын төрийн зүтгэлтэн, эрдэмтэн. 2021 оны 10-р сарын 11-нээс Бүгд Найрамдах Эстони Улсын [[ерөнхийлөгч|ерөнхийлөгчөөр]] сонгогдон ажиллаж байна. 2013-2018 онд Эстони Улсын Төрийн хянан шалгагч. 2018-2021 онд Эстони Улсын Үндэсний Музейн захирал. == Намтар == 1958 оны 3-р сарын 26-нд Тарту хотод төрсөн. 1976 онд 2-р дунд сургуулийг төгсөж, Эстонийн Байгалийн Ухааны Их Сургуульд элсэн орж, 1981 онд төгссөн. 1987-1992 онд Эстонийн "Био Төв"-д ажиллаж байсан. [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] задран унасны дараа тэрээр Европын хэд хэдэн их дээд сургуулиудад: Хамбургийн Их Сургууль, Лондон, Роттердам дахь Анагаах Ухааны Судалгааны Үндэсний Хүрээлэн зэрэгт мэргэжил дээшлүүлж, молекул генетикийн чиглэлээр судалгаа хийжээ. 1996 оноос [[Тартугийн их сургууль|Тартугийн Их Сургуульд]] ажиллаж байв. 1999 онд тэнд амьтан судлалын тэнхимийг удирдаж байгаад тэр жилдээ их сургуулиа орхисон. [[Файл:Volodymyr Zelenskyy met with Estonian President Karis in Kyiv 2022 (4).jpg|thumb|В.Зеленскийтай уулзах үеэр. 2022 оны 2-р сард. ]] 2003-2007 онд Эстонийн Байгалийн Ухааны Их Сургуулийн захирал, 2007-2012 онд Тарту Их Сургуулийн захиралаар ажилласан байна. 2021 оны 8-р сарын 17-нд түүнд [[Рийгикогу]] (парламент)-ын дарга, Эстонийн Төв үзлийн намын дарга Юри Ратас ерөнхийлөгчийн сонгуульд түний нэрийг дэвшүүлэх санал тавьсан. Маргааш нь Алар Карис саналыг хүлээж авсан байна. Тэрээр 8-р сарын 19-нд эрх баригч эвслийг бүрдүүлж буй Шинэчлэлийн Намын бүлэг болон Төв Үзлийн Намын төлөөлөлтэй уулзсан. Удаан үргэлжилсэн хэлэлцээний эцэст 2021 оны 8-р сарын 22-нд түүнийг ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшүүлэхээр тохиролцсон ажээ. 2021 оны 8-р сарын 30-нд болсон ерөнхийлөгчийн сонгуулийн эхний шатанд Алар Карис парламентын 79 гишүүний дунд нууц санал хураалт явуулж 63 санал авсан бөгөөд 16 хоосон буюу хүчингүй санал хураалт явуулсан тул шаардлагатай босго хэмжээнээс 5 саналаар дутуу байсан ажээ. Хоёр дахь шатны сонгуулийг 8-р сарын 31-нд шинээр нэр дэвшүүлэх шаардлагагүйгээр, журмын дагуу нэг нэр дэвшигчээр үйл явцыг үргэлжлүүлэх боломжийг олгосон журмын дагуу шууд явуулсан байна. Тэрээр 2021 оны 10-р сарын 11-нд Таллин хотын [[Рийгикогу|Рийгикогуд]] болсон ёслолын үеэр Эстонийн 6 дахь Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж эхэлсэн байна. Улмаар Алар Карис үндэсний эв нэгдэл, боловсролыг тэргүүлэх чиглэл болгон тодорхойлж, өрсөлдөх чадварыг хадгалах, инновацийг хөгжүүлэхийн тулд Эстони улс "хамгийн боловсролтой хүн амтай улс" болохыг эрмэлзэх ёстой гэж тэмдэглэжээ. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Alar Karis|Алар Карис}} *[https://www.etis.ee/CV/Alar_Karis/est?tabId=CV_ENG Намтар] (англиар) {{DEFAULTSORT:Карис, Алар}} [[Ангилал:21-р зууны улс төрч]] [[Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн]] [[Ангилал:Эстонийн төрийн тэргүүн]] [[Ангилал:Тарту Их Сургуулийн ректор]] [[Ангилал:Төрийн санхүүгийн хяналтын албаны дарга]] [[Ангилал:Музейн дарга]] [[Ангилал:Хөгжлийн биологич]] [[Ангилал:Молекул биологич]] [[Ангилал:Шимэгч судлаач]] [[Ангилал:Цагаан Од одон шагналтан (IV зэрэг)‎]] [[Ангилал:II Леопольдын одон шагналтан (командлагч)]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан (Швед)]] [[Ангилал:Финландын Арслан одон шагналтан]] [[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]] [[Ангилал:Эстоничууд]] [[Ангилал:1958 онд төрсөн]] qe246hk1i5ny6460jh2ct35s8fx688s Цэдэнбалын Зориг 0 122618 859694 859517 2026-06-22T08:08:21Z Zorigt 49 859694 wikitext text/x-wiki '''Цэдэнбалын Зориг''' (1957 оны 3-р сарын 11-нд ЗХУ-ын [[Москва]] хотод төрсөн)- БНМАУ-ын удирдагч асан [[Юмжаагийн Цэдэнбал|Ю.Цэдэнбал]], [[Анастасия Филатова|Филатова]] нарын отгон хүү. == Намтар == 1973 онд 16 нас хүрээд БНМАУ-ын паспорт авсан. Тэрээр 1963-1973 онуудад Улаанбаатарын Зөвлөлтийн 3-р дунд сургууль сурч төгсөөд Москвагийн улсын Их сургуульд элсэн байна. Оюутан байхдаа 60 рублийн тэтгэлэгээ Монголын төрөөс авдаг байсан тухай өөрөө ярьдаг. 1978 онд Биофизикч мэргэжлээр төгсөөд 1982 он хүртэл Москвагийн их сургуулийн Биологийн факультетад ажилласан. 1982-1983 онуудад Москва дахь Монголын ЭСЯ-д атташе байсан ч ЭСЯ-нд бараг очдоггүй байсан. 1984 онд Москва дахь Монголын ЭСЯ тэдний гэр бүлийн бүх гишүүний паспортыг хураан авсан ч Ц.Зориг эх А.Филатова, ах Ц.Владислав нар угаасаа Зөвлөлтийн паспорттой байжээ. 1983-1986 онд ЗХУ-ын Гадаад худалдааны академид суралцаж төгссөн. 1990-ээд онд биофизикч мэргэжлээрээ Оросын шинжлэх ухааны академийн их сургуулиудад ажиллаж байсан. Сүүлд Оросын шинжлэх ухааны академийн Дорно дахины судлалын институтэд ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарсан. 1999 онд тэрээр Монголын шүүхэд хандаад Монгол иргэншилээ сэргээлгэсэн. 2016 оны намар эцэг Ю.Цэдэнбалын 100 жилийн ойгоор Монголд ирж байсан бөгөөд төрөөс 2 өрөө байр авчээ. Анастасия гэх охинтой. {{DEFAULTSORT:Зориг, Цэдэнбалын}} [[Ангилал:Москвагийн хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]] [[Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч‎]] [[Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн багш]] [[Ангилал:1957 онд төрсөн]] [[Ангилал:Амьд хүн]] e1rxnobkq7kl0f0ugbh97t8du8cp1df Самбуугийн Дэмбэрэл 0 131989 859729 837583 2026-06-22T10:56:19Z Zorigt 49 859729 wikitext text/x-wiki '''Самбуугийн Дэмбэрэл''' (1956 онд Улаанбаатар хотод төрж, 2026 оны 6 сард нас барсан) - 2012-2016 онд Монгол Улсын Их хурлын гишүүнээр ажилласан, 2005 онд Гавьяат эдийн засагч цол хүртсэн хүн. == Намтар == 1963-1973 онд Нийслэлийн 33-р дунд сургууль онц төгссөн. 1978 - 1981 онд Монгол Улсын Их сургуулийн Эдийн засгийн факультетад сурч төгссөн. == Ажилласан байдал == 1981-1984 онд Комплекс импорт нэгдэлд ня-бо 1984-1990 онд ШУА-ийн Эдийн засгийн хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан 1990-1997 онд Зах зээл судлалын хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан 1997 онд Зах зээл судлалын хүрээлэнгийн захирал 1997-2012 онд Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхимын дарга 2012-2016 онд [[Иргэний Зориг Ногоон Нам|Иргэний Зориг намаас]] Монгол Улсын Их Хуралд сонгогдож гишүүнээр ажилласан == Шагнал == 2000 онд Алтангадас одон, 2005 онд Гавьяат эдийн засагч, 2010 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон. {{DEFAULTSORT:Дэмбэрэл,Самбуугийн}} [[Ангилал:1956 онд төрсөн]] [[Ангилал:2026 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан]] [[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)]] [[Ангилал:Монгол улсын гавьяат эдийн засагч]] sk58ak1ozq2spcgbwx2pysd0ry0ghbf Амжиргааны түвшин 0 132950 859656 767225 2026-06-22T03:58:32Z Avirmed Batsaikhan 53733 859656 wikitext text/x-wiki '''Амьжиргааны түвшин''' гэдэг нь хувь хүн гэхээсээ илүү нийгэм, байршилд хамаарах орлого, тав тух, үйлчилгээний түвшин юм. Амьжиргааны түвшин нь хувь хүний ​​амьдралын чанарт хувь нэмэр оруулна гэж үздэг учраас хамааралтай. Амьдралын түвшин гэдэг нь ерөнхийдөө эдийн засаг, нийгэм, улс төр, байгаль орчны асуудал гэх мэт хувь хүний ​​хувийн хяналтаас гадуурх объектив хэмжүүрүүдтэй холбоотой байдаг ба эдгээр нь тухайн хүн дэлхийн хаана амьдрахаа үнэлэх эсвэл эдийн засгийн бодлогын амжилтыг үнэлэхдээ анхаарч үзэх ёстой зүйлүүд юм. Олон улсын эрх зүйд "хангалттай амьжиргааны түвшин" гэдгийг анх Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалд тодорхойлсон бөгөөд цаашлаад Эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхийн тухай олон улсын пактад тусгажээ. Тогтвортой хөгжлийн бодлогын үр нөлөөг үнэлэхийн тулд харьцангуй амьдралын туршлагыг үнэлэх эсвэл харьцуулах зорилгоор өөр өөр салбарууд Зохистой Амьжиргааны Стандартыг (Decent Living Standards) тодорхойлсон. Үүнийг эдийн засагт ашиглах явцад амьдралын түвшинг дээшлүүлэх нь эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүчний хэрэглээ болон бусад материалын өсөлттэй шууд холбоотой гэж үздэг. == Үндсэн үзүүлэлтүүд == * Төрөлт болон нас баралтын түвшин, дундаж наслалт; * Ариун цэврийн болон эрүүл ахуйн амьдрах нөхцөл; * Хүнсний хэрэглээ; * Орон сууцны нөхцөл; * Боловсрол, соёлын боломж; * Ажиллах нөхцөл ба ажил эрхлэлтийн түвшин; * Орлого, зарлагын тэнцвэр; * Хэрэглэээний барааны үнэ; * Тээврийн хэрэгслийн хүртээмж; * Амралт чөлөөт цагийн боломж; * Нийгмийн даатгалын систем; * Хүний эрх, эрх чөлөөг хангасан байдал. 14ntxngtpv3d3azamhk6f50o5wf4yrj 859657 859656 2026-06-22T04:05:18Z Avirmed Batsaikhan 53733 859657 wikitext text/x-wiki '''Амьжиргааны түвшин''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Standard of living'') Амьжиргааны түвшин гэдэг нь хувь хүн, олон нийт эсвэл нийгэмд хүртээмжтэй орлого, тав тух, үйлчилгээний түвшин юм. Хувь хүний ​​амьдралын чанарт нөлөөлдөг хүчин зүйл болох амьжиргааны түвшин нь ерөнхийдөө эдийн засаг, нийгэм, улс төр, байгаль орчны асуудлууд гэх мэт хувь хүний ​​хувийн хяналтаас гадуурх объектив үзүүлэлтүүдтэй холбоотой байдаг. Хувь хүмүүс эсвэл бүлгүүд дэлхийн хаана амьдрахаа үнэлэх эсвэл нийгмийн амжилтыг үнэлэхдээ амьжиргааны түвшинг ашигладаг. Олон улсын эрх зүйд "хангалттай амьжиргааны түвшин" гэдгийг анх [[Хүний Эрхийн Түгээмэл Тунхаглал|Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалд]] тодорхойлсон бөгөөд цаашлаад Эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхийн тухай олон улсын пактад тусгажээ. Тогтвортой хөгжлийн бодлогын үр нөлөөг үнэлэхийн тулд харьцангуй амьдралын туршлагыг үнэлэх эсвэл харьцуулах зорилгоор өөр өөр салбарууд Зохистой Амьжиргааны Стандартыг (Decent Living Standards) тодорхойлсон. Үүнийг эдийн засагт ашиглах явцад амьдралын түвшинг дээшлүүлэх нь эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүчний хэрэглээ болон бусад материалын өсөлттэй шууд холбоотой гэж үздэг. == Үндсэн үзүүлэлтүүд == * Төрөлт болон нас баралтын түвшин, дундаж наслалт; * Ариун цэврийн болон эрүүл ахуйн амьдрах нөхцөл; * Хүнсний хэрэглээ; * Орон сууцны нөхцөл; * Боловсрол, соёлын боломж; * Ажиллах нөхцөл ба ажил эрхлэлтийн түвшин; * Орлого, зарлагын тэнцвэр; * Хэрэглэээний барааны үнэ; * Тээврийн хэрэгслийн хүртээмж; * Амралт чөлөөт цагийн боломж; * Нийгмийн даатгалын систем; * Хүний эрх, эрх чөлөөг хангасан байдал. 5tlaihipz9sfe54oc5s4bkd2couzwwp 859687 859657 2026-06-22T07:45:51Z Zorigt 49 859687 wikitext text/x-wiki '''Амьжиргааны түвшин''' ({{langx|en|Standard of living}}) гэдэг нь хувь хүн, олон нийт эсвэл нийгэмд хүртээмжтэй орлого, тав тух, үйлчилгээний түвшин юм. Хувь хүний ​​амьдралын чанарт нөлөөлдөг хүчин зүйл болох амьжиргааны түвшин нь ерөнхийдөө эдийн засаг, нийгэм, улс төр, байгаль орчны асуудлууд гэх мэт хувь хүний ​​хувийн хяналтаас гадуурх объектив үзүүлэлтүүдтэй холбоотой байдаг. Хувь хүмүүс эсвэл бүлгүүд дэлхийн хаана амьдрахаа үнэлэх эсвэл нийгмийн амжилтыг үнэлэхдээ амьжиргааны түвшнийг ашигладаг. Олон улсын эрх зүйд "хангалттай амьжиргааны түвшин" гэдгийг анх [[Хүний Эрхийн Түгээмэл Тунхаглал|Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалд]] тодорхойлсон бөгөөд цаашлаад Эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхийн тухай олон улсын пактад тусгажээ. Тогтвортой хөгжлийн бодлогын үр нөлөөг үнэлэхийн тулд харьцангуй амьдралын туршлагыг үнэлэх эсвэл харьцуулах зорилгоор өөр өөр салбарууд Зохистой Амьжиргааны Стандартыг (Decent Living Standards) тодорхойлсон. Үүнийг эдийн засагт ашиглах явцад амьдралын түвшнийг дээшлүүлэх нь эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүчний хэрэглээ болон бусад материалын өсөлттэй шууд холбоотой гэж үздэг. == Үндсэн үзүүлэлтүүд == * Төрөлт болон нас баралтын түвшин, дундаж наслалт; * Ариун цэврийн болон эрүүл ахуйн амьдрах нөхцөл; * Хүнсний хэрэглээ; * Орон сууцны нөхцөл; * Боловсрол, соёлын боломж; * Ажиллах нөхцөл ба ажил эрхлэлтийн түвшин; * Орлого, зарлагын тэнцвэр; * Хэрэглээний барааны үнэ; * Тээврийн хэрэгслийн хүртээмж; * Амралт чөлөөт цагийн боломж; * Нийгмийн даатгалын систем; * Хүний эрх, эрх чөлөөг хангасан байдал. 0xf0nhx887dc2e7mfwu5u8tsh5ktm63 Керчь 0 133640 859633 855162 2026-06-22T02:15:31Z Avirmed Batsaikhan 53733 859633 wikitext text/x-wiki {{short description|Крымын хот}} {{Инфобокс суурин | official_name = Керчь | native_name = {{ubl | {{native name|uk|Керч|italics=no}} | {{native name|ru|Керчь|italics=no}} | {{lang|crh|Keriç}} / {{native name|crh|Керич|sc=Cyrl}} }} | settlement_type = Хот | image_skyline = Kerch_ObeliskOfGlory.jpg | imagesize = 250px | image_caption = Митридатын уулан дээрх алдрын хөшөө | image_flag = Flag_of_Kerch.svg | image_shield = Kerch coat.svg | pushpin_map = Крым#Украин#Европын Орос#Европ | pushpin_map_caption = Крым дахь Керчийн байршил##Украин дахь Керчийн байршил##Европын Орос дахь Керчийн байршил##Европ дахь Керчийн байршил | pushpin_map1 = | pushpin_label_position1 = | pushpin_mapsize1 = | coordinates = {{coord|45|21|43|N|36|28|16|E|region:RUS|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name = {{flagicon|Орос}} [[Орос]] | subdivision_type1 = [[Оросын бүгд найрамдах улсууд|Холбооны субъект]] <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name1 = [[Бүгд Найрамдах Крым Улс (Орос)|Крым]] | subdivision_type2 = [[Крымын засаг захиргааны хуваарь|Хот]] <small>{{nobold|(''[[де-факто]]'')}}</small> | subdivision_name2 = Керчь | subdivision_type3 = Улс <small>{{nobold|(''[[де-юре]]'')}}</small> | subdivision_name3 = {{flagicon|Украин}} [[Украин]] | subdivision_type4 = [[Өөртөө засах бүгд найрамдах улс]] <small>{{nobold|(''[[де-юре]]'')}}</small> | subdivision_name4 = [[Бүгд Найрамдах Өөртөө Засах Крым Улс|Крым]] | subdivision_type5 = [[Крымын засаг захиргааны хуваарь|Тойрог]] <small>{{nobold|(''[[де-юре]]'')}}</small> | subdivision_name5 = [[Керчь тойрог|Керчь]] | leader_title = Дарга | leader_name = Олег Каторгин | area_total_km2 = 108 | population_as_of = 2017 | population_total = 149,566 | population_density_km2 = 1464.49 | utc_offset = +3 | elevation_m = 10 | postal_code_type = [[Шуудангийн код]] | postal_code = 298300 – 298399 | area_code = +7-36561 | website = [http://горсовет-керчь.рф/ горсовет-керчь.рф] (''[[де-факто]]'') | footnotes = }} [[Файл:Керчь, главная улица, сентябрь.jpg|thumb|361x361px|Керчь хотын төв гудамж]] '''Керчь''' ([[Украин хэл|укр]]. ''Керч'', [[Крымын татар хэл|крымын татар]]. ''Keriç, Керич'') — [[Крымын хойг|Крымын хойгийн]] зүүн хэсэгт [[Керчийн хоолой|Керчийн хоолойн]] эрэг дээр орших хот. Эртний нэршил: [[Итали хэл|итал]]. ''Bosphoro Cimmerio, Vospro, Cerchio, Cherz'', эрт. орос. Кърчевъ, [[Эртний грек хэл|эрт-грек]]. Παντικάπαιον. 2025 оны байдлаар 151 мянга 103 хүн амтай хот байв. Үүнээс гадна тус хот [[Хар тэнгис|Хар далай]], [[Азовын тэнгис|Азовын далай]] хоёрын холбоос дээр орших газарзүйн чухал ач холбогдолтой боомт хот юм. == Түүх == МЭӨ 7-р зууны төгсгөлд (МЭӨ 610-590 онд) орчин үеийн Керчь хотын суурин дээр Милет хотын грекчуудын колоничлогчид Пантикапэум ([[Эртний грек хэл|эрт.грек]]. Παντικάπαιον, [[Латин хэл|латин]]. ''Panticapaeum'') хотыг байгуулж байжээ. Акрополис буюу хотын төв нь одоо Митридат гэж нэрлэгддэг уулан дээр байрладаг байжээ. Мөн орчин үеийн Керчийн нутаг дэвсгэр дээр : Мирмекий, Гераклиус, Парфениус, Порфмий, Гермиси, Тиритака, Нимфаум болон бусад олон эртний суурингууд байдаг байжээ. Керчийн хоолойн хоёр эргийн хотууд аажмаар тусгаар тогтнолоо алдаж, МЭӨ 480 онд. д. Пантикапэум хот нь Археанактид овогийнхны захирч байсан [[Боспорын хаант улс|Боспорын хаант улсын]] (эрт. грек. Βασίλειον του Κιμμερικού Βοσπόρου, [[Латин хэл|латин.]] ''Regnum Bosporanum'') нийслэл болжээ. 370-аад онд [[Хүннү улс|Хүннү улсын]] довтолгооны үеэр Пантикапэум улсын нийслэл статусаа алджээ. Хот ихээхэн хохирол амссан боловч хэсэг хугацааны дараа сэргэж эхэлсэн бөгөөд 5-р зууны эцэс хүртэл тээврийн чухал зангилаа хот гэх ач холбогдлоо хадгалсаар байв. 6-р зуунд тус хот нь Зүүн Ромын буюу [[Византын эзэнт гүрэн|Византын эзэнт гүрний]] мэдэлд байсан. Эзэн хаан [[I Юстиниан|I Юстинианы]] шийдвэрээр энд цэргийн гарнизоныг илгээж, Босфор хэмээх цайзыг барьж эхлэсэн байна. Мөн тэр зуунд [[Түрэгийн хаант улс]] ба Византийн арми хоорондын цэргийн мөргөлдөөний (576) үр дүнд бараг бүх Крым Туркт очжээ. 8-р зуунд хотыг Хазар хаант улсын нөлөөнд автаж, Карша эсвэл Чарша гэж нэрлэдэг байсан бөгөөд энэ үг нь түрэг хэлээр "нөгөө тал", "голын эсрэг эрэг" гэсэн утгатай юм. Энэ хот нь Орос, Византи, Кавказ, Газар дундын тэнгисийн орнуудын худалдааны харилцаанд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. 11-р зууны төгсгөл - 12-р зууны эхэн үеэс хот Византын эзэнт улсын мэдэлд эргэн оржээ. 1475 онд хот [[Османы Эзэнт Улс|Османы эзэнт улсын]] мэдэлд оржээ. [[1768-1774 оны Орос-Туркийн дайн|1768-1774 оны Орос-Туркийн дайны]] үр дүнд 1774 оны Кучук-Кайнарджийн гэрээний дагуу Керчь болон зэргэлдээх томоохон газар нутаг бүхий Ени-Кале цайзыг Оросын эзэнт гүрэнд шилжүүлсэн түүхтэй. 1913 онд Керчч хотод далайн боомт ажиллаж эхэлж хүн ам нь 32,500 хүрчээ. [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]] болон [[Оросын иргэний дайн|Оросын Иргэний дайны]] улмаас үүссэн уналтын дараа хот дахин сэргэж эхэлсэн. 1936 онд уурхай, боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад орж 1939 онд төмрийн хүдрийн үйлдвэр, дулааны цахилгаан станц, боомтын барилгын ажил бараг нэгэн зэрэг дуусчээ. 1939 он гэхэд хотын хүн ам 100,000-аас давжээ. Зөвлөлтийн Аугаа их Эх орны дайны үеэр (1941–1945) Керчь хот Зөвлөлт болон Германы цэргүүдийн хоорондох ширүүн тулалдааны талбар болсон юм. Цуст тулалдааны үр дүнд хот бараг бүрэн сүйрчээ (барилга байгууламжийн 85 гаруй хувь нь сүйрчээ). Эзлэн түрэмгийллийн үеэр 15,000 энгийн иргэн амь үрэгджээ. Керчийн оршин суугчдын нийт 43,429 хүн Германд боолын хөдөлмөр эрхлүүлэхээр цөлөгдсөн бөгөөд олзлогдож нас баржээ. 1944 оны 4-р сарын 11-нд Керчь хотыг зөвлөлтийн цэргүүд чөлөөлжээ. 1991 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]] задран унасны дараа тус хот Крымын Автономит Бүгд Найрамдах Улсын бүрэлдэхүүн хэсэг болж бүхэлдээ [[Украин|Украины]] бүрэлдэхүүнд багтжээ. 2014 оны 2-3-р сард Оросууд Крымыг тус хотын хамт эзлэн авч ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Крым улс гэж нэрлээд Орост нэгтгэсэн байна. 2018 оны 5-р сарын 16-нд хот болон Крымын хойгийг Оросын [[Краснодарын хязгаар|Краснодарын хязгаартай]] холбосон [[Крымын гүүр|Крымын буюу Керчийн гүүрийг]] суудлын болон ачааны машин дараа нь 2020 онд төмөр замд зориулж нээлтээ хийсэн байна. == Хүн ам == Керчь хотын хүн ам {| class="wikitable" |+Хүн амын тоо !1939 !104.443 |- |'''1945''' |41.000 |- |'''1970''' |127.804 |- |'''1989''' |174.365 |- |'''2001''' |157.007 |- |'''2010''' |147.269 |- |'''2025''' |151.103 |} ==Зургийн цомог== {| class="graytable" |+ | width="29%"|[[File:Крепость Керчь 14.JPG|center|200px]] | width="5%"| | width="32%"|[[File:Церковь Иоанна Предтечи (интерьер).jpg|center|200px]] | width="5%"| | [[File:Crimea Kerch Tsar's barrow-12.jpg|center|200px]] |- | align="center"|[[Керчийн цайз]] | | align="center"|Interior of the [[Гэгээн Баптист Иоханы сүм, Керчь|Гэгээн Баптист Иоханы сүм]] | | align="center"|[[Хааны Курган (Керчь)|Хааны Курганы]] хаалга. |} ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Гадаад холбоос== {{commons category|Kerch|Керчь}} *[http://mykerch.com/ Моя Керчь] Миний Керч портал: мэдээ, гэрэл зургийн цомог, зарлал гэх мэт. *[https://web.archive.org/web/20110517072253/http://gorodkerch.com/ Керчь – это город] Керчийн интерактив газрын зураг *[http://www.kerch.com.ua Керчь – это мой город] Керчийн албан бус вэб сайт: мэдээлэл, мэдээ, зураг, форум гэх мэт. {{in lang|ru}} *[https://web.archive.org/web/20080723105941/http://cam.kerch.net/ Webcams] *[https://www.panoramio.com/map/?tag=Kerch Керчийн зургууд] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001718/http://www.panoramio.com/map/?tag=Kerch |date=2016-03-04 }} from [[Panoramio]] *[https://web.archive.org/web/20110904124709/http://www.asinfo.com.ua/crimea/map/kerch_2.jpg Керчийн төвийн газрын зураг] ("Kartografia", 2004) *[http://discover-ukraine.info/index/crimea/kerch Украины аяллын гарын авлагаас Керчийн тухай мэдээлэл, зургууд] *[http://www.yadvashem.org/untoldstories/database/index.asp?cid=676 Керчь дэх еврейчүүдийг аллага] [[Дэлхийн 2-р дайн]]ын үед, [[Яд Вашем]]ын вэб сайт. {{Украины хот}} [[Ангилал:Керчь| ]] [[Ангилал:Крымын суурин]] [[Ангилал:Керчийн хойг]] [[Ангилал:Украины археологийн олдворт газар]] 2yscirgro2hdj4voj9z3l0fwjq3mrim I Эдвард 0 134387 859669 859438 2026-06-22T05:43:55Z Zorigt 49 859669 wikitext text/x-wiki [[Файл:EdwardI-Cassell.jpg|thumb|'''I Эдвард хаан (1239-1307)''']] '''"Урт шилбэт" I Эдвард''' ([[Англи хэл|англи]]. ''Edward I «Longshanks»''; 1239 оны 6-р сарын 17-нд төрж, 1307 оны 7-р сарын 7-нд нас барсан) — 1272 оноос хаанчилсан, Францын Плантагенет ([[Франц хэл|франц]]. ''Plantagenêt'', [[Англи хэл|англи]]. ''Plantagenets'') угсааны гаралтай Английн хаан. Тэрээр [[III Хенри]] хааны ууган хүү байсан бөгөөд эцгийнхээ хаанчлалын үед Английн баронуудын ил бослого зэрэг улс төрийн явуулгад оролцож байжээ. 1259 онд Эдвард хааны эрхийг хязгаарлах гэсэн "[[Оксфордын заалтууд]]"-ыг ([[Англи хэл|англи]]. ''Provisions of Oxford'') дэмжсэн бароны шинэчлэлийн хөдөлгөөнд богино хугацаанд нэгджээ. Сүүлд эцэгтэйгээ эвлэрсний дараа Баронуудын дайн гэгддэг дараагийн зэвсэгт мөргөлдөөний үеэр түүнд үнэнч үлджээ. "Люисийн тулааны" ([[Англи хэл|англи]]. ''Battle of Lewes'') дараа Эдвард босогч баронуудад барьцаалагдсан боловч хэдэн сарын дараа зугтаж, Симон де Монфортын эсрэг дайнд нэгджээ. Сүүлд 1265 онд Монфорт нас барснаар бослого намжсан байна. Англи улсад байдал тогтворжсоны дараа Эдвард найм дахь загалмайтны аян дайнд нэгдэн Ариун газар руу явжээ. 1272 онд Эдвард гэртээ харих замд эцэг III Хенри нас барсан тул 1274 оны 8-р сарын 19-нд тэрээр титэм авч I Эдвард хаан болсон юм. Түүнийг хаан ширээнд суух үед төвийн эрх мэдэл бэхжиж, парламент тогтмол хуралдаж, гэмт хэрэг, өмчийн харилцааг зохицуулсан олон хууль тогтоомжууд батлагдсан байна. Хаан 1276-1277 онд Уэльст гарсан жижиг бослогыг дарж, хоёр дахь бослогод (1282-1283) хариу арга хэмжээ авч, бүрэн хэмжээний дайн болж I Эдвард [[Уэльс|Уэльсийг]] байлдан дагуулаад Английн эрхшээлд оруулж, хөдөө орон нутагт олон цайз, хот суурин байгуулж, англичуудыг эзэлсэн нутагт нүүлгэн суурьшуулжээ. Дундад зууны үед ийм их хэмжээний бүтээн байгуулалт өмнө хэзээ ч байгаагүй юм. 1299 онд I Эдвард [[Франц|Францтай]] эвлэрлийн гэрээ байгуулсан байна. 1290 онд Шотландын хатан хаан Маргаретыг нас барсны дараа I Эдвард Шотландын өвийн төлөөх тэмцэлд зуучлагчаар оролцож, I Жон Баллиолыг Маргаретын залгамжлагчаар томилж, дараа нь 1298 онд [[Шотланд]] руу довтолж, Уильям Уоллесийн бослогыг дараад түүнийг 1305 онд баривчилжээ. Гэхдээ удалгүй тэд шинэ бослого дэгдээж, I Эдвард нас барсны дараа англичуудыг Шотландаас хөөн гаргасан байна. 1290-ээд оны дундуур үргэлжилсэн дайсагнал нь тэвчихийн аргагүй болтол татвар нэмэгдүүлэхэд хүргэж, I Эдвард баронууд болон сүмийн эсэргүүцэлтэй тулгарсан юм. I Эдвард 1307 оны зун Шотландад хийсэн ээлжит кампанит ажлын үеэр нас барж, түүний хүү, өв залгамжлагч [[II Эдвард]] Шотландтай үргэлжилж буй дайн зэрэг санхүүгийн болон улс төрийн олон асуудалтай тулгарсан түүхтэй юм. {{DEFAULTSORT:Эдвард, 01}} [[Ангилал:Их Британийн ван]] [[Ангилал:1239 онд төрсөн]] [[Ангилал:1307 онд өнгөрсөн]] 5vo6209q1u5089cddwmn88vh3h8wkh2 Нийгмийн давхраажилт 0 135828 859672 859440 2026-06-22T05:48:46Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/~2026-35994-08|~2026-35994-08]] ([[User talk:~2026-35994-08|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Batkhishign55|Batkhishign55]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 840911 wikitext text/x-wiki {{short description|Социологийн үзэл баримтлал}} '''Нийгмийн давхраажилт''' гэдэг нь нийгэм эдийн засгийн хүчин зүйлээр баялаг, орлого, арьс өнгө, боловсрол, угсаа гарал, хүйс, ажил мэргэжил, нийгмийн байдал, эрх мэдэл (нийгмийн болон улс төрийн) зэрэгт үндэслэн хүмүүсийг бүлэг болгон [[ангилах]]ыг хэлнэ. Энэ нь бүлгүүдийн доторх шатлал бөгөөд тэдгээрийг өөр өөр түвшний давуу эрхээр тодорхойлдог. Иймээс давхаргажилт нь [[нийгмийн бүлэг]], [[ангилал]], газарзүйн [[бүс нутаг]], нийгмийн нэгж дэх хүмүүсийн нийгмийн [[харьцангуй байр суурь]] юм.<ref>{{cite web|url=https://courses.lumenlearning.com/sociology/chapter/what-is-social-stratification/|title=Нийгмийн давхаргажилт гэж юу вэ?|access-date=2021-03-11|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304215139/https://courses.lumenlearning.com/sociology/chapter/what-is-social-stratification/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Sociology/Book%3A_Sociology_(Barkan)/06%3A_Social_Stratification/6.0S%3A_6.S%3A__Social_Stratification_(Summary)|title=6.S: Нийгмийн давхраажилт (хураангуй)|date=2016-12-13|access-date=2021-03-11|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212061534/https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Sociology/Book%3A_Sociology_(Barkan)/06%3A_Social_Stratification/6.0S%3A_6.S%3A__Social_Stratification_(Summary)|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thoughtco.com/what-is-social-stratification-3026643|title=Нийгмийн давхаргажилт гэж юу вэ, энэ нь яагаад чухал вэ?|access-date=2021-03-11|archive-date=2021-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416220134/https://www.thoughtco.com/what-is-social-stratification-3026643|url-status=live}}</ref> Орчин үеийн барууны нийгэмд [[Нийгмийн анги|нийгмийн давхаргажилтыг]] [[дээд анги]], [[дунд анги]], [[Ажилчин анги|доод давхарга]] гэсэн гурван нийгмийн ангиллаар тодорхойлдог; эргээд анги бүрийг дээд давхарга, дунд давхарга, доод давхаргад хувааж болно. Түүгээр ч зогсохгүй нийгмийн давхарга нь ураг төрөл, овог, овог, кастын үндсэн дээр эсвэл бүх дөрвийн үндсэн дээр бүрэлдэж болно. Хүмүүсийг нийгмийн давхаргаар нь ангилах нь язгууртны анги, тариачдын ангиудын нийгэм-эдийн засгийн харилцаанд суурилдаг [[улс|төрийн]], олон төвт, [[феодализм|феодалын]] цогц нийгэмд хамгийн тод илэрдэг. Нийгмийн давхраажилт анх анчин, овог аймаг, хамтлагийн нийгэмд бий болсон уу, эсвэл хөдөө аж ахуй, нийгмийн солилцооны томоохон хэрэгслээс эхэлсэн үү гэдэг нь нийгмийн шинжлэх ухааны маргааны сэдэв хэвээр байна.<ref name="Grusky2011a">{{cite encyclopedia | url=http://www.sociologyencyclopedia.com/public/tocnode?id=g9781405124331_yr2011_chunk_g978140512433125_ss1-273#citation | title=Давхаргажилт ба тэгш бус байдлын онолууд | encyclopedia=The Concise Encyclopedia of Sociology | publisher=Уайли-Блэквелл. | access-date=2014-06-23 | author=Груски, Дэвид Б. | editor=Ритцер, Жорж, Ж. Майкл Райан | year=2011 | pages=622–624 | doi=10.1002/9781405165518 | isbn=978-1405124331 | archive-date=2016-09-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160901104430/http://www.sociologyencyclopedia.com/public/tocnode?id=g9781405124331_yr2011_chunk_g978140512433125_ss1-273#citation | url-status=live }}</ref> ==Мөн үзэх== {{div col|colwidth=20em}} * [[Элитийн онол]] * [[Жини коеффициент]] * [[Даяарчлал]] * [[Марксизм]] {{div col end}} ==Эшлэл== {{Reflist}} [[Ангилал:Нийгмийн анги]] 5srqypv4ih8pv5znmefki976tpsw8ej Иван Гончаров 0 136270 859624 790577 2026-06-21T23:38:29Z Dostojewskij 30144 + Ангилал:1812 онд төрсөн + Ангилал:1891 онд өнгөрсөн 859624 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ivan Goncharov.jpg|thumb|Иван Гончаров]] '''Иван Гончаров''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Ива́н Алекса́ндрович Гончаро́в'' ''',''' 1812 оны 6-р сарын <abbr>6-нд Оросын хаант улсын</abbr> Симбирск хтод төрсөн —1891 оны 9-р сарын <abbr>15-нд</abbr> [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургт]] нас барсан) — [[Орос|оросын]] зохиолч, уран зохиолын шүүмжлэгч. Петербургийн ШУА-ийн орос хэл, үг зүйн салбарын гишүүн (1860), Төрийн жинхэнэ зөвлөх цолтой. == Намтар == Тэрээр 1812 оны зун Сибирск буюу өнөөгийн [[Ульяновск]] хотод чинээлэг худалдаачин эцэг Александр Иванович (1754-1819), эх Авдотя Матвеевна (Шахторина; 1785-1851) нарын гэр бүлд төрсөн байна. Ирээдүйн алдарт зохиолч бага насаа хотын төвд байрлах, өргөн хашаатай, цэцэрлэгт хүрээлэнтэй Гончаровын том чулуун байшинд өнгөрөөжээ. Иван Гончаровын энэхүү "тосгон"-д өсөж хүмүүжихдээ харсан болон олж мэдсэн зүйлсийн ихэнх нь шинэчлэлийн өмнөх Оросын орон нутгийн амьдралыг танин мэдэхэд анхны түлхэц болсон нь түүний "Жирийн нэгэн явдал" /[[Орос хэл|орос]]. ''Обыкновенная история,'' Д.Төрмөнх монгол хэл рүү орчуулсан/ , "Обломовын тухай", "Хадан цохио" зэрэг зохиолуудад маш тод, үнэнээр тусгагдсан байдаг. Түүнийг дөнгөж 7 настай байхад эцэг нь нас баржээ. Хүүгийн дараагийн хувь заяа, түүний оюун санааны хөгжилд түүний "загалмайлсан эцэг" Николай Николаевич Трегубов чухал үүрэг гүйцэтгэсэн гэдэг. Энэ бол тэтгэвэрт суусан далайчин байсан. Тэрээр нээлттэй сэтгэлгээгээрээ ялгарч, орчин үеийн амьдралын зарим үзэгдэлд шүүмжлэлтэй ханддаг байв. "Сайн далайчин" -гэж Иван Гончаров эцгийг нь оролсон багшийгаа талархалтайгаар дуурссан байдаг. Гончаров анхны бага боловсролоо гэртээ Трегубовын удирдлаган дор, дараа нь Архангельское-Репиевка тосгон дахь хувийн дотуур байранд авсан байна. 10 настай түүнийг ах Николайгийн сурч байсан худалдааны сургуульд явуулахаар Москва руу явуулсан. Гончаров тус сургуульд найман жил сурсан (1822-1830). Сурах нь түүнд төдийлөн сонирхолгүй байсан ч түүний нэр сургуулийн “улаан самбар” дээр тогтмол гардаг байжээ. Гэхдээ Гончаровын оюун санааны болон ёс суртахууны хөгжил өөрийн гэсэн чиглэлтэй байв. Тэр оросын уран зохиол маш их уншдаг байсан тул түүний жинхэнэ ойр зөвлөгч нь байсан. 1831 оны 8-р сард тэрээр элсэлтийн шалгалтаа өгч, Москвагийн Их сургуулийн уран үг, зохиолын ангид элсэн орсон. Москвагийн их сургуульд өнгөрүүлсэн гурван жил нь Гончаровт чухал нөлөө үзүүлсэн юм. Энэ үе бол амьдралын тухай, хүмүүсийн тухай, өөрийнхөө тухай эргэцүүлэн бодох үе байсан. Тэрээр [[Ефрем Барышев]], [[Виссарион Белинский]], [[Александр Герцен]], [[Николай Огарёв]], [[Николай Станкевич]], [[Михаил Лермонтов]], [[Иван Тургенев]] болон [[Константин Аксаков]] нар нэгэн үед их сургуульд суралцаж байжээ. 1834 оны зун их сургуулиа төгсөөд Гончаров өөрийгөө "чөлөөт иргэн" гэж мэдэрсэн бөгөөд түүний өмнө амьдралын бүх зам нээлттэй байв. Юуны түрүүнд эх, эгч нар, Трегубов нар нь хүлээж байсан төрөлх нутагтаа очихоор зорьжээ. 1 жил орчим төрсөн хотдоо байгаад нийслэл рүү явж Сангийн яамны Гадаад худалдааны хэлтэст өргөдөл гаргаж, гадаад захидлын орчуулагчийн ажилд оржээ. 1840-өөд он бол Гончаровын бүтээлч байдлын эхлэл болсон юм. Энэ үе бол Оросын уран зохиолын хөгжилд төдийгүй Оросын нийгмийн амьдралд чухал үе байв. Гончаров Виссарион Белинскийтэй уулзаж дотно танилцсан байна. Энд 1846 онд Гончаров "Жирийн нэгэн явдал" романыхаа Белинскийн шүүмжийг уншив. Агуу шүүмжлэгчтэй харилцах нь залуу зохиолчийн оюун санааны хөгжилд чухал ач холбогдолтой байсан юм. 1852 оны 10-р сард Сангийн яамны Гадаад худалдааны хэлтэст орчуулагчаар ажиллаж байсан Иван Гончаровыг адмирал Путятиний нарийн бичгийн даргаар томилжээ. Экспедиц бараг хоёр жил хагас үргэлжилсэн. Гончаров Англи, Өмнөд Африк, Индонез, Япон, Хятад, Филиппин болон Атлантын далай, Энэтхэг, Номхон далай дахь олон жижиг арлуудаар аялжээ. 1854 онд [[Агнуурын тэнгис|Агнуурын тэнгисийн]] эрэг дээр Аян хотод газардсаны дараа Гончаров хуурай замаар Оросыг хөндлөн гулд дайран өнгөрч, 1855 оны 2-р сарын 13-нд Санкт-Петербургт буцаж ирсэн байна. 1865 онд Гончаров Хэвлэлийн Зөвлөлийн гишүүн болсон; 1867 онд тэрээр ерөнхий ба жинхэнэ улсын зөвлөлийн гишүүнээр тэтгэвэрт гарсан. Гончаров 1859 онд "Обломов" романаа хэвлэн нийтэлж, уншигчдын дунд асар их амжилтанд хүрсэн нь Гончаровыг Оросын хамгийн шилдэг зохиолчдын нэг болох алдар нэрийг авчирсан юм. Тэрээр шинэ бүтээл болох "Хадан цохио" роман дээр ажиллаж эхэлсэн. Зохиолч энэ бүтээл дээр 20 жил ажилласан. Заримдаа, ялангуяа зохиолын төгсгөлд тэрээр хэцүү байдалд орж, түүнд энэ гайхамшигт ажлыг дуусгахад хангалттай хүч чадал байхгүй мэт санагдаж байжээ. Тэрээр "Утга зохиолын үдэш" (1877), "Хуучин зууны зарцууд" (1887), "Ижил мөрний аялал" (1873-1874), "Дорнод Сибирь даяар" (1891), "Санкт-Петербургийн тавдугаар сар” (1891) зэрэг тэмдэглэлүүд бичсэн нь түүнийг нас барсны дараа хэвлэгдсэн. Гончаровын шүүмжлэлийн чиглэлээр хийсэн бусад олон гайхалтай үзүүлбэрүүдийг тэмдэглэх нь зүйтэй. Тухайлбал, түүний "Сая тарчлал" (1872), "Белинскийн зан чанарын тухай тэмдэглэл" (1874), "Хэзээ ч үгүй ​​байснаас хожимдсон нь дээр" (1879) зэрэг ноорог зохиолууд нь Оросын шүүмжлэлийн түүхэнд сонгодог жишээ болгон уран зохиолын гоо зүйн сэтгэлгээ орж ирсэн юм. Амьдарлынхаа сүүлийн жилүүдэд Гончаров ганцаардсан байна. 1891 оны 9-р сарын 15 (24)-нд тэрээр ханиад хүрч өвчин хурдацтай хүндэрч гурав хоногийн дараа 9-р сарын 15-ны шөнө Иван Гончаров наян настайдаа уушгины хатгалгаа өвчнөөр нас барсан байна. {{DEFAULTSORT:Гончаров, Иван}} [[Ангилал:1812 онд төрсөн]] [[Ангилал:1891 онд өнгөрсөн]] 8m4hqm2o1hg7964f98eysxjmamwq5rx 859631 859624 2026-06-22T01:26:21Z Avirmed Batsaikhan 53733 859631 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ivan Goncharov.jpg|thumb|Иван Гончаров]] '''Иван Гончаров''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Ива́н Алекса́ндрович Гончаро́в'' ''',''' 1812 оны 6-р сарын <abbr>6-нд Оросын хаант улсын</abbr> Симбирск хтод төрсөн —1891 оны 9-р сарын <abbr>15-нд</abbr> [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургт]] нас барсан) — [[Орос|оросын]] зохиолч, уран зохиол шүүмжлэгч. Петербургийн ШУА-ийн орос хэл, үг зүйн салбарын гишүүн (1860), Төрийн жинхэнэ зөвлөх цолтой. == Намтар == Тэрээр 1812 оны зун Сибирск буюу өнөөгийн [[Ульяновск]] хотод чинээлэг худалдаачин эцэг Александр Иванович (1754-1819), эх Авдотя Матвеевна (Шахторина; 1785-1851) нарын гэр бүлд төрсөн байна. Ирээдүйн алдарт зохиолч бага насаа хотын төвд байрлах, өргөн том хашаатай, цэцэрлэгт хүрээлэнтэй Гончаровын том чулуун байшинд өнгөрөөжээ. Иван Гончаровын энэхүү "тосгон"-ы орчинд өсөж хүмүүжихдээ харсан болон олж мэдсэн зүйлсийн ихэнх нь шинэчлэлийн өмнөх Оросын хөдөө орон нутгийн амьдралыг танин мэдэхэд анхны түлхэц болсон нь түүний "Жирийн нэгэн явдал" /[[Орос хэл|орос]]. ''Обыкновенная история,'' Д.Төрмөнх монгол хэл рүү орчуулсан/ , "Обломовын тухай", "Хадан цохио" зэрэг зохиолуудад маш тод, үнэн бодитоор тусгагдсан байдаг. Түүнийг дөнгөж 7 настай байхад эцэг нь нас баржээ. Хүүгийн дараагийн хувь заяа, түүний оюун санааны хөгжилд түүний "загалмайлсан эцэг" Николай Трегубов чухал үүрэг гүйцэтгэсэн гэдэг. Энэ бол тэтгэвэрт суусан далайчин байсан. Тэрээр нээлттэй задгай сэтгэлгээгээрээ ялгарч, орчин үеийн амьдралын зарим үзэгдэлд шүүмжлэлтэй ханддаг байв. "Сайн далайчин" -гэж Иван Гончаров эцгийг нь оролсон багшийгаа сүүлд талархалтайгаар дуурссан байдаг. Иван Гончаров хүү анхны бага боловсролоо гэртээ Трегубовын удирдлаган дор, дараа нь Архангельское-Репиевка тосгон дахь хувийн дотуур байртай сургуульд авсан байна. 10 настай хүүг ах Николайгийн сурч байсан худалдааны сургуульд явуулахаар [[Москва]] руу явуулсан. Гончаров тус сургуульд 8 жил сурсан (1822-1830). Сурах нь түүнд төдийлөн сонирхолгүй байсан ч түүний нэр сургуулийн “улаан самбар” дээр тогтмол гардаг байжээ. Гэхдээ Иван Гончаровын оюун санааны болон ёс суртахууны хөгжил өөрийн гэсэн чиглэлтэй байв. Тэр [[оросын уран зохиол]] маш их уншдаг байсан тул түүнд жинхэнэ ойр зөвлөгч нь болж байсан юм. 1831 оны 8-р сард тэрээр элсэлтийн шалгалтаа өгч, [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Их сургуулийн]] уран үг, зохиолын ангид элсэн орсон. Иван Гончаровт Москвагийн их сургуульд өнгөрүүлсэн 3 жил нь чухал нөлөө үзүүлсэн ажээ. Энэ үе бол амьдралын тухай, хүмүүсийн тухай, өөрийнхөө тухай эргэцүүлэн бодох үе байсан. Тэрээр [[Ефрем Барышев]], [[Виссарион Белинский]], [[Александр Герцен]], [[Николай Огарёв]], [[Николай Станкевич]], [[Михаил Лермонтов]], [[Иван Тургенев]] болон [[Константин Аксаков]] нартай нэгэн үед их сургуульд суралцаж байжээ. 1834 оны зун их сургуулиа төгсөөд Гончаров өөрийгөө "чөлөөт иргэн" гэж мэдэрсэн бөгөөд түүний өмнө амьдралын бүх зам нээлттэй байв. Юуны түрүүнд эх, эгч, багш Трегубов нар нь хүлээж байсан төрөлх нутагтаа очихоор зорьжээ. 1 жил орчим төрсөн хотдоо байгаад нийслэл рүү явж Сангийн яамны Гадаад худалдааны хэлтэст өргөдөл гаргаж, гадаад хэлний орчуулагчийн ажилд оржээ. 1840-өөд он бол Гончаровын бүтээлч байдлын эхлэл болсон юм. Энэ үе бол Оросын уран зохиолын хөгжилд төдийгүй Оросын нийгмийн амьдралд чухал үе байв. Гончаров Виссарион Белинскийтэй уулзаж дотно танилцсан байна. Энд 1846 онд Гончаров "Жирийн нэгэн явдал" романыхаа Белинскийн шүүмжийг уншив. Агуу шүүмжлэгчтэй харилцах нь залуу зохиолчийн оюун санааны хөгжилд чухал ач холбогдолтой байсан юм. 1852 оны 10-р сард Сангийн яамны Гадаад худалдааны хэлтэст орчуулагчаар ажиллаж байсан Иван Гончаровыг адмирал Путятиний нарийн бичгийн даргаар томилогдож судалгааны тойрон аялалд бараг хоёр жил хагас явжээ. Гончаров Англи, Өмнөд Африк, Индонез, Япон, Хятад, Филиппин болон Атлантын далай, Энэтхэг, Номхон далай дахь олон жижиг арлуудаар аялжээ. 1854 онд [[Агнуурын тэнгис|Агнуурын тэнгисийн]] эрэг дээр Аян хотод газардсаны дараа Гончаров хуурай замаар Оросыг хөндлөн гулд явж, 1855 оны 2-р сарын 13-нд Санкт-Петербургт буцаж ирсэн байна. 1865 онд Иван Гончаров Оросын Хэвлэлийн Зөвлөлийн гишүүн болоод 1867 онд тэрээр ерөнхий ба жинхэнэ улсын зөвлөлийн гишүүнээр тэтгэвэрт гарсан. Гончаров 1859 онд "Обломов" романаа хэвлэн нийтэлж, уншигчдын дунд асар их амжилтанд хүрсэн нь түүнийг Оросын хамгийн шилдэг зохиолчдын нэг болох алдар нэрийг авчирсан юм. Тэрээр шинэ бүтээл болох "Хадан цохио" роман дээр 20 орчим жил ажилласан. Заримдаа, ялангуяа зохиолын төгсгөлд тэрээр хэцүү байдалд орж, түүнд энэ гайхамшигт ажлыг дуусгахад хангалттай хүч чадал байхгүй мэт санагддаг байжээ. Тэрээр "Утга зохиолын үдэш" (1877), "Хуучин зууны зарцууд" (1887), "Ижил мөрний аялал" (1873-1874), "Дорнод Сибирь даяар" (1891), "Санкт-Петербургийн тавдугаар сар” (1891) зэрэг тэмдэглэлүүд бичсэн нь түүнийг нас барсны дараа хэвлэгдсэн. Гончаровын шүүмжлэлийн чиглэлээр хийсэн бусад олон гайхалтай үзүүлбэрүүдийг тэмдэглэх нь зүйтэй. Тухайлбал, түүний "Сая тарчлал" (1872), "Белинскийн зан чанарын тухай тэмдэглэл" (1874), "Хэзээ ч үгүй ​​байснаас хожимдсон нь дээр" (1879) зэрэг ноорог зохиолууд нь Оросын шүүмжлэлийн түүхэнд сонгодог жишээ болгон уран зохиолын гоо зүйн сэтгэлгээ орж ирсэн юм. Амьдарлынхаа сүүлийн жилүүдэд Иван Гончаров ганцаардаж 1891 оны 9-р сард ханиад хүрч өвчин хурдацтай хүндэрч хэд хоногийн дараа 9-р сарын 15-ны шөнө Иван Гончаров 80 настайдаа уушгины хатгалгаа өвчнөөр нас барсан байна. {{DEFAULTSORT:Гончаров, Иван}} [[Ангилал:1812 онд төрсөн]] [[Ангилал:1891 онд өнгөрсөн]] tg260ycwrm2rlqxgq6a3h4z5ij06au3 Дэлхийн түүх 0 136889 859695 859527 2026-06-22T08:18:44Z Zorigt 49 859695 wikitext text/x-wiki '''Дэлхийн түүх''' (мөн бүх нийтийн түүх гэгддэг) нь анхны Хомо сапиенс үүссэн цагаас өнөөг хүртэлх хүн төрөлхтний түүхийг хэлдэг байна. Хүн төрөлхтний түүх нь бүтээлч байдал, нээлтийн хөгжлөөр, мөн хүн төрөлхтний материаллаг болон оюун санааны хөгжлийн эрин үеийг тодорхойлсон хүчирхийллийн үйл явдлууд - хувьсгалууд зэргээр тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. [[Файл:Maler der Grabkammer des Sennudem 001.jpg|thumb]] [[Файл:Greatwall-SA3.jpg|thumb]] Өнгөрсөн үед хүн төрөлхтний түүхийн эхлэл нь түүхийн өмнөх үеэс ялгаатай нь дэлхий дээрх хэд хэдэн газарт бичгийн бие даасан нээлт гэж тодорхойлогдсон бөгөөд энэ нь хүний ​​ой санамжийг мөнхжүүлж, дараагийн үеийнхэнд уламжлан дамжуулах, улмаар мэдлэгийг түгээх, нэмэгдүүлэх боломжийг олгодог тодорхой дэд бүтцийг бий болгосон. Баруун Азид ойролцоогоор 13,000 жилийн өмнө эхэлсэн Неолитын үеийн хөдөө аж ахуйн хувьсгалын ([[Неолитын хувьсгал]] гэгддэг) үр дүнд нүүдэлчин амьдралын хэв маягаас (мал аж ахуй, цугларалт зэрэг) газар тариалан руу шилжсэн суурин нийгэмлэгүүдийн тархалтад хүргэсэн. Хөдөө аж ахуй руу шилжсэнээр хүнсний үйлдвэрлэл эрхэлдэггүй хүмүүсийн хэрэглэж, бусад нийгэмтэй солилцоо хийхэд ашигладаг илүүдэл бүтээгдэхүүнийг бий болгосон. Илүүдэл бүтээгдэхүүн бий болж, хүнсний үйлдвэрлэл эрхэлдэггүй хүмүүсийг чөлөөлсөн нь нийгмийн хөгжлийн шинэ, урт хугацааны үе шатыг эхлүүлж, анх эрэмбэлэгдэж, дараа нь давхаргажиж, эцэст нь анги давхаргад суурилсан нийгэм бий болоход хүргэсэн. Тархай бутархай нийгэмлэгүүд, ихэвчлэн чухал усны эх үүсвэр (гол мөрөн, нуур)-ын ойролцоо байрладаг бөгөөд аажмаар улам бүр том нэгж болж хувирсан бөгөөд энэ нь улам бүр үр ашигтай тээврийн хэрэгслийн хөгжлийг дагаж оршиж байв. Зэргэлдээ суурин бүлгүүдийн хоорондох хааяа тохиолддог зөрчилдөөн, өрсөлдөөнөөр дүүрэн нийгэмлэгүүдийн нэгдэл нь мянган жилийн турш бүр ч том нийгмийн нэгжүүд болох улс орнууд, тэр ч байтугай эзэнт гүрнүүдийг бий болгоход хүргэсэн. Эдгээр үйл явдлууд нь Месопотами, Египет, Энэтхэг, эртний Хятадад эртний соёл иргэншлүүд бий болох замыг нээж өгсөн бөгөөд энэ нь МЭӨ 3500 оны орчимд түүхийн эртний үеийн эхлэл гэж тооцогддог. Эдгээр эртний соёл иргэншил нь мэдлэгийг үеэс үед биет хэрэгслээр дамжуулах боломжийг олгодог [[Бичиг үсэг|бичиг үсгийг]] зохион бүтээсэн бөгөөд энэ нь бусад хүчин зүйлсийн хамт олон янзын гар урлалын хөгжил, хөдөлмөрийн хуваагдал, нийгмийг анги давхаргад хуваахыг өдөөсөн юм. Бичиг үсэг бий болсны дараа үйл явдлуудыг анх тогтмол бус боловч хожим нь тэмдэглэж, бичгийн түүхийн эхлэлийг тавьсан. Эдгээр соёл иргэншил нь бүс нутгийн эзэнт гүрнүүдийг бий болгож, өнөө үед бидэнд мэдэгдэж буй философийн болон шашны санаануудыг хөгжүүлэх үндэс суурь болсон бөгөөд энэ нь [[Хүрэл зэвсгийн үе|Хүрэл зэвсгийн]] сүүл үеийн Хинду шашин, хожим [[Буддын шашин|Буддизм]], [[Күнзийн сургаал]], [[Грекийн философи]], Жайнизм, [[Иудаизм]], Даоизм буюу [[Бумбын шашин]], Зороастрианизм зэрэг системүүдийн хүрээнд бий болсон юм. [[Файл:Vascodagama.JPG|thumb]] Эртний эриний төгсгөлд Европын [[Ромын эзэнт гүрэн]] нуран унаснаар Эртний үе дуусгавар болж Дундад зууны эхлэл тавигдсан гэж үздэг. 15-р зууны дунд үед Хятадад дарь зохиож, [[Иоханнэс Гутэнбэрг|Иоханнэс Гутэнберг]] үсгийн хэв дээр суурилсан хэвлэх машин зохион бүтээсэн нь түүхийг орчин үеийн эрин үе рүү шилжихэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд энэ үед [[Сэргэн мандалтын үе|Сэргэн мандалт]], [[Аж үйлдвэрийн хувьсгал]] зэрэг бусад дагавар хөгжлүүд гарч ирсэн. Орчин үеийн эхэн үед буюу 1500-1800 онуудад Европын гүрнүүд дэлхийн олон бүс нутгийг нээн судалж, колоничилж, соёл, эдийн засгийн солилцоог эрчимжүүлсэн. Энэ эрин үед Европ колоничлолын мөлжлөг, тив дамнасан худалдаа, шинэ нээлтүүдийн ачаар оюуны, соёлын болон технологийн томоохон дэвшилд хүрсэн. 18-р зуун гэхэд мэдлэг, технологийн дэвшлийн хуримтлал, ялангуяа Европт тодорхой олныг хамарсан нь Аж үйлдвэрийн хувьсгалыг эхлүүлсэн юм. Тэр хувьсгалаас хойших сүүлийн 250 жилийн хугацаанд мэдлэг, технологи, худалдаа, мөн зайлшгүй дайн тулааны салбарын дэвшил эрс нэмэгдэж, өнөөгийн дэлхий ертөнц болон хязгаарлагдмал нөөцтэй гараг дээр амьдарч буй хүмүүсийг боломж, аюул заналхийллийн аль алинтай нь тулгарахад хүргэсэн юм. [[Файл:Apollo 17 Cernan on moon.jpg|thumb]] Бүтээмжтэй хүчний хурдацтай өсөлт нь олон улсын худалдаа, колоничлолыг улам бүр нэмэгдүүлж, даяаршлын замаар олон янзын соёл иргэншлийг холбож, Европын ноёрхлыг бэхжүүлсэн бөгөөд энэ нь 19-р зууны турш үргэлжилсэн. Шинжлэх ухаан, анагаах ухаан, технологи, худалдаа хурдацтай хөгжиж, дэлхийн эдийн засгийг бий болгох, амьдралын түвшин, чанарыг мэдэгдэхүйц сайжруулах боломжийг олгосон; энэ нь эргээд хүн амын хурдацтай өсөлтөд хүргэсэн. Үүний зэрэгцээ, 20-р зуунд шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил нь дэлхийн хоёр дайн, дэлхийн цөмийн дайны аюул заналхийлэлд нөлөөлсөн. 20-р зууны хоёрдугаар хагаст хүн төрөлхтөн сансрын судалгааг эхлүүлсэн бөгөөд үүнийг сансрын хиймэл дагуул болон анх хүн сансарт ниссэн, мөн сансрын нисгэгчдийн сар руу хийсэн нислэгээр эхлүүлсэн. Орчин үед технологийн хурдацтай хөгжил, үйлдвэрлэлийн өсөлт, дэлхийн хүн ам үргэлжилсээр байна. Мөн хүний ​​үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй хүрээлэн буй орчны доройтол улам бүр эрчимжиж байна. [[Ангилал:Түүх]] ho5iq4w6eprwm90vq6ztyuyfh3j4lmp Оксфордшир 0 144794 859630 845649 2026-06-22T00:51:15Z Avirmed Batsaikhan 53733 859630 wikitext text/x-wiki [[Файл:Oxford from Boars Hill panorama short.jpg|thumb|504x504px]] '''О́ксфордшир''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Oxfordshire'' [ˈɒksfərdʃər] буюу [ˈɒksfərdʃɪər]) — Английн Зүүн-өмнөд хэсэгт орших ёслолын бөгөөд хотын бус хошуу. Энэ хошууны нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь — [[Оксфорд]]. хүн ам нь- 620 мянга орчим. Энэ хошуу нь баруун хойд талаараа Уорвикшир ([[Англи хэл|англи.]] ''Warwickshire''), зүүн хойд талаараа Нортгемптоншир ([[Англи хэл|англи.]] ''Northamptonshire''), зүүн талаараа Бакинхемшир ([[Англи хэл|англи.]] ''Buckinghamshire''), өмнөд талаараа Беркшир ([[Англи хэл|англи.]] ''Berkshire''), баруун өмнөд талаараа Вилтшир ([[Англи хэл|англи.]] ''Wiltshire, /ˈwɪlt.ʃ(ɪ)ər/,'' буюу товч. ''Wilts''), баруун талаараа Глостешир ([[Англи хэл|англи.]] ''Gloucestershire'', /ˈglɒstəʃɚ/) хошуудтай хиллэдэг байна. Английн Оксфорд хошуу нь боловсрол болон аялал жуулчлалын салбар хөгжсөн бөгөөд автоспорт, автомашины үйлдвэрлэл, технологийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг компаниудын өлгий нутаг юм. Тус хошуунд байрладаг [[Оксфордын Их Сургууль]] нь дэлхийн тэргүүлэх их сургуулиудын нэг гэдгээрээ бүх нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн юм. === Засаг захиргааны хуваарилалт === [[Файл:OxfordshireNumbered.png|thumb|Оксфордшир хошууны 5 захиргааны дүүрэг]] Оксфордшир хошуу нь 5 захиргааны дүүрэгт хуваагддаг байна: # Оксфорд хот # Черуэлл ([[Англи хэл|англи.]] ''Cherwell'') # Өмнөд Оксфордшир ([[Англи хэл|англи.]] ''South Oxfordshire'') # Вейл оф Уайт Хорс ([[Англи хэл|англи.]] ''Vale of White Horse'') # баруун Оксфордшир ([[Англи хэл|англи.]] ''West Oxfordshire'') klfiis3tykp0gmhb3c4cy6bwjfyoyv6 Гурван найз (2014 он) 0 146535 859698 858177 2026-06-22T08:31:17Z BaldiBear 103637 859698 wikitext text/x-wiki '''"Гурван найз"''' - Монголын 40 ангит телевизийн олон ангит инээдмийн кино 2014 онд [[Боловсрол суваг|Боловсрол суваг телевиз]] ба Эмоци продакшн хамт бүтээсэн юм. == Киноны тухай == “Гурван найз” инээдмийн цуврал нь Солонгосын MBC телевизээр 10 гаруй жилийн өмнө гарч байсан ижил нэртэй киноны Монгол хувилбар юм. Солонгосын MBC телевизийн бүтээл “Гурван найз” кино 2000 онд дэлгэцнээ гарч, хөгжилтэй, хөгтэй залуусын түүх тухайн үедээ үзэгчдийг нэлээдгүй хөгжөөж чадсан гэдэг. Солонгосын “Гурван найз” киноны хамгийн ухаалаг нь болох эмч залуу Чон Ун Иний дүрийг манай кинонд [[Юнител|Юнител компанийн]] ажилтан Төгөлдөр болгон өөрчилжээ. Харин байнга л бүтэлгүйтэж бусдыгаа хөгжөөж явдаг алиа залуу Пак Сан Мёны дүрийг гэнэн цайлган, сайхан сэтгэлтэй Санчир, фитнесийн багш Юн Да Хүний дүрийг хүүхэмсэг залуу Цэкү/Цэрэндалай болгон өөрчилсөн байна. Ямар ч асуудал үл салгах үүрдийн нөхөрлөл, хайр дурлалын төлөөх хөгжилтэй атлаа ширүүн тэмцэл, амьдралыг үргэлж өөдрөгөөр хардаг залуусын түүх гээд эрч хүч бэлэглэх хөгжилтэй бүхнийг “Гурван найз” кинонд өгүүлдэг байна. Ямар ч асуудал үл салгах үүрдийн нөхөрлөл, хайр дурлалын төлөөх хөгжилтэй атлаа ширүүн тэмцэл, бүтэлгүй гурван найзын аз жаргал, адал явдлыг харуулсан кино. 2015 онд "[[Гурван найз: Яасан байх нь уу?]]" хэмээх бүрэн хэмжээний уран сайхны киног олон ангит киноны үргэлжлэл хийсэн юм. Дараа нь 2017 онд "Гурван найз: Эргэж ирсэн нь" хэмээх дахиад үргэлжлэл хийсэн. == Гурван найзын тухай == Тэгвэл олон ангит кинотай хамт байх үзэгчид маань одооноос гурван найзтай илүү дотно танилцах хэрэгтэй болжээ. === Төгөлдөр === Энэ бол Төгөлдөр. Ямар ч багт залан чиглүүлэгч, удирдагч гэж байдаг даа. Төгөлдөрийг манай гурван найзын удирдагч нь бас ээж нь ч, аав нь ч гэж хэлж болно. Багаасаа онц сурлагатан, гавал толгой байсан тэрээр одоо ч гэсэн найзуудынхаа дунд хамгийн про нь. === Санчир === Харин энэ бол Санчир. Жинхэнэ будлианы эзэн гэж хэлж болно. Түүн шиг сайхан сэтгэлтэй хүнийг одоо үед олоход хэцүү шүү. Тийм ч учраас үзэсгэлэнтэй найз бүсгүйтэй. Эгчийнхээ гар дээр эрхэлж өссөн тэрээр найзуудынхаа дунд ч хамгийн эрх, гэнэн цайлган, үрэлгэн нь. Бас мэдээж үнэхээр хөгжилтэй нэгэн. === Цэкү/Цэрэндалай === Энэ бол Цэкү. Бүтэн нэр нь Цэрэндалай. Хэдийгээр тийм сайхан нэртэй биш ч гэсэн тэр үргэлж бүсгүйчүүдийг араасаа хуйлруулж байдаг сайхан залуу. Багаасаа өнчирч хоцорсон ч амьдралд гуньж гутардаггүй, сэргэлэн зантай. Тэр бол саваагүй, алиа бас нэлээд хүүхэмсэг нэгэн. Ингээд бид гурван найзтайгаа танилцчихлаа. == Жүжигчид == === Гол дүрүүд === * ''Төгөлдөр'' — О.Тэмүүжин * ''Санчир'' — Д.Түвшинтөр * ''Цэкү''/''Цэрэндалай'' — Г.Анхбаяр === Бусад === * [[Гансүхийн Нарансолонго|Г.Нарансолонго]] * [[Лхагвын Дэмидбаатар|Л.Дэмидбаатар]] * Ш.Алтанцэцэг * Б.Ариунцэцэг * Т.Энэрэл * [[Баатарын Баярмаа|Б.Баярмаа]] == Киноны дуу == {{Track listing | extra_column = Уран бүтээлч | title1 = Stay | extra1 = A Sound | length1 = 3:33 | title2 = Хайж явсан уу? | extra2 = The Highway | length2 = 3:30 }} cdvqwv3rwnkgzhl835hutise5r0sdiw 859699 859698 2026-06-22T08:32:12Z BaldiBear 103637 859699 wikitext text/x-wiki '''"Гурван найз"''' - Монголын 40 ангит телевизийн олон ангит инээдмийн кино 2014 онд [[Боловсрол суваг|Боловсрол суваг телевиз]] ба Эмоци продакшн хамт бүтээсэн юм. == Киноны тухай == “Гурван найз” инээдмийн цуврал нь Солонгосын MBC телевизээр 10 гаруй жилийн өмнө гарч байсан ижил нэртэй киноны Монгол хувилбар юм. Солонгосын MBC телевизийн бүтээл “Гурван найз” кино 2000 онд дэлгэцнээ гарч, хөгжилтэй, хөгтэй залуусын түүх тухайн үедээ үзэгчдийг нэлээдгүй хөгжөөж чадсан гэдэг. Солонгосын “Гурван найз” киноны хамгийн ухаалаг нь болох эмч залуу Чон Ун Иний дүрийг манай кинонд [[Юнител|Юнител компанийн]] ажилтан Төгөлдөр болгон өөрчилжээ. Харин байнга л бүтэлгүйтэж бусдыгаа хөгжөөж явдаг алиа залуу Пак Сан Мёны дүрийг гэнэн цайлган, сайхан сэтгэлтэй Санчир, фитнесийн багш Юн Да Хүний дүрийг хүүхэмсэг залуу Цэкү/Цэрэндалай болгон өөрчилсөн байна. Ямар ч асуудал үл салгах үүрдийн нөхөрлөл, хайр дурлалын төлөөх хөгжилтэй атлаа ширүүн тэмцэл, амьдралыг үргэлж өөдрөгөөр хардаг залуусын түүх гээд эрч хүч бэлэглэх хөгжилтэй бүхнийг “Гурван найз” кинонд өгүүлдэг байна. Ямар ч асуудал үл салгах үүрдийн нөхөрлөл, хайр дурлалын төлөөх хөгжилтэй атлаа ширүүн тэмцэл, бүтэлгүй гурван найзын аз жаргал, адал явдлыг харуулсан кино. 2015 онд "[[Гурван найз: Яасан байх нь уу?]]" хэмээх бүрэн хэмжээний уран сайхны киногоор энэ олон ангит киноны үргэлжлэл хийсэн юм. Дараа нь 2017 онд "Гурван найз: Эргэж ирсэн нь" хэмээх дахиад үргэлжлэл хийсэн. == Гурван найзын тухай == Тэгвэл олон ангит кинотай хамт байх үзэгчид маань одооноос гурван найзтай илүү дотно танилцах хэрэгтэй болжээ. === Төгөлдөр === Энэ бол Төгөлдөр. Ямар ч багт залан чиглүүлэгч, удирдагч гэж байдаг даа. Төгөлдөрийг манай гурван найзын удирдагч нь бас ээж нь ч, аав нь ч гэж хэлж болно. Багаасаа онц сурлагатан, гавал толгой байсан тэрээр одоо ч гэсэн найзуудынхаа дунд хамгийн про нь. === Санчир === Харин энэ бол Санчир. Жинхэнэ будлианы эзэн гэж хэлж болно. Түүн шиг сайхан сэтгэлтэй хүнийг одоо үед олоход хэцүү шүү. Тийм ч учраас үзэсгэлэнтэй найз бүсгүйтэй. Эгчийнхээ гар дээр эрхэлж өссөн тэрээр найзуудынхаа дунд ч хамгийн эрх, гэнэн цайлган, үрэлгэн нь. Бас мэдээж үнэхээр хөгжилтэй нэгэн. === Цэкү/Цэрэндалай === Энэ бол Цэкү. Бүтэн нэр нь Цэрэндалай. Хэдийгээр тийм сайхан нэртэй биш ч гэсэн тэр үргэлж бүсгүйчүүдийг араасаа хуйлруулж байдаг сайхан залуу. Багаасаа өнчирч хоцорсон ч амьдралд гуньж гутардаггүй, сэргэлэн зантай. Тэр бол саваагүй, алиа бас нэлээд хүүхэмсэг нэгэн. Ингээд бид гурван найзтайгаа танилцчихлаа. == Жүжигчид == === Гол дүрүүд === * ''Төгөлдөр'' — О.Тэмүүжин (Тэмка) * ''Санчир'' — Д.Түвшинтөр (Төтө) * ''Цэкү''/''Цэрэндалай'' — Г.Анхбаяр (Анхаа) === Бусад === * [[Гансүхийн Нарансолонго|Г.Нарансолонго]] * [[Лхагвын Дэмидбаатар|Л.Дэмидбаатар]] * Ш.Алтанцэцэг * Б.Ариунцэцэг * Т.Энэрэл * [[Баатарын Баярмаа|Б.Баярмаа]] == Киноны дуу == {{Track listing | extra_column = Уран бүтээлч | title1 = Stay | extra1 = A Sound | length1 = 3:33 | title2 = Хайж явсан уу? | extra2 = The Highway | length2 = 3:30 }} 7nrb0o8xkv22ij31s21p0un3yx7zwh7 859700 859699 2026-06-22T08:33:37Z BaldiBear 103637 859700 wikitext text/x-wiki '''"Гурван найз"''' - Монголын 40 ангит телевизийн олон ангит инээдмийн кино 2014 онд [[Боловсрол суваг|Боловсрол суваг телевиз]] ба Эмоци продакшн хамт бүтээсэн юм. == Киноны тухай == “Гурван найз” инээдмийн цуврал нь Солонгосын MBC телевизээр 10 гаруй жилийн өмнө гарч байсан ижил нэртэй киноны Монгол хувилбар юм. Солонгосын MBC телевизийн бүтээл “Гурван найз” кино 2000 онд дэлгэцнээ гарч, хөгжилтэй, хөгтэй залуусын түүх тухайн үедээ үзэгчдийг нэлээдгүй хөгжөөж чадсан гэдэг. Солонгосын “Гурван найз” киноны хамгийн ухаалаг нь болох эмч залуу Чон Ун Иний дүрийг манай кинонд [[Юнител|Юнител компанийн]] ажилтан Төгөлдөр болгон өөрчилжээ. Харин байнга л бүтэлгүйтэж бусдыгаа хөгжөөж явдаг алиа залуу Пак Сан Мёны дүрийг гэнэн цайлган, сайхан сэтгэлтэй Санчир, фитнесийн багш Юн Да Хүний дүрийг хүүхэмсэг залуу Цэкү/Цэрэндалай болгон өөрчилсөн байна. Ямар ч асуудал үл салгах үүрдийн нөхөрлөл, хайр дурлалын төлөөх хөгжилтэй атлаа ширүүн тэмцэл, амьдралыг үргэлж өөдрөгөөр хардаг залуусын түүх гээд эрч хүч бэлэглэх хөгжилтэй бүхнийг “Гурван найз” кинонд өгүүлдэг байна. Ямар ч асуудал үл салгах үүрдийн нөхөрлөл, хайр дурлалын төлөөх хөгжилтэй атлаа ширүүн тэмцэл, бүтэлгүй гурван найзын аз жаргал, адал явдлыг харуулсан кино. 2015 онд "[[Гурван найз: Яасан байх нь уу?]]" хэмээх бүрэн хэмжээний уран сайхны киногоор энэ олон ангит киноны үргэлжлэл хийсэн юм. Дараа нь 2017 онд "Гурван найз: Эргэж ирсэн нь" хэмээх дахиад үргэлжлэл хийсэн. == Гурван найзын тухай == Тэгвэл олон ангит кинотай хамт байх үзэгчид маань одооноос гурван найзтай илүү дотно танилцах хэрэгтэй болжээ. === Төгөлдөр === Энэ бол Төгөлдөр. Ямар ч багт залан чиглүүлэгч, удирдагч гэж байдаг даа. Төгөлдөрийг манай гурван найзын удирдагч нь бас ээж нь ч, аав нь ч гэж хэлж болно. Багаасаа онц сурлагатан, гавал толгой байсан тэрээр одоо ч гэсэн найзуудынхаа дунд хамгийн про нь. === Санчир === Харин энэ бол Санчир. Жинхэнэ будлианы эзэн гэж хэлж болно. Түүн шиг сайхан сэтгэлтэй хүнийг одоо үед олоход хэцүү шүү. Тийм ч учраас үзэсгэлэнтэй найз бүсгүйтэй. Эгчийнхээ гар дээр эрхэлж өссөн тэрээр найзуудынхаа дунд ч хамгийн эрх, гэнэн цайлган, үрэлгэн нь. Бас мэдээж үнэхээр хөгжилтэй нэгэн. === Цэкү/Цэрэндалай === Энэ бол Цэкү. Бүтэн нэр нь Цэрэндалай. Хэдийгээр тийм сайхан нэртэй биш ч гэсэн тэр үргэлж бүсгүйчүүдийг араасаа хуйлруулж байдаг сайхан залуу. Багаасаа өнчирч хоцорсон ч амьдралд гуньж гутардаггүй, сэргэлэн зантай. Тэр бол саваагүй, алиа бас нэлээд хүүхэмсэг нэгэн. Ингээд бид гурван найзтайгаа танилцчихлаа. == Жүжигчид == === Гол дүрүүд === * ''Төгөлдөр'' — О.Тэмүүжин (Тэмка) * ''Санчир'' — Д.Түвшинтөр (Төтө) * ''Цэкү'' / ''Цэрэндалай'' — Г.Анхбаяр (Анхаа) === Бусад === * Сарнай — [[Гансүхийн Нарансолонго|Г.Нарансолонго]] * Баасан — [[Лхагвын Дэмидбаатар|Л.Дэмидбаатар]] * Цэцгээ — Ш.Алтанцэцэг * Мөөгий — Б.Ариунцэцэг * Ганаа — Т.Энэрэл * Энэрэл — [[Баатарын Баярмаа|Б.Баярмаа]] == Киноны дуу == {{Track listing | extra_column = Уран бүтээлч | title1 = Stay | extra1 = A Sound | length1 = 3:33 | title2 = Хайж явсан уу? | extra2 = The Highway | length2 = 3:30 }} 3dpizozr8qgqv65f1nk2qeelh2azys6 Чигжийн гол 0 146748 859634 859345 2026-06-22T02:20:43Z Zorigt 49 859634 wikitext text/x-wiki '''Чигжийн гол''' нь Хөвсгөл аймгийн нутгаар урсах гол юм. ==Физик газар зүй== Чигжийн гол нь физик газар зүйн мужлалаар Хангай-Хэнтийн уулархаг их мужийн Орхон–Сэлэнгийн савын дундаж өндөр уулсын мужид багтах бөгөөд уулын ойт хээрийн байгалийн бүслүүрт оршдог. ==Уур амьсгал== Чигжийн голын сав газар нь чийглэгдүү, хүйтэвтэр зунтай, хахир өвөл бүхий уур амьсгалын мужид хамаардаг. Хуурайшлын коэффициент 1.1–2.5 бөгөөд жилийн агаарын дундаж температур (-4) - (-6) С°, жилийн хур тунадасны хэмжээ 250–300 мм байна. Мөн нэн халуун өдрийн тоо 10-аас бага, хүйтэн өдрийн тоо 40–50 хоног байдаг. ==Хөрс, ургамал== Тухайн бүс нутаг нь хөрс-газар зүйн мужлалын ангиллаар Хангайн их мужийн Дэлгэрмөрний дэд мужид хамаардаг. Тус нутагт уулын хар хүрэн хөрс болон өндөр уулын нугат хээрийн хөрс зонхилон тархсан байдаг. Ургамалжилтын хувьд ойн бүсийн өвслөг болон хөвдөт ургамал түгээмэл тархсан бөгөөд хээрийн бүсийн ургамлаас бушилз, ботуульт ургамал элбэг тохиолддог. ==Гидрологи== Тус нь Хөвсгөл аймгийн Бүрэнтогтох сумын нутаг дахь Эрчимийн нурууны Цагаан Бургасны давааны ар талаас далайн түвшнээс дээш 1642 м өндрөөс эх авч, ойролцоогоор орчим 15 км урсан Нүүрстийн Улаан уулын зүүн талаар өнгөрч, далайн түвшнээс дээш 1270 м өндөрт Дэлгэрмөрөн голын ар биеэс цутган нийлдэг. Ус зүйн сүлжээний хувьд Чигжийн гол нь Дэлгэрмөрөн голын сав газарт хамаарах бөгөөд тухайн бүс орчмын нийлбэр урсцын модуль нь 1–2 л/с·км² байдаг. Голын тэжээл нь хур тунадас, цасны хайлмаг болон газрын доорх уснаас бүрдэх бөгөөд урсцын горимд улирлын шинж чанар тодорхой илэрдэг. ==Гидрогеологи== Гидрогеологийн мужлалаар Чигжийн голын сав газар нь Сэлэнгийн гидрогеологийн мужийн түр зуурын элбэг тэжээлтэй мужид хамаардаг. Газрын доорх усны тархалт, бүрдлийн хувьд гол болон эх газрын нуурын гаралтай хурдсын дунд дундаж ундаргатай уст давхарга зонхилон тархсан байдаг. Мөн янз бүрийн настай тунамал, хувирмал болон бялхмал чулуулгийн тогтцод бага ундаргатай уст бүрдлүүд тохиолддог. Иймээс тус бүс нутгийн газрын доорх ус нь геологийн тогтоц, хурдсын найрлагаас хамааран харилцан адилгүй тархалт, ундаргын нөхцөлтэй байдаг. [[Ангилал:Монголын гол мөрөн]] mwnmwlia3jz65vaolycgqyj8xbgh031 Наянт ван 0 146749 859641 859459 2026-06-22T02:46:38Z Zorigt 49 859641 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс албан тушаалтан | honorific_prefix = [[Ван]] | name = Наянт | native_name = {{nobold|那彥圖}} | native_name_lang = zh | image = Файл:Nayantu.jpg | caption = | office = [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван | monarch = | term_start = 1874 оны 7 сарын 1 | term_end = 1938 оны 4 сар | predecessor = [[Ёндонванчуг|Дармаа]] | successor = ''байхгүй'' | office1 = Чин улсын Дотоод журганы хиаг захирах сайд | monarch1 = | term_start1 = 1903 оны 9 сарын 1 | term_end1 = 1912 оны 2 сарын 12 | predecessor1 = [[Икуан]] | successor1 = ''Чин улс мөхсөн'' | birth_date = {{birth date|1867|12|2}} | birth_place = Чин улс, Жили муж, Бээжин хот, Үе улиран залгах хошой чин вангийн өргөө | death_date = {{death date and age|1938|4||1867|12|2}} | death_place = [[Дундад Иргэн Улс]], Жили муж, [[Бээжин]] | death_cause = | resting_place = | party = | other_party = | spouse = | profession = Улс төрч, Цэргийн эрхтэн | signature = | nickname = | allegiance = {{flag|Чин улс}}, Дундад Иргэн Улс | branch = {{army|Чин улс}} | service_years = 1890–1917 | rank = | unit = Их Чин улсын умрадын арми (Бэйянь) | commands = Бэйянийн арми, Элит тусгай цэрэг | battles = * [[Ихэтуанийн бослого]] * [[Бээжингийн тулаан 1900]] * [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн|Манж-Японы дайн]] | mawards = *Тэнгэрийн тууз одон *Эрдэнийн тариа одон }} '''Наянт''' (Хятад: 那彥圖 ''Nǎyàntú'', Өргөсөн нэр: 矩甫 ''Jǔfǔ'', Жү Фү 1867 оны 12 сарын 2 — 1938 оны 4 сар) нь [[Чин улс|Манж Чин улсын]] сүүлч, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад Иргэн Улсын]] эхэн үеийн Монголын төр, цэргийн зүтгэлтэн, Халхын [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван юм. Тэрээр Чингис хааны 27 дахь үеийн тасархай, Халхын [[Эфү Цэрэн|Эфү Цэрэнгийн]] шууд удмын хүн бөгөөд Чин улсын төрд өндөр зиндааны түшмэл буюу дотоод журганы дотоод хиаг захирах сайдын алба хашсан цэргийн жанжин байв. Хожим [[Юань Шикай]]гаас ван цол хүртсэн Наянт Бээжин хотод суурин амьдардаг тухайн үеийн хамгийн нөлөө бүхий монгол язгууртнуудын нэг байв. Түүнийг түүхэнд мөн "На ван" хэмээн товчлон нэрлэдэг. === Угсаа гарал ба бага нас === Наянт нь 1867 оны 12 дугаар сарын 2-ны өдөр (Бүрэн засагчийн 11-р оны 11 сарын 7) үе улиран залгамжлах Хошой чин вангийн гэр бүлд төржээ. Түүний өвөг дээдэс, Халхын Сэцэн чин ван [[Эфү Цэрэн|Цэрэн]] нь Зүүнгарын Галданцэрэнгийн цэргийг дарахад байгуулсан гавьяаныхаа төлөө Чин улсын хаанаас засаг ноён, "Шешиг залгамжлах" (世袭罔替) Хошой чин ван цол, "Суу билэгт баатар" (超勇王) чимэг хүртэж, улмаар Манжийн хааны гэр бүлээс гурван удаа эфү цол авч байсаны нэг нь Наянт билээ. Түүний эцэг Дармаа нь хааны төрөл Ихэн чин ван Цайюаний хүргэн байв. 1874 онд Наянт 7 насандаа эцгийнхээ 7 дахь үеийн залгамжлагч Сэцэн чин вангийн хэргэмийг хүртэж, тус хошууны сүүлчийн засаг ноён болсон. Тэрээр [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаанаас]] 4 насаар ах бөгөөд хааныг хүүхэд байхад нь хамт нум сум харваж, морь унах эрдэмд суралцсан шадар анд (伴读) нь байсан гэж тэмдэглэдэг. [[Файл:那彥圖.jpg|thumb|Наянт ван, 1919 он]] [[Файл:民國九年八月蒙藏院招待外蒙王公全體攝影.jpg|thumb|Монгол ноёд Бээжинд, 1920 он]] Бадаргуулт төрийн 10-р он буюу 1884 онд Наянт нь Чин улсын сүүл үеийн нөлөө бүхий сайд, [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү Чин ван [[Икуан]]ы ууган охинтой гэрлэж, [[Эфү]] цол хүртэв. Ийнхүү гэрлэснийхээ дараа тэрээр нийслэл Бээжин хотод Дотоод журганы хиаг захирах сайдын албан тушаалд томилогдсоноор Бээжинд суух болжээ. Түүний хадам эцэг Икуан нь сүүлд Манж Чин улсын анхны Ерөнхий сайд болсон тул [[Цыши]] хатан хаан Гадаад Монголын нөлөөг барьж байхын тулд Наянт ванг ихэд ивээж, тэдний гэр бүл Бээжингийн төрд асар их эрх мэдэлтэй болсон байна. == Манж Чин улсын үеийн алба ба түүхэн үйл явдлууд == Наянт ван залуугаасаа Чин улсын төрийн болон цэргийн дээд албан тушаалуудыг дараалан хашжээ: * 1893 онд Шулуун цагаан тугийн Монгол цэргийн хянан захирагч Хишигтэн цэргийн дотоод сайд. * 1898 онд Шулуун улаан тугийн Манж цэргийн даамал, мөн оны 6 сард Цэргийн шалгалтын сайдаар томилогдов. *1900 оны 8 сард [[Ихэтуанийн бослого]] дэгдэж, Найман гүрний холбоот цэрэг Бээжин рүү довтлох үеэр Төр баригч [[Цыши]] хатан хаан, [[Бадаргуулт төр]] хаан нарыг Шиань хот руу дүрвэхэд Наянт ван өөрийн цэргийг удирдан амь хайргүй хамгаалж явжээ. Энэхүү үнэнч зүтгэлийг нь үнэлж Цыши хатан хаан түүнд онцгойлон итгэж, маш сайн ханддаг болсон байна. * 1903 онд хадам эцэг Икуан нь Цэргийн зөвлөлийн сайд болохдоо өөрийн хашиж байсан Хөвөөт шар тугийн Манж цэргийн даамал, Ордны хамгаалалтын сайдын тушаалаа хүргэн Наянт вандаа шилжүүлэн өгчээ. * 1908 онд "Жяньруй янь" (Элит тусгай цэрэг)-ийн даамалаар томилогдов. === "Бээжингийн өдрийн сонин"-ы дуулиан (1905 он) === 1905 оны 8 дугаар сард Бээжингийн Наянт вангийн өргөөнд нэгэн жигшүүрт хэрэг гарсан нь сонин хэвлэлээр цацагджээ. Тухайн үеийн дэвшилтэт үзэлтэн Пэн Ижуны эрхлэн гаргадаг '''"Жинхуа өдрийн сонин"''' буюу '''Нийслэлийн өдрийн сонин''' (京话日报)-д Наянт ван өөрийн нэгэн татвар эмийг ямар ч шалтгаангүйгээр амьдаар нь вангийн өргөөний хуурай худагт булах тушаал өгч, амь насыг нь хохироосон тухай дуулиант нийтлэл гаргав. Наянт ван үүнийг нуун дарахаар сонины газрыг заналхийлж, их хэмжээний мөнгө амлан худал мэдээлэл гэж залруулга гаргахыг шаардсан боловч сонины эрхлэгч Пэн Ижун татгалзаж, "Манай сурвалжлагч өөрийн нүдээр харсан, оршин суугчид цөм гэрчилнэ" хэмээн үнэний төлөө зогсчээ. Энэхүү хэргээс хойш жилийн дараа буюу 1906 онд Чин улсын төрөөс сонины газрыг хааж, Пэн Ижуныг Шинжиань руу цөлсөн бөгөөд үүнд Наянт вангийн нөлөө орсон гэж үздэг. == Шинэчлэл ба Дундад иргэн улсын үеийн улс төр == * 1909 оны 1 сард Наянт ван Бээжинд сууж байсан монгол вангуудын хамтаар хязгаар нутгийг соён гэгээрүүлэх '''"殖边学堂" (Хязгаарыг тэтгэх сургууль)''' байгуулах зөвшөөрөл авжээ. * 1910 онд Чин улсын анхны парламент болох Зөвлөлдөх танхимд гишүүнээр сонгогдсон. * 1911 оны Синьхайн хувьсгал дэгдэхэд тэрээр харчин ван [[Гүнсэнноров]] нарын хамт '''"[[Монгол ван гүн нарын холбоо]]"'''-г байгуулж, тэргүүлэгчээр нь ажиллав. Тэд Манж Чин улсын хаант засгийг хэвээр хадгалах, Бүгд найрамдах засаглалыг эсэргүүцэх байр суурьтай байсан ч цаг үе өөрчлөгдөхөд [[Юань Шикай|Юань Шикайг]] дэмжиж, түүнийг Түр Ерөнхийлөгч болоход нь цахилгаан илгээн баяр хүргэж байв. * 1912 онд Дундад иргэн улс байгуулагдахад Юань Шикай түүнийг '''Улиастайн жанжнаар''' томилж, дээд цэргийн цол олгосон боловч Гадаад Монгол нэгэнт тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан тул албандаа очиж чадаагүй. * ДИУ-ын үед тэрээр Ерөнхийлөгчийн шадар хамгаалагчийн орлогч, Улсын хурлын гишүүн, 1916 Юань Шикайн хаант засаглалыг сэргээхийг дэмжсэн холбооны дэд дарга зэрэг олон алба хашжээ. Гэвч Гоминдан нам засгийн эрхэнд гарсны дараа ч түүний нөлөөг ашиглах зорилгоор 1932 онд Луояны Үндэсний аюулын хуралд урьж, [[Монголын өөртөө засах комисс]]ын гишүүнээр томилж байв. == Тансаг хэрэглээ ба хоолны соёл == Наянт ван нь насан туршдаа Бээжин дэх өөрийн тансаг өргөөндөө асар үрэлгэн, хээнцэр амьдарсан байна. Тэрээр Дундад газрын хоолны урлагийг маш их шимтэн сонирхдог, ширээн дээр нь далай болон хуурай газрын хамгийн ховор нандин зоог үргэлж засагддаг байжээ. * Тэрээр хадам эцэг Икуанаас '''"Шанбайжю" (香白酒 - Анхилуун цагаан архи)''' нэрэх арга ухааныг сурч, өөрийн өргөөндөө нэрж уудаг байв. * Түүний хамгийн дуртай зоог нь Тяньжин хавийн уснаас л барьдаг, тухайн үед хааны ордонд өргөдөг байсан маш ховор '''"Вэйшүй мөнгөн загас" (卫水银鱼)''' байжээ. Жил бүрийн Цагаан сараар [[Жили муж|Жили]] мужийн амбан захирагч Наянт вангийн тааллыг олохын тулд энэхүү загасыг тусгайлан бэлтгэж вангийн өргөөнд хүргүүлдэг байв. * ДИУ-ын үед улс төрийн нөлөө нь буурсан ч түүний тансаг хэрэглээ хэвээр байсан бөгөөд [[Хармөрөн муж]]<nowiki/>ийн цэргийн захирагч Ү Жүншэн Бээжин рүү Наянт вангийн өргөөнд зориулж Хар мөрний баавгайн савар, ховор загаснуудыг тогтмол бэлэг болгон илгээдэг байжээ. == Гэр бүл == [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван Наянт (那彥圖) нь нэг эхнэр, зургаан татвар эмтэй байсан бөгөөд нийт таван хүү, гурван охинтой байжээ. === Эхнэр, татвар эмүүд === * '''Фужин Аисингиоро овогт:''' [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, сүүлд Чин улсын Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]]<nowiki/>ы ууган охин. Түүний төрсөн эх нь Икуаны хууль ёсны гол эхнэр (фужин) байв. Тэрээр гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь, дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь, гуравдугаар охин, дөрөвдүгээр охин нарыг төрүүлжээ. Түүний эх нь бодит байдал дээр Икуаны шивэгчин байсан бөгөөд фужингаас төрсөн хэмээн худал зарласан байдаг гэж түүхэнд тэмдэглэгджээ. Аисингиоро овогт '''Фужин''' Наянттай гэрлэсний дараа Наянт түүний гарал үүслийг нь үргэлж басамжлан доромжилдог байсан тул сэтгэлээр ихэд шаналдаг байв. Тэрээр зөөлөн зантай, дуу цөөтэй нэгэн байсан бөгөөд Бадаргуулт төрийн 25-р онд (1899 он) таалал төгсжээ. * '''Их татвар:''' Фужин Аисингиоро овогтыг дагаж ирсэн инжний шивэгчин байв. Ууган хүү Чи Чэнву, хоёрдугаар хүү Чи Кэтан, тавдугаар охин нарыг төрүүлсэн. Их хатныг өөд болсны дараа вангийн өргөөний дотоод ажлыг оройлон удирдаж байгаад 1914 онд таалал төгссөн. * '''Хоёрдугаар татвар эм:''' Монгол эмэгтэй, залуугаараа өөд болсон. * '''Гуравдугаар татвар эм Жиньпин:''' (манж үндэстэн). Наянт худалдаж авч суусан татвар эм юм. 1905 оны зун Наянттай маргалдаж, улмаар Наянт ван уурсаж, вангийн өргөөний даамал Чан Шуандөд Жиньпинийг хөнөөж, арын цэцэрлэгт булах тушаал өгчээ. Наянт энэ хэргийн улмаас [[Цыши]] хатан хаанд донгодуулж, өргөөндөө буцаж ирээд Жиньпиний цогцсыг өөр газар дахин оршуулсан байна. "Бээжингийн сонин" (京話日報)-ыг үүсгэн байгуулагч Наянтын өргөөний хахуулийг авахаас татгалзаж, энэ хэргийг тууштай мэдээлж байжээ. * '''Дөрөвдүгээр татвар эм:''' Наянт худалдаж авч суулгасан татвар эм. * '''Тавдугаар татвар эм:''' Жирийн татвар эм, тавдугаар хүү Чи Кэтайг төрүүлсэн. * '''Зургадугаар татвар эм:''' татвар эм. === Үр хүүхдүүд === * '''Ууган хүү Чи Чэнву (祺誠武):''' Их татвар эмээс төрсөн. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Юйчаны (Дин чин ван Пүшүгийн ууган хүү) долоодугаар охин юм. Мөн Рухуа, Зянь Сяолуань хэмээх хоёр татвар эм авч байжээ. Тэрээр 1 хүү, 1 охинтой байсан ч ганц хүү нь 17 настайдаа цаг бусаар өөд болж, охин нь Рун Юаний хүү буюу Пү Игийн Ванрун хатны ах Жун Лянтай гэрлэжээ. * '''Хоёрдугаар хүү Чи Кэтан (祺克坦):''' Их татвар эмээс төрсөн. Бээжингийн цагдаагийн газрын даргаар ажиллаж байсан. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Пүюний арван хоёрдугаар охин юм. Нийт 5 хүү, 2 охинтой байснаас 1 хүү, 2 охин нь багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь (祺克慎):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Парламентын (Сенат) гишүүнээр ажиллаж байсан. Анхны эхнэр нь Цунлигийн охин бөгөөд тэд 1 хүү, 1 охинтой байв. Дараах эхнэр нь Би Гуйфаны охин бөгөөд 1 хүү төрүүлж өгчээ. Тэрээр 1951 онд 55 насандаа өөд болсон. * '''Дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь (祺璞森):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. [[Манж-го|Манж-Го]] улсын засаг захиргаанд алба хашиж байсан. 3охинтой байв. * '''Тавдугаар хүү Чи Кэтай (祺克泰):''' Тавдугаар татвар эмээс төрсөн. Наянтыг 50 настай байхад нь төржээ. "Цыши" дунд сургуулийг төгсөж, Монгол-Төвөдийн сургуулийн ажилтан, улмаар [[Мэнжян|Мэнжянь]] (Монголын өөртөө засах засгийн газар)-д ажиллаж байв. БНХАУ байгуулагдсаны дараа Бээжингийн зураг хуулбарын үйлдвэр болон эрүүл мэндийн материалын үйлдвэрт ажилчин хийж байгаад 1973 онд 69 насандаа тэтгэвэртээ гарчээ. Эхнэр Жин Вэньрун нь сүүлчийн Ли чин ван Чэнкуний гуравдугаар охин юм. Тэд 1 хүү, 3 охинтой байв. * '''Ууган гэгэ болон Хоёрдугаар гэгэ:''' Багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. * '''Дөрөвдүгээр гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Сүүлчийн Руй чин ван Жунцюаний хууль ёсны гол эхнэр байв. * '''Тавдугаар гэгэ:''' Их татвар эмээс төрсөн. Зүүн Сөнөд хошууны засаг ноёны ууган хүүгийн эхнэр. == Амьдралын сүүл үе == Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд тэрээр Бээжин хотын Гуошян хуучинд (国祥胡同) байх өөрийн ордноо асар их өр ширний улмаас барьцаанд алдсан байдаг. Тэрээр 1938 оны 4 дүгээр сард Бээжин хотноо насан эцэслэжээ (Зарим эх сурвалжид 66 насандаа, заримд нь билгийн тооллоор 72 насандаа таалал төгссөн гэж тэмдэглэсэн байдаг). Түүний амьдарч байсан "На вангийн өргөө" өдгөө ч Бээжин хотод хадгалагдан үлдсэн бөгөөд түүхэн дурсгалт газарт тооцогддог. == Бээжин дэх тансаг ордон На вангийн өргөө (那王府) == Бээжин дэх На вангийн өргөө (Хятадаар: 那王府 - ''На Ванфу'') буюу түүхэн нэрээрээ Халхын Сайн ноён хан Наянтын ордон нь Бээжин хотын түүх соёлын маш чухал дурсгалуудын нэг бөгөөд Бээжинд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн монгол ноёдын хамгийн том өргөө, эдлэн газар юм. * '''Түүхэн гарал үүсэл:''' Тус өргөөг анх 1770 онд [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн тэтгэсэн]] хааны долоодугаар хошой гүнж Хэжинийг Халхын Сэцэн чин ван эфү Цэрэнгийн ач хүү, Чин ван Лавандоржид хадамлан очиход нь зориулан хааны ордноос бариулж өгч байжээ. Ван Лавандорж нь [[Чингүнжав|Хотгойдын Шадар ван Чингүнжавыг]] дарахад байгуулсан гавьяатай тул Чин улсын төрд ихэд үнэлэгддэг байв. Хожим нь энэ ордон үе залгамжлан явсаар уг ургийн хамгийн сүүлчийн ван болох Сайн ноён хан Наянтын мэдэлд ирсэн тул Бээжингийнхэн түүний нэрний эхний үеэр "На вангийн өргөө" гэж нэрлэх болсон байна. * '''Байршил ба бүтэц:''' Бээжин хотын Зүүн дүүрэг (дүнчэнь), Аньдинмэнийн дотор талын Гошян гудамны 2-р тоот хаягт байрладаг. Анх баригдахдаа 240 гаруй тасалгаа өрөө бүхий асар том хэмжээтэй, Манжийн Чин вангийн зэрэг дэвийн ордны бүх архитектурыг шингээсэн (Их хаалга, Сүүн асгат асрамжийн асар, Морин уяа, Чулуун арслангууд гэх мэт) гоёмсог дөрвөн талтай хэрэм бүхий өргөө юм * '''Монголын түүхтэй холбогдох нь:''' Энэ өргөө нь зөвхөн Наянт вангийн амьдардаг газар байсангүй, Бээжин дэх Халх, Өвөр Монголын ноёдын гол цугларах цэг байв. 1911-1912 онд монголчууд тусгаар тогтнолоо зарлаж, Богд хаант Монгол Улсыг байгуулах үеэр Бээжинд байсан монгол ноёд Чин улсыг мөхөхөөс сэргийлэх, Монгол угсаатны эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор '''"Монгол ураг төрлийн холбоо"''' (蒙古王公联合会)-г яг энэ өргөөнд байгуулан хуралдаж, түүхэн шийдвэрүүдийг гаргаж байжээ. Мөн өвөг дээдсийнх нь үеэс тахиж байсан '''Монгол Данжуурын 226 боть''' судрыг Монгол улсын Судар бичгийн хүрээлэнд хүлээлгэж өгөх 9 зүйлт түүхэн гэрээг 1914 онд энэхүү өргөөнд байгуулж байв. === Өргөөний хожмын хувь заяа ба Эмгэнэлт түүх === Тус өргөө нь маш гунигтай түүхээр төгссөн байдаг. Наянт ван сүүлдээ мөрийтэй тоглоомд донтож, асар их өрөнд оржээ. Улмаар өрөө дарахын тулд өөрийн хүү Сэчимэдийн хамтаар Бээжингийн католик сүмд энэхүү асар том өргөөгөө барьцаанд тавьсан байна. Гэвч барьцааны мөнгөө төлж чадалгүй шүүхээр заргаа алдан 1933 онд өөрийн өргөөнөөсөө хөөгдөн гарчээ. Үүний дараа На вангийн гэр бүл Бээжингийн нэгэн жижиг хашаа түрээслэн ядуу зүдүү амьдрах болсон түүхтэй. Католик сүм ордныг авсныхаа дараа 1940-өөд онд Жиньчэн банкинд худалдсан бөгөөд сүүлд Сэтгэцийн эмнэлэг, Цэцэрлэг зэргээр ашиглагдаж байв. * '''Өнөөгийн байдал:''' Өнөөдөр На вангийн өргөөний ихэнх хэсэг нурж өөрчлөгдсөн ч ордоны хэрэм нь маш сайн хадгалагдан үлдсэн. Энэхүү үлдсэн хэсэг нь Бээжин хотын Түүх соёлын хамгаалалттай бүсэд бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор дотор нь Хятадын Үйлдвэр худалдааны банкны (ICBC) Бээжин салбарын Түүхийн музей байрлаж байна. g1eo2szyywvluaf2sxdp47v6yulwuer 859661 859641 2026-06-22T04:52:40Z Yalalt114 103228 859661 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс албан тушаалтан | honorific_prefix = [[Ван]] | name = Наянт | native_name = {{nobold|那彥圖}} | native_name_lang = zh | image = Файл:Nayantu.jpg | caption = | office = [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван | monarch = | term_start = 1874 оны 7 сарын 1 | term_end = 1938 оны 4 сар | predecessor = [[Ёндонванчуг|Дармаа]] | successor = ''байхгүй'' | office1 = Чин улсын Дотоод журганы хиаг захирах сайд | monarch1 = | term_start1 = 1903 оны 9 сарын 1 | term_end1 = 1912 оны 2 сарын 12 | predecessor1 = [[Икуан]] | successor1 = ''Чин улс мөхсөн'' | birth_date = {{birth date|1867|12|2}} | birth_place = Чин улс, Жили муж, Бээжин хот, Үе улиран залгах хошой чин вангийн өргөө | death_date = {{death date and age|1938|4||1867|12|2}} | death_place = [[Дундад Иргэн Улс]], Жили муж, [[Бээжин]] | death_cause = | resting_place = | party = | other_party = | spouse = | profession = Улс төрч, Цэргийн эрхтэн | signature = | nickname = | allegiance = {{flag|Чин улс}}, Дундад Иргэн Улс | branch = {{army|Чин улс}} | service_years = 1890–1917 | rank = | unit = Их Чин улсын умрадын арми (Бэйянь) | commands = Бэйянийн арми, Элит тусгай цэрэг | battles = * [[Ихэтуанийн бослого]] * [[Бээжингийн тулаан 1900]] * [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн|Манж-Японы дайн]] | mawards = *Тэнгэрийн тууз одон *Эрдэнийн тариа одон }} '''Наянт''' (Хятад: 那彥圖 ''Nǎyàntú'', Өргөсөн нэр: 矩甫 ''Jǔfǔ'', Жү Фү 1867 оны 12 сарын 2 — 1938 оны 4 сар) нь [[Чин улс|Манж Чин улсын]] сүүлч, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад Иргэн Улсын]] эхэн үеийн Монголын төр, цэргийн зүтгэлтэн, Халхын [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] [[Сэцэн засгийн хошуу]]<nowiki/>ны засаг хошой чин ван юм. Тэрээр Чингис хааны 27 дахь үеийн тасархай, Халхын [[Эфү Цэрэн|Эфү Цэрэнгийн]] шууд удмын хүн бөгөөд Чин улсын төрд өндөр зиндааны түшмэл буюу дотоод журганы хиаг захирах сайдын алба хашсан цэргийн жанжин байв. Хожим [[Юань Шикай]]гаас ван цол хүртсэн Наянт Бээжин хотод суурин амьдардаг тухайн үеийн хамгийн нөлөө бүхий монгол язгууртнуудын нэг байв. Түүнийг түүхэнд мөн "На ван" хэмээн товчлон нэрлэдэг. === Угсаа гарал ба бага нас === Наянт нь 1867 оны 12 дугаар сарын 2-ны өдөр (Бүрэн засагчийн 11-р оны 11 сарын 7) үе улиран залгамжлах Хошой чин вангийн гэр бүлд төржээ. Түүний өвөг дээдэс, Халхын Сэцэн чин ван [[Эфү Цэрэн|Цэрэн]] нь Зүүнгарын Галданцэрэнгийн цэргийг дарахад байгуулсан гавьяаныхаа төлөө Чин улсын хаанаас засаг ноён, "Шешиг залгамжлах" (世袭罔替) Хошой чин ван цол, "Суу билэгт баатар" (超勇王) чимэг хүртэж, улмаар Манжийн хааны гэр бүлээс гурван удаа эфү цол авч байсаны нэг нь Наянт билээ. Түүний эцэг Дармаа нь хааны төрөл Ихэн чин ван Цайюаний хүргэн байв. 1874 онд Наянт 7 насандаа эцгийнхээ 7 дахь үеийн залгамжлагч Сэцэн чин вангийн хэргэмийг хүртэж, тус хошууны сүүлчийн засаг ноён болсон. Тэрээр [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаанаас]] 4 насаар ах бөгөөд хааныг хүүхэд байхад нь хамт нум сум харваж, морь унах эрдэмд суралцсан шадар анд (伴读) нь байсан гэж тэмдэглэдэг. [[Файл:那彥圖.jpg|thumb|Наянт ван, 1919 он]] [[Файл:民國九年八月蒙藏院招待外蒙王公全體攝影.jpg|thumb|Монгол ноёд Бээжинд, 1920 он]] Бадаргуулт төрийн 10-р он буюу 1884 онд Наянт нь Чин улсын сүүл үеийн нөлөө бүхий сайд, [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү Чин ван [[Икуан]]ы ууган охинтой гэрлэж, [[Эфү]] цол хүртэв. Ийнхүү гэрлэснийхээ дараа тэрээр нийслэл Бээжин хотод Дотоод журганы хиаг захирах сайдын албан тушаалд томилогдсоноор Бээжинд суух болжээ. Түүний хадам эцэг Икуан нь сүүлд Манж Чин улсын анхны Ерөнхий сайд болсон тул [[Цыши]] хатан хаан Гадаад Монголын нөлөөг барьж байхын тулд Наянт ванг ихэд ивээж, тэдний гэр бүл Бээжингийн төрд асар их эрх мэдэлтэй болсон байна. == Бээжинд суух болсон нь == Наянт вангийн дээшээ 7 дахь үеийн өвөг Цэрэн нь Халхын зүүн гарын Түмэнхэн сайн ноёны наймдугаар хүү Банжур эрх зайсан Данзан тойны хатан Гэцэл хатан зүүнгарын довтолгооны үеэр нутагтаа хоцрон сууж байгаад 1692 онд хоёр ач Цэрэн, Гунгааравдан нарыг дагуулан Чин улсад дагаар оржээ. Цэрэнг гутгаар зэрэг ташилсан түшмэл өргөмжилж Нийслэл хотноо суулган харьяат ардыг нь Найман тугийн Монгол туг дахь цахарын хөвөөт шар хошуунд хавсарган суулгав. 1706 онд гүнжид холбон эфү болгож, уг нутаг Тамирын голд илгээн суулгажээ. Цэргийн гавьяаны учир 1721 онд засаг болгон тусад нь хошуу болгов. Цэрэн 1723 онд төрийн жүн ван хэргэм шагнагдаж, 1724 онд туслагч жанжны тушаалд тохоогджээ. 1727 онд Чин улсын талыг тэргүүлэн Хар мөрнөөс баруун зүгт Зүүнгарын эзэмшил хүртэл Оростой зах нийлсэн хилийг тогтоов. Удалгүй Зүүнгар-Чин улсын дайнд цэргийн гавьяа байгуулсан тул Цэрэн хошой чин ван хэргэм шагнагдаж, халхын их засаг, шалгарсан баатар хэмээн өргөмжлөгджээ. Түүний захирсан хошуу нь Тамир, Хануй, Чулуут гурван голын эхээр нутаглах бөгөөд зүүнш Хүнэй өвөр булаг, өмнөш Суга өндөр, баруунш Хойт Тамирын эх, хойш Их Шавар уул, зүүн хойш Шорон уул, баруун хойш Энх даваа, зүүн өмнөш Сангийн толгой, баруун өмнөш Хөг даваа хүрчээ. Цэрэнгийн ач эфү, хошой чин ван Лаваандорж [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн тэтгэсэний]] 26-р онд Эфү цол хүртэж тус хааны 7-р гүнж болох Хэжинтэй гэрлэж, тус хошууны засаг ноёд нь Бээжинд сууж, Манжийн хаанд шадарлан алба хаах болсон тул 1911 онд Монгол улс тусгаар тогтнох үеэр засаг ноён, хошой чин ван Наянт нь Бээжинд сууж байв. == Манж Чин улсын үеийн алба ба түүхэн үйл явдлууд == Наянт ван залуугаасаа Чин улсын төрийн болон цэргийн дээд албан тушаалуудыг дараалан хашжээ: * 1893 онд Шулуун цагаан тугийн Монгол цэргийн хянан захирагч Хишигтэн цэргийн дотоод сайд. * 1898 онд Шулуун улаан тугийн Манж цэргийн даамал, мөн оны 6 сард Цэргийн шалгалтын сайдаар томилогдов. *1900 оны 8 сард [[Ихэтуанийн бослого]] дэгдэж, Найман гүрний холбоот цэрэг Бээжин рүү довтлох үеэр Төр баригч [[Цыши]] хатан хаан, [[Бадаргуулт төр]] хаан нарыг Шиань хот руу дүрвэхэд Наянт ван өөрийн цэргийг удирдан амь хайргүй хамгаалж явжээ. Энэхүү үнэнч зүтгэлийг нь үнэлж Цыши хатан хаан түүнд онцгойлон итгэж, маш сайн ханддаг болсон байна. * 1903 онд хадам эцэг Икуан нь Цэргийн зөвлөлийн сайд болохдоо өөрийн хашиж байсан Хөвөөт шар тугийн Манж цэргийн даамал, Ордны хамгаалалтын сайдын тушаалаа хүргэн Наянт вандаа шилжүүлэн өгчээ. * 1908 онд "Жяньруй янь" (Элит тусгай цэрэг)-ийн даамалаар томилогдов. === "Бээжингийн өдрийн сонин"-ы дуулиан (1905 он) === 1905 оны 8 дугаар сард Бээжингийн Наянт вангийн өргөөнд нэгэн жигшүүрт хэрэг гарсан нь сонин хэвлэлээр цацагджээ. Тухайн үеийн дэвшилтэт үзэлтэн Пэн Ижуны эрхлэн гаргадаг '''"Жинхуа өдрийн сонин"''' буюу '''Нийслэлийн өдрийн сонин''' (京话日报)-д Наянт ван өөрийн нэгэн татвар эмийг ямар ч шалтгаангүйгээр амьдаар нь вангийн өргөөний хуурай худагт булах тушаал өгч, амь насыг нь хохироосон тухай дуулиант нийтлэл гаргав. Наянт ван үүнийг нуун дарахаар сонины газрыг заналхийлж, их хэмжээний мөнгө амлан худал мэдээлэл гэж залруулга гаргахыг шаардсан боловч сонины эрхлэгч Пэн Ижун татгалзаж, "Манай сурвалжлагч өөрийн нүдээр харсан, оршин суугчид цөм гэрчилнэ" хэмээн үнэний төлөө зогсчээ. Энэхүү хэргээс хойш жилийн дараа буюу 1906 онд Чин улсын төрөөс сонины газрыг хааж, Пэн Ижуныг Шинжиань руу цөлсөн бөгөөд үүнд Наянт вангийн нөлөө орсон гэж үздэг. == Шинэчлэл ба Дундад иргэн улсын үеийн улс төр == * 1909 оны 1 сард Наянт ван Бээжинд сууж байсан монгол вангуудын хамтаар хязгаар нутгийг соён гэгээрүүлэх '''"殖边学堂" (Хязгаарыг тэтгэх сургууль)''' байгуулах зөвшөөрөл авжээ. * 1910 онд Чин улсын анхны парламент болох Зөвлөлдөх танхимд гишүүнээр сонгогдсон. * 1911 оны Синьхайн хувьсгал дэгдэхэд тэрээр харчин ван [[Гүнсэнноров]] нарын хамт '''"[[Монгол ван гүн нарын холбоо]]"'''-г байгуулж, тэргүүлэгчээр нь ажиллав. Тэд Манж Чин улсын хаант засгийг хэвээр хадгалах, Бүгд найрамдах засаглалыг эсэргүүцэх байр суурьтай байсан ч цаг үе өөрчлөгдөхөд [[Юань Шикай|Юань Шикайг]] дэмжиж, түүнийг Түр Ерөнхийлөгч болоход нь цахилгаан илгээн баяр хүргэж байв. * 1912 онд Дундад иргэн улс байгуулагдахад Юань Шикай түүнийг '''Улиастайн жанжнаар''' томилж, дээд цэргийн цол олгосон боловч Гадаад Монгол нэгэнт тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан тул албандаа очиж чадаагүй. * ДИУ-ын үед тэрээр Ерөнхийлөгчийн шадар хамгаалагчийн орлогч, Улсын хурлын гишүүн, 1916 Юань Шикайн хаант засаглалыг сэргээхийг дэмжсэн холбооны дэд дарга зэрэг олон алба хашжээ. Гэвч Гоминдан нам засгийн эрхэнд гарсны дараа ч түүний нөлөөг ашиглах зорилгоор 1932 онд Луояны Үндэсний аюулын хуралд урьж, [[Монголын өөртөө засах комисс]]ын гишүүнээр томилж байв. == Тансаг хэрэглээ ба хоолны соёл == Наянт ван нь насан туршдаа Бээжин дэх өөрийн тансаг өргөөндөө асар үрэлгэн, хээнцэр амьдарсан байна. Тэрээр Дундад газрын хоолны урлагийг маш их шимтэн сонирхдог, ширээн дээр нь далай болон хуурай газрын хамгийн ховор нандин зоог үргэлж засагддаг байжээ. * Тэрээр хадам эцэг Икуанаас '''"Шанбайжю" (香白酒 - Анхилуун цагаан архи)''' нэрэх арга ухааныг сурч, өөрийн өргөөндөө нэрж уудаг байв. * Түүний хамгийн дуртай зоог нь Тяньжин хавийн уснаас л барьдаг, тухайн үед хааны ордонд өргөдөг байсан маш ховор '''"Вэйшүй мөнгөн загас" (卫水银鱼)''' байжээ. Жил бүрийн Цагаан сараар [[Жили муж|Жили]] мужийн амбан захирагч Наянт вангийн тааллыг олохын тулд энэхүү загасыг тусгайлан бэлтгэж вангийн өргөөнд хүргүүлдэг байв. * ДИУ-ын үед улс төрийн нөлөө нь буурсан ч түүний тансаг хэрэглээ хэвээр байсан бөгөөд [[Хармөрөн муж]]<nowiki/>ийн цэргийн захирагч Ү Жүншэн Бээжин рүү Наянт вангийн өргөөнд зориулж Хар мөрний баавгайн савар, ховор загаснуудыг тогтмол бэлэг болгон илгээдэг байжээ. == Гэр бүл == [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван Наянт (那彥圖) нь нэг эхнэр, зургаан татвар эмтэй байсан бөгөөд нийт таван хүү, гурван охинтой байжээ. === Эхнэр, татвар эмүүд === * '''Фужин Аисингиоро овогт:''' [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, сүүлд Чин улсын Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]]<nowiki/>ы ууган охин. Түүний төрсөн эх нь Икуаны хууль ёсны гол эхнэр (фужин) байв. Тэрээр гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь, дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь, гуравдугаар охин, дөрөвдүгээр охин нарыг төрүүлжээ. Түүний эх нь бодит байдал дээр Икуаны шивэгчин байсан бөгөөд фужингаас төрсөн хэмээн худал зарласан байдаг гэж түүхэнд тэмдэглэгджээ. Аисингиоро овогт '''Фужин''' Наянттай гэрлэсний дараа Наянт түүний гарал үүслийг нь үргэлж басамжлан доромжилдог байсан тул сэтгэлээр ихэд шаналдаг байв. Тэрээр зөөлөн зантай, дуу цөөтэй нэгэн байсан бөгөөд Бадаргуулт төрийн 25-р онд (1899 он) таалал төгсжээ. * '''Их татвар:''' Фужин Аисингиоро овогтыг дагаж ирсэн инжний шивэгчин байв. Ууган хүү Чи Чэнву, хоёрдугаар хүү Чи Кэтан, тавдугаар охин нарыг төрүүлсэн. Их хатныг өөд болсны дараа вангийн өргөөний дотоод ажлыг оройлон удирдаж байгаад 1914 онд таалал төгссөн. * '''Хоёрдугаар татвар эм:''' Монгол эмэгтэй, залуугаараа өөд болсон. * '''Гуравдугаар татвар эм Жиньпин:''' (манж үндэстэн). Наянт худалдаж авч суусан татвар эм юм. 1905 оны зун Наянттай маргалдаж, улмаар Наянт ван уурсаж, вангийн өргөөний даамал Чан Шуандөд Жиньпинийг хөнөөж, арын цэцэрлэгт булах тушаал өгчээ. Наянт энэ хэргийн улмаас [[Цыши]] хатан хаанд донгодуулж, өргөөндөө буцаж ирээд Жиньпиний цогцсыг өөр газар дахин оршуулсан байна. "Бээжингийн сонин" (京話日報)-ыг үүсгэн байгуулагч Наянтын өргөөний хахуулийг авахаас татгалзаж, энэ хэргийг тууштай мэдээлж байжээ. * '''Дөрөвдүгээр татвар эм:''' Наянт худалдаж авч суулгасан татвар эм. * '''Тавдугаар татвар эм:''' Жирийн татвар эм, тавдугаар хүү Чи Кэтайг төрүүлсэн. * '''Зургадугаар татвар эм:''' татвар эм. === Үр хүүхдүүд === * '''Ууган хүү Чи Чэнву (祺誠武):''' Их татвар эмээс төрсөн. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Юйчаны (Дин чин ван Пүшүгийн ууган хүү) долоодугаар охин юм. Мөн Рухуа, Зянь Сяолуань хэмээх хоёр татвар эм авч байжээ. Тэрээр 1 хүү, 1 охинтой байсан ч ганц хүү нь 17 настайдаа цаг бусаар өөд болж, охин нь Рун Юаний хүү буюу Пү Игийн Ванрун хатны ах Жун Лянтай гэрлэжээ. * '''Хоёрдугаар хүү Чи Кэтан (祺克坦):''' Их татвар эмээс төрсөн. Бээжингийн цагдаагийн газрын даргаар ажиллаж байсан. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Пүюний арван хоёрдугаар охин юм. Нийт 5 хүү, 2 охинтой байснаас 1 хүү, 2 охин нь багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь (祺克慎):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Парламентын (Сенат) гишүүнээр ажиллаж байсан. Анхны эхнэр нь Цунлигийн охин бөгөөд тэд 1 хүү, 1 охинтой байв. Дараах эхнэр нь Би Гуйфаны охин бөгөөд 1 хүү төрүүлж өгчээ. Тэрээр 1951 онд 55 насандаа өөд болсон. * '''Дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь (祺璞森):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. [[Манж-го|Манж-Го]] улсын засаг захиргаанд алба хашиж байсан. 3охинтой байв. * '''Тавдугаар хүү Чи Кэтай (祺克泰):''' Тавдугаар татвар эмээс төрсөн. Наянтыг 50 настай байхад нь төржээ. "Цыши" дунд сургуулийг төгсөж, Монгол-Төвөдийн сургуулийн ажилтан, улмаар [[Мэнжян|Мэнжянь]] (Монголын өөртөө засах засгийн газар)-д ажиллаж байв. БНХАУ байгуулагдсаны дараа Бээжингийн зураг хуулбарын үйлдвэр болон эрүүл мэндийн материалын үйлдвэрт ажилчин хийж байгаад 1973 онд 69 насандаа тэтгэвэртээ гарчээ. Эхнэр Жин Вэньрун нь сүүлчийн Ли чин ван Чэнкуний гуравдугаар охин юм. Тэд 1 хүү, 3 охинтой байв. * '''Ууган гэгэ болон Хоёрдугаар гэгэ:''' Багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. * '''Дөрөвдүгээр гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Сүүлчийн Руй чин ван Жунцюаний хууль ёсны гол эхнэр байв. * '''Тавдугаар гэгэ:''' Их татвар эмээс төрсөн. Зүүн Сөнөд хошууны засаг ноёны ууган хүүгийн эхнэр. == Амьдралын сүүл үе == Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд тэрээр Бээжин хотын Гуошян хуучинд (国祥胡同) байх өөрийн ордноо асар их өр ширний улмаас барьцаанд алдсан байдаг. Тэрээр 1938 оны 4 дүгээр сард Бээжин хотноо насан эцэслэжээ (Зарим эх сурвалжид 66 насандаа, заримд нь билгийн тооллоор 72 насандаа таалал төгссөн гэж тэмдэглэсэн байдаг). Түүний амьдарч байсан "На вангийн өргөө" өдгөө ч Бээжин хотод хадгалагдан үлдсэн бөгөөд түүхэн дурсгалт газарт тооцогддог. == Бээжин дэх тансаг ордон На вангийн өргөө (那王府) == Бээжин дэх На вангийн өргөө (Хятадаар: 那王府 - ''На Ванфу'') буюу түүхэн нэрээрээ Халхын Сайн ноён хан Наянтын ордон нь Бээжин хотын түүх соёлын маш чухал дурсгалуудын нэг бөгөөд Бээжинд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн монгол ноёдын хамгийн том өргөө, эдлэн газар юм. * '''Түүхэн гарал үүсэл:''' Тус өргөөг анх 1770 онд [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн тэтгэсэн]] хааны долоодугаар хошой гүнж Хэжинийг Халхын Сэцэн чин ван эфү Цэрэнгийн ач хүү, Чин ван Лавандоржид хадамлан очиход нь зориулан хааны ордноос бариулж өгч байжээ. Ван Лавандорж нь [[Чингүнжав|Хотгойдын Шадар ван Чингүнжавыг]] дарахад байгуулсан гавьяатай тул Чин улсын төрд ихэд үнэлэгддэг байв. Хожим нь энэ ордон үе залгамжлан явсаар уг ургийн хамгийн сүүлчийн ван болох Сайн ноён хан Наянтын мэдэлд ирсэн тул Бээжингийнхэн түүний нэрний эхний үеэр "На вангийн өргөө" гэж нэрлэх болсон байна. * '''Байршил ба бүтэц:''' Бээжин хотын Зүүн дүүрэг (дүнчэнь), Аньдинмэнийн дотор талын Гошян гудамны 2-р тоот хаягт байрладаг. Анх баригдахдаа 240 гаруй тасалгаа өрөө бүхий асар том хэмжээтэй, Манжийн Чин вангийн зэрэг дэвийн ордны бүх архитектурыг шингээсэн (Их хаалга, Сүүн асгат асрамжийн асар, Морин уяа, Чулуун арслангууд гэх мэт) гоёмсог дөрвөн талтай хэрэм бүхий өргөө юм * '''Монголын түүхтэй холбогдох нь:''' Энэ өргөө нь зөвхөн Наянт вангийн амьдардаг газар байсангүй, Бээжин дэх Халх, Өвөр Монголын ноёдын гол цугларах цэг байв. 1911-1912 онд монголчууд тусгаар тогтнолоо зарлаж, Богд хаант Монгол Улсыг байгуулах үеэр Бээжинд байсан монгол ноёд Чин улсыг мөхөхөөс сэргийлэх, Монгол угсаатны эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор '''"Монгол ураг төрлийн холбоо"''' (蒙古王公联合会)-г яг энэ өргөөнд байгуулан хуралдаж, түүхэн шийдвэрүүдийг гаргаж байжээ. Мөн өвөг дээдсийнх нь үеэс тахиж байсан '''Монгол Данжуурын 226 боть''' судрыг Монгол улсын Судар бичгийн хүрээлэнд хүлээлгэж өгөх 9 зүйлт түүхэн гэрээг 1914 онд энэхүү өргөөнд байгуулж байв. === Өргөөний хожмын хувь заяа ба Эмгэнэлт түүх === Тус өргөө нь маш гунигтай түүхээр төгссөн байдаг. Наянт ван сүүлдээ мөрийтэй тоглоомд донтож, асар их өрөнд оржээ. Улмаар өрөө дарахын тулд өөрийн хүү Сэчимэдийн хамтаар Бээжингийн католик сүмд энэхүү асар том өргөөгөө барьцаанд тавьсан байна. Гэвч барьцааны мөнгөө төлж чадалгүй шүүхээр заргаа алдан 1933 онд өөрийн өргөөнөөсөө хөөгдөн гарчээ. Үүний дараа На вангийн гэр бүл Бээжингийн нэгэн жижиг хашаа түрээслэн ядуу зүдүү амьдрах болсон түүхтэй. Католик сүм ордныг авсныхаа дараа 1940-өөд онд Жиньчэн банкинд худалдсан бөгөөд сүүлд Сэтгэцийн эмнэлэг, Цэцэрлэг зэргээр ашиглагдаж байв. * '''Өнөөгийн байдал:''' Өнөөдөр На вангийн өргөөний ихэнх хэсэг нурж өөрчлөгдсөн ч ордоны хэрэм нь маш сайн хадгалагдан үлдсэн. Энэхүү үлдсэн хэсэг нь Бээжин хотын Түүх соёлын хамгаалалттай бүсэд бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор дотор нь Хятадын Үйлдвэр худалдааны банкны (ICBC) Бээжин салбарын Түүхийн музей байрлаж байна. c0mi0hbxswqqxivtworwmyz33v6lamd 859736 859661 2026-06-22T11:53:31Z Megzer 20491 859736 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс албан тушаалтан | honorific_prefix = [[Ван]] | name = Наянт | native_name = {{nobold|那彥圖}} | native_name_lang = zh | image = Файл:Nayantu.jpg | caption = | office = [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван | monarch = | term_start = 1874 оны 7 сарын 1 | term_end = 1938 оны 4 сар | predecessor = [[Ёндонванчуг|Дармаа]] | successor = ''байхгүй'' | office1 = Чин улсын Дотоод журганы хиаг захирах сайд | monarch1 = | term_start1 = 1903 оны 9 сарын 1 | term_end1 = 1912 оны 2 сарын 12 | predecessor1 = [[Икуан]] | successor1 = ''Чин улс мөхсөн'' | birth_date = {{birth date|1867|12|2}} | birth_place = Чин улс, Жили муж, Бээжин хот, Үе улиран залгах хошой чин вангийн өргөө | death_date = {{death date and age|1938|4||1867|12|2}} | death_place = [[Дундад Иргэн Улс]], Жили муж, [[Бээжин]] | death_cause = | resting_place = | party = | other_party = | spouse = | profession = Улс төрч, Цэргийн эрхтэн | signature = | nickname = | allegiance = {{flag|Чин улс}}, Дундад Иргэн Улс | branch = {{army|Чин улс}} | service_years = 1890–1917 | rank = | unit = Их Чин улсын умрадын арми (Бэйянь) | commands = Бэйянийн арми, Элит тусгай цэрэг | battles = * [[Ихэтуанийн бослого]] * [[Бээжингийн тулаан 1900]] * [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн|Манж-Японы дайн]] | mawards = *Тэнгэрийн тууз одон *Эрдэнийн тариа одон }} '''Наянт''' (Хятад: 那彥圖 ''Nǎyàntú'', Өргөсөн нэр: 矩甫 ''Jǔfǔ'', Жү Фү 1867 оны 12 сарын 2 — 1938 оны 4 сар) нь [[Чин улс|Манж Чин улсын]] сүүлч, [[Дундад Иргэн Улс|Дундад Иргэн Улсын]] эхэн үеийн Монголын төр, цэргийн зүтгэлтэн, Халхын [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] [[Сэцэн засгийн хошуу]]<nowiki/>ны засаг хошой чин ван юм. Тэрээр Чингис хааны 27 дахь үеийн тасархай, Халхын [[Эфү Цэрэн|Эфү Цэрэнгийн]] шууд удмын хүн бөгөөд Чин улсын төрд өндөр зиндааны түшмэл буюу дотоод журганы хиаг захирах сайдын алба хашсан цэргийн жанжин байв. Хожим [[Юань Шикай]]гаас ван цол хүртсэн Наянт Бээжин хотод суурин амьдардаг тухайн үеийн хамгийн нөлөө бүхий монгол язгууртнуудын нэг байв. Түүнийг түүхэнд мөн "На ван" хэмээн товчлон нэрлэдэг. === Угсаа гарал ба бага нас === Наянт нь 1867 оны 12 дугаар сарын 2-ны өдөр (Бүрэн засагчийн 11-р оны 11 сарын 7) үе улиран залгамжлах Хошой чин вангийн гэр бүлд төржээ. Түүний өвөг дээдэс, Халхын Сэцэн чин ван [[Эфү Цэрэн|Цэрэн]] нь Зүүнгарын Галданцэрэнгийн цэргийг дарахад байгуулсан гавьяаныхаа төлөө Чин улсын хаанаас засаг ноён, "Үе улиран залгамжлах" (世袭罔替) Хошой чин ван цол, "Суу билэгт баатар" (超勇王) чимэг хүртэж, улмаар Манжийн хааны гэр бүлээс гурван удаа эфү цол авч байсаны нэг нь Наянт билээ. Түүний эцэг Дармаа нь хааны төрөл Ихэн чин ван Цайюаний хүргэн байв. 1874 онд Наянт 7 насандаа эцгийнхээ 7 дахь үеийн залгамжлагч Сэцэн чин вангийн хэргэмийг хүртэж, тус хошууны сүүлчийн засаг ноён болсон. Тэрээр [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаанаас]] 4 насаар ах бөгөөд хааныг хүүхэд байхад нь хамт нум сум харваж, морь унах эрдэмд суралцсан шадар анд (伴读) нь байсан гэж тэмдэглэдэг. [[Файл:那彥圖.jpg|thumb|Наянт ван, 1919 он]] [[Файл:民國九年八月蒙藏院招待外蒙王公全體攝影.jpg|thumb|Монгол ноёд Бээжинд, 1920 он]] Бадаргуулт төрийн 10-р он буюу 1884 онд Наянт нь Чин улсын сүүл үеийн нөлөө бүхий сайд, [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү Чин ван [[Икуан]]ы ууган охинтой гэрлэж, [[Эфү]] цол хүртэв. Ийнхүү гэрлэснийхээ дараа тэрээр нийслэл Бээжин хотод Дотоод журганы хиаг захирах сайдын албан тушаалд томилогдсоноор Бээжинд суух болжээ. Түүний хадам эцэг Икуан нь сүүлд Манж Чин улсын анхны Ерөнхий сайд болсон тул [[Цыши]] хатан хаан Гадаад Монголын нөлөөг барьж байхын тулд Наянт ванг ихэд ивээж, тэдний гэр бүл Бээжингийн төрд асар их эрх мэдэлтэй болсон байна. == Бээжинд суух болсон нь == Наянт вангийн дээшээ 7 дахь үеийн өвөг Цэрэн нь Халхын зүүн гарын Түмэнхэн сайн ноёны наймдугаар хүү Банжур эрх зайсан Данзан тойны хатан Гэцэл хатан зүүнгарын довтолгооны үеэр нутагтаа хоцрон сууж байгаад 1692 онд хоёр ач Цэрэн, Гунгааравдан нарыг дагуулан Чин улсад дагаар оржээ. Цэрэнг гутгаар зэрэг ташилсан түшмэл өргөмжилж Нийслэл хотноо суулган харьяат ардыг нь Найман тугийн Монгол туг дахь цахарын хөвөөт шар хошуунд хавсарган суулгав. 1706 онд гүнжид холбон эфү болгож, уг нутаг Тамирын голд илгээн суулгажээ. Цэргийн гавьяаны учир 1721 онд засаг болгон тусад нь хошуу болгов. Цэрэн 1723 онд төрийн жүн ван хэргэм шагнагдаж, 1724 онд туслагч жанжны тушаалд тохоогджээ. 1727 онд Чин улсын талыг тэргүүлэн Хар мөрнөөс баруун зүгт Зүүнгарын эзэмшил хүртэл Оростой зах нийлсэн хилийг тогтоов. Удалгүй Зүүнгар-Чин улсын дайнд цэргийн гавьяа байгуулсан тул Цэрэн хошой чин ван хэргэм шагнагдаж, халхын их засаг, шалгарсан баатар хэмээн өргөмжлөгджээ. Түүний захирсан хошуу нь Тамир, Хануй, Чулуут гурван голын эхээр нутаглах бөгөөд зүүнш Хүнэй өвөр булаг, өмнөш Суга өндөр, баруунш Хойт Тамирын эх, хойш Их Шавар уул, зүүн хойш Шорон уул, баруун хойш Энх даваа, зүүн өмнөш Сангийн толгой, баруун өмнөш Хөг даваа хүрчээ. Цэрэнгийн ач эфү, хошой чин ван Лаваандорж [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн тэтгэсэний]] 26-р онд Эфү цол хүртэж тус хааны 7-р гүнж болох Хэжинтэй гэрлэж, тус хошууны засаг ноёд нь Бээжинд сууж, Манжийн хаанд шадарлан алба хаах болсон тул 1911 онд Монгол улс тусгаар тогтнох үеэр засаг ноён, хошой чин ван Наянт нь Бээжинд сууж байв. == Манж Чин улсын үеийн алба ба түүхэн үйл явдлууд == Наянт ван залуугаасаа Чин улсын төрийн болон цэргийн дээд албан тушаалуудыг дараалан хашжээ: * 1893 онд Шулуун цагаан тугийн Монгол цэргийн хянан захирагч Хишигтэн цэргийн дотоод сайд. * 1898 онд Шулуун улаан тугийн Манж цэргийн даамал, мөн оны 6 сард Цэргийн шалгалтын сайдаар томилогдов. *1900 оны 8 сард [[Ихэтуанийн бослого]] дэгдэж, Найман гүрний холбоот цэрэг Бээжин рүү довтлох үеэр Төр баригч [[Цыши]] хатан хаан, [[Бадаргуулт төр]] хаан нарыг Шиань хот руу дүрвэхэд Наянт ван өөрийн цэргийг удирдан амь хайргүй хамгаалж явжээ. Энэхүү үнэнч зүтгэлийг нь үнэлж Цыши хатан хаан түүнд онцгойлон итгэж, маш сайн ханддаг болсон байна. * 1903 онд хадам эцэг Икуан нь Цэргийн зөвлөлийн сайд болохдоо өөрийн хашиж байсан Хөвөөт шар тугийн Манж цэргийн даамал, Ордны хамгаалалтын сайдын тушаалаа хүргэн Наянт вандаа шилжүүлэн өгчээ. * 1908 онд "Жяньруй янь" (Элит тусгай цэрэг)-ийн даамалаар томилогдов. === "Бээжингийн өдрийн сонин"-ы дуулиан (1905 он) === 1905 оны 8 дугаар сард Бээжингийн Наянт вангийн өргөөнд нэгэн жигшүүрт хэрэг гарсан нь сонин хэвлэлээр цацагджээ. Тухайн үеийн дэвшилтэт үзэлтэн Пэн Ижуны эрхлэн гаргадаг '''"Жинхуа өдрийн сонин"''' буюу '''Нийслэлийн өдрийн сонин''' (京话日报)-д Наянт ван өөрийн нэгэн татвар эмийг ямар ч шалтгаангүйгээр амьдаар нь вангийн өргөөний хуурай худагт булах тушаал өгч, амь насыг нь хохироосон тухай дуулиант нийтлэл гаргав. Наянт ван үүнийг нуун дарахаар сонины газрыг заналхийлж, их хэмжээний мөнгө амлан худал мэдээлэл гэж залруулга гаргахыг шаардсан боловч сонины эрхлэгч Пэн Ижун татгалзаж, "Манай сурвалжлагч өөрийн нүдээр харсан, оршин суугчид цөм гэрчилнэ" хэмээн үнэний төлөө зогсчээ. Энэхүү хэргээс хойш жилийн дараа буюу 1906 онд Чин улсын төрөөс сонины газрыг хааж, Пэн Ижуныг Шинжиань руу цөлсөн бөгөөд үүнд Наянт вангийн нөлөө орсон гэж үздэг. == Шинэчлэл ба Дундад иргэн улсын үеийн улс төр == * 1909 оны 1 сард Наянт ван Бээжинд сууж байсан монгол вангуудын хамтаар хязгаар нутгийг соён гэгээрүүлэх '''"殖边学堂" (Хязгаарыг тэтгэх сургууль)''' байгуулах зөвшөөрөл авжээ. * 1910 онд Чин улсын анхны парламент болох Зөвлөлдөх танхимд гишүүнээр сонгогдсон. * 1911 оны Синьхайн хувьсгал дэгдэхэд тэрээр харчин ван [[Гүнсэнноров]] нарын хамт '''"[[Монгол ван гүн нарын холбоо]]"'''-г байгуулж, тэргүүлэгчээр нь ажиллав. Тэд Манж Чин улсын хаант засгийг хэвээр хадгалах, Бүгд найрамдах засаглалыг эсэргүүцэх байр суурьтай байсан ч цаг үе өөрчлөгдөхөд [[Юань Шикай|Юань Шикайг]] дэмжиж, түүнийг Түр Ерөнхийлөгч болоход нь цахилгаан илгээн баяр хүргэж байв. * 1912 онд Дундад иргэн улс байгуулагдахад Юань Шикай түүнийг '''Улиастайн жанжнаар''' томилж, дээд цэргийн цол олгосон боловч Гадаад Монгол нэгэнт тусгаар тогтнолоо зарлаад байсан тул албандаа очиж чадаагүй. * ДИУ-ын үед тэрээр Ерөнхийлөгчийн шадар хамгаалагчийн орлогч, Улсын хурлын гишүүн, 1916 Юань Шикайн хаант засаглалыг сэргээхийг дэмжсэн холбооны дэд дарга зэрэг олон алба хашжээ. Гэвч Гоминдан нам засгийн эрхэнд гарсны дараа ч түүний нөлөөг ашиглах зорилгоор 1932 онд Луояны Үндэсний аюулын хуралд урьж, [[Монголын өөртөө засах комисс]]ын гишүүнээр томилж байв. == Тансаг хэрэглээ ба хоолны соёл == Наянт ван нь насан туршдаа Бээжин дэх өөрийн тансаг өргөөндөө асар үрэлгэн, хээнцэр амьдарсан байна. Тэрээр Дундад газрын хоолны урлагийг маш их шимтэн сонирхдог, ширээн дээр нь далай болон хуурай газрын хамгийн ховор нандин зоог үргэлж засагддаг байжээ. * Тэрээр хадам эцэг Икуанаас '''"Шанбайжю" (香白酒 - Анхилуун цагаан архи)''' нэрэх арга ухааныг сурч, өөрийн өргөөндөө нэрж уудаг байв. * Түүний хамгийн дуртай зоог нь Тяньжин хавийн уснаас л барьдаг, тухайн үед хааны ордонд өргөдөг байсан маш ховор '''"Вэйшүй мөнгөн загас" (卫水银鱼)''' байжээ. Жил бүрийн Цагаан сараар [[Жили муж|Жили]] мужийн амбан захирагч Наянт вангийн тааллыг олохын тулд энэхүү загасыг тусгайлан бэлтгэж вангийн өргөөнд хүргүүлдэг байв. * ДИУ-ын үед улс төрийн нөлөө нь буурсан ч түүний тансаг хэрэглээ хэвээр байсан бөгөөд [[Хармөрөн муж]]<nowiki/>ийн цэргийн захирагч Ү Жүншэн Бээжин рүү Наянт вангийн өргөөнд зориулж Хар мөрний баавгайн савар, ховор загаснуудыг тогтмол бэлэг болгон илгээдэг байжээ. == Гэр бүл == [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан аймгийн]] Сэцэн чин ван Наянт (那彥圖) нь нэг эхнэр, зургаан татвар эмтэй байсан бөгөөд нийт таван хүү, гурван охинтой байжээ. === Эхнэр, татвар эмүүд === * '''Фужин Аисингиоро овогт:''' [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, сүүлд Чин улсын Ерөнхий сайд Чин ван [[Икуан]]<nowiki/>ы ууган охин. Түүний төрсөн эх нь Икуаны хууль ёсны гол эхнэр (фужин) байв. Тэрээр гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь, дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь, гуравдугаар охин, дөрөвдүгээр охин нарыг төрүүлжээ. Түүний эх нь бодит байдал дээр Икуаны шивэгчин байсан бөгөөд фужингаас төрсөн хэмээн худал зарласан байдаг гэж түүхэнд тэмдэглэгджээ. Аисингиоро овогт '''Фужин''' Наянттай гэрлэсний дараа Наянт түүний гарал үүслийг нь үргэлж басамжлан доромжилдог байсан тул сэтгэлээр ихэд шаналдаг байв. Тэрээр зөөлөн зантай, дуу цөөтэй нэгэн байсан бөгөөд Бадаргуулт төрийн 25-р онд (1899 он) таалал төгсжээ. * '''Их татвар:''' Фужин Аисингиоро овогтыг дагаж ирсэн инжний шивэгчин байв. Ууган хүү Чи Чэнву, хоёрдугаар хүү Чи Кэтан, тавдугаар охин нарыг төрүүлсэн. Их хатныг өөд болсны дараа вангийн өргөөний дотоод ажлыг оройлон удирдаж байгаад 1914 онд таалал төгссөн. * '''Хоёрдугаар татвар эм:''' Монгол эмэгтэй, залуугаараа өөд болсон. * '''Гуравдугаар татвар эм Жиньпин:''' (манж үндэстэн). Наянт худалдаж авч суусан татвар эм юм. 1905 оны зун Наянттай маргалдаж, улмаар Наянт ван уурсаж, вангийн өргөөний даамал Чан Шуандөд Жиньпинийг хөнөөж, арын цэцэрлэгт булах тушаал өгчээ. Наянт энэ хэргийн улмаас [[Цыши]] хатан хаанд донгодуулж, өргөөндөө буцаж ирээд Жиньпиний цогцсыг өөр газар дахин оршуулсан байна. "Бээжингийн сонин" (京話日報)-ыг үүсгэн байгуулагч Наянтын өргөөний хахуулийг авахаас татгалзаж, энэ хэргийг тууштай мэдээлж байжээ. * '''Дөрөвдүгээр татвар эм:''' Наянт худалдаж авч суулгасан татвар эм. * '''Тавдугаар татвар эм:''' Жирийн татвар эм, тавдугаар хүү Чи Кэтайг төрүүлсэн. * '''Зургадугаар татвар эм:''' татвар эм. === Үр хүүхдүүд === * '''Ууган хүү Чи Чэнву (祺誠武):''' Их татвар эмээс төрсөн. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Юйчаны (Дин чин ван Пүшүгийн ууган хүү) долоодугаар охин юм. Мөн Рухуа, Зянь Сяолуань хэмээх хоёр татвар эм авч байжээ. Тэрээр 1 хүү, 1 охинтой байсан ч ганц хүү нь 17 настайдаа цаг бусаар өөд болж, охин нь Рун Юаний хүү буюу Пү Игийн Ванрун хатны ах Жун Лянтай гэрлэжээ. * '''Хоёрдугаар хүү Чи Кэтан (祺克坦):''' Их татвар эмээс төрсөн. Бээжингийн цагдаагийн газрын даргаар ажиллаж байсан. Эхнэр нь Төрд туслагч гүн Пүюний арван хоёрдугаар охин юм. Нийт 5 хүү, 2 охинтой байснаас 1 хүү, 2 охин нь багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар хүү Чи Кэшэнь (祺克慎):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Парламентын (Сенат) гишүүнээр ажиллаж байсан. Анхны эхнэр нь Цунлигийн охин бөгөөд тэд 1 хүү, 1 охинтой байв. Дараах эхнэр нь Би Гуйфаны охин бөгөөд 1 хүү төрүүлж өгчээ. Тэрээр 1951 онд 55 насандаа өөд болсон. * '''Дөрөвдүгээр хүү Чи Пүсэнь (祺璞森):''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. [[Манж-го|Манж-Го]] улсын засаг захиргаанд алба хашиж байсан. 3охинтой байв. * '''Тавдугаар хүү Чи Кэтай (祺克泰):''' Тавдугаар татвар эмээс төрсөн. Наянтыг 50 настай байхад нь төржээ. "Цыши" дунд сургуулийг төгсөж, Монгол-Төвөдийн сургуулийн ажилтан, улмаар [[Мэнжян|Мэнжянь]] (Монголын өөртөө засах засгийн газар)-д ажиллаж байв. БНХАУ байгуулагдсаны дараа Бээжингийн зураг хуулбарын үйлдвэр болон эрүүл мэндийн материалын үйлдвэрт ажилчин хийж байгаад 1973 онд 69 насандаа тэтгэвэртээ гарчээ. Эхнэр Жин Вэньрун нь сүүлчийн Ли чин ван Чэнкуний гуравдугаар охин юм. Тэд 1 хүү, 3 охинтой байв. * '''Ууган гэгэ болон Хоёрдугаар гэгэ:''' Багадаа эндсэн. * '''Гуравдугаар гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. * '''Дөрөвдүгээр гэгэ:''' Фужин Аисингиоро овогтоос төрсөн. Сүүлчийн Руй чин ван Жунцюаний хууль ёсны гол эхнэр байв. * '''Тавдугаар гэгэ:''' Их татвар эмээс төрсөн. Зүүн Сөнөд хошууны засаг ноёны ууган хүүгийн эхнэр. == Амьдралын сүүл үе == Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд тэрээр Бээжин хотын Гуошян хуучинд (国祥胡同) байх өөрийн ордноо асар их өр ширний улмаас барьцаанд алдсан байдаг. Тэрээр 1938 оны 4 дүгээр сард Бээжин хотноо насан эцэслэжээ (Зарим эх сурвалжид 66 насандаа, заримд нь билгийн тооллоор 72 насандаа таалал төгссөн гэж тэмдэглэсэн байдаг). Түүний амьдарч байсан "На вангийн өргөө" өдгөө ч Бээжин хотод хадгалагдан үлдсэн бөгөөд түүхэн дурсгалт газарт тооцогддог. == Бээжин дэх тансаг ордон На вангийн өргөө (那王府) == Бээжин дэх На вангийн өргөө (Хятадаар: 那王府 - ''На Ванфу'') буюу түүхэн нэрээрээ Халхын Сайн ноён хан Наянтын ордон нь Бээжин хотын түүх соёлын маш чухал дурсгалуудын нэг бөгөөд Бээжинд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн монгол ноёдын хамгийн том өргөө, эдлэн газар юм. * '''Түүхэн гарал үүсэл:''' Тус өргөөг анх 1770 онд [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн тэтгэсэн]] хааны долоодугаар хошой гүнж Хэжинийг Халхын Сэцэн чин ван эфү Цэрэнгийн ач хүү, Чин ван Лавандоржид хадамлан очиход нь зориулан хааны ордноос бариулж өгч байжээ. Ван Лавандорж нь [[Чингүнжав|Хотгойдын Шадар ван Чингүнжавыг]] дарахад байгуулсан гавьяатай тул Чин улсын төрд ихэд үнэлэгддэг байв. Хожим нь энэ ордон үе залгамжлан явсаар уг ургийн хамгийн сүүлчийн ван болох Сайн ноён хан Наянтын мэдэлд ирсэн тул Бээжингийнхэн түүний нэрний эхний үеэр "На вангийн өргөө" гэж нэрлэх болсон байна. * '''Байршил ба бүтэц:''' Бээжин хотын Зүүн дүүрэг (дүнчэнь), Аньдинмэнийн дотор талын Гошян гудамны 2-р тоот хаягт байрладаг. Анх баригдахдаа 240 гаруй тасалгаа өрөө бүхий асар том хэмжээтэй, Манжийн Чин вангийн зэрэг дэвийн ордны бүх архитектурыг шингээсэн (Их хаалга, Сүүн асгат асрамжийн асар, Морин уяа, Чулуун арслангууд гэх мэт) гоёмсог дөрвөн талтай хэрэм бүхий өргөө юм * '''Монголын түүхтэй холбогдох нь:''' Энэ өргөө нь зөвхөн Наянт вангийн амьдардаг газар байсангүй, Бээжин дэх Халх, Өвөр Монголын ноёдын гол цугларах цэг байв. 1911-1912 онд монголчууд тусгаар тогтнолоо зарлаж, Богд хаант Монгол Улсыг байгуулах үеэр Бээжинд байсан монгол ноёд Чин улсыг мөхөхөөс сэргийлэх, Монгол угсаатны эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор '''"Монгол ураг төрлийн холбоо"''' (蒙古王公联合会)-г яг энэ өргөөнд байгуулан хуралдаж, түүхэн шийдвэрүүдийг гаргаж байжээ. Мөн өвөг дээдсийнх нь үеэс тахиж байсан '''Монгол Данжуурын 226 боть''' судрыг Монгол улсын Судар бичгийн хүрээлэнд хүлээлгэж өгөх 9 зүйлт түүхэн гэрээг 1914 онд энэхүү өргөөнд байгуулж байв. === Өргөөний хожмын хувь заяа ба Эмгэнэлт түүх === Тус өргөө нь маш гунигтай түүхээр төгссөн байдаг. Наянт ван сүүлдээ мөрийтэй тоглоомд донтож, асар их өрөнд оржээ. Улмаар өрөө дарахын тулд өөрийн хүү Сэчимэдийн хамтаар Бээжингийн католик сүмд энэхүү асар том өргөөгөө барьцаанд тавьсан байна. Гэвч барьцааны мөнгөө төлж чадалгүй шүүхээр заргаа алдан 1933 онд өөрийн өргөөнөөсөө хөөгдөн гарчээ. Үүний дараа На вангийн гэр бүл Бээжингийн нэгэн жижиг хашаа түрээслэн ядуу зүдүү амьдрах болсон түүхтэй. Католик сүм ордныг авсныхаа дараа 1940-өөд онд Жиньчэн банкинд худалдсан бөгөөд сүүлд Сэтгэцийн эмнэлэг, Цэцэрлэг зэргээр ашиглагдаж байв. * '''Өнөөгийн байдал:''' Өнөөдөр На вангийн өргөөний ихэнх хэсэг нурж өөрчлөгдсөн ч ордоны хэрэм нь маш сайн хадгалагдан үлдсэн. Энэхүү үлдсэн хэсэг нь Бээжин хотын Түүх соёлын хамгаалалттай бүсэд бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор дотор нь Хятадын Үйлдвэр худалдааны банкны (ICBC) Бээжин салбарын Түүхийн музей байрлаж байна. [[Ангилал:1867 онд төрсөн]] [[Ангилал:1938 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Чин улсын улс төрч]] [[Ангилал:Монгол ноён]] [[Ангилал:Бээжингийн хүн]] qx6udci48fscdcll79yczhwj5nw05rn Өмнөд Манжуурын төмөр зам 0 146750 859644 859391 2026-06-22T02:56:59Z Zorigt 49 859644 wikitext text/x-wiki [[Файл:Manchukuo Railmap en.png|thumb|Өмнөд Манжуурын төмөр замын газрын зураг]] '''Өмнөд Манжуурын төмөр зам''' (ӨМТЗ) — Хятадын Манжуур дахь [[Харбин]]аас Люйшунь (Порт-Артур) хүртэлх 1022 км төмөр зам. == Түүх == [[Дорнод хятадын төмөр зам|Дорнод хятадын төмөр замын]] нэг хэсэг болох Өмнөд Манжуурын салбарыг 1898-1903 онуудад Харбин-Порт Артурын хооронд барьсан юм. Энэхүү төмөр зам [[1898 оны Орос-Хятадын Конвенци|1898 оны Орос-Хятадын Конвенцийн]] дагуу Квантун мужийг Далный, Порт Артур боомтуудтай холбосон байна. 1904-1905 оны [[Орос-Японы дайн|Орос-Японы дайны]] дараа [[Портсмутийн энх тайвны гэрээ]]ний дагуу Порт Артураас Чанчунь хүртэлх Төв Азийн Манжуурын салбарын 735 км урттай хэсгийн ихэнх хэсгийг, түүний дотор нүүрсний уурхай зэрэг бүх өмчийг ялагдсан Орос улс Японы талд шилжүүлсэн юм. Өмнөд Манжуурын төмөр зам (Дорнод хятадын төмөр замын нэгэн адил) анх Оросын төмөр замын (1524 мм) цариг ашиглан барьигдсан боловч Орос-Японы дайны үеэр япончууд Японы төмөр замыг ашиглахад хялбар болгохын тулд үүнийг Японы төмөр зам (1067 мм)-ын цариг болгон өөрчилсөн. Дайны дараа уг төмөр замыг БНХАУ-ын бусад төмөр замтай холбохын тулд стандарт төмөр зам (1435 мм) болгон өөрчилсөн юм. 1945 оны 8-р сараас хойш хуучин Өмнөд Манжуурын төмөр зам нь Хятадын Чанчунь төмөр замын нэг хэсэг болж ЗХУ, Хятадын хамтарсан эзэмшилд байсан бөгөөд сүүлд 1952 онд ЗХУ-ын Засгийн газар уг төмөр замыг БНХАУ-д үнэ төлбөргүй шилжүүлж өгсөн байна. gi5fqhg7s7jpkcgmtmxour39pz0zmkd 859652 859644 2026-06-22T03:32:25Z Avirmed Batsaikhan 53733 859652 wikitext text/x-wiki [[Файл:Manchukuo Railmap en.png|thumb|Өмнөд Манжуурын төмөр замын газрын зураг]] '''Өмнөд Манжуурын төмөр зам''' (ӨМТЗ) — Хятадын Манжуур дахь [[Харбин]]аас Люйшунь (Порт-Артур) хүртэлх 1022 км төмөр зам. == Түүх == [[Дорнод хятадын төмөр зам|Дорнод хятадын төмөр замын]] нэг хэсэг болох Өмнөд Манжуурын салбарыг 1898-1903 онуудад Харбин-Порт Артурын хооронд барьсан юм. Энэхүү төмөр зам [[1898 оны Орос-Хятадын Конвенци|1898 оны Орос-Хятадын Конвенцийн]] дагуу Квантун мужийг Далный, Порт Артур боомтуудтай холбосон байна. 1904-1905 оны [[Орос-Японы дайн|Орос-Японы дайны]] дараа [[Портсмутийн энх тайвны гэрээ]]ний дагуу Порт Артураас Чанчунь хүртэлх Төв Азийн Манжуурын салбарын 735 км урттай хэсгийн ихэнх хэсгийг, түүний дотор нүүрсний уурхай зэрэг бүх өмчийг ялагдсан Орос улс Японы талд шилжүүлсэн юм. Өмнөд Манжуурын төмөр зам (Дорнод хятадын төмөр замын нэгэн адил) анх Оросын төмөр замын (1524 мм) цариг ашиглан барьсан боловч [[Орос-Японы дайн|Орос-Японы дайны]] үеэр япончууд Японы төмөр замыг ашиглахад хялбар болгохын тулд үүнийг Японы төмөр зам (1067 мм)-ын цариг болгон өөрчилсөн. Дайны дараа уг төмөр замыг БНХАУ-ын бусад төмөр замтай холбохын тулд стандарт төмөр зам (1435 мм)-ын царигтай болгон өөрчилсөн байна. 1945 оны 8-р сараас хойш хуучин Өмнөд Манжуурын төмөр зам нь Хятадын Чанчунь төмөр замын нэг хэсэг болж ЗХУ, Хятадын хамтарсан эзэмшилд байсан бөгөөд сүүлд 1952 онд ЗХУ-ын Засгийн газар уг төмөр замыг БНХАУ-д үнэ төлбөргүй шилжүүлж өгсөн байна. em8q0grym8bakhxwljjt8qznk0se3lc Гутамшгийн зуун жил 0 146751 859647 859405 2026-06-22T03:11:33Z Zorigt 49 859647 wikitext text/x-wiki '''Гутамшгийн зуун жил''' ({{langx|enCentury of humiliation}}; {{langx|zh|百年国耻}} - ''Байнянь гочи'') гэдэг нь Хятадын орчин үеийн түүх бичлэг болон улс төрийн үзэл баримтлалд 1839 оны [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайнаас]] эхлээд 1949 онд [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс]]ыг тунхаглах хүртэлх хугацааг тодорхойлдог нэр томьёо юм. [[Файл:Qing China 1820.png|thumb|Чин улс 1820 он|460x460px]] Энэхүү зуун гаруй жилийн хугацаанд Манж Чин гүрэн болон түүнийг залгамжилсан Дундад Иргэн Улс нь Барууны колоничлогч гүрнүүд (Британи, Франц, Орос, АНУ гэх мэт) болон Японы эзэнт гүрний харийн түрэмгийлэл, дотоодын иргэний дайн, эдийн засгийн туйлдал, болон "[[Тэгш бус гэрээнүүд]]"-ийн улмаас газар нутгаа тасчуулж, тусгаар тогтнол, үндэсний нэр төрөө алдсан түүхийг өгүүлдэг. Өнөөгийн БНХАУ-ын гадаад бодлого, үндсэрхэг үзэл болон Хятадын Коммунист Намын суртал ухуулгын гол цөм нь энэхүү түүхийн шарх, үйл явдал дээр тогтдог бөгөөд "Үндэстний агуу сэргэн мандалт" буюу "[[Хятад мөрөөдөл]]" хэмээх үзэл нь энэ гутамшигт үеийг дахин давтахгүй байх, дэлхийд тэргүүлэх байр сууриа эргүүлэн авах үзэл санаанаас эхтэй. == Үзэл баримтлалын үүсэл ба түүхэн хөгжил == Хятадын түүхийн энэ үеийг "гутамшиг" хэмээн тодорхойлох үзэл санаа нь 1842 оны [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>ы дараа шууд үүсчихээгүй юм. Харин 1894–1895 оны [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>д [[Чин улс|Чин гүрэн]] ялагдаж, түүний дараа Барууны гүрнүүд Хятадын нутаг дэвсгэрийг нөлөөний бүсүүд болгон хуваах уралдаан эхэлсэн үеэс буюу 1890-ээд оны сүүлчээс Хятадын үндсэрхэг үзэл сэргэж, энэхүү томьёолол бүрэлдэж эхэлжээ. Үүнээс хойш "Үндэсний гутамшиг" хэмээх ойлголт Хятадын зохиолчид, эрдэмтдийн дунд гол сэдэв болон хэлэлцэгдэх болсон. Хэдийгээр тэдний ойлголт бага зэрэг ялгаатай байсан ч Чин гүрний сүүл үеийн сурах бичгүүдэд энэ тухай аль хэдийн дурдаж эхэлсэн байдаг. Дундад Иргэн Улс байгуулагдсаны дараа буюу 1915 онд Японы засгийн газраас тулган шаардсан "[[21 шаардлага]]"-ыг эсэргүүцэх хөдөлгөөн, мөн 1919 оны [[Версалийн гэрээ]]<nowiki/>гээр Хятад улсад шударга бус хандсаныг эсэргүүцсэн "[[Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн]]"-ий үеэр энэхүү үзэл санаа улам хүчээ авсан юм. 1920-иод онд [[Гоминдан|Хятадын Үндэсний Нам]] (Гоминдан) болон [[Хятадын Коммунист Нам]] (ХКН) хоёулаа харийн гүрнүүдийн байгуулсан "[[Тэгш бус гэрээнүүд]]" болон газар нутгийн алдагдлыг эсэргүүцэхдээ энэ нэр томьёог ард түмний дунд маш идэвхтэй сурталчилж, дэлгэрүүлсэн байна. 1930-1940-өөд оны Японы Хятадад хийсэн түрэмгийллийн үеэр энэ үг өдөр тутмын ердийн хэллэг болон хувирчээ. 1943 онд Дэлхийн хоёрдугаар дайны Холбоотон гүрнүүд АНУ-ын санаачилгаар Чин гүрний үед байгуулсан бүх тэгш бус гэрээг хүчингүй болгохоор тохиролцсоноор харийнхны эдлэж байсан шүүхийн гадуурх эрх, улс төр, худалдааны давуу эрхүүд албан ёсоор цуцлагдаж, Хятад дахь харийн иргэд Хятадын хуульд захирагдах болов. Хэдийгээр түүхэн гэрээнүүд цуцлагдсан ч энэ үеийн түүх Хятадын үндсэрхэг үзлийн цөм хэвээр үлдсэн бөгөөд өнөөдөр ч улс төрийн үг хэллэг болон соёлд өргөн хэрэглэгдсээр байна. == Гадаадын империализм ба түүний нөлөө == [[Файл:Destroying Chinese war junks, by E. Duncan (1843).jpg|thumb|342x342px]] 19-20-р зуунд харийн гүрнүүд Хятадад тэгш бус гэрээнүүдийг тулгах, худалдааны боомтуудыг хүчээр нээлгэх, гадаадын зохицуулалттай тусгай бүс болон түрээсийн газар нутгуудыг байгуулах замаар колоничлолын бодлогоо хэрэгжүүлж байв. Хар тамхины нэгдүгээр дайнд Чин улс Британид ялагдаж, 1842 онд "[[Нанжины гэрээ]]"-г байгуулснаас хойш Британи, Франц, АНУ, Орос, Герман, Япон зэрэг орнууд Хятадын бүрэн эрхт байдалд халдаж, нутаг дэвсгэр, эдийн засаг, хууль эрх зүйн давуу эрхүүдийг хүчээр олж авсан. Хятадын түүхчид энэхүү харийн эрхшээлд орсон үеийг "Гутамшгийн зуун жил"-ийн гол хэсэг гэж үздэг. Боомт хотууд дахь гадаадын тусгай бүсүүд нь де-факто (бодит байдал дээр) колони шиг ажиллаж байв. Эдгээр бүсэд амьдарч буй гадаадын иргэд шүүхийн гадуурх эрх эдэлж, Хятадын хуулиас ангид байж, зөвхөн өөрийн улсын консулын шүүхээр шүүлгэдэг байв. Мөн харийн гүрнүүд өөрсдийн цагдаагийн хүчин, цэрэг, бие даасан татварын тогтолцоог ажиллуулж байжээ. 19-р зууны сүүлчээр "[[Хятадыг тасчих уралдаан]]" эрчимжиж, том гүрнүүд Хятад даяар өөрсдийн нөлөөний бүсийг тусгаарлан авсан бөгөөд үүнийг зөвхөн АНУ-ын дэвшүүлсэн "Нээлттэй хаалганы бодлого" л бага зэрэг тогтоон барьж байв. [[Файл:The Signing of the Treaty of Nanking.jpg|thumb|343x343px]] Гадаадынхны энэхүү оролцоо Хятадын нийгэм, эдийн засагт томоохон өөрчлөлт авчирсан. Ялангуяа Шанхай, Тяньжинь зэрэг томоохон боомт хотууд үйлдвэржилт, Барууны боловсрол, олон улсын худалдааны төвүүд болон хөгжсөн. Тэнд Барууны үйлдвэрлэл, банкны систем, соёлын хэв маяг нэвтэрсэн ч үндэсний бүрэн эрхт байдлаа алдсан явдал, гадаадынхан болон уугуул иргэдийн хоорондох нийгэм, хууль эрх зүйн тэгш бус байдал нь Хятадын ард түмний дургүйцлийг төрүүлж, улмаар "Ихэтуанийн бослого" , "[[Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн]]" зэрэг империализмыг эсэргүүцсэн томоохон тэмцлүүдийг дэгдээхэд хүргэсэн юм. [[Файл:Chinese protestors march against the Treaty of Versailles (May 4, 1919).jpg|thumb|345x345px]] Дундад иргэн улс байгуулагдсаны дараа тэгш бус гэрээний тогтолцоо алгуур буурч, улмаар 1940-өөд оны Дэлхийн хоёрдугаар дайн болон Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр ихэнх гүрнүүд Хятад дахь давуу эрхүүдээсээ татгалзсан. Хятадын Коммунист Нам Иргэний дайнд ялсныхаа дараа үлдсэн бүх тусгай бүсүүдийг бүрмөсөн устгасан боловч гадаадын империализмын хамгийн сүүлчийн ул мөр нь 1997 онд Хонг Конг, 1999 онд Макао Хятадын мэдэлд эргэж ирснээр дуусгавар болсон билээ. Энэ үеийн түүхэн өв нь өнөөгийн Хятад улсын гадаад бодлого, үндэсний ижилсэл (identity), эдийн засагт маш гүн гүнзгий нөлөө үзүүлсээр байна. == Дотоодын зөрчил мөргөлдөөнүүд == ===Тайпингийн бослого 1850-1864=== "[[Тайпингийн бослого]]" нь [[Чин улс|Чин гүрэн]] болон "[[Тайпингийн тэнгэрийн улс]]"-ын хооронд өрнөсөн Хятадын түүхэн дэх хамгийн том иргэний дайн юм. 1850 оноос эхлэн 14 жил үргэлжилсэн энэ цуст мөргөлдөөн 1864 онд Тайпингийн нийслэл Нанжинь хот унаснаар үндсэндээ төгсөж, 1871 онд босогчдын сүүлчийн хүчийг бүрмөсөн даржээ. Энэхүү дайны улмаас 20-30 зарим эх сурвалжид 118 сая хүн (Хятадын нийт хүн амын 5–10%) амь үрэгдсэн гэж үздэг бөгөөд зарим судалгаагаар энэ тоог 73-100 саяд хүрч, хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн олон хүний амийг авч одсон иргэний дайн гэж тэмдэглэдэг. Хэдийгээр Чин гүрэн ялалт байгуулсан ч энэ нь улс орны эдийн засаг, улс төрийн тогтолцоог бүрмөсөн туйлдуулсан юм. [[Файл:Taiping2.PNG|thumb|339x339px]] Бослогыг Хакка үндэстэн [[Хон Сюцюань]] гэгч удирдсан бөгөөд тэрээр өөрийгөө Есүс Христийн дүү хэмээн зарлаж, Хятадын Хан үндэстнүүдийг өөрийн зохиосон Христийн шашинд оруулж, Чин гүрнийг түлхэн унагаж, нийгмийн хэв журмыг бүхэлд нь өөрчлөхийг зорилгоо болгожээ. Тэд Хятадын өмнөд хэсгийн асар том газар нутгийг хяналтдаа авч, оргил үедээ 30 сая гаруй хүн амыг захирч байв. Хоёр тал маш хэрцгийгээр байлдсан бөгөөд Тайпингийн цэргүүд манж үндэстнүүдийг үй олноор нь устгаж байсан бол Чин гүрний цэргүүд ч Нанжинь хотын энгийн иргэдийг хайр найргүй хядсан байна. Дотоодын хагарал, удирдагчдын тэмцлээс болж суларсан босогчдыг [[Сэнгэринчен]], сүүлдээ Зэн Гофань тэргүүтэй жанждаар тэргүүлүүлсэн Чин улсын цэргүүд Наньжин хотыг эзэлжээ. Энэхүү 14 жилийн иргэний дайн нь Хар тамхины дайн болон Ихэтуанийн бослогын зэрэгцээ Чин гүрний төв Хятад дахь хяналтыг сулруулж, цэргийн эрхтнүүдийн хүчийг нэмэгдүүлснээр хожмын Дундад иргэн улс дахь [[Цэргийн эрхтний үе]] хэмээх гашуун түүхийн хөрс болжээ. [[Файл:On 15 February 1912, French magazine Je Sais Tout ran an article on the Xinhai Revolution, with the first known colour portrait of Sun Yat-sen.jpg|thumb|[[Файл:Map of major Chinese warlord coalitions 1925.svg|thumb]][[Файл:Chinese Nationalist artillery during the Chinese Civil War.jpg|thumb]]|473x473px]] === Шинхайн хувьсгал (1911) === 1911 оны Шинхайн хувьсгалаар Хятадын сүүлчийн эзэнт гүрэн болох Манж Чин гүрний засаглал унаж, 1912 оны 2-р сарын 2нд Дундад иргэн улс байгуулагдсан. Энэ нь 267 жил үргэлжилсэн Манжийн засаглал болон Хятадын түүхэн дэх хоёр мянга гаруй жилийн хаант засаглалыг эцэс болгосон түүхэн үйл явдал байв. Чин гүрэн шинэчлэл хийхийг оролдсон ч ордонд байсан хуучинсаг бүлгүүд шинэчлэлийг хэтэрхий радикал гэж үзэж, харин хувьсгалчид хэтэрхий удаан байна гэж шүүмжилсээр байв. 1911 оны 10 дугаар сарын 10-нд [[Учаны бослого]] дэгдсэнээр улс орон даяар хувьсгал түгж, мужууд Чин гүрнээс тусгаарласнаа зарлав. Улмаар 1912 оны 1 дүгээр сарын 1-нд Сунь Ятсэн Дундад иргэн улсын Түр ерөнхийлөгчөөр томилогдож, Чин гүрний сүүлчийн эзэн хаан, 6 настай Пу И (Хэвт ёс хаан) 1912 оны 2 дугаар сарын 12-нд сэнтийгээсээ буужээ. Хувьсгалын дараа [[Бэйяны арми]]<nowiki/>йн командлагч [[Юань Шикай]] ерөнхийлөгч болсон ч тэрээр 1915 онд хаант засгийг сэргээж, өөрийгөө эзэн хаанаар зарласан нь бүх нийтийн эсэргүүцэлтэй тулгарч, Хятад улс дахин бутарчээ. === Цэргийн эрхтний үе (1916–1928) === Юань Шикай 1916 онд нас барсны дараа Хятад оронд төв засгийн газрын эрх мэдэл алдагдаж, улс орон Бэйяны армийн болон орон нутгийн цэргийн бүлэглэлүүдийн (Жили, Аньхуй, Фэнтиань гэх мэт) дунд хуваагдан, олон жилийн турш цуст тэмцэл, замбараагүй байдалд нэрвэгдэв. Сунь Ятсэний удирдсан Гоминдан нам өмнөд хэсэгт байрлаж, Бээжингийн төв засгийн газрыг хууль бус гэж үзэн тэмцсээр ирсэн. Хожим нь Сунь Ятсэнийг залгамжилсан Чан Кайши орон нутгийн цэргийн ноёдыг дарах "[[Умардын аян дайн]]"-ыг 1926 онд эхлүүлж, 1928 онд Хятад орныг албан ёсоор нэгтгэсэн боловч цэргийн ноёдын нөлөө 1930-1940-өөд оны хугацаанд ч Хятадын Иргэний дайн болон Японы эсрэг дайны явцад коммунистуудыг ялахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм === Хятадын иргэний дайн (1927–1949) === Хятадын Иргэний дайн нь Чан Кайшигийн удирдсан Гоминдан нам (ДИУ-ын засгийн газар) болон Мао Зэдуны удирдсан Хятадын Коммунист Намын хооронд өрнөсөн. 1927 оноос эхэлсэн энэхүү зэвсэгт мөргөлдөөн 1937–1945 оны хооронд Японы түрэмгийллийн эсрэг түр зогсож, хамтарсан боловч Япон бууж өгсний дараа дахин ширүүссэн. Улмаар 1949 онд Коммунистууд эх газрын Хятадыг бүрэн хяналтдаа авч, БНХАУ-ыг тунхаглан, Гоминданы засгийн газар Тайвань арал руу дүрвэн зугтсанаар өнөөгийн Тайванийн хоолойн маргаантай улс төрийн статус үүссэн түүхтэй. == Шинэчлэл хийх бүтэлгүй оролдлогууд == * '''Өөрийгөө хүчирхэгжүүлэх хөдөлгөөн (1861–1895):''' [[Хар тамхины дайн]] болон [[Тайпингийн бослого|Тайпингийн бослогын]] дараа Чин гүрэн Барууны технологи, цэргийн зэвсгийг авч ашиглах шинэчлэлийг эхлүүлсэн. Сургууль, зэвсгийн үйлдвэр, төмөр зам барьсан боловч консерватив Күнзийн үзэл сурталтай ноёд нийгмийн гүнзгий шинэчлэл хийхийг зөвшөөрөөгүйгээс 1895 оны Хятад-Японы дайнд ялагдсанаар энэ хөдөлгөөн бүрмөсөн бүтэлгүйтсэн. * '''Зуун өдрийн шинэчлэл (1898):''' [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаан]] [[Кан Ювэй]], [[Лян Цичао]] зэрэг эрдэмтдийг дэмжиж, төрийн бүтэц, хууль дүрэм, боловсролын системийг Барууны маягаар эрс шинэчлэх гэж үзсэн боловч [[Цыши|Цыши хатан эх]] болон түүнийг тойрон хүрээлэгч нар төрийн эргэлт хийж, хааныг гэрийн хорионд оруулж, шинэчлэгчдийг цаазалснаар ердөө 100 гаруйхан хоног үргэлжлээд дарагдсан. * '''Сүүл үеийн шинэчлэл (1901–1911):''' [[Найман улсын эвсэл]]д Бээжинг тонуулсны дараа Цыши хатан эх аргагүйн эрхэнд урьдын "Зуун өдрийн шинэчлэл"-ээс ч илүү радикал өөрчлөлтүүдийг зөвшөөрсөн боловч хэтэрхий оройтсон байсан тул 1911 оны хувьсгалаар Чин гүрэн мөхсөн. * '''Шинэ амьдрал хөдөлгөөн (1934):''' Чан Кайши болон түүний эхнэр Сүн Мэйлин нарын санаачилсан Күнзийн ёс суртахуун, соёлыг сэргээж, Хятад үндэстнийг нэгдсэн үзэл суртал дор нэгтгэх гэсэн иргэний аян байв. == Өнөө үе ба Ши Жиньпиний засаглал == Өнөөгийн БНХАУ-д "Гутамшгийн зуун жил"-ийн сэдвийг Хятадын Коммунист Намын түүх бичлэг болон үндсэрхэг үзлийг сэргээхэд маш хүчтэй ашигладаг. Үүнийг АНУ Бээжинд суугаа [[Хятадын элчин сайдын яамыг бөмбөгдсөн явдал (1999)]], Хайнань арлын онгоцны мөргөлдөөн (2001) зэрэг олон улсын маргаануудад гадаадын шүүмжлэлийг няцаах, хүний эрхийн асуудлаас олны анхаарлыг холдуулах, газар нутгийн нэхэмжлэлээ зөвтгөхөд байнга ашиглаж ирсэн. [[Ши Жиньпин]]ий засаглалын үед энэ түүхэн сэдэв Хятадын төрийн бодлогын хамгийн гол тулгуур үзэл суртал болон хувирав. Ши Жиньпиний дэвшүүлсэн '''"Хятад үндэстний агуу сэргэн мандалт"''' гэх лоозон нь шууд утгаараа энэхүү Гутамшгийн зуун жилийг бүрмөсөн дуусгаж, Хятадыг дэлхийн оройд буцаан гаргах тухай амлалт юм. 2023 онд батлагдсан "Эх оронч хүмүүжлийн хууль"-иар энэхүү түүхэн шархыг сургуулийн сургалтын хөтөлбөр, музей, дурсгалт газрууд болон соёлын салбарт заавал тусгахаар хуульчилсан. Гадаад бодлогын хувьд Хятад улс Өмнөд Хятадын тэнгис, Тайвань, Энэтхэгтэй хиллэх хилийн маргаанаа "түүхэн шударга бус явдлыг засах" үйл явц гэж тайлбарладаг бөгөөд АНУ-ын зүгээс тавьж буй эдийн засгийн татвар, технологийн хоригуудыг 19-р зуунд Хятадад хүчээр тулгаж байсан тэгш бус эдийн засгийн дарамттай адилтган, ард түмнийхээ үндсэрхэг үзлийг хөөргөхөд ашиглаж байна. === Түүхчдийн дүгнэлт ба шүүмжлэл === Түүхчдийн үзэж байгаагаар 19-р зуунд Чин гүрэн Барууны орнуудад тийм амархан ялагдсан нь ердөө тэнгисийн цэргийн флотын сул байдалтай холбоотой байв. Түүхч Эдвард Л. Дрейерийн тэмдэглэснээр Хятад улс газар дээрх тулаануудад Барууныхныг дарах хэмжээний цэргийн амжилт үзүүлж байсан (Жишээ нь: Оросыг Төв Азид тогтоон барьж, 1884-1885 оны дайнд Францын цэргийг хуурай зам дээр ялж байсан). Гэвч тэнгист ялагдаж, Бээжин болон Тайванийн усан замын аюулгүй байдал алдагдсан тул аргагүйн эрхэнд доожоогүй тэгш бус гэрээнүүдийг байгуулж байжээ. Мөн түүхч Жэйн Э. Эллиот Хятад улсыг шинэчлэл хийхээс татгалзсан, сул дорой байсан гэх дүгнэлтийг хэтэрхий өрөөсгөл гэж шүүмжилсэн. Чин гүрэн маш том цэргийн шинэчлэл хийж, Ханьяны үйлдвэр зэрэг үйлдвэртээ орчин үеийн зэвсэг үйлдвэрлэж байсныг тэрээр дурджээ. Түүнчлэн, "Хятадын нийгэм Барууны ялалтаас болоод нийтээрээ сэтгэл зүйн гутамшигт орсон" гэх суртал ухуулгын өнцгийг тэрээр үгүйсгэж, тухайн үед Хятадын хүн амын 90 хувийг бүрдүүлж байсан тариачид харийнхны нөлөөний бүсээс хол, өөрсдийн өдөр тутмын амьдралаа хэвийн үргэлжлүүлж байсан бөгөөд ямар ч "гутамшиг" мэдрээгүй амьдарч байсныг түүхэн баримтаар тэмдэглэсэн байдаг. === Кино урлагт дүрслэгдсэн нь === "Гутамшгийн зуун жил" болон түүнийг дагалдагдсан түүхэн үйл явдлууд нь Хятадын болон олон улсын кино урлагийн гол сэдвүүдийн нэг байсаар ирсэн. Эдгээр кинонуудад ихэвчлэн харийн дарамт, дотоодын хямрал болон хятад үндэстэн хэрхэн хөл дээрээ босож буйг дүрсэлдэг. * '''Бүгд найрамдах улсыг тунхагласан нь (The Founding of a Republic / 建国大业 - 2009):''' БНХАУ байгуулагдсаны 60 жилийн ойд зориулан бүтээсэн энэхүү түүхэн туульсын кинонд Хятадын иргэний дайны төгсгөл үе буюу 1945-1949 оны үйл явдал, Гоминдан ба Коммунист намын тэмцэл, улмаар Мао Зэдун БНХАУ-ыг тунхагласнаар "Гутамшгийн зуун жил" хэрхэн эцэс болж буйг харуулдаг. * '''Намын үүсэл (The Founding of a Party / 建党伟业 - 2011):''' 1911 оны Шинхайн хувьсгалаас эхлээд 1921 онд Хятадын Коммунист Нам байгуулагдах хүртэлх Цэргийн эрхтний үеийн замбараагүй байдал, Версалийн гэрээг эсэргүүцсэн "Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн"-ийг тод дүрсэлсэн бүтээл юм. * '''Бүгд найрамдах улс руу (Towards the Republic / 走向共和 - 2003):''' Чин гүрний сүүл үеийн шинэчлэл, Хятад-Японы нэгдүгээр дайн, Синхайн хувьсгал, улмаар Сунь Ятсэний удирдлагаар Дундад Иргэн Улс (Бүгд найрамдах улс) байгуулагдах хүртэлх 1890-1920-иод оны түүхийг маш нарийвчлан харуулсан, 59 ангит түүхэн цуврал кино юм. Энэхүү бүтээл нь Ли Хунжан, Юань Шикай, Цыши хатан хаан зэрэг түүхэн хүмүүсийг уламжлалт хар-цагаан өнцгөөс бус, илүү бодитой, хүнлэг талаас нь харуулснаараа Хятадын кино урлагийн түүхэнд өндрөөр үнэлэгддэг. * '''Сүүлчийн эзэн хаан (The Last Emperor - 1987):''' Найруулагч Бернардо Бертолуччигийн найруулсан, Оскарын 9 шанал хүртсэн энэхүү алдартай кинонд Чин гүрний сүүлчийн хаан Пу Игийн амьдралаар дамжуулж Чин гүрний мөхөл, Синхайн хувьсгал, Японы тоглоомын улс болох Манж-Гогийн үеийн түүхийг гаднын уран бүтээлчийн өнцгөөс бодитой харуулдаг. * '''Хар тамхины дайн (The Opium War / 鸦片战争 - 1997):''' Гутамшгийн зуун жилийн эхлэл цэг болсон Хар тамхины нэгдүгээр дайн ба Хонг Конгийг Британид алдаж буй түүхэн үйл явдлыг Чин гүрний эх оронч түшмэл Линь Зэшүгийн тэмцлээр дамжуулан харуулсан кино юм. * '''Бээжинд өнгрүүлсэн 55 өдөр (55 Days at Peking - 1963):''' 1900 оны Ихэтуанийн бослогын үеэр Бээжин дэх Барууны орнуудын элчин сайдын яамд хэрхэн бүслэгдэж, Найман улсын холбооны цэргүүд Хятадад орж ирж буйг Барууны (Холливудын) өнцгөөс харуулсан түүхэн кино. * '''Нанжинь! Нанжинь! (City of Life and Death / 南京! 南京! - 2009) болон Дайны цэцэгс (The Flowers of War - 2011):''' Гутамшгийн зуун жилийн хамгийн хар бараан үе болох 1937 оны Японы армийн үйлдсэн "[[Нанжины хядлага]]"-ын аймшигт үйл явдал, Хятадын ард түмний зовлон зүдгүүрийг харуулсан бүтээлүүд юм. [[Ангилал:Хятадын түүх]] 4xdt7mkhhf7t1rx6vsg3zaok2hipi8h 859649 859647 2026-06-22T03:21:18Z Zorigt 49 859649 wikitext text/x-wiki '''Гутамшгийн зуун жил''' ({{langx|en|Century of humiliation}}; {{langx|zh|百年国耻}} - ''Байнянь гочи'') гэдэг нь Хятадын орчин үеийн түүх бичлэг болон улс төрийн үзэл баримтлалд 1839 оны [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайнаас]] эхлээд 1949 онд [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс]]ыг тунхаглах хүртэлх хугацааг тодорхойлдог нэр томьёо юм. [[Файл:Qing China 1820.png|thumb|Чин улс 1820 он|460x460px]] Энэхүү зуун гаруй жилийн хугацаанд Манж Чин гүрэн болон түүнийг залгамжилсан Дундад Иргэн Улс нь Барууны колоничлогч гүрнүүд (Британи, Франц, Орос, АНУ гэх мэт) болон Японы эзэнт гүрний харийн түрэмгийлэл, дотоодын иргэний дайн, эдийн засгийн туйлдал, болон "[[Тэгш бус гэрээнүүд]]"-ийн улмаас газар нутгаа тасчуулж, тусгаар тогтнол, үндэсний нэр төрөө алдсан түүхийг өгүүлдэг. Өнөөгийн БНХАУ-ын гадаад бодлого, үндсэрхэг үзэл болон Хятадын Коммунист Намын суртал ухуулгын гол цөм нь энэхүү түүхийн шарх, үйл явдал дээр тогтдог бөгөөд "Үндэстний агуу сэргэн мандалт" буюу "[[Хятад мөрөөдөл]]" хэмээх үзэл нь энэ гутамшигт үеийг дахин давтахгүй байх, дэлхийд тэргүүлэх байр сууриа эргүүлэн авах үзэл санаанаас эхтэй. == Үзэл баримтлалын үүсэл ба түүхэн хөгжил == Хятадын түүхийн энэ үеийг "гутамшиг" хэмээн тодорхойлох үзэл санаа нь 1842 оны [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>ы дараа шууд үүсчихээгүй юм. Харин 1894–1895 оны [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>д [[Чин улс|Чин гүрэн]] ялагдаж, түүний дараа Барууны гүрнүүд Хятадын нутаг дэвсгэрийг нөлөөний бүсүүд болгон хуваах уралдаан эхэлсэн үеэс буюу 1890-ээд оны сүүлчээс Хятадын үндсэрхэг үзэл сэргэж, энэхүү томьёолол бүрэлдэж эхэлжээ. Үүнээс хойш "Үндэсний гутамшиг" хэмээх ойлголт Хятадын зохиолчид, эрдэмтдийн дунд гол сэдэв болон хэлэлцэгдэх болсон. Хэдийгээр тэдний ойлголт бага зэрэг ялгаатай байсан ч Чин гүрний сүүл үеийн сурах бичгүүдэд энэ тухай аль хэдийн дурдаж эхэлсэн байдаг. Дундад Иргэн Улс байгуулагдсаны дараа буюу 1915 онд Японы засгийн газраас тулган шаардсан "[[21 шаардлага]]"-ыг эсэргүүцэх хөдөлгөөн, мөн 1919 оны [[Версалийн гэрээ]]<nowiki/>гээр Хятад улсад шударга бус хандсаныг эсэргүүцсэн "[[Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн]]"-ий үеэр энэхүү үзэл санаа улам хүчээ авсан юм. 1920-иод онд [[Гоминдан|Хятадын Үндэсний Нам]] (Гоминдан) болон [[Хятадын Коммунист Нам]] (ХКН) хоёулаа харийн гүрнүүдийн байгуулсан "[[Тэгш бус гэрээнүүд]]" болон газар нутгийн алдагдлыг эсэргүүцэхдээ энэ нэр томьёог ард түмний дунд маш идэвхтэй сурталчилж, дэлгэрүүлсэн байна. 1930-1940-өөд оны Японы Хятадад хийсэн түрэмгийллийн үеэр энэ үг өдөр тутмын ердийн хэллэг болон хувирчээ. 1943 онд Дэлхийн хоёрдугаар дайны Холбоотон гүрнүүд АНУ-ын санаачилгаар Чин гүрний үед байгуулсан бүх тэгш бус гэрээг хүчингүй болгохоор тохиролцсоноор харийнхны эдлэж байсан шүүхийн гадуурх эрх, улс төр, худалдааны давуу эрхүүд албан ёсоор цуцлагдаж, Хятад дахь харийн иргэд Хятадын хуульд захирагдах болов. Хэдийгээр түүхэн гэрээнүүд цуцлагдсан ч энэ үеийн түүх Хятадын үндсэрхэг үзлийн цөм хэвээр үлдсэн бөгөөд өнөөдөр ч улс төрийн үг хэллэг болон соёлд өргөн хэрэглэгдсээр байна. == Гадаадын империализм ба түүний нөлөө == [[Файл:Destroying Chinese war junks, by E. Duncan (1843).jpg|thumb|342x342px]] 19-20-р зуунд харийн гүрнүүд Хятадад тэгш бус гэрээнүүдийг тулгах, худалдааны боомтуудыг хүчээр нээлгэх, гадаадын зохицуулалттай тусгай бүс болон түрээсийн газар нутгуудыг байгуулах замаар колоничлолын бодлогоо хэрэгжүүлж байв. Хар тамхины нэгдүгээр дайнд Чин улс Британид ялагдаж, 1842 онд "[[Нанжины гэрээ]]"-г байгуулснаас хойш Британи, Франц, АНУ, Орос, Герман, Япон зэрэг орнууд Хятадын бүрэн эрхт байдалд халдаж, нутаг дэвсгэр, эдийн засаг, хууль эрх зүйн давуу эрхүүдийг хүчээр олж авсан. Хятадын түүхчид энэхүү харийн эрхшээлд орсон үеийг "Гутамшгийн зуун жил"-ийн гол хэсэг гэж үздэг. Боомт хотууд дахь гадаадын тусгай бүсүүд нь де-факто (бодит байдал дээр) колони шиг ажиллаж байв. Эдгээр бүсэд амьдарч буй гадаадын иргэд шүүхийн гадуурх эрх эдэлж, Хятадын хуулиас ангид байж, зөвхөн өөрийн улсын консулын шүүхээр шүүлгэдэг байв. Мөн харийн гүрнүүд өөрсдийн цагдаагийн хүчин, цэрэг, бие даасан татварын тогтолцоог ажиллуулж байжээ. 19-р зууны сүүлчээр "[[Хятадыг тасчих уралдаан]]" эрчимжиж, том гүрнүүд Хятад даяар өөрсдийн нөлөөний бүсийг тусгаарлан авсан бөгөөд үүнийг зөвхөн АНУ-ын дэвшүүлсэн "Нээлттэй хаалганы бодлого" л бага зэрэг тогтоон барьж байв. [[Файл:The Signing of the Treaty of Nanking.jpg|thumb|343x343px]] Гадаадынхны энэхүү оролцоо Хятадын нийгэм, эдийн засагт томоохон өөрчлөлт авчирсан. Ялангуяа Шанхай, Тяньжинь зэрэг томоохон боомт хотууд үйлдвэржилт, Барууны боловсрол, олон улсын худалдааны төвүүд болон хөгжсөн. Тэнд Барууны үйлдвэрлэл, банкны систем, соёлын хэв маяг нэвтэрсэн ч үндэсний бүрэн эрхт байдлаа алдсан явдал, гадаадынхан болон уугуул иргэдийн хоорондох нийгэм, хууль эрх зүйн тэгш бус байдал нь Хятадын ард түмний дургүйцлийг төрүүлж, улмаар "Ихэтуанийн бослого" , "[[Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн]]" зэрэг империализмыг эсэргүүцсэн томоохон тэмцлүүдийг дэгдээхэд хүргэсэн юм. [[Файл:Chinese protestors march against the Treaty of Versailles (May 4, 1919).jpg|thumb|345x345px]] Дундад иргэн улс байгуулагдсаны дараа тэгш бус гэрээний тогтолцоо алгуур буурч, улмаар 1940-өөд оны Дэлхийн хоёрдугаар дайн болон Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр ихэнх гүрнүүд Хятад дахь давуу эрхүүдээсээ татгалзсан. Хятадын Коммунист Нам Иргэний дайнд ялсныхаа дараа үлдсэн бүх тусгай бүсүүдийг бүрмөсөн устгасан боловч гадаадын империализмын хамгийн сүүлчийн ул мөр нь 1997 онд Хонг Конг, 1999 онд Макао Хятадын мэдэлд эргэж ирснээр дуусгавар болсон билээ. Энэ үеийн түүхэн өв нь өнөөгийн Хятад улсын гадаад бодлого, үндэсний ижилсэл (identity), эдийн засагт маш гүн гүнзгий нөлөө үзүүлсээр байна. == Дотоодын зөрчил мөргөлдөөнүүд == ===Тайпингийн бослого 1850-1864=== "[[Тайпингийн бослого]]" нь [[Чин улс|Чин гүрэн]] болон "[[Тайпингийн тэнгэрийн улс]]"-ын хооронд өрнөсөн Хятадын түүхэн дэх хамгийн том иргэний дайн юм. 1850 оноос эхлэн 14 жил үргэлжилсэн энэ цуст мөргөлдөөн 1864 онд Тайпингийн нийслэл Нанжинь хот унаснаар үндсэндээ төгсөж, 1871 онд босогчдын сүүлчийн хүчийг бүрмөсөн даржээ. Энэхүү дайны улмаас 20-30 зарим эх сурвалжид 118 сая хүн (Хятадын нийт хүн амын 5–10%) амь үрэгдсэн гэж үздэг бөгөөд зарим судалгаагаар энэ тоог 73-100 саяд хүрч, хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн олон хүний амийг авч одсон иргэний дайн гэж тэмдэглэдэг. Хэдийгээр Чин гүрэн ялалт байгуулсан ч энэ нь улс орны эдийн засаг, улс төрийн тогтолцоог бүрмөсөн туйлдуулсан юм. [[Файл:Taiping2.PNG|thumb|339x339px]] Бослогыг Хакка үндэстэн [[Хон Сюцюань]] гэгч удирдсан бөгөөд тэрээр өөрийгөө Есүс Христийн дүү хэмээн зарлаж, Хятадын Хан үндэстнүүдийг өөрийн зохиосон Христийн шашинд оруулж, Чин гүрнийг түлхэн унагаж, нийгмийн хэв журмыг бүхэлд нь өөрчлөхийг зорилгоо болгожээ. Тэд Хятадын өмнөд хэсгийн асар том газар нутгийг хяналтдаа авч, оргил үедээ 30 сая гаруй хүн амыг захирч байв. Хоёр тал маш хэрцгийгээр байлдсан бөгөөд Тайпингийн цэргүүд манж үндэстнүүдийг үй олноор нь устгаж байсан бол Чин гүрний цэргүүд ч Нанжинь хотын энгийн иргэдийг хайр найргүй хядсан байна. Дотоодын хагарал, удирдагчдын тэмцлээс болж суларсан босогчдыг [[Сэнгэринчен]], сүүлдээ Зэн Гофань тэргүүтэй жанждаар тэргүүлүүлсэн Чин улсын цэргүүд Наньжин хотыг эзэлжээ. Энэхүү 14 жилийн иргэний дайн нь Хар тамхины дайн болон Ихэтуанийн бослогын зэрэгцээ Чин гүрний төв Хятад дахь хяналтыг сулруулж, цэргийн эрхтнүүдийн хүчийг нэмэгдүүлснээр хожмын Дундад иргэн улс дахь [[Цэргийн эрхтний үе]] хэмээх гашуун түүхийн хөрс болжээ. [[Файл:On 15 February 1912, French magazine Je Sais Tout ran an article on the Xinhai Revolution, with the first known colour portrait of Sun Yat-sen.jpg|thumb|[[Файл:Map of major Chinese warlord coalitions 1925.svg|thumb]][[Файл:Chinese Nationalist artillery during the Chinese Civil War.jpg|thumb]]|473x473px]] === Шинхайн хувьсгал (1911) === 1911 оны Шинхайн хувьсгалаар Хятадын сүүлчийн эзэнт гүрэн болох Манж Чин гүрний засаглал унаж, 1912 оны 2-р сарын 2нд Дундад иргэн улс байгуулагдсан. Энэ нь 267 жил үргэлжилсэн Манжийн засаглал болон Хятадын түүхэн дэх хоёр мянга гаруй жилийн хаант засаглалыг эцэс болгосон түүхэн үйл явдал байв. Чин гүрэн шинэчлэл хийхийг оролдсон ч ордонд байсан хуучинсаг бүлгүүд шинэчлэлийг хэтэрхий радикал гэж үзэж, харин хувьсгалчид хэтэрхий удаан байна гэж шүүмжилсээр байв. 1911 оны 10 дугаар сарын 10-нд [[Учаны бослого]] дэгдсэнээр улс орон даяар хувьсгал түгж, мужууд Чин гүрнээс тусгаарласнаа зарлав. Улмаар 1912 оны 1 дүгээр сарын 1-нд Сунь Ятсэн Дундад иргэн улсын Түр ерөнхийлөгчөөр томилогдож, Чин гүрний сүүлчийн эзэн хаан, 6 настай Пу И (Хэвт ёс хаан) 1912 оны 2 дугаар сарын 12-нд сэнтийгээсээ буужээ. Хувьсгалын дараа [[Бэйяны арми]]<nowiki/>йн командлагч [[Юань Шикай]] ерөнхийлөгч болсон ч тэрээр 1915 онд хаант засгийг сэргээж, өөрийгөө эзэн хаанаар зарласан нь бүх нийтийн эсэргүүцэлтэй тулгарч, Хятад улс дахин бутарчээ. === Цэргийн эрхтний үе (1916–1928) === Юань Шикай 1916 онд нас барсны дараа Хятад оронд төв засгийн газрын эрх мэдэл алдагдаж, улс орон Бэйяны армийн болон орон нутгийн цэргийн бүлэглэлүүдийн (Жили, Аньхуй, Фэнтиань гэх мэт) дунд хуваагдан, олон жилийн турш цуст тэмцэл, замбараагүй байдалд нэрвэгдэв. Сунь Ятсэний удирдсан Гоминдан нам өмнөд хэсэгт байрлаж, Бээжингийн төв засгийн газрыг хууль бус гэж үзэн тэмцсээр ирсэн. Хожим нь Сунь Ятсэнийг залгамжилсан Чан Кайши орон нутгийн цэргийн ноёдыг дарах "[[Умардын аян дайн]]"-ыг 1926 онд эхлүүлж, 1928 онд Хятад орныг албан ёсоор нэгтгэсэн боловч цэргийн ноёдын нөлөө 1930-1940-өөд оны хугацаанд ч Хятадын Иргэний дайн болон Японы эсрэг дайны явцад коммунистуудыг ялахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм === Хятадын иргэний дайн (1927–1949) === Хятадын Иргэний дайн нь Чан Кайшигийн удирдсан Гоминдан нам (ДИУ-ын засгийн газар) болон Мао Зэдуны удирдсан Хятадын Коммунист Намын хооронд өрнөсөн. 1927 оноос эхэлсэн энэхүү зэвсэгт мөргөлдөөн 1937–1945 оны хооронд Японы түрэмгийллийн эсрэг түр зогсож, хамтарсан боловч Япон бууж өгсний дараа дахин ширүүссэн. Улмаар 1949 онд Коммунистууд эх газрын Хятадыг бүрэн хяналтдаа авч, БНХАУ-ыг тунхаглан, Гоминданы засгийн газар Тайвань арал руу дүрвэн зугтсанаар өнөөгийн Тайванийн хоолойн маргаантай улс төрийн статус үүссэн түүхтэй. == Шинэчлэл хийх бүтэлгүй оролдлогууд == * '''Өөрийгөө хүчирхэгжүүлэх хөдөлгөөн (1861–1895):''' [[Хар тамхины дайн]] болон [[Тайпингийн бослого|Тайпингийн бослогын]] дараа Чин гүрэн Барууны технологи, цэргийн зэвсгийг авч ашиглах шинэчлэлийг эхлүүлсэн. Сургууль, зэвсгийн үйлдвэр, төмөр зам барьсан боловч консерватив Күнзийн үзэл сурталтай ноёд нийгмийн гүнзгий шинэчлэл хийхийг зөвшөөрөөгүйгээс 1895 оны Хятад-Японы дайнд ялагдсанаар энэ хөдөлгөөн бүрмөсөн бүтэлгүйтсэн. * '''Зуун өдрийн шинэчлэл (1898):''' [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаан]] [[Кан Ювэй]], [[Лян Цичао]] зэрэг эрдэмтдийг дэмжиж, төрийн бүтэц, хууль дүрэм, боловсролын системийг Барууны маягаар эрс шинэчлэх гэж үзсэн боловч [[Цыши|Цыши хатан эх]] болон түүнийг тойрон хүрээлэгч нар төрийн эргэлт хийж, хааныг гэрийн хорионд оруулж, шинэчлэгчдийг цаазалснаар ердөө 100 гаруйхан хоног үргэлжлээд дарагдсан. * '''Сүүл үеийн шинэчлэл (1901–1911):''' [[Найман улсын эвсэл]]д Бээжинг тонуулсны дараа Цыши хатан эх аргагүйн эрхэнд урьдын "Зуун өдрийн шинэчлэл"-ээс ч илүү радикал өөрчлөлтүүдийг зөвшөөрсөн боловч хэтэрхий оройтсон байсан тул 1911 оны хувьсгалаар Чин гүрэн мөхсөн. * '''Шинэ амьдрал хөдөлгөөн (1934):''' Чан Кайши болон түүний эхнэр Сүн Мэйлин нарын санаачилсан Күнзийн ёс суртахуун, соёлыг сэргээж, Хятад үндэстнийг нэгдсэн үзэл суртал дор нэгтгэх гэсэн иргэний аян байв. == Өнөө үе ба Ши Жиньпиний засаглал == Өнөөгийн БНХАУ-д "Гутамшгийн зуун жил"-ийн сэдвийг Хятадын Коммунист Намын түүх бичлэг болон үндсэрхэг үзлийг сэргээхэд маш хүчтэй ашигладаг. Үүнийг АНУ Бээжинд суугаа [[Хятадын элчин сайдын яамыг бөмбөгдсөн явдал (1999)]], Хайнань арлын онгоцны мөргөлдөөн (2001) зэрэг олон улсын маргаануудад гадаадын шүүмжлэлийг няцаах, хүний эрхийн асуудлаас олны анхаарлыг холдуулах, газар нутгийн нэхэмжлэлээ зөвтгөхөд байнга ашиглаж ирсэн. [[Ши Жиньпин]]ий засаглалын үед энэ түүхэн сэдэв Хятадын төрийн бодлогын хамгийн гол тулгуур үзэл суртал болон хувирав. Ши Жиньпиний дэвшүүлсэн '''"Хятад үндэстний агуу сэргэн мандалт"''' гэх лоозон нь шууд утгаараа энэхүү Гутамшгийн зуун жилийг бүрмөсөн дуусгаж, Хятадыг дэлхийн оройд буцаан гаргах тухай амлалт юм. 2023 онд батлагдсан "Эх оронч хүмүүжлийн хууль"-иар энэхүү түүхэн шархыг сургуулийн сургалтын хөтөлбөр, музей, дурсгалт газрууд болон соёлын салбарт заавал тусгахаар хуульчилсан. Гадаад бодлогын хувьд Хятад улс Өмнөд Хятадын тэнгис, Тайвань, Энэтхэгтэй хиллэх хилийн маргаанаа "түүхэн шударга бус явдлыг засах" үйл явц гэж тайлбарладаг бөгөөд АНУ-ын зүгээс тавьж буй эдийн засгийн татвар, технологийн хоригуудыг 19-р зуунд Хятадад хүчээр тулгаж байсан тэгш бус эдийн засгийн дарамттай адилтган, ард түмнийхээ үндсэрхэг үзлийг хөөргөхөд ашиглаж байна. === Түүхчдийн дүгнэлт ба шүүмжлэл === Түүхчдийн үзэж байгаагаар 19-р зуунд Чин гүрэн Барууны орнуудад тийм амархан ялагдсан нь ердөө тэнгисийн цэргийн флотын сул байдалтай холбоотой байв. Түүхч Эдвард Л. Дрейерийн тэмдэглэснээр Хятад улс газар дээрх тулаануудад Барууныхныг дарах хэмжээний цэргийн амжилт үзүүлж байсан (Жишээ нь: Оросыг Төв Азид тогтоон барьж, 1884-1885 оны дайнд Францын цэргийг хуурай зам дээр ялж байсан). Гэвч тэнгист ялагдаж, Бээжин болон Тайванийн усан замын аюулгүй байдал алдагдсан тул аргагүйн эрхэнд доожоогүй тэгш бус гэрээнүүдийг байгуулж байжээ. Мөн түүхч Жэйн Э. Эллиот Хятад улсыг шинэчлэл хийхээс татгалзсан, сул дорой байсан гэх дүгнэлтийг хэтэрхий өрөөсгөл гэж шүүмжилсэн. Чин гүрэн маш том цэргийн шинэчлэл хийж, Ханьяны үйлдвэр зэрэг үйлдвэртээ орчин үеийн зэвсэг үйлдвэрлэж байсныг тэрээр дурджээ. Түүнчлэн, "Хятадын нийгэм Барууны ялалтаас болоод нийтээрээ сэтгэл зүйн гутамшигт орсон" гэх суртал ухуулгын өнцгийг тэрээр үгүйсгэж, тухайн үед Хятадын хүн амын 90 хувийг бүрдүүлж байсан тариачид харийнхны нөлөөний бүсээс хол, өөрсдийн өдөр тутмын амьдралаа хэвийн үргэлжлүүлж байсан бөгөөд ямар ч "гутамшиг" мэдрээгүй амьдарч байсныг түүхэн баримтаар тэмдэглэсэн байдаг. === Кино урлагт дүрслэгдсэн нь === "Гутамшгийн зуун жил" болон түүнийг дагалдагдсан түүхэн үйл явдлууд нь Хятадын болон олон улсын кино урлагийн гол сэдвүүдийн нэг байсаар ирсэн. Эдгээр кинонуудад ихэвчлэн харийн дарамт, дотоодын хямрал болон хятад үндэстэн хэрхэн хөл дээрээ босож буйг дүрсэлдэг. * '''Бүгд найрамдах улсыг тунхагласан нь (The Founding of a Republic / 建国大业 - 2009):''' БНХАУ байгуулагдсаны 60 жилийн ойд зориулан бүтээсэн энэхүү түүхэн туульсын кинонд Хятадын иргэний дайны төгсгөл үе буюу 1945-1949 оны үйл явдал, Гоминдан ба Коммунист намын тэмцэл, улмаар Мао Зэдун БНХАУ-ыг тунхагласнаар "Гутамшгийн зуун жил" хэрхэн эцэс болж буйг харуулдаг. * '''Намын үүсэл (The Founding of a Party / 建党伟业 - 2011):''' 1911 оны Шинхайн хувьсгалаас эхлээд 1921 онд Хятадын Коммунист Нам байгуулагдах хүртэлх Цэргийн эрхтний үеийн замбараагүй байдал, Версалийн гэрээг эсэргүүцсэн "Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн"-ийг тод дүрсэлсэн бүтээл юм. * '''Бүгд найрамдах улс руу (Towards the Republic / 走向共和 - 2003):''' Чин гүрний сүүл үеийн шинэчлэл, Хятад-Японы нэгдүгээр дайн, Синхайн хувьсгал, улмаар Сунь Ятсэний удирдлагаар Дундад Иргэн Улс (Бүгд найрамдах улс) байгуулагдах хүртэлх 1890-1920-иод оны түүхийг маш нарийвчлан харуулсан, 59 ангит түүхэн цуврал кино юм. Энэхүү бүтээл нь Ли Хунжан, Юань Шикай, Цыши хатан хаан зэрэг түүхэн хүмүүсийг уламжлалт хар-цагаан өнцгөөс бус, илүү бодитой, хүнлэг талаас нь харуулснаараа Хятадын кино урлагийн түүхэнд өндрөөр үнэлэгддэг. * '''Сүүлчийн эзэн хаан (The Last Emperor - 1987):''' Найруулагч Бернардо Бертолуччигийн найруулсан, Оскарын 9 шанал хүртсэн энэхүү алдартай кинонд Чин гүрний сүүлчийн хаан Пу Игийн амьдралаар дамжуулж Чин гүрний мөхөл, Синхайн хувьсгал, Японы тоглоомын улс болох Манж-Гогийн үеийн түүхийг гаднын уран бүтээлчийн өнцгөөс бодитой харуулдаг. * '''Хар тамхины дайн (The Opium War / 鸦片战争 - 1997):''' Гутамшгийн зуун жилийн эхлэл цэг болсон Хар тамхины нэгдүгээр дайн ба Хонг Конгийг Британид алдаж буй түүхэн үйл явдлыг Чин гүрний эх оронч түшмэл Линь Зэшүгийн тэмцлээр дамжуулан харуулсан кино юм. * '''Бээжинд өнгрүүлсэн 55 өдөр (55 Days at Peking - 1963):''' 1900 оны Ихэтуанийн бослогын үеэр Бээжин дэх Барууны орнуудын элчин сайдын яамд хэрхэн бүслэгдэж, Найман улсын холбооны цэргүүд Хятадад орж ирж буйг Барууны (Холливудын) өнцгөөс харуулсан түүхэн кино. * '''Нанжинь! Нанжинь! (City of Life and Death / 南京! 南京! - 2009) болон Дайны цэцэгс (The Flowers of War - 2011):''' Гутамшгийн зуун жилийн хамгийн хар бараан үе болох 1937 оны Японы армийн үйлдсэн "[[Наньжингийн хядлага]]"-ын аймшигт үйл явдал, Хятадын ард түмний зовлон зүдгүүрийг харуулсан бүтээлүүд юм. [[Ангилал:Хятадын түүх]] s8ciqnxwhr6nnx95fe0scsu16gom0dc 859653 859649 2026-06-22T03:42:01Z Avirmed Batsaikhan 53733 859653 wikitext text/x-wiki '''Гутамшгийн зуун жил''' ({{langx|en|Century of humiliation}}; {{langx|zh|百年国耻}} - ''Байнянь гочи'') гэдэг нь Хятадын орчин үеийн түүх бичлэг болон улс төрийн үзэл баримтлалд 1839 оны [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайнаас]] эхлээд 1949 онд [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс]]ыг тунхаглах хүртэлх хугацааг тодорхойлдог нэр томьёо юм. [[Файл:Qing China 1820.png|thumb|Чин улс 1820 он|460x460px]] Энэхүү зуун гаруй жилийн хугацаанд Манж Чин гүрэн болон түүнийг залгамжилсан Дундад Иргэн Улс нь Барууны колоничлогч гүрнүүд (Британи, Франц, Орос, АНУ гэх мэт) болон Японы эзэнт гүрний харийн түрэмгийлэл, дотоодын иргэний дайн, эдийн засгийн туйлдал, болон "[[Тэгш бус гэрээнүүд]]"-ийн улмаас газар нутгаа тасчуулж, тусгаар тогтнол, үндэсний нэр төрөө алдсан түүхийг өгүүлдэг. Өнөөгийн БНХАУ-ын гадаад бодлого, үндсэрхэг үзэл болон [[Хятадын Коммунист Нам|Хятадын Коммунист Намын]] суртал ухуулгын гол цөм нь энэхүү түүхийн шарх, үйл явдал дээр тогтдог бөгөөд "Үндэстний агуу сэргэн мандалт" буюу "[[Хятад мөрөөдөл]]" хэмээх үзэл нь энэ гутамшигт үеийг дахин давтахгүй байх, дэлхийд тэргүүлэх байр сууриа эргүүлэн авах үзэл санаанаас эхтэй. == Үзэл баримтлалын үүсэл ба түүхэн хөгжил == Хятадын түүхийн энэ үеийг "гутамшиг" хэмээн тодорхойлох үзэл санаа нь 1842 оны [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>ы дараа шууд үүсчихээгүй юм. Харин 1894–1895 оны [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>д [[Чин улс|Чин гүрэн]] ялагдаж, түүний дараа Барууны гүрнүүд Хятадын нутаг дэвсгэрийг нөлөөний бүсүүд болгон хуваах уралдаан эхэлсэн үеэс буюу 1890-ээд оны сүүлчээс Хятадын үндсэрхэг үзэл сэргэж, энэхүү томьёолол бүрэлдэж эхэлжээ. Үүнээс хойш "Үндэсний гутамшиг" хэмээх ойлголт Хятадын зохиолчид, эрдэмтдийн дунд гол сэдэв болон хэлэлцэгдэх болсон. Хэдийгээр тэдний ойлголт бага зэрэг ялгаатай байсан ч Чин гүрний сүүл үеийн сурах бичгүүдэд энэ тухай аль хэдийн дурдаж эхэлсэн байдаг. Дундад Иргэн Улс байгуулагдсаны дараа буюу 1915 онд Японы засгийн газраас тулган шаардсан "[[21 шаардлага]]"-ыг эсэргүүцэх хөдөлгөөн, мөн 1919 оны [[Версалийн гэрээ]]<nowiki/>гээр Хятад улсад шударга бус хандсаныг эсэргүүцсэн "[[Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн]]"-ий үеэр энэхүү үзэл санаа улам хүчээ авсан юм. 1920-иод онд [[Гоминдан|Хятадын Үндэсний Нам]] (Гоминдан) болон [[Хятадын Коммунист Нам]] (ХКН) хоёулаа харийн гүрнүүдийн байгуулсан "[[Тэгш бус гэрээнүүд]]" болон газар нутгийн алдагдлыг эсэргүүцэхдээ энэ нэр томьёог ард түмний дунд маш идэвхтэй сурталчилж, дэлгэрүүлсэн байна. 1930-1940-өөд оны Японы Хятадад хийсэн түрэмгийллийн үеэр энэ үг өдөр тутмын ердийн хэллэг болон хувирчээ. 1943 онд Дэлхийн хоёрдугаар дайны Холбоотон гүрнүүд АНУ-ын санаачилгаар Чин гүрний үед байгуулсан бүх тэгш бус гэрээг хүчингүй болгохоор тохиролцсоноор харийнхны эдлэж байсан шүүхийн гадуурх эрх, улс төр, худалдааны давуу эрхүүд албан ёсоор цуцлагдаж, Хятад дахь харийн иргэд Хятадын хуульд захирагдах болов. Хэдийгээр түүхэн гэрээнүүд цуцлагдсан ч энэ үеийн түүх Хятадын үндсэрхэг үзлийн цөм хэвээр үлдсэн бөгөөд өнөөдөр ч улс төрийн үг хэллэг болон соёлд өргөн хэрэглэгдсээр байна. == Гадаадын империализм ба түүний нөлөө == [[Файл:Destroying Chinese war junks, by E. Duncan (1843).jpg|thumb|342x342px]] 19-20-р зуунд харийн гүрнүүд Хятадад тэгш бус гэрээнүүдийг тулгах, худалдааны боомтуудыг хүчээр нээлгэх, гадаадын зохицуулалттай тусгай бүс болон түрээсийн газар нутгуудыг байгуулах замаар колоничлолын бодлогоо хэрэгжүүлж байв. Хар тамхины нэгдүгээр дайнд Чин улс Британид ялагдаж, 1842 онд "[[Нанжины гэрээ]]"-г байгуулснаас хойш Британи, Франц, АНУ, Орос, Герман, Япон зэрэг орнууд Хятадын бүрэн эрхт байдалд халдаж, нутаг дэвсгэр, эдийн засаг, хууль эрх зүйн давуу эрхүүдийг хүчээр олж авсан. Хятадын түүхчид энэхүү харийн эрхшээлд орсон үеийг "Гутамшгийн зуун жил"-ийн гол хэсэг гэж үздэг. Боомт хотууд дахь гадаадын тусгай бүсүүд нь де-факто (бодит байдал дээр) колони шиг ажиллаж байв. Эдгээр бүсэд амьдарч буй гадаадын иргэд шүүхийн гадуурх эрх эдэлж, Хятадын хуулиас ангид байж, зөвхөн өөрийн улсын консулын шүүхээр шүүлгэдэг байв. Мөн харийн гүрнүүд өөрсдийн цагдаагийн хүчин, цэрэг, бие даасан татварын тогтолцоог ажиллуулж байжээ. 19-р зууны сүүлчээр "[[Хятадыг тасчих уралдаан]]" эрчимжиж, том гүрнүүд Хятад даяар өөрсдийн нөлөөний бүсийг тусгаарлан авсан бөгөөд үүнийг зөвхөн АНУ-ын дэвшүүлсэн "Нээлттэй хаалганы бодлого" л бага зэрэг тогтоон барьж байв. [[Файл:The Signing of the Treaty of Nanking.jpg|thumb|343x343px]] Гадаадынхны энэхүү оролцоо Хятадын нийгэм, эдийн засагт томоохон өөрчлөлт авчирсан. Ялангуяа Шанхай, Тяньжинь зэрэг томоохон боомт хотууд үйлдвэржилт, Барууны боловсрол, олон улсын худалдааны төвүүд болон хөгжсөн. Тэнд Барууны үйлдвэрлэл, банкны систем, соёлын хэв маяг нэвтэрсэн ч үндэсний бүрэн эрхт байдлаа алдсан явдал, гадаадынхан болон уугуул иргэдийн хоорондох нийгэм, хууль эрх зүйн тэгш бус байдал нь Хятадын ард түмний дургүйцлийг төрүүлж, улмаар "Ихэтуанийн бослого" , "[[Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн]]" зэрэг империализмыг эсэргүүцсэн томоохон тэмцлүүдийг дэгдээхэд хүргэсэн юм. [[Файл:Chinese protestors march against the Treaty of Versailles (May 4, 1919).jpg|thumb|345x345px]] Дундад иргэн улс байгуулагдсаны дараа тэгш бус гэрээний тогтолцоо алгуур буурч, улмаар 1940-өөд оны Дэлхийн хоёрдугаар дайн болон Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр ихэнх гүрнүүд Хятад дахь давуу эрхүүдээсээ татгалзсан. Хятадын Коммунист Нам Иргэний дайнд ялсныхаа дараа үлдсэн бүх тусгай бүсүүдийг бүрмөсөн устгасан боловч гадаадын империализмын хамгийн сүүлчийн ул мөр нь 1997 онд Хонг Конг, 1999 онд Макао Хятадын мэдэлд эргэж ирснээр дуусгавар болсон билээ. Энэ үеийн түүхэн өв нь өнөөгийн Хятад улсын гадаад бодлого, үндэсний ижилсэл (identity), эдийн засагт маш гүн гүнзгий нөлөө үзүүлсээр байна. == Дотоодын зөрчил мөргөлдөөнүүд == ===Тайпингийн бослого 1850-1864=== "[[Тайпингийн бослого]]" нь [[Чин улс|Чин гүрэн]] болон "[[Тайпингийн тэнгэрийн улс]]"-ын хооронд өрнөсөн Хятадын түүхэн дэх хамгийн том иргэний дайн юм. 1850 оноос эхлэн 14 жил үргэлжилсэн энэ цуст мөргөлдөөн 1864 онд Тайпингийн нийслэл Нанжинь хот унаснаар үндсэндээ төгсөж, 1871 онд босогчдын сүүлчийн хүчийг бүрмөсөн даржээ. Энэхүү дайны улмаас 20-30 зарим эх сурвалжид 118 сая хүн (Хятадын нийт хүн амын 5–10%) амь үрэгдсэн гэж үздэг бөгөөд зарим судалгаагаар энэ тоог 73-100 саяд хүрч, хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн олон хүний амийг авч одсон иргэний дайн гэж тэмдэглэдэг. Хэдийгээр Чин гүрэн ялалт байгуулсан ч энэ нь улс орны эдийн засаг, улс төрийн тогтолцоог бүрмөсөн туйлдуулсан юм. [[Файл:Taiping2.PNG|thumb|339x339px]] Бослогыг Хакка үндэстэн [[Хон Сюцюань]] гэгч удирдсан бөгөөд тэрээр өөрийгөө Есүс Христийн дүү хэмээн зарлаж, Хятадын Хан үндэстнүүдийг өөрийн зохиосон Христийн шашинд оруулж, Чин гүрнийг түлхэн унагаж, нийгмийн хэв журмыг бүхэлд нь өөрчлөхийг зорилгоо болгожээ. Тэд Хятадын өмнөд хэсгийн асар том газар нутгийг хяналтдаа авч, оргил үедээ 30 сая гаруй хүн амыг захирч байв. Хоёр тал маш хэрцгийгээр байлдсан бөгөөд Тайпингийн цэргүүд манж үндэстнүүдийг үй олноор нь устгаж байсан бол Чин гүрний цэргүүд ч Нанжинь хотын энгийн иргэдийг хайр найргүй хядсан байна. Дотоодын хагарал, удирдагчдын тэмцлээс болж суларсан босогчдыг [[Сэнгэринчен]], сүүлдээ Зэн Гофань тэргүүтэй жанждаар тэргүүлүүлсэн Чин улсын цэргүүд Наньжин хотыг эзэлжээ. Энэхүү 14 жилийн иргэний дайн нь Хар тамхины дайн болон Ихэтуанийн бослогын зэрэгцээ Чин гүрний төв Хятад дахь хяналтыг сулруулж, цэргийн эрхтнүүдийн хүчийг нэмэгдүүлснээр хожмын Дундад иргэн улс дахь [[Цэргийн эрхтний үе]] хэмээх гашуун түүхийн хөрс болжээ. [[Файл:On 15 February 1912, French magazine Je Sais Tout ran an article on the Xinhai Revolution, with the first known colour portrait of Sun Yat-sen.jpg|thumb|[[Файл:Map of major Chinese warlord coalitions 1925.svg|thumb]][[Файл:Chinese Nationalist artillery during the Chinese Civil War.jpg|thumb]]|473x473px]] === Шинхайн хувьсгал (1911) === 1911 оны [[Синьхайн хувьсгал|Синьхайн хувьсгалаар]] Хятадын сүүлчийн эзэнт гүрэн болох Манж Чин гүрний засаглал унаж, 1912 оны 2-р сарын 2-нд [[Дундад Иргэн Улс|Дундад иргэн улс]] байгуулагдсан. Энэ нь 267 жил үргэлжилсэн Манжийн засаглал болон Хятадын түүхэн дэх хоёр мянга гаруй жилийн хаант засаглалыг эцэс болгосон түүхэн үйл явдал байв. Чин гүрэн шинэчлэл хийхийг оролдсон ч ордонд байсан хуучинсаг бүлгүүд шинэчлэлийг хэтэрхий радикал гэж үзэж, харин хувьсгалчид хэтэрхий удаан байна гэж шүүмжилсээр байв. 1911 оны 10 дугаар сарын 10-нд [[Учаны бослого]] дэгдсэнээр улс орон даяар хувьсгал түгж, мужууд Чин гүрнээс тусгаарласнаа зарлав. Улмаар 1912 оны 1 дүгээр сарын 1-нд Сунь Ятсэн Дундад иргэн улсын Түр ерөнхийлөгчөөр томилогдож, Чин гүрний сүүлчийн эзэн хаан, 6 настай Пу И (Хэвт ёс хаан) 1912 оны 2 дугаар сарын 12-нд сэнтийгээсээ буужээ. Хувьсгалын дараа [[Бэйяны арми]]<nowiki/>йн командлагч [[Юань Шикай]] ерөнхийлөгч болсон ч тэрээр 1915 онд хаант засгийг сэргээж, өөрийгөө эзэн хаанаар зарласан нь бүх нийтийн эсэргүүцэлтэй тулгарч, Хятад улс дахин бутарчээ. === Цэргийн эрхтний үе (1916–1928) === [[Юань Шикай]] 1916 онд нас барсны дараа Хятад оронд төв засгийн газрын эрх мэдэл алдагдаж, улс орон Бэйяны армийн болон орон нутгийн цэргийн бүлэглэлүүдийн (Жили, Аньхуй, Фэнтиань гэх мэт) дунд хуваагдан, олон жилийн турш цуст тэмцэл, замбараагүй байдалд нэрвэгдэв. [[Сунь Ятсен|Сунь Ятсений]] удирдсан [[Гоминдан|Гоминдан нам]] өмнөд хэсэгт байрлаж, Бээжингийн төв засгийн газрыг хууль бус гэж үзэн тэмцсээр ирсэн. Хожим нь Сунь Ятсэнийг залгамжилсан [[Чан Кайши]] орон нутгийн цэргийн ноёдыг дарах "[[Умардын аян дайн]]"-ыг 1926 онд эхлүүлж, 1928 онд Хятад орныг албан ёсоор нэгтгэсэн боловч цэргийн ноёдын нөлөө 1930-1940-өөд оны хугацаанд ч [[Хятадын иргэний дайн|Хятадын Иргэний дайн]] болон Японы эсрэг дайны явцад коммунистуудыг ялахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм === Хятадын иргэний дайн (1927–1949) === Хятадын Иргэний дайн нь Чан Кайшигийн удирдсан Гоминдан нам (ДИУ-ын засгийн газар) болон [[Мао Зэдун|Мао Зэдуны]] удирдсан [[Хятадын Коммунист Нам|Хятадын Коммунист Намын]] хооронд өрнөсөн. 1927 оноос эхэлсэн энэхүү зэвсэгт мөргөлдөөн 1937–1945 оны хооронд Японы түрэмгийллийн эсрэг түр зогсож, хамтарсан боловч Япон бууж өгсний дараа дахин ширүүссэн. Улмаар 1949 онд Коммунистууд эх газрын Хятадыг бүрэн хяналтдаа авч, БНХАУ-ыг тунхаглан, Гоминданы засгийн газар [[Тайвань]] арал руу дүрвэн зугтсанаар өнөөгийн [[Тайванийн хоолой|Тайванийн хоолойн]] маргаантай улс төрийн статус үүссэн түүхтэй. == Шинэчлэл хийх бүтэлгүй оролдлогууд == * '''Өөрийгөө хүчирхэгжүүлэх хөдөлгөөн (1861–1895):''' [[Хар тамхины дайн]] болон [[Тайпингийн бослого|Тайпингийн бослогын]] дараа Чин гүрэн Барууны технологи, цэргийн зэвсгийг авч ашиглах шинэчлэлийг эхлүүлсэн. Сургууль, зэвсгийн үйлдвэр, төмөр зам барьсан боловч консерватив Күнзийн үзэл сурталтай ноёд нийгмийн гүнзгий шинэчлэл хийхийг зөвшөөрөөгүйгээс 1895 оны Хятад-Японы дайнд ялагдсанаар энэ хөдөлгөөн бүрмөсөн бүтэлгүйтсэн. * '''Зуун өдрийн шинэчлэл (1898):''' [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт төр хаан]] [[Кан Ювэй]], [[Лян Цичао]] зэрэг эрдэмтдийг дэмжиж, төрийн бүтэц, хууль дүрэм, боловсролын системийг Барууны маягаар эрс шинэчлэх гэж үзсэн боловч [[Цыши|Цыши хатан эх]] болон түүнийг тойрон хүрээлэгч нар төрийн эргэлт хийж, хааныг гэрийн хорионд оруулж, шинэчлэгчдийг цаазалснаар ердөө 100 гаруйхан хоног үргэлжлээд дарагдсан. * '''Сүүл үеийн шинэчлэл (1901–1911):''' [[Найман улсын эвсэл]]д Бээжинг тонуулсны дараа Цыши хатан эх аргагүйн эрхэнд урьдын "Зуун өдрийн шинэчлэл"-ээс ч илүү радикал өөрчлөлтүүдийг зөвшөөрсөн боловч хэтэрхий оройтсон байсан тул 1911 оны хувьсгалаар Чин гүрэн мөхсөн. * '''Шинэ амьдрал хөдөлгөөн (1934):''' Чан Кайши болон түүний эхнэр [[Сун Мэйлин|Сүн Мэйлин]] нарын санаачилсан [[Күнзийн сургаал|Күнзийн]] ёс суртахуун, соёлыг сэргээж, Хятад үндэстнийг нэгдсэн үзэл суртал дор нэгтгэх гэсэн иргэний аян байв. == Өнөө үе ба Ши Жиньпиний засаглал == Өнөөгийн БНХАУ-д "Гутамшгийн зуун жил"-ийн сэдвийг Хятадын Коммунист Намын түүх бичлэг болон үндсэрхэг үзлийг сэргээхэд маш хүчтэй ашигладаг. Үүнийг АНУ Бээжинд суугаа [[Хятадын элчин сайдын яамыг бөмбөгдсөн явдал (1999)]], Хайнань арлын онгоцны мөргөлдөөн (2001) зэрэг олон улсын маргаануудад гадаадын шүүмжлэлийг няцаах, хүний эрхийн асуудлаас олны анхаарлыг холдуулах, газар нутгийн нэхэмжлэлээ зөвтгөхөд байнга ашиглаж ирсэн. [[Ши Жиньпин]]ий засаглалын үед энэ түүхэн сэдэв Хятадын төрийн бодлогын хамгийн гол тулгуур үзэл суртал болон хувирав. Ши Жиньпиний дэвшүүлсэн '''"Хятад үндэстний агуу сэргэн мандалт"''' гэх лоозон нь шууд утгаараа энэхүү Гутамшгийн зуун жилийг бүрмөсөн дуусгаж, Хятадыг дэлхийн оройд буцаан гаргах тухай амлалт юм. 2023 онд батлагдсан "Эх оронч хүмүүжлийн хууль"-иар энэхүү түүхэн шархыг сургуулийн сургалтын хөтөлбөр, музей, дурсгалт газрууд болон соёлын салбарт заавал тусгахаар хуульчилсан. Гадаад бодлогын хувьд Хятад улс Өмнөд Хятадын тэнгис, Тайвань, Энэтхэгтэй хиллэх хилийн маргаанаа "түүхэн шударга бус явдлыг засах" үйл явц гэж тайлбарладаг бөгөөд АНУ-ын зүгээс тавьж буй эдийн засгийн татвар, технологийн хоригуудыг 19-р зуунд Хятадад хүчээр тулгаж байсан тэгш бус эдийн засгийн дарамттай адилтган, ард түмнийхээ үндсэрхэг үзлийг хөөргөхөд ашиглаж байна. === Түүхчдийн дүгнэлт ба шүүмжлэл === Түүхчдийн үзэж байгаагаар 19-р зуунд Чин гүрэн Барууны орнуудад тийм амархан ялагдсан нь ердөө тэнгисийн цэргийн флотын сул байдалтай холбоотой байв. Түүхч Эдвард Л. Дрейерийн тэмдэглэснээр Хятад улс газар дээрх тулаануудад Барууныхныг дарах хэмжээний цэргийн амжилт үзүүлж байсан (Жишээ нь: Оросыг Төв Азид тогтоон барьж, 1884-1885 оны дайнд Францын цэргийг хуурай зам дээр ялж байсан). Гэвч тэнгист ялагдаж, Бээжин болон Тайванийн усан замын аюулгүй байдал алдагдсан тул аргагүйн эрхэнд доожоогүй тэгш бус гэрээнүүдийг байгуулж байжээ. Мөн түүхч Жэйн Э. Эллиот Хятад улсыг шинэчлэл хийхээс татгалзсан, сул дорой байсан гэх дүгнэлтийг хэтэрхий өрөөсгөл гэж шүүмжилсэн. Чин гүрэн маш том цэргийн шинэчлэл хийж, Ханьяны үйлдвэр зэрэг үйлдвэртээ орчин үеийн зэвсэг үйлдвэрлэж байсныг тэрээр дурджээ. Түүнчлэн, "Хятадын нийгэм Барууны ялалтаас болоод нийтээрээ сэтгэл зүйн гутамшигт орсон" гэх суртал ухуулгын өнцгийг тэрээр үгүйсгэж, тухайн үед Хятадын хүн амын 90 хувийг бүрдүүлж байсан тариачид харийнхны нөлөөний бүсээс хол, өөрсдийн өдөр тутмын амьдралаа хэвийн үргэлжлүүлж байсан бөгөөд ямар ч "гутамшиг" мэдрээгүй амьдарч байсныг түүхэн баримтаар тэмдэглэсэн байдаг. === Кино урлагт дүрслэгдсэн нь === "Гутамшгийн зуун жил" болон түүнийг дагалдагдсан түүхэн үйл явдлууд нь Хятадын болон олон улсын кино урлагийн гол сэдвүүдийн нэг байсаар ирсэн. Эдгээр кинонуудад ихэвчлэн харийн дарамт, дотоодын хямрал болон хятад үндэстэн хэрхэн хөл дээрээ босож буйг дүрсэлдэг. * '''Бүгд найрамдах улсыг тунхагласан нь (The Founding of a Republic / 建国大业 - 2009):''' БНХАУ байгуулагдсаны 60 жилийн ойд зориулан бүтээсэн энэхүү түүхэн туульсын кинонд Хятадын иргэний дайны төгсгөл үе буюу 1945-1949 оны үйл явдал, Гоминдан ба Коммунист намын тэмцэл, улмаар Мао Зэдун БНХАУ-ыг тунхагласнаар "Гутамшгийн зуун жил" хэрхэн эцэс болж буйг харуулдаг. * '''Намын үүсэл (The Founding of a Party / 建党伟业 - 2011):''' 1911 оны Шинхайн хувьсгалаас эхлээд 1921 онд Хятадын Коммунист Нам байгуулагдах хүртэлх Цэргийн эрхтний үеийн замбараагүй байдал, Версалийн гэрээг эсэргүүцсэн "Тавдугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн"-ийг тод дүрсэлсэн бүтээл юм. * '''Бүгд найрамдах улс руу (Towards the Republic / 走向共和 - 2003):''' Чин гүрний сүүл үеийн шинэчлэл, Хятад-Японы нэгдүгээр дайн, Синхайн хувьсгал, улмаар Сунь Ятсэний удирдлагаар Дундад Иргэн Улс (Бүгд найрамдах улс) байгуулагдах хүртэлх 1890-1920-иод оны түүхийг маш нарийвчлан харуулсан, 59 ангит түүхэн цуврал кино юм. Энэхүү бүтээл нь Ли Хунжан, Юань Шикай, Цыши хатан хаан зэрэг түүхэн хүмүүсийг уламжлалт хар-цагаан өнцгөөс бус, илүү бодитой, хүнлэг талаас нь харуулснаараа Хятадын кино урлагийн түүхэнд өндрөөр үнэлэгддэг. * '''[[Сүүлчийн эзэн хаан (кино)|Сүүлчийн эзэн хаан]] (The Last Emperor - 1987):''' Найруулагч Бернардо Бертолуччигийн найруулсан, Оскарын 9 шанал хүртсэн энэхүү алдартай кинонд Чин гүрний сүүлчийн хаан Пу Игийн амьдралаар дамжуулж Чин гүрний мөхөл, Синхайн хувьсгал, Японы тоглоомын улс болох Манж-Гогийн үеийн түүхийг гаднын уран бүтээлчийн өнцгөөс бодитой харуулдаг. * '''Хар тамхины дайн (The Opium War / 鸦片战争 - 1997):''' Гутамшгийн зуун жилийн эхлэл цэг болсон Хар тамхины нэгдүгээр дайн ба Хонг Конгийг Британид алдаж буй түүхэн үйл явдлыг Чин гүрний эх оронч түшмэл Линь Зэшүгийн тэмцлээр дамжуулан харуулсан кино юм. * '''Бээжинд өнгрүүлсэн 55 өдөр (55 Days at Peking - 1963):''' 1900 оны Ихэтуанийн бослогын үеэр Бээжин дэх Барууны орнуудын элчин сайдын яамд хэрхэн бүслэгдэж, Найман улсын холбооны цэргүүд Хятадад орж ирж буйг Барууны (Холливудын) өнцгөөс харуулсан түүхэн кино. * '''Нанжинь! Нанжинь! (City of Life and Death / 南京! 南京! - 2009) болон Дайны цэцэгс (The Flowers of War - 2011):''' Гутамшгийн зуун жилийн хамгийн хар бараан үе болох 1937 оны [[Японы эзэн хааны арми|Японы эзэн хааны армийн]] үйлдсэн "[[Наньжингийн хядлага]]"-ын аймшигт үйл явдал, Хятадын ард түмний зовлон зүдгүүрийг харуулсан бүтээлүүд юм. [[Ангилал:Хятадын түүх]] b61n6i1au5l3b6vqtlo5hk7u79xmumw Тэгш бус гэрээнүүд 0 146752 859648 859409 2026-06-22T03:20:49Z Zorigt 49 859648 wikitext text/x-wiki [[Файл:China imperialism cartoon.jpg|thumb]] '''Тэгш бус гэрээнүүд''' (Unequal Treaties) гэдэг нь 19-р зуунаас 20-р зууны эхэн үе хүртэл Зүүн Азийн орнууд (ялангуяа Манж Чин гүрэн, Токүгавагийн үеийн Япон, Жосон улсын үеийн Солонгос) болон эзэрхэг гүрнүүдийн (Их Британи, Франц, Герман, Австри-Унгар, Японы эзэнт гүрэн, Итали, Португал, АНУ, Орос) хооронд байгуулагдсан цуврал хэлэлцээрүүдийг хэлдэг. Эдгээр гэрээг ихэвчлэн Азийн орнууд цэргийн хүчинд автаж ялагдсаны дараа, эсвэл Барууны гүрнүүдийн цэргийн заналхийлэл дор хүчээр байгуулдаг байв. Гэрээний нөхцөлүүд нь бараг бүхэлдээ Азийн талын хүлээх үүрэг хариуцлагыг зааж өгдөг байсан бөгөөд үүнд газар нутгаа таслан өгөх, дайны нөхөн төлбөр төлөх, худалдааны боомтуудыг нээх, гаалийн тарифыг хянах эрхээсээ татгалзах, гадаадын иргэдэд шүүхийн гадуурх эрх олгох зэрэг заалтууд багтдаг байжээ. 1920-иод онд Хятадад үндэсний үзэл, империализмыг эсэргүүцэх хөдөлгөөн өрнөхөд Гоминдан болон Хятадын Коммунист Нам хоёулаа 1840-өөс 1950 оны хооронд Хятад улс тусгаар тогтнол, бүрэн эрхээ хэрхэн алдсаныг тодорхойлохын тулд энэхүү ойлголтыг ашигласан байна. "Тэгш бус гэрээ" хэмээх нэр томьёо нь Хятадын "[[Гутамшгийн зуун жил]]", ялангуяа гадаадын гүрнүүдэд олгосон концесс (тусгай бүсүүд) болон гэрээт боомтуудаар дамжуулан гаалийн бие даасан байдлаа алдсантай шууд холбогддог бөгөөд өнөөдөр ч Хятадын гадаад бодлогын гол чиг хандлагад хүчтэй нөлөөлсөөр байна. Япон, Солонгос улсууд ч мөн адил өөрсдийн үндэсний бүрэн эрхт байдлыг сулруулсан хэд хэдэн гэрээг тэмдэглэхдээ энэ нэр томьёог ашигладаг. Тухайлбал, Япон болон Чин улс Солонгостой 1876 оны Япон-Солонгосын гэрээ, 1882 оны Манж-Солонгосын гэрээг тус тус байгуулж, Солонгосын нутаг дэвсгэрт давуу эрх эдлэх болсон. Мөн Мэйжийн шинэчлэлийн дараах Япон улс Хятад-Японы нэгдүгээр дайнд ялалт байгуулж, Солонгос дахь нөлөөллөө бэхжүүлсний зэрэгцээ Хятадын эргийн боомтууд болон газар нутгийг хянах зорилгоор Хятадын эсрэг тэгш бус гэрээнүүдийг хүчээр тулгаж эхэлсэн түүхтэй. === Хятад дахь тэгш бус гэрээнүүд === Хятадын түүхэнд "Тэгш бус гэрээнүүд" гэдэг нь 19-р зуунаас 20-р зууны эхэн үед гадаадын гүрнүүдээс Чин улсад хүчээр тулгасан нэг талыг барьсан хэлэлцээрүүдийг хэлнэ. Эдгээр гэрээ нь Чин улс цэргийн дайралтад бууж өгсөн эсвэл заналхийлэлд өртсөний дараа зурагддаг байв. Нөхцөлүүд нь зөвхөн Чингийн талын хүлээх үүргийг зааж, газар нутаг хуваах, нөхөн төлбөр төлөх, боомтуудыг нээх, тарифын бие даасан байдлаа алдах, гадаадын иргэдэд шүүхийн гадуурх эрх олгохыг шаарддаг байжээ. Хамгийн анхны "тэгш бус гэрээ" нь Хар тамхины нэгдүгээр дайны үеэр хийгдсэн 1841 оны Чуэнпигийн конвенцын хэлэлцээр, түүний дараа байгуулагдсан 1842 оны Наньжингийн гэрээ байв. Эдгээр тэгш бус гэрээнүүд нь бүгд гадаадын гүрнүүдэд "хамгийн соёлт үндэстэн" байх эрхийг баталгаажуулж байсан тул аль нэг гадаад улс Хятадад нэмэлт давуу эрх олж авмагц бусад гадаадын гүрнүүд ч мөн адил тэрхүү давуу эрхийг автоматаар эдлэх нөхцөл бүрджээ. Энэхүү нэр томьёог 1920-иод онд Сунь Ятсэнь "гэрээт зуун жил"-ийн хугацаанд байгуулагдсан гэрээнүүдийг тодорхойлохын тулд олон нийтэд түгээсэн байна. Хятадын үндэсний үзэл болон империализмыг эсэргүүцэх үзэл өсөн нэмэгдэхийн хэрээр Гоминдан болон Хятадын Коммунист Нам хоёулаа 1840-өөд оноос эхэлсэн бүрэн эрхт байдлын алдагдлыг илэрхийлэхэд энэ концепцыг ашиглах болов. Америкийн түүхч Дун Ван 20-р зууны эхэн үеэс хойших улс төрийн үг хэллэг дэх энэ нэр томьёоны хэрэглээг үнэлэхдээ: ''"Хэдийгээр энэ хэллэгийг өргөнөөр ашиглаж ирсэн ч тодорхой, нэг мөр утга санаа дутагдалтай байдаг бөгөөд Хятад болон гадаад орнуудын хооронд байгуулагдсан гэрээнүүдээс яг хэдийг тэгш бус гэрээнд тооцох вэ гэдэг дээр нэгдсэн тохиролцоо байдаггүй"'' гэж тэмдэглэжээ. Гэсэн хэдий ч Хятадын түүх бичлэгийн хүрээнд энэ хэллэгийг ихэвчлэн цэргийн заналхийллийн дараа Хятад улс асар их хэмжээний санхүүгийн нөхөн төлбөр төлөх, худалдааны боомтуудыг нээх, газар нутгаа таслан өгөх эсвэл түрээслэх, гадаадын нөлөөллийн бүсүүдэд бүрэн эрхээ шилжүүлэн өгөхөд хүрсэн олон тооны тохиолдлуудыг заахад ашигладаг. Хятад-Америкийн синологич (хятад судлаач) Иммануэль Хсүгийн тэмдэглэснээр хятадууд гадаадын гүрнүүдтэй байгуулсан гэрээнүүдээ тэгш бус гэж үзэж байсан шалтгаан нь ''"эдгээр гэрээг үндэстнүүд бие биетэйгээ эрх тэгш харилцаж, хэлэлцээ хийх замаар бус, харин дайны дараа Хятадад хүчээр тулгасан, мөн Хятадын бүрэн эрхт байдалд халдаж, түүнийг хагас колоничлолын статустай болгож бууруулсанд оршиж байв"'' гэжээ. {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |гэрээнүүд ! rowspan="2" |он ! rowspan="2" |Хүчээр хүлээлгэсэн ! rowspan="2" |Хүчээр тулгагдсан |- !Монголоор !хятад нэр |- |Наньжингийн гэрээ |南京條約 |1842 |Их Британи | rowspan="37" | Чин Улс |- |Богуэн гэрээ |虎門條約 |1843 |Их Британи |- |Ванхиагийн гэрээ |中美望廈條約 |1844 |Америкийн Нэгдсэн Улс |- |Вампоагийн гэрээ |黃埔條約 |1844 |Франц |- |Кантоны гэрээ |中瑞廣州條約 |1847 |Швед |- |Кулжагийн гэрээ |中俄伊犁塔爾巴哈臺通商章程 |1851 |Хаант Орос улс |- |Айгуны гэрээ |璦琿條約 |1858 |Хаант Орос улс |- | rowspan="4" |Тяньжингийн гэрээ | rowspan="4" |天津條約 | rowspan="4" |1858 |Франц |- |Их Британи |- |Хаант Орос Улс |- |Америкийн Нэгдсэн Улс |- | rowspan="3" |Бээжингийн конвенци | rowspan="3" |北京條約 | rowspan="3" |1860 |Их Британи |- |Франц |- |Хаант Орос улс |- |Тяньжиний хоёрдугаар гэрээ |中德通商条约 |1861 |Пруссийн хаант улс |- |Чефогийн гэрээ |煙臺條約 |1876 |Их Британи |- |Ливадиагийн гэрээ |里瓦幾亞條約 |1879 |Хаант Орос улс |- |Санкт-Петербургийн гэрээ |伊犁條約 |1881 |Хаант Орос Улс |- |Тяньжиний гуравдугаар |中法新約 |1885 |Франц |- |Манж-Португалын Бээжин дэх гэрээ |中葡北京條約 |1887 |Португал |- |Шимонсэкийн гэрээ |馬關條約 |1895 |Япон |- |Лобановын гэрээ |中俄密約 |1896 |Хаант Орос улс |- |Ляодунгийн буланг шилжүүлэх гэрээ |旅大租地条约 |1898 |Хаант Орос улс |- |Хонг Конгийг шилжүүлэх гэрээ |展拓香港界址專條 |1898 |Бх Британи |- |Кванчаогийн гэрээ |廣州灣租界條約 |1899 |Франц |- | rowspan="11" |Ихэтуанийн протокол | rowspan="11" |辛丑條約 | rowspan="11" |1901 |Их Британи |- |Америкийн Нэгдсэн Улс |- |Япон |- |Хаант Орос улс |- |Франц |- |Германи |- |Итали |- |Австри-Унгар |- |Белги |- |Испани |- |Голланд |- |Манж-Шведийн гэрээ |中瑞通商條約 |1908 |Швед |- |Симлагийн конвенц |西姆拉條約 |1914 |Их Британи | rowspan="4" | Бүгд Найрамдах Хятад Улс |- |[[21 шаардлага]] |二十一條 |1915 |Япон |- |Хятад-Японы хамтарсан батлан хамгаалах хэлэлцээр |中日共同防敵軍事協定 |1918 |Япон |- |Танггу гэрээ |塘沽協定 |1933 |Япон |} gv5yh46xx2k0o574sm7037v7m66gx2m Тайпингийн тэнгэрийн улс 0 146753 859654 859411 2026-06-22T03:42:50Z Zorigt 49 859654 wikitext text/x-wiki '''Тайпингийн тэнгэрийн улс''' буюу '''Амар амгалант их тэнгэрийн улс''' (Taiping Heavenly Kingdom / 1851–1864) нь Манж Чин гүрнийг түлхэн унагахыг зорьж байсан шашны засаглалт (теократ) хаант улс байв. Тэнгэрийн улсыг Гуанжоугийн хакка (хятад 56 үндэстний нэгэн салбар бүлэг) гаралтай '''[[Хон Сюцюань]]''' удирдаж байжээ. Тус улсын нийслэл нь Тяньжин (өнөөгийн Наньжин хот) байсан юм. Тайпингийн тэнгэрийн улсаас Чин гүрний эсрэг 14 жилийн турш өрнүүлсэн боловч эцэстээ амжилтгүй болсон дайныг түүхэнд '''[[Тайпингийн бослого]]''' хэмээн нэрлэдэг. Өөрийгөө Есүс Христийн дүү хэмээн тунхаглаж, Протестант Христийн шашинд орсон Хун Шюцюань 19-р зууны дунд үеэр Хятадын өмнөд хэсгийн томоохон газар нутгийг хяналтдаа байлгасан армийг удирдаж байв. Түүний удирдлага дор Тайпингийн хөдөлгөөн тэлж, бараг 30 сая хүн амтай газар нутгийг хамарчээ. Босогчдын хаант улс нийгмийн шинэчлэл хийхээ зарлаж, уламжлалт шүтлэгүүдийг өөрийн байгуулсан '''"Дээд тэнгэрийг шүтэх нийгэмлэг"'''-ээр (Bài Shàngdì Huì) сольсон байна. Тэрээр өөрийгөө Тэнгэрийн Эцэг болон Тэнгэрийн Эхийн хоёр дахь хүү гэж үзэж байсан бөгөөд үүнийг шууд утгаар нь эсвэл зүйрлэл болгож хэлж байсан уу гэдэг нь одоог хүртэл тодорхойгүй байдаг. Бослогын ихэнх хугацаанд Тайпингийн хяналтад байсан бүс нутгууд Чин гүрний цэрэгт бүслэгдсэн байв. Эцэст нь Чин гүрний засгийн газар Франц болон Британийн цэргийн тусламжтайгаар тус бослогыг даржээ. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Тайпингийн тэнгэрийн улс 太平天囯 |- | colspan="2" |1851–1864 |- | colspan="2" |Ван хааны тамга[[Файл:Seal of the Taiping heavenly kingdom.svg|thumb|106x106px|Тайпингийн тэнгэрийн улсын Тэнгэрийн ван буюу хааны тамга]] |- | colspan="2" |  улаанаар Тайпингийн тэнгэрийн улс[[Файл:Taiping Heavenly Kingdom map.svg|thumb|190x190px]] |- !Нийслэл |Тианжинь (одоогийн Наньжин) |- !Шашин | * Бурхан шүтэх нийгэмлэг * Буддизм * Даосизм |- !Засаг |Шашны хаант засаг |- !Тэнгэрийн хаан | |- !• 1851–1864 |[[Хон Сюцюань]] |- !• 1864 |[[Хон Сюцюань|Хон]] [[Хон Сюцюань|Тиангуйфу]] |- !Хаан/ван | |- !• 1851–1852 |Фэн юншань |- !• 1851–1856 |Янь Шиучин |- !• 1851–1852 |Шиао Чиагуй |- !• 1851–1856 |Вэй Чанхуй |- !• 1851–1863 |Ши Дакай |- !• 1859–1864 |Хон Рэнгань |- !Түүхийн үе |Шинэ сүүл үе |- !• Жинтианы бослого |1851 оны 11-р сар |- !• Нанжины ялалт |19 March 1853 |- !• Тианжины хэрэг явдал |1856 |- !• Нанжины уналт |19 July 1864 |- !• Хан тиангүйфугын үхэл |25 October 1864 |- !Мөнгөний нэгж |Шэнбао (Бэлэн мөнгө) |- | colspan="2" | {| class="wikitable" |өмнөх улс |дараах улс |- | {| class="wikitable" | |Чин гүрэн |} | {| class="wikitable" |Чин гүрэн | |} |} |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Тайпингийн тэнгэрийн улс[[Файл:Seal of the Taiping heavenly kingdom.svg|thumb|148x148px]] |- | colspan="2" |Тайпингийн тэнгэрийн улсын Тэнгэрийн ван буюу хааны тамга |- !Уламжлалт хятад |太平天囯 |- !Хялбаршуулсан хятад |太平天国 |- !Утга | * Агуу Амар Амгалан Тэнгэрийн Хаанчлал |- | colspan="2" | |} == Үүсэл үеийн түүхэн хөрс == ''(Үндсэн өгүүлэл: [[Тайпингийн бослого]])'' === "Их амар амгалан"-гийн үзэл санааны түүх === "Их амар амгалан" (''Тайпин'') хэмээх утопи (гэгээн төсөөллийн) үзэл санаа нь Хан улсын үеийн Күнзийн сургаалтнуудаас эхтэй. Тэд энэхүү ойлголтыг ухаалаг удирдагч, ард түмний сэтгэл ханамж, байгалийн жам ёс болон ертөнцийн зохицолдолгоотой холбон тайлбарлаж байв. Энэхүү концепцыг 2-р зууны үед "Их амар амгалангийн судар"-т улам гүнзгийрүүлэн хөгжүүлсэн нь Даогийн шашны бослого хөдөлгөөнийг өрнүүлэхэд нөлөөлсөн байна. Мөн энэ нэршлийг нөлөө бүхий эзэн хаадын засаглалын үеийн нэр болон хааны ордны уран зохиолын түүврүүдийг нэрлэхэд ашигладаг байжээ. === Чин гүрний үеийн хямрал === 19-р зууны үед Чин гүрний газар нутагт цуврал өлсгөлөн, байгалийн гамшиг, эдийн засгийн хямрал нүүрлэж, гадаадын гүрнүүдэд ар араасаа ялагдал хүлээв. Эдгээр үйл явдлуудыг бүхэлд нь Хятадын түүхэнд '''"[[Гутамшгийн зуун жил]]"''' хэмээн нэрлэдэг. Тариаланчдад хэт өндөр татвар тулгаж, газрын түрээс огцом өссөн тул тариачид газраа олноор нь хаяж зугтах болов. Чин гүрний арми саяхан [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайнд]] шившэгтэйгээр ялагдсан бөгөөд хар тамхийг хууль бусаар асар их хэмжээгээр оруулж ирснээс үүдэж Хятадын эдийн засаг худалдааны тэнцвэргүй байдалд гүн гүнзгий нэрвэгдсэн байлаа. Дээрэм тонуул гаарч, олон тооны нууц нийгэмлэгүүд болон өөрийгөө хамгаалах бүлгүүд байгуулагдсан нь дотоодын жижиг дайн самууныг өдөөжээ. Протестант шашны номлогчид Португалын харьяа Макао, Пажоу болон Гуанжоугаар дамжин үйл ажиллагаагаа явуулж эхлэв. Тэдний гэрийн үйлчлэгч нар болон хэвлэгчид номлогчдын сургаалыг Хятадын ард түмэнд хүрэхүйц болгон засварлаж, хөрвүүлдэг байлаа. Тэд ялангуяа эзэн хааны төрийн албанд зэрэг дэв ахихаар орон нутгийн сэхээтнүүдийн өрсөлддөг муж, аймгийн шалгалтуудын үеэр сурталчилгаагаа идэвхтэй хийдэг байв. Нутгийн иргэн Лян Фагийн туурвисан 9 хэсэг, 500 хуудастай "Үеийнхэнд сануулах сайн үгс" хэмээх ном 1830-аад оны дундуур '''Хун Шюцюань'''-ийн гарт оржээ. Хун эхэндээ үүнийг сонирхолгүй гүйлгэж харсан байна. Гэвч төрийн албаны шалгалтад хэд хэдэн удаа бүдэрч, мэдрэлийн ядаргаанд орсоныхоо дараа Хун гэр бүл, найз нөхдөдөө нэгэн зүүдний тухай ярьжээ. Зүүдэнд нь алтан үстэй, сахалтай нэгэн эр болон өөрийнх нь "Ах" хэмээн дуудсан залуу эр угтан авсан гэнэ. Түүнчлэн тэрээр Күнзийг ард түмнийг төөрөгдүүлснийх нь төлөө Хунгийн тэнгэрлэг эцэг шийтгэж байхыг харсан гэж тунхаглав. Хун дахин зургаан жил багшаар ажилласны дараа түүний найз (эсвэл түүхийн зарим сурвалжид садангийн ах) Ляны номыг нухацтай уншихыг зөвлөжээ. Номыг уншихдаа тэрээр урьдын зүүдээ Христийн шашны бэлгэдэлтэй холбон харжээ: тэр бол Есүсийн дүү бөгөөд Эцэг Бурхантай уулзсан гэдэгтээ итгэв. Тэрээр уламжлалт Хан үндэстний сүсэг бишрэлийг сэргээж, Чин гүрнийг түлхэн унагах нь өөрийнх нь үүрэг хэмээн үзжээ. Түүн дээр Гуанси мужийн нүүрс, түлээний худалдагч байсан '''Ян Шюцин''' нэгдсэн бөгөөд Ян өөрийгөө Дээд Тэнгэрийн дуу хоолой болж байна хэмээн мэдэгддэг байв. Фэн Юньшань 1844 онд Хунгийн үзэл санааг түгээхээр Гуанси руу аялсныхаа дараа тэнд '''"Тэнгэрийг шүтэгчдийн нийгэмлэг"'''-ийг байгуулав. 1847 онд Хун энэхүү нууц нийгэмлэгийн удирдагч болжээ. Номлогчдын Христийн шашнаас сэдэвлэсэн Тайпингийн сүсэг бишрэл нь ''"Хятадын шинэ, эрч хүчтэй шашин... Тайпингийн Христийн шашин"'' болон хөгжсөн гэж нэгэн түүхч тэмдэглэсэн байдаг. Хун энэхүү шашныг эртний сонгодог Шанди (Дээд тэнгэр)-д итгэх итгэлийн сэргэлт гэж танилцуулж байв. Уг бүлэглэлийн хүч 1840-өөд оны сүүлээр өсөж, эхэндээ дээрэмчид болон далайн дээрэмчдийн бүлгүүдийг дарж байсан ч Чин гүрний эрх баригчдын хавчлага шахалт нь тус хөдөлгөөнийг партизаны тэмцэл, улмаар иргэний дайн руу түлхсэн юм. Марксист түүх бичлэгт Тайпингийн бослогыг '''прото-коммунист''' буюу коммунизмын анхны хэлбэртэй бослого гэж үздэг. == Түүх == === Анхны ололтууд === 1850 онд Гуанси мужид Жинтианий бослого эхэлжээ. 1851 оны 1-р сарын 11-нд (билгийн тооллын нэгэн шинийн 11-нд буюу Хун Шюцюаний төрсөн өдрөөр) Хун өөрийгөө шинэ гүрний "Тэнгэрийн хаан" хэмээн тунхаглаж, улсаа "Амар амгалант их тэнгэрийн улс" гэж нэрлэв. Жижиг мөргөлдөөнүүдийн дараа 1851 оны 2-р сард хүчирхийлэл улам даамжирч, босогчдын 10,000 орчим хүнтэй арми Чин гүрний жижиг ангийг бут ниргэв. Фэн Юньшань 1852 онд нас барах хүртлээ бослогын гол стратегич, улсын захирагч байжээ. 1853 онд Тайпингийн цэргүүд '''Наньжин''' хотыг эзлэн авч, нийслэлээ болгон "Тяньжин" (Тэнгэрийн нийслэл) гэж өөрчлөв. Хун Лянжяны наадамт (амбан захирагчийн) ордныг өөрийн "Тэнгэрийн хааны ордон" болгон өөрчилжээ. Хун зүүдэндээ Манжийн бүх "чөтгөрүүдийг" устгах тушаал авсан гэж мэдэгдсэн тул босогчид манж хүн амыг бүхэлд нь хүйс тэмтэрч эхлэв. Наньжинг эзлэх үедээ Тайпингийн босогчид хот дотор 40,000 манж хүнийг шатааж алжээ. Тэд эхлээд манж эрчүүдийг алж, дараа нь манж эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг үнс болтол нь шатаасан байна. Хүчин чадлынхаа оргил үед Тэнгэрийн улс Хөх мөрний үржил шимт хөндийгөөр төвлөрсөн Хятадын өмнөд хэсгийг хянаж байв. Мөрнийг хяналтдаа байлгаснаар тэд нийслэлээ хүнс, зэвсгээр хялбархан хангаж байлаа. Тэндээсээ Тайпингийн босогчид Хөх мөрний дээд урсгал руу баруун тийш, мөн Чин гүрний нийслэл Бээжинг эзлэхээр хойд тийш цэргээ илгээв. Гэвч Бээжинг эзлэх оролдлого нь бүтэлгүйтсэн юм. === Дотоод зөрчил === 1853 онд Хун улс төрийн идэвхтэй удирдлагаас хөндийрч, ихэвчлэн шашны хэллэгтэй бичгээр гаргасан тунхаглалаар улсаа удирдах болов. Хун зарим бодлогын асуудал дээр Ян Шюцинтэй санал зөрдөг байсан бөгөөд Яны амбиц, түүний тагнуулын өргөн сүлжээ, "Бурханы нэрээр ярих" үйлдэлд нь улам бүр эргэлзэх болжээ. 1856 онд Хунгийн дагалдагчид Ян болон түүний гэр бүлийг цаазалсан бөгөөд энэ явдлыг түүхэнд '''"Тяньжингийн үйл явдал"''' гэж нэрлэдэг. Энэхүү дотоод хагарал нь Тайпингийн цэргийн хүчийг үлэмж сулруулжээ. Удирдагч нь олны нүднээс далд байх хооронд Тайпингийн төлөөлөгчид Хятадын дундаж давхаргын дэмжлэгийг авах, Европын гүрнүүдтэй холбоо тогтоохыг оролдсон ч хоёр талдаа бүтэлгүйтэв. Европынхон төвийг сахихаар шийджээ. Хятад дотор тус бослого нь Хятадын уламжлалт зан заншил, Күнзийн үнэт зүйлсийг үгүйсгэж байсан тул консерватив дундаж давхаргын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарлаа. Тайпингийн босогчдын тариачин зан байдал, тэр байтугай гэрлэсэн хосуудыг хүртэл хүйсээр нь хатуу тусгаарлах бодлогод дургүйцсэн газар өмчлөгч дээд давхаргынхан Чин гүрний цэрэг болон тэдний Барууны холбоотнуудын талд оржээ. Тэнгэрийн улс дотор эсэргүүцэл үзүүлсэн олон хүнийг эрүүдэн шүүж байв. 1859 онд Хунгийн үеэл '''Хун Жэнгань''' Наньжинд ирж бослогод нэгдсэн бөгөөд Хун түүнд үлэмж их эрх мэдэл өгөв. Тэрээр улсын хил хязгаарыг тэлэх амбицтай төлөвлөгөө боловсруулжээ. 1860 онд Тайпингийн босогчид зүүн тийш Ханжоу, Сүжоу хотуудыг амжилттай эзлэн авсан боловч Шанхайг авч чадаагүй нь Тэнгэрийн улсын мөхлийн эхлэлийг тавьсан юм. === Мөхөл === 1860 оны 8-р сард Шанхайг эзлэх оролдлого эхэндээ амжилттай байсан ч эцэст нь Фредерик Таунсенд Уордын удирдсан хятад цэргүүд болон Европын офицеруудын нэгдсэн хүчинд няцаагджээ. Энэхүү арми нь хожим Чарльз "Хятад" Гордоны удирдсан '''"Үргэлж ялагч арми"''' болж, Тайпингийн босогчдыг дарахад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Эзэнт гүрний цэргүүдийг Зэн Гофань, Ли Хунжан нарын удирдлага дор дахин зохион байгуулж, Чин гүрний засгийн газрын дахин эзлэх ажиллагаа эрчимтэй эхлэв. 1864 оны эхээр ихэнх бүс нутагт Чин улсын хяналт тогтоод байлаа. Чин гүрний цэргүүд Наньжин руу довтолж эхлэхэд Хун хотыг Бурхан хамгаална гэж тунхаглаж байв. Гэвч 1864 оны 6-р сард хотын хүнс шавхагдаж, Чин улсын цэрэг ойртох үед тэрээр зэрлэг ногоо идэж байгаад хүнсний хордлогоор нас баржээ. Тэрээр хот эзлэгдэхээс өмнө 20 хоног өвчилсөн байна. Хун өвчний улмаас нас барсан байх магадлал өндөр ч хор ууж амиа хорлосон гэх таамаглал бас байдаг. Түүнийг нас барснаас хэдхэн хоногийн дараа Чин улсын цэргүүд Наньжинг хяналтдаа авав. Түүний цогцсыг оршуулсан байсныг Зэн Гофань үхлийг нь батлахын тулд ухан гаргаж, чандарлажээ. Бослого гаргасных нь мөнхийн шийтгэл болгож, түүний үлдэгдлийг дахин оршуулах газаргүй болгохын тулд үнсийг нь их буугаар үлээлгэсэн түүхтэй. Тайпингийн тэнгэрийн улс мөхөхөөс дөрвөн сарын өмнө Хун Шюцюань хаан ширээнээсээ татгалзаж, өөрийн ууган хүү, 14 настай Хун Тяньгуйфуд шилжүүлжээ. Хун Тяньгуйфу улсаа аврахын тулд юу ч хийж чадаагүй бөгөөд 1864 оны 7-р сард Наньжин хотын гудамжинд ширүүн тулаан болж, хот унах үед Тэнгэрийн улс бүрмөсөн устгагджээ. Босогчдын ихэнх "вангууд"-ыг Чин улсын түшмэд Наньжингийн Жиньлинд цаазаар авчээ. Наньжин унасан нь Тайпингийн тэнгэрийн улс сүйрснийг илтгэх ч хэдэн мянган Тайпингийн босогчид Чин улсын цэргийг эсэргүүцсээр байв. Тайпингийн бослогын үлдэгдлийг бүрмөсөн дарахад дахин долоон жил шаардагджээ. 1871 оны 8-р сард Ши Дакайн жанжин Ли Фүжүн (李福忠)-ээр удирдуулсан Тайпингийн хамгийн сүүлийн арми Хунань, Гүйжоу, Гуансигийн хилийн бүсэд Чин улсын цэрэгт бүрмөсөн арчигдсан байна. == Засаг захиргааны хуваарь == Тайпингийн тэнгэрийн улсад орон нутгийн засаг захиргааны гурван түвшин байсан: '''муж (省), командлал/аймаг (郡), ба шүү/шян (縣)'''. 1861 онд гаргасан журмын дагуу тус улсыг 21 мужид хуваахаар төлөвлөж байсан бөгөөд муж бүр 11 командлалтай (Жианнань муж 12 командлалтай) байхаар заажээ. Гэвч энэ нь улс орныг бүрэн нэгтгэсний дараа хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө байсан бөгөөд бослогын үед ингэж зохион байгуулж чадаагүй юм. Одоо байгаа баримт бичгүүдээс үзвэл Тайпингийн тэнгэрийн улс бодитоор таван шинэ муж байгуулсан: Тяньжин муж (天京省), Жианнань муж (江南省), Тяньпү муж (天浦省), Сүфү муж (蘇福省), ба Гүйфү муж (貴福省) юм. Тэдний газар нутгийн хил хязгаар нь тодорхойгүй бөгөөд Гүйфү мужийн байршил ч тодорхойгүй байдаг. Тяньпү, Жианнань, Сүфү мужууд нь бүгд өнөөгийн Жиансү мужийн нутаг дэвсгэрт байжээ. == Вангууд, гүнжүүд ба язгууртны хэргэм зэрэг == Тэнгэрийн хаан бол Тэнгэрийн улсын хамгийн дээд тушаал байв. Энэхүү суудлыг зөвхөн Хун Шюцюань болон түүний хүү Хун Тяньгуйфу нар эдэлсэн: * '''Хун Шюцюань (洪秀全):''' 1851 оны 8-р сар – 1864 оны 5-р сар * '''Хун Тяньгуйфу (洪天貴福):''' 1864 оны 5-р сар – 1864 оны 8-р сар "Тэнгэрийн хаан"-ы доор газар нутгийг муж хариуцсан удирдагчид буюу вангууд (ван / гүнжүүд) хуваан авдаг байв. Анх таван гол ван байсан: Дөрвөн зүг хариуцсан вангууд болон Жигүүрийн (Хажуугийн) ван. Анхны удирдагчдаас Баруун ван болон Өмнөд ван 1852 онд тулалдаанд амь үрэгджээ. Зүүн ван 1856 оны төрийн эргэлтийн үеэр Хойд ванд алагдсан бөгөөд хожим Хойд ван өөрөө ч алагджээ. * '''Өмнөд ван (南王):''' Фэн Юньшань (1852 онд нас барсан) * '''Зүүн ван (東王):''' Ян Шюцин (1856 онд нас барсан) * '''Баруун ван (西王):''' Шяо Чаогуй (1852 онд нас барсан) * '''Хойд ван (北王):''' Вэй Чанхуй (1856 онд нас барсан) * '''Жигүүрийн ван (翼王):''' Ши Дакай (1863 онд Чин улсын цэрэгт олзлогдож, цаазлагдсан) Хөдөлгөөний хожуу үеийн удирдагчдыг "Хунтайж/Ван" гэж нэрлэж байв: * '''Үнэнч ван (忠王):''' Ли Шючэн (1823–1864, олзлогдож цаазлагдсан) * '''Баатарлаг ван (英王):''' Чэн Юйчэн (1837–1862) * '''Ган ван (干王):''' Хун Жэнгань (1822–1864; Хун Шюцюаний үеэл, цаазлагдсан) == Хэрэгжүүлсэн бодлогууд == Тайпингийн тэнгэрийн арми өөрийн хяналтад байсан газар нутагтаа тоталитар, шашны засаглалт бөгөөд маш өндөр цэрэгжсэн дэглэмийг тогтоожээ. * '''Төрийн албаны шалгалт:''' Түшмэдийн шалгалтын сэдвийг Күнзийн сонгодог зохиолуудаас Хятадын ардын шашинд суурилсан Күнзийн өмнөх үеийн эх сурвалжууд болон Библийн судрууд болгон өөрчлөв. * '''Хувийн өмчийг устгасан нь:''' Хувийн өмчлөлийг үгүй хийж, бүх газрыг төрийн мэдэлд авч, тэгш хуваарилах болов. * '''Хуанлийн шинэчлэл:''' Чин улсын ордны одон орончдын баталж байсан билгийн тооллыг халж, нарны тооллыг нэвтрүүлэв. * '''Хөл боохыг хориглосон нь:''' Хятадын эмэгтэйчүүдийн хөлийг боодог байсан зэрлэг уламжлалыг хуулиар хоригложээ (Хакка үндэстнүүд энэ зан үйлийг хэзээ ч дагаж байгаагүй тул хакка эмэгтэйчүүд үргэлж талбайд чөлөөтэй ажилладаг байсан). * '''Хүйсийн тэгш эрх:''' Нийгмийг анги давхаргагүй гэж тунхаглаж, эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийг эрх тэгш гэж үзэв. Хятадын түүхэнд анх удаа эмэгтэйчүүдэд зориулсан төрийн албаны шалгалтыг зохион байгуулж, Наньжингийн боловсролтой эмэгтэй Фү Шаньшян уг шалгалтыг давж Зүүн вангийн ордонд түшмэл болжээ. Мөн Хун Шюаньжяо (Хунгийн эгч/дүү), Сү Саньнян зэрэг эмэгтэйчүүд цэргийн офицер, командлагчаар алба хааж байв. * '''Гэр бүлийг тусгаарласан нь:''' Гэр бүлүүдийг хатуу тусгаарлаж, зөвхөн эмэгтэйчүүдээс бүрдсэн цэргийн ангиудыг байгуулжээ. 1855 он хүртэл гэрлэсэн хосуудыг ч цуг амьдрах, бэлгийн харилцаанд орохыг хориглож байв. Хүүхдүүдийг гэр бүлээс нь салж, өндөр тушаалын цэргийн зүтгэлтнүүдэд хүчээр үрчлүүлдэг байжээ. * '''Гэзэг тавихыг хориглосон нь:''' Чин улсаас тулгадаг байсан урт гэзэг (queue)-ийг халж, үсээ сул тавьж ургуулах болов. Үүнээс болж Чин улсынхан тэднийг '''"Урт үст дээрэмчид"''' (長毛賊) гэж нэрлэдэг байжээ. * '''Хатуу хуулиуд:''' Хар тамхи, мөрийтэй тоглоом, тамхи, согтууруулах ундаа, олон эхнэр авах зан үйл, боолчлол болон биеэ үнэлэхийг бүрмөсөн хориглож, зөрчвөл '''цаазаар авах ял''' оноодог байв. === Хун Жэнганий санал болгосон шинэчлэлүүд === Хун Жэнгань Тэнгэрийн хааны зөвшөөрөлтэйгээр дараах барууны маягийн дэвшээлт бодлогуудыг дэвшүүлж байжээ: * Зүтгүүр (локомотив) оруулж ирэх патентыг олгох замаар төмөр замыг хөгжүүлэх (21 муж бүрт 21 төмөр зам төлөвлөсөн). * Худалдаа болон батлан хамгаалах салбарт уурын усан онгоцыг нэвтрүүлэх. * Мөнгөн тэмдэгт гаргадаг хувийн банкуудыг байгуулах. * Үндэсний шуудангийн албыг байгуулах. * Шинэ нээлтэд 10 жилийн патент олгох. * Мэдээ мэдээллийг түгээх бие даасан, хараат бус улсын хэвлэл мэдээллийн албыг бий болгогох. == Шашны хэрэг == Эхэндээ Хун Шюцюаний дагалдагчдыг "Тэнгэрийг шүтэгчид" гэдэг байв. Түүний шашин нь Христийн шашинтай синкретизм (холилдсон хэлбэр) үүсгэсэн боловч үндсэн Христийн шашны залбирал, зан үйлээс ялгаатай байлаа. Буддын шашны хийдүүдийн номын сангуудыг (ялангуяа Хөх мөрний бэлчир хавьд) бараг бүрмөсөн устгаж, Даогийн болон Күнзийн сүм хийдүүдийг шинэ шашны сургууль, эмнэлэг болгон өөрчилж, заримыг нь нурааж байв. Номлогч Жозеф Эдкинст бичсэн захидалдаа Хун Никейн итгэлийн тунхаглалыг үгүйсгэж, Ариусыг (Ариан үзэл) зөв байсан гэж мэдэгджээ. === Күнзийн үнэт зүйлсээс зөрсөн нь === Бүх анги давхаргыг тэгш гэж үзсэн нь Күнзийн "Таван хэлхээ холбоо" (дээрээс доош захирагдах шатлал)-ны зарчимд харшилж байв. Күнзийн сургаалаар нөхөр нь эхнэрээ захирах ёстой бөгөөд эмэгтэй хүнийг доогуур үнэлдэг байсан бол Тайпингийн хүйсийн тэгш эрх, эмэгтэйчүүдийг шалгалтад оруулсан явдал нь Чин улсын патриархат (эрэгтэйчүүд давамгайлсан) дэг журмыг бүрэн эвджээ. Нэн ялангуяа гэр бүлүүдийг салж, хүүхдүүдийг хүчээр үрчлүүлсэн нь Күнзийн ёс зүйн тулгуур багана болох "Эцэг эхээ асрах, хүндлэх ёс" (filial piety)-ыг бүдүүлгээр зөрчсөн үйлдэл байв. Тариачин сэхээтэн Жан Рунань Наньжин хот эзлэгдэх үед гэр бүлээ салгахаас зугтсан гэр бүлүүд олноороо амиа хорлож байсныг нүдээр үзсэнээ тэмдэглэн үлдээжээ. == Хувцаслалт ба гадаад төрх == Тайпингийн тэнгэрийн улс Чин гүрний хүчээр тулгадаг байсан "үсээ хусаж, гэзэг тавих" хуулийн эсрэг өөрийн хувцаслалтын системийг хөгжүүлэв. Тэд хувцас оёх, үндэсний малгай урлах тусгай төрийн албадыг байгуулжээ. Эрэгтэйчүүд үсээ сул тавьж ургуулсан бол эмэгтэйчүүд банзал өмсөхийг больж, нарийн ханцуйтай, захгүй өргөн цамц, өмд өмсөх болжээ. Манж хувцасны хэв маяг болох "морины туурай хэлбэртэй ханцуй" (matixiu) болон Чин улсын албаны дүрэмт хувцаснуудыг хориглож, Хань үндэстний хувцасны (Hanfu) соёлыг сэргээхийг зорив. Учир нь Тайпингийн удирдагчид манж нарыг ''"Хятадын хувцсыг зэрлэгүүдийн хувцсаар сольж, хүмүүсийг өвөг дээдсийнх нь үндэс угсаанаас салган, амьтан болгон хувиргасан"'' гэж буруутгаж байлаа. Манж нарын малгайн оронд тэд толгойн алчуур эсвэл зэгсэн малгай өмсдөг байв. Тэдний албан ёсны хувцаслалт нь Бээжин дуурийн тайзны хувцас дээр суурилсан байжээ. Учир нь дуурийн хувцаснууд манж хувцасны хуулиас чөлөөлөгдөж, хуучин хань хувцасны хэв маягийг хадгалж үлдсэн байв. Тэнгэрийн улсын хаан, вангууд шар өнгийн луут дээл (dragon robe) өмсдөг байсан бөгөөд лууны тоогоор зэрэг дэвээ тодорхойлдог байв. Хамгийн дээд Тэнгэрийн хааны дээл 40 луутай байсан бол Зүүн ба Баруун вангийнх 36, Хойд ба Өмнөд вангийнх 32 лууны хээтэй байжээ. == Мөнгөн тэмдэгт == Анхны жилдээ Тайпингийн тэнгэрийн улс 23-26 мм диаметртэй, 4.1 грамм жинтэй зоосон мөнгийг цутган гаргажээ. Зоосны нүүрэн талд улсын нэрийг, ар талд нь '''"Ариун эрдэнэ"''' (聖寶) гэж сийлсэн байв. Мөн тэд цаасан дэвсгэрт (цаасан мөнгө) гаргаж байжээ. == Хакка үндэстнүүдийг хомроголон устгасан нь == Тайпингийн тэнгэрийн улс нуран унасны дараа Чин гүрэн бослогыг дэмжсэн Хакка үндэстнүүдийн эсрэг цуврал аллагуудыг эхлүүлэв. Аллагын оргил үеэр Хятад даяар өдөрт 30,000 хакка хүнийг устгаж байжээ. Гуандун мужийн амбан захирагч Е Минчэнь зөвхөн Гуанжоу хотод 70,000 хүнийг цаазалж, улмаар төв Гуандун даяар 1 сая орчим хүн амь үрэгдсэн байна. Үүний өөр нэгэн уршиг нь Хакка болон нутгийн уугуул иргэдийн хооронд өрнөсөн цуст овгуудын дайн (Punti-Hakka Clan Wars / 1855-1867) бөгөөд энэ мөргөлдөөний улмаас дахин 1 сая орчим хүн амь үрэгджээ. rbpytrixq65249qz0rvuqavrccg7zlt 859665 859654 2026-06-22T05:36:23Z Zorigt 49 859665 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Улс | native_name = {{langn|zh|太平天囯}} | conventional_long_name = Амар амгалант их тэнгэрийн улс | common_name = Тайпингийн тэнгэрийн улс | era = [[Late modern period]] | government_type = [[Теократ]] хаант засаглал | year_start = 1851 | year_end = 1864 | image_flag = | flag_type = | p1 = Чин Улс | flag_p1 = Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg | s1 = Чин Улс | flag_s1 = Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg | other_symbol_type = [[Тамга (Зүүн Ази)|Тамга]] | other_symbol = [[File:Seal of the Taiping heavenly kingdom.svg|95px]] | event_start = [[Жиньтяний бослого]] | date_start = 1 сарын 11 | event_end = [[Наньжингийн гуравдугаар тулалдаан|Наньжингийн уналт]] | date_end = 7 сарын 19 | year_exile_start = 1864 | year_exile_end = 1872 | event1 = [[Наньжингийн тулалдаан (1853)|Наньжинг эзэлсэн нь]] | date_event1 = 1853 оны 3 сарын 19 | event2 = [[Тяньжингийн хэрэг явдал]] | date_event2 = 1856 | event_post = [[Хон Тяньгуйфу]]г олзолсон нь | date_post = 1864 оны 10 сарын 25 | image_map = Taiping Heavenly Kingdom map.svg | image_map_caption = {{Legend-line|black dashed|Тайпингийн тэнгэрийн улсын хил хязгаар}} {{Legend|#fed98e|Тайпингийн бослогын янз бүрийн цаг үед эзэлж байсан нутаг}} {{Legend|#ffa644|Эхэн үе}} {{Legend|#d56a2d|Хожуу үе}} | capital = [[Тяньжин]] (одоогийн [[Наньжин]]) | religion = {{ubl|[[Бурхан шүтэх нийгэмлэг]] (албан ёсны)|[[Хятадын уламжлалт шашин]]|[[Буддизм]]|[[Бумбын шашин]]}} | currency = [[Шэнбао]] ([[вэнь]]) | leader1 = [[Хон Шючуань]] | leader2 = [[Хон Тяньгуйфу]] | year_leader1 = 1851–1864 | year_leader2 = 1864 | title_leader = Тайпингийн тэнгэрийн хаан | representative1 = [[Фэн Юньшан]] | representative2 = [[Ян Шючин]] | representative3 = [[Шяо Чаогуй]] | representative4 = [[Вэй Чанхуй]] | representative5 = [[Ши Дакай]] | year_representative1 = 1851–1852 | year_representative2 = 1851–1856 | year_representative3 = 1851–1852 | year_representative4 = 1851–1856 | year_representative5 = 1851–1863 | title_representative = Хаан/Хунтайж | representative6 = [[Хон Рэньгань]] | year_representative6 = 1859–1864 }} '''Тайпингийн тэнгэрийн улс''' буюу '''Амар амгалант их тэнгэрийн улс''' (Taiping Heavenly Kingdom / 1851–1864) нь Манж Чин гүрнийг түлхэн унагахыг зорьж байсан шашны засаглалт (теократ) хаант улс байв. Тэнгэрийн улсыг Гуанжоугийн хакка (хятад 56 үндэстний нэгэн салбар бүлэг) гаралтай '''[[Хон Шючуань]]''' удирдаж байжээ. Тус улсын нийслэл нь Тяньжин (өнөөгийн Наньжин хот) байсан юм. Тайпингийн тэнгэрийн улсаас Чин гүрний эсрэг 14 жилийн турш өрнүүлсэн боловч эцэстээ амжилтгүй болсон дайныг түүхэнд '''[[Тайпингийн бослого]]''' хэмээн нэрлэдэг. Өөрийгөө Есүс Христийн дүү хэмээн тунхаглаж, Протестант Христийн шашинд орсон Хон Шючюань 19-р зууны дунд үеэр Хятадын өмнөд хэсгийн томоохон газар нутгийг хяналтдаа байлгасан армийг удирдаж байв. Түүний удирдлага дор Тайпингийн хөдөлгөөн тэлж, бараг 30 сая хүн амтай газар нутгийг хамарчээ. Босогчдын хаант улс нийгмийн шинэчлэл хийхээ зарлаж, уламжлалт шүтлэгүүдийг өөрийн байгуулсан '''"Дээд тэнгэрийг шүтэх нийгэмлэг"'''-ээр (Bài Shàngdì Huì) сольсон байна. Тэрээр өөрийгөө Тэнгэрийн Эцэг болон Тэнгэрийн Эхийн хоёр дахь хүү гэж үзэж байсан бөгөөд үүнийг шууд утгаар нь эсвэл зүйрлэл болгож хэлж байсан уу гэдэг нь одоог хүртэл тодорхойгүй байдаг. Бослогын ихэнх хугацаанд Тайпингийн хяналтад байсан бүс нутгууд Чин гүрний цэрэгт бүслэгдсэн байв. Эцэст нь Чин гүрний засгийн газар Франц болон Британийн цэргийн тусламжтайгаар тус бослогыг даржээ. == Үүсэл үеийн түүхэн хөрс == ''(Үндсэн өгүүлэл: [[Тайпингийн бослого]])'' === "Их амар амгалан"-гийн үзэл санааны түүх === "Их амар амгалан" (''Тайпин'') хэмээх утопи (гэгээн төсөөллийн) үзэл санаа нь Хан улсын үеийн Күнзийн сургаалтнуудаас эхтэй. Тэд энэхүү ойлголтыг ухаалаг удирдагч, ард түмний сэтгэл ханамж, байгалийн жам ёс болон ертөнцийн зохицолдолгоотой холбон тайлбарлаж байв. Энэхүү концепцыг 2-р зууны үед "Их амар амгалангийн судар"-т улам гүнзгийрүүлэн хөгжүүлсэн нь Даогийн шашны бослого хөдөлгөөнийг өрнүүлэхэд нөлөөлсөн байна. Мөн энэ нэршлийг нөлөө бүхий эзэн хаадын засаглалын үеийн нэр болон хааны ордны уран зохиолын түүврүүдийг нэрлэхэд ашигладаг байжээ. === Чин гүрний үеийн хямрал === 19-р зууны үед Чин гүрний газар нутагт цуврал өлсгөлөн, байгалийн гамшиг, эдийн засгийн хямрал нүүрлэж, гадаадын гүрнүүдэд ар араасаа ялагдал хүлээв. Эдгээр үйл явдлуудыг бүхэлд нь Хятадын түүхэнд '''"[[Гутамшгийн зуун жил]]"''' хэмээн нэрлэдэг. Тариаланчдад хэт өндөр татвар тулгаж, газрын түрээс огцом өссөн тул тариачид газраа олноор нь хаяж зугтах болов. Чин гүрний арми саяхан [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайнд]] шившэгтэйгээр ялагдсан бөгөөд хар тамхийг хууль бусаар асар их хэмжээгээр оруулж ирснээс үүдэж Хятадын эдийн засаг худалдааны тэнцвэргүй байдалд гүн гүнзгий нэрвэгдсэн байлаа. Дээрэм тонуул гаарч, олон тооны нууц нийгэмлэгүүд болон өөрийгөө хамгаалах бүлгүүд байгуулагдсан нь дотоодын жижиг дайн самууныг өдөөжээ. Протестант шашны номлогчид Португалын харьяа Макао, Пажоу болон Гуанжоугаар дамжин үйл ажиллагаагаа явуулж эхлэв. Тэдний гэрийн үйлчлэгч нар болон хэвлэгчид номлогчдын сургаалыг Хятадын ард түмэнд хүрэхүйц болгон засварлаж, хөрвүүлдэг байлаа. Тэд ялангуяа эзэн хааны төрийн албанд зэрэг дэв ахихаар орон нутгийн сэхээтнүүдийн өрсөлддөг муж, аймгийн шалгалтуудын үеэр сурталчилгаагаа идэвхтэй хийдэг байв. Нутгийн иргэн Лян Фагийн туурвисан 9 хэсэг, 500 хуудастай "Үеийнхэнд сануулах сайн үгс" хэмээх ном 1830-аад оны дундуур Хон Шючюанийн гарт оржээ. Хон эхэндээ үүнийг сонирхолгүй гүйлгэж харсан байна. Гэвч төрийн албаны шалгалтад хэд хэдэн удаа бүдэрч, мэдрэлийн ядаргаанд орсоныхоо дараа Хон гэр бүл, найз нөхдөдөө нэгэн зүүдний тухай ярьжээ. Зүүдэнд нь алтан үстэй, сахалтай нэгэн эр болон өөрийнх нь "Ах" хэмээн дуудсан залуу эр угтан авсан гэнэ. Түүнчлэн тэрээр Күнзийг ард түмнийг төөрөгдүүлснийх нь төлөө Хонгийн тэнгэрлэг эцэг шийтгэж байхыг харсан гэж тунхаглав. Хон дахин зургаан жил багшаар ажилласны дараа түүний найз (эсвэл түүхийн зарим сурвалжид садангийн ах) Ляны номыг нухацтай уншихыг зөвлөжээ. Номыг уншихдаа тэрээр урьдын зүүдээ Христийн шашны бэлгэдэлтэй холбон харжээ: тэр бол Есүсийн дүү бөгөөд Эцэг Бурхантай уулзсан гэдэгтээ итгэв. Тэрээр уламжлалт Хан үндэстний сүсэг бишрэлийг сэргээж, Чин гүрнийг түлхэн унагах нь өөрийнх нь үүрэг хэмээн үзжээ. Түүн дээр Гуанси мужийн нүүрс, түлээний худалдагч байсан '''Ян Шюцин''' нэгдсэн бөгөөд Ян өөрийгөө Дээд Тэнгэрийн дуу хоолой болж байна хэмээн мэдэгддэг байв. Фэн Юньшань 1844 онд Хонгийн үзэл санааг түгээхээр Гуанси руу аялсныхаа дараа тэнд '''"Тэнгэрийг шүтэгчдийн нийгэмлэг"'''-ийг байгуулав. 1847 онд Хон энэхүү нууц нийгэмлэгийн удирдагч болжээ. Номлогчдын Христийн шашнаас сэдэвлэсэн Тайпингийн сүсэг бишрэл нь ''"Хятадын шинэ, эрч хүчтэй шашин... Тайпингийн Христийн шашин"'' болон хөгжсөн гэж нэгэн түүхч тэмдэглэсэн байдаг. Хон энэхүү шашныг эртний сонгодог Шанди (Дээд тэнгэр)-д итгэх итгэлийн сэргэлт гэж танилцуулж байв. Уг бүлэглэлийн хүч 1840-өөд оны сүүлээр өсөж, эхэндээ дээрэмчид болон далайн дээрэмчдийн бүлгүүдийг дарж байсан ч Чин гүрний эрх баригчдын хавчлага шахалт нь тус хөдөлгөөнийг партизаны тэмцэл, улмаар иргэний дайн руу түлхсэн юм. Марксист түүх бичлэгт Тайпингийн бослогыг '''прото-коммунист''' буюу коммунизмын анхны хэлбэртэй бослого гэж үздэг. == Түүх == === Анхны ололтууд === 1850 онд Гуанси мужид Жинтианий бослого эхэлжээ. 1851 оны 1-р сарын 11-нд (билгийн тооллын нэгэн шинийн 11-нд буюу Хон Шючюаний төрсөн өдрөөр) Хон өөрийгөө шинэ гүрний "Тэнгэрийн хаан" хэмээн тунхаглаж, улсаа "Амар амгалант их тэнгэрийн улс" гэж нэрлэв. Жижиг мөргөлдөөнүүдийн дараа 1851 оны 2-р сард хүчирхийлэл улам даамжирч, босогчдын 10,000 орчим хүнтэй арми Чин гүрний жижиг ангийг бут ниргэв. Фэн Юньшань 1852 онд нас барах хүртлээ бослогын гол стратегич, улсын захирагч байжээ. 1853 онд Тайпингийн цэргүүд '''Наньжин''' хотыг эзлэн авч, нийслэлээ болгон "Тяньжин" (Тэнгэрийн нийслэл) гэж өөрчлөв. Хон Лянжяны наадамт (амбан захирагчийн) ордныг өөрийн "Тэнгэрийн хааны ордон" болгон өөрчилжээ. Хон зүүдэндээ Манжийн бүх "чөтгөрүүдийг" устгах тушаал авсан гэж мэдэгдсэн тул босогчид манж хүн амыг бүхэлд нь хүйс тэмтэрч эхлэв. Наньжинг эзлэх үедээ Тайпингийн босогчид хот дотор 40,000 манж хүнийг шатааж алжээ. Тэд эхлээд манж эрчүүдийг алж, дараа нь манж эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг үнс болтол нь шатаасан байна. Хүчин чадлынхаа оргил үед Тэнгэрийн улс Хөх мөрний үржил шимт хөндийгөөр төвлөрсөн Хятадын өмнөд хэсгийг хянаж байв. Мөрнийг хяналтдаа байлгаснаар тэд нийслэлээ хүнс, зэвсгээр хялбархан хангаж байлаа. Тэндээсээ Тайпингийн босогчид Хөх мөрний дээд урсгал руу баруун тийш, мөн Чин гүрний нийслэл Бээжинг эзлэхээр хойд тийш цэргээ илгээв. Гэвч Бээжинг эзлэх оролдлого нь бүтэлгүйтсэн юм. === Дотоод зөрчил === 1853 онд Хон улс төрийн идэвхтэй удирдлагаас хөндийрч, ихэвчлэн шашны хэллэгтэй бичгээр гаргасан тунхаглалаар улсаа удирдах болов. Хон зарим бодлогын асуудал дээр Ян Шюцинтэй санал зөрдөг байсан бөгөөд Яны амбиц, түүний тагнуулын өргөн сүлжээ, "Бурханы нэрээр ярих" үйлдэлд нь улам бүр эргэлзэх болжээ. 1856 онд Хонгийн дагалдагчид Ян болон түүний гэр бүлийг цаазалсан бөгөөд энэ явдлыг түүхэнд '''"Тяньжингийн үйл явдал"''' гэж нэрлэдэг. Энэхүү дотоод хагарал нь Тайпингийн цэргийн хүчийг үлэмж сулруулжээ. Удирдагч нь олны нүднээс далд байх хооронд Тайпингийн төлөөлөгчид Хятадын дундаж давхаргын дэмжлэгийг авах, Европын гүрнүүдтэй холбоо тогтоохыг оролдсон ч хоёр талдаа бүтэлгүйтэв. Европынхон төвийг сахихаар шийджээ. Хятад дотор тус бослого нь Хятадын уламжлалт зан заншил, Күнзийн үнэт зүйлсийг үгүйсгэж байсан тул консерватив дундаж давхаргын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарлаа. Тайпингийн босогчдын тариачин зан байдал, тэр байтугай гэрлэсэн хосуудыг хүртэл хүйсээр нь хатуу тусгаарлах бодлогод дургүйцсэн газар өмчлөгч дээд давхаргынхан Чин гүрний цэрэг болон тэдний Барууны холбоотнуудын талд оржээ. Тэнгэрийн улс дотор эсэргүүцэл үзүүлсэн олон хүнийг эрүүдэн шүүж байв. 1859 онд Хонгийн үеэл '''Хон Жэнгань''' Наньжинд ирж бослогод нэгдсэн бөгөөд Хуон түүнд үлэмж их эрх мэдэл өгөв. Тэрээр улсын хил хязгаарыг тэлэх амбицтай төлөвлөгөө боловсруулжээ. 1860 онд Тайпингийн босогчид зүүн тийш Ханжоу, Сүжоу хотуудыг амжилттай эзлэн авсан боловч Шанхайг авч чадаагүй нь Тэнгэрийн улсын мөхлийн эхлэлийг тавьсан юм. === Мөхөл === 1860 оны 8-р сард Шанхайг эзлэх оролдлого эхэндээ амжилттай байсан ч эцэст нь Фредерик Таунсенд Уордын удирдсан хятад цэргүүд болон Европын офицеруудын нэгдсэн хүчинд няцаагджээ. Энэхүү арми нь хожим Чарльз "Хятад" Гордоны удирдсан '''"Үргэлж ялагч арми"''' болж, Тайпингийн босогчдыг дарахад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Эзэнт гүрний цэргүүдийг Зэн Гофань, Ли Хунжан нарын удирдлага дор дахин зохион байгуулж, Чин гүрний засгийн газрын дахин эзлэх ажиллагаа эрчимтэй эхлэв. 1864 оны эхээр ихэнх бүс нутагт Чин улсын хяналт тогтоод байлаа. Чин гүрний цэргүүд Наньжин руу довтолж эхлэхэд Хон хотыг Бурхан хамгаална гэж тунхаглаж байв. Гэвч 1864 оны 6-р сард хотын хүнс шавхагдаж, Чин улсын цэрэг ойртох үед тэрээр зэрлэг ногоо идэж байгаад хүнсний хордлогоор нас баржээ. Тэрээр хот эзлэгдэхээс өмнө 20 хоног өвчилсөн байна. Хон өвчний улмаас нас барсан байх магадлал өндөр ч хор ууж амиа хорлосон гэх таамаглал бас байдаг. Түүнийг нас барснаас хэдхэн хоногийн дараа Чин улсын цэргүүд Наньжинг хяналтдаа авав. Түүний цогцсыг оршуулсан байсныг Зэн Гофань үхлийг нь батлахын тулд ухан гаргаж, чандарлажээ. Бослого гаргасных нь мөнхийн шийтгэл болгож, түүний үлдэгдлийг дахин оршуулах газаргүй болгохын тулд үнсийг нь их буугаар үлээлгэсэн түүхтэй. Тайпингийн тэнгэрийн улс мөхөхөөс дөрвөн сарын өмнө Хон Шючюань хаан ширээнээсээ татгалзаж, өөрийн ууган хүү, 14 настай Хон Тяньгуйфуд шилжүүлжээ. Хон Тяньгуйфу улсаа аврахын тулд юу ч хийж чадаагүй бөгөөд 1864 оны 7-р сард Наньжин хотын гудамжинд ширүүн тулаан болж, хот унах үед Тэнгэрийн улс бүрмөсөн устгагджээ. Босогчдын ихэнх "вангууд"-ыг Чин улсын түшмэд Наньжингийн Жиньлинд цаазаар авчээ. Наньжин унасан нь Тайпингийн тэнгэрийн улс сүйрснийг илтгэх ч хэдэн мянган Тайпингийн босогчид Чин улсын цэргийг эсэргүүцсээр байв. Тайпингийн бослогын үлдэгдлийг бүрмөсөн дарахад дахин долоон жил шаардагджээ. 1871 оны 8-р сард Ши Дакайн жанжин Ли Фүжүн (李福忠)-ээр удирдуулсан Тайпингийн хамгийн сүүлийн арми Хунань, Гүйжоу, Гуансигийн хилийн бүсэд Чин улсын цэрэгт бүрмөсөн арчигдсан байна. == Засаг захиргааны хуваарь == Тайпингийн тэнгэрийн улсад орон нутгийн засаг захиргааны гурван түвшин байсан: '''муж (省), командлал/аймаг (郡), ба шүү/шян (縣)'''. 1861 онд гаргасан журмын дагуу тус улсыг 21 мужид хуваахаар төлөвлөж байсан бөгөөд муж бүр 11 командлалтай (Жианнань муж 12 командлалтай) байхаар заажээ. Гэвч энэ нь улс орныг бүрэн нэгтгэсний дараа хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө байсан бөгөөд бослогын үед ингэж зохион байгуулж чадаагүй юм. Одоо байгаа баримт бичгүүдээс үзвэл Тайпингийн тэнгэрийн улс бодитоор таван шинэ муж байгуулсан: Тяньжин муж (天京省), Жианнань муж (江南省), Тяньпү муж (天浦省), Сүфү муж (蘇福省), ба Гүйфү муж (貴福省) юм. Тэдний газар нутгийн хил хязгаар нь тодорхойгүй бөгөөд Гүйфү мужийн байршил ч тодорхойгүй байдаг. Тяньпү, Жианнань, Сүфү мужууд нь бүгд өнөөгийн Жиансү мужийн нутаг дэвсгэрт байжээ. == Вангууд, гүнжүүд ба язгууртны хэргэм зэрэг == Тэнгэрийн хаан бол Тэнгэрийн улсын хамгийн дээд тушаал байв. Энэхүү суудлыг зөвхөн Хон Шючюань болон түүний хүү Хон Тяньгуйфу нар эдэлсэн: * '''Хон Шюцюань (洪秀全):''' 1851 оны 8-р сар – 1864 оны 5-р сар * '''Хон Тяньгуйфу (洪天貴福):''' 1864 оны 5-р сар – 1864 оны 8-р сар "Тэнгэрийн хаан"-ы доор газар нутгийг муж хариуцсан удирдагчид буюу вангууд (ван / гүнжүүд) хуваан авдаг байв. Анх таван гол ван байсан: Дөрвөн зүг хариуцсан вангууд болон Жигүүрийн (Хажуугийн) ван. Анхны удирдагчдаас Баруун ван болон Өмнөд ван 1852 онд тулалдаанд амь үрэгджээ. Зүүн ван 1856 оны төрийн эргэлтийн үеэр Хойд ванд алагдсан бөгөөд хожим Хойд ван өөрөө ч алагджээ. * '''Өмнөд ван (南王):''' Фэн Юньшань (1852 онд нас барсан) * '''Зүүн ван (東王):''' Ян Шюцин (1856 онд нас барсан) * '''Баруун ван (西王):''' Шяо Чаогуй (1852 онд нас барсан) * '''Хойд ван (北王):''' Вэй Чанхуй (1856 онд нас барсан) * '''Жигүүрийн ван (翼王):''' Ши Дакай (1863 онд Чин улсын цэрэгт олзлогдож, цаазлагдсан) Хөдөлгөөний хожуу үеийн удирдагчдыг "Хунтайж/Ван" гэж нэрлэж байв: * '''Үнэнч ван (忠王):''' Ли Шючэн (1823–1864, олзлогдож цаазлагдсан) * '''Баатарлаг ван (英王):''' Чэн Юйчэн (1837–1862) * '''Ган ван (干王):''' Хон Жэнгань (1822–1864; Хон Шючюаний үеэл, цаазлагдсан) == Хэрэгжүүлсэн бодлогууд == Тайпингийн тэнгэрийн арми өөрийн хяналтад байсан газар нутагтаа тоталитар, шашны засаглалт бөгөөд маш өндөр цэрэгжсэн дэглэмийг тогтоожээ. * '''Төрийн албаны шалгалт:''' Түшмэдийн шалгалтын сэдвийг Күнзийн сонгодог зохиолуудаас Хятадын ардын шашинд суурилсан Күнзийн өмнөх үеийн эх сурвалжууд болон Библийн судрууд болгон өөрчлөв. * '''Хувийн өмчийг устгасан нь:''' Хувийн өмчлөлийг үгүй хийж, бүх газрыг төрийн мэдэлд авч, тэгш хуваарилах болов. * '''Хуанлийн шинэчлэл:''' Чин улсын ордны одон орончдын баталж байсан билгийн тооллыг халж, нарны тооллыг нэвтрүүлэв. * '''Хөл боохыг хориглосон нь:''' Хятадын эмэгтэйчүүдийн хөлийг боодог байсан зэрлэг уламжлалыг хуулиар хоригложээ (Хакка үндэстнүүд энэ зан үйлийг хэзээ ч дагаж байгаагүй тул хакка эмэгтэйчүүд үргэлж талбайд чөлөөтэй ажилладаг байсан). * '''Хүйсийн тэгш эрх:''' Нийгмийг анги давхаргагүй гэж тунхаглаж, эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийг эрх тэгш гэж үзэв. Хятадын түүхэнд анх удаа эмэгтэйчүүдэд зориулсан төрийн албаны шалгалтыг зохион байгуулж, Наньжингийн боловсролтой эмэгтэй Фү Шаньшян уг шалгалтыг давж Зүүн вангийн ордонд түшмэл болжээ. Мөн Хон Шюаньжяо (Хонгийн эгч/дүү), Сү Саньнян зэрэг эмэгтэйчүүд цэргийн офицер, командлагчаар алба хааж байв. * '''Гэр бүлийг тусгаарласан нь:''' Гэр бүлүүдийг хатуу тусгаарлаж, зөвхөн эмэгтэйчүүдээс бүрдсэн цэргийн ангиудыг байгуулжээ. 1855 он хүртэл гэрлэсэн хосуудыг ч цуг амьдрах, бэлгийн харилцаанд орохыг хориглож байв. Хүүхдүүдийг гэр бүлээс нь салж, өндөр тушаалын цэргийн зүтгэлтнүүдэд хүчээр үрчлүүлдэг байжээ. * '''Гэзэг тавихыг хориглосон нь:''' Чин улсаас тулгадаг байсан урт гэзэг (queue)-ийг халж, үсээ сул тавьж ургуулах болов. Үүнээс болж Чин улсынхан тэднийг '''"Урт үст дээрэмчид"''' (長毛賊) гэж нэрлэдэг байжээ. * '''Хатуу хуулиуд:''' Хар тамхи, мөрийтэй тоглоом, тамхи, согтууруулах ундаа, олон эхнэр авах зан үйл, боолчлол болон биеэ үнэлэхийг бүрмөсөн хориглож, зөрчвөл '''цаазаар авах ял''' оноодог байв. === Хон Жэнганий санал болгосон шинэчлэлүүд === Хон Жэнгань Тэнгэрийн хааны зөвшөөрөлтэйгээр дараах барууны маягийн дэвшээлт бодлогуудыг дэвшүүлж байжээ: * Зүтгүүр (локомотив) оруулж ирэх патентыг олгох замаар төмөр замыг хөгжүүлэх (21 муж бүрт 21 төмөр зам төлөвлөсөн). * Худалдаа болон батлан хамгаалах салбарт уурын усан онгоцыг нэвтрүүлэх. * Мөнгөн тэмдэгт гаргадаг хувийн банкуудыг байгуулах. * Үндэсний шуудангийн албыг байгуулах. * Шинэ нээлтэд 10 жилийн патент олгох. * Мэдээ мэдээллийг түгээх бие даасан, хараат бус улсын хэвлэл мэдээллийн албыг бий болгогох. == Шашны хэрэг == Эхэндээ Хон Шючюанийн дагалдагчдыг "Тэнгэрийг шүтэгчид" гэдэг байв. Түүний шашин нь Христийн шашинтай синкретизм (холилдсон хэлбэр) үүсгэсэн боловч үндсэн Христийн шашны залбирал, зан үйлээс ялгаатай байлаа. Буддын шашны хийдүүдийн номын сангуудыг (ялангуяа Хөх мөрний бэлчир хавьд) бараг бүрмөсөн устгаж, Даогийн болон Күнзийн сүм хийдүүдийг шинэ шашны сургууль, эмнэлэг болгон өөрчилж, заримыг нь нурааж байв. Номлогч Жозеф Эдкинст бичсэн захидалдаа Хон Никейн итгэлийн тунхаглалыг үгүйсгэж, Ариусыг (Ариан үзэл) зөв байсан гэж мэдэгджээ. === Күнзийн үнэт зүйлсээс зөрсөн нь === Бүх анги давхаргыг тэгш гэж үзсэн нь Күнзийн "Таван хэлхээ холбоо" (дээрээс доош захирагдах шатлал)-ны зарчимд харшилж байв. Күнзийн сургаалаар нөхөр нь эхнэрээ захирах ёстой бөгөөд эмэгтэй хүнийг доогуур үнэлдэг байсан бол Тайпингийн хүйсийн тэгш эрх, эмэгтэйчүүдийг шалгалтад оруулсан явдал нь Чин улсын патриархат (эрэгтэйчүүд давамгайлсан) дэг журмыг бүрэн эвджээ. Нэн ялангуяа гэр бүлүүдийг салж, хүүхдүүдийг хүчээр үрчлүүлсэн нь Күнзийн ёс зүйн тулгуур багана болох "Эцэг эхээ асрах, хүндлэх ёс" (filial piety)-ыг бүдүүлгээр зөрчсөн үйлдэл байв. Тариачин сэхээтэн Жан Рунань Наньжин хот эзлэгдэх үед гэр бүлээ салгахаас зугтсан гэр бүлүүд олноороо амиа хорлож байсныг нүдээр үзсэнээ тэмдэглэн үлдээжээ. == Хувцаслалт ба гадаад төрх == Тайпингийн тэнгэрийн улс Чин гүрний хүчээр тулгадаг байсан "үсээ хусаж, гэзэг тавих" хуулийн эсрэг өөрийн хувцаслалтын системийг хөгжүүлэв. Тэд хувцас оёх, үндэсний малгай урлах тусгай төрийн албадыг байгуулжээ. Эрэгтэйчүүд үсээ сул тавьж ургуулсан бол эмэгтэйчүүд банзал өмсөхийг больж, нарийн ханцуйтай, захгүй өргөн цамц, өмд өмсөх болжээ. Манж хувцасны хэв маяг болох "морины туурай хэлбэртэй ханцуй" (matixiu) болон Чин улсын албаны дүрэмт хувцаснуудыг хориглож, Хань үндэстний хувцасны (Hanfu) соёлыг сэргээхийг зорив. Учир нь Тайпингийн удирдагчид манж нарыг ''"Хятадын хувцсыг зэрлэгүүдийн хувцсаар сольж, хүмүүсийг өвөг дээдсийнх нь үндэс угсаанаас салган, амьтан болгон хувиргасан"'' гэж буруутгаж байлаа. Манж нарын малгайн оронд тэд толгойн алчуур эсвэл зэгсэн малгай өмсдөг байв. Тэдний албан ёсны хувцаслалт нь Бээжин дуурийн тайзны хувцас дээр суурилсан байжээ. Учир нь дуурийн хувцаснууд манж хувцасны хуулиас чөлөөлөгдөж, хуучин хань хувцасны хэв маягийг хадгалж үлдсэн байв. Тэнгэрийн улсын хаан, вангууд шар өнгийн луут дээл (dragon robe) өмсдөг байсан бөгөөд лууны тоогоор зэрэг дэвээ тодорхойлдог байв. Хамгийн дээд Тэнгэрийн хааны дээл 40 луутай байсан бол Зүүн ба Баруун вангийнх 36, Хойд ба Өмнөд вангийнх 32 лууны хээтэй байжээ. == Мөнгөн тэмдэгт == Анхны жилдээ Тайпингийн тэнгэрийн улс 23-26 мм диаметртэй, 4.1 грамм жинтэй зоосон мөнгийг цутган гаргажээ. Зоосны нүүрэн талд улсын нэрийг, ар талд нь '''"Ариун эрдэнэ"''' (聖寶) гэж сийлсэн байв. Мөн тэд цаасан дэвсгэрт (цаасан мөнгө) гаргаж байжээ. == Хакка үндэстнүүдийг хомроголон устгасан нь == Тайпингийн тэнгэрийн улс нуран унасны дараа Чин гүрэн бослогыг дэмжсэн Хакка үндэстнүүдийн эсрэг цуврал аллагуудыг эхлүүлэв. Аллагын оргил үеэр Хятад даяар өдөрт 30,000 хакка хүнийг устгаж байжээ. Гуандун мужийн амбан захирагч Е Минчэнь зөвхөн Гуанжоу хотод 70,000 хүнийг цаазалж, улмаар төв Гуандун даяар 1 сая орчим хүн амь үрэгдсэн байна. Үүний өөр нэгэн уршиг нь Хакка болон нутгийн уугуул иргэдийн хооронд өрнөсөн цуст овгуудын дайн (Punti-Hakka Clan Wars / 1855-1867) бөгөөд энэ мөргөлдөөний улмаас дахин 1 сая орчим хүн амь үрэгджээ. pv2wyia5cpo4vneaoy515bq6m2k7gxk 859666 859665 2026-06-22T05:37:26Z Zorigt 49 859666 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Улс | native_name = {{langn|zh|太平天囯}} | conventional_long_name = Амар амгалант их тэнгэрийн улс | common_name = Тайпингийн тэнгэрийн улс | era = [[Хожуу орчин үе]] | government_type = [[Теократ]] хаант засаглал | year_start = 1851 | year_end = 1864 | image_flag = | flag_type = | p1 = Чин Улс | flag_p1 = Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg | s1 = Чин Улс | flag_s1 = Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg | other_symbol_type = [[Тамга (Зүүн Ази)|Тамга]] | other_symbol = [[File:Seal of the Taiping heavenly kingdom.svg|95px]] | event_start = [[Жиньтяний бослого]] | date_start = 1 сарын 11 | event_end = [[Наньжингийн гуравдугаар тулалдаан|Наньжингийн уналт]] | date_end = 7 сарын 19 | year_exile_start = 1864 | year_exile_end = 1872 | event1 = [[Наньжингийн тулалдаан (1853)|Наньжинг эзэлсэн нь]] | date_event1 = 1853 оны 3 сарын 19 | event2 = [[Тяньжингийн хэрэг явдал]] | date_event2 = 1856 | event_post = [[Хон Тяньгуйфу]]г олзолсон нь | date_post = 1864 оны 10 сарын 25 | image_map = Taiping Heavenly Kingdom map.svg | image_map_caption = {{Legend-line|black dashed|Тайпингийн тэнгэрийн улсын хил хязгаар}} {{Legend|#fed98e|Тайпингийн бослогын янз бүрийн цаг үед эзэлж байсан нутаг}} {{Legend|#ffa644|Эхэн үе}} {{Legend|#d56a2d|Хожуу үе}} | capital = [[Тяньжин]] (одоогийн [[Наньжин]]) | religion = {{ubl|[[Бурхан шүтэх нийгэмлэг]] (албан ёсны)|[[Хятадын уламжлалт шашин]]|[[Буддизм]]|[[Бумбын шашин]]}} | currency = [[Шэнбао]] ([[вэнь]]) | leader1 = [[Хон Шючуань]] | leader2 = [[Хон Тяньгуйфу]] | year_leader1 = 1851–1864 | year_leader2 = 1864 | title_leader = Тайпингийн тэнгэрийн хаан | representative1 = [[Фэн Юньшан]] | representative2 = [[Ян Шючин]] | representative3 = [[Шяо Чаогуй]] | representative4 = [[Вэй Чанхуй]] | representative5 = [[Ши Дакай]] | year_representative1 = 1851–1852 | year_representative2 = 1851–1856 | year_representative3 = 1851–1852 | year_representative4 = 1851–1856 | year_representative5 = 1851–1863 | title_representative = Хаан/Хунтайж | representative6 = [[Хон Рэньгань]] | year_representative6 = 1859–1864 }} '''Тайпингийн тэнгэрийн улс''' буюу '''Амар амгалант их тэнгэрийн улс''' (Taiping Heavenly Kingdom / 1851–1864) нь Манж Чин гүрнийг түлхэн унагахыг зорьж байсан шашны засаглалт (теократ) хаант улс байв. Тэнгэрийн улсыг Гуанжоугийн хакка (хятад 56 үндэстний нэгэн салбар бүлэг) гаралтай '''[[Хон Шючуань]]''' удирдаж байжээ. Тус улсын нийслэл нь Тяньжин (өнөөгийн Наньжин хот) байсан юм. Тайпингийн тэнгэрийн улсаас Чин гүрний эсрэг 14 жилийн турш өрнүүлсэн боловч эцэстээ амжилтгүй болсон дайныг түүхэнд '''[[Тайпингийн бослого]]''' хэмээн нэрлэдэг. Өөрийгөө Есүс Христийн дүү хэмээн тунхаглаж, Протестант Христийн шашинд орсон Хон Шючюань 19-р зууны дунд үеэр Хятадын өмнөд хэсгийн томоохон газар нутгийг хяналтдаа байлгасан армийг удирдаж байв. Түүний удирдлага дор Тайпингийн хөдөлгөөн тэлж, бараг 30 сая хүн амтай газар нутгийг хамарчээ. Босогчдын хаант улс нийгмийн шинэчлэл хийхээ зарлаж, уламжлалт шүтлэгүүдийг өөрийн байгуулсан '''"Дээд тэнгэрийг шүтэх нийгэмлэг"'''-ээр (Bài Shàngdì Huì) сольсон байна. Тэрээр өөрийгөө Тэнгэрийн Эцэг болон Тэнгэрийн Эхийн хоёр дахь хүү гэж үзэж байсан бөгөөд үүнийг шууд утгаар нь эсвэл зүйрлэл болгож хэлж байсан уу гэдэг нь одоог хүртэл тодорхойгүй байдаг. Бослогын ихэнх хугацаанд Тайпингийн хяналтад байсан бүс нутгууд Чин гүрний цэрэгт бүслэгдсэн байв. Эцэст нь Чин гүрний засгийн газар Франц болон Британийн цэргийн тусламжтайгаар тус бослогыг даржээ. == Үүсэл үеийн түүхэн хөрс == ''(Үндсэн өгүүлэл: [[Тайпингийн бослого]])'' === "Их амар амгалан"-гийн үзэл санааны түүх === "Их амар амгалан" (''Тайпин'') хэмээх утопи (гэгээн төсөөллийн) үзэл санаа нь Хан улсын үеийн Күнзийн сургаалтнуудаас эхтэй. Тэд энэхүү ойлголтыг ухаалаг удирдагч, ард түмний сэтгэл ханамж, байгалийн жам ёс болон ертөнцийн зохицолдолгоотой холбон тайлбарлаж байв. Энэхүү концепцыг 2-р зууны үед "Их амар амгалангийн судар"-т улам гүнзгийрүүлэн хөгжүүлсэн нь Даогийн шашны бослого хөдөлгөөнийг өрнүүлэхэд нөлөөлсөн байна. Мөн энэ нэршлийг нөлөө бүхий эзэн хаадын засаглалын үеийн нэр болон хааны ордны уран зохиолын түүврүүдийг нэрлэхэд ашигладаг байжээ. === Чин гүрний үеийн хямрал === 19-р зууны үед Чин гүрний газар нутагт цуврал өлсгөлөн, байгалийн гамшиг, эдийн засгийн хямрал нүүрлэж, гадаадын гүрнүүдэд ар араасаа ялагдал хүлээв. Эдгээр үйл явдлуудыг бүхэлд нь Хятадын түүхэнд '''"[[Гутамшгийн зуун жил]]"''' хэмээн нэрлэдэг. Тариаланчдад хэт өндөр татвар тулгаж, газрын түрээс огцом өссөн тул тариачид газраа олноор нь хаяж зугтах болов. Чин гүрний арми саяхан [[Хар тамхины дайн|Хар тамхины нэгдүгээр дайнд]] шившэгтэйгээр ялагдсан бөгөөд хар тамхийг хууль бусаар асар их хэмжээгээр оруулж ирснээс үүдэж Хятадын эдийн засаг худалдааны тэнцвэргүй байдалд гүн гүнзгий нэрвэгдсэн байлаа. Дээрэм тонуул гаарч, олон тооны нууц нийгэмлэгүүд болон өөрийгөө хамгаалах бүлгүүд байгуулагдсан нь дотоодын жижиг дайн самууныг өдөөжээ. Протестант шашны номлогчид Португалын харьяа Макао, Пажоу болон Гуанжоугаар дамжин үйл ажиллагаагаа явуулж эхлэв. Тэдний гэрийн үйлчлэгч нар болон хэвлэгчид номлогчдын сургаалыг Хятадын ард түмэнд хүрэхүйц болгон засварлаж, хөрвүүлдэг байлаа. Тэд ялангуяа эзэн хааны төрийн албанд зэрэг дэв ахихаар орон нутгийн сэхээтнүүдийн өрсөлддөг муж, аймгийн шалгалтуудын үеэр сурталчилгаагаа идэвхтэй хийдэг байв. Нутгийн иргэн Лян Фагийн туурвисан 9 хэсэг, 500 хуудастай "Үеийнхэнд сануулах сайн үгс" хэмээх ном 1830-аад оны дундуур Хон Шючюанийн гарт оржээ. Хон эхэндээ үүнийг сонирхолгүй гүйлгэж харсан байна. Гэвч төрийн албаны шалгалтад хэд хэдэн удаа бүдэрч, мэдрэлийн ядаргаанд орсоныхоо дараа Хон гэр бүл, найз нөхдөдөө нэгэн зүүдний тухай ярьжээ. Зүүдэнд нь алтан үстэй, сахалтай нэгэн эр болон өөрийнх нь "Ах" хэмээн дуудсан залуу эр угтан авсан гэнэ. Түүнчлэн тэрээр Күнзийг ард түмнийг төөрөгдүүлснийх нь төлөө Хонгийн тэнгэрлэг эцэг шийтгэж байхыг харсан гэж тунхаглав. Хон дахин зургаан жил багшаар ажилласны дараа түүний найз (эсвэл түүхийн зарим сурвалжид садангийн ах) Ляны номыг нухацтай уншихыг зөвлөжээ. Номыг уншихдаа тэрээр урьдын зүүдээ Христийн шашны бэлгэдэлтэй холбон харжээ: тэр бол Есүсийн дүү бөгөөд Эцэг Бурхантай уулзсан гэдэгтээ итгэв. Тэрээр уламжлалт Хан үндэстний сүсэг бишрэлийг сэргээж, Чин гүрнийг түлхэн унагах нь өөрийнх нь үүрэг хэмээн үзжээ. Түүн дээр Гуанси мужийн нүүрс, түлээний худалдагч байсан '''Ян Шюцин''' нэгдсэн бөгөөд Ян өөрийгөө Дээд Тэнгэрийн дуу хоолой болж байна хэмээн мэдэгддэг байв. Фэн Юньшань 1844 онд Хонгийн үзэл санааг түгээхээр Гуанси руу аялсныхаа дараа тэнд '''"Тэнгэрийг шүтэгчдийн нийгэмлэг"'''-ийг байгуулав. 1847 онд Хон энэхүү нууц нийгэмлэгийн удирдагч болжээ. Номлогчдын Христийн шашнаас сэдэвлэсэн Тайпингийн сүсэг бишрэл нь ''"Хятадын шинэ, эрч хүчтэй шашин... Тайпингийн Христийн шашин"'' болон хөгжсөн гэж нэгэн түүхч тэмдэглэсэн байдаг. Хон энэхүү шашныг эртний сонгодог Шанди (Дээд тэнгэр)-д итгэх итгэлийн сэргэлт гэж танилцуулж байв. Уг бүлэглэлийн хүч 1840-өөд оны сүүлээр өсөж, эхэндээ дээрэмчид болон далайн дээрэмчдийн бүлгүүдийг дарж байсан ч Чин гүрний эрх баригчдын хавчлага шахалт нь тус хөдөлгөөнийг партизаны тэмцэл, улмаар иргэний дайн руу түлхсэн юм. Марксист түүх бичлэгт Тайпингийн бослогыг '''прото-коммунист''' буюу коммунизмын анхны хэлбэртэй бослого гэж үздэг. == Түүх == === Анхны ололтууд === 1850 онд Гуанси мужид Жинтианий бослого эхэлжээ. 1851 оны 1-р сарын 11-нд (билгийн тооллын нэгэн шинийн 11-нд буюу Хон Шючюаний төрсөн өдрөөр) Хон өөрийгөө шинэ гүрний "Тэнгэрийн хаан" хэмээн тунхаглаж, улсаа "Амар амгалант их тэнгэрийн улс" гэж нэрлэв. Жижиг мөргөлдөөнүүдийн дараа 1851 оны 2-р сард хүчирхийлэл улам даамжирч, босогчдын 10,000 орчим хүнтэй арми Чин гүрний жижиг ангийг бут ниргэв. Фэн Юньшань 1852 онд нас барах хүртлээ бослогын гол стратегич, улсын захирагч байжээ. 1853 онд Тайпингийн цэргүүд '''Наньжин''' хотыг эзлэн авч, нийслэлээ болгон "Тяньжин" (Тэнгэрийн нийслэл) гэж өөрчлөв. Хон Лянжяны наадамт (амбан захирагчийн) ордныг өөрийн "Тэнгэрийн хааны ордон" болгон өөрчилжээ. Хон зүүдэндээ Манжийн бүх "чөтгөрүүдийг" устгах тушаал авсан гэж мэдэгдсэн тул босогчид манж хүн амыг бүхэлд нь хүйс тэмтэрч эхлэв. Наньжинг эзлэх үедээ Тайпингийн босогчид хот дотор 40,000 манж хүнийг шатааж алжээ. Тэд эхлээд манж эрчүүдийг алж, дараа нь манж эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг үнс болтол нь шатаасан байна. Хүчин чадлынхаа оргил үед Тэнгэрийн улс Хөх мөрний үржил шимт хөндийгөөр төвлөрсөн Хятадын өмнөд хэсгийг хянаж байв. Мөрнийг хяналтдаа байлгаснаар тэд нийслэлээ хүнс, зэвсгээр хялбархан хангаж байлаа. Тэндээсээ Тайпингийн босогчид Хөх мөрний дээд урсгал руу баруун тийш, мөн Чин гүрний нийслэл Бээжинг эзлэхээр хойд тийш цэргээ илгээв. Гэвч Бээжинг эзлэх оролдлого нь бүтэлгүйтсэн юм. === Дотоод зөрчил === 1853 онд Хон улс төрийн идэвхтэй удирдлагаас хөндийрч, ихэвчлэн шашны хэллэгтэй бичгээр гаргасан тунхаглалаар улсаа удирдах болов. Хон зарим бодлогын асуудал дээр Ян Шюцинтэй санал зөрдөг байсан бөгөөд Яны амбиц, түүний тагнуулын өргөн сүлжээ, "Бурханы нэрээр ярих" үйлдэлд нь улам бүр эргэлзэх болжээ. 1856 онд Хонгийн дагалдагчид Ян болон түүний гэр бүлийг цаазалсан бөгөөд энэ явдлыг түүхэнд '''"Тяньжингийн үйл явдал"''' гэж нэрлэдэг. Энэхүү дотоод хагарал нь Тайпингийн цэргийн хүчийг үлэмж сулруулжээ. Удирдагч нь олны нүднээс далд байх хооронд Тайпингийн төлөөлөгчид Хятадын дундаж давхаргын дэмжлэгийг авах, Европын гүрнүүдтэй холбоо тогтоохыг оролдсон ч хоёр талдаа бүтэлгүйтэв. Европынхон төвийг сахихаар шийджээ. Хятад дотор тус бослого нь Хятадын уламжлалт зан заншил, Күнзийн үнэт зүйлсийг үгүйсгэж байсан тул консерватив дундаж давхаргын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарлаа. Тайпингийн босогчдын тариачин зан байдал, тэр байтугай гэрлэсэн хосуудыг хүртэл хүйсээр нь хатуу тусгаарлах бодлогод дургүйцсэн газар өмчлөгч дээд давхаргынхан Чин гүрний цэрэг болон тэдний Барууны холбоотнуудын талд оржээ. Тэнгэрийн улс дотор эсэргүүцэл үзүүлсэн олон хүнийг эрүүдэн шүүж байв. 1859 онд Хонгийн үеэл '''Хон Жэнгань''' Наньжинд ирж бослогод нэгдсэн бөгөөд Хуон түүнд үлэмж их эрх мэдэл өгөв. Тэрээр улсын хил хязгаарыг тэлэх амбицтай төлөвлөгөө боловсруулжээ. 1860 онд Тайпингийн босогчид зүүн тийш Ханжоу, Сүжоу хотуудыг амжилттай эзлэн авсан боловч Шанхайг авч чадаагүй нь Тэнгэрийн улсын мөхлийн эхлэлийг тавьсан юм. === Мөхөл === 1860 оны 8-р сард Шанхайг эзлэх оролдлого эхэндээ амжилттай байсан ч эцэст нь Фредерик Таунсенд Уордын удирдсан хятад цэргүүд болон Европын офицеруудын нэгдсэн хүчинд няцаагджээ. Энэхүү арми нь хожим Чарльз "Хятад" Гордоны удирдсан '''"Үргэлж ялагч арми"''' болж, Тайпингийн босогчдыг дарахад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Эзэнт гүрний цэргүүдийг Зэн Гофань, Ли Хунжан нарын удирдлага дор дахин зохион байгуулж, Чин гүрний засгийн газрын дахин эзлэх ажиллагаа эрчимтэй эхлэв. 1864 оны эхээр ихэнх бүс нутагт Чин улсын хяналт тогтоод байлаа. Чин гүрний цэргүүд Наньжин руу довтолж эхлэхэд Хон хотыг Бурхан хамгаална гэж тунхаглаж байв. Гэвч 1864 оны 6-р сард хотын хүнс шавхагдаж, Чин улсын цэрэг ойртох үед тэрээр зэрлэг ногоо идэж байгаад хүнсний хордлогоор нас баржээ. Тэрээр хот эзлэгдэхээс өмнө 20 хоног өвчилсөн байна. Хон өвчний улмаас нас барсан байх магадлал өндөр ч хор ууж амиа хорлосон гэх таамаглал бас байдаг. Түүнийг нас барснаас хэдхэн хоногийн дараа Чин улсын цэргүүд Наньжинг хяналтдаа авав. Түүний цогцсыг оршуулсан байсныг Зэн Гофань үхлийг нь батлахын тулд ухан гаргаж, чандарлажээ. Бослого гаргасных нь мөнхийн шийтгэл болгож, түүний үлдэгдлийг дахин оршуулах газаргүй болгохын тулд үнсийг нь их буугаар үлээлгэсэн түүхтэй. Тайпингийн тэнгэрийн улс мөхөхөөс дөрвөн сарын өмнө Хон Шючюань хаан ширээнээсээ татгалзаж, өөрийн ууган хүү, 14 настай Хон Тяньгуйфуд шилжүүлжээ. Хон Тяньгуйфу улсаа аврахын тулд юу ч хийж чадаагүй бөгөөд 1864 оны 7-р сард Наньжин хотын гудамжинд ширүүн тулаан болж, хот унах үед Тэнгэрийн улс бүрмөсөн устгагджээ. Босогчдын ихэнх "вангууд"-ыг Чин улсын түшмэд Наньжингийн Жиньлинд цаазаар авчээ. Наньжин унасан нь Тайпингийн тэнгэрийн улс сүйрснийг илтгэх ч хэдэн мянган Тайпингийн босогчид Чин улсын цэргийг эсэргүүцсээр байв. Тайпингийн бослогын үлдэгдлийг бүрмөсөн дарахад дахин долоон жил шаардагджээ. 1871 оны 8-р сард Ши Дакайн жанжин Ли Фүжүн (李福忠)-ээр удирдуулсан Тайпингийн хамгийн сүүлийн арми Хунань, Гүйжоу, Гуансигийн хилийн бүсэд Чин улсын цэрэгт бүрмөсөн арчигдсан байна. == Засаг захиргааны хуваарь == Тайпингийн тэнгэрийн улсад орон нутгийн засаг захиргааны гурван түвшин байсан: '''муж (省), командлал/аймаг (郡), ба шүү/шян (縣)'''. 1861 онд гаргасан журмын дагуу тус улсыг 21 мужид хуваахаар төлөвлөж байсан бөгөөд муж бүр 11 командлалтай (Жианнань муж 12 командлалтай) байхаар заажээ. Гэвч энэ нь улс орныг бүрэн нэгтгэсний дараа хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө байсан бөгөөд бослогын үед ингэж зохион байгуулж чадаагүй юм. Одоо байгаа баримт бичгүүдээс үзвэл Тайпингийн тэнгэрийн улс бодитоор таван шинэ муж байгуулсан: Тяньжин муж (天京省), Жианнань муж (江南省), Тяньпү муж (天浦省), Сүфү муж (蘇福省), ба Гүйфү муж (貴福省) юм. Тэдний газар нутгийн хил хязгаар нь тодорхойгүй бөгөөд Гүйфү мужийн байршил ч тодорхойгүй байдаг. Тяньпү, Жианнань, Сүфү мужууд нь бүгд өнөөгийн Жиансү мужийн нутаг дэвсгэрт байжээ. == Вангууд, гүнжүүд ба язгууртны хэргэм зэрэг == Тэнгэрийн хаан бол Тэнгэрийн улсын хамгийн дээд тушаал байв. Энэхүү суудлыг зөвхөн Хон Шючюань болон түүний хүү Хон Тяньгуйфу нар эдэлсэн: * '''Хон Шюцюань (洪秀全):''' 1851 оны 8-р сар – 1864 оны 5-р сар * '''Хон Тяньгуйфу (洪天貴福):''' 1864 оны 5-р сар – 1864 оны 8-р сар "Тэнгэрийн хаан"-ы доор газар нутгийг муж хариуцсан удирдагчид буюу вангууд (ван / гүнжүүд) хуваан авдаг байв. Анх таван гол ван байсан: Дөрвөн зүг хариуцсан вангууд болон Жигүүрийн (Хажуугийн) ван. Анхны удирдагчдаас Баруун ван болон Өмнөд ван 1852 онд тулалдаанд амь үрэгджээ. Зүүн ван 1856 оны төрийн эргэлтийн үеэр Хойд ванд алагдсан бөгөөд хожим Хойд ван өөрөө ч алагджээ. * '''Өмнөд ван (南王):''' Фэн Юньшань (1852 онд нас барсан) * '''Зүүн ван (東王):''' Ян Шюцин (1856 онд нас барсан) * '''Баруун ван (西王):''' Шяо Чаогуй (1852 онд нас барсан) * '''Хойд ван (北王):''' Вэй Чанхуй (1856 онд нас барсан) * '''Жигүүрийн ван (翼王):''' Ши Дакай (1863 онд Чин улсын цэрэгт олзлогдож, цаазлагдсан) Хөдөлгөөний хожуу үеийн удирдагчдыг "Хунтайж/Ван" гэж нэрлэж байв: * '''Үнэнч ван (忠王):''' Ли Шючэн (1823–1864, олзлогдож цаазлагдсан) * '''Баатарлаг ван (英王):''' Чэн Юйчэн (1837–1862) * '''Ган ван (干王):''' Хон Жэнгань (1822–1864; Хон Шючюаний үеэл, цаазлагдсан) == Хэрэгжүүлсэн бодлогууд == Тайпингийн тэнгэрийн арми өөрийн хяналтад байсан газар нутагтаа тоталитар, шашны засаглалт бөгөөд маш өндөр цэрэгжсэн дэглэмийг тогтоожээ. * '''Төрийн албаны шалгалт:''' Түшмэдийн шалгалтын сэдвийг Күнзийн сонгодог зохиолуудаас Хятадын ардын шашинд суурилсан Күнзийн өмнөх үеийн эх сурвалжууд болон Библийн судрууд болгон өөрчлөв. * '''Хувийн өмчийг устгасан нь:''' Хувийн өмчлөлийг үгүй хийж, бүх газрыг төрийн мэдэлд авч, тэгш хуваарилах болов. * '''Хуанлийн шинэчлэл:''' Чин улсын ордны одон орончдын баталж байсан билгийн тооллыг халж, нарны тооллыг нэвтрүүлэв. * '''Хөл боохыг хориглосон нь:''' Хятадын эмэгтэйчүүдийн хөлийг боодог байсан зэрлэг уламжлалыг хуулиар хоригложээ (Хакка үндэстнүүд энэ зан үйлийг хэзээ ч дагаж байгаагүй тул хакка эмэгтэйчүүд үргэлж талбайд чөлөөтэй ажилладаг байсан). * '''Хүйсийн тэгш эрх:''' Нийгмийг анги давхаргагүй гэж тунхаглаж, эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийг эрх тэгш гэж үзэв. Хятадын түүхэнд анх удаа эмэгтэйчүүдэд зориулсан төрийн албаны шалгалтыг зохион байгуулж, Наньжингийн боловсролтой эмэгтэй Фү Шаньшян уг шалгалтыг давж Зүүн вангийн ордонд түшмэл болжээ. Мөн Хон Шюаньжяо (Хонгийн эгч/дүү), Сү Саньнян зэрэг эмэгтэйчүүд цэргийн офицер, командлагчаар алба хааж байв. * '''Гэр бүлийг тусгаарласан нь:''' Гэр бүлүүдийг хатуу тусгаарлаж, зөвхөн эмэгтэйчүүдээс бүрдсэн цэргийн ангиудыг байгуулжээ. 1855 он хүртэл гэрлэсэн хосуудыг ч цуг амьдрах, бэлгийн харилцаанд орохыг хориглож байв. Хүүхдүүдийг гэр бүлээс нь салж, өндөр тушаалын цэргийн зүтгэлтнүүдэд хүчээр үрчлүүлдэг байжээ. * '''Гэзэг тавихыг хориглосон нь:''' Чин улсаас тулгадаг байсан урт гэзэг (queue)-ийг халж, үсээ сул тавьж ургуулах болов. Үүнээс болж Чин улсынхан тэднийг '''"Урт үст дээрэмчид"''' (長毛賊) гэж нэрлэдэг байжээ. * '''Хатуу хуулиуд:''' Хар тамхи, мөрийтэй тоглоом, тамхи, согтууруулах ундаа, олон эхнэр авах зан үйл, боолчлол болон биеэ үнэлэхийг бүрмөсөн хориглож, зөрчвөл '''цаазаар авах ял''' оноодог байв. === Хон Жэнганий санал болгосон шинэчлэлүүд === Хон Жэнгань Тэнгэрийн хааны зөвшөөрөлтэйгээр дараах барууны маягийн дэвшээлт бодлогуудыг дэвшүүлж байжээ: * Зүтгүүр (локомотив) оруулж ирэх патентыг олгох замаар төмөр замыг хөгжүүлэх (21 муж бүрт 21 төмөр зам төлөвлөсөн). * Худалдаа болон батлан хамгаалах салбарт уурын усан онгоцыг нэвтрүүлэх. * Мөнгөн тэмдэгт гаргадаг хувийн банкуудыг байгуулах. * Үндэсний шуудангийн албыг байгуулах. * Шинэ нээлтэд 10 жилийн патент олгох. * Мэдээ мэдээллийг түгээх бие даасан, хараат бус улсын хэвлэл мэдээллийн албыг бий болгогох. == Шашны хэрэг == Эхэндээ Хон Шючюанийн дагалдагчдыг "Тэнгэрийг шүтэгчид" гэдэг байв. Түүний шашин нь Христийн шашинтай синкретизм (холилдсон хэлбэр) үүсгэсэн боловч үндсэн Христийн шашны залбирал, зан үйлээс ялгаатай байлаа. Буддын шашны хийдүүдийн номын сангуудыг (ялангуяа Хөх мөрний бэлчир хавьд) бараг бүрмөсөн устгаж, Даогийн болон Күнзийн сүм хийдүүдийг шинэ шашны сургууль, эмнэлэг болгон өөрчилж, заримыг нь нурааж байв. Номлогч Жозеф Эдкинст бичсэн захидалдаа Хон Никейн итгэлийн тунхаглалыг үгүйсгэж, Ариусыг (Ариан үзэл) зөв байсан гэж мэдэгджээ. === Күнзийн үнэт зүйлсээс зөрсөн нь === Бүх анги давхаргыг тэгш гэж үзсэн нь Күнзийн "Таван хэлхээ холбоо" (дээрээс доош захирагдах шатлал)-ны зарчимд харшилж байв. Күнзийн сургаалаар нөхөр нь эхнэрээ захирах ёстой бөгөөд эмэгтэй хүнийг доогуур үнэлдэг байсан бол Тайпингийн хүйсийн тэгш эрх, эмэгтэйчүүдийг шалгалтад оруулсан явдал нь Чин улсын патриархат (эрэгтэйчүүд давамгайлсан) дэг журмыг бүрэн эвджээ. Нэн ялангуяа гэр бүлүүдийг салж, хүүхдүүдийг хүчээр үрчлүүлсэн нь Күнзийн ёс зүйн тулгуур багана болох "Эцэг эхээ асрах, хүндлэх ёс" (filial piety)-ыг бүдүүлгээр зөрчсөн үйлдэл байв. Тариачин сэхээтэн Жан Рунань Наньжин хот эзлэгдэх үед гэр бүлээ салгахаас зугтсан гэр бүлүүд олноороо амиа хорлож байсныг нүдээр үзсэнээ тэмдэглэн үлдээжээ. == Хувцаслалт ба гадаад төрх == Тайпингийн тэнгэрийн улс Чин гүрний хүчээр тулгадаг байсан "үсээ хусаж, гэзэг тавих" хуулийн эсрэг өөрийн хувцаслалтын системийг хөгжүүлэв. Тэд хувцас оёх, үндэсний малгай урлах тусгай төрийн албадыг байгуулжээ. Эрэгтэйчүүд үсээ сул тавьж ургуулсан бол эмэгтэйчүүд банзал өмсөхийг больж, нарийн ханцуйтай, захгүй өргөн цамц, өмд өмсөх болжээ. Манж хувцасны хэв маяг болох "морины туурай хэлбэртэй ханцуй" (matixiu) болон Чин улсын албаны дүрэмт хувцаснуудыг хориглож, Хань үндэстний хувцасны (Hanfu) соёлыг сэргээхийг зорив. Учир нь Тайпингийн удирдагчид манж нарыг ''"Хятадын хувцсыг зэрлэгүүдийн хувцсаар сольж, хүмүүсийг өвөг дээдсийнх нь үндэс угсаанаас салган, амьтан болгон хувиргасан"'' гэж буруутгаж байлаа. Манж нарын малгайн оронд тэд толгойн алчуур эсвэл зэгсэн малгай өмсдөг байв. Тэдний албан ёсны хувцаслалт нь Бээжин дуурийн тайзны хувцас дээр суурилсан байжээ. Учир нь дуурийн хувцаснууд манж хувцасны хуулиас чөлөөлөгдөж, хуучин хань хувцасны хэв маягийг хадгалж үлдсэн байв. Тэнгэрийн улсын хаан, вангууд шар өнгийн луут дээл (dragon robe) өмсдөг байсан бөгөөд лууны тоогоор зэрэг дэвээ тодорхойлдог байв. Хамгийн дээд Тэнгэрийн хааны дээл 40 луутай байсан бол Зүүн ба Баруун вангийнх 36, Хойд ба Өмнөд вангийнх 32 лууны хээтэй байжээ. == Мөнгөн тэмдэгт == Анхны жилдээ Тайпингийн тэнгэрийн улс 23-26 мм диаметртэй, 4.1 грамм жинтэй зоосон мөнгийг цутган гаргажээ. Зоосны нүүрэн талд улсын нэрийг, ар талд нь '''"Ариун эрдэнэ"''' (聖寶) гэж сийлсэн байв. Мөн тэд цаасан дэвсгэрт (цаасан мөнгө) гаргаж байжээ. == Хакка үндэстнүүдийг хомроголон устгасан нь == Тайпингийн тэнгэрийн улс нуран унасны дараа Чин гүрэн бослогыг дэмжсэн Хакка үндэстнүүдийн эсрэг цуврал аллагуудыг эхлүүлэв. Аллагын оргил үеэр Хятад даяар өдөрт 30,000 хакка хүнийг устгаж байжээ. Гуандун мужийн амбан захирагч Е Минчэнь зөвхөн Гуанжоу хотод 70,000 хүнийг цаазалж, улмаар төв Гуандун даяар 1 сая орчим хүн амь үрэгдсэн байна. Үүний өөр нэгэн уршиг нь Хакка болон нутгийн уугуул иргэдийн хооронд өрнөсөн цуст овгуудын дайн (Punti-Hakka Clan Wars / 1855-1867) бөгөөд энэ мөргөлдөөний улмаас дахин 1 сая орчим хүн амь үрэгджээ. duid4tok33c6iiqqz7s1077uvfe58sq II Эдвард 0 146756 859671 859441 2026-06-22T05:48:03Z Zorigt 49 859671 wikitext text/x-wiki [[Файл:Statue of Edward II.jpg|thumb]] '''II Эдвард''' буюу '''Карнарвоны Эдвард''' ({{langx|en|Edward II}}; 1284 оны 4-р сарын 25 — 1327 оны 9-р сарын 21) — 1307-1327 онд хаанчилсан Плантагенет угсааны Английн хаан, [[I Эдвард]] хааны хүү бөгөөд угсаа залгамжлагч. Эцэг [[I Эдвард]] хааны амьд сэрүүнд тэрээр Понтье гүн (1290), Английн хаант улсын түүхэн дэх Уэльсийн анхны хунтайж (1301) болсон байна. Тэрээр I Эдвард хааны Шотландад эхлүүлсэн Роберт Брюсийн эсрэг дайныг үргэлжлүүлсэн боловч амжилтад хүрээгүй юм. 1314 онд Баннокберний тулалдаанд бүрэн ялагдаж, хожим нь арван гурван жилийн эвлэрэл байгуулахаас өөр аргагүй болсон. Эх газарт II Эдвард Францын титэмтэй дайн хийж, 1324 онд Аквитанид эзэмшил газрынхаа нэг хэсгийг мөн алджээ. == Угсаа гарал үүсэл == II Эдвард нь Английн I Эдвард хааны 4 дэх хүү бөгөөд түүний анхны эхнэр нь Кастилийн Элеонор байв. Тэрээр 1154 оноос хойш Английг захирч байсан Плантагенет угсааны хүн бөгөөд Норманы гүрнээс хаант улсыг өвлөн авсан юм. II Эдвардын өвөг эцэг нь [[III Хенри]], харин элэнц өвөг нь II Хенрийн отгон хүү Жон Лакланд байв. II Эдвард эхийн талаасаа Кастилийн "Мэргэн" X Альфонсогийн ач хүү байсан бөгөөд Симон де Даммартины удам болох Пикардийн Понтье гүнлигийн өв залгамжлагч байв. {{DEFAULTSORT:Эдвард, 02}} [[Ангилал:Их Британийн ван]] [[Ангилал:1284 онд төрсөн]] [[Ангилал:1327 онд өнгөрсөн]] 2yf7lkd4ds0u43m22klwnpfqs5wwjti Даалуу 0 146757 859675 859449 2026-06-22T06:03:32Z Zorigt 49 859675 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс тоглоом | name = Даалуу | image = [[File:CDomino_6-6.svg|50px]] | image_caption = Даалууны мод (6-6) | other_names = ᠳᠠᠯᠤ | genre = [[Tile-based game|Мөрийтэй тоглоом]]<br/>Домино хувилбар | players = 4–5 | materials = Даалууны мод (домино), 60 ширхэг (Улаан тал: 34, Цагаан тал: 26) | origin = Хятад (домино), Монгол (нэршил, дуудлага, дүрэм) | country = {{MNG}} | footnotes = Тоглоомын хэлбэр: Цай хураах, бусад }} '''Даалуу''' (монгол бичгээр: ᠳᠠᠯᠤ) бол Монголчуудын дунд нийтлэг тархсан тоглоом юм. Тоглоомын моднууд (даалуунууд) нь хятад даалууны бүтэцтэй ижил боловч нэршил, хоч, гуншин, тоглоомын дүрэм нь бүхэлдээ монгол соёлоор бүрэлдсэн. Нийт 60 мод (ширхэг) бүхий 19 төрлийн модноос бүрддэг. Мод бүр хошин, хөгжөөнт шүлэглэсэн гуншинтай бөгөөд энэ нь тоглоомын соёлын өвөрмөц шинж юм. == Моднууд == Даалууны нийт 60 мод нь 19 төрлийн модноос бүрдэнэ. Мод бүр доминогийн даатуутай ижил бүтэцтэй: дээд, доод хэсэгт тус бүр 1–6 цэгтэй. Моднуудыг '''Улаан тал''' (34 мод, 10 төрөл) ба '''Цагаан тал''' (26 мод, 9 төрөл) гэж хуваана. Мод бүрийн тоо (2 эсвэл 4 ширхэг) нь тухайн модны төрлөөс хамаарна. === Хос (ус) гарын мод === Эдгээр моднууд хос хосоороо ижил байна. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[File:CDomino_6-6.svg|50px]] !! [[File:CDomino_1-1.svg|50px]] !! [[File:CDomino_4-4.svg|50px]] !! [[File:CDomino_3-1.svg|50px]] !! [[File:CDomino_5-5.svg|50px]] !! [[File:CDomino_3-3.svg|50px]] !! [[File:CDomino_2-2.svg|50px]] !! [[File:CDomino_5-6.svg|50px]] !! [[File:CDomino_4-6.svg|50px]] !! [[File:CDomino_1-6.svg|50px]] !! [[File:CDomino_1-5.svg|50px]] |- | '''Даалуу''' || '''Ёоз''' || '''Чавганц'''<br/><small>(Хуньд)</small> || '''Бөхөөн''' || '''Бажгар''' || '''Чанс''' || '''Банд''' || '''Үүлүү''' || '''Сийлүү'''<br/><small>(Улаан)</small> || '''Гозгор'''<br/><small>(Шор)</small> || '''Булуу''' |- | (12) || (2) || (8) || (4) || (10) || (6) || (4) || (11) || (10) || (7) || (6) |- | 4 ш || 4 ш || 4 ш || 4 ш || 4 ш || 4 ш || 4 ш || 4 ш || 4 ш || 4 ш || 4 ш |} === Дуудах газрын мод === Эдгээр моднууд хос хосоороо өөр өөр байна; ижил нийлбэртэй хоёр модыг хослуулна. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[File:CDomino_5-4.svg|50px]] !! [[File:CDomino_6-3.svg|50px]] !! [[File:CDomino_5-3.svg|50px]] !! [[File:CDomino_6-2.svg|50px]] !! [[File:CDomino_5-2.svg|50px]] !! [[File:CDomino_4-3.svg|50px]] !! [[File:CDomino_4-2.svg|50px]] !! [[File:CDomino_3-2.svg|50px]] |- | '''Гавал'''<br/><small>(Улаан)</small> || '''Дэгээ'''<br/><small>(Цагаан)</small> || '''Савар'''<br/><small>(Мурий)</small> || '''Дөнгө''' || '''Сарлаг''' || '''Шанага''' || '''Нохой''' || '''Чүү''' |- | (9) || (9) || (8) || (8) || (7) || (7) || (6) || (5) |- | 2 ш || 2 ш || 2 ш || 2 ш || 2 ш || 2 ш || 2 ш || 2 ш |} == Тоглоомын дүрэм — Цай хураах == Даалуу тоглоомын олон хувилбар байдгаас '''„Цай хураах"''' бол хамгийн түгээмэл хувилбарын нэг юм. Тоглоомын дүрмийг дор тодорхойлов. ==== Мод хуваарилалт ==== Жанлийны 8 мод буюу анхнаасаа 2ш байдаг Улаан ес, Цагаан ес, Дөнгө 8, Тэмээ (Мурий) 8, Шанага 7 гэх мэт моднууд, мөн Ёозоос бусад 4 байдаг модноос нэг нэгийг ''цай'' болгон авна. ==== 5 хүн тоглох ==== * 5-аар өрнө (хуваарилна). * 1 хүнд 2 цай очно. * Хожих хүн 10 цай хураана. ==== 4 хүн тоглох ==== * 2 Ёозыг дээрх модон дээрээ нэмж авна. * 4 эсвэл 6-аар өрөөд 1 хүнд 3 цай очно. * Хожих хүн 12 цай хураана. ==== Боол-ноён дүрэм ==== 3, 4 өөс дээш өрөнд орвол ''боол''-''ноён'' болж, 10-с дээших бүх модоо эзэндээ өгнө. == Нэршил ба гуншин == Мод бүр ардын хөгжөөнт ''гуншин'' (шүлэглэсэн дуудлага)-тай. Тоглоомын явцад модоо тавихдаа гуншинг нь хэлж дуудна.<ref name="erdenechimeg">{{cite web |title=Монгол даалууны гуншин |url=https://gurduumn.blogspot.com/2013/04/blog-post_362.html |author=Лувсанноровын Эрдэнэчимэг |date=2013-04-11 |website=Эрдэнэчимэгийн блог |access-date=2025}}</ref><ref name="tsogzolmaa">{{cite journal |title=Даалууны зарим нэрийн сэл гарал, гуншинд илрэх нь |url=https://www.researchgate.net/publication/376649678 |author=Цогзолмаа Гүрүүчин |year=2023 |journal=ResearchGate |access-date=2025}}</ref> === Улаан тал === ==== Даалуу ==== [[File:CDomino_6-6.svg|30px|left]] <poem> Хамбан эрээн даалуу Хар мөрний жанжин Энэ наадмын эзэн Эрээн алаг даалуу </poem> ==== Сийлүү арав ==== [[File:CDomino_4-6.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Улаан арав <poem> Сэмбэн нэртэй сийлүү Бумбан нэртэй рашаан </poem> ==== Тэнгэр ==== [[File:CDomino_5-4.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Данх, Гавал, Улаан ес <poem> Улаан есөн жовдуухай Уулаар явдаг галуухай Усанд явдаг жараахай Улсын сангийн Буханхүү </poem> ==== Хуньд ==== [[File:CDomino_4-4.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Чавганц найм <poem> Наян жил насалсан Намбагар улаан чавган </poem> ==== Шовх ==== [[File:CDomino_1-6.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Шор, Гозгор, Бурхан долоо <poem> Гозон долоо гоохолзоно Говийн хүүхэн шоохолзоно </poem> ==== Шанага ==== [[File:CDomino_4-3.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Гуя долоо <poem> Долоон бурхан шинжтэй Долнуур авгайн шанага. </poem> ==== Нохой зургаа ==== [[File:CDomino_4-2.svg|30px|left]] <poem> Зуудаг нохойн зулзага Зургаан нүхтэй даалуу </poem> ==== Тав нэг ==== [[File:CDomino_1-5.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Тавхай, Булуу, Цэцэг зургаа <poem> Булуу тав нэг будантай Буцаад татах нь манантай </poem> <poem> Таван булуу нэг ялуу Таргийн бүлүүр Айргийн хутгуур </poem> ==== Бөхөөн ==== [[File:CDomino_3-1.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Оймс дөрөв <poem> Бөхнөг түргэн гүйдэлтэй Дорниун халзан шарга Бөхтийж бай бэрээдэнэ Тонгойж бай торлогдоно Тун болохгүй бол тонгорно </poem> ==== Ёоз хоёр ==== [[File:CDomino_1-1.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Нүдний шил <poem> Ёгзолдоржийн хөдөөгөөс Ёнзон хамбын гадаанаас Цайны сүүний гуйлгачин Цалам барьсан дээрэмчин </poem> === Цагаан тал === ==== Үүлүү ==== [[File:CDomino_5-6.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Хуутуу <poem> Үү хааны Лүү хаан Үйзэн бэйсийн дамар толгойт </poem> ==== Бажгар арав ==== [[File:CDomino_5-5.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Цагаан арав, Хар арав <poem> Хар арав нь Хандын найз Хандгай буга нь уулын найз Харин Хандмаа миний найз </poem> ==== Дэгээ ес ==== [[File:CDomino_6-3.svg|30px|left]] <poem> Дэгээ есөнд Дээлээ уруулж Дэгжин хүүхэнд Нүүрээ маажуул </poem> ==== Савар ==== [[File:CDomino_5-3.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Муруй, Аргай, Адуу, Тэмээ найм <poem> Сайн хэлбэл сарий найм Муу хэлбэл мурий найм Дахиад хэлбэл далий найм Давтаад хэлбэл тэмээ найм. </poem> ==== Гавал ==== [[File:CDomino_6-2.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Дөнгө найм, Хөнгөн тэрэг <poem> Дөнгө биеийг чилээнэ Дөрөө хөлийг чилээнэ </poem> ==== Сарлаг долоо ==== [[File:CDomino_5-2.svg|30px|left]] <poem> Долоон уулын сарлаг Догшин газрын савдаг </poem> ==== Чанс ==== [[File:CDomino_3-3.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Хана зургаа <poem> Ханан хээтэй чанс Хаяа голын бургас </poem> ==== Чүү тав ==== [[File:CDomino_3-2.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Чуу тав <poem> Чүтаа лүндэг баян зээрд Чүү тавын ган тав Чүтэл хоргойн мөнгөн цоолтуур </poem> ==== Ванд ==== [[File:CDomino_2-2.svg|30px|left]] '''Бусад нэршил:''' Бандан дөрөв <poem> Вандан хаадын сүгнэн хаад Баавай ламын хүргэн хар Ван хүний үр Сүүт гүүний унага Ванд нэртэй дөрөв. </poem> == Эшлэл == {{reflist}} [[Ангилал:Монгол уламжлалт тоглоом]] [[Ангилал:Домино тоглоом]] [[Ангилал:Монгол соёл]] [[Ангилал:Хөзөр ба даалуу]] [[Ангилал:Монгол наадгай]] jfu0le25c3mj7mguycuti36uu3wdx0m Загалмайтны хоёр дахь аян 0 146759 859705 859451 2026-06-22T09:49:32Z Avirmed Batsaikhan 53733 859705 wikitext text/x-wiki '''Загалмайтны хоёр дахь аян''' — Баруун Европоос 1147-1149 онд хийсэн хоёр дахь шашны цэргийн аян дайн. Энэ дайн 1144 онд [[Селжүкийн эзэнт гүрэн|Селжукийн]] цэргийн удирдагч Атабег Зангигийн цэргүүд Эдесса хотыг эзэлсний хариуд эхэлсэн гэж үздэг юм. == Урьдчилсан нөхцөл == [[Загалмайтны анхны аян|Анхны загалмайтны аян дайны]] дараа мусульманчууд хүчээ авч, Ариун газар дахь Христийн шашинтнуудад заналхийлж эхлэв. Ялангуяа Мосулын эмир Имад ад-Дин Занги 1144 онд [[Эдесса]] хотыг эзэлж, Эдессагийн бүхэл бүтэн гүнлэгийг эзлэн авчээ. Энэ нь Христийн ертөнцөд ноцтой цохилт болсон. Бусад загалмайтны улсууд дараах байдлаар хариу үйлдэл үзүүлэв. Триполийн гүнлэг Эдессад туслаагүй, учир нь тэдний захирагчид өмнө нь маргалдан зөрчилдсөн байжээ. Антиохын Раймонд Эдессад тусламж үзүүлээгүй, учир нь тэрээр Византийнхантай дайн хийгээд завгүй байв. Өөр нэг шалтгаан нь Эдессын хаан өмнө нь түүнтэй маргалдаж байсан явдал юм. Фулк хааны бэлэвсэн эхнэр Иерусалимын Мелисенде Эдессад туслахаар цэргүүд илгээсэн боловч энэ нь мусульманчуудын эзлэх аянд саад болж чадаагүй юм. Загалмайтны хоёрдугаарх аян дайны тухай санаанууд зөвхөн Францад төдийгүй Германд аажмаар тархаж, еврейчүүдийн эсрэг сэтгэлгээний давалгааг өдөөсөн юм. Гэгээнтэн бөгөөд францын шашны зүтгэлтэн Бернард Клерво ийм сэтгэлгээг хөгжүүлэхийг зөвшөөрсөн шашны зүтгэлтнүүдийг зэмлэхийн тулд Райн мөрний цаад эрэгт буюу Германд очихоос өөр аргагүй болжээ. 1147 оны өмнөхөн [[III Конрад|III]] [[III Конрад|Конрад]] Германд айлчлах үеэрээ Бернарыг Шинэ жилийн баярт урьжээ. Энэ үеэр Ромын Пап Германы эзэн хааныг Хоёрдугаар загалмайтны аян дайнд оролцохыг ятгасан үг хэлсэн. III Конрад Загалмайтны хоёр дахь аян дайнд оролцох шийдвэр Германы үндэстэн даяар хүчтэй цуурайтаж байв. 1147 оноос хойш Францад болон Германд мөн адил ерөнхий хөдөлгөөн эхэлсэн байна. == Эхлэл == Францын язгууртнууд [[VII Луи|VII]] [[VII Луи|Луи]] хааныхаа удирдлаган дор ихээхэн хүчийг буюу 70,000 хүртэлх ​​бүрэлдэхүүнийг цуглуулж чадсан байна. Хоёрдугаар загалмайтны аян дайны зорилго нь тодорхой байсан: Мусульман Эмир Зангийг сулруулж, түүнээс Эдессаг булаан авах байв. [[Файл:Arrivée des croisés à Constantinople.jpg|thumb|384x384px|Загалмайтнууд Константинопольд орж байгаа нь]] 1147 оны зун III Конрад тэргүүтэй Загалмайтнууд Унгараар дайран аян дайн эхлүүсэн байна. Сарын дараа Луи хаан араас нь даган явжээ. Ариун газар руу аян хийх үед загалмайтнууд зам дагуух нутгуудыг дээрэмдэж, орон нутгийн оршин суугчдад халджээ. Византийн эзэн хаан Мануэль I Комненус нь III Конрад дэг журамгүй, дэггүй олныг хянаж чадахгүй, мөн энэхүү шуналд автсан олныг [[Константинополь]] хотын ойролцоо дээрэм тонуул, хүчирхийлэл үйлдэж, нийслэлд ноцтой үймээн самуун үүсгэж болзошгүй гэж айж хотыг тойрч явахыг санал болгосон юм. 1147 оны 9-р сард Загалмайтнууд Византийн хувьд ноцтой аюул заналхийлэл учруулж байв: бухимдсан Германчууд Константинополийн хэрмийн дэргэд зогсоод бүхнийг дээрэмдэж байв; хоёр, гурван долоо хоногийн дараа Францын Загалмайтнууд ирнэ гэж таамаглаж хүлээж байжээ. Тэдний нэгдсэн хүч Константинопольд ноцтой аюул учруулж болзошгүй байдал үүссэн байна. Бүх талаас аюул нүүрлэж байсан тул Византийн эзэн хаан Мануэль Хоёрдугаар Загалмайтны аян дайны зорилго, зорилтуудыг үндсээр нь үгүйсгэсэн алхам хийсэн: тэрээр Селжук Туркуудтай холбоо байгуулсан. Энэ нь довтлох холбоо биш, харин эзэнт гүрнийг аюулгүй болгож, Константинополь руу заналхийлэхийг оролдсон тохиолдолд Латинчуудад заналхийлэх зорилготой байсан нь үнэн. Гэсэн хэдий ч энэхүү холбоо нь Селжукуудад зөвхөн барууны цэрэгтэй л тэмцэлдэх ёстой гэдгийг дохио өгсөн тул маш чухал байв. Султантай энэхүү холбоог байгуулснаар Мануэль Селжукуудыг дайснаа гэж үзэхгүй гэдгээ тодорхой болгосон. Өөрийн хувийн ашиг сонирхлыг хамгаалж, тэрээр энэ асуудлаас татгалзаж, загалмайтныг өөрсдийн эрсдэл, хүч, нөөцөөрөө ажиллахад хүргэсэн. Ийнхүү загалмайтны цэрэгтэй шууд дайсагнасан хоёр Христ-Лалын холбоо байгуулагдсан: нэг нь загалмайтны цэрэгт шууд дайсагнасан Рожер II-ийн холбоо байсан; нөгөө нь Византийн эзэн хааны Султантай холбоо нь загалмайтны аян дайны ашиг сонирхолд нийцээгүй. Энэ бүхэн нь Хоёрдугаар Загалмайтны аян дайны бүтэлгүйтэлд хүргэхэд хувь нэмэр оруулсан юм. Дорилайеумын ойролцоох Каппадокид болсон анхны тулалдаанд (1147 оны 10-р сарын 26) Германы арми гэнэтийн ялагдал хүлээж, цэргүүдийн ихэнх нь нас барж, олзлогдож, маш цөөхөн хүн хаантай хамт Никея руу буцаж очоод Францчуудыг хүлээж байв. Энд, Азийн эрэг дээр Францчууд Германы армийн азгүй хувь тавилангийн талаар мэдсэн; Никеяд Луи, Конрад нар уулзаж, үнэнч холбоотон болж хамтдаа аяллаа үргэлжлүүлэхээр шийджээ. [[Файл:Byzantium1173.svg|thumb|383x383px]] 1148 оны эхээр хоёр хаан хоёулаа армийнхаа үлдэгдэлтэй Ефес хотод ирсэн бол цэргүүд Босфор хоолойг гатласан байна. Ефес хотод хаадууд Византийн эзэн хаанаас Константинополь руу ирж амрахыг урьсан захидал хүлээн авчээ. Конрад далайн замаар Константинополь руу хөдөлсөн бол Луи эргийн Анталия хотод маш их бэрхшээлтэй замаар хүрч, Византийн засгийн газраас хөлөг онгоц гуйж, армийнхаа үлдэгдэлтэй хамт 1148 оны 3-р сард Антиох хотод ирэв. Эцэст нь хаадын асар том арми лалын шашинтнуудын довтолгооны дор задарч, Франц, Германы хаад нийтлэг зорилгын төлөө байхаа больж, удалгүй тарж, эсрэг тэсрэг зорилгыг баримталж эхэлсэн түүхтэй. == Үр дүн == Ийнхүү анхандаа маш гайхалтай, ирээдүйтэй мэт санагдаж байсан Хоёрдугаар загалмайтны аян дайн бүтэлгүйтэв. Христэд итгэгчдэд ялагдал хүлээлгэж, бүхэл бүтэн загалмайтны армийг устгаснаар мусульманчуудыг сулруулаагүй харин эсрэгээр өөрсдийн хүч чадалд улам их итгэж, эрч хүчээ нэмэгдүүлж, Бага Азид Христийн шашныг устгах найдвар тавьж эхлэв. Дорнодод Германчууд болон Францчуудын хооронд хурц мөргөлдөөн гарчээ. Германы арми бусад үндэстнүүдийн нүдэн дээр үхлийн аюултай бүтэлгүйтлээсээ болж доромжлогдсон. Конрад III-ыг ялагдсаны дараа ч Германчууд Францчуудын шооллын сэдэв болсон; тиймээс Хоёрдугаар загалмайтны аян дайн нь Франц, Германчуудын хамтарсан ажиллагаа ирээдүйд боломжгүй гэдгийг харуулсан. Энэхүү загалмайтны аян дайн нь Палестин болон Европын Христэд итгэгчдийн хоорондох зөрчлийг илчилсэн. Дорнодын Христэд итгэгчдийн хувьд мусульманчуудын нөлөөнд тавин жил өртсөн нь соёлын ул мөрөө үлдээсэн юм. Хоёрдугаар загалмайтны аян дайны бүтэлгүйтэл Францын үндэстэнд гүн гүнзгий нөлөөлсөн бөгөөд тэдний бүтэлгүйтлийн дурсамж хожим нь удаан хугацаанд хадгалагдан үлджээ. Энэ нь Сүмийн нэр төрийг харлуулах, ялангуяа Гэгээн Бернарын болон Ромын Папын эрх мэдлийг доройтуулсан юм. Бернар олон түмнийг сэрээж, Загалмайтны аян дайныг Бурханы үйл гэж нэрлэж, таатай үр дүнг урьдчилан таамаглаж байсан. Эдгээр ичгүүртэй бүтэлгүйтлийн дараа Бернарын эсрэг хүчтэй яриа гарсан. Бернар бол эш үзүүлэгч биш, харин хуурамч эш үзүүлэгч гэж тэд хэлдэг болов. Мөн адислал өгсөн Ромын Пап нь Сүмийн төлөөлөгч биш, харин Антихрист байв гэжээ. Ромын Пап Загалмайтны аян дайны бүтэлгүйтэлд Бернарыг буруутгаж, Бернар Ромын Папыг буруутгаж байв. == Славуудын эсрэг загалмайтны аян дайн == Хоёрдугаар загалмайтны аян дайн уламжлал ёсоор 1147 онд Балтийн Славянчуудын эсрэг Герман, Дани, Польшийн феодалын ноёдын хийсэн аян дайныг багтаасан бөгөөд үүний үр дүнд Саксоны гүн, Арслан Хенри, Бранденбургийн Марграв, "Баавгай" Альбрехт, Мейссений Конрад I Марграв, Германы хамба лам нар, Моравийн ханхүү нар болон бусад хүмүүс Ободрит, Лутичи, Померанчууд болон бусад хүмүүсийн нутгийг эзлэн түрэмгийлжээ. Ариун газар руу хоёр дахь удаагаа нүүдэл эхлэхэд Арслан Хенри, Баавгай Альбрехт болон бусад хойд Германы ханхүү нар алс Дорнодын буруу номтнуудтай тулалдах шаардлагагүй гэдгээ ойлгосон бөгөөд тэд өмнө нь Христийн шашны номлогчдыг хүлээн авахаас татгалзаж байсан [[слав]] гаралтай үндэстнүүд байсан. Хойд Германы ханхүү нар Ромд хандаж, Ромын Пап тэдэнд Славчуудын эсрэг зэвсэгт дайн эхлүүлэхийг зөвшөөрсөн байна. Чарлеманаас эхэлсэн Саксон овгийн зорилго нь Эльба, Одер мөрний хоорондох славян овгуудын дунд соёл, шашны тэлэлт байв. Энэ тэмцэл зөвхөн шашны шалтгаанаар өрнөсөн гэхээс илүү эдийн засгийн зорилготой байсан гэж үздэг. Саксоны ханхүү нар колоничлолын шинэ газар нутгийг эзэмшиж, улмаар Дорнодод Германы нөлөөг түгээхийг эрмэлзэж байжээ. nv4q1jyds99z3t9np7ejqc5jfww66k3 Кристофер Марлоу 0 146760 859677 859456 2026-06-22T06:13:37Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Christopher Marlowe]] to [[Кристофер Марлоу]] without leaving a redirect 859456 wikitext text/x-wiki '''Кристофер Марлоу''' ( {{IPAc-en|ˈ|m|ɑr|l|oʊ}} {{Respell|MAR|loh}} ; 1564 оны 2-р сарын 26-нд баптисм хүртсэн 1593 оны 5-р сарын 30-нд төрсөн), мөн '''Кит Марлоу''' гэгддэг, Элизабетийн үеийн Английн жүжгийн зохиолч, яруу найрагч, орчуулагч, тагнуулч байв. tdln552rhipe2ag3ujzcin74n1xx6pu 859678 859677 2026-06-22T06:17:10Z Zorigt 49 859678 wikitext text/x-wiki '''Кристофер Марлоу''' ({{langx|en|Christopher Marlowe}}; 1564 оны 2-р сарын 26-нд адислагдсан, 1593 оны 5-р сарын 30-нд нас барсан) буюу '''Кит Марлоу''' нь Элизабетын үеийн Английн жүжгийн зохиолч, яруу найрагч, орчуулагч, тагнуулч байв. {{DEFAULTSORT:Марлоу, Кристофер}} [[Ангилал:Английн жүжгийн зохиолч]] [[Ангилал:Английн яруу найрагч]] [[Ангилал:Английн орчуулагч]] [[Ангилал:1564 онд төрсөн]] [[Ангилал:1593 онд өнгөрсөн]] 8os6lf30q4fhx3elrmnltmh4ygopjgm Икуан 0 146761 859706 859469 2026-06-22T09:56:18Z Zorigt 49 859706 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хаан | name = Икуан | title = Тэргүүн зэргийн Чин Ван | image = Pmyikuang.jpg | alt = | caption = | succession = Тэргүүн зэргийн Чин ван | reign = 1850–1917 | predecessor = Мианьти (Дөтгөөр зэргийн чин ван) | successor = [[Зайжэнь]] | birth_date = {{birth date|1838|3|24|df=yes}} | birth_place = [[Чин Улс]], [[Бээжин]] | death_date = {{death date and age|1917|1|28|1838|3|24|df=y}} | death_place = [[Бүгд Найрамдах Хятад Улс (1912–1949)|Бүгд Найрамдах Хятад Улс]], Бээжин | consort = yes | spouse = Хэгиа овогт<br />Лиугиа овогт<br />''дөрвөн татвар эм'' | issue = [[Зайжэнь]]<br />Зайбо<br />Зайлунь<br />''гурван өөр хүү''<br />''12 охин'' | posthumous_name = Чинми Чин ван (慶密親王) | house = [[Айсингиоро]] | father = Мяньшин | mother = | succession2 = Эзэн хааны засгийн газрын анхны [[Эзэн хааны засгийн газрын ерөнхий сайд|Ерөнхий сайд]] | reign2 = 1911 оны 5 сарын 8 – 1911 оны 11 сарын 1 | regent2 = [[Хэвт ёс|Хэвт Ёс хаан]] | reg_type2 = Эзэн хаан | predecessor2 = ''Албан тушаал бий болсон'' | successor2 = [[Юань Шикай]] | succession3 = Тэргүүн зөвлөх | reign3 = 1903–1911 | regent3 = [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр хаан]]<br />[[Хэвт Ёс|Хэвт Ёс хаан]] | reg_type3 = Эзэн хаан | predecessor3 = [[Ронлу]] | successor3 = ''Албан тушаал үгүй болсон'' }} '''Икуан''' (Манж хэлээр: ᡳ ᡴᡠᠸᠠᠩ I-kuwang; 1838 оны 3 сарын 24 – 1917 оны 1 сарын 28) нь [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, Чин улсын сүүл үеийн анхны Ерөнхий сайд, Чин ван, [[Айсингиоро]] овогт Чин гүрний Манж язгууртан, улс төрч байв. Тэрээр 1911 оны 5 сард Зөвлөлдөх Зөвлөлийг орлуулахаар байгуулагдсан Эзэн хааны засгийн газрын анхны Ерөнхий сайдаар ажиллаж байжээ. === Бага нас ба карьер === Икуан Аисингиоро овогт Мяньшингийн ууган хүү болон мэндэлжээ. Мяньшин нь "бүру бафэн фугуо гүн" (төрийн сангаас цалинждаггүй, найман давуу эрх эдлэхгүй улсад туслагч гүн) цолтой доогуур зиндааны язгууртан байв. Түүнийг гуравдугаар зэргийн "жэнгуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) цолтой авга ах Мяньти нь өргөж авчээ. Түүний өвөг эцэг нь [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн Тэтгэсэн]] хааны 17-р хүү, Чин гүрний 12 "төмөр малгайт" (үе улиран залгамжлах) вангийн хэргэмийн нэг болох Чин вангийн хэргэмийг залгамжлах хүрээнийн үе залгамжлалын эхэнд бичигдэж байсан Юнлин байв. [[Файл:Yikuang , 1st Prince Qing.png|thumb]] Икуан 1850 онд "фугуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) ор залгаж, 1852 онд бэйс зэрэгт дэвшжээ. 1860 оны 1 сард буюу Түгээмэл элбэгтийн 10-р онд бэйл зэрэгт ахиж, 1872 оны 10 сард Бүрэн засагч хаан Аруд овогт Буян хатантай гэрлэснийхээ дараа Төрийн Жүн ван зэрэгт дэвшиж, эзэн хааны шадар сайд суужээ. === Бадаргуулт төр хааны үе === 1884 оны 3 сард, [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төрийн]] үед, Икуаныг Цонли Ямэнь буюу Гадаад хэргийн сайдаар тохоож, Чин цол олгов. 1885 оны 9 Далайн хэргийг хавсарч байсан Чунь ван [[Ишуан]]д туслах үүрэг даалгажээ. 1889 онд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан Шаодинзин буюу [[Луньюи]] хатантайгаа гэрлэсний дараа тэрээр Икуанд нэмэлт давуу эрхүүдийг олгожээ. 1894 онд [[Цыши]] хатан хаан 60 насны ойгоо тэмдэглэхдээ Икуаныг Тэргүүн зэргийн Чин ван зэрэгт ахиулах зарлиг гаргасан бөгөөд үүнээс хойш Икуан албан ёсоор Тэргүүн зэргийн Чин ван гэгдэх болжээ. [[Файл:《辛丑条约》签字时的情景.jpg|thumb]] 1894 оны 10 сарын орчимд, [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>ы үеэр Икуан адмиралын дээд комиссар, Цонли Ямэний тэргүүн, дайны удирдагчаар томилогдсон бөгөөд ерөнхий штабын шинжтэй байв. Икуан төрийн албан тушаалын "наймаанд"-нд оролцдог байсан бөгөөд хэн нэгэн хүн вангийн нөлөөгөөр төрийн албан тушаалд очихын тулд түүнд тодорхой хэмжээний авлига өгдөг байв. 1899 оноос 1901 оны хооронд үргэлжилсэн Ихэтуанийн бослогын үеэр Икуан гадаадынхныг илүүтэй өрөвдөн үзэж байсан бол Зай И (Дуань чин ван) гадаадынхны эсрэг Ихэтуаниудын талд оржээ. Хааны ордонд хоёр фракц үүссэн байв: Икуанаар удирдуулсан гадаадынхныг дэмжигч "аядуу" бүлэг, болон Зай Игаар толгойлуулсан харийнхныг үзэн ядагч бүлэг. Икуан 1900 оны 6 сард [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цэрэглэн халдах үед гадаадынхныг дэмжсэн байр суурийнхаа улмаас нэр хүндээ алджээ. Түүнийг Цонли Ямэний тэргүүнээс нэн даруй Буулгаж, оронд нь Зай Иг томилов. Зай Игийн удирдлага дор ажиллаж байсан Чин гүрний цэрэг болон [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]]<nowiki/>тэй тулалдан ялжээ. Икуан бүр гадаадынханд захидал бичиж, Зай Игийн тушаалаар Олон улсын элчин сайдын яамдын хорооллыг бүслэн хааж байх үед тэднийг Цонли Ямэний албан тасалгаанд ирж хоргодохыг урьж байв. Гадаадынхныг дэмжигч өөр нэгэн генерал болох Жунлу, түүний цэргүүд гадаадынхныг алах ёстой байх үед тэдэнд хамгаалалт гаргаж өгөхийг санал болгож байв. Икуан болон Зай Игийн хүчнүүд хэд хэдэн удаа мөргөлдсөн. Икуан өөрийн цэргүүдийг [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] болон Ганьсугийн зоригтнууд (Мусульман цэргүүд) руу халдахыг тушааж байжээ. Дараа нь 1901 онд [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цөмрөн орсны дараа Цыши хатан хаан Икуаныг [[Ли Хунжан]]<nowiki/>ы хамт гадаадынхантай хэлэлцээ хийлгэхээр илгээжээ. Икуан, Ли Хунжан нар 1901 оны 9 сарын 7-нд "[[Боксерын протокол]]" ([[Шинчүүгийн гэрээ]])-нд гарын үсэг зурав. Бага хурлын үеэр Икуан зөвхөн төлөөлөгч мэт харагдаж байсан бөгөөд бодит хэлэлцээг Ли Хунжан хийсэн байна. 1908 оны 11 сарын 14-нд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан өөд болсны дараа [[Цыши]] хатан хаан Чунь ван Зайфэний хоёр настай хүү Пү Иг шинэ эзэн хаанаар сонгов. Пү И эзэн хааны урагт "өргөгдсөн" тул нэр төдийгөөр Зайфэний хүү байхаа болив. [[Цыши]] хатан хаан дараагийн өдөр нь таалал төгсчээ. === Хэвт Ёс хааны үе === Пүи хаан ширээнд Хэвт Ёс эзэн хаан суусаар түүний төрсөн эцэг Чунь ван Зайфэн төр баригчаар ажиллав. 1911 онд [[Зайфэн]] Зөвлөлдөх Зөвлөлийг татан буулгаж, оронд нь "Эзэн хааны кабинет"-ийг байгуулсан бөгөөд үүний дараа тэрээр Икуаныг Эзэн хааны кабинетын Ерөнхий сайдаар томилжээ. 1911 оны 10 сард [[Синьхайн хувьсгал|Учаны бослого]] гарахад Икуан Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа бууж, өөрийн байр суурийг Юань Шикайд санал болгон шилжүүлсэн бөгөөд Икуан, Юань Шикай нар [[Лунъю]] бэлэвсэн хатан хааныг (Шаодинзин хатан) Хэвт Ёс хааны нэрийн өмнөөс хаан ширээнээс татгалзахыг ятгажээ. Бэлэвсэн хатан хаан тэдний зөвлөгөөг дагаж 1912 оны 2 сард хаан ширээнээс татгалзаж, 276 жилийн түүхт [[Чин улс]] мөхжээ. === Чин гүрэн мөхсөний дараах амьдрал === Чин гүрэн мөхөж, [[Дундад Иргэн Улс]] байгуулагдсаны дараа Икуан болон түүний ууган хүү Зайжэнь нар асар их хөрөнгө хуримтлуулан Бээжингээс Тяньжинь дахь Британийн концесс (нөлөөний бүс) руу нүүжээ. Тэд хожим нь Бээжингийн Сичэн дүүргийн Динфу гудамжны 3 тоотод байрлах Цин вангийн өргөөндөө (慶王府) буцаж нүүж ирсэн байна. Икуан 1917 онд өөрийн өргөөндөө өвчний улмаас насан эцэслэжээ. Пү И түүнд нэхэн "Нэгдүгээр зэргийн Чинми Чин ван" (慶密親王) цолыг олгосон байна. Тэр жилдээ Дундад Иргэн Улсын Ерөнхийлөгч Ли Юаньхун [[Зайжэнь]]д Цин вангийн хэргэмийг залгамжлах зөвшөөрөл олгожээ. === Гэр бүл === '''Эхнэрүүд ба үр хүүхдүүд:''' * '''Хууль ёсны гол эхнэр (Ди фужин), Болод овогт (嫡福晉博羅特氏):''' ** Зайю (郡主 載揄; 1863 оны 2 сарын 21-нд төрсөн), Гуравдугаар зэргийн гүнж (Жуньжу), ууган охин. 1885 онд Халхын Боржигин овогт Наянттай (那彦图) гэрлэсэн. * '''Нэгдүгээр туслах эхнэр (Цэ фужин), Хөгия овогт (大側福晉合佳氏):''' ** Зайрон (郡君 載搈; 1875 оны 12 сарын 2-нд төрсөн), Нэгдүгээр зэргийн авхай (Жуньжюнь), хоёрдугаар охин. 1898 онд Вүмит овогт (伍弥特氏) Шилиянтай гэрлэсэн. ** Зайжэнь (慶密親王载振; 1876 оны 3 сарын 31 – 1947 оны 12 сарын 31), Нэгдүгээр зэргийн Цинми Чин ван, ууган хүү. ** Зайшу (熙九太太 載抒; 1878 оны 12 сарын 19-нд төрсөн), Сижю авхай, дөрөвдүгээр охин. 1900 онд Хитара овогт (喜塔臘氏) Сижүнтэй гэрлэсэн. * '''Туслах эхнэр (Цэ фужин), Жиньгия овогт (側福晋金佳氏):''' ** Зайхуань (載換; 1876 оны 12 сарын 7-нд төрсөн), гуравдугаар охин. 1896 онд Ехэ Нара овогт (葉赫那拉氏) Дэхэнтэй гэрлэсэн. ** Зайкүй (郡君 载揆), Нэгдүгээр зэргийн авхай (Жуньжюнь), зургадугаар охин. 1906 онд Гувалгия овогт (瓜爾佳氏) Лянкүйтэй гэрлэсэн. * '''Туслах эхнэр (Цэ fusjin), Люгия овогт (側福晉劉佳氏):''' ** Тавдугаар охин (1882 оны 7 сарын 25). ** Долдугаар охин (1886 оны 3 сарын 18). ** Зайбо (鎮國將軍 載搏; 1887–1935), Нэгдүгээр зэргийн Жанжин (Жэнгуо зянзюн), хоёрдугаар хүү. ** Зайлун (載掄; 1950 онд өөд болсон), тавдугаар хүү. ** Аравдугаар охин (1892 оны 12 сарын 21 – 1899). * '''Туслах эхнэр (Цэ фужин), Лигия овогт (側福晉李佳氏):''' ** Наймдугаар охин (1890 онд төрсөн). 1911 онд Магия овогт (馬佳氏) Шижэтэй гэрлэсэн. ** Есдүгээр охин. ** Зайкүй (载揆; 1897 онд төрсөн), өргөсөн нэр нь Зи Жичин (字芝卿), арван нэгдүгээр охин. 1921 онд Харчин Урианхай Жилмот овогт (乌亮海吉勒莫特氏) Ханложабтай гэрлэсэн. ** Арван хоёрдугаар охин (1898). * '''Эх нь тодорхойгүй:''' ** Зайшоу (载授), гуравдугаар хүү. ** Дөрөвдүгээр хүү. ** Зайпү (載镨), зургадугаар хүү. [[Ангилал:Айсингиоро]] [[Ангилал:1838 онд төрсөн]] [[Ангилал:1917 онд өнгөрсөн]] et5a9sx2859gkv6i27ny9lri50etkrx 859734 859706 2026-06-22T11:44:41Z Megzer 20491 859734 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хаан | name = Икуан | title = Хошой Цин чин ван (慶親王) | image = Pmyikuang.jpg | alt = | caption = | succession = Хошой Цин чин ван | reign = 1850–1917 | predecessor = Мианьти (Дөтгөөр зэргийн чин ван) | successor = [[Зайжэнь]] | birth_date = {{birth date|1838|3|24|df=yes}} | birth_place = [[Чин Улс]], [[Бээжин]] | death_date = {{death date and age|1917|1|28|1838|3|24|df=y}} | death_place = [[Бүгд Найрамдах Хятад Улс (1912–1949)|Бүгд Найрамдах Хятад Улс]], Бээжин | consort = yes | spouse = Хэгиа овогт<br />Лиугиа овогт<br />''дөрвөн татвар эм'' | issue = [[Зайжэнь]]<br />Зайбо<br />Зайлунь<br />''гурван өөр хүү''<br />''12 охин'' | posthumous_name = Чинми Чин ван (慶密親王) | house = [[Айсингиоро]] | father = Мяньшин | mother = | succession2 = Эзэн хааны засгийн газрын анхны [[Эзэн хааны засгийн газрын ерөнхий сайд|Ерөнхий сайд]] | reign2 = 1911 оны 5 сарын 8 – 1911 оны 11 сарын 1 | regent2 = [[Хэвт ёс|Хэвт Ёс хаан]] | reg_type2 = Эзэн хаан | predecessor2 = ''Албан тушаал бий болсон'' | successor2 = [[Юань Шикай]] | succession3 = Тэргүүн зөвлөх | reign3 = 1903–1911 | regent3 = [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр хаан]]<br />[[Хэвт Ёс|Хэвт Ёс хаан]] | reg_type3 = Эзэн хаан | predecessor3 = [[Ронлу]] | successor3 = ''Албан тушаал үгүй болсон'' }} '''Икуан''' ([[Манж хэл|Манж хэлээр]]: {{MongolUnicode|ᡳ ᡴᡠᠸᠠᠩ}} I kuwang; [[хятадаар]]: 奕劻; 1838 оны 3 сарын 24 – 1917 оны 1 сарын 28) нь [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, Чин улсын сүүл үеийн анхны Ерөнхий сайд, цин чин ван (慶親王), [[Айсингиоро]] овогт Чин гүрний Манж язгууртан, улс төрч байв. Тэрээр 1911 оны 5 сард Зөвлөлдөх Зөвлөлийг орлуулахаар байгуулагдсан Эзэн хааны засгийн газрын анхны Ерөнхий сайдаар ажиллаж байжээ. == Бага нас ба карьер == Икуан Аисингиоро овогт Мяньшингийн ууган хүү болон мэндэлжээ. Мяньшин нь "бүру бафэн фугуо гүн" (төрийн сангаас цалинждаггүй, найман давуу эрх эдлэхгүй улсад туслагч гүн) цолтой доогуур зиндааны язгууртан байв. Түүнийг гуравдугаар зэргийн "жэнгуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) цолтой авга ах Мяньти нь өргөж авчээ. Түүний өвөг эцэг нь [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн Тэтгэсэн]] хааны 17-р хүү, Чин гүрний 12 "төмөр малгайт" (үе улиран залгамжлах) вангийн хэргэмийн нэг болох Чин вангийн хэргэмийг залгамжлах хүрээнийн үе залгамжлалын эхэнд бичигдэж байсан Юнлин байв. [[Файл:Yikuang , 1st Prince Qing.png|thumb]] Икуан 1850 онд "фугуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) ор залгаж, 1852 онд бэйс зэрэгт дэвшжээ. 1860 оны 1 сард буюу Түгээмэл элбэгтийн 10-р онд бэйл зэрэгт ахиж, 1872 оны 10 сард Бүрэн засагч хаан Аруд овогт Буян хатантай гэрлэсний дараа Төрийн Жүн ван зэрэгт дэвшиж, эзэн хааны шадар сайд суужээ. == Бадаргуулт төр хааны үе == 1884 оны 3 сард, [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төрийн]] үед, Икуаныг Зонли Ямэнь буюу Гадаад хэргийн сайдаар тохоож, Чин (慶) цол олгов. 1885 оны 9 Далайн хэргийг хавсарч байсан Чунь ван [[Ишуан]]д туслах үүрэг даалгажээ. 1889 онд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан Шаодинзин буюу [[Луньюи]] хатантайгаа гэрлэсний дараа тэрээр Икуанд нэмэлт давуу эрхүүдийг олгожээ. 1894 онд [[Цыши]] хатан хаан 60 насны ойгоо тэмдэглэхдээ Икуаныг Тэргүүн зэргийн Чин ван зэрэгт ахиулах зарлиг гаргасан бөгөөд үүнээс хойш Икуан албан ёсоор Тэргүүн зэргийн Чин ван гэгдэх болжээ. [[Файл:《辛丑条约》签字时的情景.jpg|thumb]] 1894 оны 10 сарын орчимд, [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>ы үеэр Икуан адмиралын дээд комиссар, Цонли Ямэний тэргүүн, дайны удирдагчаар томилогдсон бөгөөд ерөнхий штабын шинжтэй байв. Икуан төрийн албан тушаалын "наймаанд"-нд оролцдог байсан бөгөөд хэн нэгэн хүн вангийн нөлөөгөөр төрийн албан тушаалд очихын тулд түүнд тодорхой хэмжээний авлига өгдөг байв. 1899 оноос 1901 оны хооронд үргэлжилсэн Ихэтуанийн бослогын үеэр Икуан гадаадынхныг илүүтэй өрөвдөн үзэж байсан бол Зай И (Дуань чин ван) гадаадынхны эсрэг Ихэтуаниудын талд оржээ. Хааны ордонд хоёр фракц үүссэн байв: Икуанаар удирдуулсан гадаадынхныг дэмжигч "аядуу" бүлэг, болон Зай Игаар толгойлуулсан харийнхныг үзэн ядагч бүлэг. Икуан 1900 оны 6 сард [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цэрэглэн халдах үед гадаадынхныг дэмжсэн байр суурийнхаа улмаас нэр хүндээ алджээ. Түүнийг Цонли Ямэний тэргүүнээс нэн даруй Буулгаж, оронд нь Зай Иг томилов. Зай Игийн удирдлага дор ажиллаж байсан Чин гүрний цэрэг болон [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]]<nowiki/>тэй тулалдан ялжээ. Икуан бүр гадаадынханд захидал бичиж, Зай Игийн тушаалаар Олон улсын элчин сайдын яамдын хорооллыг бүслэн хааж байх үед тэднийг Цонли Ямэний албан тасалгаанд ирж хоргодохыг урьж байв. Гадаадынхныг дэмжигч өөр нэгэн генерал болох Жунлу, түүний цэргүүд гадаадынхныг алах ёстой байх үед тэдэнд хамгаалалт гаргаж өгөхийг санал болгож байв. Икуан болон Зай Игийн хүчнүүд хэд хэдэн удаа мөргөлдсөн. Икуан өөрийн цэргүүдийг [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] болон Ганьсугийн зоригтнууд (Мусульман цэргүүд) руу халдахыг тушааж байжээ. Дараа нь 1901 онд [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цөмрөн орсны дараа Цыши хатан хаан Икуаныг [[Ли Хунжан]]<nowiki/>ы хамт гадаадынхантай хэлэлцээ хийлгэхээр илгээжээ. Икуан, Ли Хунжан нар 1901 оны 9 сарын 7-нд "[[Боксерын протокол]]" ([[Шинчүүгийн гэрээ]])-нд гарын үсэг зурав. Бага хурлын үеэр Икуан зөвхөн төлөөлөгч мэт харагдаж байсан бөгөөд бодит хэлэлцээг Ли Хунжан хийсэн байна. 1908 оны 11 сарын 14-нд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан өөд болсны дараа [[Цыши]] хатан хаан Чунь ван Зайфэний хоёр настай хүү Пү Иг шинэ эзэн хаанаар сонгов. Пү И эзэн хааны урагт "өргөгдсөн" тул нэр төдийгөөр Зайфэний хүү байхаа болив. [[Цыши]] хатан хаан дараагийн өдөр нь таалал төгсчээ. == Хэвт Ёс хааны үе == Пүи хаан ширээнд Хэвт Ёс эзэн хаан суусаар түүний төрсөн эцэг Чунь ван Зайфэн төр баригчаар ажиллав. 1911 онд [[Зайфэн]] Зөвлөлдөх Зөвлөлийг татан буулгаж, оронд нь "Эзэн хааны кабинет"-ийг байгуулсан бөгөөд үүний дараа тэрээр Икуаныг Эзэн хааны кабинетын Ерөнхий сайдаар томилжээ. 1911 оны 10 сард [[Синьхайн хувьсгал|Учаны бослого]] гарахад Икуан Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа бууж, өөрийн байр суурийг Юань Шикайд санал болгон шилжүүлсэн бөгөөд Икуан, Юань Шикай нар [[Лунъю]] бэлэвсэн хатан хааныг (Шаодинзин хатан) Хэвт Ёс хааны нэрийн өмнөөс хаан ширээнээс татгалзахыг ятгажээ. Бэлэвсэн хатан хаан тэдний зөвлөгөөг дагаж 1912 оны 2 сард хаан ширээнээс татгалзаж, 276 жилийн түүхт [[Чин улс]] мөхжээ. == Чин гүрэн мөхсөний дараах амьдрал == Чин гүрэн мөхөж, [[Дундад Иргэн Улс]] байгуулагдсаны дараа Икуан болон түүний ууган хүү Зайжэнь нар асар их хөрөнгө хуримтлуулан Бээжингээс Тяньжинь дахь Британийн концесс (нөлөөний бүс) руу нүүжээ. Тэд хожим нь Бээжингийн Сичэн дүүргийн Динфу гудамжны 3 тоотод байрлах Цин вангийн өргөөндөө (慶王府) буцаж нүүж ирсэн байна. Икуан 1917 онд өөрийн өргөөндөө өвчний улмаас насан эцэслэжээ. Пү И түүнд нэхэн "Нэгдүгээр зэргийн Чинми Чин ван" (慶密親王) цолыг олгосон байна. Тэр жилдээ Дундад Иргэн Улсын Ерөнхийлөгч Ли Юаньхун [[Зайжэнь]]д Цин вангийн хэргэмийг залгамжлах зөвшөөрөл олгожээ. == Гэр бүл == '''Эхнэрүүд ба үр хүүхдүүд:''' * '''Хууль ёсны их хатан (嫡福晉), Болод овогтой (博羅特氏) туслагч жанжин Юй Цяний охин:''' ** Зайю (載揄; 1863 оны 2 сарын 21-нд төрсөн), Хошой гэг{{sfn|Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны Хууль Зүйлийн Бичиг|1989|pp=253-256}} (郡主, Жюньжү), ууган охин. 1885 онд Халхын Боржигин овогт [[Наянт ван|Наянттай]] (那彦图) гэрлэсэн. * '''Нэгдүгээр бага эхнэр (大側福晉, Цэ фужин), Хөгия овогт (合佳氏):''' ** Зайрон (載搈; 1875 оны 12 сарын 2-нд төрсөн), төрийн бэйлийн охин төрийн гэг{{sfn|Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны Хууль Зүйлийн Бичиг|1989|pp=253-256}} (郡君, Жуньжюнь), хоёрдугаар охин. 1898 онд Вүмит овогт (伍弥特氏) Шилиянтай гэрлэсэн. ** Зайжэнь (载振; 1876 оны 3 сарын 31 – 1947 оны 12 сарын 31), хошой Цинми Чин ван (慶密親王), ууган хүү. ** Зайшу (載抒; 1878 оны 12 сарын 19-нд төрсөн), Сижю хатагтай (熙九太太), дөрөвдүгээр охин. 1900 онд Хитара овогтой (喜塔臘氏) Сижүнтэй гэрлэсэн. * '''Бага эхнэр (側福晋, Цэ фужин), Жиньгия овогт (金佳氏):''' ** Зайхуань (載換; 1876 оны 12 сарын 7-нд төрсөн), гуравдугаар охин. 1896 онд Ехэ Нара овогтой (葉赫那拉氏) Дэхэнтэй гэрлэсэн. ** Зайкүй (载揆), төрийн бэйлийн охин төрийн гэг{{sfn|Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны Хууль Зүйлийн Бичиг|1989|pp=253-256}} (郡君, жуньжюнь), зургадугаар охин. 1906 онд Гувалгия овогтой (瓜爾佳氏) Лянкүйтэй гэрлэсэн. * '''Бага эхнэр (Цэ фужин), Люгия овогт (側福晉劉佳氏):''' ** Тавдугаар охин (1882 оны 7 сарын 25). ** Долдугаар охин (1886 оны 3 сарын 18). ** Зайбо (鎮國將軍 載搏; 1887–1935), Нэгдүгээр зэргийн Жанжин (Жэнгуо зянзюн), хоёрдугаар хүү. ** Зайлун (載掄; 1950 онд өөд болсон), тавдугаар хүү. ** Аравдугаар охин (1892 оны 12 сарын 21 – 1899). * '''Бага эхнэр (Цэ фужин), Лигия овогт (側福晉李佳氏):''' ** Наймдугаар охин (1890 онд төрсөн). 1911 онд Магия овогт (馬佳氏) Шижэтэй гэрлэсэн. ** Есдүгээр охин. ** Зайкүй (载揆; 1897 онд төрсөн), өргөсөн нэр нь Зи Жичин (字芝卿), арван нэгдүгээр охин. 1921 онд Харчины дундад хошууны засаг ноён, урианхайн Зэлмэд овогтой (乌亮海吉勒莫特氏) Ханруужавтай гэрлэсэн. ** Арван хоёрдугаар охин (1898). * '''Эх нь тодорхойгүй:''' ** Зайшоу (载授), гуравдугаар хүү. ** Дөрөвдүгээр хүү. ** Зайпү (載镨), зургадугаар хүү. == Эшлэл == {{Reflist}} == Ном зүй == *{{Cite book |title=Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны Хууль Зүйлийн Бичиг |publisher=Өвөр Монголын Соёлын хэвлэлийн хороо |year=1989 |isbn=7-80506-054-1 |edition=1 |volume=1 |location=Хөх хот |language=Монгол бичиг}} [[Ангилал:Айсингиоро]] [[Ангилал:1838 онд төрсөн]] [[Ангилал:1917 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Чин улсын улс төрч]] [[Ангилал:Чин улсын хүн]] [[Ангилал:Манж үндэстэн]] 8npddzveer6oia7epn336bl9h8ejjoy 859735 859734 2026-06-22T11:46:39Z Megzer 20491 859735 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хаан | name = Икуан | title = Хошой Цин чин ван (慶親王) | image = Pmyikuang.jpg | alt = | caption = | succession = Хошой Цин чин ван | reign = 1850–1917 | predecessor = Мианьти (Дөтгөөр зэргийн чин ван) | successor = [[Зайжэнь]] | birth_date = {{birth date|1838|3|24|df=yes}} | birth_place = [[Чин улс]], [[Бээжин]] | death_date = {{death date and age|1917|1|28|1838|3|24|df=y}} | death_place = [[Бүгд Найрамдах Хятад Улс (1912–1949)|Бүгд Найрамдах Хятад Улс]], Бээжин | consort = yes | spouse = Хэгиа овогт<br />Лиугиа овогт<br />''дөрвөн татвар эм'' | issue = [[Зайжэнь]]<br />Зайбо<br />Зайлунь<br />''гурван өөр хүү''<br />''12 охин'' | posthumous_name = Чинми Чин ван (慶密親王) | house = [[Айсингиоро]] | father = Мяньшин | mother = | succession2 = Эзэн хааны засгийн газрын анхны [[Эзэн хааны засгийн газрын ерөнхий сайд|Ерөнхий сайд]] | reign2 = 1911 оны 5 сарын 8 – 1911 оны 11 сарын 1 | regent2 = [[Хэвт ёс|Хэвт Ёс хаан]] | reg_type2 = Эзэн хаан | predecessor2 = ''Албан тушаал бий болсон'' | successor2 = [[Юань Шикай]] | succession3 = Тэргүүн зөвлөх | reign3 = 1903–1911 | regent3 = [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр хаан]]<br />[[Хэвт Ёс|Хэвт Ёс хаан]] | reg_type3 = Эзэн хаан | predecessor3 = [[Ронлу]] | successor3 = ''Албан тушаал үгүй болсон'' }} '''Икуан''' ([[Манж хэл|Манж хэлээр]]: {{MongolUnicode|ᡳ ᡴᡠᠸᠠᠩ}} I kuwang; [[хятадаар]]: 奕劻; 1838 оны 3 сарын 24 – 1917 оны 1 сарын 28) нь [[Төр гэрэлт|Төр гэрэлт хаан]]<nowiki/>ы 5-р хүү, Чин улсын сүүл үеийн анхны Ерөнхий сайд, цин чин ван (慶親王), [[Айсингиоро]] овогт Чин гүрний Манж язгууртан, улс төрч байв. Тэрээр 1911 оны 5 сард Зөвлөлдөх Зөвлөлийг орлуулахаар байгуулагдсан Эзэн хааны засгийн газрын анхны Ерөнхий сайдаар ажиллаж байжээ. == Бага нас ба карьер == Икуан Аисингиоро овогт Мяньшингийн ууган хүү болон мэндэлжээ. Мяньшин нь "бүру бафэн фугуо гүн" (төрийн сангаас цалинждаггүй, найман давуу эрх эдлэхгүй улсад туслагч гүн) цолтой доогуур зиндааны язгууртан байв. Түүнийг гуравдугаар зэргийн "жэнгуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) цолтой авга ах Мяньти нь өргөж авчээ. Түүний өвөг эцэг нь [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэрийн Тэтгэсэн]] хааны 17-р хүү, Чин гүрний 12 "төмөр малгайт" (үе улиран залгамжлах) вангийн хэргэмийн нэг болох Чин вангийн хэргэмийг залгамжлах хүрээнийн үе залгамжлалын эхэнд бичигдэж байсан Юнлин байв. [[Файл:Yikuang , 1st Prince Qing.png|thumb]] Икуан 1850 онд "фугуо зянзюн" (улсад туслагч жанжин) ор залгаж, 1852 онд бэйс зэрэгт дэвшжээ. 1860 оны 1 сард буюу Түгээмэл элбэгтийн 10-р онд бэйл зэрэгт ахиж, 1872 оны 10 сард Бүрэн засагч хаан Аруд овогт Буян хатантай гэрлэсний дараа Төрийн Жүн ван зэрэгт дэвшиж, эзэн хааны шадар сайд суужээ. == Бадаргуулт төр хааны үе == 1884 оны 3 сард, [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төрийн]] үед, Икуаныг Зонли Ямэнь буюу Гадаад хэргийн сайдаар тохоож, Чин (慶) цол олгов. 1885 оны 9 Далайн хэргийг хавсарч байсан Чунь ван [[Ишуан]]д туслах үүрэг даалгажээ. 1889 онд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан Шаодинзин буюу [[Луньюи]] хатантайгаа гэрлэсний дараа тэрээр Икуанд нэмэлт давуу эрхүүдийг олгожээ. 1894 онд [[Цыши]] хатан хаан 60 насны ойгоо тэмдэглэхдээ Икуаныг Тэргүүн зэргийн Чин ван зэрэгт ахиулах зарлиг гаргасан бөгөөд үүнээс хойш Икуан албан ёсоор Тэргүүн зэргийн Чин ван гэгдэх болжээ. [[Файл:《辛丑条约》签字时的情景.jpg|thumb]] 1894 оны 10 сарын орчимд, [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]]<nowiki/>ы үеэр Икуан адмиралын дээд комиссар, Цонли Ямэний тэргүүн, дайны удирдагчаар томилогдсон бөгөөд ерөнхий штабын шинжтэй байв. Икуан төрийн албан тушаалын "наймаанд"-нд оролцдог байсан бөгөөд хэн нэгэн хүн вангийн нөлөөгөөр төрийн албан тушаалд очихын тулд түүнд тодорхой хэмжээний авлига өгдөг байв. 1899 оноос 1901 оны хооронд үргэлжилсэн Ихэтуанийн бослогын үеэр Икуан гадаадынхныг илүүтэй өрөвдөн үзэж байсан бол Зай И (Дуань чин ван) гадаадынхны эсрэг Ихэтуаниудын талд оржээ. Хааны ордонд хоёр фракц үүссэн байв: Икуанаар удирдуулсан гадаадынхныг дэмжигч "аядуу" бүлэг, болон Зай Игаар толгойлуулсан харийнхныг үзэн ядагч бүлэг. Икуан 1900 оны 6 сард [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цэрэглэн халдах үед гадаадынхныг дэмжсэн байр суурийнхаа улмаас нэр хүндээ алджээ. Түүнийг Цонли Ямэний тэргүүнээс нэн даруй Буулгаж, оронд нь Зай Иг томилов. Зай Игийн удирдлага дор ажиллаж байсан Чин гүрний цэрэг болон [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]]<nowiki/>тэй тулалдан ялжээ. Икуан бүр гадаадынханд захидал бичиж, Зай Игийн тушаалаар Олон улсын элчин сайдын яамдын хорооллыг бүслэн хааж байх үед тэднийг Цонли Ямэний албан тасалгаанд ирж хоргодохыг урьж байв. Гадаадынхныг дэмжигч өөр нэгэн генерал болох Жунлу, түүний цэргүүд гадаадынхныг алах ёстой байх үед тэдэнд хамгаалалт гаргаж өгөхийг санал болгож байв. Икуан болон Зай Игийн хүчнүүд хэд хэдэн удаа мөргөлдсөн. Икуан өөрийн цэргүүдийг [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуаний босогчид]] болон Ганьсугийн зоригтнууд (Мусульман цэргүүд) руу халдахыг тушааж байжээ. Дараа нь 1901 онд [[Найман улсын эвсэл|Найман гүрний холбоот цэрэг]] Бээжинд цөмрөн орсны дараа Цыши хатан хаан Икуаныг [[Ли Хунжан]]<nowiki/>ы хамт гадаадынхантай хэлэлцээ хийлгэхээр илгээжээ. Икуан, Ли Хунжан нар 1901 оны 9 сарын 7-нд "[[Боксерын протокол]]" ([[Шинчүүгийн гэрээ]])-нд гарын үсэг зурав. Бага хурлын үеэр Икуан зөвхөн төлөөлөгч мэт харагдаж байсан бөгөөд бодит хэлэлцээг Ли Хунжан хийсэн байна. 1908 оны 11 сарын 14-нд [[Бадаргуулт төр|Бадаргуулт Төр]] хаан өөд болсны дараа [[Цыши]] хатан хаан Чунь ван Зайфэний хоёр настай хүү Пү Иг шинэ эзэн хаанаар сонгов. Пү И эзэн хааны урагт "өргөгдсөн" тул нэр төдийгөөр Зайфэний хүү байхаа болив. [[Цыши]] хатан хаан дараагийн өдөр нь таалал төгсчээ. == Хэвт Ёс хааны үе == Пүи хаан ширээнд Хэвт Ёс эзэн хаан суусаар түүний төрсөн эцэг Чунь ван Зайфэн төр баригчаар ажиллав. 1911 онд [[Зайфэн]] Зөвлөлдөх Зөвлөлийг татан буулгаж, оронд нь "Эзэн хааны кабинет"-ийг байгуулсан бөгөөд үүний дараа тэрээр Икуаныг Эзэн хааны кабинетын Ерөнхий сайдаар томилжээ. 1911 оны 10 сард [[Синьхайн хувьсгал|Учаны бослого]] гарахад Икуан Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа бууж, өөрийн байр суурийг Юань Шикайд санал болгон шилжүүлсэн бөгөөд Икуан, Юань Шикай нар [[Лунъю]] бэлэвсэн хатан хааныг (Шаодинзин хатан) Хэвт Ёс хааны нэрийн өмнөөс хаан ширээнээс татгалзахыг ятгажээ. Бэлэвсэн хатан хаан тэдний зөвлөгөөг дагаж 1912 оны 2 сард хаан ширээнээс татгалзаж, 276 жилийн түүхт [[Чин улс]] мөхжээ. == Чин гүрэн мөхсөний дараах амьдрал == Чин гүрэн мөхөж, [[Дундад Иргэн Улс]] байгуулагдсаны дараа Икуан болон түүний ууган хүү Зайжэнь нар асар их хөрөнгө хуримтлуулан Бээжингээс Тяньжинь дахь Британийн концесс (нөлөөний бүс) руу нүүжээ. Тэд хожим нь Бээжингийн Сичэн дүүргийн Динфу гудамжны 3 тоотод байрлах Цин вангийн өргөөндөө (慶王府) буцаж нүүж ирсэн байна. Икуан 1917 онд өөрийн өргөөндөө өвчний улмаас насан эцэслэжээ. Пү И түүнд нэхэн "Нэгдүгээр зэргийн Чинми Чин ван" (慶密親王) цолыг олгосон байна. Тэр жилдээ Дундад Иргэн Улсын Ерөнхийлөгч Ли Юаньхун [[Зайжэнь]]д Цин вангийн хэргэмийг залгамжлах зөвшөөрөл олгожээ. == Гэр бүл == '''Эхнэрүүд ба үр хүүхдүүд:''' * '''Хууль ёсны их хатан (嫡福晉), Болод овогтой (博羅特氏) туслагч жанжин Юй Цяний охин:''' ** Зайю (載揄; 1863 оны 2 сарын 21-нд төрсөн), Хошой гэг{{sfn|Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны Хууль Зүйлийн Бичиг|1989|pp=253-256}} (郡主, Жюньжү), ууган охин. 1885 онд Халхын Боржигин овогт [[Наянт ван|Наянттай]] (那彦图) гэрлэсэн. * '''Нэгдүгээр бага эхнэр (大側福晉, Цэ фужин), Хөгия овогт (合佳氏):''' ** Зайрон (載搈; 1875 оны 12 сарын 2-нд төрсөн), төрийн бэйлийн охин төрийн гэг{{sfn|Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны Хууль Зүйлийн Бичиг|1989|pp=253-256}} (郡君, Жуньжюнь), хоёрдугаар охин. 1898 онд Вүмит овогт (伍弥特氏) Шилиянтай гэрлэсэн. ** Зайжэнь (载振; 1876 оны 3 сарын 31 – 1947 оны 12 сарын 31), хошой Цинми Чин ван (慶密親王), ууган хүү. ** Зайшу (載抒; 1878 оны 12 сарын 19-нд төрсөн), Сижю хатагтай (熙九太太), дөрөвдүгээр охин. 1900 онд Хитара овогтой (喜塔臘氏) Сижүнтэй гэрлэсэн. * '''Бага эхнэр (側福晋, Цэ фужин), Жиньгия овогт (金佳氏):''' ** Зайхуань (載換; 1876 оны 12 сарын 7-нд төрсөн), гуравдугаар охин. 1896 онд Ехэ Нара овогтой (葉赫那拉氏) Дэхэнтэй гэрлэсэн. ** Зайкүй (载揆), төрийн бэйлийн охин төрийн гэг{{sfn|Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны Хууль Зүйлийн Бичиг|1989|pp=253-256}} (郡君, жуньжюнь), зургадугаар охин. 1906 онд Гувалгия овогтой (瓜爾佳氏) Лянкүйтэй гэрлэсэн. * '''Бага эхнэр (Цэ фужин), Люгия овогт (側福晉劉佳氏):''' ** Тавдугаар охин (1882 оны 7 сарын 25). ** Долдугаар охин (1886 оны 3 сарын 18). ** Зайбо (鎮國將軍 載搏; 1887–1935), Нэгдүгээр зэргийн Жанжин (Жэнгуо зянзюн), хоёрдугаар хүү. ** Зайлун (載掄; 1950 онд өөд болсон), тавдугаар хүү. ** Аравдугаар охин (1892 оны 12 сарын 21 – 1899). * '''Бага эхнэр (Цэ фужин), Лигия овогт (側福晉李佳氏):''' ** Наймдугаар охин (1890 онд төрсөн). 1911 онд Магия овогт (馬佳氏) Шижэтэй гэрлэсэн. ** Есдүгээр охин. ** Зайкүй (载揆; 1897 онд төрсөн), өргөсөн нэр нь Зи Жичин (字芝卿), арван нэгдүгээр охин. 1921 онд Харчины дундад хошууны засаг ноён, урианхайн Зэлмэд овогтой (乌亮海吉勒莫特氏) Ханруужавтай гэрлэсэн. ** Арван хоёрдугаар охин (1898). * '''Эх нь тодорхойгүй:''' ** Зайшоу (载授), гуравдугаар хүү. ** Дөрөвдүгээр хүү. ** Зайпү (載镨), зургадугаар хүү. == Эшлэл == {{Reflist}} == Ном зүй == *{{Cite book |title=Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны Хууль Зүйлийн Бичиг |publisher=Өвөр Монголын Соёлын хэвлэлийн хороо |year=1989 |isbn=7-80506-054-1 |edition=1 |volume=1 |location=Хөх хот |language=Монгол бичиг}} [[Ангилал:Айсингиоро]] [[Ангилал:1838 онд төрсөн]] [[Ангилал:1917 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:Чин улсын улс төрч]] [[Ангилал:Чин улсын хүн]] [[Ангилал:Манж үндэстэн]] cak2x4dptb9rtyglt7ogxjznebm9vhi Луи Рено 0 146771 859696 859543 2026-06-22T08:24:20Z Zorigt 49 859696 wikitext text/x-wiki [[Файл:Louis Renault, Washington, 1940.jpg|thumb|Луи Рено, 1940 он.]] '''Луи Рено''' ({{langx|fr|Louis Renault}}, 1877 оны 2-р сарын 12 - 1944 оны 10-р сарын 24) — [[Франц|Францын]] аж үйлдвэрлэгч, Марсель Рено болон Фернан Рено ах нарынхаа хамт 1899 оны 2-р сарын 25-нд алдарт [[Renault]] компанийг үүсгэн байгуулсан хүн. == Намтар == Францын бизнесмэний гэрт 4 дэх хүү нь болж төрсөн Луи бага наснаасаа технологид дуртай байсан. Леон Серпполегийн уурын хөдөлгүүрийн цехэд олон цагийг өнгөрөөсөн тэрээр Булонь-Бийанкурт дахь хоёр дахь гэртээ хуучин Панхард хөдөлгүүрүүдийг засаж янзалдаг байжээ. Тэрээр анхны машинаа 1898 онд хоёр туслахтайгаа хамтран 3/4 морины хүчтэй хөдөлгүүртэй «De Dion-Bouton»-г өөрчлөхөөр ажиллаж байжээ. Гол шинэлэг зүйл нь хөдөлгүүрийн эргүүлэх хүчийг гурван шатлалт, гурван голтой хурдны хайрцгаар (түүний загварыг жилийн дараа патентжуулсан) дээд шууд хөтлөгч болон кардан голтой дамжуулах явдал байв. Үхэр сүүлтэй жолооны хүрдний оронд Рено хагас цагариг, хоёр бариултай босоо жолооны багана ашигласан бөгөөд энэ нь хожим нь орчин үеийн жолооны дугуй хүрд болж хөгжсөн юм. Тэрээр энэхүү хоёр хүний ​​суудалтай машиныг "Voiturette" (орчуулга нь "тэргэнцэр") гэж нэрлэжээ. 1898 оны 12-р сарын 24-нд найзуудтайгаа Монмартр дахь Лепикийн налуу өөд дээр машин нь гарч чадна гэсэн мөрийг хожсон Луи Рено ижил төстэй 13 машин угсрах захиалга авчээ. Тэрээр өөрийн бүтээлийн арилжааны боломжийг олж харсан бөгөөд хоёр ах Марсель, Фернан нарын хамт 1899 оны 2-р сарын 25-нд ''"Société Renault Frères"'' компанийг үүсгэн байгуулжээ. Эхэндээ компанийн удирдлагыг ах нь хариуцаж, Луи зураг төсөл, инженерийн ажлыг хариуцаж байжээ. Гэсэн хэдий ч 1908 онд Фернан эрүүл мэндийн шалтгаанаар тэтгэвэрт гарсны дараа компанийн удирдлага Луид шилжжээ (Марсель 1903 онд Парис-Мадридын жагсаалын үеэр нас бараад байсан юм). == Дэлхийн нэгдүгээр дайн болон дайны дараа == Луи Рено цорын ганц эзэмшигчийн хувьд компаниа хөгжүүлсээр байв. Түүний гидравлик амортизатор, хүрдний тоормос зэрэг бүтээлүүд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлджээ. [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]] эхэлснээр тус компани цэргийн тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэх чиглэлд шилжсэн бөгөөд үүнд 1917 онд Дэлхийн нэгдүгээр дайны хамгийн шилдэг [[Танк|танкуудын]] нэг болох FT17 байсан юм. Дэлхийн нэгдүгээр дайн дууссаны дараа Луи Рено Францын "[[Хүндэт Легионы одон]]"-гоор шагнагдсан. 1918 онд Луи болон түүний 21 настай эхнэр хоёр Жан-Луи гэж хүүтэй болжээ. 1920 он гэхэд Рено авсаархан машин, ачааны машин, хөдөө аж ахуйн машин механизмаас эхлээд аж үйлдвэрийн болон далайн тоног төхөөрөмж хүртэл олон төрлийн тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэжээ. 1920-иод оны эхээр Луи компаниа "босоо удирдлага"-ын дагуу дахин зохион байгуулжээ. 1934 онд хөдөлмөрийн сахилга батыг чангатгах, эдийн засгийн уналттай холбоотойгоор цалингийн бууралт нь хөдөлмөрийн үймээн самууныг өдөөсөн. Зөвхөн хөдөлмөрийн хэлэлцээрт засгийн газрын оролцоо л зөрчлийг шийдвэрлэхэд тус болсон ажээ. Ажилчдад буулт хийснээс болж компанийн ашиг буурч, Renault жижиг машин үйлдвэрлэх чиглэлдээ эргэн орсон юм. == Дэлхийн нэгдүгээр дайн == 1939 оноос хойш Луи Рено дахин Францын армийн хамгийн чухал нийлүүлэгчдийн нэг болж, энэ нь 1940 онд Франц улс эзлэгдэх хүртэл үргэлжилсэн байна. Дэлхийн 2-р дайнд Францыг эзлэн түрэмгийлэх үеэр Луи АНУ-ыг тулалдаанд нэгдэж, холбоотнуудаа бэхжүүлэхийн тулд танк илгээхийг ятгахаар Америк руу явсан. Гэсэн хэдий ч 1942 онд Холбоотнууд түүний үйлдвэрүүдийн зарим хэсгийг бөмбөгдсөн. Луи маш их бухимдсан тул ярих чадвараа алдсан боловч өөрийгөө болон ажилчдаа хорих лагерьт үхэхээс зайлсхийхийн тулд бусад томоохон компаниудын (Michelin, Citroën) адил Германы төлөө ажилласан байна. 1941-1942 онд Холбоотнууд Германы аж үйлдвэрийн хүчийг устгахын тулд Реногийн үйлдвэрүүдийг бөмбөгдсөний улмаас үйлдвэрлэлийн хүчин чадлын 80 орчим хувийг сүйтгэсэн юм. Францыг чөлөөлсний дараа Луи Реног нацист Германтай аж үйлдвэрийн хамтын ажиллагаа явуулсан хэргээр баривчилж, Фреснес дэх шоронд хорьж, тэнд түүнтэй хатуу ширүүн харьцсан юм. Гавлын яс, нуруу хугарсан түүнийг Виль-Эврар эмнэлэгт хүргэж, тэндээ 1944 оны 10-р сарын 24-нд нас баржээ. Үхлийн талаар ямар нэгэн мөрдөн байцаалт хийгдээгүй бөгөөд 3 сарын дараа Рено компанийг үндэсний өмч болгосон. 1945 оны 1-р сарын 16-нд Засгийн газар Луигийн гэр бүлд юу ч төлөхгүйгээр үйлдвэрүүдийг хураан авсан байна. 1967 онд Луигийн цорын ганц өв залгамжлагч, түүний хүү Жан Луи Рено бага хэмжээний нөхөн төлбөр авсан боловч Луи Реногийн нэрийг албан ёсоор нөхөн цагаатгаагүй. {{DEFAULTSORT:Рено, Луи}} [[Ангилал:Францын зохион бүтээгч]] [[Ангилал:Францын бизнесмен]] [[Ангилал:1877 онд төрсөн]] [[Ангилал:1944 онд өнгөрсөн]] qnnqr3ixrfyjnomukg4whhdc24x4pw5 Файл:McLarenF1Team.png 6 146777 859563 2026-06-21T12:49:16Z Enkhsaihan2005 64429 859563 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Жиоржиа Мелони 0 146778 859566 2026-06-21T14:29:01Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Giorgia Meloni Official 2024 (cropped).jpg|thumb]] '''Жиоржиа Мело́ни''' ([[Итали хэл|итали.]] ''Giorgia Meloni''; 1977 оны 1-р сарын 15-нд Италийн [[Ром]] хотод төрсөн) — италийн улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн бөгөөд 2022 оны 10-р сарын 22-ноос Италийн түүхэн дахь Сайд нарын Зөвлөлийн дарга б..." 859566 wikitext text/x-wiki [[Файл:Giorgia Meloni Official 2024 (cropped).jpg|thumb]] '''Жиоржиа Мело́ни''' ([[Итали хэл|итали.]] ''Giorgia Meloni''; 1977 оны 1-р сарын 15-нд Италийн [[Ром]] хотод төрсөн) — италийн улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн бөгөөд 2022 оны 10-р сарын 22-ноос Италийн түүхэн дахь Сайд нарын Зөвлөлийн дарга болсон эмэгтэй юм. Тэрээр [[Силвио Берлускони|Силвио Берлусконигийн]] 4 дахь Засгийн газазрт Залуучуудын асуудал эрхэлсэн сайд (2008–2011). Хэт барууны үзэлтэй "Италийн ахан дүүс нам"-ын удирдагч (2014 оноос хойш), Европын Консерватив ба Реформистуудын намын ерөнхийлөгч асан (2020–2025). Жиоржиа Мелони цагаачлал болон Исламын шашныг шүүмжилдэг бөгөөд ижил хүйстнүүдийн гэрлэлт болон холбоог эсэргүүцдэг бөгөөд ихэнх асуудлаар Д.Трампыг ерөнхийд нь дэмждэг байр суурь баримталдаг байна. == Намтар == 1977 оны 1-р сарын 15-нд Ром хотод төрсөн Жиоржиа бол Сардини гаралтай хуульч Франческо Мелони, Сицили гаралтай Анна Параторе нарын охин юм. Хэсэг хугацааны дараа үүний эцэг гэр бүлээ орхиж явсан байна. Тэрээр 12 настайгаасаа хойш аавтайгаа уулзаж байгаагүй гэдэг юм. Тэрээр 1996 онд Америго Веспуччигийн хүрээлэнг хэл шинжлэлийн чиглэлээр төгссөн. 15 настайдаа "Өвөг дээдэс" (Gli Antenati) оюутны холбоог байгуулсан. 1996 онд Оюутны үйл ажиллагаа (Azione Studentesca) байгууллагын тэргүүн болж, 1998 онд Үндэсний холбооноос Ромын мужийн зөвлөлд сонгогджээ. 2008 оны 5-р сарын 8-нд тэрээр Силвио Берлусконигийн дөрөв дэх засгийн газарт Залуучуудын асуудал эрхэлсэн яамгүй сайд болсон (31 настайдаа тэрээр Италийн Бүгд Найрамдах Улсын түүхэн дэх хамгийн залуу сайд болсон). 2012 оны 6-р сард Жиоржиа Мелони Эрх чөлөөний ард түмнээс гарч, тэр оны арванхоёрдугаар сард Игнацио Ла Русса, Гуидо Кросетто нартай хамтран Италийн ахан дүүс - Үндэсний төвийн баруун намыг байгуулсан. 2013 оны парламентын сонгуулийн дараа Мелони парламентын доод танхимд дахин сонгогдсон. [[Файл:Ursula von der Leyen, Emmanuel Macron, Giorgia Meloni - 2023.jpg|thumb|303x303px]] 2014 оны 3-р сарын 8-нд Мелони "Италийн ахан дүүс нам"-ын ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. 2016 оны Ром хотын захирагчийн сонгуульд нэр дэвшээд 6-р сарын 5-нд тэрээр сонгуулийн эхний шатанд ялагдсан юм. 2018 оны 3-р сарын 4-нд Италийн ахан дүүс нам төвийн барууны эвслийн нэг хэсэг болж парламентын сонгуульд оролцож, харьцангуй олонхийн санал авчээ. 2020 онд Италийн неофашист нийгмийн хөдөлгөөний түүхэн удирдагч Жоржио Альмирантегийн нас барсны ойг тохиолдуулан Ж.Мелони түүний дурсгалыг олон нийтийн өмнө хүндэтгэв. 2022 оны 9-р сарын 25-нд болсон сонгуулийн дараа Мелони Абруццогийн (Л'Акила хот) нэг гишүүнтэй 3-р тойргоос 51.5%-ийн саналаар Төлөөлөгчдийн танхимд дахин сонгогдсон. Италийн ахан дүүс, Форза Итали! зэрэг / Лупи-Тоти-Бругнаро-СК блокоос бүрдсэн төвийн барууны эвсэл Төлөөлөгчдийн танхимын сонгуульд саналын 43.8%-ийг (Италийн ахан дүүс 26%-ийн эзлэх хувьтай) авч, парламентын доод танхимд үнэмлэхүй олонх (400 суудлаас 235 суудал), мөн Сенатын сонгуульд 44%-ийг (200 суудлаас 112 суудал) авсан. 2022 оны 10-р сарын 21-нд Жиоржиа Мелони ирээдүйн засгийн газрын сайд нарын жагсаалтыг Италийн Ерөнхийлөгч Сержио Маттареллад танилцуулсан бөгөөд тэрээр үүнтэй санал нэгдэж, Жиоржио Мелонид Засгийн газрыг бүрдүүлэх үүрэг өгч, тангараг өргөх ёслолыг 10-р сарын 22-нд товлосон юм. ejglbsni66lqyh851phjosr7afbiw5t 859701 859566 2026-06-22T08:35:35Z Zorigt 49 859701 wikitext text/x-wiki [[Файл:Giorgia Meloni Official 2024 (cropped).jpg|thumb]] '''Жиоржиа Мелони''' ({{langx|it|Giorgia Meloni}}; 1977 оны 1-р сарын 15-нд Италийн [[Ром]] хотод төрсөн) — Италийн улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн бөгөөд 2022 оны 10-р сарын 22-ноос Италийн түүхэн дэх Сайд нарын Зөвлөлийн дарга болсон анхны эмэгтэй юм. Тэрээр [[Силвио Берлускони|Силвио Берлусконийн]] 4 дэх Засгийн газазрт Залуучуудын асуудал эрхэлсэн сайд (2008–2011) байв. Хэт барууны үзэлтэй "Италийн ахан дүүс нам"-ын удирдагч (2014 оноос хойш), Европын Консерватив ба Реформистуудын намын ерөнхийлөгч асан (2020–2025). Жиоржиа Мелони цагаачлал болон Исламын шашныг шүүмжилдэг бөгөөд ижил хүйстнүүдийн гэрлэлт болон холбоог эсэргүүцдэг бөгөөд, ихэнх асуудлаар Д.Трампыг ерөнхийд нь дэмждэг байр суурь баримталдаг. == Намтар == 1977 оны 1-р сарын 15-нд Ром хотод төрсөн Жиоржиа бол Сардини гаралтай хуульч Франческо Мелони, Сицили гаралтай Анна Параторе нарын охин юм. Хэсэг хугацааны дараа эцэг нь гэр бүлээ орхиж явсан байна. Тэрээр 12 настайгаасаа хойш аавтайгаа уулзаж байгаагүй гэдэг. Тэрээр 1996 онд Америго Веспуччигийн хүрээлэнг хэл шинжлэлийн чиглэлээр төгссөн. 15 настайдаа "Өвөг дээдэс" (Gli Antenati) оюутны холбоог байгуулсан. 1996 онд Оюутны үйл ажиллагаа (Azione Studentesca) байгууллагын тэргүүн болж, 1998 онд Үндэсний холбооноос Ромын мужийн зөвлөлд сонгогджээ. 2008 оны 5-р сарын 8-нд тэрээр Силвио Берлусконигийн дөрөв дэх засгийн газарт Залуучуудын асуудал эрхэлсэн яамгүй сайд болсон (31 настайдаа тэрээр Италийн Бүгд Найрамдах Улсын түүхэн дэх хамгийн залуу сайд болсон). 2012 оны 6-р сард Жиоржиа Мелони Эрх чөлөөний ард түмнээс гарч, тэр оны арванхоёрдугаар сард Игнацио Ла Русса, Гуидо Кросетто нартай хамтран Италийн ахан дүүс - Үндэсний төвийн баруун намыг байгуулсан. 2013 оны парламентын сонгуулийн дараа Мелони парламентын доод танхимд дахин сонгогдсон. [[Файл:Ursula von der Leyen, Emmanuel Macron, Giorgia Meloni - 2023.jpg|thumb|303x303px]] 2014 оны 3-р сарын 8-нд Мелони "Италийн ахан дүүс нам"-ын ерөнхийлөгчөөр сонгогдов. 2016 оны Ром хотын захирагчийн сонгуульд нэр дэвшээд 6-р сарын 5-нд тэрээр сонгуулийн эхний шатанд ялагдсан юм. 2018 оны 3-р сарын 4-нд Италийн ахан дүүс нам төвийн барууны эвслийн нэг хэсэг болж парламентын сонгуульд оролцож, харьцангуй олонхын санал авчээ. 2020 онд Италийн неофашист нийгмийн хөдөлгөөний түүхэн удирдагч Жоржио Альмирантегийн нас барсны ойг тохиолдуулан Ж.Мелони түүний дурсгалыг олон нийтийн өмнө хүндэтгэв. 2022 оны 9-р сарын 25-нд болсон сонгуулийн дараа Мелони Абруццогийн (Л'Акила хот) нэг гишүүнтэй 3-р тойргоос 51.5%-ийн саналаар Төлөөлөгчдийн танхимд дахин сонгогдсон. Италийн ахан дүүс, Форза Итали! зэрэг Лупи-Тоти-Бругнаро-СК блокоос бүрдсэн төвийн барууны эвсэл Төлөөлөгчдийн танхимын сонгуульд саналын 43.8%-ийг (Италийн ахан дүүс 26%-ийн эзлэх хувьтай) авч, парламентын доод танхимд үнэмлэхүй олонх (400 суудлаас 235 суудал), мөн Сенатын сонгуульд 44%-ийг (200 суудлаас 112 суудал) авсан. 2022 оны 10-р сарын 21-нд Жиоржиа Мелони ирээдүйн засгийн газрын сайд нарын жагсаалтыг Италийн Ерөнхийлөгч Сержио Маттареллад танилцуулсан бөгөөд тэрээр үүнтэй санал нэгдэж, Жиоржио Мелонид Засгийн газрыг бүрдүүлэх үүрэг өгч, тангараг өргөх ёслол 10-р сарын 22-нд болсон юм. {{DEFAULTSORT:Мелони, Жиоржиа}} [[Ангилал:Италийн ерөнхий сайд]] [[Ангилал:1977 онд төрсөн]] gwx2ltxrqoetikox5a6acjccd4uyau2 Рено Ф1 Теам 0 146779 859572 2026-06-21T15:53:30Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Рено Ф1 Теам]] to [[Рено Формула Нэгт]] 859572 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Рено Формула Нэгт]] a6rmbfnrrr0vrjamqfrbeblvcy3ztr5 Бээжингийн тулалдаан (1900) 0 146780 859574 2026-06-21T16:06:45Z Yalalt114 103228 Хуудас үүсгэв: "Бээжингийн тулаан (Хятадаар: 北京之戰), эсвэл түүхэнд Бээжингийн бүслэлтийг чөлөөлсөн нь (Хятадаар: 北京解圍戰) гэж нэрлэгддэг тулалдаан нь 1900 оны 8 сарын 14–15-ны өдрүүдэд Бээжин хотод болсон бөгөөд үүгээр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] Ихэту..." 859574 wikitext text/x-wiki Бээжингийн тулаан (Хятадаар: 北京之戰), эсвэл түүхэнд Бээжингийн бүслэлтийг чөлөөлсөн нь (Хятадаар: 北京解圍戰) гэж нэрлэгддэг тулалдаан нь 1900 оны 8 сарын 14–15-ны өдрүүдэд Бээжин хотод болсон бөгөөд үүгээр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] Ихэтуаний бослогын үеэр Бээжин дахь Дипломат дүүргийг бүслэлтийг чөлөөлжээ. 1900 оны 6 сарын 20-ны өдрөөс эхлэн Ихэтуаниуд болон Чин улсын хааны цэргүүд Австри-Унгар, Бельги, Британи, Франц, Итали, Германы эзэнт гүрэн, Япон, Нидерланд, Оросын эзэнт гүрэн, Испани болон Америкийн Нэгдсэн Улсын элчин сайдын яамдын хороолол дотор гадаадын дипломатууд, иргэд болон цэргүүдийг бүслэн хаасанаас үүдэж тулаан дэгдэх шалтгаан болжээ {| class="wikitable" ! colspan="2" |Бээжингийн тулаан |- | colspan="2" |Ихэтуаний бослого |- | colspan="2" |[[Файл:Beijing Castle Boxer Rebellion 1900 FINAL.jpg|thumb]]1900 illustration of the battle |- | colspan="2" | {| class="wikitable" !Date |1900 оны 8-р сарын 14-15 |- !Location |Бээжин, Их Чин Улс 39°54′24″N 116°23′51″E |- !Result |Найман улсын холбоот цэргийн ялалт |} |- ! colspan="2" |'''Байлдагч талууд''' |- | ; Найман улсын холбоот цэрэг : [[Британийн эзэнт гүрэн]] : Хаант Орос Улс : Японы хаант улс : Франц : Германы эзэнт гүрэн : [[Америкийн Нэгдсэн Улс]] : Итали : Австри-Унгарын хаант улс ---- * Испани * Белги * Недерланд * Британийн энэтхэг ---- Чин улсын Зүүн Өмнөд Хятад мужууд | * Ихэтуанийн хөдөлгөөн * Их Чин Улс |- ! colspan="2" |'''Командлагч болон удирдагчид''' |- | Ямагучи Мотоми Николай Линевич Алфрэд Газел Адна Чафе Хэнри-Николас Фрэй Фэдэрико Паолини ---- Юань Шикай | [[Рунлу]] Дуан ван Дун Фушиань Аа Фулу '''†''' Ма Фушиань Ма Хайяань Ма Юукунь Сүн Чин |- ! colspan="2" |Цэргийн хүч |- |<abbr>c.</abbr> 20,000 |<abbr>c.</abbr> 20,000 |- ! colspan="2" |'''Хохирол''' |- |Их хэмжээний (Тодорхойгүй) |Тодорхойгүй |- | colspan="2" | |} == Бээжингийн тулалдаан (1900 он) == === Үндсэн асуудал === Британийн адмирал Эдвард Сеймурын (Edward Seymour) удирдсан 2000 гаруй усан цэрэг болон далайн явган цэргийн хүчээр Элчин сайдын яамдын хорооллын бүслэлтийг чөлөөлөх гэсэн анхны оролдлого нь хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, 1900 оны 6 сарын 26-нд ухарсан байна. 8 сарын 4-ний өдөр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] гэгдэх харьцангуй том хэмжээний хоёр дахь чөлөөлөх хүчин Тяньжинаас Бээжин рүү довтолж. Эвслийн хүчин нь дараах улсуудын 22,000 цэргээс бүрдэж байв: * '''Япон:''' 10,000 * '''Орос:''' 4,000 (явган цэрэг, казакууд болон артиллери) * '''Британи:''' 3,000 (ихэвчлэн Энэтхэгийн явган цэрэг, морьт цэрэг болон артиллери) * '''Америкийн Нэгдсэн Улс:''' 2,000 (артиллери бүхий цэргүүд болон далайн явган цэргүүд) * '''Франц:''' 800 (артиллери бүхий Вьетнамын Индо-Хятад бригад) * '''Герман:''' 200 * '''Австри:''' 100 * '''Итали:''' 100 Бээжин рүү хийх дайралт нь аль улсын арми Элчин сайдын яамдын хорооллыг түрүүлж чөлөөлж, алдар гавьяаг нь хүртэх вэ гэсэн уралдааны шинж чанартай болжээ. Дөрвөн улсын армийн командлагчид тус бүр өөр өөр хаалга руу дайрахаар тохиролцсон байна. Оросуудад хамгийн хойд талын хаалга болох Дунжи (Tung Chih), Япончуудад түүний урд талын Чаоян (Chi Hua), Америкчуудад Дунбень (Tung Pein), Британичуудад хамгийн урд талын Гуанкүй (Sha Wo) хаалгыг хуваарилжээ. Францчуудыг төлөвлөгөөнд тусгалгүй орхисон бололтой байв. Америкчуудад хуваарилсан хаалга нь Элчин сайдын яамдын хороололд хамгийн ойрхон байсан бөгөөд тэдэнд элчингийн хороололд хамгийн түрүүнд хүрэх хамгийн сайн боломж байгаа мэт харагдаж байв. Гэсэн хэдий ч Оросууд санаатай эсэх нь тодорхойгүйгээр төлөвлөгөөг зөрчжээ. Оросын урьдчилж явсан хүчин Америкчуудын хуваарилагдсан Дунбень хаалган дээр 8 сарын 14-ний үүрийн 3:00 цагийн орчимд иржээ. Тэд хаалганы гадна байсан 30 Хятадыг хөнөөж, их буугаар хаалгыг дэлбэлж нүх гаргав. Гэвч хаалгаар нэвтэрч, дотор болон гадна хаалганы хоорондох хашаанд ормогцоо тэд ширүүн галын дунд хавчуулагдаж, Оросын 26 цэрэг амь үрэгдэж, 102 цэрэг шархаджээ. Амьд үлдсэн хүмүүс дараагийн хэдэн цагийн турш тэндээ гацсан байна. Тэр өглөө Америкчуудыг өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр ирэхэд Оросууд аль хэдийн тулалдаж байсан тул тэд цэргүүдээ урд зүг рүү 200 ярд орчим шилжүүлэв. Тэнд очсоны дараа бүрээчин Калвин П. Титус (Calvin P. Titus) 30 фут өндөр хэрэм рүү авирахаар сайн дураараа гарч, амжилттай авирчээ. Бусад Америкчууд түүнийг даган авирч, өглөөний 11:03 цагт Гадаад хотын хэрэм дээр Америкийн тугийг мандуулав. Америкийн цэргүүд хэрэм дээр Хятадын хүчинтэй буудалцаж, улмаар нөгөө тал руугаа бууж, Дотоод хотын хэрмийн сүүдэрт баруун зүг рүү Элчин сайдын яамдын хорооллийг чиглэн явав. Энэ хооронд Япончууд өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, хаалгыг их буугаар тасралтгүй буудаж байв. Британичууд харьцангуй хялбар байсан бөгөөд өөрсдийн Шаво буюу Гуанкүй хаалгаар ямар ч эсэргүүцэлгүйгээр дөхөж очин нэвтэрчээ. Америкчуудын адил тэд ч бас Элчин сайдын яамдын хороолол руу нэвтрэх хамгийн хялбар зам бол Дотоод хотын хэрмийн доогуур урсдаг ус зайлуулах суваг буюу "Усны хаалга" (Water Gate) гэдгийг мэдэж байв. Британичууд хамгийн түрүүнд ирж, сувгийн шавхайг туучин Элчин сайдын яамдын хороолол руу явсан бөгөөд тэднийг 8 сарын 14-ний өдрийн 14:30 цагт бүслэгдсэн хүмүүс хамгийн гоё "Ням гарагийн хувцас"-аа өмсчихсөн, баяр хөөртэйгөөр угтан авчээ. Элчин сайдын яамдын хорооллыг бүсэлсэн Хятадууд хэдэн удаа буудаж, Бельги эмэгтэйг шархдуулаад зугтсан байна. Британичууд тэр өдөр нарны цохилтоос болж нас барсан нэг хүнээс бусдаар ямар нэгэн хохирол амсаагүй байна. Оройн 16:30 цагийн орчимд Америкчууд Элчин сайдын яамдын хороололд хүрч ирэв. Тэдний хохирол нь нэг хүн амь үрэгдэж, есөн хүн шархадсан бөгөөд хэрэм рүү авирч байхдаа унаж хүнд бэртсэн нэг хүн байв. Шархадсан хүмүүсийн дунд хожим нь генерал бөгөөд тухайн үеийнхээ хамгийн алдартай Далайн явган цэрэг болсон Смэдли Батлер (Smedley Butler) байжээ. Орос, Япон, Францын хүчнүүд тэр орой Хятадын эсэргүүцэл аажмаар сулрах үед Бээжинд нэвтэрсэн байна. Элчин сайдын яамдын хороодлын бүслэлт дуусжээ. === Үр дагавар (Aftermath) === Дараагийн өглөө буюу 8 сарын 15-ны өдөр Хятадын хүчнүүд — магадгүй Дун Фүшяний (Dong Fuxiang) Ганьсугийн Мусульман цэргүүд — Дотоод хотын хэрмийн зарим хэсэг болон Эзэн хааны ордон, Хоригдсон хотыг эзэлсэн хэвээр байв. Гадаадын цэргүүд рүү үе үе буудаж байжээ. Америкийн командлагч, генерал Чаффи (Chaffee) цэргүүддээ хэрмийг цэвэрлэж, Эзэн хааны ордонг эзлэхийг тушаав. Орос, Францын тусламжтайгаар Америкийн артиллери цуврал хэрэм, хаалгуудыг дэлбэлж Эзэн хааны ордон руу нэвтэрсэн бөгөөд Хоригдсон хотын хаалганы дэргэд давшилтаа зогсоожээ. Америкчуудын тэр өдрийн хохирол нь долоон хүн амь үрэгдэж, 29 хүн шархадсан байна. Амь үрэгдэгсдийн нэг нь Ирландад төрсөн, алдартай их буучин, 54 настай ахмад Хенри Жозеф Рейли (Henry Joseph Reilly) байв. Бэлэвсэн хатан хаан Цыши, эзэн хаан болон ордны хэд хэдэн гишүүд 8 сарын 15-ны өглөө эрт, Америкчууд Хоригдсон хотын хэрмийг мөргөхөөс хэдхэн цагийн өмнө Бээжингээс зугтжээ. Тэрээр тариачин эмэгтэйн хувцас өмсөж, ордныхоо хүмүүсийн хамт гурван модон тэргээр хотоос нууцаар гарчээ. Хятадын эрх баригчид түүний Шаньси (Shanxi) мужид хийсэн зугталтыг "шалгалтын аялал" гэж нэрлэсэн байна. Гадаадынхантай хэлэлцээр хийхээр Бээжинд үлдсэн бөгөөд Хоригдсон хотод бүгсэн хүмүүс нь Бэлэвсэн хатан хааны итгэлт туслахууд, түүний дотор армийн командлагч бөгөөд бага насны найз Жунлу (Ronglu) байв. Жөнъян хаалганд (Zhengyang Gate) Мусульман Ганьсугийн зоригтнууд Эвслийн хүчний эсрэг ширүүн тулалдаан хийжээ. Хятадын армийн Мусульман командлагч, генерал Ма Фүлү (Ma Fulu) болон түүний дөрвөн үеэл ах дүү нар Эвслийн хүчний эсрэг дайрч байгаад амь үрэгдсэн бөгөөд түүний төрсөн тосгоны зуун Хуй болон Дуншян Мусульман цэргүүд Жөнъяны тулалдаанд амь үрэгджээ. Жөнъяны тулалдааныг Британичуудын эсрэг хийсэн байна. Тулалдаан дууссаны дараа Ганьсугийн Мусульман цэргүүд, түүний дотор генерал Ма Фүшян (Ma Fuxiang) нар зугтах үед нь Бэлэвсэн хатан хааныг хамгаалж явсан хүмүүсийн дунд байв. Хожим Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр Япончуудын эсрэг тэмцэхээр Мусульман морьт цэргийг удирдсан ирээдүйн Мусульман генерал Ма Бяо (Ma Biao) Ихэтуаний бослогын үед генерал Ма Хайяны (Ma Haiyan) доор Бээжингийн тулалдаанд гадаадынхны эсрэг жирийн цэрэг болон тулалдаж байжээ. Генерал Ма Хайян Эзэн хааны ордон хүрэх газраа хүрсний дараа ядаргааны улмаас нас барж, түүний хүү Ма Ци (Ma Qi) албан тушаалыг нь залгамжилсан байна. Ма Фүшин (Ma Fuxing) мөн тулалдааны үеэр Чин гүрний Эзэн хааны ордонг хамгаалахаар Ма Фүлүгийн доор алба хааж байжээ. Мусульман цэргүүдийг "зоригтнуудын дундаас хамгийн зоригтой нь, φαнатик үзэлтнүүдийн дундаас хамгийн туйлширсан нь: тийм учраас Эзэн хааны хотын хамгаалалтыг тэдэнд даатгасан байв" гэж тодорхойлсон байдаг. Бэйтан дахь бүслэлтийг чөлөөлөх ажиллагаа 8 сарын 16-ныг хүртэл явагдаагүй байна. Японы цэргүүд тэр өглөө санамсаргүй байдлаар цогчин дугантай тааралдсан боловч нийтлэг хэлгүй байсан тул тэд болон бүслэгдсэн хүмүүс хоёулаа төөрөгдөлд оржээ. Гэвч удалгүй Францын цэргүүд ирж, амьд үлдсэн хүмүүсийн баяр хөөрийн дунд цогчин дуган руу маршилж орсон байна. 8 сарын 17-ны өдөр гадаадын гүрнүүдийн төлөөлөгчид уулзаж, "гадаадын цэргүүд Эзэн хааны ордон болон Хоригдсон хот руу давшихад Хятадын цэргүүд зөрүүдлэн эсэргүүцсэн тул" Бээжин хот болон түүний эргэн тойрон дахь "Хятадын зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах хүртэл" гадаадын армиуд үргэлжлүүлэн тулалдах ёстой гэж зөвлөв. Тэд мөн "зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах нь энх тайвныг сэргээх хамгийн сайн бөгөөд цорын ганц найдвар мөн" гэж мэдэгджээ. 8 сарын 28-ны өдөр Бээжин дэх гадаадын армиуд — Герман, Итали, Австриас цэргүүд ирж, Францаас нэмэлт цэргүүд ирснээр тоо нь нэмэгдсэн байв — Бээжинг бүрэн хяналтандаа авснаа бэлгэдэн харуулахын тулд Хоригдсон хотоор маршилж өнгөрөв. Хятадын эрх баригчид тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцжээ. Гадаадынхан болон ихэнх Хятад хүмүүсийг Хоригдсон хотод хөл тавихыг хориглодог байв. Гэвч гадаадын армиуд Хоригдсон хотыг эзлэхгүй гэж амласан боловч хэрэв тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцвэл устгана гэж сүрдүүлсэн тул Хятадууд буулт хийжээ. === Эзэгнэл (Occupation) === Бээжин бүслэлтийн дараа сүйдсэн хот болсон байв. Ихэтуаниуд Христийн шашны бүх сүм хийд, байшин барилгуудыг устгаж, хот даяар гал түймэр тавьж сүйтгэж эхэлсэн байжээ. Бүслэлтийн үеэр Хятадын артиллери Элчин сайдын яамдын хороолол болон Бэйтан руу чиглэж байсан нь ойр орчмын хорооллуудыг устгасан байв. Оршуулаагүй цогцоснууд эзгүйрсэн гудамжаар хөглөрч байжээ. Гадаадын армиуд Бээжинг дүүргүүдэд хуваав. Дүүрэг бүрийг эзлэн түрэмгийлэгч армиудын аль нэг нь удирдаж байв. Бээжингийн эзэгнэл нь Америкийн нэгэн сэтгүүлчийн хэлснээр "Писаррогийн (Pizarro) үеэс хойших хамгийн том тонуулын экспедици" болжээ. Улс бүр тонуул хийсэн хамгийн их хариуцлагыг бие биедээ тохож байв. Америкийн номлогч Луэлла Минер (Luella Miner) "Оросын цэргүүдийн үйлдэл жигшүүртэй, Францчууд ч дээрдэх юм алга, Япончууд ямар ч өршөөлгүйгээр тонож, шатааж байна" гэж мэдэгджээ. Гэсли (Gaselee) тонуулын "зайлшгүй шаардлага"-ыг тэмдэглээд, Ням гарагаас бусад өдөр бүр үдээс хойш Британийн Элчин сайдын яаман дээр бүх тоносон зүйлийг дуудлага худалдаагаар зарж, орлогыг нь шагналын хорооноос хотод үлдсэн Британийн цэргүүдэд тарааж өгөх тогтолцоог бий болгосон байна. Чаффи Америкийн цэргүүдийг тонуул хийхийг хориглосон боловч АНУ-ын цэргүүд хот даяар дээрэм тонуул хийж энэ тушаалыг байнга зөрчиж байсан тул армийн хамба лам "Тонуул хийхгүй байх манай дүрэм огт үр дүнгүй байна" гэж гомдоллоход хүрчээ. Бүслэгдсэн байсан энгийн иргэд болон номлогчид Бээжинг сайн мэддэг байсан тул хамгийн идэвхтэй тонуулчдын зарим нь байв. Католик шашны хамба лам Пьер Фавие (Pierre Favier) болон Америкийн Конгрегационалист Уильям Скотт Амент (William Scott Ament) нарын хувьд асрах ёстой өлсгөлөн олон зуун Хятад Христийн шашинтнууд байсан бөгөөд тэдэнд хоол хүнс, хувцас хунар хэрэгтэй байсан тул зарим тонуулыг хүмүүнлэгийн шалтгаанаар зөвтгөж байв. Гэвч зайлшгүй шаардлагатай зүйлсийн төлөөх тонуул нь ашиг олох зорилготой тонуул болон түргэн өөрчлөгдөж, сэтгүүлчид үүнийг өргөнөөр сурталчилж байсан бөгөөд тэдний олонх нь бусдын хийснийг буруушааж байхдаа өөрсдөө тонуул хийж байв. Бээжингийн Хятад иргэд ч мөн адил тонуул хийж, хийсэн ажлынхаа үр дүнг зарах зах зээлийг байгуулжээ. Харийн найман улсын эвсэл сэжигтэй Ихэтуаниудыг баривчлах эсвэл устгахаар хөдөө орон нутаг руу шийтгэлийн экспедициүүдийг илгээж эхлэв. Эдгээр экспедицийн үеэр цэргүүд ялгаварлалгүйгээр аллага үйлдэх нь элбэг байв. Чаффи "Бээжинг эзэлснээс хойш нэг жинхэнэ Ихэтуань устгагдсан газар бүрт, цөөнгүй эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг оролцуулаад ферм дээрх тавин гэм зэмгүй кули буюу ажилчид алагдсан гэж хэлж болно" хэмээн тэмдэглэжээ. Шийтгэлийн экспедицийн ихэнхийг Франц, Германчууд зохион байгуулсан байна. Харийн найман улсын эвсэл болон Хятадын засгийн газрын төлөөлөгчид болох Ли Хунжан, Цин ван (Икуан) нарын хооронд 1901 оны 9 сарын 7-ны өдөр энхийн гэрээ байгуулагдлаа. Уг гэрээгээр Хятад улс 39 жилийн хугацаанд 335 сая долларын (одоогийн ханшаар 4 түүбум гаруй доллар) нөхөн төлбөрийг хүүгийн хамт төлөх шаардлагатай болжээ. Мөн Ихэтуаниудыг дэмжсэн засгийн газрын дэмжигчдийг цаазлах эсвэл цөлөх, Хятадын хойд хэсгийн ихэнх нутаг дахь Хятадын цайз, бусад хамгаалалтын байгууламжуудыг устгахыг шаардсан байна. Гэрээнд гарын үсэг зурснаас хойш арван хоногийн дараа гадаадын армиуд Бээжинг орхин явсан боловч элчингийн хамгаалагчид Дэлхийн хоёрдугаар дайн хүртэл тэнд үлдсэн байна. Гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа Бэлэвсэн хатан хаан Цыши 1902 оны 1 сарын 7-нд өөрийн "шалгалтын аялал"-аас Бээжинд буцаж ирсэн бөгөөд Хятад дахь Чин гүрний засаглал сэргэсэн боловч Ихэтуаний бослогод хүлээсэн ялагдал, энхийн гэрээний нөхөн төлбөр, заалтуудын улмаас маш их суларсан байв. Бэлэвсэн хатан хаан 1908 онд таалал төгсөж, гүрэн 1911 онд задран унажээ. === Өв уламжлал (Legacy) === Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр Япончууд Мусульман генерал Ма Хункуйг (Ma Hongkui) урваж, Япончуудын доорх Мусульман тоглоомын улсын тэргүүн болохыг хүсэхэд Ма Үндэсний намын Ниншягийн нарийн бичгийн дарга Жоу Байхуангаар дамжуулан Японы цэргийн штабын дарга Итагаки Сэйширо-д хариу барьжээ. Тэрээр Бээжингийн тулалдааны үеэр Харийн найман улсын эвслийн хүчний эсрэг хийсэн тулаанд түүний авга ах Ма Фүлүг оролцуулаад олон төрөл төрөгсөд нь тулалдаж амь үрэгдсэнийг, мөн Эвслийн хүчний ихэнх хэсгийг Японы цэргүүд бүрдүүлж байсныг сануулж, Японы талтай ямар ч хамтын ажиллагаа байхгүй гэдгийг мэдэгдсэн байна. jrzdgjxwqrafcdp9z7exk0rnhf2t7bc 859645 859574 2026-06-22T02:59:17Z Avirmed Batsaikhan 53733 859645 wikitext text/x-wiki '''Бээжингийн тулаан''' (Хятадаар: 北京之戰), эсвэл түүхэнд Бээжингийн бүслэлтийг чөлөөлсөн нь (Хятадаар: 北京解圍戰) гэж нэрлэгддэг тулалдаан нь 1900 оны 8 сарын 14–15-ны өдрүүдэд [[Бээжин]] хотод болсон бөгөөд үүгээр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуанийн бослогын]] үеэр Бээжин дахь гадаадын Дипломат байгууллагууд орших дүүргийн бүслэлтийг чөлөөлсөн ажээ. 1900 оны 6-р сарын 20-ны өдрөөс эхлэн Ихэтуаниуд болон Чин улсын хааны цэргүүд Австри-Унгар, Бельги, Британи, Франц, Итали, Германы эзэнт гүрэн, Япон, Нидерланд, Оросын эзэнт гүрэн, Испани болон Америкийн Нэгдсэн Улсын Элчин сайдын яамд байрлах хороолол дотор гадаадын дипломатууд, иргэд болон цэргүүдийг бүслэн хаасанаас үүдэж тулаан дэгдэх шалтгаан болжээ. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Бээжингийн тулаан |- | colspan="2" |Ихэтуаний бослого |- | colspan="2" |[[Файл:Beijing Castle Boxer Rebellion 1900 FINAL.jpg|thumb]]1900 illustration of the battle |- | colspan="2" | {| class="wikitable" !Date |1900 оны 8-р сарын 14-15 |- !Location |Бээжин, Их Чин Улс 39°54′24″N 116°23′51″E |- !Result |Найман улсын холбоот цэргийн ялалт |} |- ! colspan="2" |'''Байлдагч талууд''' |- | ; Найман улсын холбоот цэрэг : [[Британийн эзэнт гүрэн]] : Хаант Орос Улс : Японы хаант улс : Франц : Германы эзэнт гүрэн : [[Америкийн Нэгдсэн Улс]] : Итали : Австри-Унгарын хаант улс ---- * Испани * Белги * Недерланд * Британийн энэтхэг ---- Чин улсын Зүүн Өмнөд Хятад мужууд | * Ихэтуанийн хөдөлгөөн * Их Чин Улс |- ! colspan="2" |'''Командлагч болон удирдагчид''' |- | Ямагучи Мотоми Николай Линевич Алфрэд Газел Адна Чафе Хэнри-Николас Фрэй Фэдэрико Паолини ---- Юань Шикай | [[Рунлу]] Дуан ван Дун Фушиань Аа Фулу '''†''' Ма Фушиань Ма Хайяань Ма Юукунь Сүн Чин |- ! colspan="2" |Цэргийн хүч |- |<abbr>c.</abbr> 20,000 |<abbr>c.</abbr> 20,000 |- ! colspan="2" |'''Хохирол''' |- |Их хэмжээний (Тодорхойгүй) |Тодорхойгүй |- | colspan="2" | |} == Бээжингийн тулалдаан (1900 он) == === Үндсэн асуудал === Британийн адмирал Эдвард Сеймурын (Edward Seymour) удирдсан 2000 гаруй усан цэрэг болон далайн явган цэргийн хүчээр Элчин сайдын яамдын хорооллын бүслэлтийг чөлөөлөх гэсэн анхны оролдлого нь хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, 1900 оны 6 сарын 26-нд ухарсан байна. 1900 оны 8 сарын 4-ний өдөр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] гэгдэх харьцангуй том хэмжээний хоёр дахь чөлөөлөх хүчин Тяньжинаас Бээжин рүү довтолж. Эвслийн хүчин нь дараах улсуудын 22,000 цэргээс бүрдэж байв: * '''Япон:''' 10,000 * '''Орос:''' 4,000 (явган цэрэг, казакууд болон артиллери) * '''Британи:''' 3,000 (ихэвчлэн Энэтхэгийн явган цэрэг, морьт цэрэг болон артиллери) * '''Америкийн Нэгдсэн Улс:''' 2,000 (артиллери бүхий цэргүүд болон далайн явган цэргүүд) * '''Франц:''' 800 (артиллери бүхий Вьетнамын Индо-Хятад бригад) * '''Герман:''' 200 * '''Австри:''' 100 * '''Итали:''' 100 Бээжин рүү хийх дайралт нь аль улсын арми Элчин сайдын яамдын хорооллыг түрүүлж чөлөөлж, алдар гавьяаг нь хүртэх вэ гэсэн уралдааны шинж чанартай болжээ. Дөрвөн улсын армийн командлагчид тус бүр өөр өөр хаалга руу дайрахаар тохиролцсон байна. Оросуудад хамгийн хойд талын хаалга болох Дунжи (Tung Chih), Япончуудад түүний урд талын Чаоян (Chi Hua), Америкчуудад Дунбень (Tung Pein), Британичуудад хамгийн урд талын Гуанкүй (Sha Wo) хаалгыг хуваарилжээ. Францчуудыг төлөвлөгөөнд тусгалгүй орхисон бололтой байв. Америкчуудад хуваарилсан хаалга нь Элчин сайдын яамдын хороололд хамгийн ойрхон байсан бөгөөд тэдэнд элчингийн хороололд хамгийн түрүүнд хүрэх хамгийн сайн боломж байгаа мэт харагдаж байв. Гэсэн хэдий ч Оросууд санаатай эсэх нь тодорхойгүйгээр төлөвлөгөөг зөрчжээ. Оросын урьдчилж явсан хүчин Америкчуудын хуваарилагдсан Дунбень хаалган дээр 8 сарын 14-ний үүрийн 3:00 цагийн орчимд иржээ. Тэд хаалганы гадна байсан 30 Хятадыг хөнөөж, их буугаар хаалгыг дэлбэлж нүх гаргав. Гэвч хаалгаар нэвтэрч, дотор болон гадна хаалганы хоорондох хашаанд ормогцоо тэд ширүүн галын дунд хавчуулагдаж, Оросын 26 цэрэг амь үрэгдэж, 102 цэрэг шархаджээ. Амьд үлдсэн хүмүүс дараагийн хэдэн цагийн турш тэндээ гацсан байна. Тэр өглөө Америкчуудыг өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр ирэхэд Оросууд аль хэдийн тулалдаж байсан тул тэд цэргүүдээ урд зүг рүү 200 ярд орчим шилжүүлэв. Тэнд очсоны дараа бүрээчин Калвин П. Титус (Calvin P. Titus) 30 фут өндөр хэрэм рүү авирахаар сайн дураараа гарч, амжилттай авирчээ. Бусад Америкчууд түүнийг даган авирч, өглөөний 11:03 цагт Гадаад хотын хэрэм дээр Америкийн тугийг мандуулав. Америкийн цэргүүд хэрэм дээр Хятадын хүчинтэй буудалцаж, улмаар нөгөө тал руугаа бууж, Дотоод хотын хэрмийн сүүдэрт баруун зүг рүү Элчин сайдын яамдын хорооллийг чиглэн явав. Энэ хооронд Япончууд өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, хаалгыг их буугаар тасралтгүй буудаж байв. Британичууд харьцангуй хялбар байсан бөгөөд өөрсдийн Шаво буюу Гуанкүй хаалгаар ямар ч эсэргүүцэлгүйгээр дөхөж очин нэвтэрчээ. Америкчуудын адил тэд ч бас Элчин сайдын яамдын хороолол руу нэвтрэх хамгийн хялбар зам бол Дотоод хотын хэрмийн доогуур урсдаг ус зайлуулах суваг буюу "Усны хаалга" (Water Gate) гэдгийг мэдэж байв. Британичууд хамгийн түрүүнд ирж, сувгийн шавхайг туучин Элчин сайдын яамдын хороолол руу явсан бөгөөд тэднийг 8 сарын 14-ний өдрийн 14:30 цагт бүслэгдсэн хүмүүс хамгийн гоё "Ням гарагийн хувцас"-аа өмсчихсөн, баяр хөөртэйгөөр угтан авчээ. Элчин сайдын яамдын хорооллыг бүсэлсэн Хятадууд хэдэн удаа буудаж, Бельги эмэгтэйг шархдуулаад зугтсан байна. Британичууд тэр өдөр нарны цохилтоос болж нас барсан нэг хүнээс бусдаар ямар нэгэн хохирол амсаагүй байна. Оройн 16:30 цагийн орчимд Америкчууд Элчин сайдын яамдын хороололд хүрч ирэв. Тэдний хохирол нь нэг хүн амь үрэгдэж, есөн хүн шархадсан бөгөөд хэрэм рүү авирч байхдаа унаж хүнд бэртсэн нэг хүн байв. Шархадсан хүмүүсийн дунд хожим нь генерал бөгөөд тухайн үеийнхээ хамгийн алдартай Далайн явган цэрэг болсон Смэдли Батлер (Smedley Butler) байжээ. Орос, Япон, Францын хүчнүүд тэр орой Хятадын эсэргүүцэл аажмаар сулрах үед Бээжинд нэвтэрсэн байна. Элчин сайдын яамдын хороодлын бүслэлт дуусжээ. === Үр дагавар (Aftermath) === Дараагийн өглөө буюу 8 сарын 15-ны өдөр Хятадын хүчнүүд — магадгүй Дун Фүшяний (Dong Fuxiang) Ганьсугийн Мусульман цэргүүд — Дотоод хотын хэрмийн зарим хэсэг болон Эзэн хааны ордон, Хоригдсон хотыг эзэлсэн хэвээр байв. Гадаадын цэргүүд рүү үе үе буудаж байжээ. Америкийн командлагч, генерал Чаффи (Chaffee) цэргүүддээ хэрмийг цэвэрлэж, Эзэн хааны ордонг эзлэхийг тушаав. Орос, Францын тусламжтайгаар Америкийн артиллери цуврал хэрэм, хаалгуудыг дэлбэлж Эзэн хааны ордон руу нэвтэрсэн бөгөөд Хоригдсон хотын хаалганы дэргэд давшилтаа зогсоожээ. Америкчуудын тэр өдрийн хохирол нь долоон хүн амь үрэгдэж, 29 хүн шархадсан байна. Амь үрэгдэгсдийн нэг нь Ирландад төрсөн, алдартай их буучин, 54 настай ахмад Хенри Жозеф Рейли (Henry Joseph Reilly) байв. Бэлэвсэн хатан хаан Цыши, эзэн хаан болон ордны хэд хэдэн гишүүд 8 сарын 15-ны өглөө эрт, Америкчууд Хоригдсон хотын хэрмийг мөргөхөөс хэдхэн цагийн өмнө Бээжингээс зугтжээ. Тэрээр тариачин эмэгтэйн хувцас өмсөж, ордныхоо хүмүүсийн хамт гурван модон тэргээр хотоос нууцаар гарчээ. Хятадын эрх баригчид түүний Шаньси (Shanxi) мужид хийсэн зугталтыг "шалгалтын аялал" гэж нэрлэсэн байна. Гадаадынхантай хэлэлцээр хийхээр Бээжинд үлдсэн бөгөөд Хоригдсон хотод бүгсэн хүмүүс нь Бэлэвсэн хатан хааны итгэлт туслахууд, түүний дотор армийн командлагч бөгөөд бага насны найз Жунлу (Ronglu) байв. Жөнъян хаалганд (Zhengyang Gate) Мусульман Ганьсугийн зоригтнууд Эвслийн хүчний эсрэг ширүүн тулалдаан хийжээ. Хятадын армийн Мусульман командлагч, генерал Ма Фүлү (Ma Fulu) болон түүний дөрвөн үеэл ах дүү нар Эвслийн хүчний эсрэг дайрч байгаад амь үрэгдсэн бөгөөд түүний төрсөн тосгоны зуун Хуй болон Дуншян Мусульман цэргүүд Жөнъяны тулалдаанд амь үрэгджээ. Жөнъяны тулалдааныг Британичуудын эсрэг хийсэн байна. Тулалдаан дууссаны дараа Ганьсугийн Мусульман цэргүүд, түүний дотор генерал Ма Фүшян (Ma Fuxiang) нар зугтах үед нь Бэлэвсэн хатан хааныг хамгаалж явсан хүмүүсийн дунд байв. Хожим Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр Япончуудын эсрэг тэмцэхээр Мусульман морьт цэргийг удирдсан ирээдүйн Мусульман генерал Ма Бяо (Ma Biao) Ихэтуаний бослогын үед генерал Ма Хайяны (Ma Haiyan) доор Бээжингийн тулалдаанд гадаадынхны эсрэг жирийн цэрэг болон тулалдаж байжээ. Генерал Ма Хайян Эзэн хааны ордон хүрэх газраа хүрсний дараа ядаргааны улмаас нас барж, түүний хүү Ма Ци (Ma Qi) албан тушаалыг нь залгамжилсан байна. Ма Фүшин (Ma Fuxing) мөн тулалдааны үеэр Чин гүрний Эзэн хааны ордонг хамгаалахаар Ма Фүлүгийн доор алба хааж байжээ. Мусульман цэргүүдийг "зоригтнуудын дундаас хамгийн зоригтой нь, φαнатик үзэлтнүүдийн дундаас хамгийн туйлширсан нь: тийм учраас Эзэн хааны хотын хамгаалалтыг тэдэнд даатгасан байв" гэж тодорхойлсон байдаг. Бэйтан дахь бүслэлтийг чөлөөлөх ажиллагаа 8 сарын 16-ныг хүртэл явагдаагүй байна. Японы цэргүүд тэр өглөө санамсаргүй байдлаар цогчин дугантай тааралдсан боловч нийтлэг хэлгүй байсан тул тэд болон бүслэгдсэн хүмүүс хоёулаа төөрөгдөлд оржээ. Гэвч удалгүй Францын цэргүүд ирж, амьд үлдсэн хүмүүсийн баяр хөөрийн дунд цогчин дуган руу маршилж орсон байна. 8 сарын 17-ны өдөр гадаадын гүрнүүдийн төлөөлөгчид уулзаж, "гадаадын цэргүүд Эзэн хааны ордон болон Хоригдсон хот руу давшихад Хятадын цэргүүд зөрүүдлэн эсэргүүцсэн тул" Бээжин хот болон түүний эргэн тойрон дахь "Хятадын зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах хүртэл" гадаадын армиуд үргэлжлүүлэн тулалдах ёстой гэж зөвлөв. Тэд мөн "зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах нь энх тайвныг сэргээх хамгийн сайн бөгөөд цорын ганц найдвар мөн" гэж мэдэгджээ. 8 сарын 28-ны өдөр Бээжин дэх гадаадын армиуд — Герман, Итали, Австриас цэргүүд ирж, Францаас нэмэлт цэргүүд ирснээр тоо нь нэмэгдсэн байв — Бээжинг бүрэн хяналтандаа авснаа бэлгэдэн харуулахын тулд Хоригдсон хотоор маршилж өнгөрөв. Хятадын эрх баригчид тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцжээ. Гадаадынхан болон ихэнх Хятад хүмүүсийг Хоригдсон хотод хөл тавихыг хориглодог байв. Гэвч гадаадын армиуд Хоригдсон хотыг эзлэхгүй гэж амласан боловч хэрэв тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцвэл устгана гэж сүрдүүлсэн тул Хятадууд буулт хийжээ. === Эзэгнэл (Occupation) === Бээжин хот бүслэлтийн дараа сүйдсэн байв. Ихэтуаниуд Христийн шашны бүх сүм хийд, байшин барилгуудыг устгаж, хот даяар гал түймэр тавьж сүйтгэж эхэлсэн байжээ. Бүслэлтийн үеэр Хятадын артиллери Элчин сайдын яамдын хороолол болон Бэйтан руу чиглэж байсан нь ойр орчмын хорооллуудыг устгасан байв. Оршуулаагүй цогцоснууд эзгүйрсэн гудамжаар дүүрэн байжээ. Гадаадын армиуд Бээжинг дүүргүүдэд хувааж тус бүрийг эзлэн түрэмгийлэгч армиудын аль нэг нь удирдаж байв. Бээжингийн эзэгнэл нь Америкийн нэгэн сэтгүүлчийн хэлснээр "Писаррогийн (Pizarro) үеэс хойших хамгийн том тонуулын экспедици" болжээ. Улс бүр тонуул хийсэн хамгийн их хариуцлагыг бие биедээ тохож байв. Америкийн номлогч Луэлла Минер (Luella Miner) "Оросын цэргүүдийн үйлдэл жигшүүртэй, Францчууд ч дээрдэх юм алга, Япончууд ямар ч өршөөлгүйгээр тонож, шатааж байна" гэж мэдэгджээ. Гэсли (Gaselee) тонуулын "зайлшгүй шаардлага"-ыг тэмдэглээд, Ням гарагаас бусад өдөр бүр үдээс хойш Британийн Элчин сайдын яаман дээр бүх тоносон зүйлийг дуудлага худалдаагаар зарж, орлогыг нь шагналын хорооноос хотод үлдсэн Британийн цэргүүдэд тарааж өгөх тогтолцоог бий болгосон байна. Чаффи Америкийн цэргүүдийг тонуул хийхийг хориглосон боловч АНУ-ын цэргүүд хот даяар дээрэм тонуул хийж энэ тушаалыг байнга зөрчиж байсан тул армийн хамба лам "Тонуул хийхгүй байх манай дүрэм огт үр дүнгүй байна" гэж гомдоллоход хүрчээ. Бүслэгдсэн байсан энгийн иргэд болон номлогчид Бээжинг сайн мэддэг байсан тул хамгийн идэвхтэй тонуулчдын зарим нь байв. Католик шашны хамба лам Пьер Фавие (Pierre Favier) болон Америкийн Конгрегационалист Уильям Скотт Амент (William Scott Ament) нарын хувьд асрах ёстой өлсгөлөн олон зуун Хятад Христийн шашинтнууд байсан бөгөөд тэдэнд хоол хүнс, хувцас хунар хэрэгтэй байсан тул зарим тонуулыг хүмүүнлэгийн шалтгаанаар зөвтгөж байв. Гэвч зайлшгүй шаардлагатай зүйлсийн төлөөх тонуул нь ашиг олох зорилготой тонуул болон түргэн өөрчлөгдөж, сэтгүүлчид үүнийг өргөнөөр сурталчилж байсан бөгөөд тэдний олонх нь бусдын хийснийг буруушааж байхдаа өөрсдөө тонуул хийж байв. Бээжингийн Хятад иргэд ч мөн адил тонуул хийж, хийсэн ажлынхаа үр дүнг зарах зах зээлийг байгуулжээ. Харийн найман улсын эвсэл сэжигтэй Ихэтуаниудыг баривчлах эсвэл устгахаар хөдөө орон нутаг руу шийтгэлийн экспедициүүдийг илгээж эхлэв. Эдгээр экспедицийн үеэр цэргүүд ялгаварлалгүйгээр аллага үйлдэх нь элбэг байв. Чаффи "Бээжинг эзэлснээс хойш нэг жинхэнэ Ихэтуань устгагдсан газар бүрт, цөөнгүй эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг оролцуулаад ферм дээрх тавин гэм зэмгүй кули буюу ажилчид алагдсан гэж хэлж болно" хэмээн тэмдэглэжээ. Шийтгэлийн экспедицийн ихэнхийг Франц, Германчууд зохион байгуулсан байна. Харийн найман улсын эвсэл болон Хятадын засгийн газрын төлөөлөгчид болох Ли Хунжан, Цин ван (Икуан) нарын хооронд 1901 оны 9 сарын 7-ны өдөр энхийн гэрээ байгуулагдлаа. Уг гэрээгээр Хятад улс 39 жилийн хугацаанд 335 сая долларын (одоогийн ханшаар 4 түүбум гаруй доллар) нөхөн төлбөрийг хүүгийн хамт төлөх шаардлагатай болжээ. Мөн Ихэтуаниудыг дэмжсэн засгийн газрын дэмжигчдийг цаазлах эсвэл цөлөх, Хятадын хойд хэсгийн ихэнх нутаг дахь Хятадын цайз, бусад хамгаалалтын байгууламжуудыг устгахыг шаардсан байна. Гэрээнд гарын үсэг зурснаас хойш арван хоногийн дараа гадаадын армиуд Бээжинг орхин явсан боловч элчингийн хамгаалагчид Дэлхийн хоёрдугаар дайн хүртэл тэнд үлдсэн байна. Гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа Бэлэвсэн хатан хаан Цыши 1902 оны 1 сарын 7-нд өөрийн "шалгалтын аялал"-аас Бээжинд буцаж ирсэн бөгөөд Хятад дахь Чин гүрний засаглал сэргэсэн боловч Ихэтуаний бослогод хүлээсэн ялагдал, энхийн гэрээний нөхөн төлбөр, заалтуудын улмаас маш их суларсан байв. Бэлэвсэн хатан хаан 1908 онд таалал төгсөж, гүрэн 1911 онд задран унажээ. === Өв уламжлал (Legacy) === Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр Япончууд Мусульман генерал Ма Хункуйг (Ma Hongkui) урваж, Япончуудын доорх Мусульман тоглоомын улсын тэргүүн болохыг хүсэхэд Ма Үндэсний намын Ниншягийн нарийн бичгийн дарга Жоу Байхуангаар дамжуулан Японы цэргийн штабын дарга Итагаки Сэйширо-д хариу барьжээ. Тэрээр Бээжингийн тулалдааны үеэр Харийн найман улсын эвслийн хүчний эсрэг хийсэн тулаанд түүний авга ах Ма Фүлүг оролцуулаад олон төрөл төрөгсөд нь тулалдаж амь үрэгдсэнийг, мөн Эвслийн хүчний ихэнх хэсгийг Японы цэргүүд бүрдүүлж байсныг сануулж, Японы талтай ямар ч хамтын ажиллагаа байхгүй гэдгийг мэдэгдсэн байна. hqe30qzv4zj1dqyl75358ninpcpgt3n 859703 859645 2026-06-22T08:38:57Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Бээжингийн тулаан 1900]] to [[Бээжингийн тулалдаан (1900)]] without leaving a redirect 859645 wikitext text/x-wiki '''Бээжингийн тулаан''' (Хятадаар: 北京之戰), эсвэл түүхэнд Бээжингийн бүслэлтийг чөлөөлсөн нь (Хятадаар: 北京解圍戰) гэж нэрлэгддэг тулалдаан нь 1900 оны 8 сарын 14–15-ны өдрүүдэд [[Бээжин]] хотод болсон бөгөөд үүгээр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуанийн бослогын]] үеэр Бээжин дахь гадаадын Дипломат байгууллагууд орших дүүргийн бүслэлтийг чөлөөлсөн ажээ. 1900 оны 6-р сарын 20-ны өдрөөс эхлэн Ихэтуаниуд болон Чин улсын хааны цэргүүд Австри-Унгар, Бельги, Британи, Франц, Итали, Германы эзэнт гүрэн, Япон, Нидерланд, Оросын эзэнт гүрэн, Испани болон Америкийн Нэгдсэн Улсын Элчин сайдын яамд байрлах хороолол дотор гадаадын дипломатууд, иргэд болон цэргүүдийг бүслэн хаасанаас үүдэж тулаан дэгдэх шалтгаан болжээ. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Бээжингийн тулаан |- | colspan="2" |Ихэтуаний бослого |- | colspan="2" |[[Файл:Beijing Castle Boxer Rebellion 1900 FINAL.jpg|thumb]]1900 illustration of the battle |- | colspan="2" | {| class="wikitable" !Date |1900 оны 8-р сарын 14-15 |- !Location |Бээжин, Их Чин Улс 39°54′24″N 116°23′51″E |- !Result |Найман улсын холбоот цэргийн ялалт |} |- ! colspan="2" |'''Байлдагч талууд''' |- | ; Найман улсын холбоот цэрэг : [[Британийн эзэнт гүрэн]] : Хаант Орос Улс : Японы хаант улс : Франц : Германы эзэнт гүрэн : [[Америкийн Нэгдсэн Улс]] : Итали : Австри-Унгарын хаант улс ---- * Испани * Белги * Недерланд * Британийн энэтхэг ---- Чин улсын Зүүн Өмнөд Хятад мужууд | * Ихэтуанийн хөдөлгөөн * Их Чин Улс |- ! colspan="2" |'''Командлагч болон удирдагчид''' |- | Ямагучи Мотоми Николай Линевич Алфрэд Газел Адна Чафе Хэнри-Николас Фрэй Фэдэрико Паолини ---- Юань Шикай | [[Рунлу]] Дуан ван Дун Фушиань Аа Фулу '''†''' Ма Фушиань Ма Хайяань Ма Юукунь Сүн Чин |- ! colspan="2" |Цэргийн хүч |- |<abbr>c.</abbr> 20,000 |<abbr>c.</abbr> 20,000 |- ! colspan="2" |'''Хохирол''' |- |Их хэмжээний (Тодорхойгүй) |Тодорхойгүй |- | colspan="2" | |} == Бээжингийн тулалдаан (1900 он) == === Үндсэн асуудал === Британийн адмирал Эдвард Сеймурын (Edward Seymour) удирдсан 2000 гаруй усан цэрэг болон далайн явган цэргийн хүчээр Элчин сайдын яамдын хорооллын бүслэлтийг чөлөөлөх гэсэн анхны оролдлого нь хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, 1900 оны 6 сарын 26-нд ухарсан байна. 1900 оны 8 сарын 4-ний өдөр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] гэгдэх харьцангуй том хэмжээний хоёр дахь чөлөөлөх хүчин Тяньжинаас Бээжин рүү довтолж. Эвслийн хүчин нь дараах улсуудын 22,000 цэргээс бүрдэж байв: * '''Япон:''' 10,000 * '''Орос:''' 4,000 (явган цэрэг, казакууд болон артиллери) * '''Британи:''' 3,000 (ихэвчлэн Энэтхэгийн явган цэрэг, морьт цэрэг болон артиллери) * '''Америкийн Нэгдсэн Улс:''' 2,000 (артиллери бүхий цэргүүд болон далайн явган цэргүүд) * '''Франц:''' 800 (артиллери бүхий Вьетнамын Индо-Хятад бригад) * '''Герман:''' 200 * '''Австри:''' 100 * '''Итали:''' 100 Бээжин рүү хийх дайралт нь аль улсын арми Элчин сайдын яамдын хорооллыг түрүүлж чөлөөлж, алдар гавьяаг нь хүртэх вэ гэсэн уралдааны шинж чанартай болжээ. Дөрвөн улсын армийн командлагчид тус бүр өөр өөр хаалга руу дайрахаар тохиролцсон байна. Оросуудад хамгийн хойд талын хаалга болох Дунжи (Tung Chih), Япончуудад түүний урд талын Чаоян (Chi Hua), Америкчуудад Дунбень (Tung Pein), Британичуудад хамгийн урд талын Гуанкүй (Sha Wo) хаалгыг хуваарилжээ. Францчуудыг төлөвлөгөөнд тусгалгүй орхисон бололтой байв. Америкчуудад хуваарилсан хаалга нь Элчин сайдын яамдын хороололд хамгийн ойрхон байсан бөгөөд тэдэнд элчингийн хороололд хамгийн түрүүнд хүрэх хамгийн сайн боломж байгаа мэт харагдаж байв. Гэсэн хэдий ч Оросууд санаатай эсэх нь тодорхойгүйгээр төлөвлөгөөг зөрчжээ. Оросын урьдчилж явсан хүчин Америкчуудын хуваарилагдсан Дунбень хаалган дээр 8 сарын 14-ний үүрийн 3:00 цагийн орчимд иржээ. Тэд хаалганы гадна байсан 30 Хятадыг хөнөөж, их буугаар хаалгыг дэлбэлж нүх гаргав. Гэвч хаалгаар нэвтэрч, дотор болон гадна хаалганы хоорондох хашаанд ормогцоо тэд ширүүн галын дунд хавчуулагдаж, Оросын 26 цэрэг амь үрэгдэж, 102 цэрэг шархаджээ. Амьд үлдсэн хүмүүс дараагийн хэдэн цагийн турш тэндээ гацсан байна. Тэр өглөө Америкчуудыг өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр ирэхэд Оросууд аль хэдийн тулалдаж байсан тул тэд цэргүүдээ урд зүг рүү 200 ярд орчим шилжүүлэв. Тэнд очсоны дараа бүрээчин Калвин П. Титус (Calvin P. Titus) 30 фут өндөр хэрэм рүү авирахаар сайн дураараа гарч, амжилттай авирчээ. Бусад Америкчууд түүнийг даган авирч, өглөөний 11:03 цагт Гадаад хотын хэрэм дээр Америкийн тугийг мандуулав. Америкийн цэргүүд хэрэм дээр Хятадын хүчинтэй буудалцаж, улмаар нөгөө тал руугаа бууж, Дотоод хотын хэрмийн сүүдэрт баруун зүг рүү Элчин сайдын яамдын хорооллийг чиглэн явав. Энэ хооронд Япончууд өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, хаалгыг их буугаар тасралтгүй буудаж байв. Британичууд харьцангуй хялбар байсан бөгөөд өөрсдийн Шаво буюу Гуанкүй хаалгаар ямар ч эсэргүүцэлгүйгээр дөхөж очин нэвтэрчээ. Америкчуудын адил тэд ч бас Элчин сайдын яамдын хороолол руу нэвтрэх хамгийн хялбар зам бол Дотоод хотын хэрмийн доогуур урсдаг ус зайлуулах суваг буюу "Усны хаалга" (Water Gate) гэдгийг мэдэж байв. Британичууд хамгийн түрүүнд ирж, сувгийн шавхайг туучин Элчин сайдын яамдын хороолол руу явсан бөгөөд тэднийг 8 сарын 14-ний өдрийн 14:30 цагт бүслэгдсэн хүмүүс хамгийн гоё "Ням гарагийн хувцас"-аа өмсчихсөн, баяр хөөртэйгөөр угтан авчээ. Элчин сайдын яамдын хорооллыг бүсэлсэн Хятадууд хэдэн удаа буудаж, Бельги эмэгтэйг шархдуулаад зугтсан байна. Британичууд тэр өдөр нарны цохилтоос болж нас барсан нэг хүнээс бусдаар ямар нэгэн хохирол амсаагүй байна. Оройн 16:30 цагийн орчимд Америкчууд Элчин сайдын яамдын хороололд хүрч ирэв. Тэдний хохирол нь нэг хүн амь үрэгдэж, есөн хүн шархадсан бөгөөд хэрэм рүү авирч байхдаа унаж хүнд бэртсэн нэг хүн байв. Шархадсан хүмүүсийн дунд хожим нь генерал бөгөөд тухайн үеийнхээ хамгийн алдартай Далайн явган цэрэг болсон Смэдли Батлер (Smedley Butler) байжээ. Орос, Япон, Францын хүчнүүд тэр орой Хятадын эсэргүүцэл аажмаар сулрах үед Бээжинд нэвтэрсэн байна. Элчин сайдын яамдын хороодлын бүслэлт дуусжээ. === Үр дагавар (Aftermath) === Дараагийн өглөө буюу 8 сарын 15-ны өдөр Хятадын хүчнүүд — магадгүй Дун Фүшяний (Dong Fuxiang) Ганьсугийн Мусульман цэргүүд — Дотоод хотын хэрмийн зарим хэсэг болон Эзэн хааны ордон, Хоригдсон хотыг эзэлсэн хэвээр байв. Гадаадын цэргүүд рүү үе үе буудаж байжээ. Америкийн командлагч, генерал Чаффи (Chaffee) цэргүүддээ хэрмийг цэвэрлэж, Эзэн хааны ордонг эзлэхийг тушаав. Орос, Францын тусламжтайгаар Америкийн артиллери цуврал хэрэм, хаалгуудыг дэлбэлж Эзэн хааны ордон руу нэвтэрсэн бөгөөд Хоригдсон хотын хаалганы дэргэд давшилтаа зогсоожээ. Америкчуудын тэр өдрийн хохирол нь долоон хүн амь үрэгдэж, 29 хүн шархадсан байна. Амь үрэгдэгсдийн нэг нь Ирландад төрсөн, алдартай их буучин, 54 настай ахмад Хенри Жозеф Рейли (Henry Joseph Reilly) байв. Бэлэвсэн хатан хаан Цыши, эзэн хаан болон ордны хэд хэдэн гишүүд 8 сарын 15-ны өглөө эрт, Америкчууд Хоригдсон хотын хэрмийг мөргөхөөс хэдхэн цагийн өмнө Бээжингээс зугтжээ. Тэрээр тариачин эмэгтэйн хувцас өмсөж, ордныхоо хүмүүсийн хамт гурван модон тэргээр хотоос нууцаар гарчээ. Хятадын эрх баригчид түүний Шаньси (Shanxi) мужид хийсэн зугталтыг "шалгалтын аялал" гэж нэрлэсэн байна. Гадаадынхантай хэлэлцээр хийхээр Бээжинд үлдсэн бөгөөд Хоригдсон хотод бүгсэн хүмүүс нь Бэлэвсэн хатан хааны итгэлт туслахууд, түүний дотор армийн командлагч бөгөөд бага насны найз Жунлу (Ronglu) байв. Жөнъян хаалганд (Zhengyang Gate) Мусульман Ганьсугийн зоригтнууд Эвслийн хүчний эсрэг ширүүн тулалдаан хийжээ. Хятадын армийн Мусульман командлагч, генерал Ма Фүлү (Ma Fulu) болон түүний дөрвөн үеэл ах дүү нар Эвслийн хүчний эсрэг дайрч байгаад амь үрэгдсэн бөгөөд түүний төрсөн тосгоны зуун Хуй болон Дуншян Мусульман цэргүүд Жөнъяны тулалдаанд амь үрэгджээ. Жөнъяны тулалдааныг Британичуудын эсрэг хийсэн байна. Тулалдаан дууссаны дараа Ганьсугийн Мусульман цэргүүд, түүний дотор генерал Ма Фүшян (Ma Fuxiang) нар зугтах үед нь Бэлэвсэн хатан хааныг хамгаалж явсан хүмүүсийн дунд байв. Хожим Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр Япончуудын эсрэг тэмцэхээр Мусульман морьт цэргийг удирдсан ирээдүйн Мусульман генерал Ма Бяо (Ma Biao) Ихэтуаний бослогын үед генерал Ма Хайяны (Ma Haiyan) доор Бээжингийн тулалдаанд гадаадынхны эсрэг жирийн цэрэг болон тулалдаж байжээ. Генерал Ма Хайян Эзэн хааны ордон хүрэх газраа хүрсний дараа ядаргааны улмаас нас барж, түүний хүү Ма Ци (Ma Qi) албан тушаалыг нь залгамжилсан байна. Ма Фүшин (Ma Fuxing) мөн тулалдааны үеэр Чин гүрний Эзэн хааны ордонг хамгаалахаар Ма Фүлүгийн доор алба хааж байжээ. Мусульман цэргүүдийг "зоригтнуудын дундаас хамгийн зоригтой нь, φαнатик үзэлтнүүдийн дундаас хамгийн туйлширсан нь: тийм учраас Эзэн хааны хотын хамгаалалтыг тэдэнд даатгасан байв" гэж тодорхойлсон байдаг. Бэйтан дахь бүслэлтийг чөлөөлөх ажиллагаа 8 сарын 16-ныг хүртэл явагдаагүй байна. Японы цэргүүд тэр өглөө санамсаргүй байдлаар цогчин дугантай тааралдсан боловч нийтлэг хэлгүй байсан тул тэд болон бүслэгдсэн хүмүүс хоёулаа төөрөгдөлд оржээ. Гэвч удалгүй Францын цэргүүд ирж, амьд үлдсэн хүмүүсийн баяр хөөрийн дунд цогчин дуган руу маршилж орсон байна. 8 сарын 17-ны өдөр гадаадын гүрнүүдийн төлөөлөгчид уулзаж, "гадаадын цэргүүд Эзэн хааны ордон болон Хоригдсон хот руу давшихад Хятадын цэргүүд зөрүүдлэн эсэргүүцсэн тул" Бээжин хот болон түүний эргэн тойрон дахь "Хятадын зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах хүртэл" гадаадын армиуд үргэлжлүүлэн тулалдах ёстой гэж зөвлөв. Тэд мөн "зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах нь энх тайвныг сэргээх хамгийн сайн бөгөөд цорын ганц найдвар мөн" гэж мэдэгджээ. 8 сарын 28-ны өдөр Бээжин дэх гадаадын армиуд — Герман, Итали, Австриас цэргүүд ирж, Францаас нэмэлт цэргүүд ирснээр тоо нь нэмэгдсэн байв — Бээжинг бүрэн хяналтандаа авснаа бэлгэдэн харуулахын тулд Хоригдсон хотоор маршилж өнгөрөв. Хятадын эрх баригчид тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцжээ. Гадаадынхан болон ихэнх Хятад хүмүүсийг Хоригдсон хотод хөл тавихыг хориглодог байв. Гэвч гадаадын армиуд Хоригдсон хотыг эзлэхгүй гэж амласан боловч хэрэв тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцвэл устгана гэж сүрдүүлсэн тул Хятадууд буулт хийжээ. === Эзэгнэл (Occupation) === Бээжин хот бүслэлтийн дараа сүйдсэн байв. Ихэтуаниуд Христийн шашны бүх сүм хийд, байшин барилгуудыг устгаж, хот даяар гал түймэр тавьж сүйтгэж эхэлсэн байжээ. Бүслэлтийн үеэр Хятадын артиллери Элчин сайдын яамдын хороолол болон Бэйтан руу чиглэж байсан нь ойр орчмын хорооллуудыг устгасан байв. Оршуулаагүй цогцоснууд эзгүйрсэн гудамжаар дүүрэн байжээ. Гадаадын армиуд Бээжинг дүүргүүдэд хувааж тус бүрийг эзлэн түрэмгийлэгч армиудын аль нэг нь удирдаж байв. Бээжингийн эзэгнэл нь Америкийн нэгэн сэтгүүлчийн хэлснээр "Писаррогийн (Pizarro) үеэс хойших хамгийн том тонуулын экспедици" болжээ. Улс бүр тонуул хийсэн хамгийн их хариуцлагыг бие биедээ тохож байв. Америкийн номлогч Луэлла Минер (Luella Miner) "Оросын цэргүүдийн үйлдэл жигшүүртэй, Францчууд ч дээрдэх юм алга, Япончууд ямар ч өршөөлгүйгээр тонож, шатааж байна" гэж мэдэгджээ. Гэсли (Gaselee) тонуулын "зайлшгүй шаардлага"-ыг тэмдэглээд, Ням гарагаас бусад өдөр бүр үдээс хойш Британийн Элчин сайдын яаман дээр бүх тоносон зүйлийг дуудлага худалдаагаар зарж, орлогыг нь шагналын хорооноос хотод үлдсэн Британийн цэргүүдэд тарааж өгөх тогтолцоог бий болгосон байна. Чаффи Америкийн цэргүүдийг тонуул хийхийг хориглосон боловч АНУ-ын цэргүүд хот даяар дээрэм тонуул хийж энэ тушаалыг байнга зөрчиж байсан тул армийн хамба лам "Тонуул хийхгүй байх манай дүрэм огт үр дүнгүй байна" гэж гомдоллоход хүрчээ. Бүслэгдсэн байсан энгийн иргэд болон номлогчид Бээжинг сайн мэддэг байсан тул хамгийн идэвхтэй тонуулчдын зарим нь байв. Католик шашны хамба лам Пьер Фавие (Pierre Favier) болон Америкийн Конгрегационалист Уильям Скотт Амент (William Scott Ament) нарын хувьд асрах ёстой өлсгөлөн олон зуун Хятад Христийн шашинтнууд байсан бөгөөд тэдэнд хоол хүнс, хувцас хунар хэрэгтэй байсан тул зарим тонуулыг хүмүүнлэгийн шалтгаанаар зөвтгөж байв. Гэвч зайлшгүй шаардлагатай зүйлсийн төлөөх тонуул нь ашиг олох зорилготой тонуул болон түргэн өөрчлөгдөж, сэтгүүлчид үүнийг өргөнөөр сурталчилж байсан бөгөөд тэдний олонх нь бусдын хийснийг буруушааж байхдаа өөрсдөө тонуул хийж байв. Бээжингийн Хятад иргэд ч мөн адил тонуул хийж, хийсэн ажлынхаа үр дүнг зарах зах зээлийг байгуулжээ. Харийн найман улсын эвсэл сэжигтэй Ихэтуаниудыг баривчлах эсвэл устгахаар хөдөө орон нутаг руу шийтгэлийн экспедициүүдийг илгээж эхлэв. Эдгээр экспедицийн үеэр цэргүүд ялгаварлалгүйгээр аллага үйлдэх нь элбэг байв. Чаффи "Бээжинг эзэлснээс хойш нэг жинхэнэ Ихэтуань устгагдсан газар бүрт, цөөнгүй эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг оролцуулаад ферм дээрх тавин гэм зэмгүй кули буюу ажилчид алагдсан гэж хэлж болно" хэмээн тэмдэглэжээ. Шийтгэлийн экспедицийн ихэнхийг Франц, Германчууд зохион байгуулсан байна. Харийн найман улсын эвсэл болон Хятадын засгийн газрын төлөөлөгчид болох Ли Хунжан, Цин ван (Икуан) нарын хооронд 1901 оны 9 сарын 7-ны өдөр энхийн гэрээ байгуулагдлаа. Уг гэрээгээр Хятад улс 39 жилийн хугацаанд 335 сая долларын (одоогийн ханшаар 4 түүбум гаруй доллар) нөхөн төлбөрийг хүүгийн хамт төлөх шаардлагатай болжээ. Мөн Ихэтуаниудыг дэмжсэн засгийн газрын дэмжигчдийг цаазлах эсвэл цөлөх, Хятадын хойд хэсгийн ихэнх нутаг дахь Хятадын цайз, бусад хамгаалалтын байгууламжуудыг устгахыг шаардсан байна. Гэрээнд гарын үсэг зурснаас хойш арван хоногийн дараа гадаадын армиуд Бээжинг орхин явсан боловч элчингийн хамгаалагчид Дэлхийн хоёрдугаар дайн хүртэл тэнд үлдсэн байна. Гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа Бэлэвсэн хатан хаан Цыши 1902 оны 1 сарын 7-нд өөрийн "шалгалтын аялал"-аас Бээжинд буцаж ирсэн бөгөөд Хятад дахь Чин гүрний засаглал сэргэсэн боловч Ихэтуаний бослогод хүлээсэн ялагдал, энхийн гэрээний нөхөн төлбөр, заалтуудын улмаас маш их суларсан байв. Бэлэвсэн хатан хаан 1908 онд таалал төгсөж, гүрэн 1911 онд задран унажээ. === Өв уламжлал (Legacy) === Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр Япончууд Мусульман генерал Ма Хункуйг (Ma Hongkui) урваж, Япончуудын доорх Мусульман тоглоомын улсын тэргүүн болохыг хүсэхэд Ма Үндэсний намын Ниншягийн нарийн бичгийн дарга Жоу Байхуангаар дамжуулан Японы цэргийн штабын дарга Итагаки Сэйширо-д хариу барьжээ. Тэрээр Бээжингийн тулалдааны үеэр Харийн найман улсын эвслийн хүчний эсрэг хийсэн тулаанд түүний авга ах Ма Фүлүг оролцуулаад олон төрөл төрөгсөд нь тулалдаж амь үрэгдсэнийг, мөн Эвслийн хүчний ихэнх хэсгийг Японы цэргүүд бүрдүүлж байсныг сануулж, Японы талтай ямар ч хамтын ажиллагаа байхгүй гэдгийг мэдэгдсэн байна. hqe30qzv4zj1dqyl75358ninpcpgt3n 859716 859703 2026-06-22T10:34:31Z Zorigt 49 859716 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс дайн | conflict = Бээжингийн тулалдаан | partof = [[Ихэтуанийн бослого]] | image = The race to take Peking first.jpg | caption = Тулалдааныг дүрсэлсэн 1900 оны зураг | date = 1900 оны 8 сарын 14-15 | place = [[Чин Улс]], [[Бээжин]] | coordinates = {{Coord|39|54|24|N|116|23|51|E|display=inline,title}} | result = Найман улсын эвслийн ялалт | combatant1 = {{udl|wrap= ;[[Найман улсын эвсэл]] :{{flag|Британийн эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Оросын эзэнт гүрэн|1896}} :{{flagcountry|Японы эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс}} :{{flagcountry|Германы эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Америкийн Нэгдсэн Улс|1896}} :{{flagcountry|Италийн хаант улс}} :{{flagcountry|Австри-Унгар}} }} ---- {{ubl | {{flagcountry|Restoration (Spain)}} | {{flagcountry|Бельги}} | {{flagcountry|Нидерланд}} | {{flagcountry|Британийн Раж}} }} ---- {{flagicon|Чин улс}} [[Зүүн өмнөд Хятадын харилцан хамгаалах гэрээ]] | combatant2 = {{ubl | [[File:Yihetuan flag.svg|border|20px]] [[Ихэтуань хөдөлгөөн]] | {{flag|Чин улс}} }} | commander1 = {{nowrap|{{flagicon|Японы эзэнт гүрэн}} [[Ямагүчи Мотоми]]}}<br />{{flagicon|Оросын эзэнт гүрэн|1896}} [[Николай Линевич]]<br />{{flagicon|UKGBI}} [[Алфред Гэзели]]<br />{{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс|1896}} [[Эдна Чаффи]]<br />{{flagicon|Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс}} [[Анри-Николья Фрей]]<br />{{flagicon|Британийн Раж}} [[Алфред Гэзели]]<br />{{flagicon|Италийн хаант улс}} [[Федерико Томассо Паолини|Федерико Паолини]]<hr> {{flagicon|Чин улс}} [[Юань Шикай]] | commander2 = {{flagicon|Чин улс}} [[Ронлу]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Зай И|Дуань ван]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Дон Фушиан]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Фулу]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Фушиан]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Хайянь]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Юкунь]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Сон Чин (Чин Улс)|Сон Чин]] | strength1 = {{circa}} 20,000 | strength2 = {{circa}} 20,000 | casualties1 = Үлэмж хохирол (тодорхойгүй) | casualties2 = тодорхойгүй | campaignbox = }} '''Бээжингийн тулалдаан''' ({{langx|zh|北京之戰}}) буюу '''Бээжингийн бүслэлтийн чөлөөлөлт''' (Хятадаар: 北京解圍戰) нь 1900 оны 8 сарын 14–15-ны өдрүүдэд [[Бээжин]] хотод болсон бөгөөд үүгээр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуанийн бослогын]] үеэр Бээжин дэх гадаадын дипломат байгууллагууд орших дүүргийн бүслэлтийг чөлөөлсөн ажээ. 1900 оны 6-р сарын 20-ны өдрөөс эхлэн Ихэтуаниуд болон Чин улсын хааны цэргүүд Австри-Унгар, Бельги, Британи, Франц, Итали, Германы эзэнт гүрэн, Япон, Нидерланд, Оросын эзэнт гүрэн, Испани болон Америкийн Нэгдсэн Улсын Элчин сайдын яамд байрлах хороолол дотор гадаадын дипломатууд, иргэд болон цэргүүдийг бүслэн хаасанаас үүдэж тулаан дэгдэх шалтгаан болжээ. == Үндсэн асуудал == Британийн адмирал Эдвард Сеймурын удирдсан 2000 гаруй усан цэрэг болон далайн явган цэргийн хүчээр Элчин сайдын яамдын хорооллын бүслэлтийг чөлөөлөх гэсэн анхны оролдлого нь хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, 1900 оны 6 сарын 26-нд ухарсан байна. 1900 оны 8 сарын 4-ний өдөр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] гэгдэх харьцангуй том хэмжээний хоёр дахь чөлөөлөх хүчин Тяньжинаас Бээжин рүү довтлов. Эвслийн хүчин нь дараах улсуудын 22,000 цэргээс бүрдэж байв: * '''Япон:''' 10,000 * '''Орос:''' 4,000 (явган цэрэг, казакууд болон артиллери) * '''Британи:''' 3,000 (ихэвчлэн Энэтхэгийн явган цэрэг, морьт цэрэг болон артиллери) * '''Америкийн Нэгдсэн Улс:''' 2,000 (артиллери бүхий цэргүүд болон далайн явган цэргүүд) * '''Франц:''' 800 (артиллери бүхий Энэтхэг-Хятад бригад) * '''Герман:''' 200 * '''Австри:''' 100 * '''Итали:''' 100 Бээжин рүү хийх дайралт нь аль улсын арми Элчин сайдын яамдын хорооллыг түрүүлж чөлөөлж, алдар гавьяаг нь хүртэх вэ гэсэн уралдааны шинж чанартай болжээ. Дөрвөн улсын армийн командлагч тус бүр өөр өөр хаалга руу дайрахаар тохиролцсон байна. Оросуудад хамгийн хойд талын хаалга болох Дунжи (Tung Chih), япончуудад түүний урд талын Чаоян (Chi Hua), америкчуудад Дунбень (Tung Pein), британичуудад хамгийн урд талын Гуанкүй (Sha Wo) хаалгыг хуваарилжээ. Францчуудыг төлөвлөгөөнд тусгалгүй орхисон бололтой байв. Америкчуудад хуваарилсан хаалга нь Элчин сайдын яамдын хороололд хамгийн ойрхон байсан бөгөөд тэдэнд элчингийн хороололд хамгийн түрүүнд хүрэх хамгийн сайн боломж байгаа мэт харагдаж байв. Гэсэн хэдий ч Оросууд санаатай эсэх нь тодорхойгүйгээр төлөвлөгөөг зөрчжээ. Оросын урьдчилж явсан хүчин америкчуудын хуваарилагдсан Дунбень хаалган дээр 8 сарын 14-ний үүрийн 3:00 цагийн орчимд иржээ. Тэд хаалганы гадна байсан 30 хятадыг хөнөөж, их буугаар хаалгыг дэлбэлж нүх гаргав. Гэвч хаалгаар нэвтэрч, дотор болон гадна хаалганы хоорондох хашаанд ормогцоо тэд ширүүн галын дунд хавчуулагдаж, Оросын 26 цэрэг амь үрэгдэж, 102 цэрэг шархаджээ. Амьд үлдсэн хүмүүс дараагийн хэдэн цагийн турш тэндээ гацсан байна. Тэр өглөө америкчуудыг өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр ирэхэд оросууд аль хэдийн тулалдаж байсан тул тэд цэргүүдээ урд зүг рүү 200 ярд орчим шилжүүлэв. Тэнд очсоны дараа бүрээчин Калвин П. Титус 30 фут өндөр хэрэм рүү авирахаар сайн дураараа гарч, амжилттай авирчээ. Бусад америкчууд түүнийг даган авирч, өглөөний 11:03 цагт Гадаад хотын хэрэм дээр америкийн тугийг мандуулав. Америкийн цэргүүд хэрэм дээр Хятадын хүчинтэй буудалцаж, улмаар нөгөө тал руугаа бууж, Дотоод хотын хэрмийн сүүдэрт баруун зүг рүү Элчин сайдын яамдын хорооллыг чиглэн явав. Энэ хооронд япончууд өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, хаалгыг их буугаар тасралтгүй буудаж байв. Британичууд харьцангуй хялбар байсан бөгөөд өөрсдийн Шаво буюу Гуанкүй хаалгаар ямар ч эсэргүүцэлгүйгээр дөхөж очин нэвтэрчээ. Америкчуудын адил тэд ч бас Элчин сайдын яамдын хороолол руу нэвтрэх хамгийн хялбар зам бол Дотоод хотын хэрмийн доогуур урсдаг ус зайлуулах суваг буюу "Усны хаалга" (Water Gate) гэдгийг мэдэж байв. Британичууд хамгийн түрүүнд ирж, сувгийн шавхайг туучин Элчин сайдын яамдын хороолол руу явсан бөгөөд тэднийг 8 сарын 14-ний өдрийн 14:30 цагт бүслэгдсэн хүмүүс хамгийн гоё "Ням гаргийн хувцас"-аа өмсчихсөн, баяр хөөртэйгөөр угтан авчээ. Элчин сайдын яамдын хорооллыг бүсэлсэн хятадууд хэдэн удаа буудаж, Ббельги эмэгтэйг шархдуулаад зугтсан байна. Британичууд тэр өдөр наршиж нас барсан нэг хүнээс бусдаар ямар нэгэн хохирол амсаагүй байна. Оройн 16:30 цагийн орчимд америкчууд Элчин сайдын яамдын хороололд хүрч ирэв. Тэдний хохирол нь нэг хүн амь үрэгдэж, есөн хүн шархадсан бөгөөд хэрэм рүү авирч байхдаа унаж хүнд бэртсэн нэг хүн байв. Шархадсан хүмүүсийн дунд хожим нь генерал бөгөөд тухайн үеийнхээ хамгийн алдартай Далайн явган цэрэг болсон Смэдли Батлер байжээ. Орос, Япон, Францын хүчнүүд тэр орой Хятадын эсэргүүцэл аажмаар сулрах үед Бээжинд нэвтэрсэн байна. Элчин сайдын яамдын хороодлын бүслэлт дуусжээ. == Үр дагавар == Дараагийн өглөө буюу 8 сарын 15-ны өдөр Хятадын хүчнүүд — магадгүй Дун Фүшяний (Dong Fuxiang) Ганьсугийн мусульман цэргүүд — Дотоод хотын хэрмийн зарим хэсэг болон Эзэн хааны ордон, Хориотой хотыг эзэлсэн хэвээр байв. Гадаадын цэргүүд рүү үе үе буудаж байжээ. Америкийн командлагч, генерал Чаффи цэргүүддээ хэрмийг цэвэрлэж, Эзэн хааны ордныг эзлэхийг тушаав. Орос, Францын тусламжтайгаар Америкийн артиллери цуврал хэрэм, хаалгуудыг дэлбэлж Эзэн хааны ордон руу нэвтэрсэн бөгөөд Хориотой хотын хаалганы дэргэд давшилтаа зогсоожээ. Америкчуудын тэр өдрийн хохирол нь долоон хүн амь үрэгдэж, 29 хүн шархадсан байна. Амь үрэгдэгсдийн нэг нь Ирландад төрсөн, алдартай их буучин, 54 настай ахмад Хенри Жозеф Рейли байв. Бэлэвсэн хатан хаан Цыши, эзэн хаан болон ордны хэд хэдэн гишүүд 8 сарын 15-ны өглөө эрт, Америкчууд Хориотой хотын хэрмийг мөргөхөөс хэдхэн цагийн өмнө Бээжингээс зугтжээ. Тэрээр тариачин эмэгтэйн хувцас өмсөж, ордныхоо хүмүүсийн хамт гурван модон тэргээр хотоос нууцаар гарчээ. Хятадын эрх баригчид түүний Шаньси (Shanxi) мужид хийсэн зугталтыг "шалгалтын аялал" гэж нэрлэсэн байна. Гадаадынхантай хэлэлцээр хийхээр Бээжинд үлдсэн бөгөөд Хориотой хотод бүгсэн хүмүүс нь Бэлэвсэн хатан хааны итгэлт туслахууд, түүний дотор армийн командлагч бөгөөд бага насны найз Жунлу (Ronglu) байв. Жөнъян хаалганд (Zhengyang Gate) Мусульман Ганьсугийн зоригтнууд Эвслийн хүчний эсрэг ширүүн тулалдаан хийжээ. Хятадын армийн Мусульман командлагч, генерал Ма Фүлү (Ma Fulu) болон түүний дөрвөн үеэл ах дүү нар Эвслийн хүчний эсрэг дайрч байгаад амь үрэгдсэн бөгөөд түүний төрсөн тосгоны зуун Хуй болон Дуншян мусульман цэргүүд Жөнъяны тулалдаанд амь үрэгджээ. Жөнъяны тулалдааныг Британичуудын эсрэг хийсэн байна. Тулалдаан дууссаны дараа Ганьсугийн мусульман цэргүүд, түүний дотор генерал Ма Фүшян (Ma Fuxiang) нар зугтах үед нь Бэлэвсэн хатан хааныг хамгаалж явсан хүмүүсийн дунд байв. Хожим Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр япончуудын эсрэг тэмцэхээр мусульман морьт цэргийг удирдсан ирээдүйн мусульман генерал Ма Бяо (Ma Biao) Ихэтуанийн бослогын үед генерал Ма Хайяны (Ma Haiyan) доор Бээжингийн тулалдаанд гадаадынхны эсрэг жирийн цэрэг болон тулалдаж байжээ. Генерал Ма Хайян Эзэн хааны ордон хүрэх газраа хүрсний дараа ядаргааны улмаас нас барж, түүний хүү Ма Чи (Ma Qi) албан тушаалыг нь залгамжилсан байна. Ма Фүшин (Ma Fuxing) мөн тулалдааны үеэр Чин гүрний Эзэн хааны ордныг хамгаалахаар Ма Фүлүгийн доор алба хааж байжээ. Мусульман цэргүүдийг "зоригтнуудын дундаас хамгийн зоригтой нь, φαнатик үзэлтнүүдийн дундаас хамгийн туйлширсан нь: тийм учраас Эзэн хааны хотын хамгаалалтыг тэдэнд даатгасан байв" гэж тодорхойлсон байдаг. Бэйтан дахь бүслэлтийг чөлөөлөх ажиллагаа 8 сарын 16-ныг хүртэл явагдаагүй байна. Японы цэргүүд тэр өглөө санамсаргүй байдлаар цогчин дугантай тааралдсан боловч нийтлэг хэлгүй байсан тул тэд болон бүслэгдсэн хүмүүс хоёулаа төөрөгдөлд оржээ. Гэвч удалгүй Францын цэргүүд ирж, амьд үлдсэн хүмүүсийн баяр хөөрийн дунд цогчин дуган руу маршилж орсон байна. 8 сарын 17-ны өдөр гадаадын гүрнүүдийн төлөөлөгчид уулзаж, "гадаадын цэргүүд Эзэн хааны ордон болон Хориотой хот руу давшихад Хятадын цэргүүд зөрүүдлэн эсэргүүцсэн тул" Бээжин хот болон түүний эргэн тойрон дахь "Хятадын зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах хүртэл" гадаадын армиуд үргэлжлүүлэн тулалдах ёстой гэж зөвлөв. Тэд мөн "зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах нь энх тайвныг сэргээх хамгийн сайн бөгөөд цорын ганц найдвар мөн" гэж мэдэгджээ. 8 сарын 28-ны өдөр Бээжин дэх гадаадын армиуд — Герман, Итали, Австриас цэргүүд ирж, Францаас нэмэлт цэргүүд ирснээр тоо нь нэмэгдсэн байв — Бээжинг бүрэн хяналтдаа авснаа бэлгэдэн харуулахын тулд Хориотой хотоор маршилж өнгөрөв. Хятадын эрх баригчид тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцжээ. Гадаадынхан болон ихэнх хятад хүмүүсийг Хориотой хотод хөл тавихыг хориглодог байв. Гэвч гадаадын армиуд Хориотой хотыг эзлэхгүй гэж амласан боловч хэрэв тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцвэл устгана гэж сүрдүүлсэн тул хятадууд буулт хийжээ. == Эзэгнэл == Бээжин хот бүслэлтийн дараа сүйдсэн байв. Ихэтуаниуд Христийн шашны бүх сүм хийд, байшин барилгуудыг устгаж, хот даяар гал түймэр тавьж сүйтгэж эхэлсэн байжээ. Бүслэлтийн үеэр Хятадын артиллери Элчин сайдын яамдын хороолол болон Бэйтан руу чиглэж байсан нь ойр орчмын хорооллуудыг устгасан байв. Оршуулаагүй цогцсууд эзгүйрсэн гудамжаар дүүрэн байжээ. Гадаадын армиуд Бээжинг дүүргүүдэд хувааж тус бүрийг эзлэн түрэмгийлэгч армиудын аль нэг нь удирдаж байв. Бээжингийн эзэгнэл нь Америкийн нэгэн сэтгүүлчийн хэлснээр "Писаррогийн (Pizarro) үеэс хойших хамгийн том тонуулын экспедиц" болжээ. Улс бүр тонуул хийсэн хамгийн их хариуцлагыг бие биедээ тохож байв. Америкийн номлогч Луэлла Минер "Оросын цэргүүдийн үйлдэл жигшүүртэй, францчууд ч дээрдэх юм алга, япончууд ямар ч өршөөлгүйгээр тонож, шатааж байна" гэж мэдэгджээ. Гэзели тонуулын "зайлшгүй шаардлага"-ыг тэмдэглээд, Ням гаргаас бусад өдөр бүр үдээс хойш Британийн Элчин сайдын яаманд бүх тоносон зүйлийг дуудлага худалдаагаар зарж, орлогыг нь шагналын хорооноос хотод үлдсэн Британийн цэргүүдэд тарааж өгөх тогтолцоог бий болгосон байна. Чаффи Америкийн цэргүүдийг тонуул хийхийг хориглосон боловч АНУ-ын цэргүүд хот даяар дээрэм тонуул хийж энэ тушаалыг байнга зөрчиж байсан тул армийн хамба лам "Тонуул хийхгүй байх манай дүрэм огт үр дүнгүй байна" гэж гомдоллоход хүрчээ. Бүслэгдсэн байсан энгийн иргэд болон номлогчид Бээжинг сайн мэддэг байсан тул хамгийн идэвхтэй тонуулчдын зарим нь байв. Католик шашны хамба лам Пьер Фавье болон Америкийн Конгрегационалист Уильям Скотт Амент нарын хувьд асрах ёстой өлсгөлөн олон зуун хятад Христийн шашинтнууд байсан бөгөөд тэдэнд хоол хүнс, хувцас хунар хэрэгтэй байсан тул зарим тонуулыг хүмүүнлэгийн шалтгаанаар зөвтгөж байв. Гэвч зайлшгүй шаардлагатай зүйлсийн төлөөх тонуул нь ашиг олох зорилготой тонуул болон түргэн өөрчлөгдөж, сэтгүүлчид үүнийг өргөнөөр сурталчилж байсан бөгөөд тэдний олонх нь бусдын хийснийг буруушааж байхдаа өөрсдөө тонуул хийж байв. Бээжингийн хятад иргэд ч мөн адил тонуул хийж, хийсэн ажлынхаа үр дүнг зарах зах зээлийг байгуулжээ. Харийн найман улсын эвсэл сэжигтэй Ихэтуаниудыг баривчлах эсвэл устгахаар хөдөө орон нутаг руу шийтгэлийн экспедицүүдийг илгээж эхлэв. Эдгээр экспедицийн үеэр цэргүүд ялгаварлалгүйгээр аллага үйлдэх нь элбэг байв. Чаффи "Бээжинг эзэлснээс хойш нэг жинхэнэ Ихэтуань устгагдсан газар бүрд, цөөнгүй эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг оролцуулаад ферм дээрх тавин гэм зэмгүй кули буюу ажилчид алагдсан гэж хэлж болно" хэмээн тэмдэглэжээ. Шийтгэлийн экспедицийн ихэнхийг Франц, Германчууд зохион байгуулсан байна. Харийн найман улсын эвсэл болон Хятадын засгийн газрын төлөөлөгчид болох Ли Хунжан, Цин ван (Икуан) нарын хооронд 1901 оны 9 сарын 7-ны өдөр энхийн гэрээ байгуулагдлаа. Уг гэрээгээр Хятад улс 39 жилийн хугацаанд 335 сая долларын (одоогийн ханшаар 4 тэрбум гаруй доллар) нөхөн төлбөрийг хүүгийн хамт төлөх шаардлагатай болжээ. Мөн Ихэтуаниудыг дэмжсэн засгийн газрын дэмжигчдийг цаазлах эсвэл цөлөх, Хятадын хойд хэсгийн ихэнх нутаг дахь Хятадын цайз, бусад хамгаалалтын байгууламжуудыг устгахыг шаардсан байна. Гэрээнд гарын үсэг зурснаас хойш арван хоногийн дараа гадаадын армиуд Бээжинг орхин явсан боловч элчингийн хамгаалагчид Дэлхийн хоёрдугаар дайн хүртэл тэнд үлдсэн байна. Гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа Бэлэвсэн хатан хаан Цыши 1902 оны 1 сарын 7-нд өөрийн "шалгалтын аялал"-аас Бээжинд буцаж ирсэн бөгөөд Хятад дахь Чин гүрний засаглал сэргэсэн боловч Ихэтуанийн бослогод хүлээсэн ялагдал, энхийн гэрээний нөхөн төлбөр, заалтуудын улмаас маш их суларсан байв. Бэлэвсэн хатан хаан 1908 онд таалал төгсөж, гүрэн 1911 онд задран унажээ. == Нөлөө == Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр япончууд мусульман генерал Ма Хункуйг (Ma Hongkui) урваж, япончуудын доорх мусульман тоглоомын улсын тэргүүн болохыг хүсэхэд Ма Үндэсний намын Ниншягийн нарийн бичгийн дарга Жоу Байхуангаар дамжуулан Японы цэргийн штабын дарга Итагаки Сэйширод хариу барьжээ. Тэрээр Бээжингийн тулалдааны үеэр Харийн найман улсын эвслийн хүчний эсрэг хийсэн тулаанд түүний авга ах Ма Фүлүг оролцуулаад олон төрөл төрөгсөд нь тулалдаж амь үрэгдсэнийг, мөн Эвслийн хүчний ихэнх хэсгийг Японы цэргүүд бүрдүүлж байсныг сануулж, Японы талтай ямар ч хамтын ажиллагаа байхгүй гэдгийг мэдэгдсэн байна. g10jcactd776bs1lhgaje7asf71np08 859720 859716 2026-06-22T10:40:24Z Zorigt 49 859720 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс дайн | conflict = Бээжингийн тулалдаан | partof = [[Ихэтуанийн бослого]] | image = The race to take Peking first.jpg | caption = Тулалдааныг дүрсэлсэн 1900 оны зураг | date = 1900 оны 8 сарын 14-15 | place = [[Чин Улс]], [[Бээжин]] | coordinates = {{Coord|39|54|24|N|116|23|51|E|display=inline,title}} | result = Найман улсын эвслийн ялалт | combatant1 = {{udl|wrap= ;[[Найман улсын эвсэл]] :{{flag|Британийн эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Оросын эзэнт гүрэн|1896}} :{{flagcountry|Японы эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс}} :{{flagcountry|Германы эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Америкийн Нэгдсэн Улс|1896}} :{{flagcountry|Италийн хаант улс}} :{{flagcountry|Австри-Унгар}} }} ---- {{ubl | {{flagcountry|Испани}} | {{flagcountry|Бельги}} | {{flagcountry|Нидерланд}} | {{flagcountry|Британийн Раж}} }} ---- {{flagicon|Чин улс}} [[Зүүн өмнөд Хятадын харилцан хамгаалах гэрээ]] | combatant2 = {{ubl | [[File:Yihetuan flag.svg|border|20px]] [[Ихэтуань хөдөлгөөн]] | {{flag|Чин улс}} }} | commander1 = {{nowrap|{{flagicon|Японы эзэнт гүрэн}} [[Ямагүчи Мотоми]]}}<br />{{flagicon|Оросын эзэнт гүрэн|1896}} [[Николай Линевич]]<br />{{flagicon|UKGBI}} [[Алфред Гэзели]]<br />{{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс|1896}} [[Эдна Чаффи]]<br />{{flagicon|Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс}} [[Анри-Николья Фрей]]<br />{{flagicon|Британийн Раж}} [[Алфред Гэзели]]<br />{{flagicon|Италийн хаант улс}} [[Федерико Томассо Паолини|Федерико Паолини]]<hr> {{flagicon|Чин улс}} [[Юань Шикай]] | commander2 = {{flagicon|Чин улс}} [[Ронлу]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Зай И|Дуань ван]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Дон Фушиан]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Фулу]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Фушиан]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Хайянь]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Юкунь]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Сон Чин (Чин Улс)|Сон Чин]] | strength1 = {{circa}} 20,000 | strength2 = {{circa}} 20,000 | casualties1 = Үлэмж хохирол (тодорхойгүй) | casualties2 = тодорхойгүй | campaignbox = }} '''Бээжингийн тулалдаан''' ({{langx|zh|北京之戰}}) буюу '''Бээжингийн бүслэлтийн чөлөөлөлт''' (Хятадаар: 北京解圍戰) нь 1900 оны 8 сарын 14–15-ны өдрүүдэд [[Бээжин]] хотод болсон бөгөөд үүгээр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуанийн бослогын]] үеэр Бээжин дэх гадаадын дипломат байгууллагууд орших дүүргийн бүслэлтийг чөлөөлсөн ажээ. 1900 оны 6-р сарын 20-ны өдрөөс эхлэн Ихэтуаниуд болон Чин улсын хааны цэргүүд Австри-Унгар, Бельги, Британи, Франц, Итали, Германы эзэнт гүрэн, Япон, Нидерланд, Оросын эзэнт гүрэн, Испани болон Америкийн Нэгдсэн Улсын Элчин сайдын яамд байрлах хороолол дотор гадаадын дипломатууд, иргэд болон цэргүүдийг бүслэн хаасанаас үүдэж тулаан дэгдэх шалтгаан болжээ. == Үндсэн асуудал == Британийн адмирал Эдвард Сеймурын удирдсан 2000 гаруй усан цэрэг болон далайн явган цэргийн хүчээр Элчин сайдын яамдын хорооллын бүслэлтийг чөлөөлөх гэсэн анхны оролдлого нь хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, 1900 оны 6 сарын 26-нд ухарсан байна. 1900 оны 8 сарын 4-ний өдөр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] гэгдэх харьцангуй том хэмжээний хоёр дахь чөлөөлөх хүчин Тяньжинаас Бээжин рүү довтлов. Эвслийн хүчин нь дараах улсуудын 22,000 цэргээс бүрдэж байв: * '''Япон:''' 10,000 * '''Орос:''' 4,000 (явган цэрэг, казакууд болон артиллери) * '''Британи:''' 3,000 (ихэвчлэн Энэтхэгийн явган цэрэг, морьт цэрэг болон артиллери) * '''Америкийн Нэгдсэн Улс:''' 2,000 (артиллери бүхий цэргүүд болон далайн явган цэргүүд) * '''Франц:''' 800 (артиллери бүхий Энэтхэг-Хятад бригад) * '''Герман:''' 200 * '''Австри:''' 100 * '''Итали:''' 100 Бээжин рүү хийх дайралт нь аль улсын арми Элчин сайдын яамдын хорооллыг түрүүлж чөлөөлж, алдар гавьяаг нь хүртэх вэ гэсэн уралдааны шинж чанартай болжээ. Дөрвөн улсын армийн командлагч тус бүр өөр өөр хаалга руу дайрахаар тохиролцсон байна. Оросуудад хамгийн хойд талын хаалга болох Дунжи (Tung Chih), япончуудад түүний урд талын Чаоян (Chi Hua), америкчуудад Дунбень (Tung Pein), британичуудад хамгийн урд талын Гуанкүй (Sha Wo) хаалгыг хуваарилжээ. Францчуудыг төлөвлөгөөнд тусгалгүй орхисон бололтой байв. Америкчуудад хуваарилсан хаалга нь Элчин сайдын яамдын хороололд хамгийн ойрхон байсан бөгөөд тэдэнд элчингийн хороололд хамгийн түрүүнд хүрэх хамгийн сайн боломж байгаа мэт харагдаж байв. Гэсэн хэдий ч Оросууд санаатай эсэх нь тодорхойгүйгээр төлөвлөгөөг зөрчжээ. Оросын урьдчилж явсан хүчин америкчуудын хуваарилагдсан Дунбень хаалган дээр 8 сарын 14-ний үүрийн 3:00 цагийн орчимд иржээ. Тэд хаалганы гадна байсан 30 хятадыг хөнөөж, их буугаар хаалгыг дэлбэлж нүх гаргав. Гэвч хаалгаар нэвтэрч, дотор болон гадна хаалганы хоорондох хашаанд ормогцоо тэд ширүүн галын дунд хавчуулагдаж, Оросын 26 цэрэг амь үрэгдэж, 102 цэрэг шархаджээ. Амьд үлдсэн хүмүүс дараагийн хэдэн цагийн турш тэндээ гацсан байна. Тэр өглөө америкчуудыг өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр ирэхэд оросууд аль хэдийн тулалдаж байсан тул тэд цэргүүдээ урд зүг рүү 200 ярд орчим шилжүүлэв. Тэнд очсоны дараа бүрээчин Калвин П. Титус 30 фут өндөр хэрэм рүү авирахаар сайн дураараа гарч, амжилттай авирчээ. Бусад америкчууд түүнийг даган авирч, өглөөний 11:03 цагт Гадаад хотын хэрэм дээр америкийн тугийг мандуулав. Америкийн цэргүүд хэрэм дээр Хятадын хүчинтэй буудалцаж, улмаар нөгөө тал руугаа бууж, Дотоод хотын хэрмийн сүүдэрт баруун зүг рүү Элчин сайдын яамдын хорооллыг чиглэн явав. Энэ хооронд япончууд өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, хаалгыг их буугаар тасралтгүй буудаж байв. Британичууд харьцангуй хялбар байсан бөгөөд өөрсдийн Шаво буюу Гуанкүй хаалгаар ямар ч эсэргүүцэлгүйгээр дөхөж очин нэвтэрчээ. Америкчуудын адил тэд ч бас Элчин сайдын яамдын хороолол руу нэвтрэх хамгийн хялбар зам бол Дотоод хотын хэрмийн доогуур урсдаг ус зайлуулах суваг буюу "Усны хаалга" (Water Gate) гэдгийг мэдэж байв. Британичууд хамгийн түрүүнд ирж, сувгийн шавхайг туучин Элчин сайдын яамдын хороолол руу явсан бөгөөд тэднийг 8 сарын 14-ний өдрийн 14:30 цагт бүслэгдсэн хүмүүс хамгийн гоё "Ням гаргийн хувцас"-аа өмсчихсөн, баяр хөөртэйгөөр угтан авчээ. Элчин сайдын яамдын хорооллыг бүсэлсэн хятадууд хэдэн удаа буудаж, Ббельги эмэгтэйг шархдуулаад зугтсан байна. Британичууд тэр өдөр наршиж нас барсан нэг хүнээс бусдаар ямар нэгэн хохирол амсаагүй байна. Оройн 16:30 цагийн орчимд америкчууд Элчин сайдын яамдын хороололд хүрч ирэв. Тэдний хохирол нь нэг хүн амь үрэгдэж, есөн хүн шархадсан бөгөөд хэрэм рүү авирч байхдаа унаж хүнд бэртсэн нэг хүн байв. Шархадсан хүмүүсийн дунд хожим нь генерал бөгөөд тухайн үеийнхээ хамгийн алдартай Далайн явган цэрэг болсон Смэдли Батлер байжээ. Орос, Япон, Францын хүчнүүд тэр орой Хятадын эсэргүүцэл аажмаар сулрах үед Бээжинд нэвтэрсэн байна. Элчин сайдын яамдын хороодлын бүслэлт дуусжээ. == Үр дагавар == Дараагийн өглөө буюу 8 сарын 15-ны өдөр Хятадын хүчнүүд — магадгүй Дун Фүшяний (Dong Fuxiang) Ганьсугийн мусульман цэргүүд — Дотоод хотын хэрмийн зарим хэсэг болон Эзэн хааны ордон, Хориотой хотыг эзэлсэн хэвээр байв. Гадаадын цэргүүд рүү үе үе буудаж байжээ. Америкийн командлагч, генерал Чаффи цэргүүддээ хэрмийг цэвэрлэж, Эзэн хааны ордныг эзлэхийг тушаав. Орос, Францын тусламжтайгаар Америкийн артиллери цуврал хэрэм, хаалгуудыг дэлбэлж Эзэн хааны ордон руу нэвтэрсэн бөгөөд Хориотой хотын хаалганы дэргэд давшилтаа зогсоожээ. Америкчуудын тэр өдрийн хохирол нь долоон хүн амь үрэгдэж, 29 хүн шархадсан байна. Амь үрэгдэгсдийн нэг нь Ирландад төрсөн, алдартай их буучин, 54 настай ахмад Хенри Жозеф Рейли байв. Бэлэвсэн хатан хаан Цыши, эзэн хаан болон ордны хэд хэдэн гишүүд 8 сарын 15-ны өглөө эрт, Америкчууд Хориотой хотын хэрмийг мөргөхөөс хэдхэн цагийн өмнө Бээжингээс зугтжээ. Тэрээр тариачин эмэгтэйн хувцас өмсөж, ордныхоо хүмүүсийн хамт гурван модон тэргээр хотоос нууцаар гарчээ. Хятадын эрх баригчид түүний Шаньси (Shanxi) мужид хийсэн зугталтыг "шалгалтын аялал" гэж нэрлэсэн байна. Гадаадынхантай хэлэлцээр хийхээр Бээжинд үлдсэн бөгөөд Хориотой хотод бүгсэн хүмүүс нь Бэлэвсэн хатан хааны итгэлт туслахууд, түүний дотор армийн командлагч бөгөөд бага насны найз Жунлу (Ronglu) байв. Жөнъян хаалганд (Zhengyang Gate) Мусульман Ганьсугийн зоригтнууд Эвслийн хүчний эсрэг ширүүн тулалдаан хийжээ. Хятадын армийн Мусульман командлагч, генерал Ма Фүлү (Ma Fulu) болон түүний дөрвөн үеэл ах дүү нар Эвслийн хүчний эсрэг дайрч байгаад амь үрэгдсэн бөгөөд түүний төрсөн тосгоны зуун Хуй болон Дуншян мусульман цэргүүд Жөнъяны тулалдаанд амь үрэгджээ. Жөнъяны тулалдааныг Британичуудын эсрэг хийсэн байна. Тулалдаан дууссаны дараа Ганьсугийн мусульман цэргүүд, түүний дотор генерал Ма Фүшян (Ma Fuxiang) нар зугтах үед нь Бэлэвсэн хатан хааныг хамгаалж явсан хүмүүсийн дунд байв. Хожим Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр япончуудын эсрэг тэмцэхээр мусульман морьт цэргийг удирдсан ирээдүйн мусульман генерал Ма Бяо (Ma Biao) Ихэтуанийн бослогын үед генерал Ма Хайяны (Ma Haiyan) доор Бээжингийн тулалдаанд гадаадынхны эсрэг жирийн цэрэг болон тулалдаж байжээ. Генерал Ма Хайян Эзэн хааны ордон хүрэх газраа хүрсний дараа ядаргааны улмаас нас барж, түүний хүү Ма Чи (Ma Qi) албан тушаалыг нь залгамжилсан байна. Ма Фүшин (Ma Fuxing) мөн тулалдааны үеэр Чин гүрний Эзэн хааны ордныг хамгаалахаар Ма Фүлүгийн доор алба хааж байжээ. Мусульман цэргүүдийг "зоригтнуудын дундаас хамгийн зоригтой нь, φαнатик үзэлтнүүдийн дундаас хамгийн туйлширсан нь: тийм учраас Эзэн хааны хотын хамгаалалтыг тэдэнд даатгасан байв" гэж тодорхойлсон байдаг. Бэйтан дахь бүслэлтийг чөлөөлөх ажиллагаа 8 сарын 16-ныг хүртэл явагдаагүй байна. Японы цэргүүд тэр өглөө санамсаргүй байдлаар цогчин дугантай тааралдсан боловч нийтлэг хэлгүй байсан тул тэд болон бүслэгдсэн хүмүүс хоёулаа төөрөгдөлд оржээ. Гэвч удалгүй Францын цэргүүд ирж, амьд үлдсэн хүмүүсийн баяр хөөрийн дунд цогчин дуган руу маршилж орсон байна. 8 сарын 17-ны өдөр гадаадын гүрнүүдийн төлөөлөгчид уулзаж, "гадаадын цэргүүд Эзэн хааны ордон болон Хориотой хот руу давшихад Хятадын цэргүүд зөрүүдлэн эсэргүүцсэн тул" Бээжин хот болон түүний эргэн тойрон дахь "Хятадын зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах хүртэл" гадаадын армиуд үргэлжлүүлэн тулалдах ёстой гэж зөвлөв. Тэд мөн "зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах нь энх тайвныг сэргээх хамгийн сайн бөгөөд цорын ганц найдвар мөн" гэж мэдэгджээ. 8 сарын 28-ны өдөр Бээжин дэх гадаадын армиуд — Герман, Итали, Австриас цэргүүд ирж, Францаас нэмэлт цэргүүд ирснээр тоо нь нэмэгдсэн байв — Бээжинг бүрэн хяналтдаа авснаа бэлгэдэн харуулахын тулд Хориотой хотоор маршилж өнгөрөв. Хятадын эрх баригчид тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцжээ. Гадаадынхан болон ихэнх хятад хүмүүсийг Хориотой хотод хөл тавихыг хориглодог байв. Гэвч гадаадын армиуд Хориотой хотыг эзлэхгүй гэж амласан боловч хэрэв тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцвэл устгана гэж сүрдүүлсэн тул хятадууд буулт хийжээ. == Эзэгнэл == Бээжин хот бүслэлтийн дараа сүйдсэн байв. Ихэтуаниуд Христийн шашны бүх сүм хийд, байшин барилгуудыг устгаж, хот даяар гал түймэр тавьж сүйтгэж эхэлсэн байжээ. Бүслэлтийн үеэр Хятадын артиллери Элчин сайдын яамдын хороолол болон Бэйтан руу чиглэж байсан нь ойр орчмын хорооллуудыг устгасан байв. Оршуулаагүй цогцсууд эзгүйрсэн гудамжаар дүүрэн байжээ. Гадаадын армиуд Бээжинг дүүргүүдэд хувааж тус бүрийг эзлэн түрэмгийлэгч армиудын аль нэг нь удирдаж байв. Бээжингийн эзэгнэл нь Америкийн нэгэн сэтгүүлчийн хэлснээр "Писаррогийн (Pizarro) үеэс хойших хамгийн том тонуулын экспедиц" болжээ. Улс бүр тонуул хийсэн хамгийн их хариуцлагыг бие биедээ тохож байв. Америкийн номлогч Луэлла Минер "Оросын цэргүүдийн үйлдэл жигшүүртэй, францчууд ч дээрдэх юм алга, япончууд ямар ч өршөөлгүйгээр тонож, шатааж байна" гэж мэдэгджээ. Гэзели тонуулын "зайлшгүй шаардлага"-ыг тэмдэглээд, Ням гаргаас бусад өдөр бүр үдээс хойш Британийн Элчин сайдын яаманд бүх тоносон зүйлийг дуудлага худалдаагаар зарж, орлогыг нь шагналын хорооноос хотод үлдсэн Британийн цэргүүдэд тарааж өгөх тогтолцоог бий болгосон байна. Чаффи Америкийн цэргүүдийг тонуул хийхийг хориглосон боловч АНУ-ын цэргүүд хот даяар дээрэм тонуул хийж энэ тушаалыг байнга зөрчиж байсан тул армийн хамба лам "Тонуул хийхгүй байх манай дүрэм огт үр дүнгүй байна" гэж гомдоллоход хүрчээ. Бүслэгдсэн байсан энгийн иргэд болон номлогчид Бээжинг сайн мэддэг байсан тул хамгийн идэвхтэй тонуулчдын зарим нь байв. Католик шашны хамба лам Пьер Фавье болон Америкийн Конгрегационалист Уильям Скотт Амент нарын хувьд асрах ёстой өлсгөлөн олон зуун хятад Христийн шашинтнууд байсан бөгөөд тэдэнд хоол хүнс, хувцас хунар хэрэгтэй байсан тул зарим тонуулыг хүмүүнлэгийн шалтгаанаар зөвтгөж байв. Гэвч зайлшгүй шаардлагатай зүйлсийн төлөөх тонуул нь ашиг олох зорилготой тонуул болон түргэн өөрчлөгдөж, сэтгүүлчид үүнийг өргөнөөр сурталчилж байсан бөгөөд тэдний олонх нь бусдын хийснийг буруушааж байхдаа өөрсдөө тонуул хийж байв. Бээжингийн хятад иргэд ч мөн адил тонуул хийж, хийсэн ажлынхаа үр дүнг зарах зах зээлийг байгуулжээ. Харийн найман улсын эвсэл сэжигтэй Ихэтуаниудыг баривчлах эсвэл устгахаар хөдөө орон нутаг руу шийтгэлийн экспедицүүдийг илгээж эхлэв. Эдгээр экспедицийн үеэр цэргүүд ялгаварлалгүйгээр аллага үйлдэх нь элбэг байв. Чаффи "Бээжинг эзэлснээс хойш нэг жинхэнэ Ихэтуань устгагдсан газар бүрд, цөөнгүй эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг оролцуулаад ферм дээрх тавин гэм зэмгүй кули буюу ажилчид алагдсан гэж хэлж болно" хэмээн тэмдэглэжээ. Шийтгэлийн экспедицийн ихэнхийг Франц, Германчууд зохион байгуулсан байна. Харийн найман улсын эвсэл болон Хятадын засгийн газрын төлөөлөгчид болох Ли Хунжан, Цин ван (Икуан) нарын хооронд 1901 оны 9 сарын 7-ны өдөр энхийн гэрээ байгуулагдлаа. Уг гэрээгээр Хятад улс 39 жилийн хугацаанд 335 сая долларын (одоогийн ханшаар 4 тэрбум гаруй доллар) нөхөн төлбөрийг хүүгийн хамт төлөх шаардлагатай болжээ. Мөн Ихэтуаниудыг дэмжсэн засгийн газрын дэмжигчдийг цаазлах эсвэл цөлөх, Хятадын хойд хэсгийн ихэнх нутаг дахь Хятадын цайз, бусад хамгаалалтын байгууламжуудыг устгахыг шаардсан байна. Гэрээнд гарын үсэг зурснаас хойш арван хоногийн дараа гадаадын армиуд Бээжинг орхин явсан боловч элчингийн хамгаалагчид Дэлхийн хоёрдугаар дайн хүртэл тэнд үлдсэн байна. Гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа Бэлэвсэн хатан хаан Цыши 1902 оны 1 сарын 7-нд өөрийн "шалгалтын аялал"-аас Бээжинд буцаж ирсэн бөгөөд Хятад дахь Чин гүрний засаглал сэргэсэн боловч Ихэтуанийн бослогод хүлээсэн ялагдал, энхийн гэрээний нөхөн төлбөр, заалтуудын улмаас маш их суларсан байв. Бэлэвсэн хатан хаан 1908 онд таалал төгсөж, гүрэн 1911 онд задран унажээ. == Нөлөө == Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр япончууд мусульман генерал Ма Хункуйг (Ma Hongkui) урваж, япончуудын доорх мусульман тоглоомын улсын тэргүүн болохыг хүсэхэд Ма Үндэсний намын Ниншягийн нарийн бичгийн дарга Жоу Байхуангаар дамжуулан Японы цэргийн штабын дарга Итагаки Сэйширод хариу барьжээ. Тэрээр Бээжингийн тулалдааны үеэр Харийн найман улсын эвслийн хүчний эсрэг хийсэн тулаанд түүний авга ах Ма Фүлүг оролцуулаад олон төрөл төрөгсөд нь тулалдаж амь үрэгдсэнийг, мөн Эвслийн хүчний ихэнх хэсгийг Японы цэргүүд бүрдүүлж байсныг сануулж, Японы талтай ямар ч хамтын ажиллагаа байхгүй гэдгийг мэдэгдсэн байна. cwgqzes1v6ddby3sxwactu1g3mr5hud 859733 859720 2026-06-22T11:15:11Z HorseBro the hemionus 100126 859733 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}}{{Инфобокс дайн | conflict = Бээжингийн тулалдаан | partof = [[Ихэтуанийн бослого]] | image = The race to take Peking first.jpg | caption = Тулалдааныг дүрсэлсэн 1900 оны зураг | date = 1900 оны 8 сарын 14-15 | place = [[Чин Улс]], [[Бээжин]] | coordinates = {{Coord|39|54|24|N|116|23|51|E|display=inline,title}} | result = Найман улсын эвслийн ялалт | combatant1 = {{udl|wrap= ;[[Найман улсын эвсэл]] :{{flag|Британийн эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Оросын эзэнт гүрэн|1896}} :{{flagcountry|Японы эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс}} :{{flagcountry|Германы эзэнт гүрэн}} :{{flagcountry|Америкийн Нэгдсэн Улс|1896}} :{{flagcountry|Италийн хаант улс}} :{{flagcountry|Австри-Унгар}} }} ---- {{ubl | {{flagcountry|Испани}} | {{flagcountry|Бельги}} | {{flagcountry|Нидерланд}} | {{flagcountry|Британийн Раж}} }} ---- {{flagicon|Чин улс}} [[Зүүн өмнөд Хятадын харилцан хамгаалах гэрээ]] | combatant2 = {{ubl | [[File:Yihetuan flag.svg|border|20px]] [[Ихэтуань хөдөлгөөн]] | {{flag|Чин улс}} }} | commander1 = {{nowrap|{{flagicon|Японы эзэнт гүрэн}} [[Ямагүчи Мотоми]]}}<br />{{flagicon|Оросын эзэнт гүрэн|1896}} [[Николай Линевич]]<br />{{flagicon|UKGBI}} [[Алфред Гэзели]]<br />{{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс|1896}} [[Эдна Чаффи]]<br />{{flagicon|Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс}} [[Анри-Николья Фрей]]<br />{{flagicon|Британийн Раж}} [[Алфред Гэзели]]<br />{{flagicon|Италийн хаант улс}} [[Федерико Томассо Паолини|Федерико Паолини]]<hr> {{flagicon|Чин улс}} [[Юань Шикай]] | commander2 = {{flagicon|Чин улс}} [[Ронлу]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Зай И|Дуань ван]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Дон Фушиан]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Фулу]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Фушиан]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Хайянь]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Ма Юкунь]]<br />{{flagicon|Чин улс}} [[Сон Чин (Чин Улс)|Сон Чин]] | strength1 = {{circa}} 20,000 | strength2 = {{circa}} 20,000 | casualties1 = Үлэмж хохирол (тодорхойгүй) | casualties2 = тодорхойгүй | campaignbox = }} '''Бээжингийн тулалдаан''' ({{langx|zh|北京之戰}}) буюу '''Бээжингийн бүслэлтийн чөлөөлөлт''' (Хятадаар: 北京解圍戰) нь 1900 оны 8 сарын 14–15-ны өдрүүдэд [[Бээжин]] хотод болсон бөгөөд үүгээр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] [[Ихэтуанийн бослого|Ихэтуанийн бослогын]] үеэр Бээжин дэх гадаадын дипломат байгууллагууд орших дүүргийн бүслэлтийг чөлөөлсөн ажээ. 1900 оны 6-р сарын 20-ны өдрөөс эхлэн Ихэтуаниуд болон Чин улсын хааны цэргүүд Австри-Унгар, Бельги, Британи, Франц, Итали, Германы эзэнт гүрэн, Япон, Нидерланд, Оросын эзэнт гүрэн, Испани болон Америкийн Нэгдсэн Улсын Элчин сайдын яамд байрлах хороолол дотор гадаадын дипломатууд, иргэд болон цэргүүдийг бүслэн хаасанаас үүдэж тулаан дэгдэх шалтгаан болжээ. == Үндсэн асуудал == Британийн адмирал Эдвард Сеймурын удирдсан 2000 гаруй усан цэрэг болон далайн явган цэргийн хүчээр Элчин сайдын яамдын хорооллын бүслэлтийг чөлөөлөх гэсэн анхны оролдлого нь хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, 1900 оны 6 сарын 26-нд ухарсан байна. 1900 оны 8 сарын 4-ний өдөр [[Найман улсын эвсэл|Найман улсын холбоот цэрэг]] гэгдэх харьцангуй том хэмжээний хоёр дахь чөлөөлөх хүчин Тяньжинаас Бээжин рүү довтлов. Эвслийн хүчин нь дараах улсуудын 22,000 цэргээс бүрдэж байв: * '''Япон:''' 10,000 * '''Орос:''' 4,000 (явган цэрэг, казакууд болон артиллери) * '''Британи:''' 3,000 (ихэвчлэн Энэтхэгийн явган цэрэг, морьт цэрэг болон артиллери) * '''Америкийн Нэгдсэн Улс:''' 2,000 (артиллери бүхий цэргүүд болон далайн явган цэргүүд) * '''Франц:''' 800 (артиллери бүхий Энэтхэг-Хятад бригад) * '''Герман:''' 200 * '''Австри:''' 100 * '''Итали:''' 100 Бээжин рүү хийх дайралт нь аль улсын арми Элчин сайдын яамдын хорооллыг түрүүлж чөлөөлж, алдар гавьяаг нь хүртэх вэ гэсэн уралдааны шинж чанартай болжээ. Дөрвөн улсын армийн командлагч тус бүр өөр өөр хаалга руу дайрахаар тохиролцсон байна. Оросуудад хамгийн хойд талын хаалга болох Дунжи (Tung Chih), япончуудад түүний урд талын Чаоян (Chi Hua), америкчуудад Дунбень (Tung Pein), британичуудад хамгийн урд талын Гуанкүй (Sha Wo) хаалгыг хуваарилжээ. Францчуудыг төлөвлөгөөнд тусгалгүй орхисон бололтой байв. Америкчуудад хуваарилсан хаалга нь Элчин сайдын яамдын хороололд хамгийн ойрхон байсан бөгөөд тэдэнд элчингийн хороололд хамгийн түрүүнд хүрэх хамгийн сайн боломж байгаа мэт харагдаж байв. Гэсэн хэдий ч Оросууд санаатай эсэх нь тодорхойгүйгээр төлөвлөгөөг зөрчжээ. Оросын урьдчилж явсан хүчин америкчуудын хуваарилагдсан Дунбень хаалган дээр 8 сарын 14-ний үүрийн 3:00 цагийн орчимд иржээ. Тэд хаалганы гадна байсан 30 хятадыг хөнөөж, их буугаар хаалгыг дэлбэлж нүх гаргав. Гэвч хаалгаар нэвтэрч, дотор болон гадна хаалганы хоорондох хашаанд ормогцоо тэд ширүүн галын дунд хавчуулагдаж, Оросын 26 цэрэг амь үрэгдэж, 102 цэрэг шархаджээ. Амьд үлдсэн хүмүүс дараагийн хэдэн цагийн турш тэндээ гацсан байна. Тэр өглөө америкчуудыг өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр ирэхэд оросууд аль хэдийн тулалдаж байсан тул тэд цэргүүдээ урд зүг рүү 200 ярд орчим шилжүүлэв. Тэнд очсоны дараа бүрээчин Калвин П. Титус 30 фут өндөр хэрэм рүү авирахаар сайн дураараа гарч, амжилттай авирчээ. Бусад америкчууд түүнийг даган авирч, өглөөний 11:03 цагт Гадаад хотын хэрэм дээр америкийн тугийг мандуулав. Америкийн цэргүүд хэрэм дээр Хятадын хүчинтэй буудалцаж, улмаар нөгөө тал руугаа бууж, Дотоод хотын хэрмийн сүүдэрт баруун зүг рүү Элчин сайдын яамдын хорооллыг чиглэн явав. Энэ хооронд япончууд өөрсдийн хуваарилагдсан хаалган дээр хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, хаалгыг их буугаар тасралтгүй буудаж байв. Британичууд харьцангуй хялбар байсан бөгөөд өөрсдийн Шаво буюу Гуанкүй хаалгаар ямар ч эсэргүүцэлгүйгээр дөхөж очин нэвтэрчээ. Америкчуудын адил тэд ч бас Элчин сайдын яамдын хороолол руу нэвтрэх хамгийн хялбар зам бол Дотоод хотын хэрмийн доогуур урсдаг ус зайлуулах суваг буюу "Усны хаалга" (Water Gate) гэдгийг мэдэж байв. Британичууд хамгийн түрүүнд ирж, сувгийн шавхайг туучин Элчин сайдын яамдын хороолол руу явсан бөгөөд тэднийг 8 сарын 14-ний өдрийн 14:30 цагт бүслэгдсэн хүмүүс хамгийн гоё "Ням гаргийн хувцас"-аа өмсчихсөн, баяр хөөртэйгөөр угтан авчээ. Элчин сайдын яамдын хорооллыг бүсэлсэн хятадууд хэдэн удаа буудаж, Ббельги эмэгтэйг шархдуулаад зугтсан байна. Британичууд тэр өдөр наршиж нас барсан нэг хүнээс бусдаар ямар нэгэн хохирол амсаагүй байна. Оройн 16:30 цагийн орчимд америкчууд Элчин сайдын яамдын хороололд хүрч ирэв. Тэдний хохирол нь нэг хүн амь үрэгдэж, есөн хүн шархадсан бөгөөд хэрэм рүү авирч байхдаа унаж хүнд бэртсэн нэг хүн байв. Шархадсан хүмүүсийн дунд хожим нь генерал бөгөөд тухайн үеийнхээ хамгийн алдартай Далайн явган цэрэг болсон Смэдли Батлер байжээ. Орос, Япон, Францын хүчнүүд тэр орой Хятадын эсэргүүцэл аажмаар сулрах үед Бээжинд нэвтэрсэн байна. Элчин сайдын яамдын хороодлын бүслэлт дуусжээ. == Үр дагавар == Дараагийн өглөө буюу 8 сарын 15-ны өдөр Хятадын хүчнүүд — магадгүй Дун Фүшяний (Dong Fuxiang) Ганьсугийн мусульман цэргүүд — Дотоод хотын хэрмийн зарим хэсэг болон Эзэн хааны ордон, Хориотой хотыг эзэлсэн хэвээр байв. Гадаадын цэргүүд рүү үе үе буудаж байжээ. Америкийн командлагч, генерал Чаффи цэргүүддээ хэрмийг цэвэрлэж, Эзэн хааны ордныг эзлэхийг тушаав. Орос, Францын тусламжтайгаар Америкийн артиллери цуврал хэрэм, хаалгуудыг дэлбэлж Эзэн хааны ордон руу нэвтэрсэн бөгөөд Хориотой хотын хаалганы дэргэд давшилтаа зогсоожээ. Америкчуудын тэр өдрийн хохирол нь долоон хүн амь үрэгдэж, 29 хүн шархадсан байна. Амь үрэгдэгсдийн нэг нь Ирландад төрсөн, алдартай их буучин, 54 настай ахмад Хенри Жозеф Рейли байв. Бэлэвсэн хатан хаан Цыши, эзэн хаан болон ордны хэд хэдэн гишүүд 8 сарын 15-ны өглөө эрт, Америкчууд Хориотой хотын хэрмийг мөргөхөөс хэдхэн цагийн өмнө Бээжингээс зугтжээ. Тэрээр тариачин эмэгтэйн хувцас өмсөж, ордныхоо хүмүүсийн хамт гурван модон тэргээр хотоос нууцаар гарчээ. Хятадын эрх баригчид түүний Шаньси (Shanxi) мужид хийсэн зугталтыг "шалгалтын аялал" гэж нэрлэсэн байна. Гадаадынхантай хэлэлцээр хийхээр Бээжинд үлдсэн бөгөөд Хориотой хотод бүгсэн хүмүүс нь Бэлэвсэн хатан хааны итгэлт туслахууд, түүний дотор армийн командлагч бөгөөд бага насны найз Жунлу (Ronglu) байв. Жөнъян хаалганд (Zhengyang Gate) Мусульман Ганьсугийн зоригтнууд Эвслийн хүчний эсрэг ширүүн тулалдаан хийжээ. Хятадын армийн Мусульман командлагч, генерал Ма Фүлү (Ma Fulu) болон түүний дөрвөн үеэл ах дүү нар Эвслийн хүчний эсрэг дайрч байгаад амь үрэгдсэн бөгөөд түүний төрсөн тосгоны зуун Хуй болон Дуншян мусульман цэргүүд Жөнъяны тулалдаанд амь үрэгджээ. Жөнъяны тулалдааныг Британичуудын эсрэг хийсэн байна. Тулалдаан дууссаны дараа Ганьсугийн мусульман цэргүүд, түүний дотор генерал Ма Фүшян (Ma Fuxiang) нар зугтах үед нь Бэлэвсэн хатан хааныг хамгаалж явсан хүмүүсийн дунд байв. Хожим Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр япончуудын эсрэг тэмцэхээр мусульман морьт цэргийг удирдсан ирээдүйн мусульман генерал Ма Бяо (Ma Biao) Ихэтуанийн бослогын үед генерал Ма Хайяны (Ma Haiyan) доор Бээжингийн тулалдаанд гадаадынхны эсрэг жирийн цэрэг болон тулалдаж байжээ. Генерал Ма Хайян Эзэн хааны ордон хүрэх газраа хүрсний дараа ядаргааны улмаас нас барж, түүний хүү Ма Чи (Ma Qi) албан тушаалыг нь залгамжилсан байна. Ма Фүшин (Ma Fuxing) мөн тулалдааны үеэр Чин гүрний Эзэн хааны ордныг хамгаалахаар Ма Фүлүгийн доор алба хааж байжээ. Мусульман цэргүүдийг "зоригтнуудын дундаас хамгийн зоригтой нь, φαнатик үзэлтнүүдийн дундаас хамгийн туйлширсан нь: тийм учраас Эзэн хааны хотын хамгаалалтыг тэдэнд даатгасан байв" гэж тодорхойлсон байдаг. Бэйтан дахь бүслэлтийг чөлөөлөх ажиллагаа 8 сарын 16-ныг хүртэл явагдаагүй байна. Японы цэргүүд тэр өглөө санамсаргүй байдлаар цогчин дугантай тааралдсан боловч нийтлэг хэлгүй байсан тул тэд болон бүслэгдсэн хүмүүс хоёулаа төөрөгдөлд оржээ. Гэвч удалгүй Францын цэргүүд ирж, амьд үлдсэн хүмүүсийн баяр хөөрийн дунд цогчин дуган руу маршилж орсон байна. 8 сарын 17-ны өдөр гадаадын гүрнүүдийн төлөөлөгчид уулзаж, "гадаадын цэргүүд Эзэн хааны ордон болон Хориотой хот руу давшихад Хятадын цэргүүд зөрүүдлэн эсэргүүцсэн тул" Бээжин хот болон түүний эргэн тойрон дахь "Хятадын зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах хүртэл" гадаадын армиуд үргэлжлүүлэн тулалдах ёстой гэж зөвлөв. Тэд мөн "зэвсэгт эсэргүүцлийг даран устгах нь энх тайвныг сэргээх хамгийн сайн бөгөөд цорын ганц найдвар мөн" гэж мэдэгджээ. 8 сарын 28-ны өдөр Бээжин дэх гадаадын армиуд — Герман, Итали, Австриас цэргүүд ирж, Францаас нэмэлт цэргүүд ирснээр тоо нь нэмэгдсэн байв — Бээжинг бүрэн хяналтдаа авснаа бэлгэдэн харуулахын тулд Хориотой хотоор маршилж өнгөрөв. Хятадын эрх баригчид тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцжээ. Гадаадынхан болон ихэнх хятад хүмүүсийг Хориотой хотод хөл тавихыг хориглодог байв. Гэвч гадаадын армиуд Хориотой хотыг эзлэхгүй гэж амласан боловч хэрэв тэдний нэвтрэхийг эсэргүүцвэл устгана гэж сүрдүүлсэн тул хятадууд буулт хийжээ. == Эзэгнэл == Бээжин хот бүслэлтийн дараа сүйдсэн байв. Ихэтуаниуд Христийн шашны бүх сүм хийд, байшин барилгуудыг устгаж, хот даяар гал түймэр тавьж сүйтгэж эхэлсэн байжээ. Бүслэлтийн үеэр Хятадын артиллери Элчин сайдын яамдын хороолол болон Бэйтан руу чиглэж байсан нь ойр орчмын хорооллуудыг устгасан байв. Оршуулаагүй цогцсууд эзгүйрсэн гудамжаар дүүрэн байжээ. Гадаадын армиуд Бээжинг дүүргүүдэд хувааж тус бүрийг эзлэн түрэмгийлэгч армиудын аль нэг нь удирдаж байв. Бээжингийн эзэгнэл нь Америкийн нэгэн сэтгүүлчийн хэлснээр "Писаррогийн (Pizarro) үеэс хойших хамгийн том тонуулын экспедиц" болжээ. Улс бүр тонуул хийсэн хамгийн их хариуцлагыг бие биедээ тохож байв. Америкийн номлогч Луэлла Минер "Оросын цэргүүдийн үйлдэл жигшүүртэй, францчууд ч дээрдэх юм алга, япончууд ямар ч өршөөлгүйгээр тонож, шатааж байна" гэж мэдэгджээ. Гэзели тонуулын "зайлшгүй шаардлага"-ыг тэмдэглээд, Ням гаргаас бусад өдөр бүр үдээс хойш Британийн Элчин сайдын яаманд бүх тоносон зүйлийг дуудлага худалдаагаар зарж, орлогыг нь шагналын хорооноос хотод үлдсэн Британийн цэргүүдэд тарааж өгөх тогтолцоог бий болгосон байна. Чаффи Америкийн цэргүүдийг тонуул хийхийг хориглосон боловч АНУ-ын цэргүүд хот даяар дээрэм тонуул хийж энэ тушаалыг байнга зөрчиж байсан тул армийн хамба лам "Тонуул хийхгүй байх манай дүрэм огт үр дүнгүй байна" гэж гомдоллоход хүрчээ. Бүслэгдсэн байсан энгийн иргэд болон номлогчид Бээжинг сайн мэддэг байсан тул хамгийн идэвхтэй тонуулчдын зарим нь байв. Католик шашны хамба лам Пьер Фавье болон Америкийн Конгрегационалист Уильям Скотт Амент нарын хувьд асрах ёстой өлсгөлөн олон зуун хятад Христийн шашинтнууд байсан бөгөөд тэдэнд хоол хүнс, хувцас хунар хэрэгтэй байсан тул зарим тонуулыг хүмүүнлэгийн шалтгаанаар зөвтгөж байв. Гэвч зайлшгүй шаардлагатай зүйлсийн төлөөх тонуул нь ашиг олох зорилготой тонуул болон түргэн өөрчлөгдөж, сэтгүүлчид үүнийг өргөнөөр сурталчилж байсан бөгөөд тэдний олонх нь бусдын хийснийг буруушааж байхдаа өөрсдөө тонуул хийж байв. Бээжингийн хятад иргэд ч мөн адил тонуул хийж, хийсэн ажлынхаа үр дүнг зарах зах зээлийг байгуулжээ. Харийн найман улсын эвсэл сэжигтэй Ихэтуаниудыг баривчлах эсвэл устгахаар хөдөө орон нутаг руу шийтгэлийн экспедицүүдийг илгээж эхлэв. Эдгээр экспедицийн үеэр цэргүүд ялгаварлалгүйгээр аллага үйлдэх нь элбэг байв. Чаффи "Бээжинг эзэлснээс хойш нэг жинхэнэ Ихэтуань устгагдсан газар бүрд, цөөнгүй эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг оролцуулаад ферм дээрх тавин гэм зэмгүй кули буюу ажилчид алагдсан гэж хэлж болно" хэмээн тэмдэглэжээ. Шийтгэлийн экспедицийн ихэнхийг Франц, Германчууд зохион байгуулсан байна. Харийн найман улсын эвсэл болон Хятадын засгийн газрын төлөөлөгчид болох Ли Хунжан, Цин ван (Икуан) нарын хооронд 1901 оны 9 сарын 7-ны өдөр энхийн гэрээ байгуулагдлаа. Уг гэрээгээр Хятад улс 39 жилийн хугацаанд 335 сая долларын (одоогийн ханшаар 4 тэрбум гаруй доллар) нөхөн төлбөрийг хүүгийн хамт төлөх шаардлагатай болжээ. Мөн Ихэтуаниудыг дэмжсэн засгийн газрын дэмжигчдийг цаазлах эсвэл цөлөх, Хятадын хойд хэсгийн ихэнх нутаг дахь Хятадын цайз, бусад хамгаалалтын байгууламжуудыг устгахыг шаардсан байна. Гэрээнд гарын үсэг зурснаас хойш арван хоногийн дараа гадаадын армиуд Бээжинг орхин явсан боловч элчингийн хамгаалагчид Дэлхийн хоёрдугаар дайн хүртэл тэнд үлдсэн байна. Гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа Бэлэвсэн хатан хаан Цыши 1902 оны 1 сарын 7-нд өөрийн "шалгалтын аялал"-аас Бээжинд буцаж ирсэн бөгөөд Хятад дахь Чин гүрний засаглал сэргэсэн боловч Ихэтуанийн бослогод хүлээсэн ялагдал, энхийн гэрээний нөхөн төлбөр, заалтуудын улмаас маш их суларсан байв. Бэлэвсэн хатан хаан 1908 онд таалал төгсөж, гүрэн 1911 онд задран унажээ. == Нөлөө == Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр япончууд мусульман генерал Ма Хункуйг (Ma Hongkui) урваж, япончуудын доорх мусульман тоглоомын улсын тэргүүн болохыг хүсэхэд Ма Үндэсний намын Ниншягийн нарийн бичгийн дарга Жоу Байхуангаар дамжуулан Японы цэргийн штабын дарга Итагаки Сэйширод хариу барьжээ. Тэрээр Бээжингийн тулалдааны үеэр Харийн найман улсын эвслийн хүчний эсрэг хийсэн тулаанд түүний авга ах Ма Фүлүг оролцуулаад олон төрөл төрөгсөд нь тулалдаж амь үрэгдсэнийг, мөн Эвслийн хүчний ихэнх хэсгийг Японы цэргүүд бүрдүүлж байсныг сануулж, Японы талтай ямар ч хамтын ажиллагаа байхгүй гэдгийг мэдэгдсэн байна. ry27u6dro2s76azo7uz3n05yq6ek79v Файл:Scuderia Toro Rosso logo.svg 6 146781 859576 2026-06-21T16:14:02Z Enkhsaihan2005 64429 859576 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Файл:ManorF1Logo.png 6 146782 859580 2026-06-21T16:29:04Z Enkhsaihan2005 64429 859580 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Файл:Sauber Motorsport SVG logo (2023).svg 6 146783 859581 2026-06-21T16:31:32Z Enkhsaihan2005 64429 859581 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Рейсинг Пойнт 0 146785 859592 2026-06-21T19:56:52Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Рейсинг Пойнт]] to [[Рейсинг Пойнт Ф1 Баг]] 859592 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Рейсинг Пойнт Ф1 Баг]] jazezucvidvgbue65bzddp4resxemrt Альпин Ф1 0 146786 859599 2026-06-21T21:36:09Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Альпин Ф1]] to [[Альпин Ф1 Баг]] 859599 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Альпин Ф1 Баг]] 7xrxq6b9bwft9fevb4invfhm46njka0 Module:Wide image 828 146787 859603 2026-06-21T22:12:21Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "-- This module implements [[template:wide image]] and [[template:panorama]] local p = {} local function getfilename(s) s = mw.ustring.gsub(s or '', '^%s*[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:%s*', '') s = mw.ustring.gsub(s or '', '^%s*[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:%s*', '') return s end local function getwidth(s, w, h) w = mw.ustring.gsub(w or '0', '^%s*(%d+)%s*[Pp][Xx]*%s*$', '%1') h = mw.ustring.gsub(h or '0', '^%s*(%d+)%s*[Pp][Xx]*%s*$', '%1') w = tonumber(w) or 0 h = tonum..." 859603 Scribunto text/plain -- This module implements [[template:wide image]] and [[template:panorama]] local p = {} local function getfilename(s) s = mw.ustring.gsub(s or '', '^%s*[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:%s*', '') s = mw.ustring.gsub(s or '', '^%s*[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:%s*', '') return s end local function getwidth(s, w, h) w = mw.ustring.gsub(w or '0', '^%s*(%d+)%s*[Pp][Xx]*%s*$', '%1') h = mw.ustring.gsub(h or '0', '^%s*(%d+)%s*[Pp][Xx]*%s*$', '%1') w = tonumber(w) or 0 h = tonumber(h) or 0 if w > 0 then return w end local file = s and mw.title.new('File:' .. mw.uri.decode(mw.ustring.gsub(s,'%|.*$',''), 'WIKI')) file = file and file.file or {width = 0, height = 0} if h > 0 then w = math.floor(h * (tonumber(file.width) or 0)/(tonumber(file.height) or 1) + 0.5) if w > 0 then return w end end w = tonumber(file.width) or 0 return w end local function getimage(s, w, a, c, rtl) if c == 'thumb' or c == 'thumbnail' or c == 'frame' or c == 'border' then c = s elseif rtl and c ~= '' then c = '&#x202A;' .. c .. '&#x202C;' end return '[[File:' .. (s or '') .. '|' .. (w or '') .. '|alt=' .. (a or '') .. '|' .. mw.text.unstrip(c or '') .. ']]' end local function getcontainers(noborder, float, width, maxwidth) local r = mw.html.create('div') if noborder then if float == 'left' then r:addClass('floatleft') elseif float == 'right' then r:addClass('floatright') elseif float == 'none' then r:addClass('floatnone') else -- center is default r:addClass('floatnone') r:css('margin-left', 'auto') r:css('margin-right', 'auto') r:css('overflow', 'hidden') end else r:addClass('thumb') if float == 'left' then r:addClass('floatleft') elseif float == 'right' then r:addClass('floatright') elseif float == 'none' then r:addClass('tnone') else -- center is default r:addClass('tnone') r:css('margin-left', 'auto') r:css('margin-right', 'auto') r:css('overflow', 'hidden') end end r:css('width', width) r:css('max-width', maxwidth) local d = noborder and r or r:tag('div'):addClass('thumbinner') return r,d end function wideimage(image, width, height, caption, boxwidth, float, alt, border, capalign, dir, bgtype) if image then image = getfilename(image) local iwidth = getwidth(image, width or '0', height or '0') if width == nil then width = iwidth .. 'px' end local rtl = dir and dir == 'rtl' or nil local noborder = border and border == 'no' or nil local maxwidth = noborder and (iwidth .. 'px') or ((iwidth + 10) .. 'px') local r,d = getcontainers(noborder, float or '', boxwidth or 'auto', maxwidth) if tonumber(width) then width = width .. 'px' end cclass = 'noresize ' if not (border == 'no') then cclass = cclass .. 'thumbimage' end if (bgtype == 'norm') then cclass = cclass .. ' wide-image-normbg' elseif (bgtype == 'none') then cclass = cclass .. ' wide-image-nobg' end d:tag('div') :addClass(cclass) :css('overflow', 'auto') :css('direction', rtl and 'rtl' or nil) :wikitext(getimage(image,width,alt,caption or '',rtl)) if caption then d = d:tag('div') :addClass('thumbcaption') :css('text-align', capalign) if noborder == nil then d:tag('div') :addClass('magnify') :wikitext('[[:File:' .. image .. '| ]]') end d:wikitext(caption) end return tostring(r) end return '' end function p.main(frame) local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local args = getArgs(frame) local styles = frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Module:Wide image/styles.css' }, } return styles .. wideimage( args['image'] or args[1], args[2] or nil, -- width args['height'] or nil, args['caption'] or args[3], args['width'] or args[4], args['align'] or args[5], args['alt'], args['border'], args['align-cap'], args['dir'], args['bgtype'] ) end return p paj4g3plxs0xutje83ftut28q8kb22l Module:Wide image/styles.css 828 146788 859604 2026-06-21T22:12:50Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "/* {{pp-template}} */ .wide-image-normbg, .thumbimage.wide-image-normbg { background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: inherit; } .wide-image-nobg, .thumbimage.wide-image-nobg { background: transparent; color: inherit; }" 859604 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .wide-image-normbg, .thumbimage.wide-image-normbg { background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: inherit; } .wide-image-nobg, .thumbimage.wide-image-nobg { background: transparent; color: inherit; } 0679d6bvyt9ce20kspywxmgq7jych4x Загвар:Төрөлжүүлэх түлхүүр 10 146789 859607 2026-06-21T22:18:42Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Загвар:Төрөлжүүлэх түлхүүр]] to [[Загвар:Sort]] 859607 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Загвар:Sort]] rjn53lvvqb2nouo58w5edsqqia450sy Загвар:Инфобокс хамгаалалттай газар 10 146790 859608 2026-06-21T22:35:32Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{инфобокс |bodyclass = vcard |subheaderstyle = font-size: 100%; |child = {{{child|}}} |aboveclass = fn org |above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |subheader1 = {{{alt_name|}}} |subheader2 = {{IUCN banner|{{{iucn_category|}}}|{{{iucn_ref|}}}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|upright={{{logo_upright|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}} | caption1 = {{{logo_caption|}}} | image2 =..." 859608 wikitext text/x-wiki {{инфобокс |bodyclass = vcard |subheaderstyle = font-size: 100%; |child = {{{child|}}} |aboveclass = fn org |above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |subheader1 = {{{alt_name|}}} |subheader2 = {{IUCN banner|{{{iucn_category|}}}|{{{iucn_ref|}}}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|upright={{{logo_upright|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}} | caption1 = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|maxsize=300px|sizedefault=284px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption2 = {{{image_caption|}}} | image3 = {{#if:{{{map|}}} | {{location map|{{{map|}}} | border = infobox | float = center | width = {{if empty|{{{map_size|}}}|{{{mapsize|}}}|{{{map_width|}}}}} | default_width = 284 | max_width = 300 | AlternativeMap = {{{AlternativeMap|}}} | relief = {{{relief|}}} | label = {{{label|}}} | position = {{{label_position|}}} | caption = {{{map_caption|}}} | alt = {{if empty|{{{map_alt|}}}|Байршил: {{{name|}}} }} | mark = {{{mark|}}} | marksize = {{{marker_size|}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} }} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{if empty|{{{map_size|}}}|{{{mapsize|}}}|{{{map_width|}}}}}|maxsize=300px|sizedefault=284px|alt={{{map_alt|}}}}} }} | caption3 = {{#if:{{{map|}}} || {{{map_caption|}}} }} | image4 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{map|}}}{{{image_map|}}}{{{child|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = natural | mapframe-type = {{if empty|{{{geohack-type|}}}|landmark}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_sqmi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_acre|}}} | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #008000 | mapframe-stroke-width = 1 | mapframe-shape-fill = #5CE65C | mapframe-marker-color = #62AB22 | mapframe-frame-width = 284 | mapframe-frame-height = 208 | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} |rowclass1 = locality |label1 = Байршил |data1 = {{{location|}}} |rowclass2 = note |label2 = {{#if:{{{nearest_city|}}}|Хамгийн ойрын&nbsp;хот | {{#if:{{{nearest_town|}}}|Хамгийн ойрын&nbsp;суурин }}}} |data2 = {{if empty|{{{nearest_city|}}}|{{{nearest_town|}}}}} |label3 = Солбицол |data3 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:{{if empty|{{{geohack-type|}}}|landmark}}|<!-- -->{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_ha|}}}<!-- -->{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|<!--- -->dim:{{Infobox dim|length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|<!-- -->width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_km2={{{area_km2|}}}|area_mi2={{{area_sqmi|}}}|<!-- -->area_ha={{{area_ha|}}}|area_acre={{{area_acre|}}} }} }}<!-- -->}}{{{coords_ref|}}}|}} |label4 = Урт |data4 = {{#if:{{{length|}}}|{{{length}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|<!-- -->{{convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}} }} }} |label5 = Өргөн |data5 = {{#if:{{{width|}}}|{{{width}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|<!-- -->{{convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}} }} }} |label6 = Талбай |data6 = {{#switch: 1 | {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}|1|0}} = {{convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sqmi|}}}|sqmi}}{{{area_ref|}}} | {{#expr: {{formatnum:{{{area_acre|}}}|R}} > 988}} = {{convinfobox|{{{area_acre}}}|acres||km2}}{{{area_ref|}}} | {{#expr: {{formatnum:{{{area_ha|}}}|R}} > 1036}} = {{convinfobox|{{{area_ha}}}|ha||sqmi}}{{{area_ref|}}} | {{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}}|1|0}} = {{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre}}{{{area_ref|}}} | {{#if:{{{area|}}}|1|0}} = {{{area|}}}{{{area_ref|}}} }} |label7 = {{#if:{{{elevation_avg|}}}|Дундаж өндөрлөг|Өндөр}} |data7 = {{if empty|{{{elevation_avg|}}}|{{{elevation|}}}}} |label8 = Max. elevation |data8 = {{{elevation_max|}}} |label9 = Min. elevation |data9 = {{{elevation_min|}}} |label10 = Хэмжээ |data10 = {{{dimensions|}}} |label11 = Зориулалт |data11 = {{{designation|}}} |label12 = Зөвшөөрсөн |data12 = {{{authorized|}}} |label13 = Үүсгэсэн |data13 = {{{created|}}} |label14 = Байгуулагдсан |data14 = {{{established|}}} |label15 = Томилогдсон |data15 = {{{designated|}}} |label16 = Татан буугдсан |data16 = {{{disestablished|}}} |label17 = Нэрлэгдсэн |data17 = {{{named_for|}}} |label18 = Зочид |data18 = {{#if:{{{visitation_num|}}}|{{{visitation_num|}}}<!-- -->{{#if:{{{visitation_year|}}}|{{sp}}(in&nbsp;{{{visitation_year|}}}) }}<!-- -->{{#if:{{{visitation_ref|}}}|{{{visitation_ref|}}}}} }} |label19 = Захирагч&nbsp;биет |data19 = {{{governing_body|}}} |label20 = Оператор |data20 = {{{operator|}}} |label21 = Эзэмшигч |data21 = {{{owner|}}} |label22 = Эрхлэгч |data22 = {{{administrator|}}} |label23 = Дэлхийн&nbsp;өв |data23 = {{{world_heritage_site|}}} |label24 = Вэбсайт |data24 = {{#if:{{{website|}}} | {{{website|}}} | {{#if:{{{url|}}} | {{#ifexpr:{{#invoke:string|find|{{{url}}}|^https?:[^ ]*$|plain=false}} | {{URL|1={{{url|}}}}} | {{{url}}} }} }} }} |data25 = {{{module|}}} |data26 = {{{module2|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox protected area with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox protected area]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| administrator | alt_name | AlternativeMap | area | area_acre | area_ha | area_km2 | area_ref | area_sqmi | authorized | child | coordinates | coords_ref | created | designated | designation | dimensions | disestablished | elevation | elevation_avg | elevation_max | elevation_min | established | geohack-type | governing_body | image | image_alt | image_caption | image_map | image_size | iucn_category | iucn_ref | label | label_position | length | length_km | length_mi | location | logo | logo_alt | logo_caption | logo_upright | map | map_alt | map_caption | map_size | map_width | mapsize | mark | marker_size | module | module2 | name | named_for | nearest_city | nearest_town | operator | owner | relief | url | visitation_num | visitation_ref | visitation_year | website | width | width_km | width_mi | world_heritage_site }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox protected area]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox protected area with conflicting parameters}} | map_size; mapsize; map_width | nearest_city; nearest_town | elevation_avg; elevation | website; url }}<noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> qup8phgvxvvfzpelc8ggsc5piusss5d 859616 859608 2026-06-21T23:01:21Z Enkhsaihan2005 64429 859616 wikitext text/x-wiki {{инфобокс |bodyclass = vcard |subheaderstyle = font-size: 100%; |child = {{{child|}}} |aboveclass = fn org |above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |subheader1 = {{{alt_name|}}} |subheader2 = {{IUCN banner|{{{iucn_category|}}}|{{{iucn_ref|}}}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|upright={{{logo_upright|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}} | caption1 = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|maxsize=300px|sizedefault=284px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption2 = {{{image_caption|}}} | image3 = {{#if:{{{map|}}} | {{location map|{{{map|}}} | border = infobox | float = center | width = {{if empty|{{{map_size|}}}|{{{mapsize|}}}|{{{map_width|}}}}} | default_width = 284 | max_width = 300 | AlternativeMap = {{{AlternativeMap|}}} | relief = {{{relief|}}} | label = {{{label|}}} | position = {{{label_position|}}} | caption = {{{map_caption|}}} | alt = {{if empty|{{{map_alt|}}}|Байршил: {{{name|}}} }} | mark = {{{mark|}}} | marksize = {{{marker_size|}}} | coordinates = {{{coordinates|}}} }} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{if empty|{{{map_size|}}}|{{{mapsize|}}}|{{{map_width|}}}}}|maxsize=300px|sizedefault=284px|alt={{{map_alt|}}}}} }} | caption3 = {{#if:{{{map|}}} || {{{map_caption|}}} }} | image4 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{map|}}}{{{image_map|}}}{{{child|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = natural | mapframe-type = {{if empty|{{{geohack-type|}}}|landmark}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_sqmi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_acre|}}} | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #008000 | mapframe-stroke-width = 1 | mapframe-shape-fill = #5CE65C | mapframe-marker-color = #62AB22 | mapframe-frame-width = 284 | mapframe-frame-height = 208 | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} |rowclass1 = locality |label1 = Байршил |data1 = {{{location|}}} |rowclass2 = note |label2 = {{#if:{{{nearest_city|}}}|Хамгийн ойрын&nbsp;хот | {{#if:{{{nearest_town|}}}|Хамгийн ойрын&nbsp;суурин }}}} |data2 = {{if empty|{{{nearest_city|}}}|{{{nearest_town|}}}}} |label3 = Солбицол |data3 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:{{if empty|{{{geohack-type|}}}|landmark}}|<!-- -->{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_ha|}}}<!-- -->{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|<!--- -->dim:{{Infobox dim|length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|<!-- -->width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_km2={{{area_km2|}}}|area_mi2={{{area_sqmi|}}}|<!-- -->area_ha={{{area_ha|}}}|area_acre={{{area_acre|}}} }} }}<!-- -->}}{{{coords_ref|}}}|}} |label4 = Урт |data4 = {{#if:{{{length|}}}|{{{length}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|<!-- -->{{convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}} }} }} |label5 = Өргөн |data5 = {{#if:{{{width|}}}|{{{width}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|<!-- -->{{convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}} }} }} |label6 = Талбай |data6 = {{#switch: 1 | {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}|1|0}} = {{convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sqmi|}}}|sqmi}}{{{area_ref|}}} | {{#expr: {{formatnum:{{{area_acre|}}}|R}} > 988}} = {{convinfobox|{{{area_acre}}}|acres||km2}}{{{area_ref|}}} | {{#expr: {{formatnum:{{{area_ha|}}}|R}} > 1036}} = {{convinfobox|{{{area_ha}}}|ha||sqmi}}{{{area_ref|}}} | {{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}}|1|0}} = {{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre}}{{{area_ref|}}} | {{#if:{{{area|}}}|1|0}} = {{{area|}}}{{{area_ref|}}} }} |label7 = {{#if:{{{elevation_avg|}}}|Дундаж өндөрлөг|Өндөр}} |data7 = {{if empty|{{{elevation_avg|}}}|{{{elevation|}}}}} |label8 = Max. elevation |data8 = {{{elevation_max|}}} |label9 = Min. elevation |data9 = {{{elevation_min|}}} |label10 = Хэмжээ |data10 = {{{dimensions|}}} |label11 = Зориулалт |data11 = {{{designation|}}} |label12 = Зөвшөөрсөн |data12 = {{{authorized|}}} |label13 = Үүсгэсэн |data13 = {{{created|}}} |label14 = Байгуулагдсан |data14 = {{{established|}}} |label15 = Томилогдсон |data15 = {{{designated|}}} |label16 = Татан буугдсан |data16 = {{{disestablished|}}} |label17 = Нэрлэгдсэн |data17 = {{{named_for|}}} |label18 = Зочид |data18 = {{#if:{{{visitation_num|}}}|{{{visitation_num|}}}<!-- -->{{#if:{{{visitation_year|}}}|{{sp}}({{{visitation_year|}}}&nbsp;онд) }}<!-- -->{{#if:{{{visitation_ref|}}}|{{{visitation_ref|}}}}} }} |label19 = Захирагч&nbsp;биет |data19 = {{{governing_body|}}} |label20 = Оператор |data20 = {{{operator|}}} |label21 = Эзэмшигч |data21 = {{{owner|}}} |label22 = Эрхлэгч |data22 = {{{administrator|}}} |label23 = Дэлхийн&nbsp;өв |data23 = {{{world_heritage_site|}}} |label24 = Вэбсайт |data24 = {{#if:{{{website|}}} | {{{website|}}} | {{#if:{{{url|}}} | {{#ifexpr:{{#invoke:string|find|{{{url}}}|^https?:[^ ]*$|plain=false}} | {{URL|1={{{url|}}}}} | {{{url}}} }} }} }} |data25 = {{{module|}}} |data26 = {{{module2|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|}}|preview=Page using [[Template:Infobox protected area]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| administrator | alt_name | AlternativeMap | area | area_acre | area_ha | area_km2 | area_ref | area_sqmi | authorized | child | coordinates | coords_ref | created | designated | designation | dimensions | disestablished | elevation | elevation_avg | elevation_max | elevation_min | established | geohack-type | governing_body | image | image_alt | image_caption | image_map | image_size | iucn_category | iucn_ref | label | label_position | length | length_km | length_mi | location | logo | logo_alt | logo_caption | logo_upright | map | map_alt | map_caption | map_size | map_width | mapsize | mark | marker_size | module | module2 | name | named_for | nearest_city | nearest_town | operator | owner | relief | url | visitation_num | visitation_ref | visitation_year | website | width | width_km | width_mi | world_heritage_site }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox protected area]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox protected area with conflicting parameters}} | map_size; mapsize; map_width | nearest_city; nearest_town | elevation_avg; elevation | website; url }}<noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 3aj2rxgx4vxlqf30hd6nbrovd2w5v9x Загвар:IUCN banner 10 146791 859609 2026-06-21T22:36:16Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{#if: {{{1|}}} | {{#switch: {{uc:{{{1|}}}}} | IA = <div style="background-color: #E7AF97;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> Ia ([[strict nature reserve]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category Ia]]}} | IB = <div style="background-color: #DACAA5;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> Ib ([[wilderness area]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||Category:IUCN Category Ib..." 859609 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#switch: {{uc:{{{1|}}}}} | IA = <div style="background-color: #E7AF97;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> Ia ([[strict nature reserve]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category Ia]]}} | IB = <div style="background-color: #DACAA5;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> Ib ([[wilderness area]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category Ib]]}} | II = <div style="background-color: #CDE5B2;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> II ([[national park]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category II]]}} | III = <div style="background-color: #BFFFBF;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> III ([[natural monument|natural monument or feature]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category III]]}} | IV = <div style="background-color: #B2E5CD;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> IV (habitat/species management area){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category IV]]}} | V = <div style="background-color: #A5CADA;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> V (protected landscape/seascape){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category V]]}} | VI = <div style="background-color: #A8BDEC;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> VI (protected area with sustainable use of natural resources){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category VI]]}} | #default = <div style="color: #C80815; font-weight: bold;">An unknown <!-- -->[[IUCN protected area categories|IUCN category]] was entered.{{main other|[[Category:Pages using IUCN banner with invalid value]]}}</div> }} }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 8tq5inn2kgb5m7yjvqm5st4uleuzeie 859610 859609 2026-06-21T22:51:43Z Enkhsaihan2005 64429 859610 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#switch: {{uc:{{{1|}}}}} | IA = <div style="background-color: #E7AF97;color:inherit;">[[ОУБХХ-ны хамгаалагдсан газрын ангилал|ОУБХХ-ны ангилал]]<!-- --> Ia ([[байгалийн хатуу хамгаалалттай газар]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал Ia]]}} | IB = <div style="background-color: #DACAA5;color:inherit;">[[ОУБХХ-ны хамгаалагдсан газрын ангилал|ОУБХХ-ны ангилал]]<!-- --> Ib ([[онгон зэрлэг газар]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал Ib]]}} | II = <div style="background-color: #CDE5B2;color:inherit;">[[ОУБХХ-ны хамгаалагдсан газрын ангилал|ОУБХХ-ны ангилал]]<!-- --> II ([[үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал II]]}} | III = <div style="background-color: #BFFFBF;color:inherit;">[[ОУБХХ-ны хамгаалагдсан газрын ангилал|ОУБХХ-ны ангилал]]<!-- --> III ([[байгалийн дурсгалт газар|байгалийн дурсгалт газар]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал III]]}} | IV = <div style="background-color: #B2E5CD;color:inherit;">[[ОУБХХ-ны хамгаалагдсан газрын ангилал|ОУБХХ-ны ангилал]]<!-- --> IV (амьдрах орчин/зүйлийн менежментийн бүс){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал IV]]}} | V = <div style="background-color: #A5CADA;color:inherit;">[[ОУБХХ-ны хамгаалагдсан газрын ангилал|ОУБХХ-ны ангилал]]<!-- --> V (хамгаалагдсан ландшафт/далайн үзэмж){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал V]]}} | VI = <div style="background-color: #A8BDEC;color:inherit;">[[ОУБХХ-ны хамгаалагдсан газрын ангилал|ОУБХХ-ны ангилал]]<!-- --> VI (protected area with sustainable use of natural resources){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Ангилал:ОУБХХ-ны ангилал VI]]}} | #default = <div style="color: #C80815; font-weight: bold;">An unknown <!-- -->[[ОУБХХ-ны хамгаалагдсан газрын ангилал|ОУБХХ-ны ангилал]] was entered.{{main other|[[Category:Pages using IUCN banner with invalid value]]}}</div> }} }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 2uwmla689g0uo127p61jmxcigo6v8fp Module:Байршлын газрын зураг/өгөгдөл/АНУ Вайоминг 828 146792 859611 2026-06-21T22:54:20Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "return { name = 'Вайоминг', top = 45.2, bottom = 40.8, left = -111.3, right = -103.9, image = 'USA Wyoming location map.svg', image1 = 'USA Wyoming relief location map.svg' }" 859611 Scribunto text/plain return { name = 'Вайоминг', top = 45.2, bottom = 40.8, left = -111.3, right = -103.9, image = 'USA Wyoming location map.svg', image1 = 'USA Wyoming relief location map.svg' } iqgo2wh4umb5zl0jb31udze6xmi383b 859612 859611 2026-06-21T22:54:30Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Module:Байршлын газрын зураг/өгөгдөл/Вайоминг]] to [[Module:Байршлын газрын зураг/өгөгдөл/АНУ Вайоминг]] 859611 Scribunto text/plain return { name = 'Вайоминг', top = 45.2, bottom = 40.8, left = -111.3, right = -103.9, image = 'USA Wyoming location map.svg', image1 = 'USA Wyoming relief location map.svg' } iqgo2wh4umb5zl0jb31udze6xmi383b Module:Байршлын газрын зураг/өгөгдөл/Вайоминг 828 146793 859613 2026-06-21T22:54:30Z Enkhsaihan2005 64429 Enkhsaihan2005 moved page [[Module:Байршлын газрын зураг/өгөгдөл/Вайоминг]] to [[Module:Байршлын газрын зураг/өгөгдөл/АНУ Вайоминг]] 859613 Scribunto text/plain return require [[Module:Байршлын газрын зураг/өгөгдөл/АНУ Вайоминг]] byar0wus31n3yc2zpaax44r8091ga9g Загвар:Infobox dim 10 146794 859614 2026-06-21T22:58:17Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "<includeonly>{{#invoke:Infobox dim|dim}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox dim with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox dim]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| area_acre | area_ha | area_km2 | area_mi2 | dim | length_km | length_mi | population | scale | type | width_km | width_mi }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude>" 859614 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infobox dim|dim}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox dim with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox dim]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| area_acre | area_ha | area_km2 | area_mi2 | dim | length_km | length_mi | population | scale | type | width_km | width_mi }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> org8j6bsncioq5mz4206h0g8y73xl1y Керчийн хоолой 0 146797 859636 2026-06-22T02:31:45Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:ВП керченский пролив.jpg|thumb|415x415px]] '''Керчийн хоолой''' ([[Украин хэл|укр.]] ''Керченська протока'', [[крымын татар хэл.]] ''Керич богъазы, Keriç boğazı'') — [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийн]] усан санд харьяалагддаг бөгөөд [[Хар тэнгис|Хар тэнгистэй]] холбодог хооло..." 859636 wikitext text/x-wiki [[Файл:ВП керченский пролив.jpg|thumb|415x415px]] '''Керчийн хоолой''' ([[Украин хэл|укр.]] ''Керченська протока'', [[крымын татар хэл.]] ''Керич богъазы, Keriç boğazı'') — [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийн]] усан санд харьяалагддаг бөгөөд [[Хар тэнгис|Хар тэнгистэй]] холбодог хоолой юм. Керчийн хоолойн баруун эрэг нь Крымын Керчийн хойг, зүүн эрэг нь Таман хойг оршдог юм. Хоолой нь Европ, Ази тивүүдийн хилийн зурвас болдог байна. Өргөн нь 4.5-15 км хэлбэлздэг бөгөөд хамгийн их гүн нь 18 метр юм. Хамгийн чухал боомт нь [[Керчь|Керчь хот]] юм. Крымыг нэгтгэснээс хойш Орос улс Керчийн хоолойг өөрийн нутаг дэвсгэрийн усны нэг хэсэг гэж үзэж, тэндхийн усан замын хөдөлгөөнийг де-факто зохицуулж ирсэн. Оросын нэгтгэлийг хүлээн зөвшөөрдөггүй Украин улс мөн Керчийн хоолой дээрх Оросын зарласан бүрэн эрхт байдлыг хүлээн зөвшөөрдөггүй бөгөөд үүнийг хоёр улсын хамтын усан зам гэж үзсээр байна. Хоолойг хил хязгаарлах талаар хэлэлцээр хийх боломжгүй болоод байгаа юм. == Тээвэр == Керчийн хоолойн эрэгт Керчийн худалдааны боомт, Камыш-Бурун боомт, Крым боомт, Кавказын боомт байдаг. Крымын гүүр нь хоолойн эрэг хооронд хуурай замын тээвэр болон төмөр замын холболтыг хөнгөвчилдөг. Керчийн хоолой нь том хөлөг онгоцнууд гархад хангалттай гүн биш тул 19-р зууны сүүлчээр хоолойд Керч-Еникальскийн сувгийг барьж, навигацийг хөнгөвчилсөн. Хоолойн боомтууд нь түүнтэй нэвтрэх сувгаар холбогддог. Керч-Еникальскийн суваг нь [[Хар тэнгис]] болон Азовын тэнгисийн хооронд явах усан тээврийн навигацийг хөнгөвчилдөг. nj9nq0gkn0p3973i11z5ebmu4roe9ju 859637 859636 2026-06-22T02:32:20Z Avirmed Batsaikhan 53733 859637 wikitext text/x-wiki [[Файл:ВП керченский пролив.jpg|thumb|415x415px]] '''Керчийн хоолой''' ([[Украин хэл|укр.]] ''Керченська протока'', [[Крымын татар хэл|крымын татар хэл.]] ''Керич богъазы, Keriç boğazı'') — [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийн]] усан санд харьяалагддаг бөгөөд [[Хар тэнгис|Хар тэнгистэй]] холбодог хоолой юм. Керчийн хоолойн баруун эрэг нь Крымын Керчийн хойг, зүүн эрэг нь Таман хойг оршдог юм. Хоолой нь Европ, Ази тивүүдийн хилийн зурвас болдог байна. Өргөн нь 4.5-15 км хэлбэлздэг бөгөөд хамгийн их гүн нь 18 метр юм. Хамгийн чухал боомт нь [[Керчь|Керчь хот]] юм. Крымыг нэгтгэснээс хойш Орос улс Керчийн хоолойг өөрийн нутаг дэвсгэрийн усны нэг хэсэг гэж үзэж, тэндхийн усан замын хөдөлгөөнийг де-факто зохицуулж ирсэн. Оросын нэгтгэлийг хүлээн зөвшөөрдөггүй Украин улс мөн Керчийн хоолой дээрх Оросын зарласан бүрэн эрхт байдлыг хүлээн зөвшөөрдөггүй бөгөөд үүнийг хоёр улсын хамтын усан зам гэж үзсээр байна. Хоолойг хил хязгаарлах талаар хэлэлцээр хийх боломжгүй болоод байгаа юм. == Тээвэр == Керчийн хоолойн эрэгт Керчийн худалдааны боомт, Камыш-Бурун боомт, Крым боомт, Кавказын боомт байдаг. Крымын гүүр нь хоолойн эрэг хооронд хуурай замын тээвэр болон төмөр замын холболтыг хөнгөвчилдөг. Керчийн хоолой нь том хөлөг онгоцнууд гархад хангалттай гүн биш тул 19-р зууны сүүлчээр хоолойд Керч-Еникальскийн сувгийг барьж, навигацийг хөнгөвчилсөн. Хоолойн боомтууд нь түүнтэй нэвтрэх сувгаар холбогддог. Керч-Еникальскийн суваг нь [[Хар тэнгис]] болон Азовын тэнгисийн хооронд явах усан тээврийн навигацийг хөнгөвчилдөг. iqo576ws21xk2r7a8cezjzth6sacg26 859640 859637 2026-06-22T02:43:50Z Avirmed Batsaikhan 53733 859640 wikitext text/x-wiki [[Файл:ВП керченский пролив.jpg|thumb|415x415px]] '''Керчийн хоолой''' ([[Украин хэл|укр.]] ''Керченська протока'', [[Крымын татар хэл|крымын татар хэл.]] ''Керич богъазы, Keriç boğazı'') — [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийн]] усан санд харьяалагддаг бөгөөд [[Хар тэнгис|Хар тэнгистэй]] холбодог хоолой юм. Керчийн хоолойн баруун эрэг нь [[Крымын хойг|Крымын Керчийн хойг]], зүүн эрэг нь Таман хойг оршдог юм. Хоолой нь Европ, Ази тивүүдийн хилийн зурвас болдог байна. Өргөн нь 4.5-15 км хэлбэлздэг бөгөөд хамгийн их гүн нь 18 метр юм. Хамгийн чухал боомт нь [[Керчь|Керчь хот]] юм. Крымыг нэгтгэснээс хойш Орос улс Керчийн хоолойг өөрийн нутаг дэвсгэрийн усны нэг хэсэг гэж үзэж, тэндхийн усан замын хөдөлгөөнийг де-факто зохицуулж ирсэн. Оросын нэгтгэлийг хүлээн зөвшөөрдөггүй Украин улс мөн Керчийн хоолой дээрх Оросын зарласан бүрэн эрхт байдлыг хүлээн зөвшөөрдөггүй бөгөөд үүнийг хоёр улсын хамтын усан зам гэж үзсээр байна. Хоолойг хил хязгаарлах талаар хэлэлцээр хийх боломжгүй болоод байгаа юм. == Тээвэр == Керчийн хоолойн эрэгт Керчийн худалдааны боомт, Камыш-Бурун боомт, Крым боомт, Кавказын боомт байдаг. [[Крымын гүүр]] нь хоолойн эрэг хооронд хуурай замын тээвэр болон төмөр замын холболтыг хөнгөвчилдөг. Керчийн хоолой нь том хөлөг онгоцнууд гархад хангалттай гүн биш тул 19-р зууны сүүлчээр хоолойд Керч-Еникальскийн сувгийг барьж, навигацийг хөнгөвчилсөн. Хоолойн боомтууд нь түүнтэй нэвтрэх сувгаар холбогддог. Керч-Еникальскийн суваг нь [[Хар тэнгис]] болон [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийн]] хооронд явах усан тээврийн навигацийг хөнгөвчилдөг. er0o7mfdxm7lh1gual516df1wluutyq 859691 859640 2026-06-22T08:02:55Z Zorigt 49 859691 wikitext text/x-wiki [[Файл:ВП керченский пролив.jpg|thumb|415x415px]] '''Керчийн хоолой''' ([[Украин хэл|укр.]] ''Керченська протока'', [[Крымын татар хэл|крымын татар хэл.]] ''Керич богъазы, Keriç boğazı'') — [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийн]] усан санд харьяалагддаг бөгөөд [[Хар тэнгис|Хар тэнгистэй]] холбодог хоолой юм. Керчийн хоолойн баруун эрэгт [[Крымын хойг|Крымын Керчийн хойг]], зүүн эрэгт Таман хойг оршдог. Хоолой нь Европ, Ази тивүүдийн хилийн зурвас болдог. Өргөн нь 4.5-15 км-ийн хооронд хэлбэлздэг бөгөөд хамгийн их гүн нь 18 метр юм. Хамгийн чухал боомт нь [[Керчь|Керчь хот]] юм. Крымыг нэгтгэснээс хойш Орос улс Керчийн хоолойг өөрийн нутаг дэвсгэрийн усны нэг хэсэг гэж үзэж, тэндхийн усан замын хөдөлгөөнийг де-факто зохицуулж ирсэн. Оросын нэгтгэлийг хүлээн зөвшөөрдөггүй Украин улс мөн Керчийн хоолой дээрх Оросын зарласан бүрэн эрхт байдлыг хүлээн зөвшөөрдөггүй бөгөөд үүнийг хоёр улсын хамтын усан зам гэж үзсээр байна. Хоолойг хил хязгаарлах талаар хэлэлцээр хийх боломжгүй болоод байгаа юм. == Тээвэр == Керчийн хоолойн эрэгт Керчийн худалдааны боомт, Камыш-Бурун боомт, Крым боомт, Кавказын боомт байдаг. [[Крымын гүүр]] нь хоолойн эрэг хооронд хуурай замын тээвэр болон төмөр замын холболтыг хөнгөвчилдөг. Керчийн хоолой нь том хөлөг онгоцнууд гархад хангалттай гүн биш тул 19-р зууны сүүлчээр хоолойд Керч-Еникальскийн сувгийг барьж, навигацийг хөнгөвчилсөн. Хоолойн боомтууд нь түүнтэй нэвтрэх сувгаар холбогддог. Керч-Еникальскийн суваг нь [[Хар тэнгис]] болон [[Азовын тэнгис|Азовын тэнгисийн]] хооронд явах усан тээврийн навигацийг хөнгөвчилдөг. rd8gzvsfrnugfmbhn25jf3eoguf6vif Крымын татар хэл 0 146798 859639 2026-06-22T02:40:55Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Крымын татар хэл''' (Qırımtatar tili, Qyrymtatar tili, قریم تاتار تیلی) эсвэл Крым хэл (Qırım tili, Qyrym tili, قریم تیلی) гэгддэг Крым Татар хэл (Qırım tili, Qyrym tili, قریم تیلی) нь Крым Татарчуудын Кипчак хэлний дэд бүлэгт харьяалагддаг түрэг хэл юм. Бичгийн хэл нь латин, кирилл үсэг дээ..." 859639 wikitext text/x-wiki '''Крымын татар хэл''' (Qırımtatar tili, Qyrymtatar tili, قریم تاتار تیلی) эсвэл Крым хэл (Qırım tili, Qyrym tili, قریم تیلی) гэгддэг Крым Татар хэл (Qırım tili, Qyrym tili, قریم تیلی) нь Крым Татарчуудын Кипчак хэлний дэд бүлэгт харьяалагддаг түрэг хэл юм. Бичгийн хэл нь латин, кирилл үсэг дээр суурилдаг. Энэ нь Крымын Бүгд Найрамдах Улсын албан ёсны хэлнүүдийн нэг бөгөөд ОХУ-ын Крымын Автономит Бүгд Найрамдах Улсад албан ёсны хэд хэдэн үүрэг гүйцэтгэдэг хэл юм. Одоогийн байдлаар Крымын татар хэлийг ЮНЕСКО-д нэн ховордсон хэлээр бүртгэсэн байна. Крымын татар хэлний 3 аялгуу нь голчлон Дундад зууны үед Крымын Түрэг хэлтэй хүн амын Кипчак, Огуз аялгуунаас үүссэн гэж үздэг. Аялгуунуудын хоорондох мэдэгдэхүйц ялгааг Крымын татаруудын угсаатны нийлэгжилтээр тайлбарладаг бөгөөд үүнд олон Түрэг болон Түрэг бус ард түмэн оролцсон байдаг. [[Крымын ханлиг|Крымын]] [[Крымын ханлиг|ханлигийн]] үед Крымын татаруудын утга зохиолын хэл нь эхлээд [[Алтан Орд|Алтан Ордоос]] өвлөгдсөн түрэг хэлний төрөл зүйл, дараа нь Османы хэлний нөлөө орсон юм. dmtx0s7m83gnpsvdiz3guqa7nuzcccr 859690 859639 2026-06-22T08:00:31Z Zorigt 49 859690 wikitext text/x-wiki '''Крымын татар хэл''' (Qırımtatar tili, Qyrymtatar tili, قریم تاتار تیلی) буюу '''Крым хэл''' (Qırım tili, Qyrym tili, قریم تیلی) нь Крымын татарчуудын Кипчак хэлний дэд бүлэгт харьяалагддаг түрэг хэл юм. Бичгийн хэл нь латин, кирилл үсэг дээр суурилдаг. Энэ нь Крымын Бүгд Найрамдах Автономит Улсын (Украин) албан ёсны хэлнүүдийн нэг бөгөөд ОХУ-ын эзэлсэн нутаг болох Крымын Бүгд Найрамдах Улсад албан ёсны хэлний үүрэг гүйцэтгэдэг хэл юм. Крымын татар хэлийг ЮНЕСКО-д нэн ховордсон хэлээр бүртгэсэн. Крымын татар хэлний 3 аялгуу нь голчлон Дундад зууны үед Крымын Түрэг хэлтэй хүн амын Кипчак, Огуз аялгуунаас үүссэн гэж үздэг. Аялгануудын хоорондох мэдэгдэхүйц ялгааг Крымын татаруудын угсаатны нийлэгжилтээр тайлбарладаг бөгөөд үүнд олон Түрэг болон Түрэг бус ард түмэн оролцсон байдаг. [[Крымын ханлиг|Крымын ханлигийн]] үед Крымын татаруудын утга зохиолын хэлэнд эхлээд [[Алтан Орд|Алтан Ордоос]] өвлөгдсөн түрэг хэлний төрөл зүйл, дараа нь Османы хэлний нөлөө орсон юм. agfmncujyc4g8370075z8a3b8be5a0e Крымын гүүр 0 146799 859643 2026-06-22T02:52:20Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|thumb|352x352px]] '''Крымын гүүр''' буюу '''Керчийн гүүр''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Крымский мост'') нь [[Керчийн хоолой|Керчийн хоолойгоор]] дамжин өнгөрч, Тузла арал болон Тузла нулимгаар дамжин Керч, Таман хойгийг холбосон тээврийн г..." 859643 wikitext text/x-wiki [[Файл:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|thumb|352x352px]] '''Крымын гүүр''' буюу '''Керчийн гүүр''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Крымский мост'') нь [[Керчийн хоолой|Керчийн хоолойгоор]] дамжин өнгөрч, Тузла арал болон Тузла нулимгаар дамжин Керч, Таман хойгийг холбосон тээврийн гарц болдог гүүр юм. Энэ гүүр нь хоёр зэрэгцээ гүүрнээс бүрддэг байна: А-290 хурдны зам (Керчь-Новороссийск)-ын нэг хэсэг болох авто замын гүүр, Багерово-Вышестеблиевская шугамын нэг хэсэг болох төмөр замын гүүр. Нийт 19 км урттай энэ нь Орост баригдсан хамгийн урт гүүр юм. Энэхүү тээврийн гарц болсон гүүрний барилгын ажил нь Орос улс Крымыг нэгтгэсний дараа эхэлсэн бөгөөд үүнийг олон улсын хамтын нийгэмлэг хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд Орос-Украины харилцаа огцом муудсаны улмаас Оросын эрх баригчид Украины харьяаллаас үл хамааран Крымтэй хуурай замын холбоо тогтоох талаар авч үзэхэд хүрсэн юм. Авто замын гүүр 2018 онд, төмөр замын гүүр 2019-2020 онд нээгдсэн. Орос улс Украин руу довтлох үеэрээ цэргийн бүрэлдэхүүнээ хангахын тулд Крымын гүүрийг ашиглаж байна. Украины Аюулгүй байдлын алба гүүрийг хоёр удаа дэлбэлжээ: 2022 оны 10-р сарын 8-нд дэлбэрэлтийн улмаас хоёр замын хөндлөн огтлол нурж, гүүрний төмөр замын хэсэгт томоохон гал гарсан. 2023 оны 7-р сарын 17-нд хоёр дахь дэлбэрэлтээр замын хөндлөн огтлолын нэг нь сүйджээ. fh2qtenklnjvxx5lp9la7d6ejten5t3 859689 859643 2026-06-22T07:54:51Z Zorigt 49 859689 wikitext text/x-wiki [[Файл:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|thumb|352x352px]] '''Крымын гүүр''' буюу '''Керчийн гүүр''' ({{langx|ru|Крымский мост}}) нь [[Керчийн хоолой|Керчийн хоолойгоор]] дамжин өнгөрч, Тузла арал болон Тузла нулимгаар дамжин Керч, Таман хойгийг холбосон тээврийн гарц болдог гүүр юм. Энэ гүүр нь хоёр зэрэгцээ гүүрнээс бүрддэг: А-290 хурдны зам (Керчь-Новороссийск)-ын нэг хэсэг болох авто замын гүүр, Багерово-Вышестеблиевская шугамын нэг хэсэг болох төмөр замын гүүр. Нийт 19 км урттай энэ нь Орост баригдсан хамгийн урт гүүр юм. Энэхүү тээврийн гарц болсон гүүрний барилгын ажил нь Орос улс [[Крым]]ыг нэгтгэсний дараа эхэлсэн бөгөөд үүнийг олон улсын хамтын нийгэмлэг хүлээн зөвшөөрөөгүй, мөн Орос-Украины харилцаа огцом муудсаны улмаас Оросын эрх баригчид Украины харьяаллаас үл хамааран Крымтэй хуурай замын холбоо тогтоох талаар авч үзэхэд хүрсэн юм. Авто замын гүүр 2018 онд, төмөр замын гүүр 2019-2020 онд нээгдсэн. Орос улс Украин руу довтлох үеэрээ цэргийн бүрэлдэхүүнээ хангахын тулд Крымын гүүрийг ашиглаж байна. Украины Аюулгүй байдлын алба гүүрийг хоёр удаа дэлбэлжээ: 2022 оны 10-р сарын 8-нд дэлбэрэлтийн улмаас хоёр замын хөндлөн огтлол нурж, гүүрний төмөр замын хэсэгт томоохон гал гарсан. 2023 оны 7-р сарын 17-нд хоёр дахь дэлбэрэлтээр замын хөндлөн огтлолын нэг нь сүйджээ. mzdpt9y82wncq9zhddgx74ojn7q7lxz Хятад мөрөөдөл 0 146800 859655 2026-06-22T03:49:54Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Хятад мөрөөдөл''' ([[Хятад хэл|хятад]]. 中國夢, [[Пиньинь|пиньинь.]] ''Zhōngguó mèng, галиг. Жунго мэн'') —[[Хятад|БНХАУ]]-ын өнөөгийн нийгэм-улс төрийн бодлого, уриа лоозон юм. Энэ нэр томьёог анх 2012 оны 11-р сарын 29-нд Хятадын дарга [[Ши Жиньпин]] гаргаж ирсэн бөгөөд тэрээ..." 859655 wikitext text/x-wiki '''Хятад мөрөөдөл''' ([[Хятад хэл|хятад]]. 中國夢, [[Пиньинь|пиньинь.]] ''Zhōngguó mèng, галиг. Жунго мэн'') —[[Хятад|БНХАУ]]-ын өнөөгийн нийгэм-улс төрийн бодлого, уриа лоозон юм. Энэ нэр томьёог анх 2012 оны 11-р сарын 29-нд Хятадын дарга [[Ши Жиньпин]] гаргаж ирсэн бөгөөд тэрээр үүнийг "Хятад үндэстний агуу сэргэн мандалт бол Хятад мөрөөдөл юм" гэж тодорхойлсон. Ши Жиньпиний хэлснээр, Хятадын Коммунист Нам бол "Хятадын мөрөөд"-ийг биелүүлэх хөдөлгөгч хүч бөгөөд Хятадын онцлогтой социализмыг байгуулах нь үндэсний сэргэн мандалтын цорын ганц зам ажээ. "Манай улсын социалист системийн давуу талууд улам бүр тодорхой болж, зам маань улам өргөн болно гэдэгт бид итгэлтэй байна" гэж Ши Жиньпин онцолжээ. 6bzyss1to86jyt00jegjqoe565nmgo6 859686 859655 2026-06-22T07:44:12Z Zorigt 49 859686 wikitext text/x-wiki '''Хятад мөрөөдөл''' ([[Хятад хэл|хятад]]. 中國夢, [[Пиньинь|пиньинь.]] ''Zhōngguó mèng, галиг. Жунго мэн'') —[[Хятад|БНХАУ]]-ын өнөөгийн нийгэм-улс төрийн бодлого, уриа лоозон юм. Энэ нэр томьёог анх 2012 оны 11-р сарын 29-нд Хятадын дарга [[Ши Жиньпин]] гаргаж ирсэн бөгөөд тэрээр үүнийг "Хятад үндэстний агуу сэргэн мандалт бол Хятад мөрөөдөл юм" гэж тодорхойлсон. Ши Жиньпиний хэлснээр, Хятадын Коммунист Нам бол "Хятадын мөрөөдөл"-ийг биелүүлэх хөдөлгөгч хүч бөгөөд Хятадын онцлогтой социализмыг байгуулах нь үндэсний сэргэн мандалтын цорын ганц зам ажээ. "Манай улсын социалист системийн давуу талууд улам бүр тодорхой болж, зам маань улам өргөн болно гэдэгт бид итгэлтэй байна" гэж Ши Жиньпин онцолжээ. cdkvqk7063x5hk36k5bwdgk93ka30vs Сэцэн засгийн хошуу 0 146801 859662 2026-06-22T05:03:57Z Yalalt114 103228 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Portrait of Tsereng.jpg|thumb|604x604px|'''Эфү Цэрэн''' (1672-1750)]] Халхын зүүн гарын Түмэнхэн сайн ноёны наймдугаар хүү Банжур эрх зайсан Данзан тойны хатан Гэцэл хатан зүүнгарын довтолгооны үеэр нутагтаа хоцрон сууж байгаад 1692 онд хоёр ач Цэрэн, Гунгааравдан нарыг дагу..." 859662 wikitext text/x-wiki [[Файл:Portrait of Tsereng.jpg|thumb|604x604px|'''Эфү Цэрэн''' (1672-1750)]] Халхын зүүн гарын Түмэнхэн сайн ноёны наймдугаар хүү Банжур эрх зайсан Данзан тойны хатан Гэцэл хатан зүүнгарын довтолгооны үеэр нутагтаа хоцрон сууж байгаад 1692 онд хоёр ач Цэрэн, Гунгааравдан нарыг дагуулан Чин улсад дагаар оржээ. Цэрэнг гутгаар зэрэг ташилсан түшмэл өргөмжилж Нийслэл хотноо суулган харьяат ардыг нь цахарын хөвөөт шар хошуунд хавсарган суулгав. 1706 онд гүнжид холбон эфү болгож, уг нутаг Тамирын голд илгээн суулгажээ. Цэргийн гавьяаны учир 1721 онд засаг болгон тусад нь хошуу болгов. Цэрэн 1723 онд төрийн жүн ван хэргэм шагнагдаж, 1724 онд туслагч жанжны тушаалд тохоогджээ. 1727 онд Чин улсын талыг тэргүүлэн Хар мөрнөөс баруун зүгт Зүүнгарын эзэмшил хүртэл Оростой зах нийлсэн хилийг тогтоов. Удалгүй Зүүнгар-Чин улсын дайнд цэргийн гавьяа байгуулсан тул Цэрэн хошой чин ван хэргэм шагнагдаж, халхын их засаг, шалгарсан баатар хэмээн өргөмжлөгджээ. Түүний захирсан хошуу нь Тамир, Хануй, Чулуут гурван голын эхээр нутаглах бөгөөд зүүнш Хүнэй өвөр булаг, өмнөш Суга өндөр, баруунш Хойт Тамирын эх, хойш Их Шавар уул, зүүн хойш Шорон уул, баруун хойш Энх даваа, зүүн өмнөш Сангийн толгой, баруун өмнөш Хөг даваа хүрчээ. Цэрэнгийн ач эфү, хошой чин ван Лаваандоржийн үеэс тус хошууны засаг ноёд нь Бээжинд сууж, Манжийн төрд том алба хаах болсон тул 1911 онд Монгол улс тусгаар тогтнох үеэр засаг ноён Наянт нь Бээжинд сууж байв. Жавзандамба хутагт Богд хаанаас Наянт ванд үе улиран сэцэн засаг цол хүртээснээс тус хошууг Сайн ноён хан аймгийн Сэцэн засгийн буюу Сэцэн чин вангийн хошуу хэмээн нэрийдэх болжээ. 1923 онд засаг захиргааны шинэчлэлээр тус хошууг Цэцэрлэг мандлын аймгийн Хан-Өндөр уулын хошуу хэмээн өөрчилж, Баянзүрхийн зүүн, Баянзүрхийн баруун, Баясгалант, Баянмандал, Баянхайрхан, Дашванжид, Дэлгэр-Өндөр, Ихтэнгэр, Дашлүн, Тусгалт, Үлэмжбадрах, Цогт хайрхан, Чимэдлүн гэх 14 сумтай болгожээ. 1931 оны засаг захиргааны өөрчлөлтөөр хуучин хошуудыг татан буулгаж, шинэ аймаг сумдыг байгуулахад тус хошууны хуучин нутаг нь одоогийн Архангай аймгийн Ихтамир, Чулуут, Өндөр-Улаан сумдын нутагт багтан оржээ. Засаг ноёдын үе залгамжлал {| class="wikitable" |Цэрэн       |Засаг, хошой чин ван, эфү |1721-1750 |- |Цэнгүнжав |Засаг, хошой чин ван |1750-1771 |- |Лаваандорж |Засаг, хошой чин ван, эфү |1771-1816 |- |Баянжаргал |Засаг, хошой чин ван |1816-1817 |- |Цэдэнбазар |Засаг, хошой чин ван, эфү |1817-1852 |- |Дарма |Засаг, хошой чин ван, эфү |1852-1874 |- |Наянт |Засаг, хошой чин ван , эфү |1874-1923 |}[[Файл:Наянт ван.jpg|534x534px]] g0dlv7xdhsxbdsxibh8cgm1pio4ktnt Мег Гриффин 0 146802 859673 2026-06-22T05:55:46Z Rob Fisherman 105485 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358054828|Meg Griffin]]" 859673 wikitext text/x-wiki '''Мегатрон {{Efn|In the episode "[[A Fistful of Meg]]", it is revealed that [[Peter Griffin]] altered her name to '''[[Megatron]] Griffin''' on her birth certificate, though [[Lois Griffin]] had already chosen the name Megan, by which she is still commonly known.<ref>{{Cite episode |title=A Fistful of Meg |episode-link=A Fistful of Meg |series=Family Guy |series-link=Family Guy |network=[[Fox Broadcasting Company|Fox]] |date=November 10, 2013 |season=12 |number=4}}</ref>}}''' " '''Мег''' " '''Гриффин''' бол Америкийн ''[[Family Guy|"Family Guy"]]'' хүүхэлдэйн киноны зохиомол дүр юм. Түүний дууг анх Лэйси Чаберт дуу оруулсан боловч уг шоуны хоёрдугаар улирлаас хойш [[Мила Кунис]] түүнд дуу оруулсаар ирсэн юм. Зохиолч Сет Макфарлейн 1995 онд хийсэн хүүхэлдэйн кино болох " ''Ларригийн амьдрал"-ыг'' [[20th Century Studios|20th Century Fox]] цувралын захиалгаар авсны дараа Мегийн дүрийг бүтээж, загварчилсан. Мег бол Питер, Лоис Гриффин нарын эргүү хүүхэд бөгөөд ганц эргүү бөгөөд Крис, Стюи нарын эргүү тэнэг юм. Нийгмээс дэмжигдсэн Мегийг гэр бүлийнхэн нь зөвөөр харьцаж, дэмжиж байгаа мэтээр дүрсэлдэг ч сүүлийн ангиудад үүнийг багасгасан. Гэсэн хэдий ч тэрээр эргүү тэнэг, бүдүүлэг гэр бүлийнхнээсээ илүү тэнэг гэдэг нь харагддаг. qi2ifow28db5geymuh3emty1qcltuk5 859674 859673 2026-06-22T05:58:11Z ~2026-36246-69 105487 /* */ 859674 wikitext text/x-wiki '''Мегатрон {{Efn|In the episode "[[A Fistful of Meg]]", it is revealed that [[Peter Griffin]] altered her name to '''[[Megatron]] Griffin''' on her birth certificate, though [[Lois Griffin]] had already chosen the name Megan, by which she is still commonly known.<ref>{{Cite episode |title=A Fistful of Meg |episode-link=A Fistful of Meg |series=Family Guy |series-link=Family Guy |network=[[Fox Broadcasting Company|Fox]] |date=November 10, 2013 |season=12 |number=4}}</ref>}}''' " '''Мег''' " '''Гриффин''' бол Америкийн ''[[Family Guy|"Family Guy"]]'' хүүхэлдэйн киноны зохиомол дүр юм. Түүний дууг анх Лэйси Чаберт дуу оруулсан боловч уг шоуны хоёрдугаар улирлаас хойш [[Мила Кунис]] түүнд дуу оруулсаар ирсэн юм. Зохиолч Сет Макфарлейн 1995 онд хийсэн хүүхэлдэйн кино болох " ''Ларригийн амьдрал"-ыг'' [[20th Century Studios|20th Century Fox]] цувралын захиалгаар авсны дараа Мегийн дүрийг бүтээж, загварчилсан. Мег бол Питер, Лоис Гриффин нарын эргүү хүүхэд бөгөөд ганц эргүү бөгөөд Крис, Стюи нарын эргүү тэнэг юм. Нийгмээс дэмжигдсэн Мегийг гэр бүлийнхэн нь зөвөөр харьцаж, дэмжиж байгаа мэтээр дүрсэлдэг ч сүүлийн ангиудад үүнийг багасгасан. Гэсэн хэдий ч тэрээр эргүү тэнэг, бүдүүлэг гэр бүлийнхнээсээ илүү тэнэг гэдэг нь харагддаг.Мегатрон Гриффин бол тэнэг нэгэн юм. ambfyxvvfoj0znynjh7uohs7vbltc7i 859679 859674 2026-06-22T06:36:06Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Мегатрон Гриффин буюу Мег Гриффин нь 78 настай эрэгтэй хүн бөгөөд Петер Гриффины царайг харах гэж өсвөр насны охин болж жүжиглэдэг.]] to [[Мег Гриффин]] without leaving a redirect 859674 wikitext text/x-wiki '''Мегатрон {{Efn|In the episode "[[A Fistful of Meg]]", it is revealed that [[Peter Griffin]] altered her name to '''[[Megatron]] Griffin''' on her birth certificate, though [[Lois Griffin]] had already chosen the name Megan, by which she is still commonly known.<ref>{{Cite episode |title=A Fistful of Meg |episode-link=A Fistful of Meg |series=Family Guy |series-link=Family Guy |network=[[Fox Broadcasting Company|Fox]] |date=November 10, 2013 |season=12 |number=4}}</ref>}}''' " '''Мег''' " '''Гриффин''' бол Америкийн ''[[Family Guy|"Family Guy"]]'' хүүхэлдэйн киноны зохиомол дүр юм. Түүний дууг анх Лэйси Чаберт дуу оруулсан боловч уг шоуны хоёрдугаар улирлаас хойш [[Мила Кунис]] түүнд дуу оруулсаар ирсэн юм. Зохиолч Сет Макфарлейн 1995 онд хийсэн хүүхэлдэйн кино болох " ''Ларригийн амьдрал"-ыг'' [[20th Century Studios|20th Century Fox]] цувралын захиалгаар авсны дараа Мегийн дүрийг бүтээж, загварчилсан. Мег бол Питер, Лоис Гриффин нарын эргүү хүүхэд бөгөөд ганц эргүү бөгөөд Крис, Стюи нарын эргүү тэнэг юм. Нийгмээс дэмжигдсэн Мегийг гэр бүлийнхэн нь зөвөөр харьцаж, дэмжиж байгаа мэтээр дүрсэлдэг ч сүүлийн ангиудад үүнийг багасгасан. Гэсэн хэдий ч тэрээр эргүү тэнэг, бүдүүлэг гэр бүлийнхнээсээ илүү тэнэг гэдэг нь харагддаг.Мегатрон Гриффин бол тэнэг нэгэн юм. ambfyxvvfoj0znynjh7uohs7vbltc7i 859681 859679 2026-06-22T06:57:06Z Zorigt 49 859681 wikitext text/x-wiki '''Меган "Мег" Гриффин''' ({{langx|en|Megan "Meg" Griffin}}) бол Америкийн ''"[[Family Guy]]"'' хүүхэлдэйн киноны зохиомол дүр юм. Түүний дууг анх Лэйси Чаберт оруулсан боловч уг шоуны хоёрдугаар улирлаас хойш [[Мила Кунис]] дуу оруулж байна. Зохиолч Сет Макфарлейн 1995 онд хийсэн хүүхэлдэйн кино болох "''Ларригийн амьдрал''"-ыг [[20th Century Studios|20th Century Fox]] цувралын болгох захиалга авсны дараа Мегийн дүрийг бүтээж, загварчилсан. Мег бол Питер, Лоис Гриффин нарын ууган хүүхэд бөгөөд ганц охин, мөн Крис, Стюи нарын эгч юм. Нийгмээс гадуурхагдсан Мегийн дүрийг гэр бүлийнхэндээ шоовдорлогдсон, анхаарагддаггүй байдлаар дүрсэлдэг ч сүүлийн ангиудад энэ нь багассан. Гэсэн хэдий ч Мег нь тун авьяаслаг, авхаалжтай, гэр бүлийнхнээсээ илүү эелдэг зантай. 7yav2fl53lluyrdqnqjjoongkzf2lxz 859682 859681 2026-06-22T06:57:19Z Zorigt 49 859682 wikitext text/x-wiki '''Меган "Мег" Гриффин''' ({{langx|en|Megan "Meg" Griffin}}) бол Америкийн ''"[[Family Guy]]"'' хүүхэлдэйн киноны зохиомол дүр юм. Түүний дууг анх Лэйси Чаберт оруулсан боловч уг шоуны хоёрдугаар улирлаас хойш [[Мила Кунис]] дуу оруулж байна. Зохиолч Сет Макфарлейн 1995 онд хийсэн хүүхэлдэйн кино болох "''Ларригийн амьдрал''"-ыг [[20th Century Studios|20th Century Fox]] цуврал болгох захиалга авсны дараа Мегийн дүрийг бүтээж, загварчилсан. Мег бол Питер, Лоис Гриффин нарын ууган хүүхэд бөгөөд ганц охин, мөн Крис, Стюи нарын эгч юм. Нийгмээс гадуурхагдсан Мегийн дүрийг гэр бүлийнхэндээ шоовдорлогдсон, анхаарагддаггүй байдлаар дүрсэлдэг ч сүүлийн ангиудад энэ нь багассан. Гэсэн хэдий ч Мег нь тун авьяаслаг, авхаалжтай, гэр бүлийнхнээсээ илүү эелдэг зантай. lb9qchqa5giyr3lreg3bjrxdnz6yown Загалмайтны найм дахь аян 0 146803 859708 2026-06-22T10:10:20Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:SmrtLudvika91270.jpg|thumb|IX Луи хааны Тунисыг эзлэх үеэрх үхэл]] '''Загалмайтны найм дахь аян дайн''' анх зөвхөн Францын аян байсан бөгөөд 1270 оны зун францын [[IX Луи]] хааны удирдлага дор эхэлсэн. Язгууртнууд алс холын цөл рүү аялахын тулд өмч хөрөнгөө зарахыг хүсэ..." 859708 wikitext text/x-wiki [[Файл:SmrtLudvika91270.jpg|thumb|IX Луи хааны Тунисыг эзлэх үеэрх үхэл]] '''Загалмайтны найм дахь аян дайн''' анх зөвхөн Францын аян байсан бөгөөд 1270 оны зун францын [[IX Луи]] хааны удирдлага дор эхэлсэн. Язгууртнууд алс холын цөл рүү аялахын тулд өмч хөрөнгөө зарахыг хүсээгүй учраас Загалмайтны аян дайныг удирдсан Луи хаан анх удаа бүх зардлыг хариуцаж, рыцариудын цалинг төлөх ёстой болсон юм. IX Луи Ариун газар руу дайлахаа тангараглаж, 1267 онд Ромын Пап лам [[IV Клемент|IV]] [[IV Клемент|Клементаас]] загалмайг хүлээн авчээ. Луи хааны 3 хүү мөн адил зан үйл хийжээ. IV Клемент Палестины Христэд итгэгчдэд шинэ загалмайтны аян дайн зарласан тухай мэдэгджээ. Гэсэн хэдий ч дайны зөвлөлөөр Хафсидын гүрний мэдэлд байсан Тунис руу явахаар шийджээ. 1270 оны 7-р сарын 14-нд Францын хөлөг онгоцууд эртний Карфагены эрэгт хүрчээ. Газар буусны дараа загалмайтнууд Мавруудын хамгаалдаг цамхагийг эзлэн авч, ойролцоо буудаллаж, Тунисыг бүслэхэд бэлтгэж эхлэв. Францчууд давсалсан мах идэж, өлсгөлөн, цангаанаас болж зовж шаналж байв. Хуаранд халууралт, цусан суулга өвчин дэгдэж эхлэв. Залуу хунтайж Жон Тристан нас баржээ. Удалгүй IX Луи өөрөө өвчинд автав. Тэрээр өөрийнхөө төлөө залбирал үйлдэхийг өв залгамжлагч Филипдээ зааварчилсан боловч хэсэг хугацааны дараа IX Луи нас барсан байна. Удалгүй Провансын гүн, Сицилийн хаан Анжугийн I Чарльз Африкт ирэв. Тэрээр загалмайтны олон тооны армиа дагуулан иржээ. Франц, Сицилийн хамтарсан цэргүүд Мооруудыг түлхэн ухрааж, хот руу ойртов. Тунисын захирагч сандарч, Загалмайтны хуаранд элч илгээж 10-р сарын 31-нд эвлэрлийн гэрээ байгуулав. Тунис Сицилийн хаанд хүндэтгэл үзүүлэхээ амлаж Христийн шашны лам нар тэнд суурьшиж, орон нутгийн сүмүүдэд номлохыг зөвшөөрсөн байна. Буцах замдаа загалмайтныхан далайд шуургатай тулгарч Хааны ах болон 4 мянган цэрэг амь үрэгдсэн түүхтэй. III Филипп Франц руу харих замда залуу хатан хаан ч мөн бас нас баржээ. Гашуудаж буй хаан аав, ах, эхнэрийнхээ шарилыг гэрт нь авч иржээ. 8ru6s2lib5r8dly6fno5snldpt842oi Загвар:Coords 10 146804 859710 2026-06-22T10:18:05Z Enkhsaihan2005 64429 [[Загвар:Coord]] руу чиглүүлэгдлээ 859710 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Загвар:Coord]] kxpg6xsygxn7uo10516avps0g0ldbbg Монте Корвино 0 146805 859717 2026-06-22T10:36:40Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Монте Корвино''' буюу Монтекорвиногийн Жиованни ([[Итали хэл|итали:]] ''Giovanni da Montecorvino''; [[Англи хэл|англи.]] ''John of Montecorvino,'' 1247 онд төрсөн –1328 онд нас барсан) - Италийн Францискан номлогч, аялагч, төрийн зүтгэлтэн, Энэтхэг, Хятад дахь хамгийн эртний Латин Католи..." 859717 wikitext text/x-wiki '''Монте Корвино''' буюу Монтекорвиногийн Жиованни ([[Итали хэл|итали:]] ''Giovanni da Montecorvino''; [[Англи хэл|англи.]] ''John of Montecorvino,'' 1247 онд төрсөн –1328 онд нас барсан) - Италийн Францискан номлогч, аялагч, төрийн зүтгэлтэн, Энэтхэг, Хятад дахь хамгийн эртний Латин Католик шашны номлолыг үндэслэгч, Бээжин дахь католик хамба лам байв. Тэрээр номлолын ажлынхаа үеэр олон хүнийг шашинд оруулж, [[Юань Улс|Юань]] [[Юань Улс|улсын]] мэдэлд байсан Бээжин хотод хэд хэдэн сүм байгуулжээ. Монте Корвино нь Их Хубилай хааныг католик шашинд оруулахаар захидал бичиж байжээ. Тэрээр [[Марко Поло|Марко Пологийн]] үеийн хүн байв. Түүнийг [[Католик]] шашны Гэгээнтэн гэж хүндэтгэдэг байна. == Намтар == Монте Корвино буюу Жиованни одоогийн Италийн Кампаниа мужийн Монтекорвино Ровелла хотод 1247 онд төрсөн байна. Иргэний болон цэргийн алба хаасны дараа тэрээр Францискан Фриарсын Бага орденд элсэж, 1280 онд орсон. Тухайн үед католик бус хүмүүсийг шашинд оруулахад голчлон анхаардаг байсан Латин Католик шашны орденын гишүүний хувьд тэрээр 1272 онд Византийн эзэн хаан VIII Михаил Палейологосоос Ромын Пап X Григорий -д "Грек" (Ортодокс) болон Латин сүмүүдийг дахин нэгтгэх хэлэлцээр хийхийг даалгаж байжээ. Ариун титмээс даалгавар авч, тэрээр Ойрхи болон Дундад Дорнодод Христийн шашныг номлож байжээ. 1275-1286 онуудад тэрээр энэ ажилд цуцалтгүй зүтгэжээ. 1286 онд Персийг захирч байсан Ил Ханы Аргун Несториан лам Раббан Бар Саумагаар дамжуулан Ромын Папт хандаж, Христийн шашинд таатай гэгддэг Юань гүрний Хубилай (Шизу эзэн хаан) хааны ордонд католик шашны номлогчдыг илгээхийг хүссэн хүсэлтийг илгээжээ. Ромын Пап IV Николас 1287 онд захидлыг хүлээн авч, Венецийн шашны бус аялагч [[Марко Поло]] мөн энэ үед Хятадад айлчилж байсан энэхүү чухал даалгаврыг Монте Корвинод даалгажээ. i1sth3edpknua7vqzeqmczc2auqm8w8 859722 859717 2026-06-22T10:43:47Z Avirmed Batsaikhan 53733 859722 wikitext text/x-wiki '''Монте Корвино''' буюу Монтекорвиногийн Жиованни ([[Итали хэл|итали:]] ''Giovanni da Montecorvino''; [[Англи хэл|англи.]] ''John of Montecorvino,'' 1247 онд төрсөн –1328 онд нас барсан) - Италийн Францискан номлогч, аялагч, төрийн зүтгэлтэн, Энэтхэг, Хятад дахь хамгийн эртний Латин Католик шашны номлолыг үндэслэгч, Бээжин дахь католик хамба лам байв. Тэрээр номлолын ажлынхаа үеэр олон хүнийг шашинд оруулж, [[Юань Улс|Юань]] [[Юань Улс|улсын]] мэдэлд байсан Бээжин хотод хэд хэдэн сүм байгуулжээ. Монте Корвино нь Их Хубилай хааныг католик шашинд оруулахаар захидал бичиж байжээ. Тэрээр [[Марко Поло|Марко Пологийн]] үеийн хүн байв. Түүнийг [[Католик]] шашны Гэгээнтэн гэж хүндэтгэдэг байна. == Намтар == Монте Корвино буюу Жиованни одоогийн Италийн Кампаниа мужийн Монтекорвино Ровелла хотод 1247 онд төрсөн байна. Иргэний болон цэргийн алба хаасны дараа тэрээр Францискан Фриарсын Бага орденд элсэж, 1280 онд орсон. Тухайн үед католик бус хүмүүсийг шашинд оруулахад голчлон анхаардаг байсан Латин Католик шашны орденын гишүүний хувьд тэрээр 1272 онд Византийн эзэн хаан VIII Михаил Палейологосоос Ромын Пап X Григорий -д "Грек" (Ортодокс) болон Латин сүмүүдийг дахин нэгтгэх хэлэлцээр хийхийг даалгаж байжээ. Ариун титмээс даалгавар авч, тэрээр Ойрхи болон Дундад Дорнодод Христийн шашныг номлож байжээ. 1275-1286 онуудад тэрээр энэ ажилд цуцалтгүй зүтгэжээ. 1286 онд Персийг захирч байсан Ил Ханы Аргун Несториан лам Раббан Бар Саумагаар дамжуулан Ромын Папт хандаж, Христийн шашинд таатай гэгддэг Юань гүрний Хубилай (Шизу эзэн хаан) хааны ордонд католик шашны номлогчдыг илгээхийг хүссэн хүсэлтийг илгээжээ. Ромын Пап IV Николас 1287 онд захидлыг хүлээн авч, Венецийн шашны бус аялагч [[Марко Поло]] мөн энэ үед Хятадад айлчилж байсан энэхүү чухал даалгаврыг Монте Корвинод даалгажээ. 1289 онд Монте Корвино Папын ордонд дахин айлчилж, Их хаан, Персийн Илхан болон Монголын эзэнт гүрний бусад тэргүүлэх хүмүүс, мөн Этиопын эзэн хаанд папын эрхэм дээдэс болгон илгээгджээ. Тэрээр 1289 онд [[Аргун]], [[Хубилай хаан|Хубилай]], Татарын хунтайж [[Хайду]], Арменийн хаан, Жакобитын хамба нарт захидал илгээх аялалдаа гарчээ. Түүний хамтрагчид нь Пистойн Доминикан Николас, Лукалонгогийн худалдаачин Петр нар байв. Тэрээр Баруун Азийн биш юмаа гэхэд тухайн үеийн Монголын Персийн гол хот болох [[Табриз]] (Ираны Азербайжан)-д хүрчээ. 1299 онд Корвиногий Жиованни Ханбалигт сүм, 1305 онд эзэн хааны ордны эсрэг талд хоёр дахь сүм, хоёр зуун хүний ​​​​орон байр, цехүүд барьсан гэдэг. Тэрээр "гадны үндэстэн" эцэг эхчүүдээс 7-11 насны 150 орчим хүүхдийг аажмаар худалдаж авч, тэдэнд Латин, Грек хэл зааж, тэдэнд зориулж дуулал, магтаал бичиж, дараа нь тэднийг Масс үйлдэх, найрал дуунд дуулахад сургасан. Үүний зэрэгцээ тэрээр хэл сурч, номлож, Шинэ Гэрээ, Дуулал номыг Юань Хятадын угсаатны монгол ноёрхогч ангид түгээмэл хэрэглэгддэг Уйгур хэл рүү орчуулсан. Монте Корвиногийн 6000 шашинд орсон хүмүүсийн дунд Престер Жоны удам, Марко Пологийн дурдсан агуу хааны вассал гэж тооцогддог Несториан Онгут хунтайж Жорж нар байв. 2bdbqxvbnrxes0vlqj9kwv03l00egsd 859726 859722 2026-06-22T10:46:08Z Avirmed Batsaikhan 53733 859726 wikitext text/x-wiki '''Монте Корвино''' буюу Монтекорвиногийн Жиованни ([[Итали хэл|итали:]] ''Giovanni da Montecorvino''; [[Англи хэл|англи.]] ''John of Montecorvino,'' 1247 онд төрсөн –1328 онд нас барсан) - Италийн Францискан номлогч, аялагч, төрийн зүтгэлтэн, Энэтхэг, Хятад дахь хамгийн эртний Латин Католик шашны номлолыг үндэслэгч, Бээжин дахь католик хамба лам байв. Тэрээр номлолын ажлынхаа үеэр олон хүнийг шашинд оруулж, [[Юань Улс|Юань]] [[Юань Улс|улсын]] мэдэлд байсан Бээжин хотод хэд хэдэн сүм байгуулжээ. Монте Корвино нь Их Хубилай хааныг католик шашинд оруулахаар захидал бичиж байжээ. Тэрээр [[Марко Поло|Марко Пологийн]] үеийн хүн байв. Түүнийг [[Католик]] шашны Гэгээнтэн гэж хүндэтгэдэг байна. == Намтар == Монте Корвино буюу Жиованни одоогийн Италийн Кампаниа мужийн Монтекорвино Ровелла хотод 1247 онд төрсөн байна. Иргэний болон цэргийн алба хаасны дараа тэрээр Францискан Фриарсын Бага орденд элсэж, 1280 онд орсон. Тухайн үед католик бус хүмүүсийг шашинд оруулахад голчлон анхаардаг байсан Латин Католик шашны орденын гишүүний хувьд тэрээр 1272 онд Византийн эзэн хаан VIII Михаил Палейологосоос Ромын Пап X Григорий -д "Грек" (Ортодокс) болон Латин сүмүүдийг дахин нэгтгэх хэлэлцээр хийхийг даалгаж байжээ. Ариун титмээс даалгавар авч, тэрээр Ойрхи болон Дундад Дорнодод Христийн шашныг номлож байжээ. 1275-1286 онуудад тэрээр энэ ажилд цуцалтгүй зүтгэжээ. 1286 онд Персийг захирч байсан Ил Ханы Аргун Несториан лам Раббан Бар Саумагаар дамжуулан Ромын Папт хандаж, Христийн шашинд таатай гэгддэг Юань гүрний Хубилай (Шизу эзэн хаан) хааны ордонд католик шашны номлогчдыг илгээхийг хүссэн хүсэлтийг илгээжээ. Ромын Пап IV Николас 1287 онд захидлыг хүлээн авч, Венецийн шашны бус аялагч [[Марко Поло]] мөн энэ үед Хятадад айлчилж байсан энэхүү чухал даалгаврыг Монте Корвинод даалгажээ. 1289 онд Монте Корвино Папын ордонд дахин айлчилж, Их хаан, Персийн Илхан болон Монголын эзэнт гүрний бусад тэргүүлэх хүмүүс, мөн Этиопын эзэн хаанд папын эрхэм дээдэс болгон илгээгджээ. Тэрээр 1289 онд [[Аргун]], [[Хубилай хаан|Хубилай]], Татарын хунтайж [[Хайду]], Арменийн хаан, Жакобитын хамба нарт захидал илгээх аялалдаа гарчээ. Түүний хамтрагчид нь Пистойн Доминикан Николас, Лукалонгогийн худалдаачин Петр нар байв. Тэрээр Баруун Азийн биш юмаа гэхэд тухайн үеийн Монголын Персийн гол хот болох [[Табриз]] (Ираны Азербайжан)-д хүрчээ. 1299 онд Корвиногий Жиованни Ханбалигт сүм, 1305 онд эзэн хааны ордны эсрэг талд хоёр дахь сүм, хоёр зуун хүний ​​​​орон байр, цехүүд барьсан гэдэг. Тэрээр "гадны үндэстэн" эцэг эхчүүдээс 7-11 насны 150 орчим хүүхдийг аажмаар худалдаж авч, тэдэнд Латин, Грек хэл зааж, тэдэнд зориулж дуулал, магтаал бичиж, дараа нь тэднийг Масс үйлдэх, найрал дуунд дуулахад сургасан. Үүний зэрэгцээ тэрээр хэл сурч, номлож, Шинэ Гэрээ, Дуулал номыг Юань Хятадын угсаатны монгол ноёрхогч ангид түгээмэл хэрэглэгддэг Уйгур хэл рүү орчуулсан. Монте Корвиногийн 6000 шашинд орсон хүмүүсийн дунд Престер Жоны удам, Марко Пологийн дурдсан агуу хааны вассал гэж тооцогддог Несториан Онгут хунтайж Жорж нар байв. Хятадын сүүлчийн Монгол (Юань гүрний) эзэн хаан Тогоон Төмөр 1336 онд Авиньонд Францын Ромын Пап XII Бенедиктэд элч илгээжээ. Элчин сайдын яамыг Монголын эзэн хаан Андреа ди Насциод алба хааж байсан Генуя хүн удирдаж, өөр нэг Генуя хүн Андало ди Савиньоне дагалдан явжээ. Монголын захирагчийн эдгээр захидлууд нь тэд (Монтекорвино нас барснаас хойш) найман жил сүнслэг удирдагчгүй байсан бөгөөд чин сэтгэлээсээ хүссэнийг илэрхийлж байв. Ромын Пап захидлуудад хариу өгч, хааны ордонд дөрвөн шашны төлөөлөгчийг өөрийн төлөөлөгчөөр томилжээ. 1338 онд Ромын Пап нийт 50 шашны төлөөлөгчийг Бээжин рүү илгээсэн бөгөөд тэдний дунд Мариньоллийн Иохан байв. 1353 онд Иохан Авиньонд буцаж ирээд, агуу хааны захидлыг Ромын Пап Иннокентий VI-д хүргэж өгчээ. Удалгүй Хятадууд босож, монголчуудыг Хятадаас хөөж, улмаар Мин улсыг байгуулжээ (1368). 1369 он гэхэд Латин Католик эсвэл Сиро-Дорнодын бүх Христэд итгэгчдийг Мин улсын захирагчид хөөж гаргасан. br30vu0jjnwdv8xim2vllhc6kvjw4o4 Module:Байршлын газрын зураг/өгөгдөл/Индонез Флорес 828 146806 859718 2026-06-22T10:37:51Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "return { name = 'Флорес', top = -7.000, bottom = -9.500, left = 119.161, right = 123.416, image = 'Flores Locator Topography.png' }" 859718 Scribunto text/plain return { name = 'Флорес', top = -7.000, bottom = -9.500, left = 119.161, right = 123.416, image = 'Flores Locator Topography.png' } bl8ngrngty91ld0onxzfl4avgdy2i43 Загвар:Country data Британийн эзэнт гүрэн 10 146807 859721 2026-06-22T10:42:40Z Zorigt 49 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Британийн эзэнт гүрэн | shortname alias = Британи | flag alias = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag alias-1707 = Flag of Great Britain (1707–1800).svg | flag alias-1910-unofficial= Flag of the British Empire (1910–1921).svg | flag alias-1930-unofficial= British Empire flag (1930).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude>..." 859721 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Британийн эзэнт гүрэн | shortname alias = Британи | flag alias = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag alias-1707 = Flag of Great Britain (1707–1800).svg | flag alias-1910-unofficial= Flag of the British Empire (1910–1921).svg | flag alias-1930-unofficial= British Empire flag (1930).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1707 | var2 = 1910-unofficial | var3 = 1930-unofficial | related1 = Нэгдсэн Хаант Улс | related2 = Үндэстнүүдийн хамтын нөхөрлөл </noinclude> }} bbq7o6bq7mhuqm07ug9rbtu96i38r5g Загвар:Country data Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс 10 146808 859724 2026-06-22T10:44:44Z Zorigt 49 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс | shortname alias = Франц | flag alias = Flag of France (1794–1958).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | redir1 = FRA-3 | related1 = Франц | related2 = Францын анхдугаар бүгд найрамдах ул..." 859724 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Францын гуравдугаар бүгд найрамдах улс | shortname alias = Франц | flag alias = Flag of France (1794–1958).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | redir1 = FRA-3 | related1 = Франц | related2 = Францын анхдугаар бүгд найрамдах улс | related3 = Францын хоёрдугаар бүгд найрамдах улс | related4 = Францын дөрөвдүгээр бүгд найрамдах улс | related5 = Францын хаант улс | related6 = Вишийн Франц </noinclude> }} g5s3jc75z47jqvhl8uvgyv3k67n95rc Загвар:Country data Британийн Раж 10 146809 859725 2026-06-22T10:45:41Z Zorigt 49 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Британийн Раж | shortname alias = Энэтхэг | flag alias = British Raj Red Ensign.svg | flag alias-Viceroy = India-Viceroy-1885.svg | flag alias-naval = Flag of Imperial India.svg | flag alias-naval-1928 = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-naval = Royal Indian Navy | flag alias-army = Ensign of the Royal Indian Army Service Corps.svg | link alias-army = British Indian..." 859725 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Британийн Раж | shortname alias = Энэтхэг | flag alias = British Raj Red Ensign.svg | flag alias-Viceroy = India-Viceroy-1885.svg | flag alias-naval = Flag of Imperial India.svg | flag alias-naval-1928 = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-naval = Royal Indian Navy | flag alias-army = Ensign of the Royal Indian Army Service Corps.svg | link alias-army = British Indian Army | flag alias-air force = Air Force Ensign of India (1945–1947).svg | link alias-air force = Royal Indian Air Force | flag alias-navy = Flag of Imperial India.svg | link alias-navy = Royal Indian Navy | name alias-football = British India | link alias-football = India national football team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = Вишерой | var2 = naval-1928 | redir1 = Британийн Энэтхэг | related1 = Энэтхэг | related2 = Энэтхэгийн доминион </noinclude> }} bjgn6ra1x3wln16vpx1sl1gfe6l8qld Загвар:Country data UKGBI 10 146810 859727 2026-06-22T10:46:47Z Zorigt 49 [[Загвар:Country data Их Британи, Ирландын Нэгдсэн Хаант Улс]] руу чиглүүлэгдлээ 859727 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Загвар:Country data Их Британи, Ирландын Нэгдсэн Хаант Улс]] 6v0lh0wjfu83585wfykcunjd9cm5uma