Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 7852 863134 827117 2026-07-25T11:15:03Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863134 wikitext text/x-wiki {{SHORTDESC|Монгол Улсын Увс аймгийн сум}} {{Инфобокс суурин |name = Баруунтуруун сум |native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠪᠠᠷᠠᠭᠤᠨᠲᠤᠷᠤᠭᠤᠨ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}} |native_name_lang = mn |nickname = |settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |pushpin_map = Монгол |pushpin_label_position = bottom <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption =Монгол дахь байршил |pushpin_mapsize = |subdivision_type = Улс |subdivision_name = {{flag|Монгол}} |subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] |subdivision_name1 = {{flagicon image|Uvs Aimag Flag.svg}} [[Увс аймаг|Увс]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_type = |seat_type = Сумын төв |seat = Баруунтуруун |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 3452 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2022 |population_footnotes = |population_note = |population_total = {{decrease}} 2,752 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |timezone = |utc_offset = +7 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|49|39|30|N|94|23|57|E|region:MN|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <ref>{{cite web|title=Baruunturuun, Mongolia|url=http://www.fallingrain.com/world/MG/19/Baruunturuun.html|publisher=Falling Rain Global Gazetteer|accessdate=27 January 2013|archive-date=24 Есдүгээр сар 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924150205/http://www.fallingrain.com/world/MG/19/Baruunturuun.html|url-status=dead}}</ref> |elevation_m = 1232 |elevation_ft = 4045 |postal_code_type = Шуудангийн код |postal_code = 85020 |area_code = |blank_name_sec1 = |blank_info_sec1 = |blank1_name_sec1 = |blank1_info_sec1 = |website = |footnotes = }} '''Баруунтуруун''' нь [[Увс]] [[Аймаг|аймгийн]] [[сум]] юм. МАХН-ын Төв Хороо, сайд нарын зөвлөлийн 1943 оны 6 дугаар сарын 23-ны өдрийн 30/36 тоот тогтоолоор тус аж ахуйг үр тариа, мал аж ахуй эрхлэх чиглэлээр Баруунтурууны сангийн аж ахуй нэртэйгээр байгуулж, 1959 онд БНМАУ-ын АИХ-ын тэргүүлэгчдийн зарлигаар Баруунтуруун сум болгон өөрчлөн байгуулсан. Тус сум нь Туруун, Шанд, Баян-Айраг, Зүүнтуруун гэсэн 4 багтай. Газар нутгийн хэмжээгээр Увс аймгийн 19 сумаас 11-т ордог. 2009 онд Засгийн газрын шийдвэрээр баруун 5 аймгийн тариалангийн тулгуур төв болгосон. Эргэлтийн 43 мянган [[га]] талбайтай бөгөөд усалгаатай 2000 га талбайд тариалалт хийдэг. ==Түүх== Ардын засгийн үед /1923-1930 он/ Хантайшир уулын аймгийн Ханхөхий уулын хошуу, мөн Чандмань уулын аймгийн Баянмандал уулын хошуунд тус сумын нутаг багтаж байсан. Баруунтуруун сум нь 1933 оны үед Туруунгол нэртэй байсан.<ref>Монгол улсын аймаг, хошуу, сумын товчоон. УБ: 2014 он, 132 хуудас</ref> Монгол улсын Дэд бүтцийн хөгжлийн сайдын 1998 оны 1 дүгээр сарын 27-ны 22 дугаар тоот тушаалаар "Зэвсэгт хүчний 109 дүгээр ангийн Ан-24 маяг"-ийн онгоцыг тус суманд нислэг үйлдэх зөвшөөрлийг олгож байсан түүхтэй<ref>ҮТА.Хөмрөг-594</ref>. 2005 он хүртэл [[Монголын Иргэний Агаарын Тээвэр|МИАТ]] компани Баруунтуруун хүртэл шууд нислэг үйлддэг байсан ч онгоц хүрэлцээгүйн улмаас цуцлагджээ. [[Баруунтурууны нисэх онгоцны буудал]] нь одоогоор ашиглагдахгүй байгаа ч Увс аймгийн хоёрдогч буюу нөөц нисэх онгоцны буудал болно. Мөн Хилийн цэргийн 0311-р анги оршино. ==Газар зүй== Тус сум нь хойд өргөргийн 49039I зүүн уртрагийн 94024I солбицолд далайн түвшнээс дээш 1232 метр өндөрт байрладаг. Газар хөдлөлийн дундаж мужид багтдаг бөгөөд 4 баллын хүчтэй бүсэд хамрагдана. Тус сумын нутаг нь Тост Агиртаг, Уянга, Соёо, Нисэх зэрэг уул 148.2 мян.га талбай бүхий Алтан элсний дархан цаазат газар, Харцагаан усны байгалийн цогцолборт газар, Дөрөө нуур, Баруунтуруун, Зүүнтуруун, Хангилцаг, Нарийны гол зэрэг үзэсгэлэнт газартай хангай, говь, хээр тал хосолсон бөгөөд, говь, нуур, гол горхи, булаг шанд бүхий байгаль газар зүйн төрөл бүрийн онцлогт тохирсон олон зүйлийн ургамал, амьтан элбэгтэй. Баруунтуруун сум нь Увс аймгийн зүүн урд хэсэгт оршдог, 329.2 мянган га газар нутагтай. Хойд талаараа ОХУ-тай 74 км хиллэдгээс гадна Завхан аймгийн Тэс, Увс аймгийн Зүүнхангай, Өндөрхангай, Цагаанхайрхан, Зүүнговь, Хяргас сумдтай хиллэдэг. Сумын газар нутгийн хэмжээ нь аймгийн нийт газар нутгийн 4.7 хувьтай тэнцэнэ. Улаанбаатар хотоос 1150 км, аймгийн төвөөс 188 км зайд байрладаг. Хуурайдуу сэрүүн зунтай, хахир өвөлтэй. 1 дүгээр сарын дундаж температур –34.4°C хамгийн хүйтэн нь – 42.8°C. 7 дугаар сарын дундаж температур +17.5°C, хамгийн дулаан + 33.9°C, жилийн дундаж салхины хурд 10-12 м/с, жилийн хур тунадасны нийлбэр 260-320 мм. Гол мөрний шар усны үер 4, 5 дугаар сард эхэлж 6 дугаар сард дуусна. ==Хүмүүс== Баруунтуруун сумаас нийт 7 хөдөлмөрийн баатар төрсөн. Монгол улсын үндэсний бөхийн аварга [[Сүхбаатарын Мөнхбат|С.Мөнхбат]], арслан [[Батжаргалын Ганбат|Б.Ганбат]], 2004 оны Афины олимпын жүдо бөхийн хүрэл медальт, 2009 оны дэлхийн аварга, гавьяат тамирчин, хөдөлмөрийн баатар [[Хашбаатарын Цагаанбаатар|Х.Цагаанбаатар]], 2016 оны Риогийн олимпын жүдо бөхийн мөнгөн медальт, 2017 оны дэлхийн аварга, хөдөлмөрийн баатар [[Доржсүрэнгийн Сумъяа|Д.Сумъяа]] Жюү Жицү спортын дэлхийн аваргын мөнгөн медальт Өлзийтогтохын Эрдэнэбаатар зэрэг алдартнууд тус сумаас төрөн гарсан түүхтэй. ==Зүүлт, тайлбар== {{лавлах холбоос}} {{Хөтлөгч мөр Увсын сумууд}} [[Ангилал:Баруунтуруун сум| ]] [[Ангилал:Монголын сум]] [[Ангилал:Увс аймгийн сум]] on5w8mzknro3cr4tbv5v28m5p6lt6gx 0 8059 863138 804157 2026-07-25T11:46:49Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863138 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс суурин |name = Баяндэлгэр сум |native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠪᠶ᠋ᠠᠨᠳᠡᠯᠭᠡᠷ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}} |native_name_lang = mn |nickname = |settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |pushpin_map = Монгол |pushpin_label_position = left <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = Монгол дахь байршил |pushpin_mapsize = |subdivision_type = Улс |subdivision_name = {{flag|Монгол}} |subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] |subdivision_name1 = {{flagicon image|Mn flag sükhbaatar aimag.svg}} [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 7,882 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2022 |population_footnotes = |population_note = |population_total = {{decrease}} 5,083 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |timezone = |utc_offset = +8 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|45|43|39|N|112|21|25|E|region:MN|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <ref>{{cite web|title=Bayandelger, Mongolia|url=http://www.fallingrain.com/world/MG/11/Jibhalant.html|publisher=Falling Rain Global Gazetteer|accessdate=27 January 2013|archive-date=23 Аравдугаар сар 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023102701/http://www.fallingrain.com/world/MG/11/Jibhalant.html|url-status=dead}}</ref> |elevation_m = 1110 |elevation_ft = 3645 |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name_sec1 = |blank_info_sec1 = |blank1_name_sec1 = |blank1_info_sec1 = |website = |footnotes = }} '''Баяндэлгэр сум''' — [[Монгол улс]]ын [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар]] аймгийн харъяат [[сум]]. == Газар зүй == Баяндэлгэр сум нь Дарьганга хошууны баруун гар [[тэмээчин]] сүргийн нутагт [[1925]] онд байгуулагдсан. 7,1 мянган хавтгай дөрвөлжин км нутаг дэвсгэртэй, говийн бүст багтдаг, 1000-1200 метр өндөр [[ухаа]], [[гүвээ]], [[өндөрлөг]] гадаргатай. Орлой гурван зээрд, Онгон таван булаг, Өөш морин хошуу, Өргөө таван толгой, Өргөн цагаан дэрс, Тойг тээгийн тал, Төгрөг гүйлстэйн нуруу болон Дөхөмийн говь, Дөхөмийн баян овоо, Онгон элс, Шал, Хужиртын ам, Дунд булгийн цоорхой, Цагаан булаг зэрэг дуу шүлгэнд мөнхөрч, түүх шаштирт дурсагдсан [[уул]], ус, [[баянбүрд]], [[элс манхан]] олонтой нутаг. Сумын төв нь [[Баруун-Урт]]аас 150 км, [[Улаанбаатар]]аас 600 км, [[Сайншанд]]аас 200 км зайтай, аймгийнхаа хамгийн баруун талын сум юм. Баяндэлгэр сум нь улаан ямаагаар монголд мөн дэлхийд алдартай сум юм. Одоо хөгжилийн жинхэнэ эрин үед явж байгаа алдарт хүмүүсийн өлгий нутагаа гэж == Аж үйлдвэр == Тус сум нь 503.4 мянган толгой малтай, аймагтаа хамгийн олон малтай сумын нэг бөгөөд Ширээтийн цагаан [[адуу]], сайн чанарын ноолууртай нутгийн улаан [[ямаа]]гаараа алдартай, жилдээ 40 гаруй тн ноолуур авч байна. == Хүн ам == Баяндэлгэр сумын ард түмний дундаас [[Хөдөлмөрийн баатар]] 4, Хөдөө аж ахуйн гавьяат нэгдэлчин 1, доктор, дэд доктор 10 гаруй, улсын аварга болон хошой аварга малчин, улсын сайн малчин 40 шахам, улсын аварга мал аж ахуйн мэргэжилтэн 2 зэрэг ажил хөдөлмөрийн сайчууд болон алдарт дархан Балдан-Осор, Молом, Содов, улсын начин Анхбаяр, [[тэмээчин]] А.Жамъянлосол зэрэг алдартнууд төрж сум, нутаг усныхаа нэрийг дуурсгасаар байна. == Эх сурвалж == {{reflist}} {{Хөтлөгч мөр Сүхбаатарын сумууд}} [[Ангилал:Баяндэлгэр сум (Сүхбаатар)| ]] [[Ангилал:Монголын сум]] [[Ангилал:Сүхбаатар аймгийн сум]] lumyzv4tux3zg0eop4gnw5izzi9km3z 0 8085 863116 832419 2026-07-25T06:25:07Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863116 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс актини}} '''Астини''' нь [[химийн элемент]], [[атомын дугаар]] нь 89, химийн тэмдэглэгээ нь '''Ac'''. Актини нь мөнгөлөг саарал өнгөтэй, цацраг идэвхит элемент. Химийн шинж чанарын хувьд [[Лантан]]тай төстэй. Актини (²²⁷Ac) нь маш бага хэмжээтэйгээр [[уран (химийн элемент)|ураны]] хүдэрт агуулагдана. Нэг тонн ураны хүдэрт граммын аравны нэгтэй тэнцүү хэмжээгээр агуулагддаг байна. == Хэрэглээ == [[Ради]]гаас 150 дахин илүү цацраг идэвхит чанартай учир [[нейтрон]]ы эх үүсвэр болгон ашиглана. Үүнээс өөрөөр тэр болгон ашиглагдахгүй. == Түүх == Актиниг анх 1899 онд [[Франц]]ын химич Андрей-Луис Деберн ураны хүдрээс ялгаж авчээ. Уг гарган авсан [[химийн элемент|элемент]] нь [[титан]]тай төстэй (1899)<ref>{{cite journal | title = Sur un nouvelle matière radio-active | author = André-Louis Debierne | journal = Comptes rendus | volume = 129 | issue = | pages = 593-595 | year = 1899 | url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3085b/f593.table | doi = }}</ref>, мөн [[тори]]той төстэй болохыг тэмдэглэсэн байдаг (1890)<ref>{{cite journal | title = Sur un nouvelle matière radio-actifl'actinium | author = André-Louis Debierne | journal = Comptes rendus | volume = 130 | issue = | pages = 906-908 | year = 1900 | url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3086n/f906.table | doi = }}</ref>. Харин Фредрих Гейсел актиниг Дебернээс хамааралгүйгээр 1902 онд ялган авч, [[лантан]]тай төстэйг тодорхойлон <ref>{{cite journal | title = Ueber Radium und radioactive Stoffe | author = Friedrich Oskar Giesel | journal = Berichte der Deutschen Chemische Geselschaft | volume = 35 | issue = 3 | pages = 3608 - 3611 | year = 1902 | url = | doi = 10.1002/cber.190203503187 }}</ref> 1904 онд "еманиум" гэж нэрлэсэн байна<ref>{{cite journal | title = Ueber den Emanationskörper (Emanium) | author = Friedrich Oskar Giesel | journal = Berichte der Deutschen Chemische Geselschaft | volume = 37 | issue = 2 | pages = 1696 - 1699 | year = 1904 | url = | doi = 10.1002/cber.19040370280 }}</ref>. 1904 онд дээр дурьдсан элементүүдийн шинж чанарыг нарийвчласны үндсэн дээр Дебернийг анх уг шинэ элементийг нээсэн гэж тооцжээ<ref>{{cite journal | title = Ueber Emanium | author = Friedrich Oskar Giesel | journal = Berichte der Deutschen Chemische Geselschaft | volume = 37 | issue = 2 | pages = 1696-1699 | year = 1904 | url = | doi = 10.1002/cber.19040370280 }}</ref><ref>{{cite journal | title = Ueber Emanium | author = Friedrich Oskar Giesel | journal = Berichte der Deutschen Chemische Geselschaft | volume = 38 | issue = 1 | pages = 775 - 778 | year = 1905 | url = | doi = 10.1002/cber.190503801130 }}</ref>. Актини гэдэг үг нь Грекийн "цацраг" гэсэн утгатай ''aktis, aktinos'' үгнээс гаралтай. == Тархалт == Актини нь ураны хүдэрт бага хэмжээгээр агуулагдана. Гэхдээ цөмийн реакторт ²²⁶[[ради]]гаас үүснэ. Агуулга нь миллиграм хүрэх нь бий. == Изотопи == Актини нь байгальд тааралддаг ²²⁷Ac гэсэн нэг цацраг идэвхит [[изотопи]]той. Энэ изотопийн хагас задралын хугацаа нь 21.77 [[жил]]. Бусад 36 изотопиудынх нь хагас задралын хугацаа богино бөгөөд эдгээрээс арай урт нь ²²⁵Ac 10 [[өдөр]], ²²⁶Ac 29.37 [[цаг]] байна. Үлдэх бусад изотопийнх нь хагас задралын хугацаа бүгд 10 цагаас богино, ихэвчлэн 1 минут байдаг. Хамгийн бага хагас задралын хугацаатай изотопи нь ²¹⁷Ac 69 наносекунд болно. Актинигийн изотопиудын [[атом масс]] нь 206 (²⁰⁶Ac) - 236 (²³⁶Ac) байна. == Сөрөг тал == ²²⁷Ac нь цацраг идэвхит чанар маш өндөр (плутонигоос илүү их аюултай) тул хүний эрүүл мэндэд муугаар нөлөөлнө. == Цахим холбоос == {{Wiktionary}} {{Commons|Actinium|Актини}} * [https://web.archive.org/web/20031206121246/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ac/index.html WebElements.com - Actinium] * [https://web.archive.org/web/20080516095834/http://www.periodic.lanl.gov/elements/89.html Los Alamos National Laboratory - Actinium] * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@na+@rel+actinium,+radioactive NLM Hazardous Substances Databank – Actinium, Radioactive] == Эшлэл == <references /> {{Зай авах}} {{Үелэх системийн холбоос мөр}} [[Ангилал:7-р үеийн элемент]] 0ozeyjmkhxafviwwzk98w9bv41kfu39 0 8109 863137 847034 2026-07-25T11:45:53Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863137 wikitext text/x-wiki {{About|Сэлэнгэ аймгийн сумын||Баянгол}} {{Инфобокс суурин | name = Баянгол сум | native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠪᠠᠶ᠋ᠠᠩᠭ᠋ᠣᠤᠯ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}} | native_name_lang = mn | nickname = | settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | pushpin_map = Монгол | pushpin_label_position = bottom <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Монгол дахь байршил | pushpin_mapsize = | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Mn flag selenge aimag 1999.svg}} [[Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | seat_type = Сумын төв | seat = Баруунхараа | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1931 он | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 1976.28 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_note = | population_total = {{increase}} 5,702 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = |timezone = UTC + 8 | utc_offset = +8 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|48|54|53|N|106|5|15|E|region:MN|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|title=Baruunharaa, Mongolia|url=http://www.fallingrain.com/world/MG/16/Baruunharaa2.html|publisher=Falling Rain Global Gazetteer|accessdate=27 January 2013|archive-date=4 Гуравдугаар сар 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051237/http://www.fallingrain.com/world/MG/16/Baruunharaa2.html|url-status=dead}}</ref> | elevation_m = 760 | elevation_ft = 2496 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Коппений уур амьсгалын ангилал|Уур амьсгал]] | blank_info = [[Эх газрын чийглэг уур амьсгал#Зөөлөн/сэрүүн зуны дэд төрөл|Dwb]] | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | website = | footnotes = }} '''Баянгол''' нь [[Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ аймгийн]] [[сум]] юм. Сумын төв нь '''Баруунхараа''' хот юм. ==Түүх== 1931 онд Богд хан уулын аймгийн Баатар вангийн хошууны Хөлий уул сумын суурин дээр байгуулагджээ. ==Газарзүй== Тус сум нь газар зүйн мужлалын хувьд Хэнтий, Хянганы уулархаг их мужийн, Хэнтийн мужийн, бага Хэнтийн дэд мужийн захын тойрогт хамаарагдана. Сэлэнгэ аймгийн нутгийн өмнөх хэсэгт Хараа, Бороо, Загдал, Баянгол зэрэг голуудын үзэсгэлэнт сав газар, ойт хээр, хээрийн бүсийн заагт оршино. Нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 197.6 мян.га, хойд талаараа [[Дархан-Уул]] аймгийн [[Дархан]], [[Шарынгол сум|Шарынгол]], зүүн хойд талаараа Сэлэнгэ аймгийн [[Мандал сум]], өмнөд, баруун өмнөд талаараа Төв аймгийн [[Борнуур сум|Борнуур]], [[Сүмбэр сум (Төв)|Сүмбэр сум]], баруун баруун хойд талаараа Сэлэнгэ аймгийн [[Орхон сум (Сэлэнгэ)|Орхон]], [[Сайхан сум (Сэлэнгэ)|Сайхан сумдын]] нутагтай тус тус хиллэнэ. Нутаг дэвсгэрийн нийт гадаргууд ой мод 21.2 мян.га, бэлчээр 120.8 мян.га, усан сан 0.3 мян.га, хадлан 29.5 мян.га, тариалан 17.6 мян.га талбайг эзлэнэ. ==Дэд бүтэц== Нийслэл [[Улаанбаатар]] хотоос 154 км, Сэлэнгэ аймгийн төвөөс 170 км, Дархан-Уул аймгийн төвөөс 75 км, зэргэлдээх Мандал сумын төвөөс 35 км зайд оршдог. Тус сумын нутаг дэвсгэр дээгүүр олон улсын ач холбогдолтой төмөр зам 47 км, хатуу хучилттай авто зам 52.5 км дайран өнгөрдөг. Дэд бүтэц хөгжлийн ирээдүй сайтай, зам харилцаа чухал зангилаа юм. ==Засаг захиргааны нэгж== Баянгол сум нийт 5700 гаран хүн амтай, 3 багтай. # Хараа 1-р баг # Баян 2-р баг # Гонир 3-р баг ==Эх сурвалжууд== {{reflist}} {{Хөтлөгч мөр Сэлэнгийн сумууд}} [[Ангилал:Баянгол сум (Сэлэнгэ)| ]] [[Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн сум]] [[Ангилал:Монголын сум]] pq2ai9sj0ve8h9qde67wnwk2ekzd0ut 0 8128 863120 860743 2026-07-25T07:32:00Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863120 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс америци}} '''Америци''' нь [[синтетик химийн элемент|синтетик]] [[химийн элемент]], [[атомын дугаар]] нь 95, химийн тэмдэглэгээ нь '''Am'''. Уг элемент нь [[Изотопи#Тогтворгүй изотопи|цацраг идэвхит]] шинжтэй, [[актиноид]]ын бүлгийн металл юм. 1944 онд [[плутони]]г [[нейтрон]]оор бөмбөгдөх замаар гарган авсан байна. Цэвэр Америци нь гялалзсан мөнгөлөг ба цагаан өнгөтэй. ²⁴¹Am-ын альфа цацрал нь [[ради]]гийнхаас 3 дахин өндөр бөгөөд нэг [[килограмм|грамм]] орчим америци нь ойр байгаа хүнийг ихээхэн хэмжээгээр хордуулна. == Хэрэглээ == ²⁴¹Am-г гарган авах нь өндөр өртөгтэй болно. Уг элементийг өрөөний галын дохиололд дахь утаа мэдрэгчид маш бага хэмжээтэйгээр (ойролцоогоор 0.2 [[кг|микрограмм]]) хэрэглэнэ. Үүнээс гадна өрмийн цооногт геофизикийн судалгаа (Am241Be) хийхэд мөн нейтрон радиографид нейтроны эх үүсвэр болгон ашиглана. Пуужингийн түлш хийхэд ашиглаж болох тухай мөн яриглаж байна<ref>{{cite news | title = Extremely Efficient Nuclear Fuel Could Take Man To Mars In Just Two Weeks | publisher = [[ScienceDaily]] | date = 3 Jan 2001 | url = http://www.sciencedaily.com/releases/2001/01/010103073253.htm | accessdate = 2007-11-22}}</ref>. == Изотопи == Нийт 18 [[Изотопи#Тогтворгүй изотопи|цацраг идэвхит изотопи]] байдгаас хамгийн тогтвортой нь ²⁴³Am (хагас задралын хугацаа нь 7370 жил) ба ²⁴¹Am (хагас задралын хугацаа нь 432.2 жил) юм. Үлдэх изотопиуд нь 51 жилээс бага, ихэнхи нь 100 минутаас бага хагас задралын хугацаатай байна. Изотопиудын атом масс нь 231.046 (²³¹Am) - 249.078 (²⁴⁹Am) хооронд хэлбэлзэнэ. == Цахим холбоос == {{Wiktionary}} {{Commons|Americium|Америци}} * [https://web.archive.org/web/20070813202222/http://periodic.lanl.gov/elements/95.html Los Alamos National Laboratory - Americium] * [https://web.archive.org/web/20080211142206/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Am/index.html WebElements.com - Americium] * ''Guide to the Elements - Revised Edition'', Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1 * [https://web.archive.org/web/20080612221402/http://education.jlab.org/itselemental/ele095.html It's Elemental - Americium] * [https://web.archive.org/web/20060830050012/http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/phs156.html ATSDR - Public Health Statement: Americium] == Эшлэл == <references /> {{Зай авах}} {{Үелэх системийн холбоос мөр}} [[Ангилал:7-р үеийн элемент]] qxz4jnilulzmynwdqk4qlxi1bh5fc47 0 9160 863133 834409 2026-07-25T10:49:25Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863133 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Барион|Бори}} {{Инфобокс бари}} '''Бари''' нь [[химийн элемент]], [[атомын дугаар]] нь '''56''', химийн тэмдэглэгээ нь '''Ва'''. Бари нь зөөлөн, мөнгөлөг өнгөтэй [[газрын шүлтэт металл]] юм. Уг элемент байгаль дээр цэврээр тохиолдохгүй. Учир нь уг элемент [[агаар]]тай маш амархан урвалд орно. Бари нь байгаль дээр барийн сульфат - BaSO₄ ([[барит]]), барийн карбонат - BaCO₃ (витерит) хэлбэрээр оршино. Бари нь мөн бенитоите-д (ховор эрдэнийн чулуу) бага хэмжээгээр агуулагдаж болно. == Шинж чанар == Бари нь хими шинжийн хувьд [[кальци]]тай төстэй, гэхдээ илүү их химийн идэвхитэй элемент. Агаарт маш хялбархан исэлдэнэ. Устай эсвэл спирттэй исэлдэн [[устөрөгч]]ийн хий үүсгэнэ. [[Хүчилтөрөгч]]тэй нэгдэн барийн исэлээс (BaO) гадна перисэл (''peroxide'') үүсгэнэ. Хувийн жин ихтэй. Хамгийн өргөн тааралдах [[барийн сульфат]] нь 4.5 гр/см³нягттай. == Хэрэглээ == Бариг эмнэлгийн болон үйлдвэрлэлийн зориулалтаар ашиглана: * [[Барит]] (BaSO₄) [[газрын тос]]ны өрөмдлөгийн шаварт хэрэглэнэ. * Эмнэлэгт, хоол боловсруулах эрхтний рентген зураг авах үед будагч бодисоор ашиглана. * [[Барийн карбонат]] нь хулганы хоронд хэрэглэгдэнэ. * Никельтэй хамт хайлшны хольц болно. * Барийн исэл нь флюоресценц лампийн электродын өнгөлгөөнд хэрэглэгдэнэ. * Вакуум хоолойн дахь маш бага хэмжээтэй [[хүчилтөрөгч]]ийг зайлуулахад хэрэглэгдэнэ. * Барийн карбонат шилний үйлдвэрт хэрэглэгдэнэ. Бариг нэмсэнээр шилний галгар байдал, хугарлын индексийг ихэсгэнэ. * Баритийг [[резин]]ы үйлдвэрт хэрэглэнэ. * Барийн нитрат ба хлорит нь салютыг ногоон өнгөтэй болгоно. * 2007 онд барийн титанатыг[https://web.archive.org/web/20080913004217/http://www.technologyreview.com/Biztech/18086/] цахилгаан машины баттерейд хэрэглэх боломжтойг тогтоосон байна. * Барийн флюорид нь оптикт хэрэглэгдэнэ. Уг нэгдэл нь 500-900 нм долгионы уртад өнгөгүй болдог байна. * Бари нь YBa₂Cu₃O₇ өндөр температурын супер [[хагас дамжуулагч]]ийн гол түүхий эд болно. * Барийн изотопи ¹³³Ba нь цөмийн физикийн судалгаанд хэрэглэгддэг гамма детекторын тохиргооны стандарт болно. * Барийг төрөл бүрийн будаг гарган авахад өргөн ашигладаг. == Түүх == Бариг ([[Грек хэл|Грек]] ''bary'' - "хүнд" гэсэн утгатай) анх 1774 онд [[Карл Шееле]] тодорхойлж, 1808 онд Английн химич, физикч [[Хемпри Дэви]] ялгаж авсан байна. Барийн исэлийг анх [[Луи Бернар]] "бароте" гэж нэрлэсэн ба [[Антуан Лавуазье]] "барита" болгон өөрчилжээ. == Тархалт == Бари агаарт маш хурдан исэлддэг тул цэврээр нь ялгаж авах төвөгтэй. Байгаль дээр барийн сульфат буюу барит байдлаар тааралдана. Барит нь бариг ялгаж авах үндсэн түүхий эд болдог. Барит нь уусдаггүй тул нүүрстөрөгчтэй хамт халаан барийн сульфид болгоно<ref>Toxicological Profile for Barium and Barium Compounds. Agency for Toxic Substances and Disease Registry, [[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]] [http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp24.pdf]</ref> :BaSO₄ + [[Нүүрстөрөгч|2C]] → [[барийн сульфид|BaS]] + [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл|2CO₂]] Барийн сульфидийг гидролизд оруулан, эсвэл хүчлээр үйлчлэн [[барийн хлорид]], [[барийн нитрат]], [[барийн карбонат]] зэрэг нэгдлүүдийг гарган авч хэрэглэнэ. Цэвэр барийг их хэмжээгээр гарган авах үндсэн арга нь хайлмал барийн хлоридийг (BaCl₂) электролизд оруулан гаргаж авна. :([[катод]]) Ba²⁺* + 2[[электрон|e^-]] → Ba :([[анод]]) Cl^-* → ½Cl₂ ([[хий]]) + e^- == Нэгдэл == Барийн онцгой нэгдлүүдэд [[барийн перисэл]] (peroxide), [[барийн хлорид]], [[барийн сульфат]], [[барийн карбонат]], [[барийн нитрат]], [[барийн хлорат]] зэрэг орно. == Изотопи == Байгаль дээр барийн 7 [[изотопи#Тогтвортой изотопи|тогтвортой изотопи]] тааралдана. Одоогоор мөн 22 тогтворгүй (изотопи#Тогтворгүй изотопи|цацраг идэвхит) изотопи тогтоогдоод байгаа бөгөөд эдгээрийн ихэнхийнх нь [[изотопи#Тогтворгүй изотопи|хагас задралын хугацаа]] нь хэдхэн миллсекундээс хэдэн минут байна. Хамгийн урт хагас задралын хугацаатай нь ¹³³Ba (хагас задралын хугацаа нь 10.51 жил)ба ^137mBa (2.55 минут) юм. == Хор уршиг, сөрөг нөлөө == [[Ус]]анд эсвэл [[хүчил]]д уусгасан барийн нэгдлүүд нь маш хүчтэй хор болно. Бага тун нь булчингийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлөх ба өндөр тун нь мэдрэлийн системд нөлөөлнө. Барийн сульфатыг хоол боловсруулах эрхтний рентген зурагт будагч бодисоор ашиглах ба энэ тохиолдолд үрлэн хэлбэрээр нь залгиж хэрэглэдэг. Бари нь бусад хүнд металлууд шиг хүний биед хуримтлагддаггүй байна<ref>[http://www.epa.gov/region5/superfund/ecology/html/toxprofiles.htm#ba Toxicity Profiles, Ecological Risk Assessment | Region 5 Superfund | US EPA<!-- Bot generated title -->]</ref>. Бари маш хурдан исэлдэх тул цэвэр бариг ихэвчлэн керосинд эсвэл түүнтэй төстэй хүчилтөрөгч химийн нэгдэлд нь ороогүй шингэн бодист хадгална. == Цахим холбоос == {{Wiktionary}} {{Commons|Barium|Бари}} * [https://web.archive.org/web/20080516060719/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ba/index.html WebElements.com – Barium] * [https://web.archive.org/web/20100123003003/http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Ba Elementymology & Elements Multidict] == Эшлэл == <references /> {{Зай авах}} {{Үелэх системийн холбоос мөр}} [[Ангилал:6-р үеийн элемент]] lbrogyt85lzqactla9iity678zu3aw6 0 9167 863084 822091 2026-07-24T21:22:54Z ~2026-41457-29 106254 Өмнөд Солонгос, Хятад, Орос хэмээх ерөнхий нэрсийг Монгол хэлний албан нэршил болох: Бүгд Найрамдах Солонгос Улс, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс, Оросын Холбооны Улс хэмээн солин найруулсан болно. 863084 wikitext text/x-wiki {{Short description|Зүүн Азийн улс}} {{Distinguish|text=[[Өмнөд Солонгос|Бүгд Найрамдах Солонгос Улс (Өмнөд Солонгос)]] эсвэл түр [[Бүгд Найрамдах Солонгос Ард Улс]] (1945–1946)}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = {{nowrap|Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улс}} | common_name = Умард Солонгос | native_name = {{nowrap|{{resize|90%|{{native name|ko|조선민주주의인민공화국|italics=off}}}}<br />{{resize|90%|Чусонь Миньжужүи Иньминь Гунхуагүк}}}}<!--Please do not add official regional/minority languages here; use the langbox template directly below, included specifically for that purpose--> | image_flag = Flag of North Korea.svg | flag_type = [[Умард Солонгосын төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Emblem of North Korea.svg | coa_size = 80 | symbol_type = [[Умард Солонгосын төрийн сүлд|Сүлд]] | national_anthem = {{lang|ko|애국가}}<br />{{transliteration|ko|[[Умард Солонгосын төрийн дуулал|Эгүкка]]}}<br />"Эх орончийн дуу"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of North Korea Instrumental.mp3]]}} | national_motto = | image_map = Democratic People's Republic of Korea (orthographic projection).svg | map_caption = Умард Солонгосын хяналтад байгаа газар нутгийг хар ногооноор; нэхэмжилсэн боловч хяналтад байхгүй газар нутгийг цайвар ногооноор харуулав | capital = [[Пёньян]] | largest_city = capital | coordinates = {{Coord|39|2|N|125|45|E|type:city}} | official_languages = [[Солонгос хэл]] ([[Умард Солонгосын стандарт хэл|Мунхвао]]) | languages_type = [[Албан бичиг]] | languages = [[Солонгос үсэг|Чусонгыль]] | demonym = {{hlist|[[Умард Солонгосын хүн ам|Умард Солонгосчууд]]|[[Солонгосчууд]]}} | religion = {{plainlist| * 73% [[Шашин шүтэхгүй байдал]]{{efn|58% нь агностик, 15% нь атеист. Умард Солонгос нь албан ёсоор [[атеист улс]] юм.}} * 13% [[Чхондоизм]] * 12% [[Солонгос бөө мөргөл|Бөө мөргөл]] * 1.5% [[Солонгосын буддын шашин|Буддизм]] * 0.5% Бусад{{efn|[[Христийн шашин]], [[Ислам]], болон [[Хятадын уламжлалт итгэл]] зэргийг багтаасан.}} }} | religion_year = 2020 | government_type = <!--Do not change without consensus on Talk page-->[[Тоталитаризм|Тоталитар]] [[Дарангуйлал#Персоналист|удамшлын дарангуйлал]] дор [[Нэгдмэл улс|нэгдмэл]] [[Нэг намын систем|нэг-намын]] [[Социалист улс|социалист]] [[бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Солонгосын Ажилчдын Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга|САН-ын ерөнхий нарийн бичгийн]] ба [[Умард Солонгосын төрийн хэрэг эрхлэх газрын дарга|төрийн хэрэг эрхлэх газрын дарга]] | leader_name1 = [[Ким Жон-ын]] | leader_title2 = [[Умард Солонгосын Ерөнхий сайд|Ерөнхий сайд]] ба [[Төрийн асуудал эрхэлсэн комиссын дэд дарга|ТАЭК-ын дэд дарга]] | leader_name2 = [[Ким Ток Хун]] | leader_title3 = [[Ардын Их Хурлын Байнгын хорооны дарга|АИХ-ын Байнгын хорооны]] ба [[Төрийн асуудал эрхэлсэн комиссын дэд дарга|ТАЭК-ын 1-р дэд дарга]] | leader_name3 = [[Чхве Рён Хэ]] | leader_title4 = [[Ардын Их Хурлын дарга|АИХ-ын дарга]] | leader_name4 = [[Пак Инь Чоль (улс төрч)|Пак Инь Чоль]] | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | legislature = [[Ардын Их Хурал (БНАСАУ)|Ардын Их Хурал]] | sovereignty_type = Түүх | established_event1 = [[Зөвлөлтийн иргэний засаг захиргаа|Зөвлөлтийн удирдлага]] | established_date1 = 10 сарын 3, 1945 он | established_event2 = [[Умард Солонгосын ардын түр хороо|1-р түр зг.]] | established_date2 = 2 сарын 8, 1946 он | established_event3 = [[Умард Солонгосын ардын хороо|2-р түр зг.]] | established_date3 = 2 сарын 22, 1947 он | established_event4 = БНАСАУ байгуулагдсан | established_date4 = 9 сарын 9, 1948 он | established_event5 = [[Умард Солонгосын үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]] | established_date5 = 12 сарын 27, 1972 он | area_km2 = 120,540 | area_sq_mi = 46,541 | area_rank = 98<!--Demographic Yearbook--><!-- Area rank should match List of countries and dependencies by area --> | area_footnote = <ref name="unstats08"/> | percent_water = 0.11 | population_estimate = 26,072,217<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Korea North|access-date=8 April 2023}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 55 | population_density_km2 = 212 | population_density_rank = 45 | GDP_PPP = $40 тэрбум<ref name="CIAGDP(PPP)"/> | GDP_PPP_year = 2015 | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $1,800<ref name="CIAGDP(PPP)Capita"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $16 тэрбум<ref>{{cite web|url=https://data.un.org/en/iso/kp.html|title=UNData app|website=data.un.org}}</ref> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $640 | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI = | HDI_year = | HDI_ref = | currency = [[Хойд Солонгос вон|Солонгос Ардын вон]] (₩) | currency_code = KPW | time_zone = [[Умард Солонгос дахь цаг|Пёньяны Цаг]]<ref>{{cite web|title=Decree on Redesignating Pyongyang Time|url=http://www.naenara.com.kp/en/news/?19+8938|website=Naenara|access-date=4 May 2018|date=30 April 2018}}</ref> | utc_offset = +9 | DST_note = | time_zone_DST = | antipodes = | date_format = {{unbulleted list |yy, {{lang|ko|жжжж년 сс월 өө일}} |жж, жжжж/сс/өө {{resize|75%|([[Чүчэ хуанли|МЭ–1911]]{{\}}[[Манай эрин|МЭ]])}}}} | drives_on = баруун | calling_code = [[Умард Солонгос дахь утасны дугаар|+850]]<ref name="CIATelephone"/> | iso3166code = | cctld = [[.kp]]<ref name="Hersher2016"/> | today = }} '''Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улс''' (БНАСАУ) буюу '''Умард Солонгос''' — [[дорнод Ази]]йн [[Солонгосын хойг]]ийн Умард хагасыг эзэлсэн [[бүрэн эрхт улс]] юм. Умард талаараа [[Хятад|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс]] (ихэнх), [[Орос|Оросын Холбооны Улс]] (багахан), өмнөд талаараа [[Өмнөд Солонгос|Бүгд Найрамдах Солонгос Улс]] -тай [[Солонгосын цэрэггүй бүс]]ээр хиллэдэг. Өрнө зүгт [[Шар тэнгис]], дорно зүгт [[Япон тэнгис]]т тулна. [[Кужусонь|Кужусониос]] эхтэй [[солонгос үндэстэн|солонгос улс]] 8-р зуунаас нэгдмэл болж Солонгосын хойгт багтан тогтсон. 1910-1945 оны хооронд [[Япон]]ы хараат орон болсон. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа хоёр хэсэгт хуваагдаж, Зөвлөлт Холбоот улсыг баримталсан Солонгосын умард хэсэгт 1948 онд [[Ким Ил Сон]] тэргүүтэй БНАСАУ-ыг байгуулжээ. 1950 онд Умард Солонгос [[Өмнөд Солонгос|өмнөд нутаг]] руу дайрч нэгтгэх гэсэн боловч АНУ, [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ]]-ийн цэргийг дийлэлгүй 1953 онд дайн өндөрлөсөн. 1991 онд өмнөдийн хамт хоёр улс [[НҮБ]]-д бүрэн эрхт гишүүнээр элссэн. Одоо ч Өмнөд Солонгосыг өөртөө нэгтгэх бодолго баримталдаг хаалттай хату дэглэмтэй орон. БНАСАУ байгуулагдсан цагаас нь Монгол улс хүлээн зөвшөөрч, 1948 оны 10-р сарын 15-нд манай дипломат харилцаа тогтоосон хоёр дахь улс болж байсан юм. Умард Солонгос улс төрийн [[коммунизм|эв хамт]] дэглэм, [[социализм|нийгэм журамт]] эдийн засаг, [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]] төрийн байгууламжтай, нам төвт нэг намын ноёрхолт тогтолцоотой. [[Ким Ил Сон|Ким Ил Соний]] байгуулсан улсыг өдгөө ач хөвүүн [[Ким Жон-өнь]] нь удирдаж байна. Олон улсад БНАСАУ-г хэт дарангуй дэглэмтэй гэж тодорхойлдог. "Чүчэ" болон "Соньгүнь" зэрэг Төрийн үзэл баримтлалтай. [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагаас]] 2014 онд явуулсан мөдлөгөөр Умард Солонгосыг "орчин цагийн дэлхий дээр өөр хаана ч байхгүй жин, хэмжээ, тогтоц бүхий хүний эрхийн ноцтой зөрчилтэй" хэмээн дүгнэсэн байдаг.<ref>http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/CoIDPRK/Report/A.HRC.25.CRP.1_ENG.doc</ref> == Нэр == ''Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улс'' (조선민주주의인민공화국 — ''чусонь миньжү жүи иньминь гунхуагүг'')-ын оноосон нэрийг монголоор хэд хэдэн янзаар товчилж байна. Үсгээр товчилж '''БНАСАУ''', угтвараар нь '''Ардчилсан Солонгос''', байрлалаар нь '''Умард Солонгос''', '''Хойд Солонгос''' гэдэг. "Солонгос" гэсэн нь монгол үг. Харин [[солонгос хэл]]ээр улс, үндсээ умард улсад нь "''Чусонь"'' (조선), өмнөд улсад нь "''Хань"'' (한) хэмээн нэрлэж байна. ==Газар зүй == Умард Солонгос 120,540 хавтгай дөрвөлжин километр нутагтай, [[Малави]] улсаас арай том буюу дэлхийн [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|98-р том]] газар нутагтай орон юм. [[Зураг:Un-north-korea.png|thumb|200px|left|Муж, хотын замын сүлжээний газрын зураг {{ref-en}}]] === Байрлал === Хойд өргөргийн 37° — 43°, зүүн уртрагийн 124° —131° дотор [[Ази тив]]ийн дорнод зах [[Солонгосын хойг]]ийн Умард хагасыг эзлэн оршдог. Хойд талын Түмэн гол, Пэгдү уул, Ялу голоор зааглагдсан 1416 км зурвасаар [[Хятад улс]]тай, өмнөд талын 238 км [[Солонгосын цэрэггүй бүс]]ээр зааглагдаж [[Өмнөд Солонгос]]той, зүүн хойд талын 17.5 км зурвасаар [[Орос улс]]тай хиллэдэг. Хилийн нийт урт — 1671.5 км. Баруун талдаа [[Шар тэнгис]] (''Өрнөд тэнгис''), бүр тодруулвал түүний [[Солонгосын булан]], зүүн талд [[Япон тэнгис]]т (''Дорнод тэнгис'') тулна. Эргийн урт нь 2495 км. Эргээс Япон тэнгист 92.6 км, Шар тэнгист 370.4 километр зайг усан хилээр боддог. === Уул усан === Умард Солонгос орон далайн түвшнээс дээш дунджаар 400 м өндөр. Нутгийн 80 хувь уул нуруу бүхий өндөрлөг газар. 50 гаран өндөр уул байна. Зүүн болон төв биеэр уулархаг, баруун талдаа нам доор газар байна. Хамгийн өндөр цэг нь Солонгосын хойгт нэгдүгээр, далайн түвшнээс дээш 2744 м өндөр [[Пэгдү]] галт уул. Хөвч нуруудаас тоочвол зүүн дорно Умардын [[Хамгён нуруу|Хамгён]] нуруу, Умард-төв хэсгийн [[Нанним нуруу|Нанним]] нуруу, Умард хилийн дагуух [[Каннам нуруу|Каннам]] нуруу гээд үргэлжилнэ. Хоёр Солонгосыг дамжсан [[Тэбэг нуруу|Тэбэг]] нурууны [[Көмган уул|Көмган]] уул (1638 м) үзэмж сайхнаараа зартай. Эдгээрт Мантаб-сань (2205 м), Мюхян-сань (1909 м), Матэ-сань (1745 м), Мэбу-сань (1578 м) зэрэг өндөр уулс бий. 40 километрээс хол урсдаг 138 гол горхи байна. Гол мөрнөөс 790 км урсдаг Умард хилийн [[Ялу гол]] хамгийн урт нь юм.<ref>{{cite web |url=http://www.koreanhistoryproject.org/Jta/Kr/KrGEO0.htm |title=Korea Geography |accessdate=2007-08-01 |author=Caraway, Bill |year=2007 |work=The Korean History Project |archive-date=2007-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706035307/http://koreanhistoryproject.org/Jta/Kr/KrGEO0.htm |url-status=dead }}</ref> [[Түмэн гол]] 521 км, Пёнъянгаар дайрдаг [[Тэдун мөрөн|Тэдун]] 397 км, өмнөд хилийн [[Имжинь]] гол 273 км урттай. Нам доор тал газар байна. Пёнъян, Чэрёнгийн хоёр бусдаасаа эн их. Тариалангийн нутаг 14.4 хувь буюу маш бага, [[ой]] мод 61 хувь байна. Газар хөдлөлийн идэвхтэй, халуун [[рашаан]]ы 124 газар байгаа. <gallery widths="180px" heights="140px"> Зураг:North_Korea_Topography.png|Байр зүйн газрын зураг Зураг:Satellite image of North Korea in December 2002.jpg|Өвөл алс дээрээс харахад Зураг:Baitou Mountain Tianchi.jpg|[[Пэгдү]] галт уулын тогоо Зураг:Landscape with Mountains in North Korea.JPG|[[Кэсон]] хавийн уул хангай Зураг:Beach near Lake Sijung, NK.jpg|[[Воньсань|Воньсаний]] ойр далайн эрэг Зураг:Views from Yanggakdo International Hotel 03.JPG|[[Пёнъян]]гаар урсах [[Тэдун мөрөн|Тэдун]] гол </gallery> === Уур амьсгал === Умард Солонгост дөрвөн улирал, эх газрын болон тэнгисийн уур амьсгал солигдож байдаг. Бороотой дулаан зун, хуурай хүйтэн өвөлтэй. Агаарын температур I сард −3 — −13 °C, VIII сард 20 °C — 29 °C байна. Жилийн хур тунадасны 60 хувь VI—IX сард унадаг. === Ашигт малтмал === [[Нүүрс]], [[хар тугалга]], [[гянт болд]], [[цайр]], [[бал]], [[төмөр]], [[зэс]], [[алт]], [[давс]]ны нөөцтэй. == Нийгэм соёл == === Хүн ам зүй === [[Зураг:North_Korea_-_Kumsusan_(5015230319).jpg|thumb|Кымсүсаний дурсгалын ордны өмнө зургаа авахуулагсад]] [[Зураг:North_Korea-Pyongyang_Maternity_Hospital-04.jpg|thumb|Эмнэлгийн шүдний эмчийн өрөө]] Умард Солонгос улс 2011 онд 24,451,285 хүнтэй байв. Дэлхийн 194 улсаас хүн амын олноор [[Улс орнууд хүн амын тоогоор|48-р]] байрт байна. Дайны дараа хүн амын тоо огцом өсч байсан бол удааширч 2014 он болоход 0.5%-д хүрсэн. Мянган хүн тутамд 15 төрж, 9 нас нөхцдөг Хоол тэжээлийн хүртээмжгүй байдал, өлсгөлөн хүн амын өсөлтөд сөргөөр нөлөөлдөг. Гэрлэлт цуцлах нь бараг байхгүй. Хүн амын 22 хувь 0–14 насны багачууд, 69% нь 15–64 насны хөдөлмөрийн чадвартан, 9% нь 65-ээс дээш өндөр настан байна. Хүн амын нягт — 198.3 хүн/км², хүйсийн харьцаа жигд, бичиг үсэг тайлагдалт — 99%, дундаж наслалт — 63 жил. === Ард түмэн === Умард Солонгос нэг үндэстэн, нэгэн төрлийн ард түмний орон. Бараг 100 хувь [[солонгос үндэстэн]]. Цөөн тооны [[хятад үндэстэн|хятад]], [[япон үндэстэн|япон]] байна. Зарим талаар [[алтай хэлний язгуур|алтай язгуурт]] багтах, зарим талаар өнчин бүрэлдсэн хэмээх [[солонгос хэл]] улсын албан ёсны хэл бөгөөд [[солонгос үсэг|солонгос үсгээр]] (энд ''чусонь-гыль'' гэнэ) бичнэ. Хамгён, Пёньян нутгийн аялгуу гэж байна. Пёньяны аялгуу хэвлэл мэдээлэл, албан хэргийн «''мүньхуа-о''» (Сөүлийнхэд суурилсан)-гоос ялгаатай. Өмнөдийнхтэй харьцуулахад зээлдмэл үг бага. Оросоос зээлдсэн үгс бий. Шашны зан үйл, баяр байдаг ч коммунист орны жишгээр шашинд дургүй. Судалгаанаас үзвэл хүн амын 64 хувь [[атеизм|шашин шүтдэггүй]], 16 хувь солонгос бөө мөргөлтөн, 13.5% [[чоньдогю]] (күнзийн суртал голлосон холимог үзлийн шинэ шашин), 4.5% буддын шашин, 1.7% [[христийн шашин|христийг]] шүтдэг. Ойрын үзэл суртлыг эс тооцвол [[буддын шашин|буддын]] болон [[күнзийн суртал|күнзийн]] олон зууны өв уламжлалтай. === Хот суурин === {{гол|Умард Солонгосын хот суурин}} [[Зураг:Wonsan waterfront (2937890043).jpg|thumb|right|200px|[[Воньсань]] хот]] 1987 оны онд мэдээлснээр хүн амын 59 хувь хотод суудаг. Нутгийн баруун биеийн нам доор газар олноороо байна. {|class="wikitable" |+ Арван хоёр том хот (2008 оны тоо): |- valign="top" | * [[Пёнъян]] (3,255,288 хүнтэй) * [[Хамхөн]] (768,551) * [[Чонжинь]] (667,929) * [[Нампу]] (366,341) * [[Воньсань]] (363,127) * [[Шинийжү]] (359,341) || * [[Таньчонь]] (345,876 хүнтэй) * [[Кэчонь]] (319,554) * [[Кэсон]] (308,440) * [[Саривонь]] (307,764) * [[Сүньчонь]] (297,317) * [[Пёнсон]] (284,386) |} === Урлаг спорт === Солонгосын уламжлалт урлаг соёлоос гадна БНАСАУ-д орчин үеийн соёл дэлгэрсэн. Өмнөдтэй харьцуулахад тэс өөр чигтэй. Уран зураг, дуу хөгжим, кино гээд бүх зүйлд коммунист үзэл, суртал ухуулга шингэсэн байдаг. Үүнд Ким Ил Сон Японы дарлалын эсрэг тэмцэж байсан, Солонгосын Хөдөлмөрийн намын алдар цуу, нийгмийн сайн сайхнаа магтсан бүтээлүүд голлоно. Хувьсгалын дуурь гэж бүр тогтсон төрөл байна. Киног хүүхэд залуусыг төлөвшүүлэхэд чиглүүлдэг. [[Зураг:Laika_ac_Arirang_Mass_Games_(7934639696).jpg|thumb|200px|2012 оны Арирангийн зураг]] Умард Солонгосын орчин цагийн барилгын хийцийг гурав ангилдаг. 1) уламжлалт солонгос хийцээс оруулсан (Морьт хөшөө, Ялалтын хаалга, Чүчэ цамхаг), 2) уламжлалт солонгос дээвэртэй (соёлын ордон, төв номын сан, Олон улсын найрамдлын үзэсгэлэн), 3) уламжлалт хийцгүй олон давхар барилга (Рёгён зочид буудал, Курё зочид буудал) байна. Бүх нийтийн гимнастикийн «[[Ариран наадам|Ариран]]» наадам жил бүр болдог. Хамгийн том бүжигт явдал гэж Гиннесийн номд бичигдсэн. Пёнъянд одоо цагийн дэлхийн хамгийн том буюу 150,000 хүний багтаамжтай [[Майн нэгний цэнгэлдэх хүрээлэн]] бий. 1964–2014 оны хооронд Олимпын наадамд тамирчдаа илгээснээс [[буудлага]], [[бокс]], [[гимнастик]], [[бөх барилдаан]], [[хүндийн өргөлт]], [[жүдо]], [[тэшүүрийн спорт|тэшүүр]], [[ширээний теннис]] зэрэг спортоор 14 алт, 13 мөнгө, 22 хүрэл медаль хүртсэн. [[Ким Иль]] бөх олимпын хошой аварга бол, [[Ке Сүнь-хи]] жүдоч олимпын гурван медальтай. [[Умард Солонгос улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг|Хөлбөмбөгийн шигшээ баг]] нь 1966 оны ДАШТ-д шөвгийн наймд үлдэж байсан. === Хүний эрх боолт === Умард Солонгос хүний эрхийг хааж боодгоороо ардчилсан төдийгүй бусад коммунист улсаас хол илүү. Амьдрах газраа өөрөө сонгох эрхгүй, ажиллах шаардлагатай газар дээрээс томилдог. Улсаас гарч орох чанд хяналтын доор цөөн хүнд олддог. Нам, төрийг шүүмжлэх эрх байхгүй. Бүх хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл төрийн мэдэлд байдаг. Нэг хүнийг тахин шүтэх үзлээр ухуулдаг. ''[[Эмнести]]'' олон улсын байгууллагын хэлснээр 15–20 шоронд 200,000 хүн улс төрийн хэргээр хоригдож байна. Төр нь үүргээ биелүүлээгүйгээс өлсгөлөнгөөр, мөн албадан хөдөлмөр, эсэргүү нэр зүүж 1–2 сая хүн зуурдаар хорвоог орхисон гэсэн таамаг бий. == Түүх == === Эртний улс === [[Зураг:Goguryeo tomb mural.jpg|thumb|right|200px|Когурё улсын үед хамаарах<br>булшны дотор ханын зураг]] [[Солонгосын хойг]]т хүний үлдээсэн [[археологи|эртний судлал]]ын олдвор [[чулуун зэвсгийн үе|хуучин чулуун зэвсгийн]] үеэс эхтэй. Анхны [[солонгос үндэстэн|солонгос]] улс болох [[Кужусонь улс|Кужусонийг]] [[Таньгүнь]] гэгч МЭӨ 2333 онд үүсгэсэн гэж солонгос домогт өгүүлдэг.<ref>[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm Korea's History (Ko-Choson, Three Kingdoms, Parhae Kingdom, Unified Shilla, Koryo Dynasty, Colonial Period, Independence Struggle, Provisional Government of Korea, Independence Army, Republic of Korea,)<!-- Bot generated title -->]</ref> Кужусонь Умард Солонгос, хаяа залгаа [[Манжуур]]т буюу [[Шар тэнгис]]ийн эрэг нутагт оршин байв. Хятадын [[Хань улс]]тай эе эвдрэн мөхсөн ба Хань улсын [[Наннан]] хязгаар байгуулагдав. Кужусонийг залгаж нийтийн он тооллын эхэнд [[Пүё улс]], [[Угжо]], [[Тунъе]], [[Самхань]] зэрэг овог аймгийн холбоод оршин байж байгаад гурван улсын үетэй золгожээ. Өмнөд этгээдийн [[Пэгжэ]], [[Шилла]], Умардын [[Когурё]] гэх гурван улс болж, нэг улс үндэстэнд дөхөж хэдэн зууныг үдсэний эцэст [[Тан улс]]тай холбоолсон Шилла 676 онд бусад хоёрыг мөхөөж газар нутгийг нь эрхшээж [[Шилла улс|нэгдсэн Шилла улс]] болжээ. Дараах үед [[яруу найраг]], [[дүрслэх урлаг]], [[Буддын шашин|буддын соёл]] дэлгэрэн хөгжив. Шилла ([[Солонгос]]) - Тан ([[Хятад]]) найрамдалтай байв. 10-р зуунд Шилла дотоодын хямралаас сулран Гуулин улсаар солигджээ. Манжуурт Кугурёгийн өвийг залгасан [[Пальхэ]] улс оршиж байгаад 926 онд [[Кидан|Кидан д]] мөхөөгджээ. === Гуулин, Чусонь === [[Зураг:History_of_Korea-1374.png|thumb|right|150px|Гуулин улс. 1374 он.]] 936 онд [[Солонгос үндэстэн|солонгос үндэстний]] Курё буюу [[Гуулин улс]]ыг [[Тэжу (Курё)|Ван Гонь]] үүсгэн байгуулав. Энэ улсад Шиллагийн адилаар суурин соёл урлаг, эрдэм сэхээрэл лавшран тогтсон. Тухайлбал 1377 онд буддын «[[Чигжи]]» номыг төмрөөр барласан нь дэлхийн анхны төмөр бар байжээ.<ref>[http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php URL_ID=3946&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html World's oldest printed Doc]</ref> 13-р зуунд Гуулин улс [[Их Монгол Улс|Их Монгол Улсын]] довтолгоонд өртөж байв. 30 жил дайтсны эцэст хараат, үнэнч холбоотон нь болжээ. [[Юань улс]] мөхөхөд Курёгийн гадаад бодлого зөрчилдөж, хятадын Минтэй байлдахаар мордсон [[Тэжу ван|И Сонге]] жанжин цэргээ [[Ялу]] голоос нийслэл рүү буцаан довтолгож 1388 онд [[Ү ван]]г унагаад 1392 онд төр эргүүлэн улсын ван болж, [[Чусонь]] улсыг (1392-1897) үндэслэжээ. [[Зураг:Gyeongbokgung-GeunJeongJeon.jpg|thumb|left|180px|Вангийн [[Кёньбүг]] ордон]] Чусоний түрүү 200 жилд нийслэл [[Кэсон|Кэгён]]гоос [[Сөүл|Ханьсонд]] шилжиж, дайн дажингүй амгалан байв. [[Сэжун ван]] [[Солонгос үсэг|солонгос үсгээ]] зохиож, [[күнзийн суртал]] улсын шашин болов. 1592-1598 оны хооронд [[Япон]]ы [[Тоёотоми Хидёши]] халдаар ирэхэд усан цэргийн [[И Сүньшинь]] жанжны [[яст мэлхий онгоц]], [[Мин улс]]ын цэргийн тусламжтай байлдан дийлэв. Мин улстай найрсаг Чусонь 1627, 1636 онд Умардаас мандсан [[Манж үндэстэн|манжтай]] байлдаж ялагдан [[Чин улс|Чингийн]] хараат улс болон найрамдаж амаржсан. [[өрнө дахин|Өрнө дахинд]] хаалттай байв. 1870-аад оноос [[Японы эзэнт гүрэн|Япон]] Солонгост нөлөөлж эхэлсэн ба 1895 онд Чусоний хатны амийг хорлож<ref>[http://www.kimsoft.com/2002/jp-rape.htm Murder of Empress Myeongseong]</ref> 1897 оноос [[Солонгосын эзэнт улс]] болгов. Солонгос 1905 онд [[Япон]]ы ивээлт орон (''протекторат'') болж,<ref>[http://joongangdaily.joins.com/200108/30/200108300144080739900090809081.html Forced Annexation]{{Dead link|date=Есдүгээр сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1910-1945 оны хооронд [[Японы харьяа Солонгос|харьяа нутаг]] нь болж эзлэгдэв. [[Дэлхийн II дайн]]ы төгсгөлд Японоос [[Солонгос]]ыг чөлөөлөхдөө [[Америк]] [[Зөвлөлт]] хоёр уралдан, таллан хуваажээ. === БНАСАУ === [[Зураг:Korean People's Army soldier pointing to the DMZ.jpg|thumb|200px|right|Газрын зурагт Солонгосын цэрэггүй бүсийг зааж буй цэрэг]] 20-р зуунд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]] ойр орших улсуудаа [[коммунизм|эв хамт]] (коммунист) дэглэмээр замнуулахыг хүсч, нөгөө талаас [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] коммунист орнууд олшроход тээг учруулах гэж зорьж байлаа. Дэлхий хоёр туйлт улс төрийн дэглэмд хуваагдаж байв. Тиймээс ч [[дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ыг дуусгахаар дээрх хоёр гүрэн [[Япон]]ы эсрэг 1945 онд дайтахдаа өөрсдийн хамгаалан буй дэглэмээр замнуулахаар уралдан [[Солонгос]]ыг Японоос чөлөөлжээ. [[НҮБ]]-ийн шийдвэрээр Солонгосыг [[38-р өргөрөг|38-р өргөргөөр]] хоёр хуваан дээрх хоёр орны хяналтанд сахиулжээ. [[ЗХУ|Зөвлөлтийн]] хянаж буй хойд хагаст 1948 онд коммунист дэглэмээр замнах '''Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улс''' (БНАСАУ) байгуулагдсан. Улсын тэргүүнээр Манжуурт байрлан Солонгосын [[Солонгосын тусгаар тогтнолын хөдөлгөөн|тусгаар тогтнолын төлөө]] тэмцэж явсан, Зөвлөлтийн холбоотон [[Ким Ир Сен]] /[[Ким Ил Сон]]/ сонгогджээ. 1950 оны 6-р сард Умард Солонгос [[Өмнөд Солонгос]] руу цэргийн довтолгоон хийж [[Солонгосын дайн]] (1950-1953) эхэлсэн. [[Солонгосын дайн]] Зөвлөлт-Америкийн тэрсэлдээн буюу [[Хүйтэн дайн]]ы анхны том дайн байв. Дайн Америк, [[НҮБ]], [[БНХАУ]]-ын цэргийг хамарсан томоохон дайн болсон ба 1953 оны 7-р сард дайнаас өмнөх хилтэй адил буюу хойгийн таллан хуваасан [[Солонгосын цэрэггүй бүс]]ээр хил татаж, гал зогсоох гэрээ байгуулжээ. Дайнд хоёр талаас 1 сая цэрэг, энгийн иргэд алагдсан. Хот, барилга ихээр сүйдэж, эдийн засаг уналтанд орсон байна. [[Зураг:Pjongjang_Zentrum.jpg|thumb|200px|left|1989 оны Пёнъян]] 1956 онд Зөвлөлтийн удирдагч [[Никита Хрущёв]]<nowiki/>ын оролцоотой Ким Ил Соныг түлхэн унагах оролдлого гарсан ч бүтэлгүйтсэн. Умард Солонгос Зөвлөлт, Хятадтай холбоотон хэвээр үлдсэн боловч зай барьдаг болж «Чүчэ» (дотоодын үйлдвэрлэлээр өөрийн хэрэгцээгээ бие дааж хангах) үзэл баримтлалыг хөгжүүлсэн. 1960-аад он хүртэл Умардын эдийн засгийн өсөлт Өмнөдийнхөөс илүү байсан. 1976 онд хоёр солонгосын нэг хүнд ноогдох ДНБ адил байсан боловч түүнээс хойш Умардын эдийн засаг улам бүр хоцорч иржээ. 1992 оноос хоыш Зөвлөлтийн өргөн тал бүрийн тусламж үгүй болсон. 1992 оноос Ким Ил Соны бие муудаж 1994 онд нас барахад хүү [[Ким Чен Ир]] эцгээ залгамжлан улсыг удирдсан. Ким Чен Ир «Соньгүнь» (нэгдүгээрт цэргийн үйлдвэрлэл) бодлогыг хөгжүүлсэн ба 2006 оноос цөмийн зэвсэг турших болсон. 1990-ээд оны дунд үер, ард нийтийн өлсгөлөн болсон. [[Өмнөд Солонгос|Өмнөд Солонгосын]] ерөнхийлөгч [[Ким Дэ-жүн]]гийн санаачилгаар 2000 онд хоёр Солонгосын удирдагчид уулзаж [[Наран мандах бодлого|тунхаг бичиг]] солилцсон. 2010 онд Өмнөдийн Чонань байлдааны хөлөг онгоцыг Умардын тал [[Енпён]] арлын хажууд сөнөөснөөр хоёр Солонгос болон Умард Солонгос-Америкийн харилцаа муудсан. 2011 онд эцгийн орыг залган залуу [[Ким Жон-өнь]] улсын удирдагч болов. [[Цөмийн хөтөлбөр]] хэрэгжүүлж туршилт хийх нь олширсон. == Төр засаг == [[Зураг:Mansudae-Kongressalle.JPG|thumb|200px|right|«Маньсүдэ». АИХ-ын ордон]] БНАСАУ [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]], [[коммунист|эв хамт]] улс төрийн дэглэмтэй [[нэгдмэл улс]] юм. Төр, орон нутгийн бүх түвшинд [[Солонгосын Хөдөлмөрийн Нам]] (СХН) ноёрхоно. 3 сая гишүүнтэй. [[Улсын аюулаас хамгаалах хороо]] (УАХХ) гэж чухал байгууллага бий. [[Ким Жон-өнь]] 2011 оноос хойш Солонгосын Хөдөлмөрийн Намын нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, УАХХ-ын нэгдүгээр дарга, Солонгосын Ардын Армийн ерөнхий командлагч гээд нам төрийн тэргүүнээр ажиллаж эхэлсэн. Өвөг эцэг [[Ким Ир Сен]]ийг нь 1994 онд өөд болоход «Мөнхийн дарга» хэмээсэн бол, эцэг [[Ким Чен Ир]]ийг өнгөрөхөд «Мөнхийн ерөнхий нарийн бичгийн дарга» хэмээн алдаршуулжээ. Нэг танхимт 687 суудалтай БНАСАУ-ын [[Ардын Их Хурал (БНАСАУ)|Ардын Их Хурал]] (АИХ) бол хууль тогтоох дээд байгууллага юм. 1998 оноос хойш АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн даргаар [[Ким Ён-нам]] ажиллаж байгаа бол Сайд нарын зөвлөлийн даргаар [[Паг Бун-жү]] ажиллаж 30 сайдыг тэргүүлж байна. Умард Солонгос 1955 оноос хойш [[Чүчэ|«Чүчэ»]] улс төрийн үзлийг барьж байгаа. «Өөрийн хэрэгцээг өөрөө хангах, өөрөө өөрийгөө хамгаалах, гадаадтай хараат бус харилцах» гэсэн дэлхийгээс тусгаарлагдмал бодлоготой. Гадаадын ажиглагчид БНАСАУ-ыг хэт дарангуй дэглэмтэй гэж тодорхойлдог. === Орон нутаг === Умард Солонгос улс одоо тусгай захиргаат хоёр хот, гурван газар, есөн жирийн муж, бүгд арван дөрвөн нутагт хуваагдаж байна. [[Зураг:Provinces of North Korea.PNG|thumb|right|350px|Улсын доорх нутгийн хуваарь (хүснэгтийн дугаараар)]] <div class="left"> {| class="wikitable" |- ! Зургийн<br>дугаар !! Нэр<br>(хувилбар) !! Хүн ам<br>(2008 он) !! солонгос<br>бүтэн нэр |- !colspan="5"| — [[хот|шууд захирагдах хот]] — (직할시 чикал-ши) |- | 1 || Пёнъян ([[Пхеньян]]) || 2,581,076 ||평양직할시 |- !colspan="5"| — [[хот|онцгой хот]] — (특별시 тыкбёл-ши) |- | 2 || [[Расонь]] ||196,954 || 라선특별시 |- !colspan="5"| — тусгай засаг захиргаат газар нутаг — |- | 3 || colspan="2"| [[Кэсонгийн аж үйлдвэрийн нутаг]] || 개성공업지구 |- | 4 || colspan="2"| [[Кымган уулын жуулчлалын орон]] || 금강산관광지구 |- | 5 || colspan="2"| [[Шинийжүгийн тусгай захиргаат газар]] || 신의주특별행정구 |- !colspan="5"| — [[муж]] — (도 ту/ду) |- | 6 || [[Чаган-ду|Чаган]] || 1,299,830 ||자강도 |- | 7 || [[Өмнө Пёнъань]] (Пённам) || 4,051,696 ||평안남도 |- | 8 || [[Умард Пёнъань]] (Пёнбүг) || 2,728,662 ||평안북도 |- | 9 || [[Өмнө Хуанхэ]] (Хуаннам) || 2,310,485 ||황해남도 |- | 10 || [[Умард Хуанхэ]] (Хуанбүг) || 2,113,672 ||황해북도 |- | 11 || [[Умард Солонгосын Канвонь|Канвонь]] || 1,477,582 ||강원도 |- | 12 || [[Өмнө Хамгён]] (Хамнам) || 3,066,013 ||함경남도 |- | 13 || [[Умард Хамгён]] (Хамбүг) || 2,327,362 ||함경북도 |- | 14 || [[Янган]] || 719,269 ||량강도 |- |} </div> [[Зураг:Soldiers_at_Panmunjon_(5063812314).jpg|thumb|200px|Хилийн цэрэг]] === Цэрэг зэвсэг === [[Солонгос ардын цэрэг]] (САА) үндсэн 1,106,000, нөөц 8,389,000 хүний бие бүрэлдэхүүнтэй. 17–54 насны эрчүүдийн 20% цэргийн албанд бүртгэлтэй дэлхийн хамгийн цэрэгжсэн улс гэдэг.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/International_Institute_for_Strategic_Studies International Institute for Strategic Studies (2010-02-03). Hackett, James, ed. The Military Balance 2010. London: Routledge. ISBN 1-85743-557-5.]</ref> Эрэгтэй хүмүүс 10 жил, эмэгтэй хүмүүс 7 жил цэргийн алба хашдаг бөгөөд 15-18 настай хүүхдүүд зундаа 15 хоног хээрийн бэлтгэлд явах ёстой. Цөөхөн хүмүүс их сургуульд ордог ба хэрэв орвол төгсөөд 5 жил цэрэгт явахаар болдог. Хуурай замын цэрэг, тэнгисийн цэрэг, агаарын, тусгай ажиллагааны, пуужингийн цэрэг гээд тав салбарлана. Умард Солонгосчууд тулааны талбарт гэмтвэл нэр төртэйгөөр тэндээ үхэхийг дээрд үздэг. Учир нь цэргийн эмнэлгийн эмчилгээ нь үнэтэй ба огт эмчилгээ хийдэггүй гэж тэндээс ирсэн хүмүүс хэлж байсан. [[Соньгүнь|«Соньгүнь»]] (юун түрүүнд цэргийн үйлдвэрлэл) гэсэн үзэлтэй. Умард Солонгосын армид 3700 [[танк]], 2100 хуягт техник, 17900 их буу, 11000 агаарын довтолгооныг эсэргүүцэгч буу, 1600 нисэх онгоц, 1000 хөлөг онгоц бий.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/North_Korea#CITEREFCountry_Study2009 Country Study 2009, p. 248.]</ref> Ойролцоогоор 70-75 шумбагч онгоцтой ба ихэнх нь зөвлөлтийн үеийнх юм. Умард Солонгос нь [[цөмийн зэвсэг]] болон устөрөгчийн бөмбөгтэй хэмээн зарласан. 3000 км зайд тусах 1000 пуужинтай болсон.<ref>[http://www.reuters.com/article/2010/03/17/us-korea-north-missiles-idUSTRE62G1ZC20100317 "North Korea has 1,000 missiles, South says". Reuters. 2010.]</ref> == Мөн үзэх== * [[Өмнөд Солонгос]] * [[Солонгосын дайн]] == Тэмдэглэл == {{Notelist}} ==Лавлах бичиг== === Эшлэл === {{лавлах холбоос|2}} == Цахим холбоос == * [http://www.korea-dpr.com/ Official Website of the DPR Korea] * [https://web.archive.org/web/20081026030109/http://www.korea-dpr.com/users/switzerland/ Official Website of the DPR Korea in Switzerland] * [https://web.archive.org/web/20081222041022/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=&Number=861907&page=&vc=1&PHPSESSID=#Post861907 North Korea Uncovered], (North Korea Google Earth) Comprehensive mapping on Google Earth of the DPRK's political and economic infrastructure, including railways, hotels, factories, military facilities, tourist destinations, cultural facilities, ports, communications, and electricity grid. * [https://web.archive.org/web/20041006163736/http://www.kcna.co.jp/ KCNA] - Korean Central News Agency, the official news agency of the DPRK * [http://www.naenara.kp/ Naenara]{{Dead link|date=Есдүгээр сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ("My country") DPRK's Official Web Portal run by Korea Computer Company * {{Dmoz|Regional/Asia/North_Korea/}} {{Ази}} {{DEFAULTSORT:Солонгос, Умард}} [[Ангилал:Умард Солонгос| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Дарангуйлал]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] [[Ангилал:Солонгос]] [[Ангилал:Зүүн блокийн улсууд]] [[Ангилал:Социалист улс]] 98r7ohh71v4xvv0ptwwdr39z2iqwj01 0 10666 863132 848397 2026-07-25T10:44:47Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863132 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сибирийн бар | color = pink | status = EN | status_system = iucn3.1 | trend = down | image = Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg | image_caption = Энэтхэгийн Бандхавгархын үндэсний парк дахь [[Бенгалын бар]] (''P. tigris tigris''). | regnum = [[Амьтан]] | phylum = [[Хөвчтөн]] |subphylum = [[Сээр нуруутан]] | classis = [[Хөхтөн]] | ordo = [[Мах идэштэн]] | familia = [[Мийнхэн]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = Бар | binomial = ''Panthera tigris'' | binomial_authority = Карл Линней, 1758 | synonyms = <center>'''''Felis tigris''''' <small>Карл Линней, 1758</small><br /> '''''Tigris striatus''''' <small>Николай Северцов, 1858</small><br /> '''''Tigris regalis''''' <small>Жон Эдвард Грэй, 1867</center> | range_map = Tiger_map.jpg | range_map_width = 250px | range_map_caption = Барын урьд өмнө тархаж байсан нутаг (бүдэг шар) ба 2006 оны байдлаар (ногоон).<ref>{{Cite web |url=http://www.savethetigerfund.org/ |title=Save The Tiger Fund {{!}} Wild Tiger Conservation |access-date=2009-02-26 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226154008/http://savethetigerfund.org/ |url-status=dead }}</ref> }} '''Бар''' (''Panthera tigris'') [[Мийнхэн]] овгийн зүйл; бөгөөд ''Panthera'' төрлийн дөрвөн "том муурнууд" дундаа хамгийн том биетэй нь.<ref name="britannica">{{citeweb|url=http://www.britannica.com/eb/article-9072439/tiger|title=Encyclopaedia Britannica Online - Tiger (''Panthera tigris'')|dateformat=dmy|accessdate=25 September 2007}}</ref> Зүүн ба өмнөд [[Ази]]йн ихээхэн хэсэгт тархсан, дээд хэсгийн махчин бөгөөд жинхэнэ махан идэштэн юм. Биеийн нийт урт нь 4 метр хүрдэг, жин нь 300 килограм татдаг том биетэй дэд зүйл нь мийнхэн овгийн хамгийн том биетэй сөнөсөн зүйлүүдтэй дүйцэхүйц хэмжээтэй юм.<ref name = "Lynx">{{Webarchiv|url=http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/20_cat-website/home/index_en.htm |wayback=20080222164316 |text=Cat Specialist Group |archiv-bot=2023-09-26 07:04:51 InternetArchiveBot }}.</ref><ref name="bbc">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/19.shtml|title=BBC Wildfacts – Tiger|archiveurl=https://archive.ph/20121205080119/http://www.bbc.co.uk/nature/life/Tiger|archivedate=2012-12-05|access-date=2009-02-26|url-status=live}}</ref> Том бие, хүч чадлаас гадна цайвраас улаавтар улбар шар үсэн дээгүүр нь гарсан босоо хар судлуудаар барыг танина. Хэвлий нь арай цайвар өнгөтэй. Хамгийн том биетэй дэд зүйл нь [[Сибирийн бар]]. Дасан зохицох чадвар ихтэй тул Сибирийн [[тайга]]ас авахуулаад, өргөн [[тал]], тропикийн намаг балчигт хүртэл тархан амьдардаг. Сүргийнхээ хэрэгцээг хангахуйц томоохон нутаг дэвсгэрийг эзлэн амьдардаг. Үүний зэрэгцээ дэлхийд хамгийн их хүн амын нягтшилтай нутагт тархсан байдаг тул хүнтэй ихэд зөрчилдөн тэмцэлддэг. Орчин үеийн барын есөн дэд зүйлээс гурав нь сөнөсөн бөгөөд үлдсэн зургаа нь ховордсон буюу нэн ховордсон амьтанд тооцогддог. Гол шууд шалтгаанууд нь амьдрах орчныг устгах, хэсэгчлэн таслах, агнах зэрэгтэй холбоотой. Бар дээр үед Месопотам, Кавказаас авахуулаад Өмнөд ба Зүүн Ази хүртэл тархаж байсан бөгөөд тоо толгой нь эрс хорогдсон ажээ. Үлдсэн бүх дэд зүйлийн барыг албан ёсоор хамгаалалтад авсан боловч хулгайн ан, амьдрах орчныг устгах зэрэг аюул байсаар байна. Мөн зарим улсын амьтны хүрээлэнд [[арслан]]тай эрлийзжүүлэн liger буюу [[барслан]] хэмээх амьтанг гаргаж авсан бөгөөд биеийн хэмжээгээр эцэг эхээсээ хавьгүй том, бие гүйцсэн шар үхрийн чинээ болдог ажээ. Бар дэлхийн хамгийн алдартай, амархан танигддаг амьтны зүйлийн нэг юм. Эртний домог, ардын аман зохиолд их туссанаас гадна орчин үеийн [[кино]], уран зохиолд ч дүрслэгдсээр байгаа юм. Бар олон улсын төрийн далбаа, сүлдэд орж, спортын багуудын сахиус амьтан болж, Азийн хэд хэдэн улсын үндэсний бэлэг тэмдэг болсон. == Дэд зүйлүүд == * [[Бенгалын бар]] * [[Энэтхэг-Хятадын бар]] * [[Малайн бар]] * [[Суматрын бар]] * [[Сибирийн бар]] * [[Өмнөд Хятадын бар]] == Эшлэл == {{reflist|2}} == Гадны холбоос == {{commons|Panthera tigris|Бар}} * [https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ 21st Century Tiger]: information about tigers and conservation projects * [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Panthera_tigris Biodiversity Heritage Library bibliography] for ''Panthera tigris'' * [https://web.archive.org/web/20101021032917/http://english.savechinastigers.org/ Save China's Tigers]: information about tigers and the South China Tiger rewilding project in Africa * [https://web.archive.org/web/20110226154008/http://savethetigerfund.org/ Save The Tiger Fund] * [https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ Sundarbans Tiger Project]: research and conservation of tigers in the largest remaining mangrove forest in the world * [https://web.archive.org/web/20210125020610/http://www.jvbigcats.co.za/ Tiger Canyons Homepage]: information about tigers and the Crossbred Tiger Rewilding project * [http://www.tigersincrisis.com/ Tigers in Crisis] * [http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/tigers/index.cfm WWF – Tigers] * [https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html Tiger Stamps]: Tiger images on postage stamps from many different countries. [[Ангилал:Мийнхэн]] egeep8pie2brzvp5wjewmmlxqf4tf9m 0 10767 863131 849664 2026-07-25T10:37:27Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863131 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Дэлхийн өв |нэр =Бам ба түүний соёлын дурсгалууд |зураг =[[Зураг:View of the Citadel of Bam, Iran, September 2003.jpg|250px]] |зургийн_тайлбар =Бам хот |улс ={{IRI}} |төрөл =Соёлын |шалгуур =ii, iii, iv, v |ID =1208 |гогцоо = |бүс =[[Ази, Австрали ба Далайн орнууд дахь дэлхийн өвүүд]] |солбицол = |он =2004 |чуулган =28 |сунгалт = |аюул =2004- }} '''Бам''' ({{lang-en|Bam}}) нь [[Иран|Исламын бүгд найрамдах Иран улс]]ын [[Керман муж]]ид орших [[Бам цайз]]ыг тойрсон хот юм. [[Бамын газар хөдлөлт|2003 оны газар хөдлөлтөөс]] өмнө 43000 гаруй хүн амтай хот байв. Бам цайзыг хэн байгуулсан талаар нилээд олон ялгаатай таамаглалууд байдаг. Зарим судлаачдын үздэгээр бол [[Персийн эзэнт гүрэн|Персийн эзэнт гүрний]] үед үндэслэгдсэн гэх бөгөөд МЭӨ 250 – МЭӨ 226 оны хооронд байгуулсан гэдэг. Эдийн засгийн болон арилжааны маш чухал байршилтай Бам хот нь [[нэхмэл]] эдлэл, хувцасаараа бүс нутагтаа алдаршжээ. [[Араб]] аялагч, газарзүйч [[Ибн Хавкал]] (943-977) өөрийн бичсэн ''Сурат-ул-ард'' (''Дэлхийн зураглал'') номондоо Бам хотын тухай ийн өгүүлжээ. ** ''Тэнд маш уран нэхмэлчид гайхалтай гоёмсог хөвөн даавуун хувцас урлан, ертөнц даяар түгээдэг. Тэдний хийсэн маш сайн хувцас нэг бүр нь 30 [[динар]] элбэг хүрэх бөгөөд [[Хорасан]], [[Ирак]], [[Египет]]эд хүртэл худалдаалдаг билээ.'' Эртний [[Бам цайз|Арг-е Бам цайз]] нь 2000 гаруй жилийн настай бөгөөд [[Парфын улс]]ын үед байгуулагдсан ч ихэнх барилгууд нь [[Сефевийн улс]]ын үед бий болсон гэж үздэг. 1722 онд [[Афганистан|Афганчууд]] уг хотод халдан довтолж, дээрэмдснээр хүн ам нь дайжин орхигджээ. Хожим нь хүмүүс Бам хотод аажмаар эргэн суурьших болсон ч [[Шираз]]ын байлдан дагуулагчдаас болж дахин эзгүйрчээ. Ширазын эзэмшилд байхдаа цэргийн хуарангийн үүрэг гүйцэтгэдэг байжээ. Бамын орчин үеийн хот нь Бам цайзын түшиглэн бий болсон бөгөөд [[ХАА]], [[аж үйлдвэр]]ийн төв болж, хурдацтай хөгжих болжээ. Гэвч 2003 онд [[газар хөдлөлт]]өд өртөн ихээхэн эвдэрсэн байна. [[Рихтерийн шаталбар]]аар 6.3 баллын хүчтэй газар хөдлөлт болоход тус хотын ихэнх барилгууд нурж, үүний улмаас Бам хот болон түүний ойролцоох нутгийн 26271 хүн амь эрсдэж, 30000 гаруй хүн гэмтэж бэртжээ. Газар хөдлөлтийн дараа хотыг шинээр сэргээн байгуулж байна. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Bam, Iran|Бам (Иран)}} * [https://web.archive.org/web/20120702221818/http://www.thetravelrag.com/docs/10006.asp Travel magazine story on Bam as a tourist destination] * [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/16/1073878018823.html Newspaper item: "The Lost Beauty that was Bam"] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3349353.stm BBC story: "Bam: Jewel of Iranian heritage"] * [https://web.archive.org/web/20010924221128/http://www.world-gazetteer.com/d/d_ir_km.htm Population figures from World-Gazetteer.com] * [https://web.archive.org/web/20121101181803/http://dsr.nii.ac.jp/bam Digital Silk Roads Project – Citadel of Bam. Photos and movies] * [http://www.iranian.com/Bam/2006/May/Riahi/index.html To Bam & back by Asghar Riahi] * [https://web.archive.org/web/20090201073227/http://www.fallingrain.com/world/IR/29/Bam.html FallingRain Map - elevation = 1058m] === 2003 оны газар хөдлөлт === * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3348613.stm BBC news report] * [http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/30/iran.quake/index.html CNN news report] * [http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/29/iran.rescuers.reut/index.html CNN report on rescue efforts] * [http://www.irinnews.org/report.asp?ReportID=40237 IRINNews.org "Special on Bam three months on"] * [http://www.irinnews.org/report.asp?ReportID=40323 IRINNews.org "Tehran lowers Bam earthquake toll"] === Сэргээн засварлалт === * [https://web.archive.org/web/20120805125850/http://www.payvand.com/news/05/dec/1210.html Reconstruction efforts in quake-devastated Bam continue two years on] * Arg-e Bam – The BAM Citadel – Film Documentary: * [https://web.archive.org/web/20071203222246/http://www.iraninfo.dk/arge-bam-irans-og-verdens-kulturarv-dokumentar-film.html Arg e Bam Movie Documentary – The BAM Citadel] {{Ираны хот}} [[Ангилал:Керман аймгийн суурин]] [[Ангилал:Ираны археологийн олдворт газар]] d6rpfuxuvcyqmbjvitq43lslj3gi6rm 0 11894 863136 854219 2026-07-25T11:41:20Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863136 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Баян-Овоо сум}} {{Инфобокс суурин | name = Баян-Овоо сум | native_name = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠪᠠᠶ᠋ᠠᠨ}}{{MongolUnicode|ᠣᠪᠤᠭ᠎ᠠ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}} | native_name_lang = mn | nickname = | settlement_type = [[Монгол Улсын сумд|Сум]] | official_name = | other_name = | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | pushpin_map = Монгол | pushpin_label_position = bottom <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Монгол дахь байршил | pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Монгол}} | subdivision_type1 = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Khentii aimag Flag.svg}} [[Хэнтий аймаг|Хэнтий]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = <!-- Politics -----------------> | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | seat_type = Сумын төв | seat = Жавхлант | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = Байгуулагдсан | established_date = 1923 он | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 3,381 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_note = | population_total = {{decrease}} 2,005 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | timezone = UTC+8 | utc_offset = +8 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|47|47|09|N|112|06|59|E|region:MN|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|title=Bayan-Ovoo, Russia|url=http://www.fallingrain.com/world/MG/11/Jibhalant.html|publisher=Falling Rain Global Gazetteer|accessdate=27 January 2013|archive-date=23 Аравдугаар сар 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023102701/http://www.fallingrain.com/world/MG/11/Jibhalant.html|url-status=dead}}</ref> | elevation_m = 921 | elevation_ft = 3024 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 23010 | area_code = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | website = | footnotes = }} '''Баян-Овоо''' — [[Хэнтий]] аймгийн [[сум]]. 338.1 мян.га газар нутагтай, Дорнодын их талын баруун зах, Хэнтий аймгийн зүүн хилд Батноров, Норовлин, Баянхутаг, Дорнод аймгийн Хөлөнбуйр, Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан, Түмэнцогт сумдтай хил залган оршдог. Баян-Овоо сум нь Монголын Дорнод талын их муж, Халхын дундад ба Дарьгангын талархаг мужийн Ухаа гүвээт Халхын дундад талын тойрогт хамрагдах бөгөөд хээрийн бүсэд далайн түвшнээс дээш 830-1400м-т оршдог. == '''Газарзүйн онцлог''' == * Нутгийн урд хэсэгт байгалийн үзэсгэлэн цогцолсон, геологийн өвөрмөц тогтоцтой “ХарЯмаат”-ын БНГ 40.5 мян\га, зүүн хэсэгтээ тал хээрийн экосистемийг бүрдүүлэгч цагаан зээрийн нутаг болох “Тосонхулстай” БНГ 54.9 мян\га нутгийг хамардаг. * Хар-Ямаатын БНГ-т улиас, улиангаран төгөлтэй, өрөл, мойл, нохойн хошуу, гүйлс, бүйлс зэрэг сөөг, сөөгөнцөр ургадаг. 160 гаруй зүйлийн ургамал ургадгаас эмийн болон хүнсний ашигт ургамал 30-аад хувийг эзлэх бөгөөд эртний үлдвэр ургамлуудын зүйлээр баялаг. Халиун буга, бор гөрөөс болон саарал чоно, дорго, цагаан зээр, талын үнэг, хярс үнэг, бор туулай зэрэг тал хээрийн амьтад амьдардаг. Мөн талын бүргэд, талын сар, идлэг шонхор зэрэг өвөлждөг шувуудаас гадна нүүдлийн болон эргийн усны шувууд элбэг тохиолдоно. =='''Түүх'''== Манжийн эрхшээлийн үед Хэнтий аймгийн Баян-Овоо сумын өнөөгийн газар нутагт Сэцэн хан аймгийн Дархан хошой чин вангийн хошуу (1691), Эрдэнэдалай вангийн хошуу (1691), Сүжигт бэйсийн хошуу (1701) тус тус хувиарлагдаж байсан.  Тус сумын нутагт Их эзэн Чингис хааны эх Өүлүн хатан, дүү Отчигон хоёрын нутаглаж байсан газар хэмээн түүхэн сурвалж бичигт тэмдэглэгдэн үлдсэн. Мөн Хубилай хааны төрсөн нутаг болох талаар түүхийн улбааг эрдэмтэд судлан тогтоохоор ажилласаар байна. Ардын хувьсгал ялсны дараагаар 1923 онд Хан Хэнтий уулын аймагт багтан байгуулагдсан, түүхэндээ 3 удаа томоохон нүүдэл хийж, 1941 онд Хөндлөн Ухаагаас Жавхлантын өвөрт ирж суурьшжээ. =='''Хүн ам'''== 2010 оны тооллогоор Монгол улсын харьяат иргэн, Баян-Овоо сумын суурин хүн ам - 1,581<ref>[http://www.toollogo2010.mn/doc/sum,duurgeer.pdf Монгол улсын 2010 оны хүн амын тооллогын дүн] (сум, дүүргийн түвшнээр)</ref>. Энэ тооллогоор бол аймгийнхаа 17 сумнаас 3-р цөөн хүн амтай сум гэж үзэгдэнэ. 2016 оны тооллогоор 530 өрх, 1709 хүн амтай, Хүн амын олонхи нь халх ястан, цөөн тооны бага ястанууд амьдардаг. 2019 оны байдлаар 609 өрх, 1916 хүн ам, 208973 толгой малтай болж жилээс жилд хүн ам, малын тоо өссөн  байна. Сумын нутаг захиргааны 4 [[баг]]т хуваагддаг. {| class="wikitable sortable" |- |+ Багуудын хүн ам<ref>[http://www.toollogo2010.mn/doc/bag,horoogoor.pdf Монгол улсын 2010 оны хүн амын тооллогын дүн] (баг, хорооны түвшнээр)</ref> |- ! ! Багийн нэр ! Хүн ам (2023) |- | 1 || Дэлгэрхаан || 452 |- | 2 || Наран || 479 |- | 3 || Сүмбэр || 530 |- | 4 || Жавхлант || 534 |- |} {| class="wikitable sortable" |+Баян-Овоо сумын хүн амын хүснэгт !он !хүн амын тоо |- |2014 |1660 |- |2015 |1657 |- |2016 |1709 |- |2017 |1779 |- |2018 |1888 |- |2019 |1894 |- |2020 |1932 |- |2021 |2023 |- |2022 |2005 |- |2023 |1995 |} == '''Түүхэн дурсгалт газрууд''' == '''Гүрмийн нуурын чулуун зэвсгийн дурсгал:''' Гүрмийн нуур нь эмчилгээний чанараараа Аваргатосон нууртай ижил, Гүрмийн нуурыг 2005 онд аймгийн тусгай хамгаалалтад авсан бөгөөд сумын төвөөс зүүн хойш 7-8 км-т д.т.д 918мийн өндөрт оршдог эрдэст нуур юм. Нуурын урт 3.1 км, өргөн 2.66 км, эргийн шугамын урт 8.8 км, хамгийн их гүн 4.8 м, урд хэсгээрээ 5 м өндөр элсэн хаялагатай. Нуурын баруун хойд талд орших Дэлгэр-Овоо уулын энгэр бэлээр эртний булш, хиргисүүр, тахилын онгон, нуурын зүүн эргээр чулуун зэвсгийн үеийн дурсгалууд тохиолдоно. Нуур нь 3 төрлийн шавар, 3 төрлийн усны шавьжтай. Эдгээрийг эрт дээр үеэс үе мөчний өвчин, харшлын өвчин, артерын цусны даралтын өвчний үед хэрэглэж ирсэн. Сүүлийн жилүүдэд ирж эмчлүүлэх, аялагчдын тоо нэмэгдсээр байна '''Ханзат хотын туурь:''' Нэрт археологич [[Хөдөөгийн Пэрлээ|Х.Пэрлээ]] абугайн “Монгол ард улсын эрт, дунд үеийн хот суурины товчоон” зохиолын он цаг нь тодорхойгүй дурсгалын хэсэгт “Ханзат. Хэрлэн голд Батхаан уулнаас баруунтай [[Улаанбаатар]], [[Чойбалсан|Чойбалсангийн]] замын урд талд бий. Тойрсон шороон хэрэм байсан ором байна. Хэрэмний голд том том засмал боржин баганын ивүүр олон байна. Өнгийн паалантай чимэглэл бүхий барилга байжээ” (Пэрлээ, 2012: 242) хэмээн анх тэмдэглэсэн байна. “Ханзат хот”-н туурьд Монгол-Японы хамтарсан “Шинэ зуун” төслийн баг 2017, 2018, 2019 онуудад малтлага судалгааг явуулсан байдаг. Уг дурсгал нь 220 х 160 м шороон хэрэмний дотор жижиг хэмжээтэй давхар хэрэмтэй, түүний дотор талд том жижиг дөрвөн барилгын нуранги шороон овгор бүхий дурсгал юм. Эдгээрээс хэрэмний хойд, гол хэсэгт байрлах хэд хэдэн баганын суурь чулуу ил гарсан, томоохон барилгын тууриар “Ханзат хот” хэмээн нэрлэж ирсэн байна. Гадна хэрэм нь зүүн болон баруун, хойд талдаа гарах хаалгатай байсан ор мэдэгдэх ба харин урд талын хэсэг голын усанд автаж эвдэрчээ. Ханзат хотын туурь нь хойд болон урд талдаа гарах хаалга бүхий ором мэдэгдсэн бөгөөд модон баганатай байжээ. Бид 2018 онд хойд талдаа 10 ш, баруун талд 7 ш баганын суурь чулуу илрүүлсэн бол энэ 2019 оны малтлага судалгаагаар шинээр 20 ш баганын суурь чулуу илрүүлсэн билээ. Ингэснээр нийт 36 ш суурь чулуу ил болж, хотын туурь нь нийт 42-46 ш баганатай байсан болов уу хэмээн таамаглаж байна. Судалгааны үр дүнд тус барилгыг барихдаа 1 чи нь 31.6 см хэмжээсээр тооцон барьсан гэж үзэж буй бөгөөд энэ нь [[Алтан улс|Алтан улсын]] үед ашиглаж байсан хэмжээс юм. Монголын эзэнт гүрний үеийн дурсгалаас Өгэдэй хааны үеийн барилгын туурь ийм хэмжээсээр хэмжиж барьдаг байсныг тогтоосон билээ. Энэ хэмжээсээр үзэхэд “Ханзат”-ын барилгын гадна талын хэмжээ зүүн болон баруун тал нь 700 чи, хойд болон урд тал нь 500 чи хэмжээтэй баригдсан байна. Бид 2018 онд 7 ш дээжинд он цаг тогтоох шинжилгээ хийсэн бөгөөд эхний гурван дээж XI зууны эхэн үеэс XII зууны дунд хагаст хамаарахаар гарсан хэдий ч зөвхөн модны нүүрсэнд хийсэн шинжилгээ учраас дахин нягтлах шаардлагатай байв. Иймээс 2019 оны малтлагаар барилгын шалны хэсгээс илэрсэн малын ясны дээжинд он цаг тогтоох судалгаа хийлгэхэд 1260 -1280-аад онд хамаарахаар гарсан нь илүү бодитой хэмээн үзэж байна.<ref>{{Cite journal |last=Н |first=Ширайши |last2=Б |first2=Цогтбаатар |last3=Л |first3=Ишцэрэн |last4=Г |first4=Лхүндэв |last5=Э |first5=Амарболд |last6=Г |first6=Ангарагдөлгөөн |last7=Л |first7=Бүрэнтөгс |last8=Э |first8=Түвшин |date=2024 |title=Ханзат дурсгалд хийсэн археологийн малтлага судалгаа: Чингис хааны хүү Хөлгөний удмынхны зуны ордон |journal=STUDIA ARCHAEOLOGICA |volume=Tomus XLIV |pages=179-191 |doi=10.5564/sa.v44i1.3528}}</ref> 1237 онд баригдсан хэмээн үздэг [[Өгэдэй хаан|Өгэдэй хааны]] “Гэгээ цагаан орд” буюу Дойтын балгасын барилгын хэмжээ нь 130 чи байдаг. Энэ нь “Ханзат”-ын туурьтай хэмжээний хувьд ойролцоо байгаа юм. “Ханзат” нь хаан эсвэл хан хүүгийн зиндааны дээд язгууртны ордон байсан хэмээн урьдчилсан байдлаар үзэж болохоор байна. Малтлагын явцад зөвхөн хаад язгууртны орд өргөөний хийц чимэглэлд хэрэглэгддэг байсан өнгөлгөөтэй, дээврийн нөмрөг, тосгуур болон луун хээтэй нүүр ваарын томоохон хэсгүүд олноор гарсан юм. Малтлага судалгааг үргэлжлүүлж, бүтэц, зохион байгуулалт, он цагийн хамаарлыг улам бататган, орд өргөөний “эзэн”-ийг Монголын дундад зууны үеийн түүхэн үйл хэргийн учир холбоонд үндэслэн, сурвалжийн мэдээ баримтаар тогтоох нь ойрын зорилт болж байна. '''Чингисийн морины уяа:''' Монгол орны бараг бүх аймагт байдаг хөшөө дурсгал 3-4 м өндөр гозгор нарийн хөшөө чулууг Чингисийн морины уяа, Чингисийн гүүн зэлний гадас мэтээр домоглон нэрлэж иржээ. Хөшөөний ард талд эртний хятад ханз бичиг, дүрстэй. '''Есөн хүний агуй:''' (Домог) Урьд нэгэн цагт өглөөгүүр энгэрийнх нь худаг дээр мал услахаар хүмүүс иржээ. Тэгтэл адууны дэл сүүлний ганц ширхэг хялгасаар есөн хэдгэнийн хөлөөр нь холбоод орхичихсон байсан гэнэ. Хүмүүс хачин юм хэн ингэдэг байна аа гэж гайхацгаажээ. Үүнийг хийсэн хүмүүс энэ ууланд байгаа гэж нутгийн иргэд нум саадгаа агсаж, уулийг бүслэсэн байна. Гэтэл ууланд их л холоос ирж, ядарч зүдэрсэн 9 хүн байж. Эдгээр хүмүүс нь Сангас, Төвдийн иргэд байсан бөгөөд нутгийн ардууд орон гэр, хоол хүнсээр туслаж байсан гэдэг. Ингээд тус уулыг 9 хүн хэмээн нэрлэсэн түүхтэй. '''Бичигт хад:''' Дэлгэрхаан багийн нутагт орших сумын төвөөс 40-өөд км-т Загийн амны Бичигт хаданд нь 1 мөр Монгол, 2 мөр Төвд үсгээр бичсэн бичээс байдаг. Монгол бичгээр Их Монгол улс гэж сийлсэн бөгөөд Төвд үсгээр “Ум ма ни бодь ми хум” гэж бичсэн байдаг. == '''Байгалийн баялаг, ашигт малтмалын орд газар:''' == Сумын нутаг дэвсгэрт ашигт малтмалын илрэл 25 тэмдэглэгдсэн байдгаас хайлуур жоншны далд уурхай 1 ажиллаж байна. Тус суманд Номхон далайн ай савд багтах уулын түргэн урсгалт Хэрлэн гол, Сүмбэр, Наанги, Чойчин зэрэг нуурууд нь хужир шүү, давсаар баялаг, зүүн бүсийн сумдыг хужир шүүгээр хангаж байна. == Энд төрсөн хүн == * [[Дансранбилэгийн Догсом]] (1884–1941) — төр нийгмийн зүтгэлтэн * [[Самаагийн Гомбожав]] (1901–1980) — Гандан хийдийн хамба лам * Г. Чулуунбаатар (1950) — зууны манлай сумын заан * Ч. Сэрээтэр (1924—2009)— төр нийгмийн зүтгэлтэн ==Эх сурвалж == {{reflist}} {{Хөтлөгч мөр Хэнтийн сумууд}} [[Ангилал:Баян-Овоо сум (Хэнтий)| ]] [[Ангилал:Монголын сум]] [[Ангилал:Хэнтий аймгийн сум]] fhl7gydmj8a9a8o1qzz4u46hdd3gys1 0 15819 863078 855968 2026-07-24T16:34:06Z ~2026-41530-17 106248 /* Кирилл */ Fixed grammar 863078 wikitext text/x-wiki '''Morse Code''' буюу '''Морзын Код''' нь текст мэдээллийг дараалсан асаж унтрах авиа, гэрэл, цахилгаан гүйдэл зэргээр дамжуулах арга юм. Мэдээллийг хүлээж авч байгаа талд мэдээллийг ойлгохын тулд ямар нэг багаж хэрэгсэл хэрэггүй бөгөөд харин туршлагатай байхад л хангалттай. Олон улсын стандартын Морзын код нь Латин цагаан толгойн үсэг болон араб тоог кодчилсон байдаг. ==Үүсэл болон Түүх== [[File:Samuel Morse 1840.jpg|thumb|150x150px|Самуел Морз]] [[File:Alfred Vail.jpg|thumb|147x147px|Алфред Вайл]] 1836 онд '''Самуел Ф.Б. Морз, Жозеф Генри мөн Алфред Вайл''' нар анхны цахилгаан телеграфын системийг зохион бүтээсэн бөгөөд энэ нь цахилгаан гүйдлийг хэмнэлтэйгээр утсаар дамжуулдаг байв. Энэхүү дамжуулж буй өгөгдлийг хүлээн авах тал мөн адил телеграфын системээр хүлээж авах бөгөөд хоёр тал бие биетэйгээр ойлголцох хэрэгтэй болсон байна. Ийнхүү Морз анхны Морзын Кодыг бүтээсэн байна. 1844 он гэхэд АНУ-д телеграфын систем ашиглаж эхэлсэн бөгөөд хүлээн авч байгаа талын систем цахилгаан гүйдэл ирэхэд цаасан дээр тэмдэглэгээ хийж харин цахилгаан гүйдэл ирэхгүй байгаа үед цаасан дээр тэмдэглэгээ хийхгүй цаасыг хоосон явуулдаг байв. Морз өөрийн кодоо зохиохдоо анх зөвхөн тоон мэдээлэл явуулахаар төлөвлөж байсан бөгөөд тухайн тоо нь цагаан толгойн нэг үсгийг төлөөлөх ёстой байв. Харин Вайл түүний кодын санааг улам өргөжүүлж үсэг, тусгай тэмдэгтийг нэмж өгсөн байна. Тэрээр Английн цагаан толгойн хамгийн их хэрэглэгддэг үсгүүдийг хамгийн богино кодоор орлуулж хийсэн байна. Ингээд богино хэсгийг нь '''“dots”''' буюу цэгүүд урт хэсгийг “dash” буюу зураас гэх болсон бөгөөд тухайн үсэг нь энэ хоёрын дараалал байдлаар кодлогдсон байна. Харин радио холбоо бий болж Морзын кодыг ашиглаж эхлэхэд мэдээлэл хүлээн авч байгаа талын оператор цэгийг “dit” мөн зураасыг “dah” гэх авиагаар сольж хэрэглэх болжээ. Дараа нь “dit” нь үсгийн дунд байвал “di” гэх авиагаар орлуулж хэлэх болсон бөгөөд жишээ “C” үсгийг “dah di dah dit” гэдэг байв. Ингээд радио холбоогоор дуу дамжуулдаг болохоос өмнө Морзын кодыг өргөн хэрэглэдэг болсон байв. 1930 он гэхэд цэргийн болон иргэний нисэх онгоцны нисгэгчид Морзын кодыг мэдэх ёстой болсон байна. Алфред Вайл Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед радио телеграфыг улс орнууд өргөн хэрэглэж байсан бөгөөд шифрлэгдсэн нууц кодоо дамжуулдаг байв. Дайны үед их хэмжээний цэргийн хүч маш хурдан байрлалаа сольж байдаг байсан тул радио телеграфыг их өргөн хэрэглэдэг байв. Энэ бүхний жишээ бол дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн Нацист Германы Польш, Бельги, Франц, [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]] болон хойд Африкт явуулсан цахилгаан дайн, Их Британийн Хойд Африк, [[Итали]] болон Нидерландад хийсэн довтолгоо, АНУ-ын Франц, Бельги мөн өмнөд Герман руу хийсэн довтолгоонуудад радио телеграфыг өргөн ашиглаж байв. Хэрэглэгчийн чадвар Морзын кодын хурдыг минутад хэдэн үг (words per minute / wpm) эсвэл минутад хэдэн үсэг (characters per minute / cpm) гэж тооцож үздэг байна. Гэсэн хэдий Морз кодоор дамжуулж байгаа адил тооны үсгээс бүрдэх хоёр үгийн урт нь өөр өөр байдаг. Тиймээс ч операторын хурдыг тооцоолохын тулд стандартын үг хэрэглэх хэрэгтэй болдог байна. ==Хэрэглэгчийн чадвар== Морзын кодын хурдыг минутад хэдэн үг (words per minute / wpm) эсвэл минутад хэдэн үсэг (characters per minute / cpm) гэж тооцож үздэг байна. Гэсэн хэдий Морз кодоор дамжуулж байгаа адил тооны үсгээс бүрдэх хоёр үгийн урт нь өөр өөр байдаг. Тиймээс ч операторын хурдыг тооцоолохын тулд стандартын үг хэрэглэх хэрэгтэй болдог байна. Олон Улсын Морзын Кодын тэмцээнийг жил бүр зохион байгуулдаг бөгөөд 1939 онд Тед МакЕлрой дэлхий рекордыг тогтоосон юм. Тэрээр 75.2 wpm (минутад 75.2 үг) хурданд хүрсэн бөгөөд энэ рекордыг одоо хүртэл эвдээгүй юм. ==Олон Улсын Морзын Код== Морзын кодыг 160 гаруй жил ашиглаж байгаа бөгөөд одоо ашиглаж байгаа код Вайл болон Морзын зохиосон кодоос өөр болсон. Орчин үеийн Олон Улсын Морзын кодыг (өөрөөр continental code гэж нэрлэдэг) 1848 онд Фредрик Клеменс Герке бүтээсэн ба анх Германы Гамбург болон Куксхавен хот хоорондын холбоонд ашиглахын тулд бүтээсэн байна. Тэрээр кодын үсгүүдийн тэн хагасыг мөн бүх тооны кодуудыг сольсон байна. Энэхүү шинэ код нь стандартчилагдаж дараа нь олон улсын стандарт болсон байна. Харин Морзын анхны кодыг [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]] болон Канадад ашиглахаар бүтээгдсэн байсан бөгөөд Америкийн Морзын Код мөн Төмөр Замын Код нэртэй байсан энэ кодыг хэрэглэхээ больсон байна. [[File:International Morse code.png|thumb|581x581px]] ==Бусад Морзын Кодууд== Морзын код тухайн улсын хэлнээс шалтгаалж өөр өөр байдаг. Жишээ нь: ===Грек === Грек Морзын код нь Латинтайгаа их төстэй. Латин "J", "U", "V" үсгүүд байхгүй, харин Грек "X" үсэг орсон байдаг. {| class="wikitable" style="font-family: monospace;" |- style="font-family: sans-serif;" ! Грек үсэг !! Латинаар !! Код !! Грек үсэг !! Латинаар !! Код !! Грек үсэг !! Латинаар !! Код |- | Α || A || •- || Ι || I || •• || Ρ || R || •-• |- | Β || B || -••• || Κ || K || -•- || Σ || S || ••• |- | Γ || G || --• || Λ || L || •-•• || Τ || T || - |- | Δ || D || -•• || Μ || M || -- || Υ || Y || -•-- |- | Ε || E || • || Ν || N || -• || Φ || F || ••-• |- | Ζ || Z || --•• || Ξ || X || -••- || Χ || CH || ---- |- | Η || H || •••• || Ο || O || --- || Ψ || Q || --•- |- | Θ || C || -•-• || Π || P || •--• || Ω || W || •-- |- ! colspan=9 | Давхар үсгүүд |- | HY || V || •••- || YI || J || •--- || OY || U || ••- |- | OI || 8 || ---••|| EI || S || ••• || AI || Ä || •-•- |- | AY || Ö || ••-- || EY || Ü || ---• || || || |} Хүснэгтийн доор байгаа давхар үсгүүд хуучин Грек Морзын кодын хүснэгтэд байсан бөгөөд холбоонд ашиглагддаггүй, хоёр үсгийг тус тусад нь явуулдаг. ===Кирилл=== Кирилл үсгүүд нь Латин үсгүүдтэй ойролцоо сонсогддогоор (жишээ нь: Б=B, В=W (Герман дуудлагаар), Г=G, Д=D, гэх мэт) сольсон. Кириллд байдаггүй Латин үсгүүдийг Латинд байдаггүй Кирилл үсгүүдээр орлуулсан (жишээ нь Щ=Q) байдаг. {| class="wikitable" ! Кирилл || Латин || Код || Кирилл || Латин || Код || Кирилл || Латин || Код |- | А || A || '''•&nbsp;−''' || Л || L || '''•&nbsp;−&nbsp;•&nbsp;•''' || Х || H || '''• • • •''' |- | Б || B || '''−&nbsp;•&nbsp;•&nbsp;•''' || М || M || '''−&nbsp;−''' || Ц || C || '''− • − •''' |- | В || W || '''•&nbsp;−&nbsp;−''' || Н || N || '''−&nbsp;•&nbsp;''' || Ч || Ö || '''− − − •''' |- | Г || G || '''−&nbsp;−&nbsp;•''' || О || O || '''−&nbsp;−&nbsp;−''' || Ш || CH || '''− − − −''' |- | Д || D || '''−&nbsp;•&nbsp;•''' || П || P || '''•&nbsp;−&nbsp;−&nbsp;•''' || Щ || Q || '''− − • −''' |- | Е || E || '''•''' || Р || R || '''•&nbsp;−&nbsp;•''' || Ь (Ъ) || X || '''− • • −''' |- | Ж || V || '''•&nbsp;•&nbsp;•&nbsp;−''' || С || S || '''•&nbsp;•&nbsp;•|| Ы (Ь) || Y || '''− • − − ''' |- | З || Z || '''−&nbsp;−&nbsp;•&nbsp;•''' || Т || T || '''−''' || Э || É || '''• • − • •''' |- | И || I || '''•&nbsp;•''' || У || U || '''•&nbsp;•&nbsp;−''' || Ю || Ü || '''• • − −''' |- | Й || J || '''•&nbsp;−&nbsp;−&nbsp;−''' || Ф || F || '''•&nbsp;•&nbsp;−&nbsp;•''' || Я || Ä || '''• − • −''' |- | К || K || '''−&nbsp;•&nbsp;−''' || |} Энэ дараалал нь Оросын Үндсэн Морзын Код болсон. Болгарын кодод хаалтад бичсэн хоёр үсэг ордоггүй. "Ё" үсэгт харгалзах Морзын код байхгүй. ===Еврей=== Еврей үсэг нь Латин үсэгтэй ойролцоо сонсогддогоор нь илэрхийлсэн (жишээ нь: "Бэт" ב≡B) байдаг. Гэхдээ зарим үсгүүдийг ойролцоо хэлбэрээр (жишээ нь: "Тэт" ט ≡U, "Тав" ת≡T) нь оноосон байдаг. {| class="wikitable" style="font-family: monospace;" |- style="font-family: sans-serif;" ! Еврей үсэг !! Латин !! Код !! Еврей үсэг !! Латин !! Код |- | א || A || •- || ל || L || •-•• |- | ב || B || -••• || מ || M || -- |- | ג || G || --• || נ || N || -• |- | ד || D || -•• || ס || C || -•-• |- | ה || O || --- || ע || J || •--- |- | ו || E || • || פ || P || •--• |- | ז || Z || --•• || צ || W || •-- |- | ח || H || •••• || ק || Q || --•- |- | ט || U || ••- || ר || R || •-• |- | י || I || •• || ש || S || ••• |- | כ || K || -•- || ת || T || - |} ===Араб=== {| class="wikitable" style="font-family: monospace;" |- style="font-family: sans-serif;" ! Араб үсэг !! Латин !! Код !! Араб үсэг !! Латин !! Код !! Араб үсэг !! Латин !! Код !! Араб үсэг !! Латин !! Код !! Араб үсэг !! Латин !! Код |- | ا || A || •- || د || D || -•• || ض || V || •••- || ك || K || -•- || ﺀ || E || • |- | ب || B || -•••|| ذ || Z || --•• || ط || U || ••- || ل || L || •-•• |- | ت || T || - || ر || R || •-• || ظ || Y || -•-- || م || M || -- |- | ث || C || -•-• || ز || Ö || ---• || ع || Ä || •-•- || ن || N || -• |- | ج || J || •--- || س || S || ••• || غ || G || --• || ه || É || ••-•• |- | ح || H || •••• || ش || SH || ---- || ف || F || ••-• || و || W || •-- |- | خ || O || --- || ص || X || -••- || ق || Q || --•- || ي || I || •• |} ---- ===Перс=== {| class="wikitable" style="font-family: monospace;" |- style="font-family: sans-serif;" ! Перс !! Латин !! Код !! Перс !! Латин !! Код !! Перс !! Латин !! Код !! Перс !! Латин !! Код |- | ا || A || •- || خ || X || -••- || ص || Ä || •-•- || ک || K || -•- |- | ب || B || -•••|| د || D || -•• || ض || É || ••-•• || گ || Q || --•- |- | پ || P ||•--•|| ذ || V || •••-|| ط || U || ••- || ل || L || •-•• |- | ت || T || - || ر || R || •-• || ظ || Y || -•-- || م || M || -- |- | ث || C || -•-• || ز || Z || --•• || ع || O || --- || ن || N || -• |- | ج || J || •--- || ژ || G || --• || غ || Ü || ••-- || و || W || •-- |- | چ || Ö || ---• || س || S || ••• || ف || F || ••-• || ه || E || • |- | ح || H || •••• || ش || Š || ---- || ق || || •••--- || ی || I || •• |} ==Ашигласан материал== * Морзын код: [https://web.archive.org/web/20161112203315/http://crypto.mn/%d0%bc%d0%be%d1%80%d0%b7%d1%8b%d0%bd-%d0%ba%d0%be%d0%b4/ https://web.archive.org/web/20161112203315/http://crypto.mn/%d0%bc%d0%be%d1%80%d0%b7%d1%8b%d0%bd-%d0%ba%d0%be%d0%b4//] == Гаднын холбоос == {{commons|Morse code|Морз үсэг}} [[Ангилал:Телеграф]] [[Ангилал:Холбооны инженерчлэл]] [[Ангилал:Тэнгисийн радио холбоо]] [[Ангилал:Сонирхогчийн радио холбоо]] [[Ангилал:Хоёртын код]] [[Ангилал:Радио харилцаа]] [[Ангилал:Германы биет бус соёлын өв]] [[Ангилал:Дижитал харилцаа]] mbwkpb62uv796l0hdiw9ynvyebumyxk 0 16709 863101 825235 2026-07-25T01:40:22Z Dostojewskij 30144 [[Михаил Фёдорович]] 863101 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|7 сарын}} '''7 сарын 22''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 203 дахь ([[өндөр жил]] бол 204 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 162 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * 1246 —Италийн аялагч, францисканы ламтан [[Плано Карпини|Жованни да Плано Карпини]] европчуудаас анх Их Монгол Улсын нийслэл [[Хархорин сум|Хархоринд]] хүрч байжээ. * 1894 —Францад "''Le Petit Journal"'' сонин автомашины уралдаан зохион байгуулжээ. ''[[Парис|Парис-]]Руан'' чиглэлд болсон энэхүү 102 оролцогтой уралдааны урт нь 126 км байжээ. * 1927 —Италийн [[Рома ХББ|«Рома» хөлбөмбөгийн клуб]] байгуулагдсан. * 1929 —ЗХУ, Хятад улсын хооронд "[[Дорнод хятадын төмөр зам]]"-төлөөх дайн эхэлсэн. * 1944 —[[Олон Улсын Валютын Сан|Олон улсын Валютын сан]] байгуулагдсан. * 1977 —[[БНХАУ]]-д «дөрөвийн бүлэг»-ийн гишүүдийг Хятадын Коммунист намаас хөөж [[Дэн Сяопин]] (''Deng Xiaoping'') Төрийн Зөвлөлийн орлогч даргын албан тушаалд сэргээн томилсон. * 1983 —Польшид 1981 оны 12-р сарын 13-нд генерал [[Войцех Ярузельский|Войцех Ярузельскийн]] тогтоосон цэргийн дэглэм дуусгавар болсоныг зарласан. * 1989 —[[Тажик хэл|Тажик хэлийг]] Тажикстан улсын төрийн хэл болгон зарласан. <br /> == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1596 — [[Михаил Фёдорович]] (1645 нас барсан) 1613 оноос [[Романовууд|Романов угсааны]] Оросын анхны царь (с 1613). * 1784 — Фридрих Бессель (1846 нас барсан) германы математикч бөгөөд одон орон судлаач. * 1795 — Габриель Ламе (1870 онд нас барсан) францын математикч, физикч бөгөөд инженер. * 1831 — Эзэн хаан Комэй (1867 онд нас барсан) 1846—1867 онуудад Японы 121 дахь Эзэн хаан. * 1895 — [[Павел Сухой]] (1975 онд нас барсан) Зөвлөлтийн нисэх онгоцны зохион бүтээгч, "Су" тийрэлтэт онгоц зохион бүтээгч. * 1942 — [[Тоёхиро Акияма]], сэтгүүлч бөгөөд Японы анхны сансрын нисгэгч. * 1946 - [[Мирей Матьё|Мирей Матье]]- францын нэрт дуучин. == Энэ өдөр нас барагсад == * [[Оззи Осборн]] (1948 онд төрсөн) британий рок-дуучин, ''Black Sabbath'' хамтлагийг үүсгэн байгуулагчдын нэг. == Тэмдэглэлт баярууд == ---- {{Commonscat|22 July|7 сарын 22}} [[Ангилал:Өдөр|0722]] [[Ангилал:Долоодугаар сарын өдөр|#22]] i81kymqx964zmdo08py0805aq191tcz 0 20192 863070 856918 2026-07-24T14:09:28Z Onarakusai 104822 863070 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{coord|47|54|30|N|106|53|02|E|display=title}} [[Зураг:Ulaanbaatar Railway Station.jpg|thumb|Улаанбаатар өртөө]] [[Зураг:Oulan bator aux abords de la gare (3).JPG|thumb|Төмөр замын тавцан]] '''Улаанбаатар өртөө''' нь [[Монгол Улс]]ын нийслэл [[Улаанбаатар]] хотод оршдог, төмөр замын [[өртөө]] юм<ref>[http://parovoz.com/history/electrification/1969-71.php Stations of Mongolia on paravoz.com]</ref>. Тус өртөө нь Монголын орон нутгийн болон олон улсын төмөр замын төв, хамгийн том өртөө болно. [[Транс-Монголын төмөр зам]] уг өртөөгөөр дайран өнгөрдөг. == Зэргэлдээх буудал == {| class="wikitable" |- !align="center"| << !align="center"| [[Транс-Монголын төмөр зам]] !align="center"| >> |- |align="center"| [[Зүүн-Хара өртөө|Зүүн-Хара]]<br /><small>[[Эрхүү өртөө|Эрхүү]] муж</small> |align="center"| ''305, 306'' |align="center"| - |- |align="center"| - |align="center"| ''21, 22'' |align="center"| [[Чойр өртөө|Чойр]]<br /><small>[[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]] муж</small> |- |align="center"| - |align="center"| ''23, 24'' |align="center"| [[Чойр өртөө|Чойр]]<br /><small>[[Бээжин өртөө|Бээжин]] муж</small> |- |align="center"| - |align="center"| ''23, 24'' |align="center"| [[Чойр өртөө|Чойр]]<br /><small>[[Хөх хот өртөө|Хөх хот]] муж</small> |- |align="center"| [[Толгойт өртөө|Толгойт]]<br /><small>[[Сүхбаатар өртөө|Сүхбаатар]] муж</small> |align="center"| ''263, 264'' |align="center"| - |- |align="center"| [[Толгойт өртөө|Толгойт]]<br /><small>[[Сүхбаатар өртөө|Сүхбаатар]] муж</small> |align="center"| ''271, 272'' |align="center"| - |- |align="center"| [[Толгойт өртөө|Толгойт]]<br /><small>[[Дархан 2 өртөө|Дархан 2]] муж</small> |align="center"| ''273, 274'' |align="center"| - |- |align="center"| - |align="center"| ''275, 276'' |align="center"| [[Амгалан өртөө|Амгалан]]<br /><small>[[Замын-Үүд өртөө|Замын-Үүд]] муж</small> |- |align="center"| - |align="center"| ''285, 286'' |align="center"| [[Амгалан өртөө|Амгалан]]<br /><small>[[Замын-Үүд өртөө|Замын-Үүд]] муж</small> |- |align="center"| [[Толгойт өртөө|Толгойт]]<br /><small>[[Эрдэнэт өртөө|Эрдэнэт]] муж</small> |align="center"| ''273/312, 274/311'' |align="center"| - |- |align="center"| [[Барс-2 өртөө|Барс-2]]<br /><small>[[Толгойт өртөө|Толгойт]] муж</small> |align="center"| ''{{ill|Улаанбаатар төмөр замын автобус|ru|Улан-Баторская городская железная дорога|en|Ulaanbaatar Railbus}}'' |align="center"| [[Дунд гол өртөө|Дунд гол]]<br /><small>[[Амгалан өртөө|Амгалан]] муж</small> |} == Эшлэл == <references/> == Холбоотой хуудас == {{commonscat}} * [[Улаанбаатар төмөр зам]] {{Транс-Монголын төмөр зам}} [[Ангилал:Азийн өртөө]] [[Ангилал:Улаанбаатарын өртөө]] [[Ангилал:Улаанбаатарын тээвэр]] [[Ангилал:1949 онд байгуулагдсан]] [[Ангилал:Баянгол дүүрэг]] {{Mongolia-stub}} {{transport-stub}} l0hccoviixopfaijcu3j8jm8e07u3ah 0 20991 863135 854692 2026-07-25T11:20:01Z ~2026-41603-43 106261 /* */ 863135 wikitext text/x-wiki {{short description|1368-1644 он хүртэл оршиж байсан Хятадын улс}} {{Инфобокс түүхэн улс | native_name = {{native name|zh-hant|大明|italic=no}}<br />{{smaller|{{transliteration|zh|Dà Míng}} ([[Пиньинь]])}} | conventional_long_name = Их Мин улс | common_name = Мин | era = [[Азийн түүх#Эрт орчин үе|Эрт орчин үе]] | status = Empire | government_type = [[Хэмжээгүй эрхт хаант засаг]] | year_start = 1368 | year_end = 1644 | year_exile_start = 1644 | year_exile_end = 1683 | event_start = [[Наньжин]]д байгуулагдав{{efn|Жү Юаньжан өөрийгөө эзэн хаан гэж тунхаглахаас өмнө 1364 онд Наньжин хотод өөрийгөө [[Ү улсын хаан]] хэмээн зарлав. Уг дэглэмийг түүх судлалд "Баруун Ү" (西吳) гэж нэрлэдэг.}} | date_start = 1 сарын 23, | event_end = [[Бээжингийн тулалдаан (1644)|Бээжингийн уналт]] | date_end = 4 сарын 25, | event1 = [[Бээжин]]г нийслэл болгов | date_event1 = 10 сарын 28, 1420 | event_post = [[Өмнөд Мин улс]]ын төгсгөл | date_post = 1662 | p1 = Юань улс | s1 = Хожуу Алтан улс | s2 = Шүнь улс | s3 = Өмнөд Мин улс | s4 = Португалын Макао{{!}}Макао | flag_s4 = Flag of Portugal (1521).svg | image_coat = Seal of Ming dynasty.svg | symbol = | symbol_type = Эзэн хааны тамга | other_symbol = | image_map = Ming Empire cca 1580 (en).svg | image_map_caption = Мин Хятад улс 1580 оны үед | capital = [[Наньжин]]<br /><small>(1368–1644)</small>{{efn|1368-1403 оны хооронд цорын ганц нийслэл; 1403-1421 он хүртэлх үндсэн нийслэл; 1421 оноос хойшхи хоёрдогч нийслэл.}}<br />[[Бээжин]]<br /><small>(1403–1644)</small>{{efn|1403-1421 он хүртэл хоёрдогч нийслэл; 1421-1644 он хүртэл үндсэн нийслэл.}}{{efn|[[Өмнөд Мин улс]]ын цөллөгт байсан нийслэлүүд нь [[Наньжин]] <small>(1644)</small>, [[Фүжоу]] <small>(1645–46)</small>, [[Гуанжоу]] <small>(1646–47),</small> [[Жаочин]] <small>(1646–52)</small>.}} | common_languages = Албан ёсны хэл:<br />Дүрэм [[Хятад хэл]]<br />Бусад [[Хятад хэлний аялгын жагсаалт|Хятад хэлнүүд]]<br />Бусад хэлнүүд:<br /> [[Харлуг хэлнүүд|Түрэг]], [[Эртний Уйгур хэл|Эртний Уйгур]], [[Төвөд хэл|Төвөд]], [[Монгол хэл|Монгол]], [[Зүрчид хэл|Зүрчид]], ба [[Хятадын хэлнүүд|бусад хэлнүүд]] | religion = [[Хятадын теологи|Тэнгэрийн мөргөл]], [[Бомбын шашин|Даосизм]], [[Күнзийн сургаал]], [[Буддын шашин|Буддизм]], [[Хятадын ардын шашин]], [[Хятад дахь ислам|Ислам]], [[Хятад дахь католик урсгал|Ромын Католик]] | currency = [[Фиат мөнгө|Цаасан мөнгө]] (1368–1450)<br />[[Биметаллизм|Биметалл]]:<br />[[Хятадын мөнгө (валютын нэгж)|зэс зоос]]<!--Countable noun--> ({{lang|zh|文}}, ''wén'')<br />[[Лан]] ({{lang|zh|兩}}, ''liǎng'') | leader1 = [[Хунъү]] | leader2 = [[Юнлө]] | leader3 = [[Ваньли]] | leader4 = [[Чунжэнь]] | year_leader1 = 1368–1398 (анхны) | year_leader2 = 1402–1424 | year_leader3 = 1572–1620 | year_leader4 = 1627–1644 (сүүлчийн) | title_leader = [[Мин улсын эзэн хаадын жагсаалт|Эзэн хаан]] | stat_year1 = 1393{{sfnp|Ho|1959|p=8–9, 22, 259}} | stat_area1 = | stat_pop1 = 65,000,000 | stat_year3 = 1500{{sfnp|Frank|1998|p=109}} | stat_area3 = | stat_pop3 = 125,000,000 | stat_year4 = 1600{{sfnp|Maddison|2006|p=238}} | stat_area4 = | stat_pop4 = 160,000,000 | stat_year5 = 1450<ref name="Turchin222">{{harvp|Turchin|Adams|Hall|2006|p=222}}</ref><ref name="Taagepera500">{{harvp|Taagepera|1997|p=500}}</ref> | stat_area5 = 6500000 | footnotes = | today = | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} 19.8 лан{{sfnp|Broadberry|2014}} | HDI = | HDI_year = }} {{Инфобокс Хятад хэл |title=Мин улс |pic=Ming dynasty (Chinese characters).svg |piccap=Мин улс" Хятад ханзаар |picupright=0.4 |c=明朝 |p=Míng cháo |w=Ming² ch'ao² |mi={{IPAc-cmn|m|ing|2|-|ch|ao|2}} |y=Ming⁴ chiu⁴ |ci={{IPAc-yue|m|ing|4|-|c|iu|4}} |j=Ming⁴ ciu⁴ |suz=Mín záu |poj=Bêng tiâu |tl=Bîng tiâu |altname=Династийн нэр |c2=大明 |p2=Dà Míng |w2=Ta⁴ Ming² |y2=Daai⁶ Ming⁴ |ci2={{IPAc-yue|d|aai|6|-|m|ing|4}} |wuu2=da men |j2=daai⁶ ming⁴ |poj2=Tāi-bêng |tl2=Tāi-bîng }} '''Мин улс''' ([[Хятад хэл|хятад.]] 大明朝, [[пиньинь]] ''Dà Míng Cháo,'' дуудлага- ''Да мин чао'') нь 1368-1664 оны үед өнөөгийн [[Хятад|Хятадын]] газар нутагт оршин тогтнож байсан улс юм. Мин улсын нийслэл Бээжин 1644 онд [[Ли Зи Чэн|Ли Зи]] [[Ли Зи Чэн|Чэний]] удирдсан Тариачдын бослогын улмаас эзлэгдсэн ч тус улсын нэг хэсэг нь 1662 он хүртэл Мин улсын гэр бүлд (Өмнөд Мин) үнэнч дэглэмийн мэдэлд байсан. Мин улс нь Хятадыг захирч байсан сүүлчийн уугуул Хань үндэстний улс байв. [[Монгол]]чуудын байгуулсан [[Юань улс]]ын эсрэг 1351 онд эхэлсэн "[[Улаан алчууртны бослого]]"-ын толгойлогчдын нэг байсан [[Жу Юань Жан]] тус улсыг байгуулжээ. Түүний дараа өөрийн өрсөлдөгчдийг устгаж, өмнөд Хятадыг эзлэн авч, улсын нэрийг "Мин" хэмээн өөрчлөн нэрлэжээ. 1368 онд Мин улсын цэрэг Юань улсын нийслэл [[Дайду]] хотыг эзлэн авч, цагаан хэрэм хүртэлх ихэнх нутгийг эрхшээлдээ оруулжээ. 1382 онд Юань улсын Хятад дахь эцсийн тулгуур болох [[Юньнаний монголчуудын эсрэг Мин улсын хийсэн дайн|Юньнань мужийн Монгол цэргийн үлдэгдэлийг эрхшээлдээ оруулснаар]] бүх Хятадыг эрхэндээ оруулсан байна. Мин улсын үед [[Цагаан хэрэм|Цагаан хэрмийн]] ихэнх хэсгийг сэргээн босгосон, [[Хориотой хот]]ыг барьж байгуулсан зэрэг барилга байгуулалтын онцгой бүтээлүүд хийгдсэн байдаг гэж судлаачид үздэг юм байна. [[17-р зуун|17-р зууны]] эхний хагаст [[Манж үндэстэн|Манж]] угсаатнууд Мин улсын умард газар нутгийг эзлэн авч, улмаар [[Бээжин]]д ойртож ирэхэд [[Ли Зи Чэн]] гэгч бослого гарган Бээжинг 1644 онд эзлэн авч Мин улсын төрийг мөхөөжээ. Энэ мэдээг сонсоод Мин улсын цэргийн жанжин [[Ү Сань Гүй]] Мин улсын хойд талаас довтолж байсан Манж нартай холбоолон Бээжинг эзлэн авав. Ли Зи Чэн 1645 онд Манж нартай тулалдаж байгаад алагджээ. 1662 онд өмнөд Хятадад Мин улсын сүүлчийн хүч нь Манж нарт эзлэгдсэн байна. {{Хятадын түүх}} == Түүх == === Үүсэл === Монголчуудын эрхшээлд дургүйцсэн байдал нь бусад зүйлсийн дотор хятадуудын (хан) эсрэг чиглэсэн төрийн ялгаварлан гадуурхах бодлоготой холбон тайлбарлав. Нэмж дурдахад, дэглэмийн уналтад татварын ноцтой дарамт, үүдэлтэй Шар мөрний гамшигт үер болсон. [[File:Chinese Cannon.JPG|thumb|left|upright|Галт лууны гарын авлага номон дахь Үхэр буу]] Хятад нь Монголчуудын байгуулсан Юань улс (1271–1368) -ийн нэгэн хэсэг байлаа. Монголын Юань улсын үед [[Хятадууд|Хятад]] (хань) үндэстнүүдийг зохион байгуулалттай төрөөс ялгаварлан гадуурхах бодлого хэрэгжүүлж байснаас үймээн дэгдэж бослого гаргадаг байжээ. Монголын Юань улсын засаглал нурж унасны бас нэгэн шалтгааныг өндөр татвар ногдуулсан газруудад үнийн хөөрөгдөл бий болж, Шар мөрөн хүчтэй үерлэж хуучин усалгааны байгууламжууд эвдэрч сүйдсэн нь нөлөөлсөн хэмээн үздэг юм. Эдгээр дурдсан учир шалтгаанаас аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуй уналтад орж, олон зуун мянган тариачид голын далан засахаар хөөгдөж ирээд бослого гаргасан байна. Энэхүү бослогыг түүхэнд "Улаан алчууртны бослого" гэж нэрлэсэн байна. Босогчдын цэргийг буддын шашны "нууц ахан дүүс" болох "Цагаан бадамлянхуа" бүлгийн гишүүд байгуулжээ. ===Бослого, босогчдын зөрчил=== Ингээд 1351 онд [[Хань Шань Тун|Хaнь Шань Тунгаар]] удирдуулсан тариaчид [[Хэнань]] мужийн [[Иньжоу]]д бослого гаргаж, улаан алчуураар толгойгоо боосноос үүдэн тэднийг түүхэнд [[Улаан алчууртны бослого]] хэмээн нэрийдэх болжээ. [[Жу Юань Жан]] гэгч сохор зоосгүй ядуу тариачин байсан бөгөөд 1352 онд Улаан алчууртнуудын зүүн жигүүрийн жанжин [[Гуо Зи Сэн]]ий цэрэгт элсэж оржээ. Тэрбээр авъяас чадвартай байсан тул Гуо Зи Сэн түүнд өөрийн өргөмөл охинтойгоо гэрлүүлснээс хойш нэр алдарт хүрсэн юм. 1356 онд [[Жу Юань Жан|Жу Юань Жаны]] ("Ногоон ой" нэртэй) бослого гаргагчид [[Нанжин]] хотыг эзлэн авсан нь хожим [[Мин улс]]ын нийслэл болсон юм. [[Зураг:Map of Ming Chinese empire 1415 (cropped).jpg|thumb|Юнлө хааны үед Мин улс (1415)]] Хоорондоо өрсөлдөж тэмцэж байсан босогчдын бүлгүүд Юань улсыг өөрийн хяналтдаа байлгаж, улмаар шинэ хаант улсыг бий болгохын төлөө тэмцэж байв. 1363 онд Жу Юань Жан нь түүхэнд хамгийн том усан дахь тулалдаан болох [[Поян нуур]]ан дахь тулалдаанд [[Да Хань]] улсын толгойлогч [[Чэнь Юуо Линь]] гэгч өрсөлдөгчөө устгажээ. Галт зэвсэгтэй усан онгоцнуудыг хэрэглэдгээрээ алдаршсан түүнийг ялснаар [[Жу Юань Жан]] босогчдын бүлэглэлийг устгаж ялалт байгуулан, Хөх мөрний эрэг дагуу хязгааргүй эрх мэдлээ тогтоож чадсан юм. 1367 онд Улаан алчууртны эзэн [[Хань Линь Эр]] [[Жу Юань Жан|Жу Юань Жангийнд]] зочлох үед түүний хараат жанжин усанд живүүлж хороосноор Жу Юань Жаны хаан ширээ рүү залах замд саад учруулж тууштай тэмцэх чадвартай хүн гарч ирээгүй юм. 1368 оны 1 сард Жу Юань Жан Жанжин хотноо Мин улсыг тунхаглан зарлаж, оны цолоо '''Хун У''' буюу “эрх мэдэлтэй цэргийн хүн” хэмээн өргөмжилсөн байдаг. 1368 оны 9 дүгээр сарын 24-нд [[Юань улс]]ын нийслэл хот [[Дайду]]г эзэлснээр бүх Хятадыг нэгтгэжээ. [[Тогоонтөмөр хаан]] нийслэлээ орхиж умард зугтаж [[Шанду|Шандуд]] очсон тул [[Жу Юань Жан]] Дайду дахь хааны ордуудыг газартай тэгшлэн уг хотыг '''Бэйпин''' (өнөөгийн Бээжин) хэмээн нэрлэжээ. Анхны эзэн хаан Жу (朱) монголчуудын өөдрөг нэр өгөх жишгийг даган улсаа «гэрэлтэх, гялалзах» гэсэн утгатай Мин (明) гэж үгээр нэрлэсэн байна. 1370 онд Мин улс анхны хүн амын тооллого хийж зөвхөн иргэдээ бүртгэхээс гадна тэдний хөрөнгийг бүртгэх зорилготой байжээ. Түүнийг нас барсны дараа, хааны ач Жяньвэнь хаан ширээнд суусан боловч авга ах Жу Дигийнхээ цэргийн хүчинд дарагдаж ялагдал хүлээжээ. [[Юнлө]]гийн 19 дүгээр онд (1421) Мин улсын Жу Ди хаан нийслэлээ Бээжин хотод шилжүүлж 16 хаан 277 жил Хятад орныг ноёрхож 1644 онд Манж Чин улсад эзлэгдэн Мин улс мөхжээ. ==Баруун хойд хязгаарыг төвшитгөсөн нь== [[Image:Dali-puerta-sur-c01.jpg|thumb|left|Эртний [[Дали]] улсын [[Юньнань]] хотын урд хаалга]] [[Хөхнуур муж|Хөх нуурын]] салар мусульманчууд сайн дураараа Мин засаглалд захирагдах болж тэдний омгийн ахлагчид 1370 оны үеэр бууж өгчээ. Жанжин Хала Башийн удирдлага дор Уйгурын цэргүүд [[Мяо үндэстний бослого|Мяо үндэстний бослогыг]] 1370-аад оны үед нам дарж Хунань мужийн Чандэд суурьшсан юм. Хуй мусульманчууд Мин гүрний төлөө бусад нутгийн омгийхонтой тэмцэж, мөн адил Хунань мужийн Чандэ хотод суурьшжээ. 1381 онд Мингийн Хуй Мусульманчууд Юньнань аймагт Юань улсын төлөө үнэнчээр зүтгэдэг байсан [[Монгол]] ба [[Хотон (үндэстэн)|Хуй]] мусульманчуудын цэргийг тулалдаанд ялсны дараахан Мин гүрний нутаг дэвсгэрт Дали вант улсын эзэмшилд байсан баруун хойд хэсэг орсон юм. Хожим Юннаны захирагч болсон [[Му Ин]] жанжны удирдлага дор Хуй цэргүүд энэ бүс нутгийг эзлэн суурьших болжээ. 14-р зууны эцэс гэхэд ойролцоогоор 200,000 цэргийн булаан эзлэгчид 2,000,000 мью /350,000 акр/ газарыг эзлэн суурьшсан нь өнөөгийн Юннань ба Гьюжоу болно. Харин хожим хагас сая орчим хятад шилжин суурьшигч энд нүүн ирсэн ба энэхүү шилжин суурьшилтаас өмнө хүн ам нь гол төлөв Хань бус үндэстнээс бүрдэж байсан энэ бус нутгийн үндэс угсаа өөрчлөгдөхөд хүрчээ. Хүн ам болон төр засагт ийнхүү өөрчлөлт гарсны улмаас 1464-1466 онуудад [[Mяо]] болон [[Яо]] үндэстнүүд эсэргүүцлээ үзүүлснийг Мин улсын 30,000 цэрэг /1,000 монгол цэргийг оруулаад/ нутгийн 160,000 Гуанси мужийн цэргүүдтэй нам дарсан юм. Эрдэмтэн, гүн ухаантан [[Ван Ян Мин]] /1472-1529/ тус нутагт бас нэгэн хөдөлгөөнийг намдаасныхаа дараа Хятад ба нутгийн үндэсний бүлгүүдийн дан ба нэгдсэн засаг захиргааг өмгөөлөх болов. ==Төвөдтэй тогтоосон харьцаа== [[Image:17th century Central Tibeten thanka of Guhyasamaja Akshobhyavajra, Rubin Museum of Art.jpg|thumb|upright|17-р зууны үеийн Төвөдөд бүтээсэн ''Guhyasamaja Akshobhyavajra'' бурхны [[танка]]]] [[Мин улсын судар]] буюу Мин гүрний албан ёсны түүхийг 1739 онд Хаанд засаглал болгон эмхтгэсэн байдаг бөгөөд үүнд Мин гүрэн [[Төвөд]]<nowiki/>ийн засаг захиргааг хянадаг явган удирдаачдыг бий болгож, ингэхдээ Төвөдөөс хуучин Юань гүрний Хааны цол хэргэмүүдийг шинэчлэн бий болгож, Төвөдийн Буддын шашины удирдаачдад хааны гэр бүлийн цол хэргэмийг өргөмжлөх болсон юм. Харин түүхч Тюррелл В.Вайлийн үзэж буйгаар Мин гүрний албан ёсны түүхд бичиг зохиолыг хянасан байдал нь Мин эзэнт гүрний үеийн Хятад-Төвөдийн харилцааг харуулсан түүхийг замхруулан харуулжээ. Мин эзэнт гүрэн Төвөдийг бүхлээр нь эрх мэдэлдээ авсан байсан эсэх талаар орчин үеийн эрдэмтэн судлаачид маргасаар байдаг юм. Зарим судлаачдын бодлоор Мин хааны ордон ба Төвөдийн лам нарын хоорондын харьцааны шашны чухал чанаруудыг орчин үеийн ном, хэвлэлд хэтрүүлэн толилуулсан байдаг юм байна. Тэгвэл бусад судлаачдын үзэж буйгаар Мин эзэнт гүрэн мориор дутагдаж байсан тул Төвөдтэй цай, морины наймаа хийх шаардлага гарч байсан байна. 14 дүгээр зууны үед Мин гүрний цэргүүд Төвд рүү довтолсон ба энэ үед төвөдүүд хүчтэй зэвсэгт эсэргүүцэл үзүүлж байжээ. Патрисиа Эбри, Томас Лэйрд, Ван Жявэй, Няма Гяйнцайн нар бүгд Мин эзэнт гүрнийг Төвөдөд хуучин Монгол Юань эзэнт гүрний адил тогтмол цэргийн ангиа байрлуулаагүй хэмээн үздэг. [[Ваньли]] эзэн хаан (1572-1620 онд засгийг эрхэнд байсан) 1578 онд Монгол-Төвөдийн холбоо бий болсны хариуд Хятад-Төвөдийн харьцааг сэргээх оролдлогыг хийснээс сүүлийнх нь удаа дараа бий болсон Манж Чин улсын (1644–1912) гадаад бодлогод ихээхэн нөлөө үзүүлсэн юм. 16 дугаар зууны эцэс гэхэд Монголчууд Aмдо ([[Хөхнуур муж|Хөхнуур]]) бүсэд олширсноор Шар бүрх малгайт Далай Ламыг хамгаалах болжээ. ==Мин улсын уналт ба мөхөл== ===Ванли хааны засаглалын жилүүд=== [[Image:明神宗.jpg|thumb|upright|left|[[Ваньли|Ванли эзэн хаан]] (1572–1620)]] Япон Улсын эсрэг дэгдсэн Солонгос дахь Имжин дайны эдийн засгийн үр дагавар хамгийн хүнд тусгалтай байсан нь Ванли эзэн хааны засаглалын үеийн Хятадын Мин гүрэнд ихээхэн нөлөөлсөн юм. Засаглалынхаа эхэн үед Ванли нь өөрийгөө чадварлаг зөвлөхүүдээр хүрээлүүлж, улс орныг хамаарсан хэргүүдийг шийдвэрлэх гэж ихээхэн хүчин зүтгэж байв. Түүний Тэргүүн нарийн бичгийн дарга [[Жан Зу Жэнь]] (1572-82 хүртэл алба хашиж байсан) гэгч нь ахмад түшмэдтэйгээ хамтран маш үр бүтээлтэй холбоотнуудын сүлжээг бий болгож чадсан юм. Түүнээс хойш эдгээр холбоотнуудын харилцааг тогтвортой байлгах чадвартай ийм чадварлаг хүн гарч ирээгүй бөгөөд удалгүй эдгээр холботнууд хоорондоо нэгдэж хүчтэй сөрөг хүчин болсон юм. Цаг хугацааны явцад Ванли төрийн алба болон сайд нарын хооронд байнга гардаг улс төрийн маргаанаас залхаж, Хориотой хотын хананы ард түшмэдийнхээ хараанаас хол зогсохыг эрхэмлэж байв. Тайган хүмүүс хөндийрсөн эзэн хаан, түүний түшмэдийн хооронд зуучлах болсон тэр цагаас хойш эрдэмтэн, мэргэд түшмэд засаг захиргаанд нэр хүндгүй болжээ. Улс орны асуудлыг хэлэлцэх хүсэлтэй ямар ч түшмэл асуудлыг эзэн хаанд танилцуулахын тулд тайган хүний гарыг цайлгах ёстой байв. ===Тайган хүмүүсийн үүрэг=== [[File:Porcelain_tea_cups_from_the_reign_of_the_Tianqi_Emperor.jpg|thumb|Тяньчи хааны үеийн цайны аяга (1568–1627).]] [[Тяньчи]] эзэн хаанд [[Вэй Жунсиан]] (1568–1627) гэгч тайган хүн ихээхэн нөлөө үзүүлж түүнийг хянадаг байв. [[Хунъү]] эзэн хаан нь тайган хүмүүст улс төр хөөцөлдөхийг хорьсон гэдэг. Энэ нь хэр үр бүтээлтэй байсныг нотлох баримт байдаггүй ч ямар ч байсан тайган хүмүүс улс, орны ажлыг зохицуулж, цэрэг, армийг удирдаж түшмэдийг томилох, халахад оролцож байв. Тайган хүмүүс өөрийн гэсэн хүнд сурталтай болов. [[Мин улс]]ын үед [[Ван Жэн]], [[Ван Жи]], [[Лю Жин]] гээд олон дарангуйлагч тайган хүмүүс байсан ч хэт дарангуйллын шинж чанар нь 1590 он хүртэл илрээгүй байна. [[Вэй Жунсиан]] (1568–1627) гэгч тайган хүн Тянци эзэн хаан (1620–1627 онуудад засаг барьж байсан)-ы ордныг удирдаж, эрх мэдлээ бүрэн дүүрэн ашиглаж байв. Тэр хувьдаа олон орд харш бариулж, найз нөхөд, төрөл садангаа өндөр албан тушаалд томилдог байв. ===Эдийн засгийн уналт ба гамшиг=== [[Image:Ch'iu Ying 001.jpg|thumb|left|''Хань ордны хаврын өглөө '', зурсан [[Цюй Ин]] (1494–1552);]] Мин улсын хожуу үед соёл, урлагийн завхралд ихээхэн орсон байлаа. Ялангуяа Ванли хааны засаглалын сүүлчийн жилүүд гэхэд эдийн засгийн уналтад орж, арилжаа наймааг явуулдаг ганц чухал хэрэгсэл болох мөнгөний хомсдолд орж, мөнгийг Мексик, Перу болон Номхон далайн орнуудаас Хятад руу хууль бусаар зөөх болсон байв. 1639 онд Японд Токүгава овгийнхны дэглэм тогтож, Европын гүрнүүдтэй гадаад худалдааг зогсоосноор Хятад руу мөнгийг зөөх өөр нэгэн эх сурвалжийг бий болгоход хүргэсэн юм. 1630 он гэхэд хэдэн мянган зэс зоос нэг унц мөнгөтэй тэнцэж байгаад 1640 он гэхэд хагас унц, 1643 он гэхэд нэг унцын гуравны нэгтэй тэнцэх болжээ. Энэ нь ядуу тариачдын хувьд эдийн засгийн гамшиг байсан бөгөөд тэд мөнгөөр татвараа төлж ургацаа зэс зоосоор наймаалдаг байв. == Манжийн хүчирхэгжилт == {{Гол|Манжууд хятадыг эзэлсэн нь}} XVII зууны эхэн үед Манжийн удирдагч [[Нурхач]] (1559—1626) тусдаа байсан хэдэн арван аймгуудыг нэгтгэж улс төрийн зохион байгуулалтанд орж эхэлсэн байна. Монголын Их эзэнт гүрэн шиг цэрэг армид анхаарлаа хандуулж бэхжүүлж эхэлсэн байна. 1609 оноос Нурхач Хятадад татвар төлөхөөс татгалзаж хятадын соёлын нөлөөг багасаж манж үндэстний өөрийн хөгжилд ихээхэн нөлөө үзүүлжээ. Дараа нь тэрээр өөрийн [[Хожуу Алтан улс]] хэмээх улс байгуулж 1618 онд Хятадын эсрэг зэвсэгт тэмцэл өрнүүлж эхэлжээ. Манжууд харьцангүй богино хугацаанд Цагаан хэрэмд ойртож чаджээ. Нурхачи-гийн залгамжлагч [[Дээд эрдэмт|Абахай сэцэн хаан]] (тэргүүлсэн жилүүд 1626-1643) өөрийгөө Эзэн хаан гэж зарлаад Өмнөд Манж, Өмнөд Монголын эзлэн авсан газар нутгийг өөрийнх гэж мэдэгдсэн байна. [[Манж|Манжууд]] [[Хөх хот|Хөх хотыг]] эзэлж, [[1636 он|1636]] онд Манжийн Абахай сэцэн өөрийгөө бүх Монголын [[хаан]] гэж өргөмжилж, улсаа "Чин улс" хэмээн нэрлэжээ. Ингээд Хятадын гадна Манжийн Чин улс бий болсон бөгөөд сүүлдээ Хятад улс өөрөө [[Манж Чин гүрэн|Манж Чин Гүрн]]<nowiki/>ий салшгүй нэг хэсэг болсон түүхтэй. ==Зургийн цомог== <gallery> Файл:Hyatadyn Min uls.jpg|Мин улсын гадаад харилцаа Файл:Ming Dynasty 1415.png| Юнь Лэ хааны үеийн Мин улс (1415 он) Файл:Монгол, Хятадын хил 1600 он.jpg|Мин улс Файл:Мин улс 17-р зуун.JPG|Мин улс Файл:Мин улсын мужууд 2.jpg|Мингийн мужууд Файл:Мин улсын мужууд.jpg|Мингийн мужууд Файл:Мин улс 17-р зуун.JPG|Мин улс 17-р зуунд Файл:Хятадын Мин улс 17-р зууны дунд үе.jpg|Хятадын Мин улс 17-р зууны эхээр Файл:Мин XVI-XVII зууны эх.jpg|Мин XVI-XVII зууны эх File:Ming Empire cca 1580 (en).svg|1580 онд File:Ming foreign relations 1580.jpg|1580 онд Файл:Мин улс 17-р зуун.jpg|Мин улс 17-р зуун </gallery> ==Нэмэр== * [[Нанхиад үндэстэн]] * [[Дотор газар]] * [[Манж Чин гүрэн]] == Тэмдэглэл == {{notelist}} {{s-start}} {{Залгамжлал |өмнө= [[Юань улс|Монголын Юань улс]] |он= 1368-1644 |албан_тушаал= Их Мин улс |дараа=[[Шунь улс]]<br/> [[Манж Чин улс]]<br/>[[Өмнөд Мин улс]] }} {{end}} [[Ангилал:Мин улс| ]] [[Ангилал:Хятадын династи]] jc8gsrcbkmrpnt3ylw2wojgbrw7ad2h 0 24173 863128 862623 2026-07-25T09:42:31Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863128 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|thumb|right|250px| ''atheoi'' буюу αθεοι гэсэн "бурхангүй хүмүүс" хэмээх Грек үг]] '''Атеизм''' буюу '''Шашингүйн үзэл''' гэж бурхан орших явдалд итгэхгүй байх үзэл.<ref name=Nielsen-EB/> Илүү давчуу байдлаар тайлбарлавал атеизм гэдэг нь [[бурхан]] тэнгэр байхгүй хэмээх үзэл юм.<ref name=RoweRoutledge/><ref name=oxdicphil/> Өргөнөөр тайлбарлавал атеизм бол ямар нэгэн бурхан тэнгэр байдаг эсэхэд үл итгэх явдал билээ.<ref name=oxdicphil/><ref name=religioustolerance/><ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |title=atheism |publisher=Oxford University Press |accessdate=2012-04-09 }}</ref> Атеизмийн эсрэг<ref name=reldef/><ref name=OED-theism /> болох [[Тейзм]] гэдэг нь ядаж нэг бурхан оршдогт итгэх явдал.<ref name=OED-theism>{{cite book |title=Oxford English Dictionary |edition=2nd |year=1989 |quote=Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism}} </ref><ref> {{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism |title=Merriam-Webster Online Dictionary |quote=belief in the existence of a god or gods | accessdate=2011-04-09}}</ref> Атеизмийн үзэлтэй хүнийг Атеист гэнэ. Атеизм хэмээх үг нь Грек хэлний ἄθεος (''atheos'') буюу "бурхангүй" хэмээх үгнээс гаралтай бөгөөд үүнийг бүхэл нийгмээрээ бурхан тэнгэрт тахин шүтэх үзлийг эсэргүүцдэг хүмүүсийг тодорхойлдог, доош нь хийсэн утгатай үг байжээ. Чөлөөт үзэл баримтлал, эргэлзээт лавлагаа дэлгэрч, шашны шүүмжлэл ихэссэнээр тус үгийг хэрэглэх тохиолдол багасаж эхэлжээ. <ref name=KArmstrong>{{cite book |last=Armstrong |first=Karen |authorlink=Karen Armstrong |title=A History of God |year=1999 |publisher=London: Vintage |isbn=0-09-927367-5}} </ref> Атеистууд нь ер бусын зүйлтэй холбоотойгоор тайлбарладаг зүйлд эргэлзээтэй ханддаг бөгөөд баттай бодит үзэл баримтлалыг энэ тэргүүнд тавьдаг хүмүүс байдаг. Атеизм нь олонход ямар нэгэн бурхан тэнгэрт итгэхгүй байхыг зөвлөдөг. Атеизмийг дэмжигч маргаанууд нь гүн ухаан, нийгэм, түүх зэрэг олон олон шинжлэх ухаанаас гаралтай. Зарим атеистууд нь төрийг шашнаас тусгаарлах үзэлтэй<ref name=honderich/><ref> Fales, Evan. "Naturalism and Physicalism", in {{harvnb|Martin|2007|pp=122–131}}. </ref> байдаг ч хүмүүсийн дунд баримталдаг үзэл, философиуд нь ялгарах жишээтэй. Атеизм нь шашинг бодвол дэлхий ертөнцийг илүү хялбараар тайлбарладаг хэмээн олонх атеистууд хэлдэг бөгөөд ийм учраас атеизм нь бурхан байхгүйг батлах бус, эсрэгээр нь шашин нь бурхан байгаа гэдгийг тайлбарлах үүрэгтэй хэмээн үздэг.<ref>{{harvnb|Stenger|2007|pp=17–18}}, citing {{cite book|last=Parsons|first=Keith M.|title=God and the Burden of Proof: Plantinga, Swinburne, and the Analytical Defense of Theism|year=1989|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus Books|isbn=978-0879755515}}</ref> Зарим шашин шүтлэгт атеизмийн дүр төрхүүд илэрдэг. Үүнд, [[Жайнизм]], [[Буддизм]], [[Хиндүизм]], [[Паган]] хөдөлгөөнүүд<ref name="Neopaganism">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=RfGhUW8RdUIC&pg=PA194&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=A New Vision A New Heart A Renewed Call - Volume Two|publisher=William Carey Library|quote=Although Neo-Pagans share common commitments to nature and spirit there is a diversity of beliefs and practices. Some are atheists, others are polytheists (several gods exists), some are pantheists (all is God) and others are panentheists (all is in God).|date=19 October 2009|isbn=9780878083640}} </ref> (Викка гэх мэт<ref name="Wicca">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=stQQJlV9FT8C&pg=PA115&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=New Religions|publisher=Chelsea House Publishers|quote=There is no universal worldview that all Neo-Pagans/Wiccans hold. One online information source indicates that depending on how the term ''God'' is defined, Neo-Pagans might be classified as monotheists, duotheists (two gods), polytheists, pantheists, or atheists.|date=19 October 2009|isbn=9780791080962}} </ref>), бурхангүй шашнууд хамаарагдана. Жайнизм болоод Буддизмийн зарим хэлбэрүүд нь бурханд итгэхийг санал болгодоггүй<ref>{{cite book |url=http://books.google.com.vc/books?id=Jb0rCQD9NcoC&printsec=frontcover#v=onepage&q=atheism&f=false |last=Kedar |first=Nath Tiwari |year=1997 |title=Comparative Religion |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |isbn=81-208-0293-4 |page=50}} </ref> байхад Хиндүизм нь атеизмийг хүчинтэйд тооцдог ч дагаж мөрдөхөд хэцүү гэдэг.<ref>{{Cite book | last = Chakravarti| first = Sitansu| title = Hinduism, a way of life| publisher = Motilal Banarsidass Publ.| year = 1991| page = 71| url = http://books.google.com/?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71| isbn = 978-81-208-0899-7|quote = According to Hinduism, the path of the atheist is very difficult to follow in matters of spirituality, though it is a valid one. |accessdate=2011-04-09}} </ref> Атейзмийг тодорхойлогч шалгуурууд нь хоорондоо зөрчилддөг тул өнөө үед дэлхий дээрх Атейстуудын тоог тогтоох нь тийм ч амар биш юм.<ref name="Martin2007">{{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|editor=Martin, Michael T|title=The Cambridge companion to atheism|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=0-521-84270-0|page=56|url=http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&pg=PA56|accessdate=2011-04-09}} </ref> Нэгэн тооцоогоор дэлхийн хүн амын 2.3% нь атеистууд, 11.9% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref name="Britannica demographics">{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9432620 |title=Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2005 |publisher=Encyclopædia Britannica |year=2005 |accessdate=2007-04-15}} * 2.3% Atheists: Persons professing atheism, skepticism, disbelief, or irreligion, including the militantly antireligious (opposed to all religion). * 11.9% Nonreligious: Persons professing no religion, nonbelievers, agnostics, freethinkers, uninterested, or dereligionized secularists indifferent to all religion but not militantly so. </ref> Өөр нэг судалгаанаас харахад өөрсдийгөө атейст хэмээн тодорхойлсон хүмүүс нь барууныхны дунд хамгийн өндөр хувийг эзэлдэг, тухайлбал: [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]]-4 %, [[Итали]]-7%, [[Испани]]-11%, [[Их Британи]]-17%, [[Герман]]-20%, [[Франц]]-32% байдаг байна.<ref name="Harris">{{cite web |url=http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131 |title=Religious Views and Beliefs Vary Greatly by Country, According to the Latest Financial Times/Harris Poll |publisher=Financial Times/Harris Interactive |date=2006-12-20 | accessdate=2011-04-09}} </ref> Харин [[Монгол улс]]ад 2010 онд хийсэн хүн амын тооллогоор нийт хүн амын 38.6% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref>[http://toollogo2010.mn/doc/Statistic_undsen_ur_dun.pdf 2010 оны Хүн амын тооллого, Үндсэн дүн]</ref> == Үгний гарал болоод хэрэглээ == Эртний Грек хэлэнд ''atheos'' (ἄθεος) нь "бурхангүй" хэмээх утгатай тэмдэг нэр байв. Энэ үгийг анх бурханы эсрэг, сүсэггүй хэмээх шүүмжлэлийн байдлаар хэрэглэж байжээ. МЭӨ 5-р зуунд энэ үг нь илүү утга төгөлдөршиж бурхантай харилцаа холбоог тасалсан, бурхныг үгүйсгэсэн хэмээх утгатай болов. ἀσεβής (''asebēs'') хэмээх үгийг өөрийн бурхныг үл шүтэж эсэргүүцдэг ч бусад бурхныг шүтдэг хүмүүст оноох болов. Сонгодог бичвэрүүдийн орчин үеийн хөрвүүлгээр ''atheos''-ийг "atheistic" буюу "атеист тал руугаа" гэж орчуулах нь бий. [[Цицеро]] нь тус үгийг латин хэлнээ ''atheos'' гэж хөрвүүлжээ. Анхны [[Христийн шашин]]тнууд, [[Эртний Грекийн шашин]]д итгэгчид нар тус үгийг нөгөөдөө оноож доромжилдог байжээ. Атеист (atheist) хэмээх үг нь англи хэлнээ Атеизм хэмээх үгнээс өмнө гарч ирсэн бөгөөд анх 1566, 1571 онд хэрэглэгдэж байв. Бурхан шашин үл шүтэх хэмээх утгаар Атеист хэмээх нэршлийг хамгийн эртний үедээ 1577 оны үед хэрэглэж байжээ. Түүнтэй холбоотой үгс, нэршлүүд нь хожим бий болжээ: деист - 1621 онд, теист - 1662 онд, [[деизм]] - 1675 онд, [[теизм]] - 1678 онд. Тухайн үедээ деизм, деист хэмээх үгс нь одоогийнхоо тодорхойлолтоор явж байсан бол теизм хэмээх үг нь сүүлдээ деизмээс ялгарах болжээ. Карен Армстронг бичихдээ 16 болон 17-р зууны үед атеист хэмээх үг нь зөвхөн доромжлол байдлаар хэрэглэгддэг байсан - хэн ч өөрийгөө атеист хэмээхгүй байх байсан гэжээ. 17-р зууны дунд үед бурханд итгэхгүй байх нь боломжгүй зүйл хэмээн үздэг байв. 18-р зууны сүүл үед Европт ''Атеизм''-г анх өөртөө олгогч үзэл хэмээн үзэх болов - үүнд, монотеист Авраамийн бурханд (Христ, Лал, Жүдизмийн бурхан) итгэхгүй байх явдлыг. 20-р зуунд даяаршил бий болсноор тус үгийг бүхий л бурханд итгэхгүй байх явдалд хэрэглэх болсон. Зарим Атеистууд "Атеизм" хэмээх үг нь хэрэгцээгүй хэмээн тайлбарладаг. Сэм Харис ''Letter to a Christian Nation'' номондоо: <blockquote>''Атеизм'' хэмээх үг нь угтаа оршин тогтнох ёсгүй. Атеизм нь ердөө л ямар нэг учир шалтгаангүй шашны үзлийн эсрэг гаргадаг ухаалаг хүмүүсийн дуу авиа юм.</blockquote> === Эерэг, сөрөг гэх === Философчид тухайлахад Антони Флю болон Майкл Мартин нар эерэг Атеизм-ийг сөрөг Атеизм-тай (сул дорой зөөлөн) анх эерэгцүүлэн гаргаж иржээ. Эерэг Атеизм гэдэг бол бурхан гэж байдаггүй гэх үзлийг хүлээн зөвшөөрсөн үзэл баримтлал юм. Сөрөг Атеизм нь non-theism-ийн бүхий л хэлбэрүүдийг өөртөө багтаадаг. Энэ ангиллийн дагуу хэн ч эерэг ба сөрөг Атеист биш юм. Сул дорой ба хүчтэй Атеизм нь харьцангуй сүүлийн үеийнх ба эерэг ба сөрөг Атеизм нь өмнө нь үүссэн ба тэдгээрийг философи, уран зохиол болон католик өршөөлд хэрэглэгдэж байв. Энэхүү нэршлийн доор ихэнх үл мэдэгчдийг сөрөг Атейзмууд хэмээн нэрлэж байлаа. Мартины үед тухайлахад үл мэдэгчид нь сөрөг Атеизмыг баталдаг ихэнх үл мэдэгчид нь Атеизмын талаас үзэл бодлоо илэрхийлдэг ба энэ нь theism(физм)-ээс илүү харьцуулж үздэг байна. Бурхан байхгүй хэмээх үзэл нь заримдаа итгэл үнэмшилээ хаяхад хүргэдэг. === Практик атейзм === Практик буюу прагматик атеизмд бас анатизм ч гэж нэрлэгддэг хувь үзэл санаатнууд /хүмүүс/ нь хэрвээ бурхан гэж байгаагүй бол мөн байгалийн хуулийг ангилахгүйгээр тайлбарлах байсан гэдэг. Бурхан байгаа эсэх нь тодорхойгүй гэвч шаардлаггүй болон огт хэрэгцээгүй мэтээр төсөөлөгддөг гэвч бурхад хүний амьдралын зорилгыг тодорхойлохгүй бидэнд өдөр тутмын амьдралд нөлөөлөхгүй юм. Практик атеизмын хэлбэр нь шинжлэх ухааны харилцаа хамааралтай далд хамааралтай, энэхүү шинжлэх ухааны утга хамаарал нь байгалын ухаан юм. Натурал философийн шинжлэх ухааны аргад үндэслэн батлах /нотлох/ эсвэл шууд хүлээн зөвшөөрч түүнд бүрэн итгэж үнэмших явдал байлаа. Практик атеизм нь дараах хэлбэртэй байна. *Шашны оновчгүй байдал – бурханд итгэх нь хүний зан, ёс суртахуун, шашны зан үйл болон бусад ямар нэгэн үйл явдалд нөлөөлөхгүй. *Бурхан шашны аливаа зан үйлүүд нь оюун ухааны бөгөөд практик үйл хэргүүдээс ангид байх. *Ялгаагүй байх- бурхан шашны асуудлуудын сонирхолд нөлөөлөхгүй байх. *Бурхан шашин үл шүтэх үзэл санаанаас ангид байх. === Онолын атеизм === Онолын атейзм нь бурхан байдаг гэх үзэлтэй зарчмын хувьд гарч ирсэн Үүнд:Паскалийн Вагерийн маргааны хариулт нь байдаг. Үнэндээ Онолын атеизм бол үндсэндээ онтологик болон физик онотологик юм. == Ишлэл == {{Reflist|3 |refs= <ref name=Nielsen-EB> *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=Instead of saying that an atheist is someone who believes that it is false or probably false that there is a God, a more adequate characterization of atheism consists in the more complex claim that to be an atheist is to be someone who rejects belief in God for the following reasons...: for an anthropomorphic God, the atheist rejects belief in God because it is false or probably false that there is a God; for a nonanthropomorphic God... because the concept of such a God is either meaningless, unintelligible, contradictory, incomprehensible, or incoherent; for the God portrayed by some modern or contemporary theologians or philosophers... because the concept of God in question is such that it merely masks an atheistic substance—e.g., "God" is just another name for love, or ... a symbolic term for moral ideals. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{Cite encyclopedia |title=Atheism |first=Paul |last=Edwards |authorlink=Paul Edwards (philosopher) |publisher=MacMillan Reference USA (Gale)|editor=Donald M. Borchert |origyear=1967 |year=2005 |edition=2nd |encyclopedia=[[Encyclopedia of Philosophy|The Encyclopedia of Philosophy]] |volume=Vol. 1 |page=359 |isbn=9780028657806 |quote=On our definition, an 'atheist' is a person who rejects belief in God, regardless of whether or not his reason for the rejection is the claim that 'God exists' expresses a false proposition. People frequently adopt an attitude of rejection toward a position for reasons other than that it is a false proposition. It is common among contemporary philosophers, and indeed it was not uncommon in earlier centuries, to reject positions on the ground that they are meaningless. Sometimes, too, a theory is rejected on such grounds as that it is sterile or redundant or capricious, and there are many other considerations which in certain contexts are generally agreed to constitute good grounds for rejecting an assertion. |ref=harv}}(page 175 in 1967 edition) </ref><ref name=RoweRoutledge> {{cite encyclopedia |url=http://books.google.com/?id=lnuwFH_M5o0C&pg=PA530&lpg=PA530&dq=atheism+routledge#v=onepage&q=atheism%20routledge&f=false |first=William L. |last=Rowe |authorlink=William L. Rowe |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |title=Atheism |year=1998 |editor=Edward Craig |isbn=9780415073103 |publisher=Taylor & Francis |quote=As commonly understood, atheism is the position that affirms the nonexistence of God. So an atheist is someone who disbelieves in God, whereas a theist is someone who believes in God. Another meaning of "atheism" is simply nonbelief in the existence of God, rather than positive belief in the nonexistence of God. ...an atheist, in the broader sense of the term, is someone who disbelieves in every form of deity, not just the God of traditional Western theology. |accessdate=2011-04-09 |ref=harv}} </ref> <!-- ТҮР ЗУУР ТАВЬСАН!!!!!! <ref name=agnosticism-contrast> *{{cite web|title = Atheism | url=http://www.merriam-webster.com/concise/atheism?show=0&t=1323944845|work=Encyclopædia Britannica Concise|publisher=Merriam Webster|accessdate=2011-12-15 | quote = Critique and denial of metaphysical beliefs in God or divine beings. Unlike agnosticism, which leaves open the question of whether there is a God, atheism is a positive denial. It is rooted in an array of philosophical systems.}} *{{cite book|last=Zuckerman|first=edited by Phil|title=Atheism and secularity|year=2010|publisher=Praeger|location=Santa Barbara, Calif. [u.a.]|isbn=9780313351839 | quote = A major source of these biases is the lack of clear definitions. Atheism and secularity are defined in opposition to religion, with atheism (the rejection of theism) often perceived as an extreme form of secularism (the decline of religious influence over society). But atheism is a narrow term referring to a specific belief (that there is no god), whereas secularism has various meanings, including a range of attitudes (such as religious indifference, doubt, agnosticism, and atheism) as as behaviors (such as lack of regular church attendance or disregard for traditional religious morality). }} *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=atheism, in general, the critique and denial of metaphysical beliefs in God or spiritual beings. As such, it is usually distinguished from theism, which affirms the reality of the divine and often seeks to demonstrate its existence. Atheism is also distinguished from agnosticism, which leaves open the question whether there is a god or not, professing to find the questions unanswered or unanswerable. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{cite web |year=1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Atheism |title=Atheism |work=Encyclopædia Britannica | accessdate=2011-04-09 | quote = But dogmatic atheism is rare compared with the sceptical type, which is identical with agnosticism in so far as it denies the capacity of the mind of man to form any conception of God, but is different from it in so far as the agnostic merely holds his judgment in suspense, though, in practice, agnosticism is apt to result in an attitude towards religion which is hardly distinguishable from a passive and unaggressive atheism.}} </ref> --> <ref name=honderich> Honderich, Ted (Ed.) (1995). "Humanism". ''The Oxford Companion to Philosophy''. Oxford University Press. p 376. ISBN 0-19-866132-0. </ref><ref name=religioustolerance> [[Religioustolerance.org]]'s short article on [http://www.religioustolerance.org/atheist4.htm Definitions of the term "Atheism"] suggests that there is no consensus on the definition of the term. Most dictionaries (see the OneLook query for [http://www.onelook.com/?w=atheism&ls=a "atheism"]) first list one of the more narrow definitions. * {{Cite book |url=http://www.ditext.com/runes/a.html |title=Dictionary of Philosophy |first=Dagobert D.(editor) |last=Runes |authorlink=Dagobert D. Runes |year=1942 edition |publisher=Littlefield, Adams & Co. Philosophical Library |location=New Jersey |isbn=0-06-463461-2 |quote=(a) the belief that there is no God; (b) Some philosophers have been called "atheistic" because they have not held to a belief in a personal God. Atheism in this sense means "not theistic". The former meaning of the term is a literal rendering. The latter meaning is a less rigorous use of the term though widely current in the history of thought |accessdate=2011-04-09}} – entry by [[Vergilius Ferm]] </ref><ref name=oxdicphil> {{cite encyclopedia |editor=Simon Blackburn |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Philosophy |title=atheism |url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t98.e278 |accessdate=2011-12-05 |edition=2008 |year=2008 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |quote= Either the lack of belief that there exists a god, or the belief that there exists none. Sometimes thought itself to be more dogmatic than mere agnosticism, although atheists retort that everyone is an atheist about most gods, so they merely advance one step further.}}<!--Same in 2005 edition: http://books.google.com/books?id=WHILCw0hDA4C&pg=PA27&dq=%22atheism%22#v=onepage&q=%22atheism%22&f=false --> </ref><ref name=reldef>{{cite web |url=http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |title=Definitions: Atheism |publisher=Department of Religious Studies, University of Alabama |accessdate=2011-04-09 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607093325/http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |url-status=dead }}</ref> }} [[Ангилал:Атеизм| ]] q9rghfsb83rcgvk5jvw53459u6xo2vm 0 31330 863110 832800 2026-07-25T03:11:34Z ~2026-41406-02 106258 changed the birthdate to her real birthdate, updated her discography. 863110 wikitext text/x-wiki {{Дуучин25 | name = Ука | жинхэнэ_нэр = Даваагийн Уламбаяр | төрсөн_он = {{bda|1982|11|6}} | төрсөн_газар = [[Монгол улс|Монгол]] улсын [[Улаанбаатар]] хот | яс_үндэс = [[Монгол үндэстэн]] | иргэн = {{flag|Монгол}} (өнөөгийн) | ажил_үйл = Дуучин | дуулдаг_хэл = [[монгол хэл]] | урсгал = Поп, R&B | танил_үе = 2004-аад он — одоо | өндөр = 168 см | хамтлаг = [[Киви хамтлаг]] | алдар_нэр = Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан |Цомог=Do It Don’t Stop Хөг-Жим 11.06 I'm in love|Хит дуунууд=Тэнгэр хөгжим тоглосоор Маргаашийн нар луу хамт аялах уу? Do It Don't Stop Мөрөөдөл бид хоёр}} '''Даваагийн Уламбаяр''' — [[Киви хамтлаг|Киви]] хамтлагийн ахлагч, [[Монгол улс|Монгол]]ын [[дуучин]]. {{DEFAULTSORT:Уламбаяр, Даваагийн}} [[Ангилал:1979 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Поп дуучин]] szm3v0bgi97u6x3cowd2q68bcky6z51 0 37258 863098 366693 2026-07-25T01:22:23Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Норманди (муж)]] 863098 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Норманди (муж)]] t8l4uzx450sjdty0b24a98l1daza5p1 4 40836 863052 860119 2026-07-24T12:24:49Z MediaWiki message delivery 26946 /* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ шинэ хэсэг 863052 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{/header}} == The Vector 2022 skin as the default in two weeks? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikimania 2022 Vector (2022) Presentation.pdf|thumb|The slides for our presentation at Wikimania 2022|page=26]] Hello. I'm writing on behalf of the [[mw:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. '''In two weeks, we would like to make the Vector 2022 skin the default on this wiki.''' We have been working on it for the past three years. So far, it has been the default on more than 30 wikis, including sister projects, all accounting for more than 1 billion pageviews per month. On average [[phab:T317529#8246686|87% of active logged-in users]] of those wikis use Vector 2022. It would become the default for all logged-out users, and also all logged-in users who currently use Vector legacy. Logged-in users can at any time switch to [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|any other skins]]. No changes are expected for users of these skins. <div style="width:100%; margin:auto;"><gallery widths="220" heights="150" mode="packed" caption="Top of an article"> Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2010 top.png|Vector legacy (current default) Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2022 top.png|Vector 2022 </gallery><gallery widths="220" heights="150" mode="packed" caption="A section of an article"> Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2010 scrolled.png|Vector legacy (current default) Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2022 scrolled.png|Vector 2022 </gallery></div> === About the skin === '''[Why is a change necessary]''' The current default skin meets the needs of the readers and editors as these were 13 years ago. Since then, new users have begun using Wikimedia projects. [https://diff.wikimedia.org/2022/08/18/prioritizing-equity-within-wikipedias-new-desktop/ The old Vector doesn't meet their needs.] '''[Objective]''' The objective for the new skin is to make the interface more welcoming and comfortable for readers and useful for advanced users. It draws inspiration from previous requests, the [[metawiki:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey|Community Wishlist Surveys]], and gadgets and scripts. The work helped our code follow the standards and improve all other skins. [[phab:phame/post/view/290/how_and_why_we_moved_our_skins_to_mustache/|We reduced PHP code in Wikimedia deployed skins by 75%]]. The project has also focused on making it easier to support gadgets and use APIs. '''[Changes and test results]''' The skin introduces a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features|series of changes]] that improve readability and usability. The new skin does not remove any functionality currently available on the Vector skin. * The sticky header makes it easier to find tools that editors use often. It decreases scrolling to the top of the page by 16%. * The new table of contents makes it easier to navigate to different sections. Readers and editors jumped to different sections of the page 50% more than with the old table of contents. It also looks a bit different on talk pages. * The new search bar is easier to find and makes it easier to find the correct search result from the list. This increased the amount of searches started by 30% on the wikis we tested on. * The skin does not negatively affect pageviews, edit rates, or account creation. There is evidence of increases in pageviews and account creation across partner communities. '''[Try it out]''' Try out the new skin by going to the appearance tab in [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|your preferences]] and selecting Vector 2022 from the list of skins. === How can editors change and customize this skin? === It's possible to configure and personalize our changes. We support volunteers who create new gadgets and user scripts. Check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Repository|our repository]] for a list of currently available customizations, or add your own. === Our plan === '''If no large concerns are raised, we plan on deploying in the week of October 3, 2022'''. If your community would like to request more time to discuss the changes, hit the button and write to us. We can adjust the calendar. <div style="text-align: center;">[[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|<span class="plainlinks mw-ui-button">Request for more time to discuss the change</span>]]</div> If you'd like ask our team anything, if you have questions, concerns, or additional thoughts, please ping me here or write on the [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|talk page of the project]]. We will gladly answer! Also, [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions|see our FAQ]]. Thank you! [[mw:User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[mw:User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) 04:15, 22 Есдүгээр сар 2022 (UTC) :Hey, was wondering how you were going with this - looks like the old skin is still intact? [[User_talk:Chinneeb|<span style="color:blue">chinneeb</span>]] 11:35, 18 Аравдугаар сар 2022 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/MM/Varia&oldid=23838600 --> == Update on Vector 2022 == [[File:Screenshot Historia da moeda do Tíbet - 2022-09-22 - Vector 2022 scrolled.png|thumb]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello. I'm sorry for not communicating in your language. I'll be grateful if you translated my message. I'm writing on behalf of the [[mw:Reading/Web|Web team]] working on the new skin, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]]. We wanted to apologize for the delays in the deployment of Vector 2022. We know many of you are waiting for this eagerly. We have been delaying the deployment because we have been working on the logos. It has taken us more time than originally expected. Once the logos are ready, we will let you know the exact date of deployment. '''We are planning for either the next (more likely) or the following week'''. If your wiki doesn't currently have a localized logo, we encourage you to [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|reach out to us]] and we can help make one. We invite you to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements#contact|get involved in the project]]. Contact us if you have any questions or need any help, particularly with the compatibility of gadgets and user scripts. Thank you! [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) 23:24, 19 Аравдугаар сар 2022 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/MM/Varia&oldid=23955535 --> == Invitation to attend “Ask Me Anything about Movement Charter” Sessions == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Community Consultation/Announcement/Ask Me Anything Sessions}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Hello all, During the 2022 Wikimedia Summit, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|Movement Charter Drafting Committee]] (MCDC) presented the first outline of the Movement Charter, giving a glimpse on the direction of its future work, and the Charter itself. The MCDC then integrated the initial feedback collected during the Summit. Before proceeding with writing the Charter for the whole Movement, the MCDC wants to interact with community members and gather feedback on the drafts of the three sections: Preamble, Values & Principles, and Roles & Responsibilities (intentions statement). The Movement Charter drafts will be available on the Meta page [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content|here]] on November 14, 2022. Community wide consultation period on MC will take place from November 20 to December 18, 2022. Learn more about it [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|here]]. With the goal of ensuring that people are well informed to fully participate in the conversations and are empowered to contribute their perspective on the Movement Charter, three '''“Ask Me Anything about Movement Charter"''' sessions have been scheduled in different time zones. Everyone in the Wikimedia Movement is invited to attend these conversations. The aim is to learn about Movement Charter - its goal, purpose, why it matters, and how it impacts your community. MCDC members will attend these sessions to answer your questions and hear community feedback. The “Ask Me Anything” sessions accommodate communities from different time zones. Only the presentation of the session is recorded and shared afterwards, no recording of conversations. Below is the list of planned events: *<s>'''Asia/Pacific''': November 4, 2022 at 09:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1667552400 your local time]). Interpretation is available in Chinese and Japanese.</s> * '''Europe/MENA/Sub Saharan Africa''': November 12, 2022 at 15:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1668265257 your local time]). Interpretation is available in Arabic, French and Russian. * '''North and South America/ Western Europe''': November 12, 2022 at 15:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1668265257 your local time]). Interpretation is available in Spanish and Portuguese. On the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Community Consultation|Meta page]] you will find more details; Zoom links will be shared 48 hours ahead of the call. '''Call for Movement Charter Ambassadors''' Individuals or groups from all communities who wish to help include and start conversations in their communities on the Movement Charter are encouraged to become [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|Movement Charter Ambassadors]] (MC Ambassadors). MC Ambassadors will carry out their own activities and get financial support for enabling conversations in their own languages. [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Team|Regional facilitators]] from the Movement Strategy and Governance team are available to support applicants with MC Ambassadors grantmaking. If you are interested please sign up [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Movement Charter Ambassadors Program/About|here]]. Should you have specific questions, please reach out to the MSG team via email: strategy2030@wikimedia.org or on the MS forum. We thank you for your time and participation. On behalf of the Movement Charter Drafting Committee,<section end="announcement-content" /> [[User:MNadzikiewicz (WMF)|MNadzikiewicz (WMF)]] 15:33, 7 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Apply for Funding through the Movement Strategy Community Engagement Package to Support Your Community == :''{{More languages}}'' <section begin="announcement-content" /> The Wikimedia Movement Strategy implementation is a collaborative effort for all Wikimedians. [[m:Special:MyLanguage/Grants:MSIG/About|Movement Strategy Implementation Grants]] support projects that take the current state of a [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives|Movement Strategy Initiative]] and push it one step forward. If you are looking for an example or some guide on how to engage your community further on Movement Strategy and the Movement Strategy Implementation Grants specifically, you may find this '''[[m:Special:MyLanguage/Grants:MSIG/Community Engagement Package|community engagement package]]''' helpful. The goal of this community engagement package is to support more people to access the funding they might need for the implementation work. By becoming a recipient of this grant, you will be able to support other community members to develop further grant applications that fit with your local contexts to benefit your own communities. With this package, the hope is to break down language barriers and to ensure community members have needed information on Movement Strategy to connect with each other. Movement Strategy is a two-way exchange, we can always learn more from the experiences and knowledge of Wikimedians everywhere. We can train and support our peers by using this package, so more people can make use of this great funding opportunity. If this information interests you or if you have any further thoughts or questions, please do not hesitate to reach out to us as your [[m:Special:MyLanguage/Movement_Strategy_and_Governance/Team|regional facilitators]] to discuss further. We will be more than happy to support you. When you are ready, follow the steps on [[m:Special:MyLanguage/Grants:MSIG/About |this page]] to apply. We look forward to receiving your application. Best regards, <br> Movement Strategy and Governance Team <br> Wikimedia Foundation<section end="announcement-content" /> [[User:MNadzikiewicz (WMF)|MNadzikiewicz (WMF)]] 16:26, 14 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Opportunities open for the Ombuds commission and the Case Review Committee == <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>'' </div> Hi everyone! The Ombuds commission (OC) and the Case Review Committee (CRC) are looking for members. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to do so. There is more information below about the opportunity and the skills that are needed. '''About the Ombuds commission''' The Ombuds commission (OC) works on all Wikimedia projects to investigate complaints about violations of the privacy policy, especially in use of [[m:Special:MyLanguage/CheckUser policy|CheckUser]] and [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|Oversight]] (also known as Suppression) tools. The Commission mediates between the parties of the investigation and, when violations of the policies are identified, advises the Wikimedia Foundation on best handling. They may also assist the General Counsel, the Chief Executive Officer, or the Board of Trustees of the Foundation in these investigations when legally necessary. For more on the OC's duties and roles, '''[[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|see Ombuds commission on Meta-Wiki]]'''. Volunteers serving in this role should be experienced Wikimedians, active on any project, who have previously used the CheckUser/Oversight tools OR who have the technical ability to understand these tools and the willingness to learn them. They must be able to communicate in English, the common language of the commission. They are expected to be able to engage neutrally in investigating these concerns and to know when to recuse when other roles and relationships may cause conflict. Commissioners will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''About the Case Review Committee''' The Case Review Committee (CRC) reviews appeals of eligible Trust & Safety office actions. The CRC is a critical layer of oversight to ensure that Wikimedia Foundation office actions are fair and unbiased. They also make sure the Wikimedia Foundation doesn’t overstep established practices or boundaries. For more about the role, '''[[m:Special:MyLanguage/Case Review Committee|see Case Review Committee on Meta-Wiki]]'''. We are looking for current or former functionaries and experienced volunteers with an interest in joining this group. Applicants must be fluent in English (additional languages are a strong plus) and willing to abide by the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee/Charter|terms of the Committee charter]]. If the work resonates and you qualify, please apply. Committee members will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''Applying to join either of these groups''' Members are required to sign the [[m:Special:MyLanguage/Confidentiality agreement for nonpublic information|Confidentiality agreement for nonpublic information]] and must be willing to comply with the appropriate Wikimedia Foundation board policies (such as the [[m:Special:MyLanguage/Access to nonpublic information policy|access to non-public information policy]] and the [[foundation:Special:MyLanguage/Privacy policy|Foundation privacy policy]]). These positions requires a high degree of discretion and trust. Members must also be over 18 years of age. '''If you are interested in serving in either capacity listed above,''' please write in English to the Trust and Safety team at ca[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the OC) or to the Legal Team at legal[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the CRC) with information about: * Your primary projects * Languages you speak/write * Any experience you have serving on committees, whether movement or non-movement * Your thoughts on what you could bring to the OC or CRC if appointed * Any experience you have with the Checkuser or Oversight tools (OC only) * Any other information you think is relevant '''The deadline for applications is 31 December 2022 in any timezone.''' Please feel free to pass this invitation along to any users who you think may be qualified and interested. Thank you! On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" /> <!-- Message sent by User:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Community Wishlist Survey 2023 opens in January! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:Please-translate}}'' {{int:Hello}} The [[m:Community Wishlist Survey 2023|'''Community Wishlist Survey (CWS) 2023''']], which lets contributors propose and vote for tools and improvements, starts next month on Monday, [https://zonestamp.toolforge.org/1674496831 23 January 2023, at 18:00 UTC] and will continue annually. We are inviting you to share your ideas for technical improvements to our tools and platforms. Long experience in editing or technical skills is not required. If you have ever used our software and thought of an idea to improve it, this is the place to come share those ideas! The dates for the phases of the Survey will be as follows: * Phase 1: Submit, discuss, and revise proposals – Monday, Jan 23, 2023 to Sunday, Feb 6, 2023 * Phase 2: WMF/Community Tech reviews and organizes proposals – Monday, Jan 30, 2023 to Friday, Feb 10, 2023 * Phase 3: Vote on proposals – Friday, Feb 10, 2023 to Friday, Feb 24, 2023 * Phase 4: Results posted – Tuesday, Feb 28, 2023 If you want to start writing out your ideas ahead of the Survey, you can start thinking about your proposals and draft them in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. We are grateful to all who participated last year. See you in January 2023! </div> {{int:Feedback-thanks-title}} <bdi lang="en" dir="ltr">Community Tech, [[m:User:STei (WMF)|STei (WMF)]]</bdi> 12:59, 13 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:STei_(WMF)/CWS_2023_List&oldid=24226232 --> == Vote for your favourite Wikimedia sound logo == ''{{int:Please-translate}}'' ''We are really sorry for posting in English'' [[Файл:Sound_Logo_Cover_Image_-_Linkedin.png|center|800x800px]] Voting in the Wikimedia sound logo contest [[c:Commons:Sound_Logo_Vote|'''has started''']]. From December 6 to 19, 2022, please play a part and help chose the sound that will identify Wikimedia content on audio devices. [[wmfblog:2022/12/06/vote-for-the-sound-of-all-human-knowledge/|Learn more on Diff]]. The sound logo team is grateful to everyone who participated in this global contest. We received 3,235 submissions from 2,094 participants in 135 countries. We are incredibly grateful to the team of [[wmfblog:2022/10/31/screening-3235-sound-submissions/|volunteer screeners]] and the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Communications/Sound_Logo/Contest_proposal#How_will_the_final_selection_happen? selection committee] who, among others, helped bring us to where we are today. It is now up to Wikimedia to choose the Sound Of All Human Knowledge. Best wishes, [[Хэрэглэгч:Arupako-WMF|Arupako-WMF]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Arupako-WMF|talk]]) 10:50, 17 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC) == Questionable article == Hello Mongolian Wikipedia editors. I do not speak Mongolian, but I think that the [[MongoDB]] page is just a tutorial copied from somewhere, and I think it should be rewritten or deleted. Thanks in advance for anybody willing to help {{smiley}}. [[Хэрэглэгч:QuickQuokka|QuickQuokka]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:QuickQuokka|talk]]) 16:41, 20 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC) == Feminism and Folklore 2023 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, Christmas Greetings and a Happy New Year 2023, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a fountain tool or dashboard. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]]. This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023. Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 10:23, 24 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == Global ban for PlanespotterA320/RespectCE == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Zabe@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&oldid=24501599 --> == Editing news 2023 #1 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> This newsletter includes two key updates about the [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Editing]] team's work: # The Editing team will finish adding new features to the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]] and deploy it. # They are beginning a new project, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]. <strong>Talk pages project</strong> [[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Screenshot showing the talk page design changes that are currently available as beta features at all Wikimedia wikis. These features include information about the number of people and comments within each discussion.|thumb|300px|Some of the upcoming changes]] The Editing team is nearly finished with this first phase of the [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Talk pages project]]. Nearly all [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|new features]] are available now in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature for {{int:discussiontools-preference-label}}]]. It will show information about how active a discussion is, such as the date of the most recent comment. There will soon be a new "{{int:skin-action-addsection}}" button. You will be able to turn them off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|tell them what you think]]. [[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Daily edit completion rate by test group: DiscussionTools (test group) and MobileFrontend overlay (control group)]] An A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} on the mobile site]] has finished. Editors were [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|more successful with {{int:discussiontools-preference-label}}]]. The Editing team is enabling these features for all editors on the mobile site. <strong>New Project: Edit Check</strong> The Editing team is beginning [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|a project to help new editors of Wikipedia]]. It will help people identify some problems before they click "{{int:publishchanges}}". The first tool will encourage people to add references when they add new content. Please [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|watch]] that page for more information. You can [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|join a conference call on 3&nbsp;March&nbsp;2023]] to learn more.<section end="message"/> </div> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:24, 22 Хоёрдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=24611966 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-03-01|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-03-01|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 21:20, 27 Хоёрдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! </div> [[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/> </div> <!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-04-26|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-04-26T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-04-26T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-04-26|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 21 Дөрөвдүгээр сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24748237 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello, As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are: * Community members in good standing * Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects * Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type * Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023 * Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations * Confidently able to communicate in English The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff. The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''. Best regards,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 19:00, 26 Дөрөвдүгээр сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24941045 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 19:45, 11 Тавдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Selection of the U4C Building Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> The next stage in the Universal Code of Conduct process is establishing a Building Committee to create the charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). The Building Committee has been selected. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read about the members and the work ahead on Meta-wiki]].<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], 04:20, 27 Тавдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == A new entry point available in Mongolian Wikipedia == {{int:Hello}} Mongolian Wikipedians! Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. The WMF Language team has introduced a new entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other Product teams on [[mw:Edit_Discovery|Edit discovery]]. The Product teams evaluated different paths people took to contribute to the Wikimedia project and located a persistent and constant place where contributors (both old and new) could discover and understand how to contribute and improve any content in Wikipedia. So, you can access the Content and Section translation tool from a desktop or mobile device with ease, without a link from your Wikipedia account. To access the new entry point, just login into your account, click on the User drop-down menu and choose the Contribute icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to “view contributions” is also available to access the list of your contributions. [[Файл:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|alt=Mobile contribute menu (detailed)|right|670x670px]] [[Файл:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]]         This entry point is designed to be a central point to discover contribution tools. Currently, a limited number of options are provided, but different MediaWiki extensions can add more options to expand the list. This is also a new infrastructure, so there may be some issues to fix (such as [[phab:T336838|issues on mobile]] and [[phab:T337366|with some skins]]) and other ideas to improve. Since this is a new feature in active development, issues are expected to be resolved soon.   We have made this feature available in your Wikipedia and four others (Albanian, Malayalam, Bangla, Tagalog) because we want your community to use this entry point and [[mw:Talk:Edit_Discovery|provide feedback]] to help us improve its discoverability and iterate in other Wikipedias. We [[mw:Content_translation/Section_translation#Boost_initiative:_communities_with_potential_to_grow_with_translation|chose your Wikipedia]] to be the first to have it because of your valuable contributions to bridging the knowledge gap using the Content and Section translation tool and your previous involvement in testing some of our tools. We look forward to your valuable feedback soon. Thank you! [[Хэрэглэгч:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:UOzurumba (WMF)|talk]]) 15:47, 30 Тавдугаар сар 2023 (UTC) On behalf of the WMF Language team. == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Announcing the new Elections Committee members</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello there, We are glad to announce [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|the new members and advisors of the Elections Committee]]. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Elections Committee]] assists with the design and implementation of the process to select Community- and Affiliate-Selected trustees for the Wikimedia Foundation Board of Trustees. After an open nomination process, the strongest candidates spoke with the Board and four candidates were asked to join the Elections Committee. Four other candidates were asked to participate as advisors. Thank you to all the community members who submitted their names for consideration. We look forward to working with the Elections Committee in the near future. On behalf of the Wikimedia Foundation Board of Trustees,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:00, 28 Зургаадугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == MinT Machine Translation added to your Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:Hello}}! Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. The WMF Language team has added another machine translation (MT) system for [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation Content Translation] in your Wikipedia called MinT; you can use [https://www.mediawiki.org/wiki/Content_translation/Machine_Translation/MinT MinT machine translation] when translating Wikipedia articles using the Content and Section Translation tool. The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [https://en.wikipedia.org/wiki/Neural_machine_translation neural machine translation] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200], [https://opus.nlpl.eu/ OpusMT], [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2 IndicTrans2] and [https://github.com/Softcatala/nmt-models Softcatalà]. This MT is set as optional in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting "Start with empty paragraph" from the "Initial Translation" dropdown menu. Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT machine translation and the models on [https://www.mediawiki.org/wiki/Content%20translation/Machine%20Translation/MinT this page]. Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to: *use it to improve the quality of the Machine Translation service *[https://www.mediawiki.org/wiki/Talk:Content_translation provide feedback] about its quality, and '''if you prefer the MinT machine translation as default in your Wikipedia'''. We trust that introducing this MT is a good support to the Content Translation tool. Thank you! </div> [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|яриа]]) 22:02, 4 Долоодугаар сар 2023 (UTC) On behalf of the WMF Language team. <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_MinT_announcement_list_2&oldid=25258883 --> == Deploying the Phonos in-line audio player to your Wiki == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:Hello}}! Apologies if this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. This wiki will soon be able to use the [[mw:Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player]] implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. This is part of fulfilling a wishlist proposal of providing [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Multimedia_and_Commons/Audio_links_that_play_on_click|audio links that play on click]]. With the inline audio player, you can add text-to-speech audio snippets to wiki pages by simply using a tag: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="audio file" label="Listen"/> </syntaxhighlight> The above tag will show the text next to a speaker icon, and clicking on it will play the audio instantly without taking you to another page. A common example where you can use this feature is in adding pronunciation to words as illustrated on the [[wiktionary:en:English#Pronunciation|English Wiktionary]] below. <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{audio|en|En-uk-English.oga|Audio (UK)}} </syntaxhighlight> Could become: <syntaxhighlight lang="wikitext"> <phonos file="En-uk-English.oga" label="Audio (UK)"/> </syntaxhighlight> The inline audio player will be available in your wiki in 2 weeks time; in the meantime, we would like you to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos|read about the features]] and give us feedback or ask questions about it in this [[mw:Help_talk:Extension:Phonos|talk page]]. Thank you!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], on behalf of the Foundation's Language team</bdi> </div> 02:26, 27 Долоодугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_announcement_list_(In-line_audio_player)&oldid=25350821 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello all, I am pleased to share the next step in the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] work. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) draft charter]] is now ready for your review. The [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Enforcement Guidelines]] require a [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4.5_U4C_Building_Committee|Building Committee]] form to draft a charter that outlines procedures and details for a global committee to be called the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Over the past few months, the U4C Building Committee worked together as a group to discuss and draft the U4C charter. The U4C Building Committee welcomes feedback about the draft charter now through 22 September 2023. After that date, the U4C Building Committee will revise the charter as needed and a community vote will open shortly afterward. Join the conversation during the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|conversation hours]] or on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Meta-wiki]]. Best,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, 15:35, 28 Наймдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25392152 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-09-20|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-09-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-09-20T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-09-20|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]]) 09:23, 15 Есдүгээр сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25018086 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">== Opportunities open for the Affiliations Committee, Ombuds commission, and the Case Review Committee ==</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>''</div> Hi everyone! The [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]] (AffCom), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission]] (OC), and the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Case Review Committee]] (CRC) are looking for new members. These volunteer groups provide important structural and oversight support for the community and movement. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to apply. There is more information about the roles of the groups, the skills needed, and the opportunity to apply on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|'''Meta-wiki page''']]. On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 9 Аравдугаар сар 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review and comment on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Dear all, Please review and comment on the Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package from now until 29 October 2023. The selection rules package was based on older versions by the Elections Committee and will be used in the 2024 Board of Trustees selection. Providing your comments now will help them provide a smoother, better Board selection process. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|More on the Meta-wiki page]]. Best, Katie Chan <br> Chair of the Elections Committee<br /><section end="announcement-content" /> </div> 01:13, 17 Аравдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Coming soon: Reference Previews</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="ReferencePreviewsDefault"/> [[File:Example_of_a_Reference_Preview.png|right|300px]] A new feature is coming to your wiki soon: Reference Previews are popups for references. Such popups have existed on wikis as local gadgets for many years. Now there is a central solution, available on all wikis, and consistent with the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. Reference Previews will be visible to everyone, including readers. If you don’t want to see them, [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|you can opt out]]. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews unless you disable the gadget. Reference Previews have been a beta feature on many wikis since 2019, and a default feature on some since 2021. Deployment is planned for November 22. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Help page]] * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Project page with more information (in English)]]. * Feedback is welcome [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|on this talk page]]. -- For [[m:WMDE Technical Wishes|Wikimedia Deutschland’s Technical Wishes]] team, <section end="ReferencePreviewsDefault"/> </div> [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 13:11, 15 Арваннэгдүгээр сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25866958 --> == Is there actually a specific rule dictating that all pages on Mongolian Wikipedia must directly relate to the county of Mongloia? == Based on the logs, it would appear that the Mongolian Wikipedia article about the 67th ''yokozuna'' [[Мүсашимарү Кооёо|Musashimaru Kōyō]] was deleted in compliance with such a rule. [[Хэрэглэгч:ArguaBILL|ArguaBILL]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:ArguaBILL|talk]]) 10:28, 8 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">(New) Feature on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]]: Adding geopoints via QID</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="Body"/>Since September 2022, it is possible to create geopoints using a QID. Many wiki contributors have asked for this feature, but it is not being used much. Therefore, we would like to remind you about it. More information can be found on the [[M:WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|project page]]. If you have any comments, please let us know on the [[M:Talk:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|talk page]]. – Best regards, the team of Technical Wishes at Wikimedia Deutschland <section end="Body"/> </div> [[M:User:Thereza Mengs (WMDE)|Thereza Mengs (WMDE)]] 12:31, 13 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25955829 --> == Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br> ''Currently, we are only able to conduct interviews in English.'' The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time. For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite&oldid=26027495 --> == Reusing references: Can we look over your shoulder? == ''Apologies for writing in English.'' The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references. * The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here]. * Interviews can be conducted in English, German or Dutch. * [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]]. * Sessions will be held in January and February. * [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.] * Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment. We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]] <!-- Message sent by User:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 --> == Feminism and Folklore 2024 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2024, to March 31, 2024 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 07:26, 18 Нэгдүгээр сар 2024 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' -- [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 07:26, 18 Нэгдүгээр сар 2024 (UTC) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08, 19 Нэгдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00, 31 Нэгдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter. A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks. Please look forward to hearing about the next steps soon. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:23, 12 Хоёрдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) </div> <!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25, 5 Гуравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> : ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' : ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Dear all, This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 2024: Call for candidates and call for questions * June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5] * June-August 2024: Campaign period * End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period * October–November 2024: Background check of selected candidates * Board's Meeting in December 2024: New trustees seated Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan. '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]]. Best regards, [[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group) [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.<section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:57, 12 Гуравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2024-03-20|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-03-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2024-03-20T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2024-03-20|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 00:01, 15 Гуравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636619 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:21, 25 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/>Hello all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page]. This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource. Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]]. We look forward to your participation! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:22, 14 Тавдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' [[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]] Dear community members, The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language. On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:25, 22 Тавдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello, The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]]. We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term: * North America (USA and Canada) ** – * Northern and Western Europe ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]] * Latin America and Caribbean ** – * Central and East Europe (CEE) ** — * Sub-Saharan Africa ** – * Middle East and North Africa ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]] * East, South East Asia and Pacific (ESEAP) ** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]] * South Asia ** – The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term: * [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]] * – * – * – * – Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15, 3 Зургаадугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hi everyone, The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading. '''What is the Wikimedia Movement Charter?''' The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. '''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”''' Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote. '''Movement Charter ratification vote''' Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta. If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org]. On behalf of the MCDC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:44, 11 Зургаадугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading. Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]]. After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further. If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org''']. On behalf of the CEC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:51, 25 Зургаадугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''. If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]]. On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:45, 8 Долоодугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024. The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]]. In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]]. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03, 10 Долоодугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.   As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy. The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: '''Individual vote:''' Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333). '''Affiliates vote:''' Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111). '''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:''' The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].   With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''. We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance. The Charter Electoral Commission, [[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 17:52, 18 Долоодугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:47, 27 Долоодугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now. '''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:30, 6 Наймдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC == Hi all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page]. This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites. Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation! [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 23:19, 22 Наймдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]]. I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026: * North America (USA and Canada) ** Ajraddatz The following seats were not filled during this special election: * Latin America and Caribbean * Central and East Europe (CEE) * Sub-Saharan Africa * South Asia * The four remaining Community-At-Large seats Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]]. On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:06, 2 Есдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board. Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]]. When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 12:14, 3 Есдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2024-09-25|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-09-25T15:00|en}} {{#time:H:i e|2024-09-25T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2024-09-25|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[User:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]], 09:37, 20 Есдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27248326 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 18:57, 27 Есдүгээр сар 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == Invitation to Participate in Wiki Loves Ramadan Community Engagement Survey == Dear all, Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. We are excited to announce the upcoming [[m:Wiki Loves Ramadan|Wiki Loves Ramadan]] event, a global initiative aimed at celebrating Ramadan by enriching Wikipedia and its sister projects with content related to this significant time of year. As we plan to organize this event globally, your insights and experiences are crucial in shaping the best possible participation experience for the community. To ensure that Wiki Loves Ramadan is engaging, inclusive, and impactful, we kindly invite you to participate in our community engagement survey. Your feedback will help us understand the needs of the community, set the event's focus, and guide our strategies for organizing this global event. Survey link: https://forms.gle/f66MuzjcPpwzVymu5 Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will make a difference! Thank you for being a part of our journey to make Wiki Loves Ramadan a success. Warm regards, User:ZI Jony 03:20, 6 Аравдугаар сар 2024 (UTC) Wiki Loves Ramadan Organizing Team <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27510935 --> == <span lang="en" dir="ltr">Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted. The following four candidates were the most voted: # [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]] # [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]] # [[User:Victoria|Victoria Doronina]] # [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]] While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]] Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group <section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25, 14 Аравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:08, 16 Аравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:29, 22 Аравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == Final Reminder: Join us in Making Wiki Loves Ramadan Success == Dear all, We’re thrilled to announce the Wiki Loves Ramadan event, a global initiative to celebrate Ramadan by enhancing Wikipedia and its sister projects with valuable content related to this special time of year. As we organize this event globally, we need your valuable input to make it a memorable experience for the community. Last Call to Participate in Our Survey: To ensure that Wiki Loves Ramadan is inclusive and impactful, we kindly request you to complete our community engagement survey. Your feedback will shape the event’s focus and guide our organizing strategies to better meet community needs. * Survey Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSffN4prPtR5DRSq9nH-t1z8hG3jZFBbySrv32YoxV8KbTwxig/viewform?usp=sf_link Complete the Survey] * Deadline: November 10, 2024 Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will truly make a difference! '''Volunteer Opportunity''': Join the Wiki Loves Ramadan Team! We’re seeking dedicated volunteers for key team roles essential to the success of this initiative. If you’re interested in volunteer roles, we invite you to apply. * Application Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfXiox_eEDH4yJ0gxVBgtL7jPe41TINAWYtpNp1JHSk8zhdgw/viewform?usp=sf_link Apply Here] * Application Deadline: October 31, 2024 Explore Open Positions: For a detailed list of roles and their responsibilities, please refer to the position descriptions here: [https://docs.google.com/document/d/1oy0_tilC6kow5GGf6cEuFvdFpekcubCqJlaxkxh-jT4/ Position Descriptions] Thank you for being part of this journey. We look forward to working together to make Wiki Loves Ramadan a success! Warm regards,<br> The Wiki Loves Ramadan Organizing Team 05:12, 29 Аравдугаар сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC == Hello everyone, The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>. This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation. Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 Арваннэгдүгээр сар 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] 12:08, 16 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikipedians, Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations! The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody! For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month. If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: <code>Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org</code> in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page. Thank you! On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 22:14, 21 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&oldid=28153450 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 02:36, 29 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 02:36, 29 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 08:29, 22 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 Гуравдугаар сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:56, 13 Гуравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Your wiki will be in read-only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-03-19|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-03-19|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:14, 14 Гуравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 16:11, 16 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 Тавдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|хэлэлцүүлэг]])</bdi> 22:07, 15 Тавдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:27, 22 Тавдугаар сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 03:07, 28 Тавдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 Зургаадугаар сар 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 17:44, 17 Зургаадугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 Зургаадугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 12:45, 14 Долоодугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:36, 26 Наймдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 15:41, 18 Есдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 04:48, 9 Аравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 Аравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Аравдугаар сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Арваннэгдүгээр сар 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Нэгдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 13:21, 18 Нэгдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Report possible machine-translated article by user who engaged in cross-wiki abuse == Dear admins, I'm an active user from Commons and Wikidata. I was led here because I'm investigating a [[wikidata:Wikidata:Requests_for_checkuser/Case/Yukitanooki|sockpuppetry in Wikidata]] of [[User:Yukitanooki]], who was mainly active in enwiki with [[:en:Special:Diff/1232853533|babels]] (Non-native speaker here) and basically adds machine translations to the other languages' Wikipedias with sock puppets and temp accounts. I suspect the article [[Баруун Филиппиний тэнгис]] was also created by Yukitanooki' temp accounts with machine translation service. All in all, I suggest that article be reviewed carefully. Thanks. [[Хэрэглэгч:0x0a|0x0a]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:0x0a|яриа]]) 14:26, 18 Нэгдүгээр сар 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Нэгдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 17:11, 3 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 21:13, 13 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-16_Wikipedias&oldid=30402528 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|яриа]]) 00:58, 26 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Тавдугаар сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|хэлэлцүүлэг]])</bdi> 17:11, 23 Зургаадугаар сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 Зургаадугаар сар 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Долоодугаар сар 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> 4oc3dktx8dorj8alq1cjqa1i4gtbi14 0 53024 863129 858889 2026-07-25T09:58:38Z Esambuu 42335 SJLT 6x Platinum 863129 wikitext text/x-wiki [[Coldplay]] хамтлаг нь дэлхий хамгийн их борлуулалттай уран бүтээлчдийн нэг бөгөөд дэлхий даяар 75 гаруй сая цомогоо борлуулаад байна.Түүнээс 13 сая гаруйг АНУ-д,12 сая гаруйг Их Британид борлуулжээ. ==Синглүүдийн борлуулалт== === Их Британи {{flagicon|GBR}}=== Гэрчилгээний тайлбар : Platinum - 600,000-с дээш Gold - 400,000-с дээш Silver - 200,000-с дээш {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !rowspan="2"|{{Abbr|No.|Number}} !rowspan="2"|Дууны нэр !rowspan="2" | Уран бүтээлч !rowspan="2" | Багтсан цомог !rowspan="2" | Оргил<br />амжилт !rowspan="2" | Худалдаанд гарсан он !colspan="3" | Борлуулалт (Sales) !rowspan="2" | Гэрчилгээ !rowspan="2" | Гэрчилгээ авсан огноо !rowspan="2" ! scope="col"| Нийт<br/>(Total Units) |- !|Физик<br/>(Physical) !|Дижитал<br/>(Digital) !|Стрим<br/>(Streaming) |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''[[Viva la Vida]]'' | Coldplay | [[Viva la Vida or Death and All His Friends]] | style="text-align:center;"| 1 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 911,000 | style="text-align:center;"| 304 | style="text-align:center;"| 7× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/01/30 | style="text-align:center;"| 4,200,000<ref name="2025AugustSales">{{Cite web |date=29 August 2025 |title=Charts Analysis: Record-Breaking K-Pop Chart Takeover Led by K-Pop Demon Hunters |url=https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-record-breaking-k-pop-chart-takeover-led-by-k-pop-demon-hunters/092556 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250829184728/https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-record-breaking-k-pop-chart-takeover-led-by-k-pop-demon-hunters/092556 |archive-date=29 August 2025 |access-date=29 August 2025 |website=Music Week}}</ref> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''[[Yellow]]'' | Coldplay | [[Parachutes]] | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 170,000 | style="text-align:center;"| 447,000 | style="text-align:center;"| 294 | style="text-align:center;"| 6× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/08/29 | style="text-align:center;"| 3,612,965<ref name="2025AugustSales"></ref> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''[[Something Just Like This]]'' | The Chainsmokers & [[Coldplay]] | [[Kaleidoscope (EP)|Kaleidoscope]] | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 320,000 | style="text-align:center;"| 320 | style="text-align:center;"| 6× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/07/24 | style="text-align:center;"| 3,600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''[[A Sky Full of Stars]]'' | Coldplay | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;"| 9 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 352,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 5× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/05/08 | style="text-align:center;"| 3,000,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''[[Fix You]]'' | Coldplay | [[X&Y]] | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 727,508 | style="text-align:center;"| 215 | style="text-align:center;"| 5× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/05/15 | style="text-align:center;"| 3,000,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''[[Paradise]]'' | Coldplay | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;"| 1 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 1,000,000 | style="text-align:center;"| 81.8 | style="text-align:center;"| 4× Platinum | style="text-align:center;"| 2024/09/27 | style="text-align:center;"| 2,400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''[[The Scientist]]'' | Coldplay | [[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 373,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 4× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/03/07 | style="text-align:center;"| 2,400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''[[Hymn for the Weekend]]'' | Coldplay | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 302,000 | style="text-align:center;"| 150.6 | style="text-align:center;"| 4× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/05/23 | style="text-align:center;"| 2,400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''[[Adventure of a Lifetime]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 7 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 358,763<ref>{{cite news|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-uks-official-chart-millionaires-revealed__20459/|title=The UK's Official Chart 'millionaires' revealed||last=Copsey|first=Rob|date=19 September 2017|work=[[Official Charts Company]]|publisher=Official Charts Company|accessdate=19 September 2017}}</ref> | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 4× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/10/03 | style="text-align:center;"| 2,400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''[[Clocks]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to the Head | style="text-align:center;"| 9 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 290,000+ | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 2× Platinum | style="text-align:center;"| 2024/05/17 | style="text-align:center;"| 1,200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''[[Princess of China]]'' | Coldplay ft. Rihanna | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2012 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 565,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 2× Platinum | style="text-align:center;"| 2024/08/16 | style="text-align:center;"| 1,200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''[[Christmas Lights]]'' | Coldplay | Christmas Lights | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2010 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 30.6<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/the-biggest-new-christmas-songs-how-do-they-compare-to-the-classics__21166/|title=The biggest new Christmas songs: How do they compare to the classics?|last=Copsey|first=Rob|work=[[Official Charts Company]]|date=4 December 2018|accessdate=6 December 2019}}</ref> | style="text-align:center;"| 2× Platinum | style="text-align:center;"| 2024/12/06 | style="text-align:center;"| 1,200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 13 | ''[[Sparks]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 18 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/12/12 | style="text-align:center;"| 1,200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 14 | ''[[Magic]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 250,000+ | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2017/04/07 | style="text-align:center;"| 709,000<ref name="2018SalesArchive"/> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 15 | ''[[Everglow]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 52 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2020/11/13 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 16 | ''[[My Universe]]'' | Coldplay x [[BTS]] | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2023/01/06 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 17 | ''[[Every Teardrop Is a Waterfall]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 326,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2021/04/02 | style="text-align:center;"| 600,000<ref name="2018SalesArchive"/> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 18 | ''[[Higher Power]]'' | Coldplay | [[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;"| 12 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2023/06/23 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 19 | ''[[Charlie Brown]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 22 | style="text-align:center;"| 2012 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 400,000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2024/09/13 | style="text-align:center;"| 600,000<ref name="BPI"/> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 20 | ''[[Speed of Sound]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 260,000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2024/12/13 | style="text-align:center;"| 600,000<ref name="BPI">{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=BRIT Certified|work=[[British Phonographic Industry]]|date=13 December 2024|accessdate=16 December 2024|archive-date=21 Аравдугаар сар 2018|archive-url=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 21 | ''[[Trouble]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2025/01/09 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 22 | ''[[In My Place]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to the Head | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 101,000 | style="text-align:center;"| 99,000 | style="text-align:center;"| 19.5 | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2025/08/29 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 23 | ''[[Feels Like I'm Falling in Love]]'' | Coldplay | [[Moon Music]] | style="text-align:center;"| 16 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2026/01/30 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 24 | ''[[Up&Up]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 71 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2024/02/16 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 25 | ''[[Orphans]]'' | Coldplay | [[Everyday Life]] | style="text-align:center;"| 27 | style="text-align:center;"| 2019 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2025/03/07 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 26 | ''[[Violet Hill]]'' | Coldplay | Viva la Vida or Death and All His Friends | style="text-align:center;"| 8 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 230,000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2025/04/11 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 27 | ''[[A Head Full of Dreams (дуу)|A Head Full of Dreams]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 173 | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2026/04/17 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 28 | ''[[We Pray]]'' | Coldplay ft. Little Simz, Burna Boy, Elyanna, Tini | Moon Music | style="text-align:center;"| 20 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2026/05/01 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 29 | ''[[Talk]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2020/01/24 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 30 | ''[[Don't Panic]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 130 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2022/09/16 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 31 | ''[[Midnight (Coldplay song)|Midnight]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 48 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2021/04/09 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 32 | ''[[Shiver]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 35 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2023/05/26 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 33 | ''[[Let Somebody Go]]'' | Coldplay X Selena Gomez | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 24 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2024/02/23 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 34 | ''[[God Put A Smile Upon Your Face]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| 100 | style="text-align:center;"| 2003 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2024/06/07 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 35 | ''[[Birds]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 156 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2024/06/21 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 36 | ''Green Eyes'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2025/05/02 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 37 | ''[[Lost!]]'' | Coldplay | Viva la Vida or Death and All His Friends | style="text-align:center;"| 54 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2025/07/25 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 38 | ''[[All My Love]]'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 43 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2026/02/06 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 39 | ''Fun'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 164 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 40 | [[Hurts Like Heaven]] | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 157 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 41 | ''Army of One'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 198 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 42 | [[Miracles (Someone Special)]] | Coldplay & Big Sean | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 54 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 43 | ''[[Life in Technicolor II]]'' | Coldplay | [[Prospekt's March]] | style="text-align:center;"| 28 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 44 | ''[[Atlas]]'' | Coldplay | The Hunger Games Soundtrack | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2013 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 45 | ''[[The Hardest Part]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2006 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |} ===АНУ {{flagicon|USA}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо<br/> ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''[[Something Just Like This]]'' | The Chainsmokers & [[Coldplay]] | [[Kaleidoscope (EP)|Kaleidoscope]] | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 10,000,000 | style="text-align:center;"| Diamond |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''[[Viva la Vida]]'' | [[Coldplay]] | [[Viva la Vida or Death and All His Friends]] | style="text-align:center;"| 1 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 5,000,000<ref>{{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=Coldplay RIAA Platinum & Gold Certifications |last=Copsey|first=Rob|date=9 June 2015|publisher=[[RIAA]]|accessdate=9 June 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''[[A Sky Full of Stars]]'' | [[Coldplay]] | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 4,000,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''[[Hymn for the Weekend]]'' | [[Coldplay]] | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;"| 25 | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| 5,000,000 | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | ''[[Yellow]]'' | [[Coldplay]] | [[Parachutes]] | style="text-align:center;" | 48 | style="text-align:center;" | 2000 | style="text-align:center;" | 4,000,000 | style="text-align:center;" | 4x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | ''[[The Scientist]]'' | [[Coldplay]] | [[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | 2002 | style="text-align:center;" | 4,000,000 | style="text-align:center;" | 4x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | ''[[Adventure of a Lifetime]]'' | [[Coldplay]] | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 3,000,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | ''[[Paradise]]'' | [[Coldplay]] | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | 2011 | style="text-align:center;" | 3,000,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | ''[[Fix You]]'' | [[Coldplay]] | [[X&Y]] | style="text-align:center;" | 59 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 3,000,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | ''[[Clocks]]'' | [[Coldplay]] | [[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;" | 29 | style="text-align:center;" | 2002 | style="text-align:center;" | 2,000,000 | style="text-align:center;" | 2x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | ''[[Magic]]'' | [[Coldplay]] | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | 2014 | style="text-align:center;" | 1,000,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- !12 |[[My Universe]] |[[Колдплей]] X BTS |[[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 2021 | style="text-align:center;" | 1,000,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | ''[[Speed of Sound]]'' | [[Coldplay]] | [[X&Y]] | style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 500,000 | style="text-align:center;" | Gold |} ===Австрали {{flagicon|AUS}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо<br/>(мэдэгдэж байгаагаар) ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''[[Something Just Like This]]'' | [[Coldplay]] | [[Kaleidoscope (EP)]] | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 1,190,000 | style="text-align:center;"| 17x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | ''[[Viva la Vida]]'' | [[Coldplay]] | [[Viva la Vida or Death and All His Friends]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 2008 | style="text-align:center;" | 630,000 | style="text-align:center;" | 9x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | ''[[Yellow]]'' | [[Coldplay]] | [[Parachutes]] | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 2000 | style="text-align:center;" | 630,000 | style="text-align:center;" | 9x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | ''[[Hymn for the Weekend]]'' | [[Coldplay]] | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" | 2016 | style="text-align:center;" | 560,000 | style="text-align:center;" | 8x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | ''[[A Sky Full of Stars]]'' | [[Coldplay]] | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 2014 | style="text-align:center;" | 560,000 | style="text-align:center;" | 8x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | ''[[Paradise]]'' | [[Coldplay]] | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 2011 | style="text-align:center;" | 420,000 | style="text-align:center;" | 6x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | ''[[Fix You]]'' | [[Coldplay]] | [[X&Y]] | style="text-align:center;" | 25 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 420,000 | style="text-align:center;" | 6x Platinum |- !8 |[[The Scientist]] |[[Coldplay]] |[[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;" |40 | style="text-align:center;" |2002 | style="text-align:center;" |420,000 | style="text-align:center;" |6x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | ''[[Magic]]'' | [[Coldplay]] | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 2014 | style="text-align:center;" | 280,000 | style="text-align:center;" | 4x Platinum |- !10 |[[Clocks]] |[[Coldplay]] |[[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |2002 | style="text-align:center;" |280,000 | style="text-align:center;" |4x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | ''[[Adventure of a Lifetime]]'' | [[Coldplay]] | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | 20 | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 210,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- !12 |[[Sparks]] |Coldplay |[[Parachutes]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |2000 | style="text-align:center;" |140,000 | style="text-align:center;" |2x Platinum |- !13 |[[Higher Power]] |Coldplay |[[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;" |44 | style="text-align:center;" |2021 | style="text-align:center;" |70,000 | style="text-align:center;" |Platinum |- !14 |[[Orphans]] |Coldplay |[[Everyday Life]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |2019 | style="text-align:center;" |70,000 | style="text-align:center;" |Platinum |- !15 |[[Everglow]] |Coldplay |[[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- !16 |[[Up&Up]] |Coldplay |[[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 17 | ''[[Every Teardrop Is a Waterfall]]'' | [[Coldplay]] | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | 2011 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- !18 |My Universe |Coldplay |[[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 2021 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- !19 |[[Christmas Lights]] |Coldplay | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | 2010 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 20 | ''[[Speed of Sound]]'' | [[Coldplay]] | [[X&Y]] | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 21 | ''[[Princess of China]]'' | [[Coldplay]] ft. [[Рианна|Rihanna]] | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 2012 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 22 | ''Feels Like I'm Falling in Love'' | [[Coldplay]] | Moon Music | style="text-align:center;" | 54 | style="text-align:center;" | 2024 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 23 | ''[[Violet Hill]]'' | [[Coldplay]] | [[Viva la Vida or Death and All His Friends]] | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 2008 | style="text-align:center;" | 35,000 | style="text-align:center;" | Gold |} ===Итали {{flagicon|ITA}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | ''[[Viva la Vida]]'' | Coldplay | Viva la Vida or Death and All His Friends | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 2008 | style="text-align:center;" | 500,000 | style="text-align:center;" | 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''[[Hymn for the Weekend]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| 400,000 | style="text-align:center;"| 8x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''[[Something Just Like This]]'' | Coldplay & The Chainsmokers | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 350,000 | style="text-align:center;"| 7x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | ''[[Fix You]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 300,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''[[Yellow]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 300,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''[[Adventure of a Lifetime]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''[[My Universe]]'' | Coldplay x BTS | [[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;"| 29 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''[[A Sky Full of Stars]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 1 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 150,000 | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''[[The Scientist]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to the Head | style="text-align:center;"| 23 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 150,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''[[Up&Up]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 32 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''[[Higher Power]]'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 52 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''[[Paradise]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 90,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 13 | ''[[Magic]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 90,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 14 | ''[[Christmas Lights]]'' | Coldplay | N/A | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2010 | style="text-align:center;"| 70,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 15 | ''[[A Head Full of Dreams (дуу)|A Head Full of Dreams]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 58 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 16 | ''[[Ink]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 17 | ''[[Clocks]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2003 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 18 | ''[[Everglow]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 19 | ''[[Speed of Sound]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 20 | Sparks | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 21 | [[Let Somebody Go]] | [[Coldplay]] X [[Selena Gomez]] | [[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 22 | ''[[In My Place]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 2002 | style="text-align:center;" | 35,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 23 | ''[[Every Teardrop Is a Waterfall]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 2011 | style="text-align:center;" | 30,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 24 | ''[[Princess of China]]'' | Coldplay ft. Rihanna | Mylo Xyloto | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 2012 | style="text-align:center;" | 30,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 25 | ''[[Birds]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 26 | ''[[Fun]]'' | Coldplay ft. Tove Lo | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 27 | ''[[Trouble]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 2000 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 28 | ''[[Miracles (Someone Special)]]'' | Coldplay ft. Big Sean | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;" | 76 | style="text-align:center;" | 2017 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 29 | ''[[Orphans]]'' | Coldplay | [[Everyday Life]] | style="text-align:center;" | 55 | style="text-align:center;" | 2019 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 30 | ''[[Midnight (Coldplay song)| Midnight]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 2014 | style="text-align:center;" | 15,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 31 | ''[[Charlie Brown]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;" | 31 | style="text-align:center;" | 2012 | style="text-align:center;" | 15,000 | style="text-align:center;" | Gold |} ===Герман {{flagicon|GER}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''Something Just Like This'' | Coldplay & The Chainsmokers | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 1,200,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''Viva la Vida'' | Coldplay | Viva la Vida or Death And All His Friends | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 900,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''Hymn for the Weekend'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 11 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 800,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''A Sky Full of Stars'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''Fix You'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''Yellow'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 99 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''The Scientist'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| 26 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''Fix You'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 65 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''Adventure of A Lifetime'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 400,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''Paradise'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 12 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''Christmas Lights'' | Coldplay | Christmas Lights - Single | style="text-align:center;"| 24 | style="text-align:center;"| 2010 | style="text-align:center;"| 300,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''My Universe'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''Higher Power'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 35 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Gold |} ===Шинэ Зеланд {{flagicon|NZL}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''Something Just Like This'' | Coldplay & The Chainsmokers | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 270,000 | style="text-align:center;"| 9x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''Yellow'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 23 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 240,000 | style="text-align:center;"| 8x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''Viva la Vida'' | Coldplay | Viva la Vida or Death And All His Friends | style="text-align:center;"| 16 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 210,000 | style="text-align:center;"| 7x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''Fix You'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 17 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 6x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''Paradise'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 150,000 | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''The Scientist'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 150,000 | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''A Sky Full of Stars'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 150,000 | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''Hymn for the Weekend'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 120,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''Adventure of A Lifetime'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 12 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 120,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''Sparks'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 120,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''Clocks'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 90,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''Magic'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 13 | ''My Universe'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 17 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 14 | ''Everglow'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 15 | ''Every Teardrop is a Waterfall'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 16 | ''Trouble'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 36 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 17 | ''Christmas Lights'' | Coldplay | - | style="text-align:center;"| 34 | style="text-align:center;"| 2010 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 18 | ''Speed of Sound'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 19 | ''feelslikeimfallinginlove'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 17 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 20 | ''In My Place'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| 24 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 21 | ''Violet Hill'' | Coldplay | Viva la Vida or Death and All His Friends | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 22 | ''Up&Up'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 23 | ''Midnight'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 11 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 24 | ''Orphans'' | Coldplay | Everyday Life | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2019 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 25 | ''Don't Panic'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 26 | ''Higher Power'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 27 | ''Charlie Brown'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 28 | ''Let Somebody Go'' | Coldplay X Selena Gomez | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 29 | ''A Head Full of Dreams'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 30 | ''Green Eyes'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 31 | ''We Pray'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 21 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 32 | ''Talk'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 20 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |} ===Франц {{flagicon|FRA}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''Something Just Like This'' | Coldplay & The Chainsmokers | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 17 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 333,333 | style="text-align:center;"| Diamond |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''My Universe'' | Coldplay X BTS | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 33 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 333,333 | style="text-align:center;"| Diamond |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''WE PRAY'' | Coldplay feat. Little Simz, Burna Boy, Elyanna, TINI | Moon Music | style="text-align:center;"| 45 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''Higher Power'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 98 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''feelslikeimfallinginlove'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 66 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''A Sky Full of Stars'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''Adventure of A Lifetime'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''Orhpans'' | Coldplay | Everyday Life | style="text-align:center;"| 172 | style="text-align:center;"| 2019 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''Let Somebody Go'' | Coldplay x Selena Gomez | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 115 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Gold |} ===Испани {{flagicon|ESP}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''Viva la Vida'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 680,000 | style="text-align:center;"| 8x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''Yellow'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 59 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 240,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''A Sky Full of Stars'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 240,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''Hymn for the Weekend'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 240,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''Fix You'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''The Scientist'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''Adventure of a Lifetime'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 80,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''Paradise'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 120,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''Sparks'' | Parachutes | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''Clocks'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''Clocks'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''Higher Power'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 72 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 13 | ''Magic'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 14 | ''Everglow'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 23 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 15 | ''Every Teardrop is A Waterfall'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 16 | ''Every Teardrop is A Waterfall'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 17 | ''Up&Up'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 18 | ''Up&Up'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |} ==Холбоосууд== {{Reflist}} {{Coldplay}} [[Ангилал:Coldplay]] 4x4f4frm9yiz4qq2jdmlwm2rgko4gox 0 59172 863114 825874 2026-07-25T05:34:50Z ~2026-39576-68 105911 /* Улсын цолтнууд */ 863114 wikitext text/x-wiki == Улсын цолтнууд == ==== 1. Дархан аварга ==== # Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат өсөх идэр, бат хүчит, гарамгай хүчит, өсөх нэмэх, үнэн хүчит,харилтгүй хүчит, аугаа хүчит, олныг баясгагч даяар дуурсах далай даян дархан аварга [[Шаравын Батсуурь|ШАРАВЫН БАТСУУРЬ]] # Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын уугуул өсөх идэр, үнэн зоригт, саруул сайжрах, үлэмж бадрах аварга Оргихын Хангай ==== 2. Улсын гарьд ==== # Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын харьяат улсын гарьд [[Нямдоржийн Ганбаатар|НЯМДОРЖИЙН ГАНБААТАР]] # Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын харьяат улсын гарьд [[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ|ЖАНЦАНГИЙН БАТ-ЭРДЭНЭ]] ==== 3. Улсын заан ==== # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат улсын заан ГҮНДМААГИЙН ПЭРЭНЛЭЙ # Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт сумын харьяат улам нэмэх, саруул сайжрах, үнэн итгэлт, хичээнгүй нягт чимэгтэй улсын заан УНДРАХЫН ПҮРЭВ # Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын харьяат улсын заан РЭГЖИЙБУУГИЙН ДАВААНЯМ # Говь-Алтай аймгийн Дарви сумын харьяат улсын заан ЧОГДОВЫН АМАРТҮВШИН # Говь-Алтай аймгийн Эрдэнэ сумын харьяат улсын заан БАТТУЛГЫН СОРОНЗОНБОЛД ==== 4. Улсын харцага ==== # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат улсын харцага ЖАРАНТАЙН АВХИА # Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын харьяат улсын харцага ЖАРГАЛСАЙХАНЫ АМАРТҮВШИН ==== 5. Улсын начин ==== # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат өсөх идэр чимэгтэй улсын начин ЗАЯАХҮҮГИЙН ЧИНБАТ # Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын харьяат өсөх идэр, өрнөн дэлгэрэх чимэгтэй улсын начин ДҮГЭРИЙН ЦЭРЭНДАШ # Говь-Алтай аймгийн Төгрөг сумын харьяат Самбо бөхийн спортын мастер, аймгийн алдарт уяач, Монгол улсын начин СУРМААЖАВЫН БУЯНТ # Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт сумын харьяат улсын начин БААСАНГИЙН ОНХ # Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын харьяат улсын начин СОДНОМЫН ЭРХЭМБАЯР #Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын харьяат улсын начин ДУГАРЫН НЭМЭХБАЯР #Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат улсын начин ДОРЖПАЛАМЫН ШООВДОЙХҮҮ #Говь-Алтай аймгийн Алтай сумын харьяат улсын начин ДОЁДЫН БАДРАХ #Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул сумын харьяат улсын начин ЦАНЖИДЫН ЭНХЖАРГАЛ #Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын харьяат улсын начин СЭДБАЙДАРЫН БААТАР #Говь-Алтай аймгийн Дарви сумын харьяат улсын начин БААСАНГИЙН ПҮРЭВ #Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат улсын начин ГАЛБАДРАХЫН ГАНСҮХ #Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул сумын харьяат улсын начин ЛХАГВАЖАВЫН ОТГОНБАЯР #Говь-Алтай аймгийн Бугат сумын харьяат улсын начин ДУГАРДОРЖИЙН БАТБАЯР #Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын харьяат улсын начин ДАВААНЯМЫН ЛХАГВАДОРЖ #Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын харьяат улсын начин НАМСРАЙН БАЯРМАГНАЙ #Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын харьяат улсын начин ЛХАГВАСҮРЭНГИЙН ГАНТУЛГА #Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат улсын начин ШООВДОЙХҮҮГИЙН ТОГТОХБАЯР #Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын харьяат улсын начин САРУУЛТУЯАГИЙН БАГАХҮҮ #Говь-Алтай аймгийн Цогт сумын харьяат өсөх идэр чимэгтэй улсын начин ЛУВСАНДОРЖИЙН ЦЭРЭНТОГТОХ #Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат улсын начин ШООВДОЙХҮҮГИЙН ШИНЭБАЯР #Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын харьяат улсын начин БАЛГАНЫ ХИШИГБААТАР #Говь-Алтай аймгийн Бугат сумын харьяат улсын начин ЦОГБАДРАХЫН БЯМБА-ОЧИР == Аймгийн цолтнууд == ==== 1.Аймаг, цэргийн арслан ==== # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат аймгийн арслан Саранхүүгийн Совд # Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын харьяат аймгийн арслан Пунцагдоогийн Жийжүү # Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын харьяат аймгийн арслан Дашдаваагийн Хандхүү # Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын харьяат аймгийн арслан Намнагийн Шарав # Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын харьяат аймгийн арслан Галсангийн Бямбажав # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат аймгийн арслан Сэтэвийн Зинэмидэр # Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын харьяат аймгийн арслан Дашийн Дансран # Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын харьяат аймгийн арслан Ядамын Дамдиндорж # Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт сумын харьяат аймгийн арслан Гүмбэний Гэндэн # Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын харьяат аймгийн арслан Жагваралын Лхан-Аажав # Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын харьяат аймгийн арслан Ядамын Намжим # Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул сумын харьяат аймгийн арслан Жалбажавын Номинчимэд # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат аймгийн арслан Загдын Сочин # Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын харьяат аймгийн арслан Гээвийн Жаргалсайхан # Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт сумын харьяат аймгийн арслан Гүмбэний Лааган # Говь-Алтай аймгийн Дарви сумын харьяат аймгийн арслан Ядамын Жамсран # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат аймгийн арслан Нанжидын Чонохүү # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат аймгийн арслан Базарын Батмөнх # Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат аймгийн арслан Чойсүрэнгийн Жаргал # Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын харьяат аймгийн арслан Баатарын Цэрэндолгор # Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат аймгийн арслан Гаанжуурын Ширнэн # Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын харьяат аймгийн хурц арслан Содномын Мэндбаяр # Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат аймгийн арслан Гаанжуурын Пүрэв # Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын харьяат аймгийн арслан Лхан-Аажавын Батжаргал # Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул сумын харьяат аймгийн арслан Даваасүрэнгийн Тайванбаатар # Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын харьяат аймгийн арслан Лхамжавын Батзориг # Говь-Алтай аймгийн Бугат сумын харьяат аймгийн арслан Улцангийн Эрдэнэбаяр # Говь-Алтай аймгийн Цогт сумын харьяат аймгийн арслан Бүндхүүгийн Гантулга # Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын харьяат аймгийн хурц арслан Дүнтээгийн Даваанасан # Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын харьяат аймгийн арслан Лозовын Буяндэлгэр # Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат аймгийн арслан Алзахгүйн Амгалан # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат аймгийн арслан Цоодолын Үржинбаатар # Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын харьяат аймгийн арслан Очирхүүгийн Мөнхтөр # Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын харьяат аймгийн арслан Даваасамбуугийн Батбаяр # Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул сумын харьяат аймгийн арслан Сономын Батбаяр # Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт сумын харьяат аймгийн арслан Даваадоржийн Цэрэндаваа # Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын харьяат аймгийн арслан Балжиннямын Суманчулуун # Говь-Алтай аймгийн Төгрөг сумын харьяат аймгийн арслан Лхагвасүрэнгийн Алтанхуяг # Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат аймгийн арслан Сүхбаатарын Лхагвабаатар # Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын харьяат аймгийн хурц арслан Дамбын Тангад # Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын харьяат аймгийн арслан Жаргалсайханы Алтаншагай # Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын харьяат аймгийн арслан Баарангийн Отгонбаатар # Говь-Алтай аймгийн Эрдэнэ сумын харьяат аймгийн арслан Авирмэдийн Хосбаяр # Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын харьяат аймгийн арслан Тогтохмэндийн Сайханжаргал # Говь-Алтай аймгийн Халиун сумын харьяат аймгийн арслан Даваадоржийн Буянт # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат аймгийн арслан Эрдэнэцогтын Даваажаргал # Говь-Алтай аймгийн Төгрөг сумын харьяат аймгийн арслан Даваадоржийн Эрдэнэтулга #Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын харьяат аймгийн арслан Цэрэгбаатарын Эрхэмбаяр #Говь-Алтай аймгийн Эрдэнэ сумын харьяат аймгийн арслан Ядамсүрэнгийн Бумбаяр ==== 2. Аймаг, цэргийн заан ==== Аймгийн заан В.Туяазаяа Аймгийн заан Хүрэлбаатарын Ариунбаатар Аймгийн заан З.Мөнхбат Аймгийн заан Заяабаатарын Мөнхбат ==== 3. Аймаг, цэргийн харцага ==== # Говь-Алтай аймгийн Төгрөг сумын харьяат аймгийн харцага Чойжоогийн Дагвадорж # Говь-Алтай аймгийн Эрдэнэ сумын харьяат аймгийн харцага Сандуйжавын Дамдин # Говь-Алтай аймгийн Бугат сумын харьяат аймгийн харцага Ичинхорлоогийн Жүгдэрнамжил # Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын харьяат аймгийн харцага Батсүхийн Энхсайхан # Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын харьяат аймгийн харцага Галбадрахын Гантулга ==== 4. Аймаг, цэргийн начин ==== <br /> == Аймгийн наадам == ==== Аймгийн наадмын түрүү, үзүүрийн бөхчүүд ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Он ! colspan="3" |Түрүүлсэн бөх ! colspan="3" |Үзүүрлэсэн бөх |- |Цол |Овог нэр |Харъяалал |Цол |Овог нэр |Харъяалал |- |1940 |А.а |Саранхүүгийн Совд |Говь-Алтай Шарга |А.а |Пунцагдоогийн Жийжүү |Говь-Алтай Халиун |- |1941 |А.а |Пунцагдоогийн Жийжүү |Говь-Алтай Халиун |А.а |Намнагийн Шарав |Говь-Алтай Тонхил |- |1942 |А.а |Дашдаваагийн Хандхүү |Говь-Алтай Халиун |А.а |Саранхүүгийн Совд |Говь-Алтай Шарга |- |1943 |У.арс |[[Гялдангийн Цоодол]] |Өвөрхангай Гучин-ус |А.а |Саранхүүгийн Совд |Говь-Алтай Шарга |- |1944 |А.а |Пунцагдоогийн Жийжүү |Говь-Алтай Халиун |А.а |Намнагийн Шарав |Говь-Алтай Тонхил |- |1945 |А.а |Намнагийн Шарав |Говь-Алтай Тонхил |А.а |Саранхүүгийн Совд |Говь-Алтай Шарга |- |1946 |А.а |Галсангийн Бямбажав |Говь-Алтай Тонхил |А.з |Чанцалын Чанрав |Говь-Алтай Чандмань |- |1947 |А.а |Саранхүүгийн Совд |Говь-Алтай Шарга |У.з |Ядамсүрэнгийн Дорлиг |Завхан Ургамал |- |1948 |А.а |Сэтэвийн Зинэмидэр |Говь-Алтай Шарга |А.з |Ж.Болзоо |Говь-Алтай Шарга |- |1949 |А.а |Дашийн Дансран |Говь-Алтай Тайшир |А.з |Цэвэгмидийн Жадамба |Говь-Алтай Дэлгэр |- |1950 |А.а |Олохын Сожид |Өвөрхангай |А.а |Дашийн Дансран |Говь-Алтай Тайшир |- |1951 |Д.ав |[[Шаравын Батсуурь]] |Говь-Алтай Жаргалан |А.з |Чүлтэмийн Хорлоо |Завхан |- |1952 |А.а |Дашдаваагийн Хандхүү |Говь-Алтай Халиун |А.з |Маналжавын Дүгэр |Говь-Алтай Халиун |- |1953 |А.а |Ядамын Дамдиндорж |Говь-Алтай Дэлгэр |А.а |Жагваралын Лхан-Аажав |Говь-Алтай Халиун |- |1954 |У.х |Жарантайн Авхиа |Говь-Алтай Шарга |А.з |Цогтын Адарсүрэн |Говь-Алтай Шарга |- |1955 |А.а |Гүмбэний Гэндэн |Говь-Алтай Хөхморьт |А.з |Цэрэнбалжирын Санжмятав |Говь-Алтай Жаргалан |- |1956 |А.а |Жагваралын Лхан-Аажав |Говь-Алтай Халиун |А.а |Мятавын Норов |Увс Тэс |- |1957 |У.н |Заяахүүгийн Чинбат |Говь-Алтай Шарга |А.а |Баатарын Цэрэндолгор |Говь-Алтай Тайшир |- |1958 |У.н |Заяахүүгийн Чинбат |Говь-Алтай Шарга |А.а |Загдын Сочин |Говь-Алтай Шарга |- |1959 |А.а |Ядамын Намжим |Говь-Алтай Чандмань |А.а |Баатарын Цэрэндолгор |Говь-Алтай Тайшир |- |1960 |У.н |Заяахүүгийн Чинбат |Говь-Алтай Шарга |А.а |Загдын Сочин |Говь-Алтай Шарга |- |1961 |А.а |Жалбажавын Номинчимэд |Говь-Алтай Баян-уул |А.з |Сандуйхүүгийн Сэнгэдорж |Говь-Алтай Шарга |- |1962 |А.а |Загдын Сочин |Говь-Алтай Шарга |У.н |[[Заяахүүгийн Чинбат]] |Говь-Алтай Шарга |- |1963 |А.а |Балдансүрэнгийн Бямбажав |Завхан Алдархаан |У.н |Гүнсэнгийн Баттогтох |Завхан Завханмандал |- |1964 |У.з |[[Ундрахын Пүрэв]] |Говь-Алтай Хөх-морьт |А.а |Аюушийн Шаравсамбуу |Баянхонгор Бөмбөгөр |- |1965 |А.а |Загдын Сочин |Говь-Алтай Шарга |А.з |Цэсэнгийн Дүгэрээ |Говь-Алтай Дэлгэр |- |1966 |А.а |Загдын Сочин |Говь-Алтай Шарга |А.а |Нанжидын Чонохүү |Говь-Алтай Шарга |- |1967 |А.а |Загдын Сочин |Говь-Алтай Шарга |А.а |Баатарын Цэрэндолгор |Говь-Алтай Тайшир |- |1968 |А.а |Гээвийн Жаргалсайхан |Говь-Алтай Чандмань |А.з |Рагчаагийн Сандаг |Говь-Алтай Бигэр |- |1969 |А.а |Гүмбэний Лааган |Говь-Алтай Хөхморьт |А.а |Ядамын Жамсран |Говь-Алтай Дарви |- |1970 |А.а |Ядамын Жамсран |Говь-Алтай Дарви |А.а |Чойсүрэнгийн Жаргал |Говь-Алтай Жаргалан |- |1971 |А.а |Гээвийн Жаргалсайхан |Говь-Алтай Чандмань |А.а |Жалбажавын Номинчимэд |Говь-Алтай Баян-уул |- |1972 |А.а |Гээвийн Жаргалсайхан |Говь-Алтай Чандмань |А.а |Базарын Батмөнх |Говь-Алтай Шарга |- |1973 |А.а |Нанжидын Чонохүү |Говь-Алтай Шарга |А.з |Дүгэржавын Пүрэвээ |Говь-Алтай Дэлгэр |- |1974 |А.а |Базарын Батмөнх |Говь-Алтай Шарга |А.з |Халтмайн Баяраа |Говь-Алтай Жаргалан |- |1975 |А.а |Чойсүрэнгийн Жаргал |Говь-Алтай Жаргалан |А.а |Ядамын Жамсран |Говь-Алтай Дарви |- |1976 |У.з |[[Рэгжийбуугийн Давааням]] |Говь-Алтай Чандмань |У.н |Сурмаажавын Буянт |Говь-Алтай Төгрөг |- |1977 |А.а |Баатарын Цэрэндолгор |Говь-Алтай Тайшир |А.з |Дүгэржавын Пүрэвээ |Говь-Алтай Дэлгэр |- |1978 |У.н |[[Дугарын Нэмэхбаяр]] |Говь-Алтай Цээл |У.н |Сурмаажавын Буянт |Говь-Алтай Төгрөг |- |1979 |У.н |[[Дүгэрийн Цэрэндаш]] |Говь-Алтай Халиун |У.н |[[Дугарын Нэмэхбаяр]] |Говь-Алтай Цээл |- |1980 |У.н |[[Дугарын Нэмэхбаяр]] |Говь-Алтай Цээл |У.з |[[Чогдовын Амартүвшин]] |Говь-Алтай Дарви |- |1981 |А.а |Гаанжуурын Ширнэн |Говь-Алтай Жаргалан |А.а |Лхан-Аажавын Батжаргал |Говь-Алтай Халиун |- |1982 |А.а |Содномын Мэндбаяр |Говь-Алтай Бигэр |А.з |Дэмбэрэлийн Даваадорж |Говь-Алтай Халиун |- |1983 |А.а |Гаанжуурын Пүрэв |Говь-Алтай Жаргалан |У.н |Сурмаажавын Буянт |Говь-Алтай Төгрөг |- |1984 |У.н |[[Доржпаламын Шоовдойхүү]] |Говь-Алтай Жаргалан |У.н |Сурмаажавын Буянт |Говь-Алтай Төгрөг |- |1985 |А.а |Лхан-Аажавын Батжаргал |Говь-Алтай Халиун |У.н |Сурмаажавын Буянт |Говь-Алтай Төгрөг |- |1986 |А.а |Даваасүрэнгийн Тайванбаатар |Говь-Алтай Баян-уул |У.н |Сурмаажавын Буянт |Говь-Алтай Төгрөг |- |1987 |А.а |Гаанжуурын Ширнэн |Говь-Алтай Жаргалан |А.а |Намжилдоржийн Наянбуу |Говь-Алтай Шарга |- |1988 |У.н |[[Доржпаламын Шоовдойхүү]] |Говь-Алтай Жаргалан |А.а |Лхамжавын Батзориг |Говь-Алтай Тайшир |- |1989 |А.а |Лхамжавын Батзориг |Говь-Алтай Тайшир |У.н |[[Галбадрахын Гансүх]] |Говь-Алтай Шарга |- |1990 |У.з |[[Рэгжийбуугийн Давааням]] |Говь-Алтай Чандмань |А.а |Дашжавын Чойжилсүрэн |Говь-Алтай Шарга |- |1991 |А.а |Улцангийн Эрдэнэбаяр |Говь-Алтай Бугат |А.а |Лхамжавын Батзориг |Говь-Алтай Тайшир |- |1992 |У.н |[[Дугарын Нэмэхбаяр]] |Говь-Алтай Цээл |У.н |[[Лхагважавын Отгонбаяр]] |Говь-Алтай Баян-уул |- |1993 |У.н |[[Дугарын Нэмэхбаяр]] |Говь-Алтай Цээл |А.з |Бадарчийн Ганбаатар |Говь-Алтай Жаргалан |- |1994 |А.а |Бүндхүүгийн Гантулга |Говь-Алтай Цогт |А.з |Сандагийн Цэрэгбаатар |Говь-Алтай Бигэр |- |1995 |У.н |[[Лхагважавын Отгонбаяр]] |Говь-Алтай Баян-уул |У.н |[[Дугарын Нэмэхбаяр]] |Говь-Алтай Цээл |- |1996 |У.н |[[Дугарын Нэмэхбаяр]] |Говь-Алтай Цээл |А.з |Дүгэрцэрэнгийн Цогбаяр |Говь-Алтай Дэлгэр |- |1997 |А.а |Дүнтээгийн Даваанасан |Говь-Алтай Халиун |А.з |Дашдэлэгийн Пүрэвжав |Говь-Алтай Эрдэнэ |- |1998 |А.а |Дүнтээгийн Даваанасан |Говь-Алтай Халиун |У.н |[[Галбадрахын Гансүх]] |Говь-Алтай Шарга |- |1999 |А.а |Лозовын Буяндэлгэр |Говь-Алтай Хөх-морьт |А.а |Дүнтээгийн Даваанасан |Говь-Алтай Халиун |- |2000 |У.х |[[Нинжээгийн Алтансүх]] |Архангай Батцэнгэл |У.з |[[Рэгжийбуугийн Давааням]] |Говь-Алтай Чандмань |- |2001 |А.а |Алзахгүйн Амгалан |Говь-Алтай Жаргалан |У.н |[[Намсрайн Баярмагнай]] |Говь-Алтай Бигэр |- |2002 |А.а |[[Цоодолын Үржинбаатар]] |Говь-Алтай Шарга |А.з |Очирбатын Амгаланбаатар |Говь-Алтай Бигэр |- |2003 |А.а |[[Очирхүүгийн Мөнхтөр]] |Говь-Алтай Тонхил |А.з |[[Базаррагчаагийн Отгонбаатар]] |Говь-Алтай Шарга |- |2004 |У.з |[[Баттулгын Соронзонболд]] |Говь-Алтай Эрдэнэ |У.н |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга]] |Говь-Алтай Цээл |- |2005 |У.н |[[Лхагвасүрэнгийн Гантулга]] |Говь-Алтай Цээл |А.з |[[Амарсайханы Алтанбагана]] |Говь-Алтай Бугат |- |2006 |У.г |[[Жанцангийн Бат-Эрдэнэ]] |Говь-Алтай Цээл |У.н |[[Саруултуяагийн Багахүү]] |Говь-Алтай Бигэр |- |2007 |У.н |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох]] |Говь-Алтай Цогт |А.з |[[Чулуунбатын Энхбат]] |Говь-Алтай Шарга |- |2008 |А.а |[[Дамбын Тангад]] |Говь-Алтай Цээл |А.з |[[Пүрэвнямын Амарсанаа]] |Говь-Алтай Шарга |- |2009 |А.а |[[Жаргалсайханы Алтаншагай]] |Говь-Алтай Бигэр |А.з |[[Хаш-Эрдэнийн Төмөрбаатар]] |Говь-Алтай Шарга |- |2010 |У.н |[[Даваанямын Лхагвадорж]] |Говь-Алтай Чандмань |У.г |[[Нямдоржийн Ганбаатар]] |Говь-Алтай Чандмань |- |2011 |У.н |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр]] |Говь-Алтай Жаргалан |А.а |[[Даваадоржийн Буянт]] |Говь-Алтай Халиун |- |2012 |У.н |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр]] |Говь-Алтай Жаргалан |У.н |[[Лувсандоржийн Цэрэнтогтох]] |Говь-Алтай Цогт |- |2013 |У.н |[[Балганы Хишигбаатар]] |Говь-Алтай Чандмань |У.н |[[Цогбадрахын Бямба-Очир]] |Говь-Алтай Бугат |- |2014 |А.а |[[Авирмэдийн Хосбаяр]] |Говь-Алтай Эрдэнэ |А.а |[[Чинзоригийн Эрдэнэсайхан]] |Говь-Алтай Дэлгэр |- |[[2015 оны Говь-Алтай аймгийн наадам|2015]] |А.а |[[Тогтохмэндийн Сайханжаргал]] |Говь-Алтай Дэлгэр |У.н |[[Балганы Хишигбаатар]] |Говь-Алтай Чандмань |- |[[2016 оны Говь-Алтай аймгийн наадам|2016]] |А.а |[[Дамбын Тангад]] |Говь-Алтай Цээл |А.а |[[Баарангийн Отгонбаатар]] |Говь-Алтай Халиун |- |[[2017 оны Говь-Алтай аймгийн наадам|2017]] |А.а |[[Даваадоржийн Буянт]] |Говь-Алтай Халиун |А.з |[[Дашнямын Ганцоож]] |Говь-Алтай Дэлгэр |- |[[2018 оны Говь-Алтай аймгийн наадам|2018]] |А.а |[[Даваадоржийн Эрдэнэтулга]] |Говь-Алтай Төгрөг |А.з |[[Хүрэлбаатарын Ариунбаатар]] |Говь-Алтай Цээл |- |[[2019 оны Говь-Алтай аймгийн наадам|2019]] |А.а |[[Цэрэгбаатарын Эрхэмбаяр]] |Говь-Алтай Бигэр |А.з |[[Гүнсэнноровын Батмөнх]] |Говь-Алтай Хөхморьт |- |[[2020 оны Говь-Алтай аймгийн наадам|2020]] |А.а |[[Ядамсүрэнгийн Бумбаяр]] |Говь-Алтай Эрдэнэ |А.а |[[Эрдэнэцогтын Даваажаргал]] |Говь-Алтай Шарга |- |2021 |А.а |[[Эрдэнэцогтын Даваажаргал]] |Говь-Алтай Шарга |А.а |[[Баарангийн Отгонбаатар]] |Говь-Алтай Халиун |- |2022 |А.а |[[Дашнямын Ганцоож]] |Говь-Алтай Дэлгэр |А.з |Даваамөнхийн Баатархүү |Говь-Алтай Төгрөг |- |2023 |А.а |Уламбаярын Батцоож |Ховд Чандмань |А.з |Ганпүрэвийн Мэндбаяр |Баянхонгор Гурванбулаг |- |2024 |А.а |Мягмарцэрэнгийн Гантулга |Өвөрхангай, Нарийнтээл |А.з |Төртулгын Ариунболд |Говь-Алтай, Шарга |- |2025 |А.а |Энхжаргалын Дашдэмбэрэл |Говь-Алтай Дэлгэр |А.з |Өлзийбаярын Дүүрэнбаяр |Архангай, Батцэнгэл |} ==== Хоёроос дээш түрүү хүртсэн бөхчүүд ==== {| class="wikitable" !д/д !Цол !Овог нэр !Харъяалал !Түрүү !Үзүүр !Түрүүлсэн он !Үзүүрлэсэн он |- |1 |Улсын начин |Дугарын Нэмэхбаяр |Говь-Алтай Цээл !5 !2 |1978, 1980, 1992, 1993, 1996 |1979, 1995 |- |2 |Аймгийн арслан |Загдын Сочин |Говь-Алтай Шарга !4 !2 |1962, 1965, 1966, 1967 |1958, 1960 |- |3 |Улсын начин |Заяахүүгийн Чинбат |Говь-Алтай Шарга !3 !1 |1957, 1958, 1960 |1962 |- |4 |Аймгийн арслан |Гээвийн Жаргалсайхан |Говь-Алтай Чандмань !3 ! |1968, 1971, 1972 | |- |5 |Аймгийн арслан |Саранхүүгийн Совд |Говь-Алтай Шарга !2 !3 |1940, 1947 |1942, 1943, 1945 |- |6 |Улсын заан |[[Рэгжийбуугийн Давааням]] |Говь-Алтай Чандмань !2 !1 |1976, 1990 |2000 |- |7 |Аймгийн арслан |Пунцагдоогийн Жийжүү |Говь-Алтай Халиун !2 !1 |1941, 1944 |1940 |- |8 |Аймгийн арслан |Дүнтээгийн Даваанасан |Говь-Алтай Халиун !2 !1 |1997, 1998 |1999 |- |9 |Аймгийн арслан |Дашдаваагийн Хандхүү |Говь-Алтай Халиун !2 ! |1942, 1952 | |- |10 |Аймгийн арслан |Гаанжуурын Ширнэн |Говь-Алтай Жаргалан !2 ! |1981, 1987 | |- |11 |Улсын начин |Доржпаламын Шоовдойхүү |Говь-Алтай Жаргалан !2 ! |1984, 1988 | |- |12 |Аймгийн арслан |[[Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр]] |Говь-Алтай Жаргалан !2 ! |2011, 2012 | |- |13 |Аймгийн арслан |[[Дамбын Тангад]] |Говь-Алтай Цээл !2 ! |2008, 2016 | |} ==== Түрүү, үзүүр хүртсэн сумдын эрэмбэ ==== {| class="wikitable" !д/д !Сумдын нэр !Түрүү !Үзүүр !Түрүүлсэн тоо !Үзүүрлэсэн тоо |- !1. |Шарга !14 !20 |1940, 1947, 1948, 1954, 1957, 1958, 1960, 1962, 1965, 1966 1967, 1973, 1974, 2002,2021 |1942, 1943, 1945, 1948, 1954, 1958, 1960, 1961, 1962, 1966 1972, 1987, 1989, 1990, 1998, 2003, 2007, 2008, 2009, 2020 |- !2. |Халиун !10 !8 |1941, 1942, 1944, 1952, 1956, 1979, 1985, 1997, 1998, 2017 |1940, 1952, 1953, 1981, 1982, 1999, 2011, 2016 |- !3. |Жаргалан !10 !4 |1951, 1975, 1981, 1983, 1984, 1987, 1988, 2001, 2011, 2012 |1955, 1970, 1974, 1993 |- !4. |Цээл !9 !4 |1978, 1980, 1992, 1993, 1996, 2005, 2006, 2008, 2016 |1979, 1995, 2004, 2018 |- !5. |Чандмань !8 !4 |1959, 1968, 1971, 1972, 1976, 1990, 2010, 2013 |1946, 2000, 2010, 2015 |- !6. |Хөх-морьт !4 !1 |1955, 1964, 1969, 1999 |2019 |- !7. |Тайшир !3 !6 |1949, 1977, 1989 |1950, 1957, 1959, 1967, 1988, 1991 |- !8. |Бигэр !3 !5 |1982, 2009, 2019 |1968, 1994, 2001, 2002, 2006 |- !9. |Тонхил !3 !2 |1945, 1946, 2003 |1941, 1944 |- !10. |Баян-уул !3 !2 |1961, 1986, 1995 |1971, 1992 |- !11. |Эрдэнэ !3 !1 |2004, 2014, 2020 |1997 |- !12. |Дэлгэр !2 !7 |1953, 2015 |1949, 1965, 1973, 1977, 1996, 2014, 2017 |- !13. |Цогт !2 !1 |1994, 2007 |2012 |- !14. |Төгрөг !1 !6 |2018 |1976, 1978, 1983, 1984, 1985, 1986 |- !15. |Дарви !1 !3 |1970 |1969, 1975, 1980 |- !16. |Бугат !1 !2 |1991 |2005, 2013 |- !17. |Есөнбулаг !- !- | | |- !18. |[[Говь-Алтай аймгийн Алтай сумын бөхчүүд|Алтай]] !- !- | | |} ==== Өөр аймгаас түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд ==== ===== Түрүүлсэн бөхчүүд ===== # Өвөрхангай аймгийн Гучин-Ус сумын харьяат улсын арслан Гялдангийн Цоодол 1943 онд түрүүлсэн. # Өвөрхангай аймгийн харьяат аймгийн арслан Олохын Сожид 1950 онд түрүүлсэн. # Завхан аймгийн Алдархаан сумын харьяат аймгийн арслан Балдансүрэнгийн Бямбажав 1963 онд түрүүлсэн. # Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын харьяат улсын харцага Нинжээгийн Алтансүх 2000 онд түрүүлсэн. ===== Үзүүрлэсэн бөхчүүд ===== # Завхан аймгийн Ургамал сумын харьяат улсын заан Ядамсүрэнгийн Дорлиг 1947 онд үзүүрлэсэн. # Завхан аймгийн харьяат аймгийн заан Чүлтэмийн Хорлоо 1951 онд үзүүрлэсэн. # Увс аймгийн Тэс сумын харьяат аймгийн арслан Мятавын Норов 1956 онд үзүүрлэсэн. # Завхан аймгийн Завханмандал сумын харьяат улсын начин Гүнсэнгийн Баттогтох 1963 онд үзүүрлэсэн. # Баянхонгор аймгийн Бөмбөгөр сумын харьяат аймгийн арслан Аюушийн Шаравсамбуу 1964 онд үзүүрлэсэн. [[Ангилал:Говь-Алтай аймгийн наадам| ]] myrgjipsmshsr4bz2wabd04wymofqo5 0 60284 863113 856567 2026-07-25T05:04:05Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863113 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс аж ахуйн нэгж | Name = Victoria’s Secret | Logo = Victoria's Secret logo.svg | Unternehmensform = [[L Brands]]ийн маркийн нэр | Gründungsdatum = 1977 | Sitz = {{USA|Коламбус (Охайо)|Коламбус}}, [[Охайо]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс]] | Leitung = Лесли Векснер | Mitarbeiterzahl = 97.000 | Umsatz = 6,7 тэрбум $ <small>(2014)</small> | Branche = [[Моод]] (мөн [[гоо энгэсэг]]) | Homepage = [http://www.victoriassecret.com/ www.victoriassecret.com] }} '''Victoria's secret''' буюу [[Викториагийн нууц]] брэндийг 1977 онд [[Roy Raymond]] Рой Рэймонд үүсгэн байгуулжээ. == Түүх == 1977 онд Калифорни мужийн Сан Франциско хотод Стэнфордын Бизнесийн сургуулийг төгсөгч Рой Рэймонд гэгч хүн Victoria's secret-ийг үүсгэн байгуулжээ. Байгуулах болсон учир нь их сонин. Олон нийтийн болон их дэлгүүрийн хэцүүхэн орчинд эхнэртээ дотуур хувцас худалдан авах нь ичмээр эвгүй санагдсанаас болж мань эр ийм төрлийн компани байгуулах болсон гэдэг. Тэрбээр анхны дэлгүүрээ [[Sranford Shopping center]]-т нээж, төдөлгүй имэйлээр захиалах каталог, бусад гурван ч дэлгүүрийг нээсэн байна. Эдгээр дэлгүүрүүдийн модоор бүрсэн хана, Victoria-н талаарх мэдээллүүд, тусархаг худалдагчид зэрэг нь эрчүүдэд тав тухтай орчныг бүрдүүлж өгчээ. Размер бүрээс хөхний даруулга, дотуур өмд өлгөхийн оронд тэнд ганц загварын хувцсыг хосоор нь жаазанд хийн хананд өлгөсөн байдаг байв. Эрчүүд загвараа сонгоход худалдагч ажилтнууд тохирох размерийг тогтооход нь тусладаг байна. Таван жил үйл ажиллагаагаа явуулсны дараа буюу 1982 онд Рой Рэймонд компаниа [[The Limited]] компани [[Victoria's secret]] -ийн имидж төрхийг хэвээр хадгалсаар байв. Тэгээд 1980 -аад онд Victoria's secret хүрээгээ тэлж Америкийн томоохон дэлгүүрүүдээр зарагдаж эхэлжээ. Тус компани бүдээгдэхүүнийхээ нэр төрлийг олшруулж улмаар гутал, үдшийн өмсгөл, үнэртэн гаргах болж, өөрийн нэрийн каталогио жилд найман удаа хэвлэдэг болсон байна. 1990 -ээд оны эхэн гэхэд 1 тэрбум ам.долларын орлого бүхий америкийн дотуур хувцасны хамгийн том борлуулагч болж чаджээ. The Limited 2007 оны 7 дугаар сарын 10 -нд 2006 онд Victoria's secret -ийн ашгийн 72 хувийг бүрдүүлсэн дотуур хувцасны дэлгүүрүүд, Bath and Body works -ийн нэгжүүдийг борлуулалтийн өсөлтөнд анхаарч, нэмэгдүүлэх Sun Capital Partners -ийг бэхжүүлэх үүднээс Limited бэлэн хувцасны сүлжээний 75 хувийг худалджээ. == Нэр үүссэн түүх == XIX зуунд амьдарч байсан хатан хаан Викториагийн нэрээр нэрлэжээ. Зугаа цэнгэл хөөсөн Викториа хатан хаан нөхрөө өнгөрснөөс хойш дөчин жил ганцаар амьдарсан ч энэ хугацаанд цөөнгүй эртэй нэр холбогдсон байдаг. Хатан хааны гайхалтай галбирын нууц нь корсет, галбиржуулагч хувцас байсан гэдэг. Тиймээс л Рой Рэймонд компаны [[Викториагийн нууц]] хэмээн нэрлэсэн гэдэг. == Pink брэнд == 2004 онд Victoria's secret -ийн удирдлагууд Pink хэмээх дэд брэндээ бий болгожээ. Их сургуулийн оюутнуудад зориулагдсан уг брэнд нь унтлагын хувцас, дотуур хувцас зэргээс бүрдэх бөгөөд 2006 онд өөрийн загварын шоуг толилуулсан байна. Тус компани Myspace, Facebook, MTV, залуусын блогуудаар дамжуулан маркетинг явуулдаг аж. == Pink брэнд == 2004 онд Victoria's secret -ийн удирдлагууд Pink хэмээх дэд брэндээ бий болгожээ. Их сургуулийн оюутнуудад зориулагдсан уг брэнд нь унтлагын хувцас, дотуур хувцас зэргээс бүрдэх бөгөөд 2006 онд өөрийн загварын шоуг толилуулсан байна. Тус компани Myspace, Facebook, MTV, залуусын блогуудаар дамжуулан маркетинг явуулдаг аж. ==Сахиусан тэнгэрүүд (angels)== -[[Adriana Lima]] -[[Alessandra Ambrosio]] -[[Lindsay Ellingson]] -[[Lily Aldridge]] -[[Candice Swanepoel]] -[[Miranda Kerr]] -[[Doutzen Kroes]] -[[Karlie Kloss]] -[[Taylor Hill]] -[[Elsa Hosk]] -[[Erin heatherton]] -[[Heidi Klum]] -[[Gisele Bündchen]] -[[Laetitia Casta]] -[[Helena Christensen]] -[[Selita Ebanks]] -[[Izabel Goulart]] -[[Kate Grigorieva]] -[[Martha Hunt]] -[[Rosie Huntington-Whiteley]] -[[Chanel Iman]] -[[Jac Jagaciak]] -[[Karolína Kurková]] -[[Stella Maxwell]] -[[Marisa Miller]] -[[Karen Mulder]] -[[Chandra North]] -[[Daniela Peštová]] -[[Behati Prinsloo]] -[[Lais Ribeiro]] -[[Inés Rivero]] -[[Sara Sampaio]] -[[Stephanie Seymour]] -[[Josephine Skriver]] -[[Romee Strijd]] -[[Jasmine Tookes]] ==Victoria's secret сайт== https://www.victoriassecret.com/ ==Загварын шоу== Victoria's secret компани нь 1995 онд анх загварын тайзны шоу хийж эхэлсэн бөгөөд жил жилийн дотуур хувцасны хандлагийг илэрхийлдэг. Жил болгоны загварын шоу нь жил жилийн онцлог болсон үнэт эдлэлээр чимгэлсэн 1-2 загвар гаргадаг.Тэр загварын зөвхөн шилдэг сахиусан тэнгэрүүд өмсдөг. ==Fantacy Bra== {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align: center;" |- ! Жил ! Нэр ! Загвар өмсөгч ! Үнэ |- | 1996 | style="text-align: left;" | Million Dollar Miracle Bra | style="text-align: left;" | [[Claudia Schiffer]] | style="text-align: right;" | $1,000,000 | <ref>{{cite web|url=http://archive.southcoasttoday.com/daily/11-96/11-17-96/e12li021.htm|title=Forget ties; Catalogs offer much more for Christmas|accessdate=2009-10-24|date=1996-11-17|work=[[The Wall Street Journal]]|author=Bird, Laura|archive-date=2015-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211191047/http://www.southcoasttoday.com/section/archive|url-status=dead}}</ref> |- | 1997 | style="text-align: left;" | Diamond Dream Bra | style="text-align: left;" | [[Tyra Banks]] | style="text-align: right;" | $3,000,000 | |- | 1998 | style="text-align: left;" | Dream Angel Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Daniela Pestova]] | style="text-align: right;" | $5,000,000 | |- | 1999 | style="text-align: left;" | Millennium Bra | style="text-align: left;" | [[Heidi Klum]] | style="text-align: right;" | $10,000,000 | <ref name="Batyossas">{{cite book|title=Bra: a thousand years of style, support and seduction|author=Pedersen, Stephanie|publisher=David & Charles Publishers|year=2004|page=110|isbn=978-0-7153-2067-9}}</ref> |- | 2000 | style="text-align: left;" | Red Hot Fantasy Bra/Panties | style="text-align: left;" | [[Gisele Bündchen]] | style="text-align: right;" | $15,000,000 | <ref name="Sussman" /> |- | 2001 | style="text-align: left;" | Heavenly Star Bra | style="text-align: left;" | [[Heidi Klum]] | style="text-align: right;" | $12,500,000 | <ref>{{cite web|url=http://www.castlebar.ie/board/0701/40915.htm|title=Diamonds ARE a girl's best friend|accessdate=2009-10-24|date=2001-11-13|work=Reuters|author=Paschal, Jan|archive-date=2018-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911225514/http://www.castlebar.ie/board/0701/40915.htm|url-status=dead}}</ref> |- | 2002 | style="text-align: left;" | Star of Victoria Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Karolina Kurkova]] | style="text-align: right;" | $10,000,000 | <ref name="HOF">{{cite web|url=http://www.nationaljewelernetwork.com/njn/content_display/fashion/e3ie1cb54ef06c934f55cd6a6157883e65c?inp=true|title=Hearts On Fire creates bra with bling|accessdate=2009-10-24|date=2006-10-18|work=[[Jewelers of America#National Jeweler|National Jeweler]]|archive-date=2022-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220827161607/http://www.nationaljewelernetwork.com/njn/content_display/fashion/e3ie1cb54ef06c934f55cd6a6157883e65c?inp=true|url-status=dead}}</ref> |- | 2003 | style="text-align: left;" | Very Sexy Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Heidi Klum]] | style="text-align: right;" | $11,000,000 | <ref>{{cite news|url=http://money.cnn.com/2003/10/31/news/companies/victorias_secret/?cnn=yes|title=Betting on the $11 million bra|accessdate=2009-10-24|date=2003-10-31|work=CNNMoney.com|author=Bhatnagar, Parija|archive-date=2012-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018143605/http://money.cnn.com/2003/10/31/news/companies/victorias_secret/?cnn=yes|url-status=dead}}</ref> |- | 2004 | style="text-align: left;" | Heavenly "70" Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Tyra Banks]] | style="text-align: right;" | $10,000,000 | <ref>{{cite web|url=http://www.hellomagazine.com/fashion/2004/10/14/tyrabanks/|title=Tyra Banks reveals $10-million Fantasy Bra|accessdate=2009-10-24|date=2004-10-14|work=Hello Magazine}}</ref> |- | 2005 | style="text-align: left;" | Sexy Splendor Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Gisele Bündchen]] | style="text-align: right;" | $12,500,000 | <ref>{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/12/02/earlyshow/leisure/celebspot/main1094918.shtml|title=Bundchen Has The Secret|accessdate=2009-10-24|date=2005-12-05|work=CBS News|author=Crean, Ellen}}</ref> |- | 2006 | style="text-align: left;" | Hearts On Fire Diamond Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Karolina Kurkova]] | style="text-align: right;" | $6,500,000 | <ref name="HOF" /> |- | 2007 | style="text-align: left;" | Holiday Fantasy Bra Set | style="text-align: left;" | [[Selita Ebanks]] | style="text-align: right;" | $4,500,000 | <ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/life/people/2007-10-09-fantasy-bra_N.htm|title=Victoria's Secret has a gem-dandy fantasy|accessdate=2009-10-24|date=2007-10-09|work=[[USA Today]]|author=Thomas, Karen}}</ref> |- | 2008 | style="text-align: left;" | Black Diamond Fantasy Miracle Bra | style="text-align: left;" | [[Adriana Lima]] | style="text-align: right;" | $5,000,000 | <ref>{{cite web|url=http://www.nationaljewelernetwork.com/njn/content_display/fashion/e3i098c5234f71e38d411a7a7da90f12559?inp=true|title=Victoria's Secret unveils 2008 "Fantasy Bra"|accessdate=2009-10-24|date=2008-10-20|work=National Jeweler|archive-date=2008-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211180112/http://www.nationaljewelernetwork.com/njn/content_display/fashion/e3i098c5234f71e38d411a7a7da90f12559?inp=true|url-status=dead}}</ref> |- | 2009 | style="text-align: left;" | Harlequin Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Marisa Miller]] | style="text-align: right;" | $3,000,000 | <ref>{{cite web|url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2009/10/21/first-look-marisa-miller-to-rock-vss-newest-diamond-studded-bra/|title=Marisa Miller to Rock Victoria Secret's New Diamond-Studded Bra|accessdate=2009-10-24|date=2009-10-21|work=[[People Magazine]]|archive-date=2012-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006083510/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2009/10/21/first-look-marisa-miller-to-rock-vss-newest-diamond-studded-bra/|url-status=dead}}</ref> |- | 2010 | style="text-align: left;" | Bombshell Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Adriana Lima]] | style="text-align: right;" | $2,000,000 |<ref>{{cite web|url=http://vsallaccess.victoriassecret.com/2010/10/16/adriana-lima-the-2010-bombshell-fantasy-bra/|title=Adriana Lima and the $2 million 2010 Fantasy bra}}</ref> |- | 2011 | style="text-align: left;" | Fantasy Treasure Bra | style="text-align: left;" | [[Miranda Kerr]] | style="text-align: right;" | $2,500,000 |<ref>{{cite web|url=http://omg.yahoo.com/blogs/now/2-5-million-bra-171617340.html|title=The $2.5 Million Bra|last=jkucsak|date=20 October 2011|publisher=[[Yahoo!]]|accessdate=21 October 2011|archive-date=21 Гуравдугаар сар 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321171532/http://omg.yahoo.com/blogs/now/2-5-million-bra-171617340.html|url-status=dead}}</ref> |- | 2012 | style="text-align: left;" | Floral Fantasy Bra & Gift Set | style="text-align: left;" | [[Alessandra Ambrosio]] | style="text-align: right;" | $2,500,000 |<ref>{{cite news| url=http://www.usatoday.com/story/entertainment/2012/10/16/ambrosio-models-latest-victorias-secret-fantasy-bra/1635253/ | work=USA Today | title=Ambrosio models latest Victoria's Secret Fantasy Bra}}</ref> |- | 2013 | style="text-align: left;" | Royal Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Candice Swanepoel]] | style="text-align: right;" | $10,000,000 |<ref>{{Cite web |url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/10/16/victorias-secret-fantasy-bra-2013-candice-swanepoel/ |title=Victoria’s Secret Fantasy Bra 2013, Candice Swanepoel Fantasy Bra – Style News - StyleWatch - People.com<!-- Bot generated title --> |access-date=2016-08-11 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215025706/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/10/16/victorias-secret-fantasy-bra-2013-candice-swanepoel/ |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan=2 | 2014 | rowspan=2 style="text-align: left;" | Dream Angels Fantasy Bras | style="text-align: left;" | [[Alessandra Ambrosio]] | rowspan=2 style="text-align: right;" | $2,000,000 Each | rowspan=2 | <ref>{{cite news| url=http://vsallaccess.victoriassecret.com/2014/11/04/the-dream-angels-fantasy-bras-revealed/|title=The Dream Angels Fantasy Bras Revealed!|accessdate=2014-12-05|date=2014-11-04|publisher=[[Victoria's Secret]]}}</ref> |- | style="text-align: left;" | [[Adriana Lima]] |- | 2015 | style="text-align: left;" | Fireworks Fantasy Bra | style="text-align: left;" | [[Lily Aldridge]] | style="text-align: right;" | $2,000,000 |<ref>{{Cite web |url=http://www.vogue.com/13366306/victorias-secret-fantasy-bra-lily-aldridge/ |title=Archive copy |access-date=2016-08-11 |archive-date=2016-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114042449/http://www.vogue.com/13366306/victorias-secret-fantasy-bra-lily-aldridge |url-status=dead }}</ref> |- |} == Цахим холбоос == {{commonscat|Victoria's Secret}} * [http://www.victoriassecret.com/ Албан ёсны цахим хуудас] {{DEFAULTSORT:Victorias Secret}} [[Ангилал:Коламбусын (Охайо) аж ахуйн нэгж]] [[Ангилал:Нэхмэл хувцас үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж]] [[Ангилал:Нэхмэл хувцасны худалдаа эрхлэгч аж ахуйн нэгж]] 5p3cci5we8twv3zp8jkmmmmvpzm4gon 0 62540 863073 861491 2026-07-24T15:06:51Z HorseBro the hemionus 100126 863073 wikitext text/x-wiki {{Under construction}}{{Инфобокс дайн | conflict = Зүүнгар–Чин улсын дайн | place = [[Шинжаан]], [[Төвөд]], [[Монгол]], [[Хөхнуур муж]] | date = 1688–1759 | result = Пиррикийн Чин улсын ялалт | combatant1 = {{flag|Зүүнгарын Хаант Улс}} | combatant2 = {{flag|Чин улс}} | territory = [[Шинжаан]], [[Төвөд]], [[Монгол]], [[Хөхнуур муж]] Чин улсын эрхшээлд оров. | commander1 = {{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Галдан бошигт хаан]]'''<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Цэвээнравдан хаан]]'''<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Галданцэрэн хаан]]'''<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Даваач]]'''{{POW}}{{Бууж өгсөн}}<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Амарсанаа]]'''{{Зугтсан}} | commander2 = {{flag icon|Чин улс}} '''[[Энх амгалан]]'''<br>{{flag icon|Чин улс}} '''[[Найралт төв]]'''{{Байгалийн шалтгаан}}{{Бууж өгсөн}}<br>{{flag icon|Чин улс}} '''[[Тэнгэр тэтгэгч]]''' | campaignbox = {{Campaignbox Зүүнгар–Чин улсын дайн}} | partof = [[Манжийн эсрэг монголчуудын тэмцэл]] }} '''Зүүнгар–Чин улсын дайн'''{{efn|[[Хятад хэл|Хятад хэлээр]]: ''准噶尔之役''; [[Англи хэл|Англи хэлээр]]: ''Dzungar–Qing Wars''}} эсвэл '''Ойрад–Манжийн дайн'''{{efn|[[Орос хэл|Орос хэлээр]]: ''Ойрато'''–'''маньчжурские войны''}} нь [[Зүүнгарын Хаант Улс]] ба [[Чин улс]], түүний хараат улсуудын эсрэг тулгасан цуврал дайнууд юм. Тулаан Өвөр Азийн өргөн хүрээг хамарсан, өнөөгийн төв болон зүүн [[Монгол|Монголooc]] эхлээд одоогийн Хятадын [[Төвөд]], [[Хөхнуур муж]], [[Шинжаан]] зэрэг бүс нутгуудад тулалдаж байв. Чин улсын ялалт эцэстээ [[Ар Монгол]], Төвөд, Шинжааныг Чин улсын эрхшээлд хүргэсэн бөгөөд энэ нь 1911–1912 оны [[Синьхайн хувьсгал|гэмтний уналт]] хүртэл үргэлжилж, эзлэгдсэн газруудад [[Зүүнгарын геноцид|Зүүнгарын хүн амын ихэнх хэсгийг геноцид]] үйлдсэн. a a a a a a a a == Өмнөтгөл == === Ойрадууд === ==== Ойрадууд эрх мэдлийнхээ оргил үе ==== a a a a a a a a a a a a ==== Ойрадын нүүдэл ба тусгаар тогтнолоо алдсан нь ==== a a a a a a ==== Ойрадын тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцэл ==== a a a a a aaaaaaaaaaaaaaa a a a a a a a a a a ==== Ойрадын улсууд байгуулагдсан нь ==== a a a a a a a === Манжууд === ==== Зүрчидийн нэгдэл ==== [[Файл:太祖趁势取乌拉城.jpg|thumb|[[Нурхач]] Ёнжи хотыг Хайши Зүрчидээс булаан авсан нь]] [[Жянши муж|Жянши мужын]] тэргүүн Ван Гао [[Мин улс|Мин улстай]] хэсэг хугацаанд дайсагнаж байсан бөгөөд Монголын холбоотнуудтай хамт Мин улсын хотуудад байнга халддаг байжээ. Тэрээр 1573 онд [[Фүшүн|Фүшүнд]] Мин улсын командлагчийг алсны дараа Мин улс хариу довтолж, Ван улсыг хойд зүг рүү Хада улсын нутаг руу хөөж, Хулун холбоотны удирдагч Ван Тайд олзлогдон Мин улсын генерал Ли Ченлянд хүлээлгэн өгчээ. Ли түүнийг 1575 онд цаазаар авахуулсан.{{sfn|Twitchett|1998b|p=270}} Ван Гаогийн үхэл Жианжоу овгуудын дунд эрх мэдлийн төлөөх тэмцлийг өдөөжээ. Ван Гаогийн өмнө нь харьяа байсан Жиоцанга болон түүний хүү Такси нар эрх мэдлээ бэхжүүлэхийн тулд Ли Ченлянтай нууцаар нэгдсэн.{{sfn|Fang|1943b|ref=Fang1943b|p=595}} 1582 онд Ван Гаогийн хүү Атай Мин улсын нутгийг довтлов. Мин Гиоцангга болон Такси нарын дэмжлэгтэйгээр шийтгэх экспедиц илгээв.{{sfn|Fang|1943b|ref=Fang1943b|p=595}} Атайн цайз руу довтлох үеэр Гиоцангга болон Такси нарыг Мингийн өөр нэг Журчен холбоотон Никан Вайлан хөнөөжээ.{{sfn|Crossley|1987|p=771}} Мин улс үүнийг санамсаргүй явдал гэж үзээд Никан Вайланыг Таксигийн хүү [[Нурхач|Нурхачид]] хүлээлгэн өгөхөөс татгалзсан боловч тэд түүнд нөхөн төлбөр болгон зарим бэлэг, хөрөнгө оруулалт өгсөн.{{sfn|Swope|2014|p=17}} [[Файл:碩翁科羅巴遜敗哈達兵.jpg|left|thumb|Нурхачийн арми Хада Зүрчидийг ялав]] Нурхач ирээдүйтэй удирдагч болж өссөн. Тэрээр залуу байхдаа морьт харваанд авьяастай байсан бөгөөд Зүрчид, [[Монгол хэл|Монгол]], [[Хятад хэл|Хятад хэлийг]] сайн мэддэг байжээ. Зарим эх сурвалжаас үзэхэд Нурхач залуу насандаа Фушунд Ли Ченлянгийн гэрт амьдарч байсан тул хятад хэлээр бичиг үсэг тайлагдсан гэж үздэг.{{sfn|Swope|2014|p=16-17}} Тэрээр бага насныхаа ихэнх хугацаанд өөрийгөө Мин улсын хилийн харуул, Мин улсын эзэнт гүрний орон нутгийн төлөөлөгч гэж албан ёсоор үздэг байжээ.{{sfn|Peterson|2008|p=29}} 1583 оны эхээр Нурхачи Мин улсын генерал Ли Ченлянаас эцгийнхээ залгамжлагч бага Зүрчид удирдагчийн эрхийг авчээ.{{sfn|Fang|1943b|ref=Fang1943b|p=595}} Тэрээр Никан Вайлантай дайн хийж, Мин улс руу зугтахыг албадаж, эцэст нь цаазаар авчээ. Нурхачи жижиг овог аймгуудыг аажмаар устгаж, Мин улсын тааллыг олж авснаар нөлөөгөө тэлсээр байв. 1589 онд тэрээр хулгайлагдсан хэдэн хятад хүнийг аварч, Мин улсын эрх баригчдад хүлээлгэн өгснөөр Мин улсын сэтгэлийг татсан бөгөөд энэ үйлдлээрээ түүнд ерөнхий комиссарын туслах цол олгов.{{sfn|Peterson|2008|p=29}} [[Файл:太祖招撫扎海.jpg|thumb|Нурхач Жахайгийн бууж өгөлтийг хүлээн авч байна]] Тэрээр 1611 он хүртэл Мин улсын ордонд алба гувчуур илгээх ажлыг биечлэн удирдан Мин улстай харилцаагаа бэхжүүлсэн бөгөөд Мин улс түүнийг үнэнч харьяат гэж үздэг байв.{{sfn|Jerr|2017|p=152}} Тэрээр Мин улсын олзлогдсон хүмүүсийг зохих эрх баригчдад буцааж өгч, тэр ч байтугай [[Солонгос руу хийсэн Японы довтолгоо|Солонгос руу хийсэн Японы довтолгооны]] эсрэг тэмцэх санал тавьсан. Түүний Япончуудтай тулалдах саналыг [[Солонгосчууд|Солонгосчуудын]] эргэлзээнээс болж татгалзсан боловч Мин улс Нурхачид Хадагийн удирдагчийн хамт луу-барын жанжин цол олгосон.{{sfn|Peterson|2008|p=30}} 1587 онд Нурхач Фе Алад шинэ нийслэл байгуулжээ. 1591 он гэхэд тэрээр Фүшүнээс [[Ялу гол]] хүртэл үргэлжилсэн газар нутгийн нэлээд хэсгийг хянаж байв. Түүний бусад Зүрчид овгуудын эсрэг түрэмгий тактик нь Мин улсын түүнд өгсөн өндөр статусаас үүдэлтэй бөгөөд түүний амжилт нь Хада, Ула, Хойфа, [[Хорчин ястан|Хорчин]], [[Шибэ]], Гувалка, Жушери, Нейен, Их зэрэг есөн овог аймгийн хамтарсан довтолгоонд хүргэсэн. 30,000 хүчтэй эвслийн хүч 1593 онд ялагдсан.{{sfn|Narangoa|2014|p=24}} 1599 оны байдлаар Нурхач Хада овгийг хяналтандаа байлгаж байсан ч Мин овгийн удирдагчдад цол хэргэм олгохыг зөвшөөрсөн. Нурхач мөн Эрдэнэ Бакси, Дахай заргач нарт [[Монгол бичиг|Монгол бичгийг]] Зүрчид хэлэнд тохируулахыг даалгаснаар Зүрчидүүдийг ард түмэн болгон нэгтгэхийн төлөө ажилласан. Тэрээр мөн Манж улсын түүхийн ихэнх хугацаанд цэргийн байгууллагыг тодорхойлсон [[Найман хошуу]] армийн системийг бий болгосон. 1601 онд тэрээр хуурамч дүр эсгэж, Хадаг захируулсан. 1607 онд Хойфа нар дагалдаж, 1608 онд Улагийн эсрэг аян дайн эхэлсэн.{{sfn|Narangoa|2014|p=25}} 1603 онд өмнөх газарт усны асуудлаас болж Жяншийн нийслэлийг Хэту Ала руу нүүлгэсэн. 1605 онд [[Чосон|Чосоны]] Гванхэгун хойд зүг рүү экспедиц илгээж, Зүрчид Холжаон овгийг устгасан. Гэсэн хэдий ч Зүрчидүүдийн дийлэнх нь Нурхачийн хаант улсын нэг хэсэг болжээ. Зэрлэг Зүрчид үүд 1611 онд ялагдаж, Ула овог 1613 онд нэгтгэгджээ.{{sfn|Narangoa|2014|p=25}} Сүүлийн томоохон Зүрчид овог болох Их нь Нурхач өөрийгөө [[Хожуу Жин]]{{Efn|Эсвэл Манжийн Амага [[Айсингиоро]]}} улсын ''"[[хаан]]"'' гэж зарласнаас хойш гурван жилийн дараа буюу 1619 он хүртэл захирагдаагүй. Үүний зэрэгцээ тэрээр 1618 онд Долоон гомдол зарлаж, Мин улсын ноёрхлоос илт татгалзаж, Мин улсын эсрэг тэмцэж эхлэв. Их нар Сархугийн тулалдаанд Нурхачтай тулалдахад Мин улстай нэгдэн орсон боловч хэдэн сарын дараа Сиченгийн тулалдаанд ялагдаж, эцэст нь эзлэгдсэн. {{sfn|Swope|2014|p=24}} Хожуу Жин улсыг [[Чин улс|Чин улсын]] өмнөх үе гэж үздэг бөгөөд энэ нь хожим Мин улсыг эзэлсэн юм. ==== Манжийн Өвөр Монголыг байлдан дагуулсан нь ==== {{Инфобокс дайн | conflict = Манжийн Өвөр Монголыг байлдан дагуулсан нь | place = [[Өвөр Монгол]] | caption = Манжийн Өвөр Монголчуудтай хийсэн дайны тухай газрын зураг. | image = Chahar war.png | result = Манжийн ялалт | territory = Манжийн [[Өвөр Монгол|Өвөр Монголыг]] байлдан дагуулсан | partof = [[Манжийн эсрэг монголчуудын тэмцэл]] | date = 1618–1636{{Sfn|Gantulga|2019|p=33}} | combatant1 = {{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} [[Цахар]] | combatant2 = {{flag icon|Чин улс}} [[Хожуу Жин]]<br>{{tree list}} *{{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} '''[[Өвөр Монгол|Өвөр Монголын бусад овог аймгууд]]:''' **{{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} [[Хорчин]] **{{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} [[Түмэд]] **{{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} [[Асуд]] **{{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} [[Юншээбүү]] {{tree list/end}} | commander1 = {{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} [[Лигдэн хаан]] | commander2 = {{flag icon|Чин улс}} [[Нурхач]]<br>{{flag icon|Чин улс}} [[Дээд эрдэмт|Абахай]] }} [[Цахар|Цахар Монголын]] [[Лигдэн хаан]] өмнөд Монголын нутаг дэвсгэрт Цахарын ноёрхлыг сэргээхийг эрэлхийлж байв. Тэрээр [[Нурхач]] болон түүний [[Хожуу Жин]] гүрний хүчийг эсэргүүцэхийн тулд [[Халх Монголчууд]], [[Мин улс]] болон Их [[Зүрчид|Зүрчидүүдтэй]] холбоо тогтоохыг эрмэлзэж байв.{{sfn|Narangoa|2014|p=30}} 1618 оноос Зүрчидүүд өмнө зүгт Монгол, Мин улсууд руу тэлэлтээ эхлүүлсэн.{{sfn|Gantulga|2019|p=33}} 1619 онд Лигдэн хаан Нурхачийн хамгаалалтад байсан морины худалдааны хот [[Гуаннинг]] руу довтлов. Тэрээр ялагдсан.{{sfn|Narangoa|2014|p=30}} Түүний холбоотнуудтай дур зоргоороо харьцсаны улмаас тэд 1622–1624 онуудад Зүрчидүүд рүү урвасан.{{sfn|Narangoa|2014|p=34}} [[Хорчин ястан|Хорчин]], [[Жалайд хошуу|Жалайд]], [[Горлос]] аймгууд 1624 онд Манжид нэгдсэн бол [[Өвөр Халх|Өвөр Халхын]] 5 отог, [[Харчин]], [[Найман]], [[Аохан]] аймгууд 1627 онд Манжид нэгдсэн.{{sfn|Gantulga|2019|p=9}} {{Quote|''"[[Монголчууд]] энэ үүлтэй адил, үүл хуралдвал бороо ордог. Монголчууд цуглавал цэрэг болдог. Үүл сарнивал бороо зогсоно. Бид Монголчуудын хүч сарнихыг хүлээж чадвал тэднийг буулган авч чадна."''|[[Нурхач]].{{sfn|Gantulga|2019|p=32}}}}{{Quote|''"...[[Лигдэн хаан|Цахар хаан]] чиний илгээсэн бичигт: [[Их Монгол Улс|дөчин түмэн Монгол улсын]] эзэн баатар [[Чингис хаан]], мөрний гурван түмэн Манж улсын эзэн гэгээн хаанд илгээсэн хэмээн бичжээ. Танай дөчин түмэн Монгол улсын олонэд над юунд гайхуулна? Би сонсвол манай их нийслэл хотыг [[Мин улс|Дай Мин улсын]] [[Хунъү|Хун-Ү]] хаанд автагдах үед дөчин түмэн монголыг цөм эзэлж, гагцхүү зургаан түмэн бууруулан гарсан хэмээн сонссон. Тэрхүү зургаан түмэн монгол цөм танд үгүй болой. [[Ордос]] нэгэн түмэн, арван хоёр [[Түмэд]] нэгэн түмэн, [[Асуд]], [[Юншээбүү]], [[Харчин]] нэгэн түмэн, тэргүү Баруун гарын гурван түмэн улс чамд хамаагүй, өөрчлөн явах улс болой. Эл Зүүн гарын гурван түмэн улс цөм чиний болой. Гурван түмэн улс бүхийг алат дөчин түмэн хэмээн эртний үгээр бардамнах чинь улсыг хомс сангаар гурван түмэн хэмээн доромжлох тэнэгээр үл мэдэх ёс буй, буюу..."''|Лигдэн хаанд бичсэн Нурхачын захидал, 1619 он.{{sfn|Gantulga|2019|p=29}}}} [[Файл:恩格德尔来上尊号图.jpg|thumb|1606 онд [[Нурхач|Нурхачид]] хүндэтгэл үзүүлсэн [[Халх Монгол]] Энхдагуур.]] 1625 онд Лигдэн хааны дахин нэг довтолгоог Хорчин–Зүрчид нарын хамтарсан хүч няцаасан.{{sfn|Narangoa|2014|p=34}} 1626 онд [[Абахай хаан|Абахай]]{{Efn|Тэрээр хожим нь 1636 оноос Дээд эрдэмт болжээ.}} Хорчин руу илгээсэн элчийг Лигдэн хаан хөнөөсөн гэсэн үндэслэлээр Цахар руу довтлов. Лигдэн хаан хожим Хорчин нутагт довтолж, хэд хэдэн олзлогдогч мал сүргийг дээрэмджээ. Хариуд нь Өвөрмонголын цэрэг Хорчин, [[Түмэд]], [[Асуд]], [[Юншээбүү]] нар Лигдэн хааны 43,000 цахар цэрэгтэй тулалдав.{{sfn|Gantulga|2019|p=33}} 1627 онд Лигдэн хаан морины худалдаанд гарах боломжийг нь хаасан [[Хорчин ястан|Хорчинууд]] руу довтолсон. Гэвч түүнийг буцааж, баруун тийш шахаж, Түмэд Монголчууд руу дайрч, Бошту хаанаас [[Хөх хот|Хөх хотийг]] булаан авчээ.{{sfn|Narangoa|2014|p=34}} 1628 онд Лигдэн хаан Зуу хотод Монголчуудын холбоонд ялагдсан.{{sfn|Narangoa|2014|p=35}} 1629 онд Лигдан [[Датун]] дахь Мин улс руу довтолж, тэднээс их хэмжээний татаас авчээ.{{sfn|Narangoa|2014|p=35}} 1631 онд Лигдэн хаан Хорчин нарын эсрэг сүүлчийн довтолгооноо эхлүүлсэн боловч холбоотнууд нь түүнийг орхисон.{{sfn|Narangoa|2014|p=36}} Нарангоогийн хэлснээр 1632 онд Лигдэн хаан Абахайн довтолгоонд өртжээ. 1634 онд тэрээр баруун тийш зугтсан боловч [[Хөхнуур муж|Хөхнуурд]] салхин цэцэг өвчнөөр нас барж, Цахаруудыг [[Найман хошуу|Найман хошууд]] нэгтгэжээ.{{sfn|Narangoa|2014|p=36}} Гантулгын хэлснээр, 1632 онд 2 Монгол тагнуулч Абахай Цахарын эсрэг хийсэн аян дайныг Лигдэн хаанд мэдэгджээ. Үүний тулд тэрээр Хөхнуур руу зугтаж, 1634 онд Шарталд өвчний улмаас нас баржээ.{{sfn|Gantulga|2019|p=33}} 1634 онд Лигдан хааныг ялсан нь Өмнөд Монголын цэргүүдийн үнэнч байдлыг олж авахаас гадна [[Чин улс|Чин улсад]]{{Efn|1636 онд Хожуу Жин улсаас нэрээ өөрчилсөн}} асар их хэмжээний морь авчирсан бол Мин улс мөн адил хангамжийг үгүйсгэсэн. Чин улс мөн Монгол хаадын Их тамгыг булаан авч, тэдэнд өөрсдийгөө [[Юань Улс|Юань Улсын]] залгамжлагчид гэж харуулах боломжийг олгосон.{{sfn|Wakeman|1985|pp=201–203}} 1636 он гэхэд Зүрчид Өвөр Монголыг бүрэн эрхшээлдээ оруулсан.{{sfn|Gantulga|2019|p=29}} Өвөр Монголын 16 аймгийн 49 хошуу [[Мүгдэн|Мүгдэнд]] уулзаж, Манжууд албан ёсоор Өвөр Монголыг эзлэв.{{sfn|Gantulga|2019|p=33}} ==== Чин улс байгуулагдсан ба Манжийн Хятадыг байлдан дагуулсан нь ==== {{Main|Мин улсаас Чин улс руу шилжих шилжилт}} [[Файл:Du_Halde_-_Description_de_la_Chine_-_Vol_2_feuille_113.jpg|thumb|[[Мин улс|Мин]], [[Чин улс|Чин]] [[Чин улс|улсын]] эзэн хааны энгийн дүрэмт хувцастай Иезуит номлогчийн зураг]] [[Дээд эрдэмт]] [[Хятадууд|Хятад үндэстнээс]] эрдэмтэн-албан тушаалтнуудыг элсүүлэхийн тулд эзэн хааны шалгалт зохион байгуулж, Хятадын хууль эрх зүйн хэлбэрийг баримталжээ.{{sfn|Wakeman|1985|pp=160–167}} 1631 онд Далинхэ бууж өгснөөр Мин улсын хамгийн чадварлаг армийн офицерууд дайны ихэнх хэсгийг бэлтгэх, төлөвлөх ажлыг хариуцах шинэ гүрний үнэнч дагалдагчид болжээ. Энэ үеэс эхлэн шилжилт нь Хятад, [[Манжуур|Манжийн]] хоорондох үндэстэн хоорондын мөргөлдөөн байхаа больж, харин [[Мүгдэн]], [[Бээжингийн тулалдаан (1900)|Бээжингийн]] хоорондох иргэний дайн болжээ.{{sfn|Wakeman|1985|pp=196–197}} [[Файл:Emperor Huang Taiji.jpg|thumb|304x304px|[[Дээд эрдэмт|Дээд эрдэмтийн]] хөрөг.|left]]Дээд эрдэмт Хятадын эзэн хаан болохоос татгалзсан. Гэсэн хэдий ч Хан Хятадын албан тушаалтнууд Нин Ванво, Фан Вэнчэн, Ма Гуожу, Зу Кефа, Шэнь Пэйруй, Жан Вэнхэн нар түүнийг өөрийгөө Хятадын эзэн хаан гэж зарлахыг ятгасан. 1636 оны 5-р сарын 14-нд тэрээр энэ зөвлөгөөг хүлээн авч, өөрийн дэглэмийн нэрийг Жин биш Чин болгон өөрчилж, Күнзийн ёслолын үеэр өөрийгөө ''"Хятадын [[Хаан|эзэн хаан]]"'' хэмээн өргөмжилжээ.{{sfn|Wakeman|1985|pp=204–208}} 1641–1642 онд Жинжоу, Суншаний тулалдаанд Чин улс ялалт байгуулснаар Мин улсын Ляоси дахь хамгаалалтын тогтолцоо нуран унаж, Шаньхай даваа нь Бээжин хүрэх зам дахь сүүлчийн томоохон хамгаалалт болов.{{sfn|Wakeman|1985|pp=212–221}}[[Файл:Battle of Shanhai Pass.png|thumb|[[Манжууд]] Хятад руу нэвтрэх боломжийг олгосон [[Шаньхайн даваа дахь тулаан]].]] Босогчдын эгнээнээс гарч ирсэн нэр хүндтэй удирдагч бол 1642 он гэхэд Төв Хятадыг ноёрхож эхэлсэн ''"Зоригт ханхүү"''{{Efn|[[Хятад хэл|Хятад хэлээр]]: 闖王; Латинжуулсан: Chuǎng Wáng}} цолтой Ли Зичен байв.{{sfn|Mote|1999|p=800}} Түүний манлайллын туршид Мин улс түүнийг хэд хэдэн удаа устгаж болох байсан ч Зүрчидүүд Цагаан хэрмийг нэвтлэв. Зүрчидүүд 1629 оноос хойш Цагаан хэрмийг хэд хэдэн удаа дайрч, түүний дотор 1634,{{sfn|Wakeman|1985|p=201}} 1638,{{sfn|Wakeman|1985|p=209}} болон 1642 онуудад халдсан нь,{{sfn|Wakeman|1985|p=154}} Мин гүрний анхаарлыг сарниулсан юм.{{sfn|Atwell|2008|p=630}} Мин улс нэгэн зэрэг тулгарч буй дотоод болон гадаад аюул заналхийллийг үр дүнтэй даван туулж чадаагүй, тэр ч байтугай Цагаан хэрэм дагуух тогтвортой хамгаалалтыг хадгалж чадаагүй юм. Гэсэн хэдий ч Манжууд Мин улсын эсрэг байлдан дагуулах довтолгоог эхлүүлэхэд хараахан бэлэн биш байсан; Дээд эрдэмт 1642 онд тэмдэглэснээр ''"Шанхайн даваа гарагийг эзлэх боломжгүй"'' гэв.{{sfn|Wakeman|1985|p=224}} 5-р сарын 27-нд Шун арми өмнөд хэсгээс Шаньхайн даваа руу ойртоход Ву Сангуй хаалгыг нээж, Чин улсын армийг хойд хэсгээс даваагаар нэвтрүүлэв. Энэ хүртэл Ли Зичэн, Ву Сангуй нарын хоорондох Шаньхайн даваа дахь тулаан Лигийн талд өрнөж байсан ч Манжийн туг дайчид гэнэт гарч ирснээр Шунийн хүчийг шийдэмгий бут цохив. Ийнхүү Цагаан хэрмийг нэвтлэн Манжууд 6-р сарын 5-нд Бээжин хотыг эзэлжээ. Эцэст нь тэд босогчдын байгуулсан Шун улс болон үлдсэн Мин улсын эсэргүүцлийг хоёуланг нь ялж, бүх Хятадад Чин улсын ноёрхлыг тогтоов.{{sfn|Elliott|2001|pp=1–2}} ==== Монголчуудад нөлөөлсөн Манжийн нөлөө ==== [[Файл:Meritorious Officers Paintings of Ziguang Ge-Bandi.JPG|thumb|219x219px|[[Нил ягаан туяаны танхим|Нил ягаан туяаны танхимаас]] авсан зурагт дүрслэгдсэн Монголын [[Найман хошуу|Найман хошууны]] гишүүн.]] 1621 онд Өмнөд [[Халх|Халхын]]{{efn|Тэднийг хожим нь Зуун уд болгон нэрлэжээ.}} анхны монголчууд 600 өрхтэй [[Хожуу Жин]] улстай нэгдсэн. Хожим нь [[Нурхач]] тэднийг хоёр сум болгон байгуулсан. Түүний залгамжлагч [[Дээд эрдэмт]] хожим нь тэднийг [[Найман хошуу|найман өөр Монгол хошууны]] нэг хэсэг болгон 80 сум болгон хуваажээ.{{sfn|Atwood|2004|p=160}} 1657 он гэхэд найман хошууны 17%-ийг [[Монголчууд]] бүрдүүлжээ. Зөвхөн Манжийн эх нутаг{{Efn|Орчин үеийн зүүн [[Ляонин муж]].}} руу биечлэн нүүж ирсэн монголчууд л Найман хошууны гол бүрэлдэхүүнд багтжээ.{{sfn|Atwood|2004|p=160-161}} 1644 онд Манж Хятадыг эзлэн авсны дараа Найман хошууны цэргүүдийн тал хувь нь [[Бээжин]] рүү нүүлгэн шилжүүлэгдсэн. Цэргүүдийн 30 орчим хувь нь эзэнт гүрний стратегийн хэсгүүдэд байрладаг гарнизонуудад байрлаж байсан бөгөөд үүнд Монголын Найман хошууны цэргүүд багтжээ.{{sfn|Atwood|2004|p=161}} 1653 онд [[Гүш хаан|Төрбайх Гүш хаан]] Чин улсад алба гувчуур илгээж, [[Эеэр засагч|Эеэр засагчаас]] эзэн хааны тамга, цол хэргэм хүлээн авчээ. Хожим нь [[Дөрвөн Ойрадын холбоо|Дөрвөн Ойрадын холбооны]] [[Очирт сэцэн хан]], [[Сэцэн хан аймаг|Сэцэн хан]], [[Түшээт хан аймаг|Түшээт хан]] зэрэг Монголын удирдагчид мөн алба гувчуур илгээжээ.{{Sfn|Perdue|2005|p=138}} a a a === Зүүнгар–Чин улсын дипломат харилцаа === [[Файл:Qing-Expansion3 ZH.png|thumb|203x203px|[[Энх амгалан|Энх амгалангийн]] [[Чин улс|Чин улсыг]] өргөжүүлсэн нь.]] 1670-аад оны сүүлчээр [[Галдан бошигт хаан|Галдан]] [[Очирт сэцэн хан|Очирт сэцэн ханыг]] ялсан байв.{{sfn|Zlatkin|1983|p=167}} 1677 онд Галдан хожим нь [[Өөлд|Өөлдүүдийг]] ялж, үүний үр дүнд Өөлдүүд Чин улсын хилийн харуулууд болон нутгийн иргэдийг довтлохоор болжээ. Тэдний дунд 10,000 орчим улстай Эрдэнэ хошууч байсан бол Мөргөналандорж хэдэн мянган улстай байв.{{Sfn|Perdue|2005|p=139}} 1678 оны 8-р сард Очирт сэцэн ханы харьяат Дархан хашха [[Ганьсү муж|Ганьсү мужийн]] [[Чин улс|Чин улсын]] захиргаатай уулзжээ. Тэрээр Галдан 1678 оны 2-р сард Очирт сэцэн ханыг алсан гэж мэдэгджээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=167}} Хожим нь Ганьсу мужийн захиргаа [[Энх амгалан|Энх амгаланд]] Очирт сэцэн ханы хүү Баатарэрх жонон эцгийг нь ялагдсаны дараа өөрийн улстай хамт ирж, газар нутаг хүссэн гэж мэдэгджээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=168-169}} Очирт сэцэн ханы ялагдсан харьяатууд [[Ордос|Ордос мужид]] байсан монголчууд руу довтлов.{{Sfn|Perdue|2005|p=139}} Энэ нь Энх амгалан Очирт сэцэн ханы ялагдсан албатуудыг өршөөх зарлиг гаргаж, тэдэнд цол хэргэм, тамга, газар нутаг олгохыг тушаав.{{sfn|Zlatkin|1983|p=169}} Энх Амгалан мөн Өөлдүүдийг уучилсан бөгөөд Энх Амгалан хилийн цэргүүддээ тэднийг алахгүй, зөвхөн хөөж гаргахыг анхааруулсан.{{Sfn|Perdue|2005|p=139}} {{Quote|''“[[Галдан]] [[Очирт сэцэн хан|Очирт [сэцэн] ханыг]] ялсны дараа Баатарэрх жонон болон түүний нөхөд нутгаа орхин манай хил рүү зугтаж, Муумянган, Урадыг дээрэмдсэн бөгөөд үүний төлөө тэрээр бүрэн эрхийнхээ дагуу бүрмөсөн устгагдсан. Гэвч тэр болон бусад нь хоёулаа бидэнд үеэс үед алба гувчуур авчирсан Очирт [сэцэн] ханы харьяат хүмүүс байсан тул (...) бид түүний гэмийг уучилсан юм. Лувсангомборавданы хувьд тэрээр мөн Очирт [сэцэн] хааны ач хүү, Баатарэрх жононы ах юм”''|[[Энх амгалан]].{{sfn|Zlatkin|1983|p=169}}}}[[Цоохор убаши|Цоохор убашийн]] үр удам хожим нь хамгаалалт хүссэн.{{sfn|Zlatkin|1983|p=169}} 1679 онд Эрдэнэ хошууч газар нутгаа үргэлжлүүлэн дээрэмдэж, Энх амгалан Эрдэнэ хошуучын ноёдыг гэж түүнийг хянах бөгөөд эцэст нь Энх амгалан Эрдэнэ хошуучийг олзлоход Галданаас тусламж хүсэхэд хүргэсэн.{{Sfn|Perdue|2005|p=139}} Галдан ''"Эрдэнэ хошууч зэрлэг амьтадтай хамт тэнүүчилж байсан тул олдсонгүй"'' гэж хариулав. Энх Амгалан ''"Галдан Эрдэнэ хошуучийг барьж аваад олзоо буцааж өгөх ёстой, эс тэгвээс тэр өөрөө арга хэмжээ авна"'' гэж хариулав.{{Sfn|Perdue|2005|p=140}} 1684 оны сүүлчээр Ханд тайж, Эрдэнэ хошууч Энх амгаланд хандан "Галдан Цоохор убашийг барьж, Бандияаг алав" гэж хэлжээ. Энх амгалан хожим Ханд тайжид газар өгсөн.{{sfn|Zlatkin|1983|p=169}} 1678 он гэхэд Энх амгалан Галданы удирдлаган дор [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарууд]] Манжид захирагдаагүй тул тэднийг сэжиглэж байв.{{Sfn|Perdue|2005|p=138}} 1678 оны хавар Галдан [[Хөхнуур муж|Хөхнуурын]] язгууртнуудын эсрэг дайн хийхээр бэлтгэж байгаа тухай Чин улсад мэдэгдсэн. Үүний тулд Энх амгалан асуудал зарлаж, Зүүнгаруудтай хийх аливаа дайныг зайлсхийв.{{sfn|Zlatkin|1983|p=169-170}} Зүүнгар–Чин улсын харилцаа эхэндээ найрсаг байсан.{{Sfn|Perdue|2005|p=138}} a a a a a a a a a a a aa a a a a == Эхний Зүүнгар–Чин улсын дайн == {{Инфобокс дайн | conflict = Эхний Зүүнгар–Чин улсын дайн | place = [[Ар Монгол]], [[Өвөр Монгол]], Орчин үеийн Монгол болон Хятад | date = 1688–1697{{sfn|Chimitdorzhiev|2002|p=59}} | result = '''1688–1696:''' Зүүнгарын Хаант Улсын ялалт{{sfn|Chimitdorzhiev|2002|p=53}} '''1697:''' Чин улсын ялалт{{sfn|Chimitdorzhiev|2002|p=59}} | combatant1 = {{flag|Зүүнгарын Хаант Улс}} | combatant2 = {{tree list}} *{{flag|Чин улс}} **{{flag icon|Чин улс}} [[Хамил засгийн хошуу]] **{{flag icon|Чин улс}} [[Түшээт хан аймаг]] **{{flag icon|Чин улс}} [[Өвөр Монгол]] {{tree list/end}} | commander1 = {{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Галдан бошигт хаан]]'''<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Ану хатан]] {{KIA}}<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} Данзан омбо<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Данжила]]<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} Дугар арайтан | commander2 = {{flag icon|Чин улс}} '''[[Энх амгалан]]'''<br>{{flag icon|Чин улс}} Тон Гуоган{{KIA}}{{Sfn|Perdue|2005|p=157}}<br>{{flag icon|Чин улс}} [[Чахундорж хан]]{{Зугтсан}}<br>{{flag icon|Чин улс}} [[Занабазар]]{{Зугтсан}}<br>{{flag icon|Чин улс}} Эбэйдүлээ | strength1 = 30,000{{Sfn|Perdue|2005|p=152}} | strength2 = 400,000{{sfn|Chimitdorzhiev|2002|p=52}} | width = 330px | territory = Чин улсын [[Ар Монгол|Халх Монголыг]] байлдан дагуулав{{sfn|Chimitdorzhiev|2002|p=59}} }} aaaaaaaaaaaaa a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a == Хоёрдугаар Зүүнгар–Чин улсын дайн == ''Гол сэдэв:'' [[Зүүнгарын Төвөдийг байлдан дагуулсан нь]] {{Инфобокс дайн | conflict = Хоёрдугаар Зүүнгар–Чин улсын дайн | place = [[Хамил тойрог]], [[Төвөд]], Казахстан | date = 1714–1722 | result = '''Энхийн хэлэлцээ:'''{{Sfn|Perdue|2005|p=225}}<br> * [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын]] газар нутгаа хамгаалсан ялалт{{Sfn|Perdue|2005|p=213}} * [[Чин улс]] [[Төвөд|Төвдийг]] эзлэн түрэмгийлэв{{Sfn|Perdue|2005|p=238}} | combatant1 = {{flag|Зүүнгарын Хаант Улс}} | combatant2 = {{tree list}} *{{flag|Чин улс}} **{{flag icon|Чин улс}} [[Хамил засгийн хошуу]] **{{flag|Хошуудын хант улс}} **{{flag|Казахын ханлиг}} {{tree list/end}} | commander1 = {{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Цэвээнравдан хаан]]'''<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Их Цэрэндондов]]<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} Чомбол зайсан<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} Товч зайсан<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} Санжи зайсан<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} Дугар зайсан<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} Тагцэв | commander2 = {{flag icon|Чин улс}} '''[[Энх амгалан]]'''<br>{{flag icon|Чин улс}} [[Иньти, Сюнь хан хунтайж|Иньти]]<br>{{flagicon|Чин улс}} [[Эрэнтэй]]{{KIA}}<br>{{flag icon|Хошуудын хант улс}} '''[[Лазан хаан]]'''{{KIA}}<br>{{flag icon|Хошуудын хант улс}} Сурц тайж<br>{{flag icon|Хошуудын хант улс}} Лувсанач тайж<br>{{flagicon|Төвөд}} '''[[Ханченне]]'''<br>{{flagicon|Төвөд}} '''[[Полхане Топгие]]'''<br>{{flagicon|Төвөд}} Аронгпа<br>{{flagicon|Төвөд}} Бумтангпа{{KIA}} | width = 330px | casualties1 = Тодорхойгүй, хүнд, гэхдээ дайснуудаасаа бага. | casualties2 = '''Хүнд:'''<br> *Илүү их хохирол амссан * {{flag icon|Чин улс}} 100,000 <small>([[Лхас|Лхасад]])</small> }} a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a == Гуравдугаар Зүүнгар–Чин улсын дайн == {{Инфобокс дайн | conflict = Гуравдугаар Зүүнгар–Чин улсын дайн | place = [[Ар Монгол]], [[Хөхнуур муж]], орчин үеийн Монгол, Хятад | date = 1729–1739 | result = Зүүнгарын Хаант Улсын ялалт{{Sfn|Perdue|2005|p=209}} | territory = [[Алтайн нуруу|Алтайн нуруунд]] [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгар]]–[[Чин улс|Чин улсын]] хил хязгаарыг тогтоосон | combatant1 = {{flag|Зүүнгарын Хаант Улс}} | combatant2 = {{tree list}} *{{flag|Чин улс}} **{{flag icon|Чин улс}} [[Хамил засгийн хошуу]] **{{flag icon|Чин улс}} [[Ар Монгол|Халх Монгол]] **{{flag icon|Чин улс}} [[Өвөр Монгол]] {{tree list/end}} | commander1 = {{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Галданцэрэн хаан]]'''<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Их Цэрэндондов]]<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Бага Цэрэндондов]]<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} [[Йохан Густав Ренат]] | commander2 = {{flag icon|Чин улс}} '''[[Найралт төв]]'''{{Байгалийн шалтгаан}}{{efn|Тэрээр дайны үеэр нас барсан}}{{Бууж өгсөн}}{{Sfn|Perdue|2005|p=209}}<br>{{flag icon|Чин улс}} '''[[Тэнгэр тэтгэгч]]'''{{Бууж өгсөн}}<br>{{flag icon|Чин улс}} [[Юэ Жончи]]{{Зугтсан}}<br>{{flag icon|Чин улс}} [[Фурдан]]{{Зугтсан}}<br>{{flag icon|Чин улс}} [[Эфү Цэрэн]]{{Зугтсан}}<br>{{flag icon|Чин улс}} Нян Гэняао<br>{{flag icon|Чин улс}} Басай{{KIA}}<br>{{flag icon|Чин улс}} Чабин{{KIA}} | width = 330px }} a a a a a a a a aa aa aa aa a a a a a a == Эцсийн Зүүнгар–Чин улсын дайн == {{Инфобокс дайн | conflict = Эцсийн Зүүнгар–Чин улсын дайн | place = [[Зүүнгарын Хаант Улс]] | date = 1755–1759 | result = Чин улсын ялалт * Чин улс Зүүнгар–Казах эвслийг ялж чадаагүй | territory = [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсыг]] [[Чин улс]] байлдан дагуулав | combatant1 = {{flag|Зүүнгарын Хаант Улс}}<br>{{flag|Казахын ханлиг}}<br>{{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} [[Хотгойд]]–[[Халх]] | combatant2 = {{tree list}} *{{flag|Чин улс}} **{{flag icon|Чин улс}} [[Хамил засгийн хошуу]] **{{flag icon|Чин улс}} [[Уйгурууд]] **{{flag icon|Чин улс}} [[Ар Монгол|Халх Монгол]] **{{flag icon|Чин улс}} [[Өвөр Монгол]] {{tree list/end}} | commander1 = {{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Даваач]]'''{{POW}}{{Бууж өгсөн}}<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} '''[[Амарсанаа]]'''{{Зугтсан}}<br>{{flag icon|Зүүнгарын Хаант Улс}} Шээрэндорж<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} '''[[Аблай султан|Аблай хаан]]'''<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} Ерали султан<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} Кабанбай баатар<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} Кожайберген баатар<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} Абулпейз султан<br>{{flag icon|Country Data Юань Улс|military}} '''[[Чингүнжав]]'''{{executed}} | commander2 = {{flag icon|Чин улс}} '''[[Тэнгэр тэтгэгч]]'''<br>{{flag icon|Чин улс}} Банди{{KIA}}{{efn|Тэрээр Хулж хотын бүслэлтийн үеэр амиа хорлосон.{{sfn|Perdue|2005|p=275}}}}<br>{{flag icon|Чин улс}} Ён Чан<br>{{flag icon|Чин улс}} Салар<br>{{flag icon|Чин улс}} Жаохуй<br>{{flag icon|Чин улс}} Эмин хозу<br>{{flag icon|Чин улс}} Цэвдэнжав<br>{{flag icon|Чин улс}} Аюуш<br>{{flag icon|Чин улс}} [[Хожис]]<br>{{flag icon|Чин улс}} Дардан<br>{{flag icon|Чин улс}} Хадах<br>{{flag icon|Чин улс}} Зерен<br>{{flag icon|Чин улс}} Эрэнчиндорж{{executed}}{{efn|Түүнийг зөвхөн Бээжинд Чин улс цаазалсан бөгөөд Зүүнгар улс цаазлаагүй.{{sfn|Zlatkin|1983|p=298}}{{sfn|Perdue|2005|p=278}}}}<br>{{flag icon|Чин улс}} Танкала{{KIA}}<br>{{flag icon|Чин улс}} Хошуци{{KIA}} | width = 330px | strength1 = 10,000 <small>([[Даваач|Даваачийн]] цэргүүд)</small>{{sfn|Perdue|2005|p=274}}<hr>10,000 <small>([[Амарсанаа|Амарсанаагийн]] цэргүүд)</small> | strength2 = {{plainlist| '''Маргаантай:'''<Br> * 50,000{{sfn|Perdue|2005|p=272}} * 90,000–200,000{{sfn|Zlatkin|1983|p=290}} }} | image = Battle of Khurungui.jpg | caption = [[Хөрөнгүйн тулалдаан]] | partof = [[Арван Их Аян]] }} '''Эцсийн Зүүнгар–Чин улсын дайн''' нь [[Чин улс|Чин улсын]] [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсыг]] устгасан явдал бөгөөд [[Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал|1911 оны Монголын тусгаар тогтнолын дайны]] өмнөх Чин улсын засаглалын эсрэг Монголчуудын сүүлчийн томоохон [[Манжийн эсрэг монголчуудын тэмцэл|эсэргүүцэл]] байв. 1745 онд [[Галданцэрэн хаан]] нас барсны дараа Зүүнгарын Хаант Улс удаан хугацаанд үргэлжилсэн залгамжлалын хямрал, язгууртнуудын эрх мэдлийн тэмцэлд автаж, улсын төв засаглал эрс суларчээ. Энэхүү дотоодын эмх замбараагүй байдлыг Чин улс анхааралтай ажиглаж байсан бөгөөд [[Тэнгэр тэтгэгч]] Зүүнгарын улсыг бүрмөсөн устгаж, Өвөр Азид ноёрхлоо тогтоох боломж гэж үзэв. Үүний зэрэгцээ Зүүнгарын язгууртнуудын зарим нь Чин улсад дүрвэн орж, зарим нь Манжийн талд орсноор тус улсын улс төрийн байдал улам дордов. 1755 онд [[Амарсанаа]] Чин улсын дэмжлэгтэйгээр [[Даваач|Даваачийн]] эсрэг аян дайнд оролцсоноор дайн шинэ шатанд шилжив. Чин улсын цэргүүд Зүүнгарын нутагт довтолж, Даваачийг богино хугацаанд буулган авсан боловч Амарсанаа Чин улсын бодлогыг эсэргүүцэн удалгүй бослого гаргаж, Зүүнгарын тусгаар тогтнолыг сэргээхийг оролдов. Дараагийн хэдэн жилийн турш Ойрадын эсэргүүцэл үргэлжилсэн ч Чин улсын цэргийн болон эдийн засгийн давуу хүчийг даван туулж чадсангүй. 1755–1759 оны дайн нь Зүүнгар–Чин улсын дайны эцсийн үе шат байсан бөгөөд Зүүнгарын Хаант Улс бүрэн мөхөж, Өвөр Азийн улс төрийн хүчний тэнцвэр үндсээрээ өөрчлөгдөхөд хүргэсэн юм. Дайны дараа Чин улс [[Зүүнгар нутаг]], [[Төвөд]], [[Шинжаан]] дахь ноёрхлоо бататгаж, Ойрадын хүн амын дийлэнх нь [[Зүүнгарын геноцид|Зүүнгарын геноцидын]] үеэр устгагдсан байна. === Зүүнгарын Хаант Улсын төрийн байдал === 1745 онд Зүүнгарын хаан, [[Галданцэрэн хаан]] нас баржээ. Зүүнгарын Хаант Улс орон дотор иргэний дайн дэгдэж, ялагдсан язгууртнууд Чин улсын мэдэлд орсон.{{Sfn|Perdue|2005|p=270}} Тухайн үед тэрээр Галданцэрэн хаан гурван хүү, хэд хэдэн охинтой байжээ. Ууган хүү [[Ламдаржаа]] эцгийгээ нас барах үед 19 настай, дунд хүү [[Цэвээндоржнамжил|Цэвээндорж]] 13 настай, отгон хүү Цэвээндаш ердөө 7 настай байжээ. Галданцэрэн хаан дунд хүүдээ хаан ширээг гэрээсэлсэн бөгөөд түүнийг 1746 онд ''"Аз намжал-хунтайж"'' нэрээр захирагчаар зарласан боловч түүний хаанчлал богино хугацаанд үргэлжилсэн.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=281-282}} Цэвээндоржнамжил архи уух, нохой алах сонирхолтой, мөн параноид болсон тул улс орныг хүчирхийлэлээр захирч байжээ.{{Sfn|Perdue|2005|p=270}} Түүний эгч Улам Баяр түүнийг зогсоохыг оролдсон боловч Цэвээндоржнамжил шоронд хорьсон бөгөөд,{{Sfn|Perdue|2005|p=270}} Баабарын хэлснээр тэрээр эгчийгээ бусад хүмүүсийн хамт цаазалсан гэжээ.{{Sfn|Baabar|1999|p=89}} Энэ нь Улам Баярын нөхөр Сайн Булагийг Цэвээндоржнамжилыг өөрийн илүү алдартай ах Ламдаржаатай хамт ан агнуурын аялалд алахыг зөвшөөрсөн.{{Sfn|Perdue|2005|p=270}} Тэд Цэвээндоржнамжилыг ялж чадаж, Цэвээндоржнамжилыг сохолж, Галданцэрэн хааны отгон хүү, Цэвээн Дашитай хамт [[Аксу тойрог|Аксу]] руу хорьсон.{{Sfn|Perdue|2005|p=270-271}} 1749 онд хуйвалдааны үр дүнд түүнийг түлхэн унагааж, Ламдаржаа [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсын]] захирагч болж, ''"Эрдэнэ ламбаатар хунтайж"'' цол хүртжээ. Гэвч түүний хаанчлал ч мөн богино хугацаанд үргэлжилсэн: цолтой Ойрадын язгууртнууд түүнийг захирагч гэж хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзсан бөгөөд энэ нь даруухан гаралтай хүн бөгөөд Галданцэрэн хааны хууль бус хүү бөгөөд татвар эмээс төрсөн байжээ. Ламдаржааг түлхэн унагааж, залуу Цэвээндашийг хааны сэнтийд залах зорилготой шинэ хуйвалдаан гарч ирэв. Хуйвалдааныг илрүүлж, оролцогчдыг хатуу шийтгэв.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=281-282}} Харин Төв Азийн түүхийн ЮНЕСКО-гийн төслийн талаарх Чучинь Ламдаржаа 1750 онд бослого гаргаж, ''"[[хаан]]"'' цолыг авсан гэж тэмдэглэжээ.{{Sfn|Adle|2003|p=159}} Зүүнгарын хаан ширээнд өрсөлдөх шинэ өрсөлдөгч [[Их Цэрэндондов|Их Цэрэндондовын]] ач хүү, [[Даваач]], гарч ирсэн бөгөөд түүний гарал үүсэл нь түүнд залгамжлах давуу эрх олгосон юм.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=282}} Даваачийн өвөг дээдсийн эдлэн газар Тарбагатайд, мөн өөр нэг Ойрадын [[Хойд]] овгийн ноён [[Амарсанаа|Амарсанаагийн]] эдлэн газар байсан бөгөөд Даваач түүнтэй нягт холбоотой, нөхөрлөдөг байв. Даваач, Амарсанаа нар холбоотон болж, Ламдаржаатай эсэргүүцэл үзүүлж эхэлсэн бөгөөд тэд ялагдсан.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=282}} 1751 онд тэд [[Казахын ханлиг]] руу зугтжээ.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} Амарсанаа, Даваач хоёр зугтсаныг мэдсэн Ламдаржаа Казахын Дунд Жүзийн хаан [[Аблай султан|Аблайд]] ултиматум илгээв. Ламдаржаа тэр хоёрыг шилжүүлэн өгөхийг шаардсан боловч Аблай султан татгалзжээ.{{Sfn|Abuev|2013|p=92}} 1752 оны 9-р сарын 9-нд Ламдаржаа 15,000–25,000 орчим цэрэг удирдан Дунд Жүзийн эсрэг тулалдсан боловч, Ламдаржааг Даваач, Амарсанаа нарын цэргүүд хөнөөж,{{Sfn|Moiseev|1991|p=202}} эсвэл Ламдаржаа гуайн өөрийн цэргүүд хөнөөсөн.{{Sfn|Abuev|2013|p=95}} Америкийн түүхч Пердьюгийн хэлснээр 1752 оны 12-р сард Ламдаржаагийн өөрийн цэргүүд бослого гаргаж, түүнийг хөнөөсөн байна.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} Даваач "Да [[тайж]]" цолтойгоор Зүүнгарын хаан ширээнд суув.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} Гэсэн хэдий ч хэд хэдэн ноён өөрсдийн шавь Нэмэхжаргалыг хаан ширээнд өргөмжилж, Зүүнгарын хаант улс нэгэн зэрэг хоёр захирагчтай болжээ. Амарсанаагийн тусламжтайгаар Даваач өрсөлдөгчөө огцруулж, хөнөөж, улмаар тэрээр хаан ширээг залгамжилжээ.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=282}} Хожим нь, [[Дөрвөд|Дөрвөдүүд]] бослого гаргаж, хожим нь [[Чин улс|Чин улсын]] мэдэлд орсон.{{Sfn|Adle|2003|p=151}} Даваачид Дөрвөдийн эсрэг 5,000 Казах цэрэгтэй тулалдсан юм.{{Sfn|Moiseev|1991|p=222-223}} 1753–1754 онуудад Даваач Дөрвөдийн удирдагчийг ялж, Дөрвөд эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг Казах орд руу аваачиж чадсан юм.{{Sfn|Moiseev|1991|p=224}} Даваач мөн харилцаагаа тасалж, Амарсанаатай хурцадмал байдал улам бүр нэмэгдэв.{{Sfn|Adle|2003|p=159}} Пердью Даваачийг эрх мэдэлд хүрэхдээ "Амарсанааг үзэн яддаг архичин, зэрлэг хүн" болсон гэж тодорхойлсон.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлтийн]] түүхч [[И. Я. Златкин]] Даваач Амарсанаад өгсөн амлалтаа биелүүлээгүйгээс үүссэн байж магадгүй гэж бичжээ.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=287}} Хожим нь Амарсанаа [[Хошууд]], [[Дөрвөд]] болон [[Хойд|Хойдуудтай]] гэрлэх холбоо байгуулж, түүний нөлөөг нэмэгдүүлсэн. Учир нь тэр өмнө нь Даваачаас хамааралтай нөлөө үзүүлэх байх ёстой байсан.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} Амарсанаа удалгүй Даваачаас тусгаар тогтнохыг хүсч,{{Sfn|Adle|2003|p=159}} Зүүнгарын Хаант Улсыг өөрсдөдөө хуваах хүсэлт гаргасан. Гэсэн хэдий ч Даваач саналыг нь татгалзаж,{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} 30,000 цэрэгтэй түүн рүү довтлов. Энэ нь Амарсанааг Чин улс руу зугтахад хүргэв.{{Sfn|Adle|2003|p=159}} 1753 онд Ойрадын ноён, зайсангууд Оросын иргэншлийг хүлээн авах боломжийг судалж байжээ. Үүний дараа Орост сайн дураараа нэгдэх хөдөлгөөн эрчимжжээ. 1755 оны 9-р сард 40 орчим Ойрадын зайсангууд Оросын иргэншлийг хүлээн авах хүсэлтэд хааны засгийн газрын хариуг хүлээж байв. Оросын засгийн газар хүнд байдалд оржээ. Тус бүс нутагт цөөн тооны цэргийн оролцоотой байсан тул Чин улсын тэлэлт Зүүнгараас цааш [[Зүүн Туркестан]], [[Казахстан]], [[Төв Ази]] руу шууд аюул учруулж байв. Үүний зэрэгцээ, Чин улсын цэргээс зугтаж буй Ойрадын дүрвэгсэд Оросын хил рүү цугларсаар байв. Хэд хэдэн зарлигаар [[Санкт-Петербург]] Зүүнгарын Хаант Улсын дотоод зөрчилдөөнд оролцохгүй байх өмнөх бодлогоо хэвээр хадгалахаар шийджээ. Нөхцөл байдлын онцгой нөхцөл байдлыг харгалзан хааны засгийн газар орон нутгийн эрх баригчдад Ойрадын дүрвэгсдийг хүлээн авч, тэдэнд хоргодох байр олгож, хүссэн газраа тэнүүчлэхийг санал болгосноор Чингийн эрх баригчид тэднийг тайван орхихыг хичээжээ. Чин улсын эрх баригчдын болзошгүй мэдэгдлийг Ойрадууд Чин улсын эзэн хааны харьяат биш гэсэн баримтаар няцааж, Орос улс Зүүнгарын хаант улсын дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс оролцоогүй бөгөөд оролцохгүй байгаа, мөн Чин улсын засгийн газар ч мөн оролцох ёсгүй гэж тайлбарлах ёстой байв. Ялангуяа 1731 онд Санкт-Петербургт суугаа элчин сайд нар өөрсдөө эзэн хаан Орос улс Зүүнгараас дүрвэгсдийг хүлээн авахад ямар ч эсэргүүцэлгүй гэж мэдэгдэж, тэр ч байтугай Ойрадын нутаг дэвсгэрийн нэг хэсгийг Орост шилжүүлэх санал тавьсан гэж мэдэгджээ. Эдгээр зааврыг удирдлага болгон Оросын хилийн эрх баригчид Ойрад дүрвэгсдийг хүлээн авч эхэлсэн бөгөөд тэдний урсгал 1758 он хүртэл үргэлжилсэн юм.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=296-297}} === Чин улсын дайны бэлтгэл === [[Файл:Dorbet_and_Choros_delegation_to_the_camp_of_the_Chinese_Qianlong_Emperor_in_the_Chengde_Mountain_Resort_in_1754,_in_萬樹園賜宴圖_1755.jpg|center|thumb|860x860px|{{center|1754 онд [[Чэндэ]] уулын амралтын газарт байрлах [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэр тэтгэгчийн]] хуаран руу [[Дөрвөд|Дөрвөдийн]] төлөөлөгчид, 1755 онд Жан-Денис Аттирет зурсан зураг.}}]] [[Файл:Portrait of the Qianlong Emperor in Court Dress.jpg|left|thumb|254x254px|Ахмад настай [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэр тэтгэгчийн]] хөрөг.]] [[Гуравдугаар Зүүнгар–Чин улсын дайн]] дууссанаас хойш [[Чин улс]] Зүүнгарын нөхцөл байдлыг анхааралтай ажиглаж байв. 1750 онд [[Зүүнгарын Хаант Улс]] задран унасны анхны шинж тэмдгүүд гарч ирэв.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=283}} 1750 оны 11-р сараас эхлэн Ойрадууд Зүүнгараас Чин улс рүү урваж эхлэв. Чин улсын эрх баригчид урвасан хүн бүрийг өгөөмөр сэтгэлээр шагнаж, эхэндээ татвар болон бусад тэтгэмж олгож, язгууртнууд болон төрийн албан хаагчдын гишүүдэд янз бүрийн ихэмсэг цол, зэрэг цолыг олгож байв.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} Үүний зэрэгцээ Чин улсын засгийн газар дотоодын хурцадмал байдал улам ширүүсвэл Зүүнгарын Хаант Улс үр дүнтэй эсэргүүцэл үзүүлэх боломжгүй болно гэж зөв итгэж, шинэ дайнд бэлтгэж эхлэв. 1752 онд Ойрадуудын эсрэг дайны бэлтгэл эрчимжжээ. Халхад цэргийн албанд тэнцэх бүх эрчүүдийг, түүний дотор зэвсгийг нь цогцоор нь шалгаж, тооллого хийх тушаал хүлээн авчээ. 1752 оны зун [[Эрдэнэ Зуу хийд|Эрдэнэ зуу]] бүс нутагт [[Халх|Халхын]] цэргүүдийг шалгахаар төлөвлөжээ. Тэнд цайз барьсан бөгөөд түүний хэрмээс Халх ноёдын цэргүүд байрлаж байсан Зүүнгарын хил хүртэл гинжин холбоо, постууд сунаж тогтсон байв. 1753 оны хавар Чин улсын армийн их буу, зэвсэг, тоног төхөөрөмж, хангамжийн нөөцөөр тоноглогдсон шинэ ангиуд Зүүнгарын хил дээр ирж эхлэв.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=283}} 1753 оны намар [[Галданцэрэн хаан|Галданцэрэн хааны]] хоёр ач хүүгийн удирдсан 3,000 гаруй Ойрадын гэр бүл Зүүнгараас Хятад руу дүрвэв. Чин улсын эрх баригчид Зүүнгарын эсрэг аян дайны бэлтгэл ажлыг эрчимжүүлэв. Манжийн дайчдын хамт Зүүнгарын Хаант Улсыг эзлэхээр төлөвлөж буй арми Манжийн удирдлага дор тулалдах [[Хань|Хань хятад]], [[Өвөр Монгол]], Халх монголчуудыг өргөнөөр элсүүлж эхлэв. Чин улсын засгийн газар таатай нөхцөл байдлыг ашиглан Зүүнгарыг эзлэн түрэмгийлж, Ойрадын феодалын улсыг бүрмөсөн устгахаар илт бэлтгэв. Энэ удаад энэ ажлыг өөрөө гүйцэтгэнэ гэж найдаж байсан тул холбоотнуудаа хайхаа больсон.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=283-284}} [[Файл:Amursana in Qing dynasty painting.jpg|thumb|478x478px|Манжийн ёслолын хувцастай [[Амарсанаа]].]] [[Амарсанаа|Амарсанааг]] ялсны дараа [[Даваач]] 1754 оны 8-р сард [[Бээжин|Бээжинд]] элч илгээж, энх тайван, нөхөрлөлийг санал болгов. Ялагдсан Амарсанаа [[Алтан гол]], [[Ховд (хот)|Ховд]], [[Улаангом|Улаангомыг]] гатлан ​​[[Ар Монгол|Халхын нутаг]] руу зугтаж, Чин улсын эрх баригчдад өөрийгөө танилцуулж, Чин улсад үйлчлэх хүсэлтэй байгаагаа мэдэгдэв. Түүнийг Бээжинд илгээв. Амарсанааг ордонд маш их баяр хөөртэй угтан авчээ. [[Тэнгэр тэтгэгч]] түүнд Чинь Ван цол олгож, Зүүнгарын хаан ширээг булаан авахад нь туслахаа амлав. Чин улс Амарсанааг Зүүнгарын Хаант Улсыг устгах гэсэн эрхэм зорилгодоо хүрэхийн төлөөх тэмцэлд тохиромжтой хэрэгсэл гэж үзэв.{{sfn|Zlatkin|1983|pp=289}} Златкины хэлснээр, 1755 оны хавар гэхэд Чин улсын довтлох арми дайнд бэлэн болсон байв. Үүнд зөвхөн Манжийн цэргүүд төдийгүй Хятадын цэргүүд, мөн өмнөд монгол, халхын анги нэгтгэлүүд багтаж байв. Арми хоёр хэсэгт хуваагдсан байв. Тэдний нэг нь Манжийн жанжин Бандийн удирдлаган дор хойд хэсгийн отрядыг бүрдүүлж байв. Энэ отрядад Улиастай нутгаас гарч, [[Бортал тойрог|Бортал]] голын хөндий рүү хөдөлж, Булган, Чингэл голууд, Айраг нуурыг гатлах үүрэг даалгавар өгчээ. Манжийн жанжин Ён Чаны удирдлаган дор өмнөд хэсгийн отрядыг [[Бархөл хошуу|Бархөл]]–[[Өрөмч]] замын дагуу Бортал хөндий рүү хөдлөхийг тушаав. Отряд бүр Чин улсын талд орсон Ойрадын ноёдын удирдсан хүчирхэг авангардуудтай байв. Хойд хэсгийн авангардыг Амарсанаа удирдаж байв.{{Sfn|Zlatkin|1983|p=290}} [[Сэлэнгэ аймаг (Буриад)|Сэлэнгийн]] командлагч Якобигийн мэдээ, илгээлтүүд зэрэг олон тооны эх сурвалжуудад 200,000 хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй Чин улсын армийг дайчилж, Халх-Зүүнгарын хил дээр төвлөрүүлсэн тухай өгүүлдэг.{{Sfn|Zlatkin|1983|p=289}} Пердугийн хэлснээр, Чин улс руу урвасан, хүчтэй хяналт тавьж байсан бусад Монгол удирдагчдаас ялгаатай нь Амарсанаа Бандийн удирдлага дор [[Улиастай|Улиастайгаас]] илгээсэн 25,000 Чин улсын армитай хамт Зүүнгар руу буцаж чадсан юм. Даваачийн эсрэг Тэнгэр тэтгэгч 25,000 цэрэгтэй хоёр армитай Зүүнгарын ханлиг руу довтлов. Нэгийг нь Улиастайгаас Банди, нөгөөг нь Ён Чан, Салар нар удирдав.{{Sfn|Perdue|2005|p=272}} Чин улсын командлал бүх дайчдыг морь унуулахаар шийдсэн нь морьдыг олноор нь албадан нэхэмжилж буй шинэ давалгааг өдөөсөн юм. Эрх баригчид эргэлзэлгүйгээр Забайкали дахь [[Орос-Хятадын харилцаа|Орос–Хятадын хилийг]] хамгаалж байсан хилчдээс морь, тэмээг хураан авч, замд нь явж байсан худалдаачдын цувааг зогсоож, морь, тэмээг нь хураан авч, худалдаачдыг хувь тавилангаар нь даатгажээ. Бүх зүйл шийдвэрлэх довтолгооны бэлтгэлд захирагджээ. Дайчин бүр винтов, сэлэм, жад, 40 сумтай нум сумаар зэвсэглэсэн байв; арми нь мөн хүчирхэг их буутай байв.{{Sfn|Zlatkin|1983|p=290}} === Чин улсын довтолгоо === [[Тэнгэр тэтгэгч]] дайны тухайд [[Энх амгалан|Энх амгалангийн]] [[Галдан бошигт хаан|Галдан бошигт хааны]] эсрэг хийсэн аян дайныг иш татан, [[Галданцэрэн хаан|Галданцэрэн хааныг]] "хил хязгаарыг баримталж, алба гувчуур өргөсөн" хэмээн магтан сайшаасан.{{sfn|Perdue|2005|p=272}} Чин улс Зүүнгарын Хаант Улсын төрийн үймээн самууныг ашиглан Монголын хил хязгаарыг тогтоож, Чин улсын цэргүүдийн сэтгэл санааг сэргээсэн.{{sfn|Perdue|2005|p=274}}{{Quote|''"Манай эртний Манжийн ёс заншил шударга ёсыг хүндэтгэж, хүндэтгэдэг байв. Залуу, хөгшин хэн ч түүний төлөө тэмцэхээс ичдэггүй. Гэвч ийм удаан хугацааны энх тайвныг эдэлсний дараа хүмүүс хуяг дуулга өмсөж, дайны эгнээнд нэгдэхээс зайлсхийхийг хүсдэг."''|[[Тэнгэр тэтгэгч]].{{sfn|Perdue|2005|p=274}}}} [[Файл:Army_of_Dawachi_at_Gädän-Ola.jpg|center|thumb|928x928px|{{center|Гадан уулын [[Даваач|Даваачийн]] Зүүнгарын арми. Чин улсын ордонд зурсан Игнатий Сихельбартын зураг, 1761 он.}}]] [[Файл:清人画平定伊犁回部战图册-3.png|thumb|Гадан уулын тулаан]] [[Файл:Pacification of the Dzungars.jpg|thumb|Зүүнгарын бууж өгөлт]] Төв Азийн түүхийн ЮНЕСКО-гийн төслийн талаарх Чучинь Хойд Чин улсын арми Бортал руу жагсаж, тэндээ Баруун Чин улсын армитай нэгдсэн. 1755 оны 5-р сарын эхээр хоёр арми [[Бортал хот|Бортал хотод]] ирж, [[Хулж хот]] руу довтлов гэж тэмдэглэжээ.'''{{Sfn|Adle|2003|p=159}}''' Златкины хэлснээр, 1755 оны хавар Чин улсын армийн хоёр анги{{Efn|Златкин янз бүрийн эх сурвалжийн мэдээлснээр нийт тоо нь 90,000-200,000 хүн байсан гэж тэмдэглэжээ.|name={{Sfn|Zlatkin|1983|p=290}}}} Зүүнгарын хаант улсын нутаг дэвсгэрт нэвтэрчээ. Дөрөвдүгээр сарын сүүлээр хоёр анги Эв нуурын ойролцоох Бортал голын хөндийд хүчээ нэгтгэн [[Или мөрөн|Или мөрөнд]] ойртож, гаталж, өчүүхэн ч эсэргүүцэлтэй тулгаралгүй цааш хөдөлжээ. [[Амарсанаа]] Чин улсын цэрэгтэй хамт жагсаж байгааг мэдээд олон Ойрад Чин улсын армид урважээ.{{Sfn|Zlatkin|1983|p=290}} [[Даваач]] довтолгоог зогсоох оролдлого хийж, [[Бээжин]] рүү элч илгээж, энх тайван, нөхөрлөлийг санал болгосон боловч бүх зүйл бүтэлгүйтсэн. 5-р сарын 14-нд Амарсанаа Чин улсын армийн тэргүүн цэрэг Тэхэс голын хөндийд орж, Даваачийн цөөн тооны цэргүүдтэй тулгарсан.{{Sfn|Zlatkin|1983|p=291-292}} Пердугийн хэлснээр Даваач холбоотонгүй байсан бөгөөд зүүн, баруун талаас довтлогдож байсан тул хариу үйлдэл үзүүлэх боломжгүй байв. Түүний арми хуваагдмал, зохион байгуулалтгүй байв.{{sfn|Perdue|2005|p=274}} Даваач тулалдааныг хүлээн авалгүйгээр Амарсанаагаас зугтаж, эхнэр хүүхдүүдээ гартаа үлдээгээд [[Кашгар]] руу явсан. 7-р сарын 8-нд түүнийг [[Куча хот|Куча хотын]] мусульман удирдагчид баривчилж, Амарсанаад хүлээлгэн өгсөн бөгөөд Амарсанаа олзлогдогчийг Чин улсын цэргийн ерөнхий командлагчийн төв байранд хүргэж өгчээ. Ойрадын феодал ноёд ялагчдын өршөөлд бууж өгсөн; ноёдын тэмцэлд ядарсан энгийн ард түмэн эсэргүүцэхийг ч оролдоогүй. [[Зүүнгарын Хаант Улс]] мөхсөн.{{Sfn|Zlatkin|1983|p=291-292}} Төв Азийн түүхийн ЮНЕСКО-гийн төслийн талаарх Чучинь Чин улсын цэргүүд Гадан уулд гэнэтийн довтолгоо хийж, Даваачийг зугтахад хүргэсэн. Хожим нь түүнийг [[Уктурпан|Уктурпаны]] Хаким бек Хожис баривчилж, Чин улсын армид хүлээлгэн өгчээ гэж тэмдэглэжээ.{{Sfn|Adle|2003|p=159}} Пердюгийн эх сурвалж үүнийг баталж байгаа бөгөөд тэрээр Даваач Хулжаас баруун өмнө зүгт Гадан уул руу зугтаж, 10,000 цэрэгтэйгээ сүүлчийн удаа тулалдсан гэж тэмдэглэжээ. Тэрээр цааш нь 1755 оны 7-р сарын 2-нд жижиг эргүүл Даваачийн хүчийг тарааж, Тэнгэр уулсыг гатлан ​​зугтаж, тэндээ баригдсан гэж тэмдэглэжээ.{{sfn|Perdue|2005|p=274}} ЮНЕСКО-гийн өөр нэгэн түүхчийн хэлснээр, Даваач [[Аксу тойрог|Аксугийн]] хойд зүгт уулс руу зугтсан боловч Чин улсын хүсэлтээр Уйгурын удирдагч Хожис баривчлагдаж, Чин улсад хүлээлгэн өгчээ. Дараа нь Даваач Чин улсын жанжин Жаохуйд бууж өгөв.{{Sfn|Adle|2003|p=201}} [[Файл:Zhaohui_receives_the_surrender_of_Dawachi_at_Il_in_1755_(more_detail).png|center|thumb|941x941px|{{center|1755 онд [[Хулж хот|Хулж хотод]] [[Даваач|Даваачийг]] бууж өгснийг Чин улсын жанжин [[Жаохуй]] (морьтой) хүлээн авч байна. Чин улсын ордонд Жезуит зураач Игнатий Сихельбартын зурсан зураг, 1761 он.}}]] Чин улсын ялалтын дараа Манж жанжинууд цэргээ татаж, Хулж хотод ердөө 500 цэрэг үлдээв. Амарсанаа Тэнгэр тэтгэчийг ялалтад нь баяр хүргэж, цянжун{{Efn|[[Хятад хэл|Хятад хэлээр]] Жанжин гэж орчуулагдана.|name={{Sfn|Perdue|2005|p=275}}}} цол хүртэв. Амарсанаа Зүүнгарын хаан болохыг хүссэн боловч Тэнгэр тэтгэгч татгалзсан тул түүнийг [[Хойд|Хойдын]] хаан болгоно гэж мэдэгдэв. Амарсанаа татгалзаж, Зүүнгарт зөвхөн цорын ганц удирдагч хэрэгтэй гэж мэдэгдэв. Тэрээр Чин улсын хааны тамга, хувцас хэрэглээгүй бөгөөд [[Галданцэрэн хаан|Галданцэрэн хааны]] тамгыг ашигласан.{{sfn|Perdue|2005|p=275}} Амарсанаа хожим нь бослого гаргасан.{{Sfn|Adle|2003|p=160}} === Амарсанаагийн бослого === {{Мөн үзэх|Эхний Казах–Чин улсын дайн}}[[Файл:Amursana.jpg|thumb|[[Амарсанаа]], монгол хувцастай.]] Амарсанаа албан ёсоор бууж өгөхөөсөө өмнө илүү олон цэрэг цуглуулсаар байв. Пердью Амарсанаа 50,000 казах дайчин цуглуулж байна гэсэн Чин улсын буруу мэдэгдэлдээ дурдсан ч Амарсанаа түүнийг дэмжихийн тулд [[Төвөд|Төвөдийн]] лам нарт мөнгө төлсөн гэж тэмдэглэжээ. Чин улсын тайланд Амарсанаа [[Киргизүүд|Киргиз]], [[Ярканд]], [[Кашгар|Кашгартай]] холбоотон болсон гэв. [[Тэнгэр тэтгэгч]] анх Амарсанааг цол хүртэхээр [[Чэндэ|Чэндэд]] урьсан. Амарсанаа татгалзсан тул Тэнгэр тэтгэгч дараа нь Халх Монгол Эринчиндоржоор баривчлахыг даалгажээ. 1755 оны 8-р сарын 20-нд Бандид Амарсанааг барих тушаал өгчээ. Хаана, Амарсанаа Эрэнчиндоржийн баривчлагдахаас мултарч [[Эрчис мөрөн]] руу зугтав.{{sfn|Perdue|2005|p=275}} Златкины хэлснээр, 1755 оны 9-р сард тэрээр Халхын баруун хил дээр байсан бөгөөд тэндээ олзлогдсон [[Даваач|Даваачийг]] хүргэж өгчээ. [[Амарсанаа]] Ойрадын дайчдын цөөн тооны цэргүүдийн хамт Халхын зарим командлагчтай хуйвалдаж, хил хамгаалж байсан Манжийн цэргүүд рүү дайрч, тэднийг ялж, Зүүнгар руу зугтжээ. Манжийн командлал хөөцөлдөхөөр олон тооны отрядыг илгээсэн боловч хөөцөлдөөн нь оргодлыг баривчилалгүйгээр буцаж иржээ.{{Sfn|Zlatkin|1983|p=294}} Амарсанаагийн зугталт [[Бээжин|Бээжинд]] шуугиан тарьсан. Тэнгэр тэтгэгч уурлаж буцсан. Цэрэггүй цэргүүдийг яаралтай армид буцаажээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=294-295}} [[Хулж хот|Хулж хотыг]] бүслэн авч, томоохон бослого гарна гэж бодоогүй. Банди амиа хорлосон. Ён Чан ухарч, хүчээ нэмэгдүүлэхийг хүссэн. Тэрээр [[Өрөмч|Өрөмчийг]] тэр хамгаалж чадаагүй, [[Бархөл хошуу|Бархөл]] руу ухарсан. Дараа нь түүнийг халж, оронд нь Цэрэн томилогдсон.{{sfn|Perdue|2005|p=275}} [[Файл:Battle of Oroi-Jalatu.jpg|thumb|1756 оны [[Оройн Жалайтын тулаан]]. Манж жанжин [[Жаохуй]] одоогийн Шинжааны Усу нутагт шөнө Ойрадууд руу довтлов. Жузеппе Кастильонегийн зураг.]] Үүний зэрэгцээ Амарсанаа 1755–1756 оны өвлийг ашиглан хүчээ дахин зохион байгуулав. Тэрээр Ойрадын бүх ноёдыг түрэмгийлэгчдийг хөөн зайлуулж, бие даасан Зүүнгарын хаант улсыг сэргээхийг уриалав. Бүгд энэ уриалгыг сонссонгүй: [[Даваач|Даваачийн]] хуучин дэмжигчид Амарсанаагийн өшөө авалтаас айж, зарим феодал ноёд дорд гаралтай хүнд захирагдах нь ичгүүртэй хэрэг гэж үзэв. Амарсанаагийн дэмжигчид түүнийг хаан хэмээн зарласан боловч удалгүй тэдний хуаранд зөрчилдөөн, зэвсэгт мөргөлдөөн гарч, ялагдсан Амарсанаа [[Или мөрөн]] руу буцаж, дахин цэрэг цуглуулж эхлэхээс өөр аргагүй болжээ. Манжийн их хэмжээний арми ойртож байгааг мэдээд Амарсанаа Зүүнгарыг орхин 1756 оны зуны эхээр казахууд руу зугтжээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=294-295}} [[Файл:Abylai Khan monument, Almaty (P1180153).jpg|left|thumb|Казахстаны [[Алматы|Алматы хотод]] [[Аблай султан|Аблай хааны]] хөшөө. Аблай [[Амарсанаа|Амарсанаад]] тусалж, Чин улсын цэргийг ялсан.]] Зохион байгуулалттай дайсангүйгээр Зүүнгарыг үерт автуулсан Чин улсын цэргүүд Ойрадын хүн амыг бөөнөөр нь устгаж эхлэв. 1756 оны 7-р сард хоёр мянган хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй Чингийн отряд Орос руу нэвтэрч, Амарсанааг хайж Колываны үйлдвэрт ойртов. Түүний ханан дор Ойрадын дүрвэгсэд нуугдаж байв.{{sfn|Zlatkin|1983|p=295-296}} Тэр жилийн 10-р сарын 25-нд Манжийн дайчдын бүр ч том бүлэглэл [[Өскемен|Өскемений]] цайзад ойртож, тэнд байрлаж байсан Ойрад хааны харьяат байсан [[Урианхай|Урианхайчуудыг]] авч явахаар төлөвлөжээ. Амарсанаа [[Аблай султан|Аблай хааны]] нүүдэлчдийн хуаранд нуугдаж байгааг мэдээд Дунд Жуз руу чиглэв. 1756 оны 8-р сард Аблай хааны цэргүүд болон Чин улсын эзэн хааны цэргүүдийн хооронд тулалдаан болж, казахууд ялагдаж, Оросын бэхлэлт шугам руу ухарч эхлэв. Казах захирагчид өөрсдийг нь мөрдөж буй Манжийн цэргүүдээс хамгаалахыг Оросын эрх баригчдаас хүсэв.{{sfn|Zlatkin|1983|p=296}} Тэнгэр тэтгэгч Аблай хааныг Амарсанааг бууж өг гэж шахав.{{sfn|Perdue|2005|p=275}} Чин улсын командлагчдын мэдээнд үндэслэсэн Хятадын албан ёсны эх сурвалжууд амжилттай кампанит ажил явуулсан гэж мэдэгдэж, цэргийн ажиллагааг эерэгээр дүрслэхийг эрмэлзсэн. Гэсэн хэдий ч Оросын мэдээллээр 1756 оны зуны кампанит ажил холимог амжилттай болсон гэжээ.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|pp=58–59}} Сибирийн захирагч В.А.Мятлевийн Гадаад хэргийн зөвлөлд илгээсэн тайланд дурдсанаар, Чин улсын цэргүүд Халимагийн Толгой болон [[Аягуз|Аягуз голын]] эрэг дээр 10,000 орчим хүнтэй казах цэргүүдэд хэд хэдэн удаа хүнд ялагдал хүлээсэн байна.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|pp=58–59}} Гэсэн хэдий ч Чин улсын хүч давамгайлж байсан нь, мөн гурван Жүзийн олон султан, ахмадууд түрэмгийлэгчидтэй тулалдахыг хүсэхгүй байгаатай холбоотойгоор Аблай, Ераали болон бусад цэргийн удирдагчдыг ухрахаас өөр аргагүйд хүргэв.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=59}} Цэрэг, улс төрийн нөхцөл байдал муудаж байгаатай холбогдуулан зарим казах язгууртнууд Оросын засаг захиргаанд гэр бүл, эд хөрөнгөө Оросын бэхлэлт шугамын ард нэвтрүүлэхийг хүсч өргөдөл гаргажээ.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|pp=58–59}} Оросын засгийн газар төвийг сахихыг илүүд үзэж, Зүүнгар болон Казахын тал нутагт явуулж буй Чин улсын ажиллагаанд оролцоогүй.{{sfn|Abuev|2014|p=103}} Чин улсын довтолгоо, хохирол, түүнээс үүдэлтэй бэрхшээл нь Амарсанаад хандах хандлагад нь нөлөөлсөн. 1756 оны намар тэрээр Дундад Жүзээс зугтаж, [[Алтайн Урианхай|Алтайн Урианхайн]] хээр талд хоргодох газар олжээ.{{sfn|Suleimenov|Moiseev|1988|p=60}} 1756 оны намрын сүүлээр Аблай хаанд таван сар байсны дараа Амарсанаа Зүүнгарт дахин гарч ирэв. Тэрээр 1756–1757 оны өвлийг [[Тарвагатайн нуруу|Тарвагатайн нуруунд]] өнгөрөөж, Чин улсын эсрэг тэмцэх шинэ хүч цуглуулжээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=298}} 1757 онд Амурсана Оросын засгийн газраас тусламж хүсэв. Амарсанаа Оросын эрх баригчдаас өөрийн мэдэлд байгаа бүх Ойрад улсыг цуглуулахад туслахыг, мөн [[Эрчис мөрөн]] болон [[Зайсан нуур|Зайсан нуурын]] хооронд түүнд зориулж цайз барихыг, өөрийгөө болон бүх Ойрадуудыг хамгаалахыг хүсчээ. Амарсанаа удалгүй Оросын засгийн газраас Амарсанаагийн санал болгосон нөхцөлд Оросын иргэншлийг хүлээн зөвшөөрсөн нь хүлээн зөвшөөрөгдөхгүй гэсэн хариу хүлээн авсан боловч Оросын эрх баригчид Амарсанаад биечлэн болон цөөн тооны цэрэгтэйгээр орогнол олгох боломжтой гэж мэдэгджээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=300}} 1757 оны хавар эхлэхэд Амарсанаа болон түүний дэмжигчдийн хэсэг Зүүнгар–Халхын хил рүү зүүн тийш чиглэн, [[Чингүнжав|Чингүнжавыг]] үхсэнийг мэдээгүй тул тэнд түүнтэй нэгдэхийг хүсэв. Чингүнжавыг үхсэнийг мэдсэний дараа Амурсанаа Бархөл дахь Чин улсын гарнизон руу дайрч, устгав. 1757 оны хавар, зуны улиралд Тарвагатайн нуруу, Или мөрний хөндийд Амарсанаа болон түүний дэмжигчдийн удирдсан нийт 10,000 дайчинтай Ойрадын цэргүүд Чин улсын армийн эсрэг идэвхтэй ажиллагаа явуулж эхлэв. Түүний үйлдлээс үл хамааран эдгээр отрядууд тэднээс олон дахин том, илүү сайн тоноглогдсон Чингийн армитай тэнцэхгүй байв. Босогчдын хүч довтолгоог няцааж, дараа нь шинэ довтолгоо эхлүүлэв. Ойрадууд ялагдаж, олзлогдсон бүх хүмүүсийг шийтгэгч хүч харгислалаар хүйс тэмтрэв.{{sfn|Zlatkin|1983|p=300-301}} [[Файл:The Victory of Khorgos1.jpg|thumb|273x273px|1758 он, [[Хоргосын тулалдаан]]. Уран зураг дээр, [[Нум (Зэвсэг)|нум сумаар]] зэвсэглэсэн Чин улсын армийн эсрэг тулалдаж буй мушкетаар тоноглогдсон [[Амарсанаа|Амарсанаагийн]] цэргүүд харуулсан байдал. Амарсанаагийн цэргүүд Цэвдэнжавд ялагдсан. Жан Денис Аттиретийн зураг.]] Амарсанаа хэд хэдэн ялагдал хүлээсний дараа 1757 оны 7-р сарын 28-нд [[Семей]] хотод ирж, орогнол хүссэн. Түүнийг орон нутгийн командлал хүлээн авч, хоёр хоногийн дараа Ямышево руу аваачиж, тэнд салхин цэцэг өвчнөөр өвчилсөн нь тогтоогджээ. Тэрээр Ямышево цайзад эмнэлгийн тусламж авч, 7-р сарын 31-нд [[Тобольск]] руу илгээгдэж, 8-р сарын 20-нд тэндээ иржээ. 8-р сарын 22-нд Сибирийн дэд захирагч Грабленовтой хийсэн ярилцлагадаа Амарсанаа Ойрадын бусад ноёдын жишээг дагаж Орос руу зугтахаар шийдсэнээ мэдэгдэв. Амурсана Тобольскийн ойролцоо суурьшиж, тэндээ бүрэн тав тухтай амьдарч байсан боловч 1757 оны 9-р сарын 15-нд Амарсанаа дахин [[салхин цэцэг]] өвчнөөр өвдөж, зургаан өдрийн дараа нас баржээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=301-302}} Амарсанааг Оросын эрх баригчид саатуулж, цагдан хоригдож байхдаа салхин цэцэг өвчнөөр нас барсан гэсэн албан ёсны мэдэгдэл ирэхэд Бээжингийн засгийн газар түүний цогцсыг хүлээлгэн өгөхийг шаарджээ. Энэхүү шаардлагыг эсэргүүцэн, 1757 оны 11-р сарын 1-нд хааны засгийн газар Сибирийн захирагчид Амарсанааг [[Хиагт]] дахь хил рүү илгээхийг санал болгож, тэнд Чин улсын засаг захиргааны төлөөлөгчдийг түүний үхлийг баталгаажуулахыг урьсан байна. 1758 оны 3-р сарын 13-нд Чин улсын эрх баригчдын төлөөлөгчид Хиагтад ирж, Амарсанааг үнэхээр нас барсан эсэхийг баталгаажуулах боломжийг олгов.{{sfn|Zlatkin|1983|p=302}} Эцсийн Зүүнгар–Чин улсын дайн 1759 онд л дуусч, Чин улсын цэргүүд Ойрадын чөлөөлөх тэмцлийн сүүлчийн голомтыг Юлдус нуруунд устгаж чаджээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=303}} === Чингүнжавын бослого ба Халхын бослого === [[Файл:Hotgoid Chingunjav Statue.JPG|thumb|Монгол, [[Улаанбаатар|Улаанбаатар хот]], [[Баянгол дүүрэг|Баянгол дүүрэгт]] [[Чингүнжав|Чингүнжавд]] зориулсан хөшөө. Хөшөөний ард '''''"'''Төр, үр хоёр минь мөнх оршиг'''"''''' гэж бичсэн байдаг.]] [[Тэнгэр тэтгэгч|Тэнгэр тэтгэгчийн]] өдөөлтөөр орон нутгийн Манжийн иргэний болон цэргийн эрх баригчид [[Ар Монгол|Халхын]] хүн амын сүүлчийн морь, үлдсэн малыг нөхөн төлбөргүйгээр хурааж эхэлсэн. [[Хиагт]]–[[Өргөө]] хурдны замын дагуух шуудангийн станцууд орлуулах морьгүй болсон тул зам дагуу явж буй албан тушаалтнууд, худалдаачид, дипломат элч нар ядарсан морьдыг шинээр сольж чадахгүй байсан бөгөөд хууль, ёс заншлын дагуу станцуудад хангалттай тоогоор байх шаардлагатай байв. Байгалийн гамшиг болох 1755–1756 оны хатуу ширүүн өвөл, хүчтэй хүйтрэл, гүн цас дагалдсан нь малыг их хэмжээгээр алдсанаар цэргийн хүчээр луйвардах явдлыг улам хүндрүүлэв. Улс орон даяар салхин цэцэг өвчний тахал дэгдэж байв. Ийм нөхцөлд 1755 оны зунаас хойш намжсан Манжийн эсрэг хөдөлгөөн шинэ эрч хүчээр дэгдэж, эзэн хаан Халхын Буддын шашны сүмийн тэргүүн Богд Гэгэнийг хүчээр саатуулж байгаа гэсэн цуурхал Халхад үймээн самууныг улам хурцатгав.{{sfn|Zlatkin|1983|p=298}} [[Хотгойд|Хотгойдын]] захирагч, [[Халх|Халхын]] жанжин, [[Чингүнжав]] [[Амарсанаа|Амарсанааг]] бослого гаргахад [[Чин улс|Чин улсын]] тушаалаас татгалзаж, 1756–1757 онд бослого гаргасан.{{sfn|Perdue|2005|p=276}} Златкины хэлснээр, Тэнгэр тэтгэгч [[Богд|Богд гэгээнийг]] ах Эрэнчиндоржийг цаазлах ёслолд оролцуулахыг албадсан бөгөөд Чин улсын эрх баригчид түүнийг Амарсанаагийн оргодолд буруутгаж байв. Богд гэгээн ахыгаа өршөөхийг удаа дараа, тууштай хүссэн ч 1755 оны 4-р сард [[Бээжин|Бээжинд]] дүүжлүүлжээ. Богд гэгээн удаан хугацаагаар байхгүй байх нь Халхын ард түмнийг хэт туйлшралд хүргэж болзошгүйг тодорхой мэдэгдсэний дараа л түүнийг суллажээ. 1756 оны зун Богд гэгээн, [[Түшээт хан аймаг|Түшээт хан]] нар Өргөөд ирж, цаазаар авсан хүний ​​цогцсыг авчирч, тэнд чандарлав.{{sfn|Zlatkin|1983|p=298}} Чингүнжав цааш нь бослого гаргах шалтгаануудыг дурдсан бөгөөд тэрээр Чин улс Халхуудыг дээрэмдэж дарлаж, Эрэнчиндоржийг цаазалсан гэж мэдэгджээ.{{sfn|Perdue|2005|p=278}} Златкины хэлснээр Чингүнжав өвөг дээдсийнхээ эдлэн газар байсан Хөвсгөл нуурын орчимд нүүжээ. Тэндээс тэрээр Халхын ноёд руу элч илгээж, Ойрадуудтай холбоо тогтоож, Зүүнгарт буцаж ирсэн Амарсанаатай холбоо барьж эхэлжээ. 1756 онд Амарсанаа Чингүнжавтай хамтран 1757 онд хамтарсан үйл ажиллагаа эхлүүлэхээр төлөвлөжээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=300}} Чингүнжавын бослого Монгол даяар өргөн тархсан. Халхын ноёд эдлэн газраараа дамжуулан Зүүнгар руу харилцаа холбоогоо дамжуулж, шуудан, шуудангийн газруудаа орхин, Чин улсын эрх баригчдын гар хүрэхгүй алслагдсан бүс нутгуудад нүүж ирсэн. Энэ нь Зүүнгарын Хаант Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй Чин улсын цэргийн холбоо, хангамжийн үйлчилгээнд ноцтой саад учруулсан. Халхын ноёдод итгэхгүй, Монгол дахь байр сууриа улам дордуулахаас болгоомжилсон Бээжингийн засгийн газар Халхын бүх цэргийг Зүүнгараас гаргаж, Халхад буцааж өгсөн.{{sfn|Zlatkin|1983|p=298-299}} 1756 оны өвөл Чингүнжав 2,000 орчим цэрэг цуглуулж, 1757 оны 1-р сард Чин улсын цэргүүд түүнийг дайрч, цаазаар авчээ.{{sfn|Perdue|2005|p=279}} Златкин Чингүнжавын баривчлагдаж, цаазлагдсан талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгсөн бөгөөд тэрээр үүнийг тэмдэглэжээ: 1757 оны 1-р сарын 17-нд Чин улсын эрх баригчид Чингүнжавын баривчлагдаж, Бээжинд аваачиж чаджээ. Түүний хоёр хүүг нуугдаж байгааг олж, тэднийг мөн Бээжинд аваачжээ. 1757 оны 6-р сарын 12-нд Чингүнжав болон түүний хөвгүүдийг цаазаар авчээ. Чингүнжавын гурав дахь хүүг алахаар тусгай төлөөлөгчдийг илгээсэн бөгөөд тэрээр ердөө долоон настай байсан бөгөөд Халхын баруун хойд хэсэгт хамаатан садныхаа гэрт амьдарч байжээ. Бослогод оролцсон бусад олон хүмүүс, мөн тэдний эхнэр хүүхдүүдийг баривчилж, Бээжинд аваачиж, тэнд цаазаар авчээ. Идэвхгүй дөчин босогчийг Өргөөд олон нийтийн өмнө цаазаар авчээ.{{sfn|Zlatkin|1983|p=299}} == Үр дагавар == [[Файл:Torghut prince Šereng (supposed).jpg|thumb|[[Торгууд]] ноён Шээрэндоржийн зураг.]] [[Зүүнгарын Хаант Улс]] бүрэн сүйрсэн. Хамгийн багадаа 600,000 хүн амтай ард түмнээс ердөө 30,000–40,000 орчим нь л амьд үлдэж, Орос руу зугтсан.{{sfn|Zlatkin|1983|p=303}} Хамгийн том бүлэг нь [[Шээрэндорж|Шээрэндоржийн]] удирдлага дор Зүүнгараас гарсан. Шээрэндорж Орос руу 10,000 тэрэгтэй явсан гэж бичжээ. Гэсэн хэдий ч түүхч А.Г.Митировын хэлснээр, ноён өөрөө хурандаа Спицын мэдээлснээр долоогоос найман мянган хүн буюу ойролцоогоор 2,500 тэрэг гаргасан гэж хэлсэн тул "тэрэг"-ийн оронд "гэр бүл"-ийг тоолох хэрэгтэй. Дараагийн баримт бичгүүд эдгээр тоо баримт үнэн зөв болохыг харуулж байна. Зүүнгараас явсан бүх Ойрадуудыг тоолсны дараа профессор Н.Н.Палмов "зарим зохиогчдын мэдэгдсэнчлэн 10,000 тэрэг байсан гэдгийг хүлээн зөвшөөрөхөд хэцүү" гэж мэдэгджээ. Шээрэндорж [[Халимагийн хант улс]] руу хүрэх гэж тулалдаж [[Ижил мөрөн|Ижил мөрөнд]], хүрчээ.{{sfn|Mitirov|1998|p=384}} Профессор Н.Н.Палмов Шээрэндорж Чин улсын цэргийг ялж, Манжийн жанжин Танкалаг, Ойрадын нөмрөгч Хошуцыг алсан гэж мэдэгджээ.{{sfn|Mitirov|1998|p=234}} Зүүнгарын Хаант Улсын мөхөл нь Оросын эрх баригч хүрээлэлд ихээхэн түгшүүр төрүүлж, 1790-ээд он хүртэл Чин улсын арми Оросын нутаг дэвсгэрт довтлохоос ноцтойгоор айж байв.{{sfn|Zlatkin|1983|p=306}} [[Төв Ази|Төв Азийн]] хүчний тэнцвэрийг алдагдуулж, олон улсын хэмжээнд хэд хэдэн ноцтой хүндрэл учруулсан. 1758 онд [[Зүүнгар нутаг|Зүүнгар]], 1759 онд [[Зүүн Туркестан|Зүүн Туркестаныг]] эзэлсний дараа Чин улс хил хязгаараа Орос болон Төв Азийн ханлигуудын хил хүртэл тэлжээ. Төв Азийн ханлигуудын захирагчид өөрсдийн эзэмшлийн тусгаар тогтнолийн төлөө Чин улсаас айж байв.{{sfn|Zlatkin|1983|p=306}} {{Quote|''“[[Төв Ази|Төв Азид]] аюул заналхийлж байсан хүчирхэг [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгар улс]] мөхөж, эцэст нь шашин шүтлэг нэгт Бага Бухар ([[Зүүн Туркестан]])-ыг эзэлсэн нь [[Ази]] даяар айдас түгшүүр төрүүлэв.”''|Ч.Ч.Валиханов}} === Зүүнгарын геноцид === {{Main|Зүүнгарын геноцид}}[[Файл:German illustration of the Dzungars.jpg|thumb|[[Зүүнгарын ард түмэн]]]] Зүүнгарын геноцидын улмаас амиа алдсан хүмүүсийн тоо 1755–1758 оны хооронд өвчин эмгэг, дайны улмаас сүйрсэн 600,000 ба түүнээс дээш Зүүнгарын 70–80 хувьтай тэнцэж байгаа бөгөөд,{{sfn|Powers|Templeman|2012|p=537}} Майкл Кларк үүнийг "зөвхөн Зүүнгарын улс төдийгүй Зүүнгарын ард түмнийг бүрэн сүйтгэсэн явдал" гэж тодорхойлжээ.{{Sfn|Clarke|2004|p=37}}{{sfn|Perdue|2005|p=285}} Чин улсын эрдэмтэн Вэй Юанийн{{Efn|Тэр 1794–1857 онд амьдарч байсан.}} мэдээлснээр Чин улсын байлдан дагууллын өмнөх Зүүнгарын хүн ам 200,000 өрхөд 600,000 орчим байжээ.{{sfn|Perdue|2005|p=285}}{{Quote|''"Эдгээр босогчдод огт өршөөл үзүүлж болохгүй. Зөвхөн хөгшин, сул дорой хүмүүсийг л аврах хэрэгтэй. Бидний өмнөх цэргийн аян дайн хэтэрхий зөөлөн байсан. Хэрэв бид өмнөх шигээ авирлавал цэргүүд маань ухарч, цаашид асуудал үүснэ."'' ''"Хэрэв босогч баригдаж, түүний дагалдагчид бууж өгөхийг хүсвэл тэрээр өөрийн биеэр гарнизонд ирж, командлагчийн өмнө бөхийж, бууж өгөхийг хүсэх ёстой. Хэрэв тэр зөвхөн бууж өгөхийг хүсэхээр хүн илгээвэл энэ нь эргэлзээгүй заль мэх юм. Цэнгүнжавт эдгээр зальтай Зүүнгаруудыг хяд гэж хэл. Тэдний хэлсэнд бүү итгэ."''|Тэнгэр тэтгэгч{{efn|Орчуулга: Питер С. Пердью.{{sfn|Perdue|2005|p=283}}}}}} Вэй Юань Зүүнгарын өрхийн 40 орчим хувь нь [[Салхин цэцэгийн вакцин|салхин цэцэг]] өвчнөөр, 20 хувь нь Орос эсвэл Казах овог аймгууд руу дүрвэж, 30 хувь нь Манжийн туг цэргүүдэд алагдсан гэж бичжээ. Хэдэн мянган лигийн хувьд бууж өгсөн хүмүүсээс өөр гэр байгаагүй.{{sfn|Perdue|2005|p=285}} Оросын мэдээллээр Зүүнгарын бүх [[Эрэгтэй хүн|эрэгтэй]], [[Эмэгтэй хүн|эмэгтэй]], [[Хүүхэд|хүүхдүүдийг]] Манжийн цэргүүд хяджээ.{{sfn|Perdue|2005|p=284}} Зүүнгарын хүн ам хэдэн үеийн турш сэргэсэнгүй.{{sfn|Tyler|2004|p=55}} Хадах, Агуй нарын командлагчдыг зөвхөн Зүүнгарын газрыг эзэлж, ард түмнийг зугтахыг зөвшөөрсөн хэргээр шийтгэсэн. Жаохуй, Шүхэдэ нарын жанжнуудыг босогчдыг устгахад хангалттай хичээл зүтгэл гаргаагүй хэргээр шийтгэсэн. Танкелү зэрэг бусад хүмүүсийг хядлагад оролцсоных нь төлөө шагнасан. Тэнгэр тэтэгч [[Халх|Халхуудад]] "залуу, хүчтэй хүмүүсийг барьж аваад хядахыг" тодорхой тушаасан. Ахмад настан, хүүхэд, эмэгтэйчүүдийг амьд үлдээсэн боловч тэд өмнөх нэр, цол хэргэмээ хадгалж чадаагүй.{{sfn|Perdue|2005|p=283}} Халхууд Зүүнгарын [[Хойд]] эмэгтэйчүүдийг Цэвдэнжаваас боол болгон хүлээн авч, өлсгөлөнд нэрвэгдсэн Зүүнгаруудыг хоол хүнсээр хангах тушаал гаргажээ. Манжийн туг цэргүүд болон үнэнч монголчууд Зүүнгарын эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд, хөгшчүүлийг боол болгон хүлээн авч, тэдний Зүүнгарын мөн чанарыг арчиж хаяжээ.{{sfn|Crowde|2014|p=31}}{{sfn|Perdue|2005|p=283}} Сүүлийн үеийн судалгааны сонирхол нь геноцидын асуудалд төвлөрсөн түүхч Марк Левен Зүүнгарыг устгасан нь "арван наймдугаар зууны геноцидын хамгийн шилдэг нь" гэж тэмдэглэжээ.{{Sfn|Levene|2008|p=188}} === Хүн ам зүйн өөрчлөлтүүд === [[Файл:Zunghar Khanate at 1760.jpg|thumb|1760 оны [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсын]] хуучин нутаг дэвсгэрийн газрын зураг.|left|228x228px]] [[Чин улс]] [[Зүүнгарын ард түмэн|Зүүнгарын ард түмний]] эсрэг хийсэн [[Зүүнгарын геноцид|геноцид]] нь [[Шинжаан|Шинжааны]] хойд хэсгийг хүн амгүй болгосон. Чин улс сая, сая [[Хятадууд|Хятад]], [[Хотон (үндэстэн)|Хуй]], Төв Азийн туркууд ([[Уйгурууд|Уйгур]], [[Узбекчүүд|Узбек]]) болон [[Манжууд|Манжийн]] цэргүүдийг [[Зүүнгар нутаг|Зүүнгар нутагт]] суурьшуулахыг ивээн тэтгэсэн.{{sfn|Perdue|2005|p=285}} Профессор Стэнли В. Тупс орчин үеийн хүн ам зүйн байдал Шинжааны эхэн үеийн Чин гүрний байдалтай төстэй байгааг тэмдэглэжээ. Хойд Шинжаанд Чин улс Зүүнгар болон бусад нүүдэлчин овог аймгуудыг устгасны дараа Хятад, Хуй, Уйгур, [[Шибэ]], [[Салар ястан|Салар]], Манжийн колоничлогчдыг авчирсан. Эдгээр хүн ам зүйн өөрчлөлтийн үр дүнд Чин улсын үед Шинжааны өмнөд хэсэгт төвлөрсөн Уйгуруудын 62 хувь, хойд хэсэгт Хятад, Хуй 30 хувь, бусад цөөнхийн 8 хувь нь бүрдсэн байв.{{sfn|Starr|2004|p=243}}[[Файл:Xinjiang nationalities by prefecture 2000.png|thumb|{{center|Шинжаан мужийн олон үндэстэн, 2000 он:{{legend|blue|[[Уйгурууд|Уйгурын]] олонх}}{{legend|red|[[Хятадууд|Хятад үндэстний]] олонх}}{{legend|yellow|[[Казахууд|Казах үндэстний]] олонх}}}}|282x282px]] Шинжааныг нэгдсэн, тодорхой газарзүйн өвөрмөц байдал болгон Чин улс бий болгож, хөгжүүлсэн.{{Efn|Гэхдээ орчин үеийн нэр нь зөвхөн 1884 онд авсан}}{{sfn|Marks|2011|p=192}} Хойд Шинжааны хүн ам цөөрснөөр Чин улс Манж, Шибэ, [[Дагуур ястан|Дагуур]], [[Солон]], Хятад, Хуй мусульман, Салар, [[Таранчи]] үндэстнүүд хойд хэсэгт суурьшихад хүргэсэн бөгөөд Хань хятад, Хуй цагаачид хамгийн олон суурьшсан хүн болжээ.{{sfn|Liu|Faure|1996|p=72}} 1820-иод онд Чин улс Жахангир Хожийг ялсны дараа Чин улс Таримын сав газраас Зүүнгар руу 12,000 Уйгур Таранчи гэр бүлийг цөлж, тус бүс нутгийг колоничилж, дахин суурьшуулсан.{{Sfn|Tyler|2004|p=67}} Зүүнгарын сав газарт өмнө нь Зүүнгарчууд амьдардаг байсан бөгөөд одоогоор [[Казахууд|Казах]], [[Киргизүүд]] (Уйгур, Хятад үндэстний цөөнх байсан) голчлон [[Хулж хот|Хулж]], Кызылсу орчимд амьдардаг боловч Зүүнгарын Ойрадын үр удам өнөөг хүртэл, голчлон [[Бортал хот|Бортал]], [[Баянгол Монголын өөртөө засах тойрог|Баянгол]] орчимд оршин тогтносоор байна.{{Sfn|Tyler|2004|p=4}} Зарим хүмүүс суурин газар, улсын ферм байгуулах зэрэг Чин улсын үйл ажиллагааг Шинжааны Хятад үндэстний нүүдэлтэй холбоотой өнөөгийн нөхцөл байдлыг харгалзан Уйгурын эсрэг хуйвалдаан гэж дүрслэхийг оролдсон ч Жеймс А. Миллвард Чин улсын хөдөө аж ахуйн колониуд нь Уйгурууд болон тэдний газар нутагтай ямар ч холбоогүй гэдгийг онцолсон. Чин улс үнэндээ Уйгур хүн амтай Таримын сав газрын баянбүрд нутагт Хятадуудыг суурьшуулахыг хориглож, үнэндээ Хятад суурьшуулагчдыг Уйгур биш Зүүнгар болон шинэ Өрөмч хотод суурьшуулахыг чиглүүлсэн. 1760–1830 оны хооронд 155,000 Хань хятад суурьшсан улсын фермүүдээс бүгд Зүүнгар, Үрүмчид байсан бөгөөд тэнд зөвхөн цөөн тооны Уйгурууд амьдардаг байв.{{Sfn|Millward|2007|p=104}} === Захиргааны шинэчлэл === [[Файл:Ili_region_Taiji_(Mongol_Prince)_and_his_wife,_Huang_Qing_Zhigong_Tu,_1769.jpg|thumb|[[Или мөрөн|Или]] болон бусад нутгаас ирсэн Монгол [[хунтайж]] болон түүний эхнэр. Хуан Чин Жигун Ту,{{Efn|[[Хятад хэл|Хятад хэлээр]] 伊犂等處台吉}} 1769.]] [[Чин улс]] [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсыг]] эзлэн авсны дараа түүнд [[Шинжаан]] гэдэг нэрийг өгсөн бөгөөд 1760–1820 оны хооронд [[Хятадууд|Хань Хятадын]] газар тариаланчдын шинэ колониуд 1 сая му (17,000 акр) газрыг тал хээрийн бэлчээрээс тариалангийн талбай болгон хувиргасан.{{sfn|Marks|2011|p=192}} 1762 оны 10-р сард [[Чин улс]] [[Или мөрөн|Илид]] цэргийн захирагчийг албан ёсоор байгуулж, дээд эрх мэдэл бүхий байгуулжээ. Цэргийн засгийн газар байгуулагджээ. Чин улс мөн [[Манжууд|Манж]], [[Шибэ]], [[Цахар]], [[Ойрадууд|Ойрадын]] хошууг байгуулсан.{{Sfn|Adle|2003|p=160}} Ховдод 2 лигт хуваагдан 14 хошуу байгуулсан. [[Шинжаан|Шинжаанд]] Зүүнгарын доод 5, дээд 3 хошуу байгуулагдсан. [[Хөхнуур муж|Хөхнуурт]] Зүүнгарын 6 хошуу байгуулагдсан.{{Sfn|Adle|2003|p=170}} [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсыг]] ялсны дараа Чин улсын засгийн газар Ойрад бүлгүүдийг улс төрийн болон гэр бүлийн хүчтэй холбоогоор нэгтгэхээс сэргийлэхийн тулд "хувааж захирах" бодлогыг баримталсан. Ойрадуудыг Чин улсын удирдлага дор [[Халх|Халхуудад]] ашигладагтай төстэй тогтолцоог дагаж хошуу, лиг болгон дахин зохион байгуулсан.{{Sfn|Adle|2003|p=170}} Үүний зэрэгцээ Чин улс орон нутгийн дээдсийн үнэнч байдлыг олж авахын тулд Ойрад язгууртнуудын олон уламжлалт цол хэргэм, албан тушаалыг хадгалж үлдсэн. [[Хан|Ханууд]] хан хэвээр үлдэж, [[Тайж|тайжууд]] хошуугийн удирдагч (засаг) болж, бусад уламжлалт албан тушаалтнуудад Чин улсын цэргийн болон захиргааны зэрэг дэвийг цалин, давуу эрхийн хамт өгсөн.{{Sfn|Adle|2003|p=170}} Хяналтаа хадгалахын тулд Чин улс Ховд, [[Тарвагатай тойрог|Тарвагатай]], Или зэрэг газруудад захиргааны төвүүдийг байгуулж, шуудангийн зам, Цахар, Солон, [[Харчин]] цэргийн гарнизонуудаар дэмжигдсэн. Энэхүү тогтолцооны дагуу Ойрад язгууртнууд хорьдугаар зууны эхэн үе хүртэл өөрсдийн ард түмнийг Чин улсын түшмэл болгон удирдсаар байв.{{Sfn|Adle|2003|p=170-171}} == Мөн үзнэ үү == * [[Галдан бошигт хаан]] * [[Арван Их Аян]] * [[Зүүнгарын Хаант Улс]] * [[Манжийн эсрэг монголчуудын тэмцэл]] * [[Чин Улсын эрхшээл дэх Монгол орон]] * [[Зүүнгар–Оросын мөргөлдөөн]] * [[Казах–Зүүнгарын дайнууд]] == Эх сурвалж == === Тэмдэглэл === {{Notelist}} === Эшлэл === {{Reflist}} === Ном зүй === * {{Cite book |last=Abuev |first=K.K. |title=Abylai Khan. Contemporaries and successors: monograph |date=2013 |publisher=Ereket |year=2013 |isbn=978-601-7462-03-01 |editor-last=Sorokin |editor-first=Yu. A. |location=Kokshetau |publication-date=2013 |pages=308 |language=ru |editor-last2=Abzhanov |editor-first2=Kh. M.}} * {{cite book |last=Abuev |first=Kadyrzhan |title=Ablai Khan: Contemporaries and Successors |publisher=“Areket” |year=2014 |editor=Abuev K. K. |location=Kokshetau |pages=308 |chapter=Sultan Ablai, Organizer of the Struggle Against Qing Aggression. Formation of Basic Principles of Kazakh–Chinese Relations}} * {{Cite book |last=Adle |first=Chahrayar |title=History of civilizations of Central Asia: Development in contrast, from the sixteenth to the mid-nineteenth century |publisher=UNESCO |year=2003 |isbn=92-3-103876-1 |volume=5 |pages=934}} * {{Cite book |last=Adysha |first=Shirnenbanidyn |title=Galdan Boshigt |publisher=Internom |year=2019 |isbn=978-99978-66-54-7 |edition=2nd |location=Ulaanbatar}} * {{Cite book |last=Atwood |first=Christopher, Pratt |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol empire |publisher=Bloomington |year=2004 |isbn=0-81604671-9 |location=Indiana University |pages=678 |language=en}} * {{Cite book |last=Baabar |title=History of Mongolia, from World Power to Soviet Satelite |publisher=White Horse Press, University of Cambridge, Baabar |year=1999 |pages=456}} * {{Cite book |last=Chimitdorzhiev |first=Sh. B |title=National liberation movement of the Mongolian people in the 17th-18th centuries |publisher=Buryat Scientific Center of the Siberian Branch of the Russian Academy of Sciences |year=2002 |location=Ulan Ude |pages=214}} * {{cite book |last=Clarke |first=Michael Edmund |url=http://www4.gu.edu.au:8080/adt-root/uploads/approved/adt-QGU20061121.163131/public/02Whole.pdf |title=In the Eye of Power: China and Xinjiang from the Qing Conquest to the 'New Great Game' for Central Asia, 1759–2004 |publisher=Dept. of International Business & Asian Studies, [[Griffith University]] |year=2004 |location=Brisbane, Queensland |type=PhD |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410040826/http://www4.gu.edu.au:8080/adt-root/uploads/approved/adt-QGU20061121.163131/public/02Whole.pdf |archive-date=10 April 2008 |url-status=dead}} * {{citation |last=Crossley |first=Pamely Kyle |title=''Manzhou yuanliu kao'' and the Formalization of the Manchu Heritage |journal=Journal of Asian Studies |volume=46 |issue=4 |pages=761–90 |year=1987 |doi=10.2307/2057101 |jstor=2057101 |s2cid=162618002 |author-link=Pamela Kyle Crossley |doi-access=free}} * {{cite book |last=Crowde |first=David M. |url=https://books.google.com/books?id=aynFAgAAQBAJ |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2014 |isbn=978-1137037015 |access-date=22 April 2014}} * {{cite book |last=Crowe |first=David M. |url=https://books.google.com/books?id=aynFAgAAQBAJ |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2014 |isbn=978-1137037015 |access-date=22 April 2014}} * {{cite book |last=Elliott |first=Mark C. |title=The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China |publisher=Stanford University Press |year=2001 |isbn=978-0-8047-4684-7}} * {{Cite book |last=Gantulga |first=Ts. |title=History VIII |publisher=Soyombo printing |year=2019 |isbn=978-99962-74-33-6 |edition=3rd |location=Ulaanbaatar}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=YqNHAQAAIAAJ |title=Eminent Chinese of the Ch'ing period: 1644–1912 (2 vols) |publisher=SMC |year=1991 |isbn=978-9-5763-8066-2 |editor1-last=Hummel |editor1-first=Arthur W. |location=Taipei}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=0_V5DwAAQBAJ |title=Eminent Chinese of the Ch'ing Period: 1644–1912 (2 vols) |publisher=Global Oriental |year=2010 |isbn=978-9004218017 |editor1-last=Hummel |editor1-first=Arthur W. |edition=reprint}} * {{citation |last=Jerr |first=Nicole |title=The Scaffolding of Sovereignty: Global and Aesthetic Perspectives on the History of a Concept |year=2017 |publisher=Columbia University Press}} * {{cite book |last=Levene |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=RBgoNN4MG-YC |title=Empire, Colony, Genocide: Conquest, Occupation, and Subaltern Resistance in World History |publisher=[[Berghahn Books|Berghahn]] |year=2008 |isbn=978-1-84545-452-4 |editor-last=Moses |editor-first=A. Dirk |location=Oxford and New York |pages=183–204 |chapter=Empires, Native Peoples, and Genocides |access-date=22 April 2014}} * {{cite book |last1=Liu |first1=Tao Tao |url=https://books.google.com/books?id=FW8SBAAAQBAJ |title=Unity and Diversity: Local Cultures and Identities in China |last2=Faure |first2=David |publisher=[[Hong Kong University Press]] |year=1996 |isbn=9622094023 |access-date=10 March 2014}} * {{cite book |last=Marks |first=Robert B. |url=https://books.google.com/books?id=iXVHL2mYajAC |title=China: Its Environment and History |publisher=[[Rowman & Littlefield Publishers]] |year=2011 |isbn=978-1442212770 |access-date=10 March 2014}} * {{cite book |last=Millward |first=James A. |url=https://books.google.com/books?id=8FVsWq31MtMC |title=Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang |publisher=Columbia University Press |year=2007 |isbn=978-0231139243 |edition=illustrated |access-date=22 April 2014}} * {{Cite book |last=Mitirov |first=A. G |title=Oirats-Kalmyks: centuries and generations / The fall of the Dzungar Khanate |publisher=Kalm. book publishing house |year=1998 |location=Elista}} * {{cite book |last=Moiseev |first=Vladimir |title=The Dzungar Khanate and the Kazakhs (17th–18th Centuries) |publisher=Gylym; Institute of Uighur Studies, Academy of Sciences of the Kazakh SSR |year=1991 |location=Alma-Ata |language=ru}} * {{citation |last=Mote |first=Frederick W. |title=Imperial China: 900-1800 |year=1999 |location=Cambridge, MA |publisher=[[Harvard University Press]] |isbn=978-0-674-01212-7 |author-link=Frederick Mote |title-link=Imperial China: 900-1800}} * {{citation |last=Narangoa |first=Li |title=Historical Atlas of Northeast Asia, 1590-2010: Korea, Manchuria, Mongolia, Eastern Siberia |year=2014 |location=New York |publisher=Columbia University Press |isbn=9780231160704}} * {{Cite book |last=Perdue |first=Peter. C. |title=China marches West: Qing conquest of central Eurasia |publisher=Belknap Press |year=2005 |isbn=0-674-01684-X |location=Cambridge, Massachusetts |pages=725 |language=en}} * {{citation |last=Peterson |first=Willard |title=The Cambridge History of China Volume 9 The Ch'ing Empire to 1800, Part 1 |year=2008 |publisher=Cambridge University Press}} * {{cite book |last1=Powers |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=LVlyX6iSDEQC |title=Historical Dictionary of Tibet |last2=Templeman |first2=David |publisher=[[Scarecrow Press]] |year=2012 |isbn=978-0810879843 |edition=illustrated |access-date=22 April 2014}} * {{Cite book |last=Rawski |first=Evelyn Sakakida |title=The Last Emperors: A Social History of Qing Imperial Institutions. |publisher=University of California Press |year=2001 |isbn=978-0-520-22837-5 |edition=1st |location=Berkeley}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=GXj4a3gss8wC |title=Xinjiang: China's Muslim Borderland |publisher=M.E. Sharpe |year=2004 |isbn=0765613182 |editor-last=Starr |editor-first=S. Frederick |edition=illustrated |access-date=10 March 2014}} * {{cite book |last1=Suleimenov |first1=Ramazan |url=https://www.academia.edu/111538626/%D0%A1%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A0_%D0%91_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%92_%D0%90_%D0%98%D0%B7_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_XVIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%B8_%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%90%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0_1988 |title=From the History of Kazakhstan in the 18th Century (on the External and Internal Policy of Ablai) |last2=Moiseev |first2=Vladimir |publisher=Nauka; Institute of History, Archaeology and Ethnography named after Ch. Ch. Valikhanov, Academy of Sciences of the Kazakh SSR |year=1988 |location=Alma-Ata |language=ru |ref={{harvid|Suleimenov|Moiseev|1988}}}} * {{Citation |last=Swope |first=Kenneth |title=The Military Collapse of China's Ming Dynasty |year=2014 |publisher=Routledge}} * {{cite book |last=Tyler |first=Christian |url=https://books.google.com/books?id=bEzNwgtiVQ0C&q=Merchant+jahangir |title=Wild West China: The Taming of Xinjiang |publisher=Rutgers University Press |year=2004 |isbn=0813535336 |edition=illustrated, reprint |access-date=10 March 2014}} * {{citation |last=Twitchett |first=Denis |title=The Cambridge History of China Volume 8 The Ming Dynasty, 1368—1644, Part 2 |year=1998b |publisher=Cambridge University Press}} * {{Cite book |last=Unclear |title=Empire at the Margins: Culture, Ethnicity, and Frontier in Early Modern China. |publisher=University of California Press |year=2006 |isbn=978-1-282-35656-6 |editor-last=Pamela |editor-first=Kyle Crossley |editor-last2=Helen |editor-first2=F. Siu |editor-last3=Donald |editor-first3=S. Sutton}} * {{Citation |last=Wakeman |first=Frederic |title=The Great Enterprise: The Manchu Reconstruction of Imperial Order in Seventeenth-Century China |volume=1 |year=1985 |publisher=University of California Press}} * {{Cite book |last=Zlatkin |first=I. Ya |title=History of the Dzungar Khanate (1634-1758) |publisher=Institute of Oriental Studies, Russian Academy of Sciences: Nauka. Main Publishing House of Eastern Literature |year=1983 |edition=2nd |pages=331 |language=ru}} [[Ангилал:Зүүнгарын хаант улс]] [[Ангилал:Монгол-Хятадын харилцаа]] [[Ангилал:Төвөдийн түүх]] [[Ангилал:Шинжааны түүх]] [[Ангилал:Чингийн дайн]] [[Ангилал:Зүүнгарын Хаант Улсын дайн]] nqpt8mv1hyiie8wh6eck5ze4hrbp6j9 0 63123 863061 801538 2026-07-24T13:26:02Z Avirmed Batsaikhan 53733 863061 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kaidu's tamga.png|thumb|right|[[Хайду]] ханы тамга]] [[Файл:Imperial Seal of the Mongols 1246.svg|thumb|[[Гүюг хаан|Гүюг хааны]] Ромын Пап лам IV Инносентийд илгээсэн захидал дээр байдаг монгол бичигтэй Монголчуудын Эзэн хааны тамга.]] '''Тамга''' гэдэг нь албаны болон бусад бичиг баримтыг баталгаажуулах үед ашиглаж ирсэн хэрэгсэл юм. Тамга нь эрт үеэс хэрэглэж эхлэхдээ [[Цаас|цаас]], '''шавар баримал''', '''хөшөө дурсгал''', '''төмөр эдлэл''', '''торго даавуу''' бүхий зураг, сэлт дээр ямар нэгэн дүрсийг билэгдэл болгон товойлгон дүрслэн уг зүйлээ тодорхой нэг эзэнтэй гэсэн ойлголт өгөх зориулалттай бүтээгдсэн. Эрт үеэс үүрэг зориулалтаараа төрийн болон хувийн компани зэрэгт хуулийн дагуу хэрэглэж буйг '''тамга''', хувь хүн өөрийн хүсэл сонирхолд тулгуурлаж, зөвхөн өөрийгөө илэрхийлэх зориулалттай бол '''тэмдэг''' гэж нэрлэж ирсэн. Аман ярианд тамга, тэмдэг гэсэн хоршоо үгээр хэрэглэдэг. ==Түүх== [[Файл:Imperial Seal of Bogd Khan.jpg|thumb|'''[[Богд хаан]]<nowiki/>ы шашин төрийг хослон барих төрийн тамга''']] Хүн үүссэн үеэс хадан дээр амьтны дүрст тэмдэг үлдээсэн зүйл ажиглагддаг. Энэ нь тамга үүсэх анхны эхлэл болсон гэж үздэг. Энэ нь сүүлдээ хөгжсөөр үсэг бичиг үүссэн үед дөрвөлжин эсвэл зуувин, дугуй , гурвалжин зэрэг хэлбэр дотор дүрс буюу үг сийлж, үлдээх замаар хамгийн анхны тамга төст дүрсийг эртний [[Эртний Египет|Мисир]], [[Шумер|Шүмерийн]] хотууд, эртний [[Ся улс|Ся]], [[Шан улс]]уудын хотуудаас ваар, зураг, модон дээр сийлж үлдээсэн байдлаар олдож ирсэн. Төрт улсууд үүссэн цагаас хот улсууд, жижиг улсын хаад, ноёдын хэрэглэх тамга нь энгийн иргэний тэмдэг хоёрын зааг ялгаа үүсч эхэлсэн. Ингэхдээ төрийн тамга нь [[Ази тив|дорно дахинд]] дөрвөлжин хэлбэрийг олсон бол, [[Европ тив|өрнө дахинд]] дугуй хэлбэр бүхий тамга хэрэглэж байсан. МЭӨ III зуунаас хойш тамга нь тухайн бүс нутаг, орны авианд тааруулсан үсэг бичгээр үйлдэх болсон өнөө хүртэл тасарашгүй иржээ. Харин хувийн тэмдэг нь ямар нэгэн дүрс, билэгдэл, эзэн хүнийг илэрхийлэх бичиг сийлсэн хэдий ч, албаны тамгаас жижиг хэмжээтэй байдаг. ==Холбоотой мэдээлэл== * [[Их Монгол улсын их хааны тамга]] == Цахим холбоос == {{Commonscat|Medieval seals|Тамга}} {{Wiktionary}} [[Ангилал:Тамга| ]] [[Ангилал:Глиптик]] 0gyr020ncmowphs3b3ktfjbb2ivqalp 0 64705 863115 699154 2026-07-25T06:10:25Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863115 wikitext text/x-wiki [[File:Asia (orthographic projection).svg|thumb|right|Ази тивийн газар нутаг]] '''Азийн орнуудын жагсаалтад''' [[Ази тив]]д орших бүх улс орнуудыг жагсаан оруулав. Эдгээр улсуудаас гурав нь буюу [[Оросын Холбооны Улс]], [[Казахстан]], [[Турк]]ийн газар нутгийн зарим хэсэг нь [[европ]] тивд бас оршдог. [[Еврази]]йн хилийн зурвасыг яаж татсанаас шалтгаалан [[Гүрж]], [[Азербайжан]] бүр цаашлаад [[Армени]]йн газар нутгийн хэсгийг нь Европ тивд оруулах нь бий. [[Египет]]ээс зөвхөн [[Синайн хойг]] Ази тивд орших ба үндсэн газар нутаг нь [[Африк тив]]д оршино. [[Индонез]] болон [[Папуа Шинэ Гвиней]]н зарим хэсэг нь [[Австрали тив]]д байдаг. {{зай авах}} {| class="wikitable sortable zebra" |- class="hintergrundfarbe6" ! Улс !! Улсын бүрэн нэр !! Нийслэл !! Хүн ам (2017)<ref name=":0">[https://population.un.org/wpp/ World Population Prospects - Population Division - United Nations.] Abgerufen am 29. Dezember 2017.</ref> !! Газар нутгийн хэмжээ км² !! 1 км² талбайд<br />оногдох<br />хүн амын тоо<ref name=":0" /> !! class="unsortable" | [[Үндэстний далбаануудын жагсаалт|Төрийн далбаа]] !! ISO-3-товчлол !! ISO-2-товчлол !! [[Top-Level-Domain|TLD]] !! Англи нэр !! Нутгийн нэр |- |[[Монгол Улс|Монгол]] |Монгол Улс |[[Улаанбаатар]] |style="text-align:right"|{{nts|3,119,935}}<ref>[http://www.nso.mn/ Үндэсний статистикийн газрын цахим хуудас] 2017-03-03-ны өдрийн тооцоо.</ref> |style="text-align:right"|{{nts|1564116}} <!--Үүнийг битгий өөрчлөөрэй, хэрвээ бүх улсуудын шинэ эх сурвалж байхгүй тохиолдолд--> |style="text-align:right"|{{nts|2,0}} <!--Үүнийг битгий өөрчлөөрэй, хэрвээ бүх улсуудын шинэ эх сурвалж байхгүй тохиолдолд--> |style="text-align:center"|{{MNG|#|WIDTH=30}} |MNG |MN |[[.mn]] |Mongolia |Монгол Улс |- |[[Оросын Холбооны Улс|Орос]]<br /><small>[[Крым]]ыг оруулаагүй</small> |Оросын Холбооны Улс |[[Москва]] |style="text-align:right"|{{nts|143200000}} <!--Үүнийг битгий өөрчлөөрэй, хэрвээ бүх улсуудын шинэ эх сурвалж байхгүй тохиолдолд--> |style="text-align:right"|{{nts|17098242}} <!--Үүнийг битгий өөрчлөөрэй, хэрвээ бүх улсуудын шинэ эх сурвалж байхгүй тохиолдолд--> |style="text-align:right"|{{nts|8,0}} <!--Үүнийг битгий өөрчлөөрэй, хэрвээ бүх улсуудын шинэ эх сурвалж байхгүй тохиолдолд--> |style="text-align:center"|{{RUS|#|WIDTH=30}} |RUS |RU |[[.ru]] |Russia ''эсвэл'' Russian Federation |Россия ''эсвэл'' Российская Федерация |- |{{Төрөлжүүлэх түлхүүр|Хятад}} [[Хятад]]<br /><small>[[Макао]]гийн хамт (MO)</small> |Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс |[[Бээжин]] |style="text-align:right"|{{nts|1358100000}}&nbsp;<small>нийт<br />* 600.000&nbsp;MO</small> |style="text-align:right"|{{nts| 9596961}}&nbsp;<small>нийт<br />* 28,2&nbsp;MO</small> |style="text-align:right"|{{nts|138,6}}&nbsp;<small>нийт<br />* 20.141,8&nbsp;MO</small> |style="text-align:center"|{{CHN|#|WIDTH=30}}<br />{{MAC|#|WIDTH=25}} |CHN |CN |[[.cn]] |China |中华人民共和国 ''Жунхуа рэньминь гунхөгуо'' |- |{{Төрөлжүүлэх түлхүүр|Тайвань}} ''[[Тайвань]]''<ref>[[Тайвань арал|Тайвань]], [[Пэнху (тойрог)|Пэнху]], [[Лань]], [[Люйдао]], [[Жиньмэнь]], [[Мазү]], [[Тайпин арал]], [[Пратас арал|Пратас]]ыг багтаана</ref><ref name="ReferenceA">Хагас бүрэн эрхтэй, гэхдээ Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бус</ref> |''Бүгд Найрамдах Хятад Улс''<ref name="Langform">''ерөнхийдөө'' хэрэглэдэг урт нэр нь, учир нь тус улс нь маргаантай улсын тоонд ордог болохоор ''албан ёсны'' бүрэн нэр байхгүй</ref> |[[Тайбэй]] |style="text-align:right"|{{nts|23300000}} |style="text-align:right"|{{nts|35980}} |style="text-align:right"|{{nts|639,9}} |style="text-align:center"|{{TWN|#|WIDTH=30}} |TWN |TW |[[.tw]] |Taiwan ''эсвэл'' Republic of China |中華民國 ''Жунхуа миньгуо'' |- |[[Япон]] |Япон |[[Токио]] |style="text-align:right"|{{nts|127600000}} |style="text-align:right"|{{nts|377915}} |style="text-align:right"|{{nts|335,5}} |style="text-align:center"|{{JPN|#|WIDTH=30}} |JPN |JP |[[.jp]] |Japan |Нихон ''эсвэл'' Ниппон |- |[[Хонконг]] |Хон Конг |[[Хонконг]] |style="text-align:right"|{{nts|7100000}} |style="text-align:right"|{{nts|1.104}} |style="text-align:right"|{{nts|6.422,1}} |style="text-align:center"|{{HKG|#|WIDTH=30}} |HKG |HK |[[.hk]] |Hong Kong |香港 ''Хон Конг'' |- |{{Төрөлжүүлэх түлхүүр|Солонгос, Умард}} [[Умард Солонгос]] |Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улс |[[Пёнъян]] |style="text-align:right"|{{nts|24600000}} |style="text-align:right"|{{nts|120538}} |style="text-align:right"|{{nts|188,8}} |style="text-align:center"|{{PRK|#|WIDTH=30}} |PRK |KP |[[.kp]] |Korea, Democratic People's Republic of (North Korea) |조선민주주의인민공화국 Чусонь |- |{{Төрөлжүүлэх түлхүүр|Солонгос, Өмнөд}} [[Өмнөд Солонгос]] |Бүгд Найрамдах Солонгос Улс |[[Сөүл]] |style="text-align:right"|{{nts|48900000}} |style="text-align:right"|{{nts|99720}} |style="text-align:right"|{{nts|487,7}} |style="text-align:center"|{{KOR|#|WIDTH=30}} |KOR |KR |[[.kr]] |Korea, Republic of (South Korea) |대한민국 Тэхань миньгүг |- |[[Бангладеш]] |Бүгд Найрамдах Бангладеш Ард Улс |[[Дакка]] |style="text-align:right"|{{nts| 152900000 }} |style="text-align:right"|{{nts|143998}} |style="text-align:right"|{{nts|1084,2}} |style="text-align:center"|{{BGD|#|WIDTH=30}} |BGD |BD |[[.bd]] |Bangladesh |Банладеш |- |[[Бутан]] |Бутаны Вант Улс |[[Тхимпху]] |style="text-align:right"|{{nts| 700000 }} |style="text-align:right"|{{nts| 38394 }} |style="text-align:right"|{{nts|18,2}} |style="text-align:center"|{{BTN|#|WIDTH=30}} |BTN |BT |[[.bt]] |Bhutan |Бутан |- |[[Энэтхэг]]<br /><small>[[Кашмир]]ын хамт</small> |Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улс |[[Шинэ Дели]] |style="text-align:right"|{{nts|1259700000}} <!--Үүнийг битгий өөрчлөөрэй, хэрвээ бүх улсуудын шинэ эх сурвалж байхгүй тохиолдолд--> |style="text-align:right"|{{nts|3287263}} <!--Үүнийг битгий өөрчлөөрэй, хэрвээ бүх улсуудын шинэ эх сурвалж байхгүй тохиолдолд--> |style="text-align:right"|{{nts|356,9}} <!--Үүнийг битгий өөрчлөөрэй, хэрвээ бүх улсуудын шинэ эх сурвалж байхгүй тохиолдолд--> |style="text-align:center"|{{IND|#|WIDTH=30}} |IND |IN |[[.in]] |India |Индиа ([[Англи хэл|Англи]]), Бхарәт ([[Хинди хэл]]) |- |[[Мальдив]] |Мальдивын Бүгд Найрамдах Улс |[[Мале]] |style="text-align:right"|{{nts|328.536}} |style="text-align:right"|{{nts|298}} |style="text-align:right"|{{nts|1102}} |style="text-align:center"|{{MDV|#|WIDTH=30}} |MDV |MV |[[.mv]] |Maldives |Дивехи Раджжеге |- |[[Балба]] |Холбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Балба Улс |[[Катманду]] |style="text-align:right"|{{nts|30900000}} |style="text-align:right"|{{nts|147181}} |style="text-align:right"|{{nts|196,7}} |style="text-align:center"|{{NPL|#|WIDTH=30}} |NPL |NP |[[.np]] |Nepal |Непал |- |[[Пакистан]]<br /><small>[[Кашмир]]ын хамт</small> |Исламын Бүгд Найрамдах Пакистан Улс |[[Исламабад]] |style="text-align:right"|{{nts|180400000}} |style="text-align:right"|{{nts|796095}} |style="text-align:right"|{{nts|231,6}} |style="text-align:center"|{{PAK|#|WIDTH=30}} |PAK |PK |[[.pk]] |Pakistan |Пакистан |- |[[Шри Ланка]] |Бүгд Найрамдах Ардчилсан Социалист Шри Ланка Улс |[[Шри-Жаяварденепура-Котте]] |style="text-align:right"|{{nts|21200000}} |style="text-align:right"|{{nts|65610}} |style="text-align:right"|{{nts|327,9}} |style="text-align:center"|{{LKA|#|WIDTH=30}} |LKA |LK |[[.lk]] |Sri Lanka |Шри Ланка |- |[[Бруней]] |Бруней Даруссалам Улс |[[Бандар Сери Бегаван]] |style="text-align:right"|{{nts|400000}} |style="text-align:right"|{{nts|5765}} |style="text-align:right"|{{nts|68,5}} |style="text-align:center"|{{BRN|#|WIDTH=30}} |BRN |BN |[[.bn]] |Brunei Darussalam |Негара Бруней Даруссалам |- |[[Индонез]] |Бүгд Найрамдах Индонез Улс |[[Жакарта]] |style="text-align:right"|{{nts|241000000}} |style="text-align:right"|{{nts|1904569}} |style="text-align:right"|{{nts|127,6}} |style="text-align:center"|{{IDN|#|WIDTH=30}} |IDN |ID |[[.id]] |Indonesia |Индонезиа |- |[[Камбож]] |Камбожийн Вант Улс |[[Пномпень]] |style="text-align:right"|{{nts|15000000}} |style="text-align:right"|{{nts|181035}} |style="text-align:right"|{{nts|79,8}} |style="text-align:center"|{{KHM|#|WIDTH=30}} |KHM |KH |[[.kh]] |Cambodia |Кампучие |- |[[Лаос]] |Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос Ард Улс |[[Вьентьян]] |style="text-align:right"|{{nts|6500000}} |style="text-align:right"|{{nts|236800}} |style="text-align:right"|{{nts|26,9}} |style="text-align:center"|{{LAO|#|WIDTH=30}} |LAO |LA |[[.la]] |Lao, People’s Democratic Republic of |Лао |- |[[Малайз]] |Малайз |[[Куала-Лумпур]] |style="text-align:right"|{{nts|29000000}} |style="text-align:right"|{{nts|329847}} |style="text-align:right"|{{nts|85,7}} |style="text-align:center"|{{MYS|#|WIDTH=30}} |MYS |MY |[[.my]] |Malaysia |Малайзиа |- |[[Мьянмар]] |Бүгд Найрамдах Мьянмарын Холбооны Улс |[[Нейпьидо]] |style="text-align:right"|{{nts|53.370.609}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|676578}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|81,7}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{MMR|#|WIDTH=30}} |MMR |MM |[[.mm]] |Myanmar ''эсвэл'' Burma |Мьянма Найнгнгандав |- |[[Филиппин]] |Бүгд Найрамдах Филиппин Улс |[[Манила]] |style="text-align:right"|{{nts|104.918.090}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|299000}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|351,9}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{PHL|#|WIDTH=30}} |PHL |PH |[[.ph]] |Philippines |Пилипинас |- |[[Сингапур]] |Бүгд Найрамдах Сингапур Улс |''Хот улс''<ref>Албан ёсны нийслэл хот биш</ref> |style="text-align:right"|{{nts|5.708.844}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|697}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|8155,5}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{SGP|#|WIDTH=30}} |SGP |SG |[[.sg]] |Singapore |Сингапоре |- |[[Тайланд]] |Тайландын Вант Улс |[[Бангкок]] |style="text-align:right"|{{nts|69.037.513}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|513120}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|135,1}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{THA|#|WIDTH=30}} |THA |TH |[[.th]] |Thailand |Пратет Тай |- |[[Зүүн Тимор]] / Тимор-Лесте |Бүгд Найрамдах Ардчилсан Тимор-Лесте Улс |[[Дили]] |style="text-align:right"|{{nts|1.296.311}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|14874}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|87,2}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{TLS|#|WIDTH=30}} |TLS |TL (TP) |[[.tl]] ([[.tp]]) |East Timor ''эсвэл''<br />Timor-Leste |Тимор-Лесте |- |[[Вьетнам]] |Бүгд Найрамдах Социалист Вьетнам Улс |[[Ханой]] |style="text-align:right"|{{nts|95.540.800}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|331210}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|308,1}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{VNM|#|WIDTH=30}} |VNM |VN |[[.vn]] |Vietnam |Вьет Нам |- |[[Египет]] |Арабын Бүгд Найрамдах Египет Улс |[[Каир]] |style="text-align:right"|{{nts| 97.553.151}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|1001450}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|98,0}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{EGY|#|WIDTH=30}} |EGY |EG |[[.eg]] |Egypt |Миср |- |[[Армени]] |Бүгд Найрамдах Армени Улс |[[Ереван]] |style="text-align:right"|{{nts|2.930.450 }} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|29743}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|102,9}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{ARM|#|WIDTH=30}} |ARM |AM |[[.am]] |Armenia |Хаястан |- |[[Азербайжан]] |Бүгд Найрамдах Азербайжан Улс |[[Баку]] |style="text-align:right"|{{nts|9.827.589}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|86600}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|118,9}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{AZE|#|WIDTH=30}} |AZE |AZ |[[.az]] |Azerbaijan |Азербайкан |- |[[Бахрейн]] |Бахрейны Вант Улс |[[Манама]] |style="text-align:right"|{{nts|1.492.584}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|760}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|1963,9}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{BHR|#|WIDTH=30}} |BHR |BH |[[.bh]] |Bahrain |аль-Бахрейн |- |[[Гүрж]]<br /><small>[[Абхаз]] ба [[Өмнөд Осети]]йн хамт</small> |Гүрж Улс |[[Тбилиси]] |style="text-align:right"|{{nts|3.912.061}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|69700}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|56,3}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{GEO|#|WIDTH=30}} |GEO |GE |[[.ge]] |Georgia |Сак'арт'вэло |- |[[Ирак]] |Бүгд Найрамдах Ирак Улс |[[Багдад]] |style="text-align:right"|{{nts|38.274.618}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|438317}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|88,1}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{IRQ|#|WIDTH=30}} |IRQ |IQ |[[.iq]] |Iraq |аль-ʿИрак |- |[[Иран]] |Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс |[[Тегеран]] |style="text-align:right"|{{nts|81.162.788}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|1648195}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|49,8}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{IRN|#|WIDTH=30}} |IRN |IR |[[.ir]] |Iran |Иран |- |[[Израил]]<br /><small>[[Голаны өндөрлөг]], [[Зүүн Иерусалим]]ын хамт,<br />[[Газын зурвас]], [[Баруун Йорданы орон|Баруун Йордан]] ороогүй</small> |Израил Улс |[[Иерусалим]] |style="text-align:right"|{{nts|8.321.570}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|22380}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|384,5}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{ISR|#|WIDTH=30}} |ISR |IL |[[.il]] |Israel |Ийсра'эл |- |[[Йемен]] |Бүгд Найрамдах Йемен Улс |[[Санаа]] |style="text-align:right"|{{nts|28.250.420}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|527968}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|53,5}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{YEM|#|WIDTH=30}} |YEM |YE |[[.ye]] |Yemen |аль-Яман |- |[[Йордан]] |Йорданы Хашемын Вант Улс |[[Амман]] |style="text-align:right"|{{nts|9.702.353}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|89342}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|109,3}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{JOR|#|WIDTH=30}} |JOR |JO |[[.jo]] |Jordan |аль-Урдунн |- |[[Катар]] |Катар Улс |[[Доха]] |style="text-align:right"|{{nts|2.639.211}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|11586}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|227,3}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{QAT|#|WIDTH=30}} |QAT |QA |[[.qa]] |Qatar |Давлат Катар |- |[[Кувейт]] |Кувейт Улс |[[Кувейт хот]] |style="text-align:right"|{{nts|4.136.528}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|17818}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|232,1}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{KWT|#|WIDTH=30}} |KWT |KW |[[.kw]] |Kuwait |аль-Кувейт |- |[[Ливан]] |Бүгд Найрамдах Ливан Улс |[[Бейрут]] |style="text-align:right"|{{nts|6.082.357}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|10400}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|594,6}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{LBN|#|WIDTH=30}} |LBN |LB |[[.lb]] |Lebanon |Лубнан |- |[[Оман]] |Оманы Султант Улс |[[Mаскат]] |style="text-align:right"|{{nts|4.636.262}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|309500}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|15,0}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{OMN|#|WIDTH=30}} |OMN |OM |[[.om]] |Oman |ʿУман |- |[[Саудын Араб]] |Саудын Арабын Вант Улс |[[Эр-Рияд]] |style="text-align:right"|{{nts|32.938.213}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|2149690}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|15,3}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{SAU|#|WIDTH=30}} |SAU |SA |[[.sa]] |Saudi Arabia |аль-ʿАрабия ас-Саʿудия |- |[[Сири]]<br /><small>[[Голаны өндөрлөг]]ийн хамт</small> |Арабын Бүгд Найрамдах Сири Улс |[[Дамаск]] |style="text-align:right"|{{nts|18.269.868}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|185180}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|99,5}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{SYR|#|WIDTH=30}} |SYR |SY |[[.sy]] |Syria |Сурия |- |[[Турк]] |Бүгд Найрамдах Турк Улс |[[Анкара]] |style="text-align:right"|{{nts|80.745.020}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|783562}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|104,9}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{TUR|#|WIDTH=30}} |TUR |TR |[[.tr]] |Turkey |Туркие |- |[[Умард Кипр]] |Умард Киприйн Бүгд Найрамдах Турк Улс<ref>Die Türkische Republik Nordzypern ist völkerrechtlich kein anerkannter Staat oder vergleichbares Territorium; außer von der Türkei wird sie bis heute von keinem Mitgliedstaat der Vereinten Nationen anerkannt. Demzufolge wurden auch keinerlei Kodierungen vergeben. Von Nordzypern herausgegebenen Reisepässe enthalten in Anlehnung an die ALPHA-3-Codes das selbst gewählte Kürzel ''CTR'' ({{Webarchiv|url=http://www.zypern.news/14050/tuerkische-republik-zypern/ |wayback=20190526131804 |text=Quelle: Zypern Times |archiv-bot=2026-07-25 06:10:20 InternetArchiveBot }}). Diese Kodierung ist aber nicht reserviert und kann in der ISO 3166 jederzeit anders belegt werden.</ref> |[[Умард Никоси]] |style="text-align:right"|{{nts|294406}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|3355}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|79}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{TRNZ|#|WIDTH=30}} |CTR |— |[[.nc.tr]] |Turkish Republic of Northern Cyprus |Күзэи Кибрис Турк Кумхуриети |- |[[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс]] |Арабын Нэгдсэн Эмират Улс |[[Абу-Даби хот|Абу-Даби]] |style="text-align:right"|{{nts|9.400.145}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|83600}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|112,4}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{ARE|#|WIDTH=30}} |ARE |AE |[[.ae]] |United Arab Emirates |аль-Имарат аль-ʿАрабия аль-Муттахида |- |[[Кипр]]<br /><small>[[Умард Кипр]]ийн хамт</small> |Бүгд Найрамдах Кипр Улс |[[Никоси]] |style="text-align:right"|{{nts|1.179.551}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|9251}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|127,7}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{CYP|#|WIDTH=30}} |CYP |CY |[[.cy]] |Cyprus |Кипрос ([[Шинэ Грек хэл|грекээр]]), Кибрис ([[Турк хэл|туркээр]]) |- |[[Афганистан]] |Исламын Бүгд Найрамдах Афганистан Улс |[[Кабул]] |style="text-align:right"|{{nts|35.530.081}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|652230}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|54,4}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{AFG|#|WIDTH=30}} |AFG |AF |[[.af]] |Afghanistan |Афганестан |- |[[Казахстан]] |Бүгд Найрамдах Казахстан Улс |[[Астана]] |style="text-align:right"|{{nts|18.204.499}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|2724900}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|6,7}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{KAZ|#|WIDTH=30}} |KAZ |KZ |[[.kz]] |Kazakhstan |Казакстан ([[Хасаг хэл|хасагаар]]), Казахстан ([[Орос хэл|оросоор]]) |- |[[Киргиз]] |Бүгд Найрамдах Киргиз Улс |[[Бишкек]] |style="text-align:right"|{{nts|6.045.117}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|199951}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|31,5}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{KGZ|#|WIDTH=30}} |KGZ |KG |[[.kg]] |Kyrgyzstan |Киргизстан ([[Киргиз хэл|киргизээр]]),<br />Киргизия ([[Орос хэл|оросоор]]) |- |[[Тажикистан]] |Бүгд Найрамдах Тажикистан Улс |[[Душанбе]] |style="text-align:right"|{{nts|8.921.343}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|143100}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|63,7}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{TJK|#|WIDTH=30}} |TJK |TJ |[[.tj]] |Tajikistan |Тожикистон |- |[[Туркменистан]] |Туркменистан Улс |[[Ашхабад]] |style="text-align:right"|{{nts|5.758.075}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|488100}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|12,7}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{TKM|#|WIDTH=30}} |TKM |TM |[[.tm]] |Turkmenistan |Тюркменистан |- |[[Узбекистан]] |Бүгд Найрамдах Узбекистан Улс |[[Ташкент]] |style="text-align:right"|{{nts|31.910.641}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|447400}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:right"|{{nts|75,0}} <!--bitte nur ändern, wenn es eine neue Quelle für alle Staaten gibt--> |style="text-align:center"|{{UZB|#|WIDTH=30}} |UZB |UZ |[[.uz]] |Uzbekistan |Оʻзбекистон |- style="background:#EAECF0" ! Улс !! Улсын бүрэн нэр !! Нийслэл !! Хүн ам (2017)<ref name=":0"/> !! Газар нутгийн хэмжээ км² !! 1 км² талбайд<br />оногдох<br />хүн амын тоо<ref name=":0" /> !! class="unsortable" | [[Үндэстний далбаануудын жагсаалт|Төрийн далбаа]] !! ISO-3-товчлол !! ISO-2-товчлол !! [[Top-Level-Domain|TLD]] !! Англи нэр !! Нутгийн нэр |} == Эшлэл == <references/> [[Ангилал:Улсуудын жагсаалт|Ази тив]] [[Ангилал:Азийн орон|!]] taolcm9wcqhbypxgo8kdctqur9pzei0 0 66085 863112 862616 2026-07-25T04:34:31Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863112 wikitext text/x-wiki {{Infobox programming language | name = R хэл | logo = [[File:R logo.svg|200px|Лого]] | released = {{Start date and age|1993|08}}<ref name="Interface98">{{cite techreport |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Interface98.pdf |title=R : Past and Future History |first=Ross |last=Ihaka |institution=Statistics Department, The University of Auckland, Auckland, New Zealand |conference=Interface '98 |year=1998}}</ref> | designer = [[wikisource:en:Ross Ihaka|Ross Ihaka]] and [[wikisource:en:Robert Gentleman (statistician)|Robert Gentleman]] | developer = R Core Team<ref>{{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ |at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}}</ref> | typing = [[wikisource:en:dynamic typing|Dynamic]] | implementations = | dialects = | influenced = | license = [[GNU GPL#Version 2|GNU GPL v2]]<ref>{{cite web |url=https://www.r-project.org/COPYING |title=R license |publisher=r-project |access-date=6 June 2016}}</ref> | website = [https://www.r-project.org/ www.r-project.org] | wikibooks = | paradigms = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[Array programming|Array]], [[Object-oriented programming|object-oriented]], [[Imperative programming|imperative]], [[Functional programming|functional]], [[Procedural programming|procedural]], [[Reflective programming|reflective]] | latest_release_version = 3.4.0 (You Stupid Darkness)<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-devel/NEWS.html|title=R News|website=CRAN|access-date=22 April 2017}}</ref> | latest_release_date = {{Start date and age|2017|04|21}} | latest_test_version = | latest_test_date = | influenced_by = | file_ext = .r, .R, .RData, .rds, .rda }} R нь статистик тооцоолол, график дүрслэлд зоиулагдсан нээлттэй эх бүхий [[программчлалын хэл]] болон програм хангамж бөгөөд Статистик Тооцооллын R Сан дээр түшиглэдэг.{{refn| R language and environment * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ| at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} R Foundation * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-the-R-Foundation_003f |title=R FAQ |at=2.13 What is the R Foundation? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} The R Core Team [https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Citing-R asks authors who use R in their data analysis] to cite the software using: * R Core Team (2016). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. URL http://www.R-project.org/. }} R хэлийг статистикчид, [[Data mining|өгөгдлийн уурхайчид]] статистикийн програм хангамж{{refn| widely used * {{cite journal | author1 = Fox, John | author2 = Andersen, Robert | lastauthoramp = yes | title = Using the R Statistical Computing Environment to Teach Social Statistics Courses | publisher = Department of Sociology, McMaster University | date = January 2005 | url = http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | format = PDF | accessdate = 2006-08-03 | archive-date = 2016-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611085820/http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | url-status = dead }} * {{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html |title=Data Analysts Captivated by R's Power | date=2009-01-06 | accessdate=2009-04-28|last=Vance| first=Ashlee |work=[[New York Times]]| quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}} }} зохиох, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html|title=Data Analysts Captivated by R's Power|date=2009-01-06|accessdate=2009-04-28|last=Vance|first=Ashlee|work=[[New York Times]]|quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}}</ref> зэрэгт өргөн хэрэглэхийн зэрэгцээ сүүлийн жилүүдэд түүний хэрэглээ бусад чиглэлд ч хурдацтай өсөн нэмэгдэж байна.{{refn| R's popularity * David Smith (2012); [http://java.sys-con.com/node/2288420 ''R Tops Data Mining Software Poll''], Java Developers Journal, May 31, 2012. * Karl Rexer, Heather Allen, & Paul Gearan (2011); [http://www.rexeranalytics.com/Data-Miner-Survey-Results-2011.html ''2011 Data Miner Survey Summary''], presented at Predictive Analytics World, Oct. 2011. * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} }} R бол GNU програм хангамж юм.{{refn| GNU project * {{cite web | url=http://directory.fsf.org/project/gnur/ | publisher=Free Software Foundation (FSF) Free Software Directory|title=GNU R |date=19 July 2010|accessdate=13 November 2012}} * {{cite web | author=R Project|date=n.d.|url=https://www.r-project.org/about.html | title=What is R? | accessdate=2009-04-28}} }} R програмын эх код [[Си хэл|C]], [[Фортран|Fortran]], R хэл дээр бичигдсэн.<ref>{{cite web|author="Wrathematics"|url=http://librestats.com/2011/08/27/how-much-of-r-is-written-in-r/|title=How Much of R Is Written in R|date=27 August 2011|accessdate=2011-12-01|publisher=librestats}}</ref> R програмыг [[GNU General Public License|GNU GPL Олон Нийтийн Лиценз]]-ээр голлох [[Үйлдлийн систем|үйлдлийн системүүд]] дээр үнэ төлбөргүй ашиглах боломжтой. Мөн R нь командын мөрнөөс ажилладаг тул зориулалтын [[Хэрэглэгчийн график интерфейс|график интерфейс]] бүхий програмаар дамжуулан ашиглах нь зүйтэй.<ref name="R_gui">{{cite web|title=7 of the Best Free Graphical User Interfaces for R|url=http://www.linuxlinks.com/article/20110306113701179/GUIsforR.html|website=linuxlinks.com|accessdate=9 February 2016}}</ref> == Түүх == R нь John Chambers гэдэг хүний Bell Labs-д ажиллаж байх үедээ зохиосон [[wikisource:en:S (programming language)|програмчлалын S хэл]] дээр тулгуурласан. Эдгээрийн хооронд хэдэн чухал ялгаа байдаг ч S хэлээр бичигдсэн кодын ихэнх нь R дээр шууд ажилладаг.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/about.html|title=R: What is R?|website=R-Project|accessdate=7 February 2016}}</ref> R програмыг Росс Ihaka , Роберт Gentleman<ref>{{cite web|url=http://myprofile.cos.com/rgentleman|title=Individual Expertise profile of Robert Gentleman|last=Gentleman|first=Robert|date=9 December 2006|accessdate=2009-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723215206/http://myprofile.cos.com/rgentleman|archivedate=23 July 2011}}</ref> нар Шинэ Зеландын Веллингтон Их Сургууль-д байх үедээ зохиосон бөгөөд одоогоор ''R Development Core Team'' хөгжүүлж байна. S хэлний зохиогч Chambers уг багийн нэг гишүүн юм. R гэх нэр нь түүнийг анхлан зохиогчдын нэр болон гол суурь нь болсон S хэлний нэртэй холбоотой.<ref>{{cite book|url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Why-is-R-named-R_003f|title=The R FAQ: Why is R named R?|isbn=3-900051-08-9|author=Kurt Hornik|accessdate=2008-01-29}}</ref> Төсөл 1992 онд санаачлагдсан бол анхны хувилбар нь 1995 онд гарсан. Харин тогтвортой beta хувилбар нь 2000 онд гарсан.<ref>{{Cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/html/interface98-paper/paper_2.html|title=R : Past and Future History -- A Free Software Project|website=cran.r-project.org|access-date=2016-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|title=Over 16 years of R Project history|website=Revolutions|access-date=2016-05-30|archive-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006060821/http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Massey.pdf|title=The R Project: A Brief History and Thoughts About the Future|last=Ihaka|first=Ross|date=|website=stat.auckland.ac.nz|publisher=|access-date=}}</ref> == R програм Монгол улсад == R програмыг хэрэглэх, R хэлийг судлах явдал [[Монгол улс]]ад улам бүр дэлгэрч буй бөгөөд үүнийг гэрчлэх мэдээ материал<ref>{{Cite web|url=http://news.num.edu.mn/?p=38344|title=Судалгаанд статистикийн аргыг хэрэглэх нь сэдэвт сургалт амжилттай болж өндөрлөлөө|website=news.num.edu.mn|access-date=2016-11-29}}</ref>, нийгмийн сүлжээний бүлгэмүүд<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/238749916309897/|title=Монголын R хэрэглэгчдийн групп|website=facebook.com|access-date=2017-05-19}}</ref> цөөнгүй байна. Зарим их, дээд сургууль сургалтын хөтөлбөртөө R програмыг нэвтрүүлснээс тухайлан [[Монгол Улсын Их Сургууль]] дээр хэрэгжиж буй Статистик хөтөлбөрийг дурдаж болно.{{citation needed|date=May 2017}} Монгол хэл дээрх ном, сурах бичиг, гарын авлагын хувьд [https://web.archive.org/web/20171129163653/http://galaa.mn/ Г.Махгал], Ш.Мөнгөнсүх нар бичиж Б.Магсаржав хянан тохиолдуулсан [https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html Статистик програмчлалын R хэл] сурах бичиг хэвлэгдэн гарчээ.<ref>{{Cite web|url=http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|title=МУИС Пресс хэвлэлийн газар|website=mongolbooks.com|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519163835/http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://magadlal.mn/books/id-2.html|title=www.magadlal.mn|website=magadlal.mn|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html|url-status=dead}}</ref> == Статистикийн зүгээс онцлох зүйлс == R, түүний сангууд олон янзын статистик болон график хэрэгсэл агуулдаг. Тухайлбал шугаман болон шугаман бус загвар, статистик шинжүүрүүд, хугацаан цувааны шинжилгээ, бүлэглэх, ангилах болон бусад олон шинжилгээ дурдаж болно. Мөн R програмын нэмэлт багцууд олон янзын функц болон бусад зүйлс агуулдаг. R хэлний стандарт функцүүдийн олонх нь R хэл дээрээ бичигдсэн бөгөөд нэмэлтээр [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээрх код оруулан ажиллуулж болдог. Өндөр мэдлэг чадвартай хэрэглэгчид C, C++,<ref>{{cite journal|url=http://www.jstatsoft.org/v40/i08|title=Rcpp: Seamless R and C++ Integration|first1=Dirk|last1=Eddelbuettel|first2=Romain|last2=Francois|journal=[[Journal of Statistical Software]]|volume=40|issue=8|year=2011|doi=10.18637/jss.v040.i08}}</ref> [[Java]],<ref>{{cite web|title=Calling R from Java|first=Duncan|last=Temple Lang|url=http://www.nuiton.org/attachments/168/RFromJava.pdf|date=6 November 2010|accessdate=18 September 2013|publisher=Nuiton}}</ref> [[.NET Фрэймворк|.NET]]{{refn| .NET Framework * {{cite web |title=Making GUIs using C# and R with the help of R.NET |url = http://psychwire.wordpress.com/2011/06/19/making-guis-using-c-and-r-with-the-help-of-r-net/}} * {{cite web |title=R.NET homepage |url=http://rdotnet.codeplex.com/ |access-date=2017-05-18 |archive-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013020201/http://rdotnet.codeplex.com/ |url-status=dead }} * {{cite conference |url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |title=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |last1=Haynold |first1=Oliver M. |date=April 2011 |conference=R/Finance 2011 |conference-url=http://www.rinfinance.com/RinFinance2011/agenda/ |publisher= |book-title= |pages= |location=Chicago, IL, USA |id= }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-25 04:34:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-22 00:43:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-19 00:19:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-16 01:14:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-13 00:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-10 01:11:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-07 00:12:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-04 01:07:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-30 23:49:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-28 01:35:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-25 00:08:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-22 00:37:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-18 23:54:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-16 01:14:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-13 00:14:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-10 00:40:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-09 01:15:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-30 00:38:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-27 00:13:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-24 00:21:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-20 23:36:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-18 00:41:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-14 23:39:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-12 00:42:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-09 00:06:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-06 00:39:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-02 23:33:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-30 00:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-26 23:38:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-24 00:34:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-23 18:36:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-20 20:14:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-04 03:21:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-31 23:46:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-29 01:12:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 23:40:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 15:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-20 22:50:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-17 23:46:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-14 22:54:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-11 23:57:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-08 23:22:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-05 23:40:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-02 22:48:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-27 23:49:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-24 22:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-21 23:32:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-18 23:02:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-15 23:30:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-12 22:45:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-09 23:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-06 23:31:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-03 22:53:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-31 23:53:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-28 22:54:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-25 23:32:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-22 23:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-19 23:35:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-16 22:55:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 23:22:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 03:16:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-10 04:04:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-05 22:44:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-02 21:42:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-31 00:40:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-27 22:10:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-24 22:29:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-21 21:38:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-18 22:42:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-15 21:36:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-12 22:21:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 22:02:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 03:45:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-05 21:09:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-02 19:51:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-25 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-21 23:47:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-15 18:28:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-12 17:33:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-09 18:20:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-06 17:56:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-03 18:15:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-31 17:30:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-28 18:41:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-25 18:26:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-22 19:11:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 17:21:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 11:24:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 02:49:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-14 21:41:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 20:40:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 14:14:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 07:33:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-07 22:30:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-04 21:50:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-01 21:57:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-28 22:26:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-25 21:31:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-22 22:20:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-19 21:38:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-17 02:50:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-13 22:36:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-10 22:11:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-07 23:03:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 22:07:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 15:38:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-01 16:55:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-29 15:32:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 16:17:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 05:15:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-23 08:15:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-20 00:58:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-16 23:37:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-14 01:18:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-10 23:56:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-08 00:11:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-05 00:39:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-01 23:58:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-30 00:38:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 23:52:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 09:26:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-23 08:56:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-20 08:08:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-17 09:00:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-13 02:17:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 12:20:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 07:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 03:51:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-11 22:54:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-09 17:17:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 22:40:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 15:10:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 05:45:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 21:39:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 08:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-23 17:13:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 20:09:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 00:21:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-19 00:48:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-17 00:06:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 12:49:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 04:39:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 09:35:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 00:55:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-12 01:56:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-09 01:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-06 02:10:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-04 21:26:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-29 00:04:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-26 00:51:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-23 00:06:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-20 02:24:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-17 00:55:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-14 00:10:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-11 00:45:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-08 00:19:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-05 00:52:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-01 23:56:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-29 01:00:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-26 00:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-23 00:44:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 23:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 21:44:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 19:51:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 17:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 16:01:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 14:02:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 12:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 10:14:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 08:24:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 06:31:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 04:38:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 02:34:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-17 22:09:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-07 21:38:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-04 20:50:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-01 22:11:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-29 20:49:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-26 21:49:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-23 21:06:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-20 21:41:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-17 20:54:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-14 21:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-11 20:48:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-08 21:41:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 20:55:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 14:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 07:26:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 01:27:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-01 22:19:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-26 23:16:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-23 22:32:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-20 22:59:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-17 22:13:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-14 23:11:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-11 22:21:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-08 22:50:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-05 22:25:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-02 23:03:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-30 22:09:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-29 19:19:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-24 22:21:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 22:54:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 17:03:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-18 17:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 17:33:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 11:02:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-11 21:07:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-08 21:55:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-05 21:02:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-02 21:53:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-30 21:14:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-27 21:46:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-24 20:59:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-21 22:01:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-18 21:06:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-15 21:41:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-12 21:15:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-09 22:36:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-06 21:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-03 21:52:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-30 20:59:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-27 21:53:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-24 21:25:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 21:36:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 15:16:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-18 15:56:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-15 15:31:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-12 16:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-09 17:02:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-06 18:17:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-20 23:39:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-18 22:35:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-08 00:12:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-05 00:41:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-01 23:54:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-29 01:10:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-26 00:54:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-23 00:42:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-20 00:16:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-17 00:39:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-13 23:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-11 01:00:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-07 23:55:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-05 00:50:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-02 00:13:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-30 00:43:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-27 00:02:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-24 00:51:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-20 23:52:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-18 00:48:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 23:48:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 19:34:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 14:52:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 12:21:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 09:07:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-10 16:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-07 15:01:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-04 16:35:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-31 09:33:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-28 12:22:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-25 09:51:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-22 09:58:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-17 13:54:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-14 14:33:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-11 13:16:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-08 15:15:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-05 13:29:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-02 14:31:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-29 14:02:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-26 13:52:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-24 18:03:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-20 11:07:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-17 11:47:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-14 11:19:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-11 11:45:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-08 10:54:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-05 11:53:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-02 10:48:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-30 11:46:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-27 11:12:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-24 11:42:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-21 11:41:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-18 12:34:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-15 11:55:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-12 10:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-09 11:53:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-08 10:54:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-07 08:13:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-06 00:38:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-04 23:27:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-02 01:42:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-29 00:14:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-26 01:43:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-23 00:59:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-20 00:07:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-17 00:48:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-14 00:20:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-11 00:57:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-07 20:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-04 18:23:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-01 20:05:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-29 19:22:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-27 03:09:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 17:56:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 05:41:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-22 02:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-21 08:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 14:08:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 01:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-19 12:23:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-18 12:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-17 20:04:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-14 21:51:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-11 21:02:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-08 21:37:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-05 20:47:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-02 21:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-28 21:02:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-25 21:36:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-22 21:10:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-19 21:40:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-16 21:01:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-13 21:44:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-10 20:53:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-07 21:24:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-04 20:40:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-01 21:47:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 19:37:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 03:10:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-28 03:40:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-27 08:11:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-26 15:41:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-25 23:48:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 23:22:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 03:04:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-23 10:42:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-22 16:16:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-21 15:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 20:27:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 05:13:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-19 13:05:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-18 13:06:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 16:34:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 00:43:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-16 09:14:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-13 01:25:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-10 07:39:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-07 00:41:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-04 00:02:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-01 00:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-28 23:55:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-26 00:48:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-22 23:59:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-20 00:42:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-16 23:59:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-14 00:46:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-10 23:47:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-08 01:13:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-05 00:45:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-01 23:52:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-29 01:02:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-25 23:51:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-23 00:47:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-20 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-17 00:36:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-13 23:55:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-11 00:55:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-07 23:50:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-05 19:50:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-02 00:06:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-30 01:23:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-26 23:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-24 01:20:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-20 23:50:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-18 00:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-15 00:08:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-12 00:39:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-08 23:53:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-06 01:17:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-02 23:50:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-30 01:05:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 23:46:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 05:10:10 InternetArchiveBot }} }} болон [[Python]] зэрэг хэл дээр R хэлний объект уруу шууд хандаж ажиллах код бичдэг.<ref name="SASvsR">{{cite web|url=https://intellipaat.com/blog/choosing-between-sas-r-and-python-for-big-data-solution/|title=Choosing between SAS, R and Python for Big Data Solution - Intellipaat Blog|first=|last=Intellipaat|work=intellipaat.com|accessdate=2 December 2016}}</ref> Статистик тооцооллын бусад хэлнүүдээс ялгарах гол давуу тал бол R хэлний [[Объект хандалтат програмчлал|объект-хандалтат]] чанар бөгөөд энэ нь S хэлнээс түүнд дамжсэн билээ. R хэлний бас нэг онцлог lexical scoping зарчмыг хэрэгжүүлсэн явдал юм.<ref>{{cite journal|last=Jackman|first=Simon|title=R For the Political Methodologist|journal=The Political Methodologist|volume=11|issue=1|pages=20–22|date=Spring 2003|publisher=Political Methodology Section, [[American Political Science Association]]|url=http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|format=PDF|accessdate=2006-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721143309/http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|archivedate=2006-07-21}}</ref> Түүний өөр нэг давуу тал бол математикийн тэмдэгт агуулсан, хэвлэлийн шаардлагад нийцэх график диаграм байгуулдаг явдал юм. Мөн нэмэлт багцуудын тусламжтай динамик болон интерактив график диаграм ч байгуулах боломжтой.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|title=CRAN Task View: Graphic Displays & Dynamic Graphics & Graphic Devices & Visualization|publisher=The Comprehensive R Archive Network|accessdate=2011-08-01|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926233106/https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|url-status=dead}}</ref> R програм өөрийн баримт бичиг боловсруулалтын [[LaTeX]] төст Rd гэх форматтай.<ref name="R_Rd">{{cite web|title=Rd format|url=http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|website=hep.by|accessdate=9 February 2016|archive-date=13 Есдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913185536/http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|url-status=dead}}</ref> == Програмчлалын зүгээс онцлох зүйлс == R нь шууд хөрвүүлэгдэн ажилладаг хэл бөгөөд хэрэглэгчид түүнийг командын мөрний хөрвүүлэгчээр дамжуулж ашигладаг. Хэрэв хэрэглэгч R хэлний командын мөрөнд <code>2+2</code> гэж бичээд enter дарвал компьютер доор үзүүлсэн шиг 4 гэсэн хариу өгнө:<source lang="rout"> > 2+2 [1] 4 </source>R програм энэ тооцоог тус бүр нэг элементтэй хоёр векторын нийлбэр гэж ойлгох тул үр дүн нь нэг элементтэй вектор байна. <code>[1]</code> угтвар векторын эхний элемент хэвлэгдсэнийг илтгэнэ (энэ нь тооцооны үр дүн олон мөр дамнан хэвлэгдэх үед илүү ашиг тустай байдаг). APL , MATLAB зэрэгтэй адил R хэл матриц дээрх арифметик үйлдлүүдийг дэмждэг. R-ын [[Өгөгдлийн бүтэц|өгөгдлийн бүтцэд]] вектор, матриц, массив, датафрейм (өгөгдлийн сангийн хүснэгттэй төстэй), лист зэрэг багтдаг.<ref>{{cite book|last=Dalgaard|first=Peter|title=Introductory Statistics with R|year=2002|publisher=Springer-Verlag|location=New York, Berlin, Heidelberg|isbn=0387954759|pages=10–18, 34}}</ref> Эдгээр объектуудаас гадна регрессийн загвар, хугацаан цуваа болон гео-орон зайн координат зэрэг өөр бусад төрлийн объектууд байдаг. Мөн хэрэглэгч өөрөө шинээр объектын класс тодорхойлж ашиглах боломжтой. Скаляр төрлийн өгөгдлийн хувьд энэ нь бие даасан өгөгдлийн бүтэц болдоггүй.<ref>{{cite journal|last=Ihaka|first=Ross|last2=Gentlman|first2=Robert|date=Sep 1996|title=R: A Language for Data Analysis and Graphics|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/R-paper.pdf|journal=Journal of Computational and Graphical Statistics|publisher=American Statistical Association|volume=5|issue=3|pages=299–314|doi=10.2307/1390807|accessdate=2014-05-12}}</ref> Үүний оронд скаляр утгыг нэг урттай вектор гэж үздэг.<ref>{{Cite web|url=http://adv-r.had.co.nz/Data-structures.html|title=Data structures · Advanced R.|website=adv-r.had.co.nz|access-date=2016-09-26}}</ref> R нь зарим функцийн хувьд функц бүхий [[процедур хандалтат програмчлал]] болон ерөнхий функц бүхий [[объект хандалтат програмчлал]]<nowiki/>ын аль алийг дэмждэг. Ерөнхий функц нь түүний аргументаар дамжин ирсэн объектын классаас хамааран ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл ерөнхий функц объектын классыг ялгаад улмаар харгалзах функц уруу замчилж өгдөг. Жишээлбэл <code>print</code> нэртэй ерөнхий функц ашиглан бараг бүх төрлийн объектын утгыг хэвлэх тушаалыг  <code>print(objectname)</code>  хэлбэрээр өгч болдог.<ref name="help_print">{{cite web|last1=R Core Team|title=Print Values|url=https://stat.ethz.ch/R-manual/R-devel/library/base/html/print.html|website=R Documentation|publisher=R Foundation for Statistical Computing|accessdate=30 May 2016}}</ref> == Багц == R програмын боломж бололцоог хэрэглэгчдийн үүсгэсэн ''багц'' нэмж суулгах замаар жишээлбэл мэргэжлийн статистикийн арга техник, график төхөөрөмж (тухайлбал ggplot2 багц, зохиогч нь Hadley Wickham), импорт/экспортын боломжууд, тайлан гаргах хэрэгсэл (knitr, Sweave) гэх мэтээр өргөтгөх боломжтой. Тэдгээр багцууд голдуу R заримдаа [[Java]], [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээр бичигдсэн байдаг.{{citation needed|date=January 2016}} R програмын суулгацад агуулагдах үндсэн багцуудаас гадна Comprehensive R Archive Network (CRAN),<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/|title=The Comprehensive R Archive Network|publisher=}}</ref> Bioconductor, Omegahat,<ref>{{cite web|url=http://www.omegahat.net/|title=Omegahat.net|publisher=Omegahat.net|date=|accessdate=2016-09-09}}</ref> GitHub болон бусад агуулахуудад (2017 оны 4 сарын байдлаар) 10500 нэмэлт багц байна.{{refn| packages available from repositories * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} * {{Cite web|url = http://www.rdocumentation.org/|title = <nowiki>Search all R packages and function manuals | Rdocumentation</nowiki>|date = 2014-06-16|accessdate = 2014-06-16|website = Rdocumentation|publisher = }} }} == Гол үе шатууд == R програмын өөрчлөлтийн түүхчилсэн жагсаалт CRAN дээр хадгалагдаж байдаг.<ref name="RNews">Changes in versions 3.0.0 onward: </ref> Тэдгээрээс заримыг онцлон дор жагсаав. {| class="wikitable" |- ! Release ! Date ! Description |- ! 0.16 | |This is the last [[Alpha test|alpha]] version developed primarily by Ihaka and Gentleman. Much of the basic functionality from the "White Book" (see [[S (programming language)#History|S history]]) was implemented. The mailing lists commenced on April 1, 1997. |- ! 0.49 | style="white-space:nowrap;"|1997-04-23 | This is the oldest [[Source code|source]] release which is currently available on CRAN.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/src/base/R-0/|title=Index of /src/base/R-0|publisher=}}</ref> CRAN is started on this date, with 3 mirrors that initially hosted 12 packages.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/1997/000001.html|title=ANNOUNCE: CRAN|publisher=}}</ref> Alpha versions of R for Microsoft Windows and the [[classic Mac OS]] are made available shortly after this version.{{citation needed|reason=the CRAN announcement does not specifically mention Windows or Mac OS|date=October 2015}} |- ! 0.60 | 1997-12-05 | R becomes an official part of the [[GNU Project]]. The code is hosted and maintained on [[Concurrent Versions System|CVS]]. |- ! 0.65.1 | style="white-space:nowrap;"|1999-10-07 | First versions of update.packages and install.packages functions for downloading and installing packages from CRAN.<ref>https://cran.r-project.org/src/base/NEWS.0</ref> |- ! 1.0 | 2000-02-29 | Considered by its developers stable enough for production use.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/2000/000127.html|title=R-1.0.0 is released|author=Peter Dalgaard|accessdate=2009-06-06}}</ref> |- ! 1.4 | 2001-12-19 | S4 methods are introduced and the first version for [[macOS|Mac OS X]] is made available soon after. |- ! 2.0 | 2004-10-04 | Introduced [[lazy loading]], which enables fast loading of data with minimal expense of system memory. |- ! 2.1 | 2005-04-18 | Support for [[UTF-8]] encoding, and the beginnings of [[internationalization and localization]] for different languages. |- ! 2.11 | 2010-04-22 | Support for Windows 64 bit systems. |- ! 2.13 | 2011-04-14 | Adding a new compiler function that allows speeding up functions by converting them to byte-code. |- ! 2.14 | 2011-10-31 | Added mandatory namespaces for packages. Added a new parallel package. |- ! 2.15 | 2012-03-30 | New load balancing functions. Improved serialization speed for long vectors. |- ! 3.0 | 2013-04-03 | Support for numeric index values 2³¹ and larger on 64 bit systems. |} == Интерфейсүүд == Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг R хэлний график интерфэйс бүхий хөгжүүлэлтийн цогц орчин бол RStudio юм. Үүнтэй ижил төстэй интерфэйс гэвэл R Tools for Visual Studio програмыг нэрлэж болно. R хэлэнд зориулагдсан интерфейст мөн Crackle GUI, R Commander, RKWard багтана. Өргөн хэрэглэгддэг зарим редактор R хэлийг дэмждэг. Тухайлбал Eclipse,<ref>{{cite web|url=http://www.walware.de/goto/statet|title=StatET for R|author=Unknown|access-date=2017-05-18|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926134541/http://www.walware.de/goto/statet|url-status=dead}}</ref> Emacs, Кейт,<ref>{{cite web|url=http://kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|title=Syntax Highlighting|publisher=Kate Development Team|accessdate=2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707062903/http://www.kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|archivedate=2008-07-07|url-status=dead}}</ref> LyX.<ref>{{cite web|url=http://wiki.lyx.org/LyX/LyxWithRThroughSweave|title=LyX with R through Sweave|author=Paul E. Johnson and Gregor Gorjanc|accessdate=2017-04-04}}</ref> Notepad++,<ref>{{cite web|url=http://sourceforge.net/projects/npptor/|title=NppToR: R in Notepad++|publisher=sourceforge.net|accessdate=2013-09-18|date=8 May 2013}}</ref> WinEdt,<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/packages/RWinEdt/index.html|title=RWinEdt: R Interface to 'WinEdt'|author=Uwe Ligges|accessdate=2017-04-04}}</ref> Tinn-Р.<ref>{{cite web|url=http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|title=Tinn-R|accessdate=2017-04-04|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713103753/http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|url-status=dead}}</ref> R хэлийг [[Python]],<ref>{{cite web|url=http://rpy.sourceforge.net|title=A simple and efficient access to R from Python|accessdate=18 September 2013|date=21 October 2012|first=Laurent|last=Gautier}}</ref> Perl,<ref>{{cite web|url=https://metacpan.org/module/Statistics::R|title=Statistics::R - Perl interface with the R statistical program - metacpan.org|author=Florent Angly|publisher=}}</ref> Ruby,<ref>{{cite web|url=https://github.com/alexgutteridge/rsruby|title=GitHub - alexgutteridge/rsruby: Ruby - R bridge.|author=alexgutteridge|work=GitHub}}</ref> F#<ref>{{cite web|url=http://bluemountaincapital.github.io/FSharpRProvider/|title=F# R Type Provider|author=BlueMountain Capital|publisher=}}</ref> , Julia<ref>{{cite web|url=https://github.com/JuliaInterop/RCall.jl}}</ref> зэрэг хэд хэдэн скрипт хэлнээс хандаж ашиглах боломжтой байдаг. == useR! хурал == R хэрэглэгчдийн албан ёсны жил тутмын цугларалт бол  "[https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html useR!]" юм.<ref name="user">"useR!"</ref> Үүний анхны арга хэмжээ [https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/ useR! 2004] 2004 оны тав дугаар сард Австри улсын [[Вена]] хотноо зохион байгуулагдсан.<ref>{{cite web|url=http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|title=useR! 2004 - The R User Conference|accessdate=2013-09-18|date=27 May 2004|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|url-status=dead}}</ref> Уг арга хэмжээ 2005 онд өнжсөнөөс хойш жил бүр Европ болон Хойд Америкт ээлжлэн зохион байгуулагдаж байна.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/conferences.html|title=R-related Conferences|author=R Project|date=9 August 2013|accessdate=2013-09-18|archive-date=2015-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html|url-status=dead}}</ref> Дараагийн хурлуудыг дор жагсаав: * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2006/ useR! 2006, Vienna, Austria] * [https://web.archive.org/web/20161031082351/http://user2007.org/ useR! 2007, Ames, Iowa, USA] * [https://web.archive.org/web/20170603005926/http://www.statistik.uni-dortmund.de/useR-2008/ useR! 2008, Dortmund, Germany] * [https://web.archive.org/web/20161206224014/http://math.agrocampus-ouest.fr/infoglueDeliverLive/evenements/useR2009 useR! 2009, Rennes, France] * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2010/ useR! 2010, Gaithersburg, Maryland, USA] * [https://web.archive.org/web/20170421113054/http://web.warwick.ac.uk/statsdept/useR-2011/ useR! 2011, Coventry, United Kingdom] * [https://web.archive.org/web/20161103201807/http://biostat.mc.vanderbilt.edu/wiki/Main/UseR-2012 useR! 2012, Nashville, Tennessee, USA] * [https://web.archive.org/web/20161103062642/http://www.edii.uclm.es/~useR-2013// useR! 2013, Albacete, Spain] * [https://web.archive.org/web/20190107054408/http://user2014.stat.ucla.edu/ useR! 2014, Los Angeles, California, USA] * [http://user2015.math.aau.dk// useR! 2015, Aalborg, Denmark] *[https://user2016.r-project.org// useR! 2016, Stanford, California, USA] * [http://user2017.brussels/ useR! 2017, Brussels, Belgium] *[https://user2018.r-project.org/ useR! 2018, Brisbane, Australia] *[https://web.archive.org/web/20191202142748/http://www.user2019.fr/ useR! 2019, Toulouse, France] *[https://user2020.r-project.org/ useR! 2020, St. Louis, Missouri, USA] == R сэтгүүл == ''R сэтгүүл'' нь R төслийн нээлттэй хандалттай, хөндлөнгийн хяналттай сэтгүүл юм. Энд R програмын хэрэглээ болон хөгжүүлэлт тухайлбал R хэлний багц, програмчлалын зөвлөмж, мэдээ зэрэг зүйлс хэвлэгддэг. == SAS, SPSS болон Stata програмуудтай харьцуулахад == R програмыг SAS, SPSS, Stata зэрэг өргөн тархсан статистикийн програмуудтай нарийвчлан харьцуулах нь зүйтэй.<ref>{{cite web|url=http://www.burns-stat.com/pages/Tutor/R_relative_statpack.pdf|title= Comparison of R to SAS, Stata and SPSS|first=Patrick|last=Burns|date=27 February 2007|accessdate=2013-09-18}}</ref> R нь статистикийн програмуудын харьцуулалт дээр статистикийн шилдэг програмуудтай хамт тэргүүн эгнээнд жагсдаг. ''New York Times'' сонины 2009 оны 1 дүгээр сарын дугаарт өгөгдөл шинжээчдийн дунд R програм хүлээн зөвшөөрөгдөхийн зэрэгцээ SAS зэрэг арилжааны чанартай статистикийн програмын зах зээлд болзошгүй аюул учруулж буй талаар нийтлэл хэвлэгдсэн байдаг.{{refn | R as competition for commercial statistical packages * {{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=Data Analysts Are Mesmerized by the Power of Program R: [Business/Financial Desk] | date=2009-01-07}} * {{cite news| url=http://bits.blogs.nytimes.com/2009/01/08/r-you-ready-for-r/ | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=R You Ready for R? | date=2009-01-08}} }} == Жишээ == === Бичигдэх хэлбэр === Дараах жишээнд уг [[Синтакс|хэлний бичигдэх хэлбэр]] болон командын мөрнөөс ажиллах байдлыг харууллаа.{{citation needed|date=January 2016}} R хэлэнд утга оноох оператор болох = тэмдэгтийн оронд <- хоёр тэмдэгтээс тогтох сумыг өргөн хэрэглэдэг.<ref>{{cite web|author=R Development Core Team|title=Assignments with the = Operator|url=https://developer.r-project.org/equalAssign.html|accessdate=14 June 2012}}</ref><source lang="rout"> > x <- c(1,2,3,4,5,6) # Create ordered collection (vector) > y <- x^2 # Square the elements of x > print(y) # print (vector) y [1] 1 4 9 16 25 36 > mean(y) # Calculate average (arithmetic mean) of (vector) y; result is scalar [1] 15.16667 > var(y) # Calculate sample variance [1] 178.9667 > lm_1 <- lm(y ~ x) # Fit a linear regression model "y = f(x)" or "y = B0 + (B1 * x)" # store the results as lm_1 > print(lm_1) # Print the model from the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Coefficients: (Intercept) x -9.333 7.000 > summary(lm_1) # Compute and print statistics for the fit # of the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Residuals: 1 2 3 4 5 6 3.3333 -0.6667 -2.6667 -2.6667 -0.6667 3.3333 Coefficients: Estimate Std. Error t value Pr(>|t|) (Intercept) -9.3333 2.8441 -3.282 0.030453 * x 7.0000 0.7303 9.585 0.000662 *** --- Signif. codes: 0 ‘***’ 0.001 ‘**’ 0.01 ‘*’ 0.05 ‘.’ 0.1 ‘ ’ 1 Residual standard error: 3.055 on 4 degrees of freedom Multiple R-squared: 0.9583, Adjusted R-squared: 0.9478 F-statistic: 91.88 on 1 and 4 DF, p-value: 0.000662 > par(mfrow=c(2, 2)) # Request 2x2 plot layout > plot(lm_1) # Diagnostic plot of regression model </source>[[Файл:Plots_from_lm_example.svg]] === Функцийн бүтэц === Хэрэглэгчийн функц зохиоход хялбар байдал нь R хэлний нэг давуу тал юм. Функцийн бие доторх объект функцийн дотоод хувьсагч болохын зэрэгцээ функцийн буцаах утга өгөгдлийн аль ч төрөл хэлбэрт байж болдог.<ref>{{cite web|url=http://www.statmethods.net/management/userfunctions.html|title=Quick-R: User-Defined Functions|first=Robert|last=Kabacoff|year=2012|accessdate=2013-10-28|website=statmethods.net}}</ref> Функцийн бүтцийг харуулсан жишээг дор өгөв:<source lang="r"> functionname <- function(arg1, arg2, ... ){ # функцийн нэр болон аргументуудыг зарлаж байна statements # тушаалууд return(object) # object объектыг функцийн утга болгон буцааж байна } sumofsquares <- function(x){ # хэрэглэгчийн үүсгэсэн функц return(sum(x^2)) # x векторын элементүүдийн квадратуудын нийлбэрийг буцааж байна } </source><source lang="rout"> > sumofsquares(1:3) [1] 14 </source> === Mandelbrot олонлог === R хэл дээрх дараах богинохон код ''c'' комплекс тогтмолын янз бүрийн утганд харгалзах ''z'' = ''z''² + ''c'' тэгшитгэлийн эхний 20 итерацаар Mandelbrot олонлогийг дүрслэн үзүүлнэ. Мөн энэ жишээ дараах зүйлсийг харуулна: * энд caTools багцын хэрэглээ * [[комплекс тоо]]<nowiki/>н дээрх үйлдэл * тоон элементүүдээс тогтох олон хэмжээст массивын хэрэглээ (<code>C</code>, <code>Z</code> , <code>X</code>).<source lang="r"> install.packages("caTools") # багц суулгах тушаал library(caTools) # write.gif функц ашиглахаар харгалзах багцыг дуудаж байна jet.colors <- colorRampPalette(c("#00007F", "blue", "#007FFF", "cyan", "#7FFF7F", "yellow", "#FF7F00", "red", "#7F0000")) dx <- 400 # урт dy <- 400 # өргөн C <- complex( real=rep(seq(-2.2, 1.0, length.out=dx), each=dy ), imag=rep(seq(-1.2, 1.2, length.out=dy), dx ) ) C <- matrix(C,dy,dx) # комплекс тоонуудыг матриц хэлбэрт шилжүүлэх Z <- 0 # Z хувьсагчид 0 утга оноох X <- array(0, c(dy,dx,20)) # гаралтанд ашиглах 3 хэмжээст массивыг үүсгэж байна for (k in 1:20) { # 20 итерац бүхий давталт Z <- Z^2+C # итерац X[,,k] <- exp(-abs(Z)) # үр дүнг хадгалах } write.gif(X, "Mandelbrot.gif", col=jet.colors, delay=900) </source>[[Файл:Mandelbrot_Creation_Animation.gif|400x400px]] == Санал болгох бусад мэдээлэл == * [[wikisource:en:Comparison of numerical analysis software|Comparison of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:Comparison of statistical packages|Comparison of statistical packages]] * [[wikisource:en:List of numerical analysis software|List of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:List of statistical packages|List of statistical packages]] * [[wikisource:en:Programming with Big Data in R|Programming with Big Data in R]] (pbdR)<ref>{{cite web|author=Ostrouchov, G., Chen, W.-C., Schmidt, D., Patel, P.|title=Programming with Big Data in R|year=2012|url=http://r-pbd.org/}}</ref> * [[wikisource:en:Rmetrics|Rmetrics]] == Цахим холбоос == {{Commonscat|GNU R|R}} * [https://www.r-project.org/ R төслийн албан ёсны веб сайт] * [https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-release/R-intro.html An Introduction to R] * [https://www.r-project.org/doc/bib/R-books.html R books], has extensive list (with brief comments) of R-related books * [http://www.r-bloggers.com/ R-bloggers], a daily news site about R, with 10,000+ articles, tutorials and case-studies, contributed by over 450 R bloggers. * [https://web.archive.org/web/20121206104812/http://rgm3.lab.nig.ac.jp/RGM/ The R Graphical Manual], a collection of R graphics from all R packages, and an index to all functions in all R packages * [http://rseek.org R seek], a custom frontend to Google search engine, to assist in finding results related to the R language * [https://web.archive.org/web/20061004131509/http://addictedtor.free.fr/graphiques/index.php R Graph Gallery] == Ашигласан материал == {{Reflist|3}} [[Ангилал:Статистикийн программчлалын хэл]] [[Ангилал:Чөлөөт статистикийн программ хангамж]] [[Ангилал:Чөлөөт тоон программ хангамж]] [[Ангилал:GNU багц]] cz4pmtlgleky1n4i6vjc0s7vvuc783l 0 90922 863059 721909 2026-07-24T13:16:47Z Enkhsaihan2005 64429 863059 wikitext text/x-wiki {{short description|Францын захиргааны нэгж}} {{for|Өмнөд Европын түүхэн бүс нутгийн|Окситани}} {{Инфобокс суурин | official_name = Окситани | native_name = {{native name|fr|Occitanie}}<br />{{native name|oc|Occitània}}<br />{{native name|ca|Occitània}} | native_name_lang = fr | settlement_type = [[Францын мужууд|Муж]] | image_skyline = Laurenti 2019 (52).jpg | image_caption = [[Пиренейн уулс|Пиреней]] дэх [[Артиг, Арьеж|Артиг]] | image_flag = Flag of the Region of Occitanie.svg | flag_size = | image_shield = Arms of the French Region of Languedoc-Roussillon.svg | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | blank_emblem_type = [[Бренд тэмдэг]] | image_map = Occitanie in France 2016.svg | map_caption = | motto = | coordinates = {{coord|43.7075|2.1375|type:adm2nd_region:FR|display=it}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = [[Франц]] | seat_type = [[Францын префектур|Префектур]] | seat = [[Тулуз]] | parts_type = [[Францын департаментууд|Департамент]] | parts_style = list | parts = 13 | p1 = [[Аверон]] (12) | p2 = [[Арьеж (департамент)|Арьеж]] (09) | p3 = [[Гар (департамент)|Гар]] (30) | p4 = [[Дээд Гарон]] (31) | p5 = [[Жер]] (32) | p6 = [[Ло (департамент)|Ло]] (46) | p7 = [[Лозер]] (48) | p8 = [[Од (департамент)|Од]] (11) | p9 = [[Дээд Пиреней]] (65) | p10 = [[Дорнод Пиреней]] (66) | p11 = [[Тарн (департамент)|Тарн]] (81) | p12 = [[Тарн-е-Гарон]] (82) | p13 = [[Эро (департамент)|Эро]] (34) | p14 = | leader_party = [[Социалист Нам (Франц)|PS]] | leader_title = [[Окситанийн Мужийн Зөвлөл|Мужийн зөвлөлийн ерөнхийлөгч]] | leader_name = [[Кароль Дельга]] | area_footnotes = | area_total_km2 = 72724 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_rank = 2-т | population_total = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population_as_of = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes2}} | population_density_km2 = auto | population_demonym = Окситанчууд<br/>''Occitan(s)'' (эр.), ''Occitane(s)'' (эм.) ([[Франц хэл|fr]]) | timezone1 = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset1_DST = +02:00 | iso_code = FR-OCC | demographics_type1 = ДНБ | demographics1_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en |title=EU regions by GDP, Eurostat |access-date=2026-07-24 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227213552/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en |url-status=live }}</ref> | demographics1_title1 = Нийт | demographics1_info1 = €181.273 тэрбум | demographics1_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics1_info2 = €30,900 | website = }} '''Окситани''' ({{lang-fr|Occitanie}}, {{lang-oc|Occitània}}) нь [[Франц]] [[улс]]ын [[Муж (Франц)|муж]] бөгөөд 2016 оны нэгдүгээр сарын 1-нд хуучин байсан [[Лангедок-Руссильон]] ба [[Өмнөд-Пиреней]] мужууд нэгдсэнээр бий болсон юм. ==Газар зүй== Окситани эх газрын Францын хоёр дахь том муж бөгөөд {{cvt|72724|km2}} талбайтай, 5,845,102 хүн амтай (2017).<ref name="Population">{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=REG-76 |title=Comparateur de territoire: Région d'Occitanie (76) |work=[[Insee]] |access-date=2026-07-24 |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118173758/https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=REG-76 |url-status=live }}</ref> Зүүн өмнөд хэсэгтээ [[Газар дундын тэнгис]]ийн эрэг орчмын бүс нутагтай бөгөөд зүүн талаараа [[Прованс-Альп-Номин эрэг]], зүүн хойд талаараа [[Овернь-Рона-Альп]], баруун болон баруун хойд талаараа [[Шинэ Аквитани]], мөн өмнөд талаараа [[Андорра]] ([[Канильо]], [[Энкам]], [[Ла-Масана]], [[Ордино]]) болон [[Испани]]тай ([[Арагон]], [[Каталони]]) хиллэдэг. ===Департаментууд=== {| class="wikitable sortable" |- ! [[INSEE код|Код]] ! [[Далбаа]] {{ref|1|1}} ! Департамент ! Префектур ! Нэрийн гарал ! Хүн ам (2022)<ref name=pop2022>, [[Францын Үндэсний Статистик ба Эдийн Засгийн Судалгааны Хүрээлэн|INSEE]]</ref> |- !12 |[[File:Flag of Aveyron Department.svg|22x20px|12 департаментын сүлд]] |[[Аверон]] |[[Родез]] |[[Аверон (гол)|Аверон гол]] |279,736 |- !09 |[[File:Flag of the Department of Ariège.svg|22x20px|09 департаментын сүлд]] |{{sort|Арьеж|[[Арьеж (департамент)|Арьеж]]}} |[[Фуа]] |[[Арьеж (гол)|Арьеж гол]] |155,339 |- !30 |[[File:Drapeau non-officiel fr département Gard.svg|22x20px|30 департаментын сүлд]] |[[Гар (департамент)|Гар]] |{{sort|Ним|[[Ним]]}} |[[Гардон (гол)|Гардон гол]] |764,010 |- !31 |[[File:Flag of the Department of Haute-Garonne.svg|22x20px|31 департаментын сүлд]] |[[Дээд Гарон]] |[[Тулуз]] |[[Гарон (гол)|Гарон гол]] |1,456,261 |- !32 |[[File:Flag of Gers Department (vectorized).svg|22x20px|32 департаментын сүлд]] |[[Жер]] |[[Ош, Окситани|Ош]] |[[Жер (гол)|Жер гол]] |192,649 |- !46 |[[File:Flag of the Department of Lot.svg|22x20px|46 департаментын сүлд]] |[[Ло (департамент)|Ло]] |[[Каор]] |[[Ло (гол)|Ло гол]] |175,620 |- !48 |[[File:Flag of the Department of Lozère.svg|22x20px|48 департаментын сүлд]] |{{sort|Лозер|[[Лозер]]}} |[[Манд, Лозер|Манд]] |[[Лозер уул]] |76,503 |- !11 |[[File:Flag of the Department of Aude.svg|22x20px|11 департаментын сүлд]] |[[Од (департамент)|Од]] |[[Каркасон]] |[[Од (гол)|Од гол]] |377,773 |- !65 |[[File:Flag of Hautes-Pyrénées Department.gif|22x20px|65 департаментын сүлд]] |{{sort|Дээд Пиреней|[[Дээд Пиреней]]}} |[[Тарб]] |[[Пиренейн уулс]] |231,453 |- !66 |[[File:Flag of the Department of Pyrénées-Orientales.svg|22x20px|66 департаментын сүлд]] |{{sort|Дорнод Пиреней|[[Дорнод Пиреней]]}} |[[Перпиньян]] |[[Пиренейн уулс]] |492,964 |- !81 |[[File:Drapeau fr département Tarn.svg|22x20px|81 департаментын сүлд]] |[[Тарн (департамент)|Тарн]] |[[Альби]] |[[Тарн (гол)|Тарн гол]] |396,168 |- !82 |[[File:Flag of Tarn-et-Garonne.svg|22x20px|82 департаментын сүлд]] |[[Тарн-е-Гарон]] |[[Монтобан]] |[[Тарн (гол)|Тарн]] болон [[Гарон гол]] |264,924 |- !34 |[[File:Drapeau culturel fr département Hérault.svg|22x20px|34 департаментын сүлд]] |{{sort|Эро|[[Эро (департамент)|Эро]]}} |[[Монпелье]] |[[Эро (гол)|Эро гол]] |1,217,331 |} ===Томоохон нийгэмлэгүүд=== [[File:Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|thumb|[[Тулуз]], Окситанийн [[Францын префектур|префектур]] ба хамгийн том хот]] [[File:DSCN2174Pont du Gard.jpg|thumb|[[Эртний Ром|Ромын эрин үеийн]] [[Пон-дю-Гар]] нь Окситанийн гол үзмэр, жуулчдын сонирхлыг татдаг газруудын нэг]] Окситанийн хамгийн олон хүн амтай хотууд (2022 оны хүн ам:<ref name="pop2022" /> * [[Тулуз]] (511,684 ) * [[Монпелье]] (307,101) * [[Ним]] (150,444) * [[Перпиньян]] (120,996) * [[Безье]] (80,815) * [[Монтобан]] (62,487) * [[Нарбон]] (56,692) * [[Альби]] (50,605) * [[Каркасон]] (46,429) ==Эшлэл== {{Reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Occitanie|Окситани муж}} * [http://www.laregion.fr/ Окситани мужийн албан ёсны цахим хуудас] (францаар) {{Францын мужийн хөтлөгч загвар}} [[Ангилал:Окситани| ]] [[Ангилал:Окситани (муж)| ]] [[Ангилал:Францын муж]] [[Ангилал:2016 онд байгуулагдсан]] l2od70ut6nb05yusfks31d934p9qw91 0 91035 863100 590839 2026-07-25T01:22:33Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Ло-е-Гарон]] 863100 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Ло-е-Гарон]] spf7t39nqniojp1bs8i6491a6b91f2l 0 91089 863082 800555 2026-07-24T16:50:11Z Enkhsaihan2005 64429 863082 wikitext text/x-wiki {{Short description|Францын муж}} {{Инфобокс суурин | official_name = Пеи де ла Луар | native_name = {{resize|80%|{{native name|fr|Pays de la Loire}}}}<br>{{resize|80%|{{native name|br|Broioù al Liger}}}} | native_name_lang = fr | settlement_type = [[Францын мужууд|Муж]] | image_skyline = Chateau Montsoreau Loire.jpg | image_caption = [[Монсоро цайз]] | image_flag = Flag of Pays de la Loire.svg | flag_size = 120px | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = LOGO R0V15B160.svg | blank_emblem_size = 150 | blank_emblem_type = [[Бренд тэмдэг]] | image_map = Pays de la Loire region locator map2.svg | map_caption = | motto = | coordinates = {{Coord|47|25|03|N|00|51|18|W|region:FR_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Франц}} | seat_type = [[Францын префектур|Префектур]] | seat = [[Нант]] | parts_type = [[Францын департаментууд|Департамент]] | parts_style = list | parts = 5 | p1 = {{flag|Атлантын Луар}} (44) | p2 = {{flagdeco|Анжу}} [[Мэн-е-Луар]] (49) | p3 = {{flag|Майен}} (53) | p4 = {{flag|Сарт|logo}} (72) | p5 = {{flag|Ванде}} (85) | p6 = | p7 = | p8 = | p9 = | p10 = | p11 = | p12 = | p13 = | p14 = | leader_party = [[Бусад барууныхан|DVD]] | leader_title = [[Мужийн зөвлөлийн ерөнхийлөгч (Франц)|Мужийн зөвлөлийн ерөнхийлөгч]] | leader_name = [[Кристель Морансе]] | area_footnotes = | area_total_km2 = 32082 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_rank = 8-д | population_total = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population_as_of = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes2}} | population_density_km2 = auto | population_demonym = | timezone1 = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset1_DST = +02:00 | demographics_type2 = ДНБ | demographics2_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en|title=EU regions by GDP, Eurostat}}</ref> | demographics2_title1 = Нийт | demographics2_info1 = €147.791 тэрбум (2024) | demographics2_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics2_info2 = €37,463 (2024) | website = [https://www.paysdelaloire.fr www.paysdelaloire.fr] | iso_code = FR-PDL | footnotes = }} '''Пеи де ла Луар''' ({{lang-fr|Pays de la Loire}} [{{IPA|peidlaˈlwaːʀ}}] монголоор „Луарын орнууд“) нь [[Франц]]ын өрнөд талд буюу [[Луар мөрөн|Луар мөрний]] [[Атлантын далай]]д цутгах адагт оршдог [[Муж (Франц)|муж]] юм. Муж [[Атлантын Луар (департамент)|Атлантын Луар]], [[Мэн-е-Луар (департамент)|Мэн-е-Луар]], [[Майен (департамент)|Майен]], [[Сарта (департамент)|Сарта]], [[Вандэя (департамент)|Вандэя]] гэсэн таван [[Департамент (Франц)|департаментад]] хуваагдана. Пеи де ла Луар нь 32.082 км² нутаг дэвсгэртэй, 3.737.632 хүн амтай (мэдээ: 2016 оны нэгдүгээр сарын 1). Мужийн нийслэл нь [[Нант]] ба чухал хотуудын тоонд [[Анже]], [[Лэ Ман]] орно. == Сүлд == Мужийн сүлд голоороо хоёр хуваагдах ба ишэн талдаа цэнхэр өнгийн дэвсгэр дээр зургаан үеийн дагуу цацарсан алтан шар өнгөтэй [[Сараана (сүлд)|сараана]] цэцгийг, дээд буланд нь мөнгөлөг өнгийн [[Арслан (сүлдний амьтан)|арслан]] бүхий улаан хүрээтэй бол баруун талд нь мөнгөлөг саарал дэвсгэр дээр адилхан загвартайгаар хар өнгөөр [[Үен (сүлд)|үенг]] зурсан байна. Цэнхэр өнгийн хүрээ нь дотор талдаа усны давалгааг дүрсэлсэн зүсэлттэй юм. == Хотууд == Пеи де ла Луар мужийн хамгийн олон хүн амтай хотуудын тоонд: * [[Нант]] * [[Анже]] * [[Лэ Ман]] * [[Ла Рош-сюр-Йон ]] * [[Шоле]] * [[Сен-Назер]] * [[Лавал, Майен|Лавал]] == Эшлэл == {{Reflist|1}} == Цахим холбоос == {{Commons|Pays de la Loire|Пеи де ла Луар}} {{Wiktionary}} * [http://www.paysdelaloire.fr/ Пеи де ла Луар мужийн албан ёсны цахим хуудас] (францаар) {{Францын мужийн хөтлөгч загвар}} [[Ангилал:Пеи де ла Луар| ]] [[Ангилал:Францын муж]] 6eenfy6ura57l9u7qfdq668r6jefna6 863083 863082 2026-07-24T16:50:39Z Enkhsaihan2005 64429 863083 wikitext text/x-wiki {{Short description|Францын муж}} {{Инфобокс суурин | official_name = Пеи де ла Луар | native_name = {{resize|80%|{{native name|fr|Pays de la Loire}}}}<br>{{resize|80%|{{native name|br|Broioù al Liger}}}} | native_name_lang = fr | settlement_type = [[Францын мужууд|Муж]] | image_skyline = Chateau Montsoreau Loire.jpg | image_caption = [[Монсоро цайз]] | image_flag = Flag of Pays de la Loire.svg | flag_size = 120px | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = LOGO R0V15B160.svg | blank_emblem_size = 150 | blank_emblem_type = [[Бренд тэмдэг]] | image_map = Pays de la Loire region locator map2.svg | map_caption = | motto = | coordinates = {{Coord|47|25|03|N|00|51|18|W|region:FR_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Франц}} | seat_type = [[Францын префектур|Префектур]] | seat = [[Нант]] | parts_type = [[Францын департаментууд|Департамент]] | parts_style = list | parts = 5 | p1 = {{flagdeco|Анжу}} [[Мэн-е-Луар]] (4 | p2 = {{flag|Ванде}} (85)9) | p3 = {{flag|Атлантын Луар}} (44) | p4 = {{flag|Майен}} (53) | p5 = {{flag|Сарт|logo}} (72) | p6 = | p7 = | p8 = | p9 = | p10 = | p11 = | p12 = | p13 = | p14 = | leader_party = [[Бусад барууныхан|DVD]] | leader_title = [[Мужийн зөвлөлийн ерөнхийлөгч (Франц)|Мужийн зөвлөлийн ерөнхийлөгч]] | leader_name = [[Кристель Морансе]] | area_footnotes = | area_total_km2 = 32082 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_rank = 8-д | population_total = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population_as_of = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes2}} | population_density_km2 = auto | population_demonym = | timezone1 = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset1_DST = +02:00 | demographics_type2 = ДНБ | demographics2_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en|title=EU regions by GDP, Eurostat}}</ref> | demographics2_title1 = Нийт | demographics2_info1 = €147.791 тэрбум (2024) | demographics2_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics2_info2 = €37,463 (2024) | website = [https://www.paysdelaloire.fr www.paysdelaloire.fr] | iso_code = FR-PDL | footnotes = }} '''Пеи де ла Луар''' ({{lang-fr|Pays de la Loire}} [{{IPA|peidlaˈlwaːʀ}}] монголоор „Луарын орнууд“) нь [[Франц]]ын өрнөд талд буюу [[Луар мөрөн|Луар мөрний]] [[Атлантын далай]]д цутгах адагт оршдог [[Муж (Франц)|муж]] юм. Муж [[Атлантын Луар (департамент)|Атлантын Луар]], [[Мэн-е-Луар (департамент)|Мэн-е-Луар]], [[Майен (департамент)|Майен]], [[Сарта (департамент)|Сарта]], [[Вандэя (департамент)|Вандэя]] гэсэн таван [[Департамент (Франц)|департаментад]] хуваагдана. Пеи де ла Луар нь 32.082 км² нутаг дэвсгэртэй, 3.737.632 хүн амтай (мэдээ: 2016 оны нэгдүгээр сарын 1). Мужийн нийслэл нь [[Нант]] ба чухал хотуудын тоонд [[Анже]], [[Лэ Ман]] орно. == Сүлд == Мужийн сүлд голоороо хоёр хуваагдах ба ишэн талдаа цэнхэр өнгийн дэвсгэр дээр зургаан үеийн дагуу цацарсан алтан шар өнгөтэй [[Сараана (сүлд)|сараана]] цэцгийг, дээд буланд нь мөнгөлөг өнгийн [[Арслан (сүлдний амьтан)|арслан]] бүхий улаан хүрээтэй бол баруун талд нь мөнгөлөг саарал дэвсгэр дээр адилхан загвартайгаар хар өнгөөр [[Үен (сүлд)|үенг]] зурсан байна. Цэнхэр өнгийн хүрээ нь дотор талдаа усны давалгааг дүрсэлсэн зүсэлттэй юм. == Хотууд == Пеи де ла Луар мужийн хамгийн олон хүн амтай хотуудын тоонд: * [[Нант]] * [[Анже]] * [[Лэ Ман]] * [[Ла Рош-сюр-Йон ]] * [[Шоле]] * [[Сен-Назер]] * [[Лавал, Майен|Лавал]] == Эшлэл == {{Reflist|1}} == Цахим холбоос == {{Commons|Pays de la Loire|Пеи де ла Луар}} {{Wiktionary}} * [http://www.paysdelaloire.fr/ Пеи де ла Луар мужийн албан ёсны цахим хуудас] (францаар) {{Францын мужийн хөтлөгч загвар}} [[Ангилал:Пеи де ла Луар| ]] [[Ангилал:Францын муж]] 8qssfzucnz3xk1jkkqeynwbifx1q32w 2 124921 863106 859422 2026-07-25T01:52:13Z Dostojewskij 30144 Ангилал:1645 онд өнгөрсөн 863106 wikitext text/x-wiki {| align="center" border="0" cellpadding="5" cellspacing="2" style="border: 1px solid #A4FFA4; background-color: #F3FFF3; border: 5px solid #F3FFF3" |- | * User ID: 30,144 * Registration date: 2014-09-14 |- |} [[Файл:Карта распространения монгольского языка.png|thumb|right|200px]] [[Файл:Flag of Mongolia.svg|thumb|right|200px]] {| class="wikitable" |- ! Date !! Live edits !! Deleted edits !! Total edits !! Main !! Pages edited (total) |- | 25 Арваннэгдүгээр сар 2014 || 1 || 0 || 1 || 1 || 1 |- | 13 Арванхоёрдугаар сар 2022 || 44 || 0 || 44 || 38 || 39 |- | 16 Гуравдугаар сар 2023 || 48 || 0 || 48 || 40 || 42 |- | 13 Нэгдүгээр сар 2024 || 56 || 2 || 58 || 46 || 50 |- | 2 Хоёрдугаар сар 2025 || 65 || 2 || 67 || 54 || 58 |- | 9 Нэгдүгээр сар 2026 || 85 || 2 || 87 || 73 || 75 |- | 15 Дөрөвдүгээр сар 2026 || 91 || 2 || 93 || 77 || 80 |- | 25 Дөрөвдүгээр сар 2026 || '''100''' || 2 || '''102''' || 85 || 88 |- | 27 Тавдугаар сар 2026 || 115 || 2 || 117 || 99 || '''102''' |- | 29 Тавдугаар сар 2026 || 118 || 2 || 120 || '''101''' || 104 |- | 19 Зургаадугаар сар 2026 || 136 || 2 || 138 || 117 || 121 |- ! Date !! Live edits !! Deleted edits !! Total edits !! Main !! Pages edited (total) |- |} == Year counts == [[Файл:Wikipedia-logo-v2-mn.svg|thumb|WɪᴋɪᴘᴇᴅɪA]] {| class="wikitable" |- ! Year !! Live edits !! Deleted edits !! Total edits !! Namespace Main |- | 2014 || 2 || 0 || 2 || 1 |- | 2015 || 5 || 0 || 5 || 5 |- | 2016 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2017 || 2 || 0 || 2 || 1 |- | 2018 || 1 || 0 || 1 || 0 |- | 2019 || 2 || 0 || 2 || 1 |- | 2020 || 5 || 0 || 5 || 5 |- | 2021 || 12 || 0 || 12 || 12 |-style='background:#DDAA77' | 2022 || 15 || '''2''' || 17 || 11 |- | 2023 || 9 || 0 || 9 || 8 |- | 2024 || 11 || 0 || 11 || 9 |-style='background:#C0C0C0' | 2025 || 19 || 0 || 19 || 18 |-style='background:#FFEE77' | 2026<br/><small><small>(19.06.2026)</small></small> || '''53''' || 0 || '''53''' || '''46''' |- |} * [https://xtools.wmflabs.org/ec/mn.wikipedia.org/Dostojewskij xtools.wmflabs] * [https://mn.wikiscan.org/?menu=userstats&user=Dostojewskij mn.wikiscan] <div style="border: 3px solid green; margin: 2px; background-color: white;"><div style="margin: 10px;"> * <span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="font-variant:small-caps;color:#000"></span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span> [[wikidata:User:Dostojewskij/Contributions]] * {{0}}{{0}}{{0}}{{0}}[[Файл:Commons-logo.svg|20px]] [[commons:User:Dostojewskij/Contributions]] </div></div> == Ангилал == * 🖫 [[:Ангилал:2024 онд өнгөрсөн]] (13 Нэгдүгээр сар 2024‎) * 🖫 [[:Ангилал:2026 онд өнгөрсөн]] (15 Дөрөвдүгээр сар 2026) * 🖫 [[:Ангилал:1239 онд төрсөн]] (22:24, 19 Зургаадугаар сар 2026) * 🖫 [[:Ангилал:1645 онд өнгөрсөн]] (01:43, 25 Долоодугаар сар 2026) [[de:Benutzer:Dostojewskij/Bearbeitungen]] [[ca:Usuari:Dostojewskij/Contribucions]] [[oc:Utilizaire:Dostojewskij/Contribucions]] [[ru:Участник:Dostojewskij/Мои правки]] [[pl:Wikipedysta:Dostojewskij/Wkład]] [[nl:Gebruiker:Dostojewskij/Gebruikersbijdragen]] [[fr:Utilisateur:Dostojewskij/Contributions]] [[scn:Utenti:Dostojewskij/Cuntribbuti]] [[pt:Usuário(a):Dostojewskij/Contribuições]] [[en:User:Dostojewskij/Contributions]] [[es:Usuario:Dostojewskij/Contribuciones]] [[uk:Користувач:Dostojewskij/Внесок]] [[no:Bruker:Dostojewskij/Bidrag]] [[wuu:User:Dostojewskij/我个贡献]] [[sv:Användare:Dostojewskij/Bidrag]] [[zh-min-nan:Iōng-chiá:Dostojewskij/Kòng-hiàn]] [[cs:Wikipedista:Dostojewskij/Příspěvky]] [[ht:Itilizatè:Dostojewskij/Kontribisyon]] [[bg:Потребител:Dostojewskij/Приноси]] [[ro:Utilizator:Dostojewskij/Contribuții]] [[tr:Kullanıcı:Dostojewskij/Katkılarım]] [[lv:Dalībnieks:Dostojewskij/Devums]] [[mai:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij/योगदान]] [[ast:Usuariu:Dostojewskij/Collaboraciones]] [[id:Pengguna:Dostojewskij/Kontribusi]] [[mg:Mpikambana:Dostojewskij/Fandraisan'anjara]] [[da:Bruger:Dostojewskij/Bidrag]] [[ml:ഉപയോക്താവ്:Dostojewskij/സംഭാവനകൾ]] [[bn:ব্যবহারকারী:Dostojewskij/অবদান]] [[lmo:Utent:Dostojewskij/Contribuzzion]] [[szl:Używacz:Dostojewskij/Edycyje]] [[kn:ಸದಸ್ಯ:Dostojewskij/ನನ್ನ ಕಾಣಿಕೆಗಳು]] [[crh:Qullanıcı:Dostojewskij/İsseler]] [[mk:Корисник:Dostojewskij/Придонеси]] [[ky:Колдонуучу:Dostojewskij/Салымдарым]] [[sk:Redaktor:Dostojewskij/Príspevky]] [[ne:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij/मेरो योगदानहरू]] [[ko:사용자:Dostojewskij/기여]] [[zh:User:Dostojewskij/贡献]] [[ja:利用者:Dostojewskij/投稿記録]] [[kk:Қатысушы:Dostojewskij/Үлесім]] [[it:Utente:Dostojewskij/Contributi]] [[be:Удзельнік:Dostojewskij/Уклад]] [[pa:ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Dostojewskij/ਯੋਗਦਾਨ]] [[ceb:Gumagamit:Dostojewskij/Mga tampo]] [[fi:Käyttäjä:Dostojewskij/Muokkaukset]] [[hi:सदस्य:Dostojewskij/योगदान]] [[uz:Foydalanuvchi:Dostojewskij/Hissam]] [[ms:Pengguna:Dostojewskij/Sumbangan]] [[la:Usor:Dostojewskij/Conlationes]] [[sat:ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Dostojewskij/ᱮᱱᱮᱢᱠᱩ]] [[pam:User:Dostojewskij/Deng ambag]] [[bcl:Paragamit:Dostojewskij/Mga ambag]] [[nn:Brukar:Dostojewskij/Bidrag]] [[fa:کاربر:Dostojewskij/مشارکت‌ها]] [[sh:Korisnik:Dostojewskij/Doprinos]] [[bs:Korisnik:Dostojewskij/Doprinosi]] [[vi:Thành viên:Dostojewskij/Đóng góp]] [[tg:Корбар:Dostojewskij/Ҳисса]] [[sq:Përdoruesi:Dostojewskij/Kontributet]] [[cv:Хутшăнакан:Dostojewskij/Хывнӑ тӳпе]] [[tl:Tagagamit:Dostojewskij/Mga ambag ko]] [[te:వాడుకరి:Dostojewskij/నా మార్పులు]] [[simple:User:Dostojewskij/My changes]] [[mr:सदस्य:Dostojewskij/माझे योगदान]] [[af:Gebruiker:Dostojewskij/Bydraes]] [[so:User:Dostojewskij/Ku darsashooyinka]] [[yo:Oníṣe:Dostojewskij/Àwọn àfikún]] [[et:Kasutaja:Dostojewskij/Kaastöö]] [[war:Gumaramit:Dostojewskij/Akon mga ámot]] [[nds:Bruker:Dostojewskij/Mien Arbeid]] [[az:İstifadəçi:Dostojewskij/Töhfələrim]] [[sco:Uiser:Dostojewskij/Contreibutions]] [[sl:Uporabnik:Dostojewskij/Prispevki]] [[bar:Nutza:Dostojewskij/Mei Gschriebnas]] [[se:Geavaheaddji:Dostojewskij/Mu rievdadusat]] [[vec:Utensa:Dostojewskij/Contribusion]] [[eu:Lankide:Dostojewskij/Nire ekarpenak]] [[dty:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij/मेरो योगदानहरू]] [[be-tarask:Удзельнік:Dostojewskij/Унёсак]] [[gl:Usuario:Dostojewskij/Contribucións]] [[hr:Suradnik:Dostojewskij/Doprinosi]] [[jv:Naraguna:Dostojewskij/Pasumbang]] [[ka:მომხმარებელი:Dostojewskij/წვლილი]] [[th:ผู้ใช้:Dostojewskij/ส่วนร่วม]] [[sc:Usuàriu:Dostojewskij/Contributos mios]] [[sah:Кыттааччы:Dostojewskij/Суруйуу тиһилигэ]] [[si:පරිශීලක:Dostojewskij/මගේ දායකත්වය]] [[kw:Devnydhyer:Dostojewskij/Kevrohow]] [[ln:Utilisateur:Dostojewskij/Nkásá nakomí]] [[ku:Bikarhêner:Dostojewskij/Beşdariyên min]] [[sw:Mtumiaji:Dostojewskij/Michango]] [[eo:Uzanto:Dostojewskij/Kontribuoj]] [[kaa:Paydalanıwshı:Dostojewskij/Úlesim]] [[ta:பயனர்:Dostojewskij/பங்களிப்புக்கள்]] [[sr:Корисник:Dostojewskij/Доприноси]] [[cy:Defnyddiwr:Dostojewskij/Fy nghyfraniadau]] [[lt:Naudotojas:Dostojewskij/Mano indėlis]] [[ga:Úsáideoir:Dostojewskij/Iarrachtaí]] [[el:Χρήστης:Dostojewskij/Η συνεισφορά μου]] [[hy:Մասնակից:Dostojewskij/Ներդրում]] [[hu:Szerkesztő:Dostojewskij/Közreműködések]] [[li:Gebroeker:Dostojewskij/Mien biedrages]] [[rue:Хоснователь:Dostojewskij/Приспівкы]] [[mhr:Пайдаланыше:Dostojewskij/Мыйын надырем]] [[an:Usuario:Dostojewskij/Contribucions]] [[co:Utente:Dostojewskij/E mo cuntribuzioni]] [[qu:Ruraq:Dostojewskij/Llamk'apusqaykuna]] [[vep:Kävutai:Dostojewskij/Tehtud rad]] [[lo:ຜູ້ໃຊ້:Dostojewskij/ປະກອບສ່ວນ]] [[lb:Benotzer:Dostojewskij/Kontributiounen]] [[olo:Käyttäi:Dostojewskij/Kohendukset]] [[gan:用戶:Dostojewskij/貢獻]] [[bh:प्रयोगकर्ता:Dostojewskij/योगदान]] [[ha:User:Dostojewskij/Gudummawa]] [[is:Notandi:Dostojewskij/Framlög]] [[io:Uzanto:Dostojewskij/Mea adportado]] [[os:Архайæг:Dostojewskij/Бавæрд]] [[su:Pamaké:Dostojewskij/Kontribusi kuring]] [[or:ବ୍ୟବହାରକାରୀ:Dostojewskij/ଅବଦାନ]] [[pdc:Yuuser:Dostojewskij/Mei Ardickele]] [[haw:Mea hoʻohana:Dostojewskij/He aha ka'u i lūlū ai]] [[hsb:Wužiwar:Dostojewskij/Přinoški]] 1x5yrvn4gtvpky07j3avime5atmehtg 0 133881 863071 862681 2026-07-24T14:24:37Z Avirmed Batsaikhan 53733 863071 wikitext text/x-wiki [[Файл:Map of the Polish Diaspora in the World.svg|thumb|350x350px|Дэлхий дахь польшуудын тархалтын газрын зураг]] '''Польшууд''' ([[Польш хэл|польш]]. ''Polacy'') — [[Бүгд Найрамдах Польш Улс|Бүгд Найрамдах Польш Улсын]] үндсэн хүн ам бөгөөд [[баруун слав]] гаралтай хамгийн том үндэстэн ард түмэн юм. Польшуудын төрөлх хэл нь [[Энэтхэг-Европ хэлний язгуур]]ын [[Слав|слав хэлний]] бүлгийн лехит бүлэгт ордог [[польш хэл]] юм. Польшийн Үндсэн хуулийн оршил хэсэгт Польш үндэстэн гэдэг нь угсаа гарал, үндэс угсаагаас үл хамааран Польшийн бүх иргэдээс бүрддэг гэж тодорхойлсон байдаг. Польшуудын дийлэнх олонх нь Ромын [[Католик шашин|Католик шашныг]] баримталдаг. Өнөөгийн байдлаар дэлхий дээр нийт 60 сая орчим польш угсаатан байгийн 37,5 сая нь Польш улсад амьдарч байна. == Угсаатан зүй == Польшийн ард түмэн нь эрт үеэс өмнө болон хожуу орчин үеийн Польшийн нутаг дэвсгэрт амьдарч байсан янз бүрийн эртний угсаатны бүлгүүдийн дундаас гаралтай. Энэ нутагт Балтийн тэнгис, Кельт, Герман, Слав, Фракийн болон эртний Энэтхэг-Европын болон Энэтхэг-Европын бус ард түмний үлдэгдэл зэрэг олон тооны овог аймаг, соёл иргэншил суурьшсан байжээ. Лусацийн соёл (МЭӨ 1300-500 оны орчим), мөн дараалсан Померан, Пржеворск, Велбаркийн соёлын археологийн нотолгоо нь эртний Польшийн хүн ам зүйн олон янз байдлыг харуулж байна. Эдгээр соёл нь [[Кельтүүд]] (ялангуяа Польшийн өмнөд хэсэгт), Вандал, Гот зэрэг Германы овог аймгууд, зүүн хойд хэсэгт орших Балтууд зэрэг өөр өөр угсаатны бүлгүүдтэй холбоотой байжээ. Олон янзын овгуудын хөгжлийн явцад бүрэлдэн эцсийн үр дүн (10-р зуун) улс төрийн бүтэц бий болж, Польш улсыг байгуулахад хүргэсэн байна. == Түүх == 10-р зуунд Польшийн нутагт барууны христийн шашин нэвтэрч, польшууд [[Латин цагаан толгой|латин цагаан толгойг]] ашиглаж эхэлсэн байна. Польшуудын ихэнх нь [[католик]] шашинтай боловч бусад шашны урсгалууд мөн байдаг. 2011 оны Бүх нийтийн хүн амын тооллогоор Польш улс 38,5 сая хүн амтайгаас 37,4 сая хүн өөрсдийгөө польш үндэстэн гэж мэдүүлжээ. Гадаад дахь польш үндэстний тоо янз бүрийн эх сурвалжийн дагуу 13-16 сая хүн байна гэж үздэг. Харин "Wspólnota Polska" нийгэмлэг гадаад дахь польш үндэстний тоог 20 сая хүн гэж тооцдог. [[Файл:Young Gorals of Zywiec 2008 10.jpg|thumb|345x345px|Польшууд]] == Польшийн уран зохиол == 2020 оны судалгаагаар Польш улс хамгийн их уншдаг орнуудын жагсаалтад дэлхийд 12-р байранд ордог бөгөөд Польшуудын ойролцоогоор 79% нь өдөрт нэгээс олон удаа мэдээ уншдаг бөгөөд Шведийн дараа хоёрдугаарт ордог. 2021 оны байдлаар 6 Польш хүн уран зохиолын [[Нобелийн шагнал]] хүртжээ. Үндэсний туульс нь [[Адам Мицкевич|Адам Мицкевичийн]] бичсэн Пан Тадеуш юм. Гадаадад ихээхэн хүлээн зөвшөөрөгдсөн алдартай зохиолчдын тоонд [[Юзеф Конрад]], [[Станислав Лем]], [[Анжей Сапковски]] нар багтдаг. [[Болеслав Прус]]-зохиолч, сэтгүүлч. == Дэлхийгээр тархсан польшууд == * Польш улсад- 36.085 сая (2011) * [[АНУ дахь польшууд]]- 9.740 сая * [[Герман дахь польшууд]] - 1.5 - 2 сая * Бразил дахь польшууд - 1 сая * Польшийн еврейчүүд - 1.25 сая * [[Франц дахь польшууд]] - 1.05 сая * Аргентин дахь польшууд - 0.5 - 1 сая * Канад дахь польшууд - 0.9 сая * [[Австрали дахь польшууд]] - 0.9 сая * [[Их Британи дахь польшууд]] - 0.5 сая /+0,4 сая польшууд түр оршин суудаг/ * Беларусь дахь польшууд - 300 мянга * Литва дахь польшууд - 200 мянга, * Украин дахь польшууд - 144 мянга. * Чех дахь польшууд - 0.1 сая * Бельги дэх польшууд - 70 мянга. * Орос дахь польшууд - 47 мянга (2010) * Латви дахь польшууд - 45 мянга. * Нидерланд дахь польшууд - 34 мянга. * Казахстан дахь польшууд - 34 мянга. * Өмнөд Африк дахь польшууд - 34 мянга. * Азербайжан дахь польшууд - 0.3 мянга. == Алдартай польшууд == * [[Станислав Лем]]. уран зөгнөлийн зохиолч. Түний зохиолоор «Солярис», «Марсаас ирсэн хүн», «Магелланы үүл» кинонууд хийсэн. * [[Тадеуш Костюшко]]. Польшийн үндэсний баатар. Эрх чөлөөний дайнуудад оролцогч цэргийн жанжин. * [[Хенрик Сиенкевич]]. Алдартай түүхэн романуудын зохиолч, Нобелийн уран зохиолын шагналтан. * [[Владислав Реймонт]]. Зохиолч, яруу найрагч, Нобелийн уран зохиолын шагналтан. * [[Фредерик Шопен]]. Агуу хөгжмийн зохиолч. * [[Николай Коперник]]. Польшийн агуу одон орон судлаач эрдэмтэн. Математикч, эдийн засагч. Дэлхийн гелиоцентр системийг үндэслэгч. * [[Мари Кюри|Мария Склодовская-Кюри]]. Алдартай хими, физикийн эмэгтэй эрдэмтэн. Нобелийн хоёр удаагийн шагналтан. * [[Роман Полански]]. Кино найруулагч, кино зохиолч, жүжигчин, «Оскар», «Алтан бөмбөрцөг»-ийн шагналтан. * [[Анжэй Вайда]]. алдартай кино найруулагч. * Georges Charpak, 1995 оны физикийн Нобелийн шагналтан * Albert A. Michelson, American, 1907 оны физикийн Нобелийн шагналтан * [[Лех Валенса]], алдарт улс төрч, "[[Эв санааны нэгдэл (Польш)|Эв санааны нэгдэл]]" хөдөлгөөний удирдагч. * Ромын Пап [[II Иохан Паул]] - Кароль Иозеф Войтыла нэртэй, польш гаралтай Ромын Пап лам. * [[Лех Качински]] * Юзеф Ротблат- Józef Rotblat, 1995 оны Нобелийн энхтайвны шагналтан. * Тадэуш Райхштайн- Tadeusz Reichstein, Нобелийн шагналтан. * [[Лешек Бальцерович]] - эдийн засагч * Леонид Хурвич- Leonid Hurwicz, 2007 оны эдийн засгийн Нобелийн шагналтан * Ян Потоцки -египт судлаач === Оросын польшууд === * [[Николай Пржевальский|Николай Михайлович Пржевальский]] (1839-1888) - Оросын судлаач, газар зүйч, байгаль судлаач, Оросын эзэн хааны газарзүйн нийгэмлэгийн хүндэт гишүүн. * [[Михаил Врубель|Михаил Александрович Врубель]] (1856-1910) - Оросын зураач. * [[Константин Циолковский|Константин Эдуардович Циолковский]] (1857-1939) — Орос, Зөвлөлтийн эрдэмтэн. * [[Вацлав Воровский|Вацлав Вацлавович Воровский]] (1871-1923) - Оросын хувьсгалт хөдөлгөөний зүтгэлтэн, Зөвлөлтийн төр, намын удирдагч, публицист, утга зохиол судлаач. * [[Глеб Кржижановский|Глеб Максимилианович Кржижановский]] (1872-1959) - Оросын хувьсгалт хөдөлгөөний зүтгэлтэн, Зөвлөлтийн төрийн зүтгэлтэн, намын удирдагч. * [[Вячеслав Менжинский|Вячеслав Рудольфович Менжинский]] (1874-1934) - Оросын хувьсгалт хөдөлгөөний зүтгэлтэн, Зөвлөлтийн төрийн зүтгэлтэн, намын удирдагч. * Владислав Фелицианович Ходасевич (1886-1939) - Оросын яруу найрагч, орчуулагч. * [[Константин Рокоссовский|Константин Константинович]] [[Константин Рокоссовский|Рокоссовский]] (1896-1968) - Зөвлөлт ба Польшийн цэргийн жанжин, ЗХУ-ын хоёр удаа баатар. * [[Сигизмунд Леваневский|Сигизмунд Александрович Леваневский]] (1902-1937) - Зөвлөлтийн нисгэгч, ЗХУ-ын баатар. * [[Дмитрий Шостакович|Дмитрий Дмитриевич]] [[Дмитрий Шостакович|Шостакович]] (1906-1975) - Зөвлөлтийн хөгжмийн зохиолч, төгөлдөр хуурч, багш, хөгжим, нийгмийн зүтгэлтэн. * Иван Майский -Зөвлөлтийн дипломат. * [[Анатолий Кубатский|Анатолий Львович Кубатский]] (1908-2001) — Зөвлөлт ба Оросын театр, кино жүжигчин. * [[Ростислав Плятт|Ростислав Янович Плятт]] (1908-1989) — Зөвлөлтийн театр, кино жүжигчин. * [[Владислав Стржельчик|Владислав Игнатьевич Стржельчик]] (1921-1995) — Зөвлөлт ба Оросын театр, кино жүжигчин, багш. * [[Роберт Рождественский|Роберт Иванович Рождественский]] (1932-1994) - Зөвлөлтийн яруу найрагч, орчуулагч, дуу зохиогч. * [[Владислав Дворжецкий|Владислав Вацлавович Дворжецкий]] (1939-1978) — Зөвлөлтийн театр, киноны жүжигчин. * [[Олег Янковский|Олег Иванович Янковский]] (1944-2009) — Зөвлөлт ба Оросын театр, кино, дуут жүжигчин, кино найруулагч, ЗХУ-ын Ардын жүжигчин. * [[Сергей Ястржембский|Сергей Владимирович Ястржембский]] (1953 онд төрсөн) — Оросын төрийн зүтгэлтэн, дипломатч. * [[Эдмунд Шклярский|Эдмунд Мечиславович Шклярский]] (1955 онд төрсөн) бол Зөвлөлт ба Оросын дуучин, яруу найрагч, хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч, зураач юм. Тэрээр "Пикник" рок хамтлагийн ахлагч, гитарчин, гоцлол дуучин юм. [[Ангилал:Польшууд| ]] [[Ангилал:Польш дахь угсаатан]] [[Ангилал:Өрнөд Славчууд]] 75lw5b0puptv4391r0hc8i7n137ey6i 0 136613 863060 793973 2026-07-24T13:20:29Z Avirmed Batsaikhan 53733 863060 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Музей | name = Тайванийн Үндэсний Хааны Ордон Музей | native_name = 國立故宮博物院 | native_name_lang = zh | image = | imagesize = 200 | caption = | alt = | map_type = | map_caption = | map_alt = | latitude = | longitude = | coordinates_type = {{coord|25|06|07|N|121|32|55|E|type:landmark_region:TW|display=inline,title}} | established = 1925 оны 10 сарын 10 ([[Бээжин]] хотод) <br> 1965 оны 11 сарын 12 ([[Тайпэй]]д) | dissolved = | location = [[Тайпэй]], [[Шилинь]] | type = | collection = 698,856 (2022 оны 2 сарын байдлаар) | visitors = Хойд хэсэг: 3,832,373 (2019)<br> Өмнөд хэсэг: 1,049,262 (2019) | director = У Мича | president = | curator = | publictransit = | network = | website = https://www.npm.gov.tw/?l=2|National Palace Museum }} [[Файл:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|thumb|Лиу Гуандаогийн зурсан [[Хубилай хаан|Хубилай хааны]] зураг]] [[Файл:NationalPalace MuseumFrontView.jpg|thumb|550x550px|'''Тайванийн Үндэсний ордон музей''']] '''Тайванийн Үндэсний ордон музей''' ([[Хятад хэл|хятад]]: 國立故宮博物院; пиньинь: ''Guólì Gùgōng Bówùyuàn, [[Англи хэл|англи]]. National Palace Museum'') [[Тайвань|Тайванийн]] нийслэл [[Тайбэй]] хотод байдаг музей юм. Энэ нь Хятадын эд өвийн 700,000 орчим эд зүйл, урлагийн бүтээлийн байнгын цуглуулгатай бөгөөд ихэнх нь [[Хориотой хот]] дахь Ордны музей болон [[Бүгд Найрамдах Хятад Улс|Бүгд Найрамдах Хятад улс]] 1949 онд тус арал руу шилжих үеэр эх газрын Хятад дахь таван байгууллагаас нүүлгэн авч явсан зүйл юм. Эдгээр цуглуулгууд нь 1965 онд Тайбэй, Шилин хотод одоогийн байршилд байгуулагдахаас өмнө хэд хэдэн газарт дамжин нүүж байжээ. Музейн барилга 1964 оны 3-р сараас 1965 оны 8-р сарын хооронд баригдсан бөгөөд дараа нь олон удаа өргөтгөл хийснээр Чиайи мужийн [[Тайбао]] хотод байрладаг өмнөд салбарыг оруулаад дэлхийн хамгийн том музейн нэг болжээ. Музейн сан хөмрөгт Хятадын шинэ чулуун зэвсгийн үеэс орчин үе хүртэлх 8000 жилийн түүхийг хамарсан эд зүйлс багтсан байна. Үндэсний ордон музей нь [[Мин улс|Мин]], [[Чин улс|Чин]] гүрний үеийн хааны цуглуулга дээр баригдсан урлагийн бүтээл, эд өвийн арвин цуглуулгатай Бээжингийн ордны музейтэй үндэс угсаагаа хуваалцдаг. Тус музейг 2014 онд 5 сая 402 мянга, 2015 онд 5 сая 292 мянга, 2016 онд — 6 сая 143 мянган хүн үзэж сонирхосон байна. == Түүх == 1925 оны 10-р сарын 10-нд Хятадын сүүлчийн эзэн хаан [[Пүи]]г дайны удирдагч Фэн Юйсян [[Хориотой хот|Хориотой хотоос]] хөөн гаргасны дараа удалгүй Үндэсний ордон музей нь Хориотой хот дахь Ордны музей нэртэйгээр байгуулагдсан. Музейд байгаа эдлэлүүд нь хуучин эзэн хааны гэр бүлийн үнэт зүйлсээс бүрддэг байв. 1931 онд генерал [[Чан Кайши|Чан Кайшигийн]] үндэстний үзэлт засгийн газар [[Мүгдэн]]д болсон явдлын дараахан Японы эзэн хааны армийн гарт орохоос урьдчилан сэргийлэхийн тулд музейн хамгийн үнэт үзмэрүүдийг хотоос нүүлгэн шилжүүлэх бэлтгэл ажлыг хангахыг тушаажээ. Үүний үр дүнд 1933 оны 2-р сарын 6-аас 5-р сарын 15-ны хооронд Ордны музейн эртний олдворуудын үзэсгэлэнгийн газар, Зуны ордон, Ханлинь хааны академийн 13,491 хайрцаг, 6,066 хайрцаг эд зүйлсийг Шанхай руу таван бүлэгт хувааж шилжүүлэн нүүлгэсэн байна. 1936 онд Даоист хийдийн Чаотиан ордон дахь агуулахын барилгын ажил дууссаны дараа цуглуулгыг [[Наньжин]] руу шилжүүлсэн байна. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|Дэлхийн 2-р дайны]] томоохон мөргөлдөөний нэг болсон [[Хятад-Японы хоёрдугаар дайн|Хятад-Японы хоёрдугаар дайны]] үеэр Японы эзэн хааны арми улам бүр гүн рүү урагшлах үед цуглуулгыг 1945 онд Япон бууж өгөх хүртэл Аньшун, Лешань зэрэг хэд хэдэн газар руу гурван замаар баруун тийш шилжүүлжээ. 1947 онд Наньжингийн агуулах руу буцааж ачуулсан байна. Япончууд 1945 оны 9-р сард бууж өгсний дараа [[Хятадын иргэний дайн]] дахин эхэлсэн бөгөөд эцэст нь генерал Чан Кайши ховор нандин урлагийн бзтээлүүдийг Тайвань руу нүүлгэн шилжүүлэх шийдвэр гаргасан байна. 1948 онд хятадын коммунист ба үндсэрхэг үзэлтнүүдийн хооронд тэмцэл хурцадсан. Бээжингийн үндэсний ордон музей болон бусад таван байгууллага хамгийн үнэ цэнтэй эд зүйлсийг Тайвань руу нүүлгэх шийдвэр гаргасан байна. Хожим нь музейн захирал байсан Хан Ли Ву 1948 оны 12-р сараас 1949 оны 2-р сарын хооронд Наньжингаас Тайванийн Килун дахь боомт хүртэл гурван бүлэгт хуваагдан зарим цуглуулгын тээвэрлэлтийг удирдаж байсан. Эд зүйлс Тайваньд ирэхэд коммунист арми Бээжингийн Үндэсний ордон музейн цуглуулгын хяналтыг аль хэдийн булаан авсан тул бүх цуглуулгыг Тайвань руу илгээх боломжгүй болсон байв. Хориотой хотоос Тайвань руу нүүсэн нийт 2972 ​​хайрцаг эд зүйлс нь өмнө зүг рүү зөөвөрлөсөн хайрцгийн дөнгөж 22%-ийг эзэлж байсан ч тэдгээр нь цуглуулгын сор нь байсан ажээ. Хожим нь уг цуглуулгыг 1964 оны 3-р сараас 1965 оны 4-р сар хүртэл тусад нь музейн цогцолбор барилга барих хүртэл Тайванийн янз бүрийн музей, улсын номын санд хадгалсан. Тайбэй хотод шинэ музейн албан ёсны нээлт 1965 оны 11-р сарын 12-нд болсон байна. Музейн үзмэрийн чадавхийг нэмэгдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг ажлын нэг бол үзмэрүүдийг цахим хэлбэрт шилжүүлэх явдал юм. 2007 онд тус музей өөрийн цуглуулгад байгаа эд зүйлсийн цахимжуулах гэрэл зургийг авах ажлыг Lee & Lee хувийн компанид өгчээ. Хурц гэрэл, халуун хэмийн өөрчлөлт гэмтээж болзошгүй гэж эмээж, олон олдвор, ялангуяа уран зураг, уран бичлэгийн зургийг авах нь их ховор байсан гэдэг. Тайбэй дэх Үндэсний ордон музейн гол барилгыг Хуан Баоюй зурж зохион бүтээж, 1964 оны 3-р сараас 1965 оны 8-р сар хүртэл бариулсан. 600,000 гаруй олдворыг дэлгэн тавихад талбай хүрэлцээгүйн улмаас 1967, 1970, 1982, 1982 онуудад музейн өргөтгөл хийжээ. Музейг 21 сая ам.долларын өртөгтэй томоохон засварын ажил хийж, музейг илүү цэлгэр, орчин үеийн болгох үүднээс шинэчилсэн байна. Засварын ажил нь музейн хэсгийн гуравны хоёрыг хааж, 2007 оны 2-р сард музей албан ёсоор дахин нээгдсэн ажээ. === Уран зургууд === Үндэсний ордон музей дахь зургууд нь Тан улсын (618–907) үеэс орчин үе хүртэлх үеийнх байдаг юм. Энэхүү цуглуулга нь Хятадын уран зургийн 1000 гаруй жилийн түүхийг хамарсан бөгөөд байгалийн үзэсгэлэнт газар, цэцэг, шувууны зураг, хил хязгаарын зураг гэх мэт олон төрлийн төрлийг хамардаг. Цуглуулгын хамгийн алдартай зургуудын нэг бол Чин гүрний ордны таван зураач (Чен Му, Сун Ху, Жин Кун, Дай Хун, Чен Жидао)-ын "Цинмингийн баярын үеэр голын эрэг"-ийн Чин ордны хувилбар юм. Юань гүрний Хуан Гунвангийн "Фучунь ууланд амьдрах нь" (Ву-юн хувилбар) нь хамгийн ховор бөгөөд хамгийн сэтгэл хөдөлгөм бүтээлүүдийн нэг юм. "Хавар уулын замаар алхах" нь бас нэгэн чухал бүтээл юм. Музейд түүхэн дэх томоохон уран бичээчид, эрдэмтэд болон ордны чухал түшмэдийн гараас авсан уран бичлэгийн бүтээлүүдийн асар их цуглуулга бий. Уран бичлэгийн бүтээлүүд нь Жин (266–420) болон Тан (618–907) гүрнүүдийн үеийн янз бүрийн хэв маягтай уран бичлэгийн бүтээлүүд байдаг юм. === Ховор номнууд === Үндэсний ордон музейд Сүн (960–1279) болон Юань (1271–1368) гүрний үеэс эхлээд Мин (1368–1644) болон Чин (1644–1912) гүрний үе хүртэлх гарч байсан ховор 200,000 гаруй боть ном байдаг. == Тайванийн Үндэсний ордон музейн барилга == Тайбэй дэх Үндэсний ордон музейн гол барилгын зургийг Хуан Баоюй зохион бүтээж, 1964 оны 3-р сараас 1965 оны 8-р сар хүртэл бариулсан. 600,000 гаруй олдворыг нэгэн зэрэг дэлгэн тавихад талбай хүрэлцээгүйн улмаас 1967, 1970, 1982, 1982 онуудад музейн барилгад өргөтгөл хийжээ. Музейг 21 сая ам.долларын өртөгтэй томоохон засварын ажил хийж, музейг илүү цэлгэр, орчин үеийн болгох үүднээс шинэчилсэн байна. Засварын ажил нь музейн хэсгийн гуравны хоёрыг хааж, 2007 оны 2-р сард музей албан ёсоор дахин нээгдээд байгаа ажээ. == Мүзейн салбар == Үндэсний ордон музейн өмнөд салбар нь Тайваний Чиайи мужийн [[Тайбао]] хотод байрладаг бөгөөд 70 га (700,000 м2) талбай эзэлдэг байна. Мөн талбай дээр нуур, Азийн хэв маягийн цэцэрлэгт хүрээлэн байдаг. 2000 онд өмнөд салбарыг төлөвлөх ажил эхэлсэн. Барилгын зураг төслийг архитектор Антуан Предок хийх ёстой байсан бөгөөд 2005 онд барилгын ажлыг эхлүүлсэн. Гэсэн хэдий ч барилгын ажил ноцтой удааширч, гүйцэтгэгчид болон музейн хооронд маргаан үүссэний улмаас 2008 онд фирмийг татан буулгасан. Музейн захирал Чоу Кунг-шин 2010 оны 8-р сард уг төслийн шинэ архитекторууд Крис Яо ажиллаж эхлэх бөгөөд 2015 онд барилгын ажил дуусна гэж мэдэгдсэн. Төслийн өртөг нь 7.9 тэрбум NT$ (268 сая ам. доллар) бөгөөд 70 га (700,000 м2) талбайг хамарчээ. Музей өөрөө буюу нийт 9000 метр квадрат талбайг Тайваньд төвтэй Artech Inc компани газар хөдлөлтөд тэсвэртэй, үерт хамгаалалттай байрилга зохион бүтээжээ. 2015 оны 12-р сарын 28-нд нээлтээ хийснээс хойш тус барилгад ус алдсаны улмаас 2016 оны 4-р сард түр хаагдсан. Ус алдагдлын хохирлыг арилгах засварын ажил дууссаны дараа 2016 оны 8-р сарын 23-ны өдөр Өмнөд салбарыг дахин нээсэн ажээ. == Холбоос == * '''Тус мүзейн албан ёсны цахим хуудас''': https://www.npm.gov.tw/?l=2 [[Ангилал:Тайванийн музей]] [[Ангилал:Тайванийн аялал жуулчлалын үзвэр]] [[Ангилал:Хятадын музей]] [[Ангилал:Хятадын соёлын дурсгал]] qelpgzyifc5s9p9cyd33pfty1vcvpkt 0 145332 863102 849313 2026-07-25T01:43:22Z Dostojewskij 30144 + Ангилал:Оросын царь + Ангилал:1596 онд төрсөн + Ангилал:1645 онд өнгөрсөн 863102 wikitext text/x-wiki [[Файл:Michael-I-Romanov-Wedekind (cropped).jpg|thumb]] '''Михаил Фёдорович''' (1596 оны 7-р сарын 22-нэд [[Москва]] хотод төрсөн – 1645 оны 7-р сарын 23нд Москва хотод нас барсан) – Романов удмын анхны Оросын хаан байв. Тэрээр 1613 оны 4-р сарын 6-наас хаанчилж, 1613 оны 3-р сарын 3-нд Оросын "Земский Собор"-оос хаан ширээнд сонгогдож, 1613 оны 3-р сарын 24-нд хаан ширээг хүлээн авч, 1613 оны 7-р сарын 21-нд титэм зүүжээ. == Намтар == Михаил Фёдорович Бояр Фёдор Никитич Романовын хүү бөгөөд хожим нь "Филарет" нэрээр Москва болон Бүх Оросын хамба лам болсон. Фёдор Никитич нь Царь I Фёдор Ивановичийн үеэл байв. 1613 оны 3-р сарын 3-нд Михаилыг Земский Собор дээр шинэ хаанаар сонгож, Үймээн самууны үе дууссаныг тэмдэглэжээ. Түүнийг хаан ширээнд залах үед тэрээр ердөө 16 настай, боловсрол муутай байв. Эхэндээ Михаилын эх Ксения Ивановна Шестовагийн хамаатан садан нь засгийн эрх мэдлийн хэргийг хяналтандаа авчээ. Тэд өөрсдийн хувийн ашиг сонирхолтой байсан ч тэдний удирдлага дор улс орон дэг журмыг сэргээж, бослогыг дарж, Шведтэй Столбовогийн гэрээ (1617), Польштой Деулиногийн эвлэрлийг (1618) байгуулж чаджээ. [[Ангилал:Оросын царь]] [[Ангилал:1596 онд төрсөн]] [[Ангилал:1645 онд өнгөрсөн]] h3oe79dl1jbv7fmtmtr3gqj90orqrnu 863108 863102 2026-07-25T01:57:19Z Avirmed Batsaikhan 53733 863108 wikitext text/x-wiki [[Файл:Michael-I-Romanov-Wedekind (cropped).jpg|thumb]] '''Михаил Фёдорович''' (1596 оны 7-р сарын 22-нд [[Москва]] хотод төрсөн – 1645 оны 7-р сарын 23-нд Москва хотод нас барсан) – [[Романовууд|Романов угсааны]] анхны Оросын хаан байв. Тэрээр 1613 оны 4-р сарын 6-наас хаанчилж, 1613 оны 3-р сарын 3-нд Оросын "Земский Собор"-оос хаан ширээнд сонгогдож, 1613 оны 3-р сарын 24-нд хаан ширээг хүлээн авч, 1613 оны 7-р сарын 21-нд титэм зүүжээ. 1645 оны 7-р сарын 23-нд хаан нас барж, хаан ширээг түүний хүү [[Алексей Михайлович|Алексей]] [[Алексей Михайлович|Михайлович]] шилжүүлсэн байна. == Намтар == Михаил Фёдорович Бояр Фёдор Никитич Романовын хүү бөгөөд хожим нь "Филарет" нэрээр Москва болон Бүх Оросын хамба лам болсон. Фёдор Никитич нь Царь I Фёдор Ивановичийн үеэл байв. 1613 оны 3-р сарын 3-нд Михаилыг Земский Собор дээр шинэ хаанаар сонгож, Үймээн самууны үе дууссаныг тэмдэглэжээ. Түүнийг хаан ширээнд залах үед тэрээр ердөө 16 настай, боловсрол муутай байв. Эхэндээ Михаилын эх Ксения Ивановна Шестовагийн хамаатан садан нь засгийн эрх мэдлийн хэргийг хяналтандаа авчээ. Тэд өөрсдийн хувийн ашиг сонирхолтой байсан ч тэдний удирдлага дор улс орон дэг журмыг сэргээж, бослогыг дарж, Шведтэй Столбовогийн гэрээ (1617), Польштой Деулиногийн эвлэрлийг (1618) байгуулж чаджээ. [[Ангилал:Оросын царь]] [[Ангилал:1596 онд төрсөн]] [[Ангилал:1645 онд өнгөрсөн]] sxo3zmgeur07qydylgiordiy1elgezw 0 145375 863090 850062 2026-07-25T00:37:08Z Dostojewskij 30144 Файл:Vasily Sokolovsky 2.jpg 863090 wikitext text/x-wiki [[Файл:Vasily Sokolovsky 2.jpg|thumb|Василий Соколовский]] '''Василий Данилович Соколовский''' (1897 оны 7-р сарын 9 (21), Оросын эзэнт гүрэн, Гродно мужийн Белосток тойргийн Козлики тосгон – 1968 оны 5-р сарын 10, Москва, РСФСР, ЗХУ) – Зөвлөлтийн цэргийн удирдагч, Зөвлөлт Холбоот Улсын Маршал (1946 оны 7-р сарын 3), Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар (1945 оны 5-р сарын 29). ЗХУ-ын Төв Хорооны гишүүн (1952–1961) 1897 оны 7-р сарын 9-нд Польшийн Подлаские воеводшипийн Белосток тойргийн Гродно мужийн Белосток гүнлигийн Козлики тосгонд ядуу тариачны гэр бүлд төрсөн[2][2], одоогийн Польшийн Подляские воеводшипийн Белосток гүнлигийн Козлики тосгонд. Тэрээр Беларусь хүн[4]. 1905 онд тэрээр сүмийн сургуулийг төгсөж, тэр жилээсээ Заблудово дахь арьс ширний үйлдвэрт өдрийн ажилчнаар ажиллажээ. Тэрээр тэнд хэдэн жил ажиллаж, өөрийгөө хөгжүүлэх чиглэлээр эрчимтэй суралцжээ. 1912 онд тэрээр хоёр жилийн багшийн сургуулийг онц дүнтэй төгсөж, 1918 онд Невелийн багшийн семинарыг төгссөн[2][5]. Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр семинарын ажилтан байхдаа тэрээр цэрэгт татагдаагүй боловч дайчилсны дараа 1915 онд хэдэн сарын турш хамгаалалтын шугам барих ажилд ажилласан. Иргэний дайны үеэр тэрээр 1918 оны 2-р сараас Улаан армид алба хааж, сайн дурын ажилтнаар элссэн[2]. 1918 оны 5-р сард тэрээр Москвагийн цэргийн зааварлагчийн 1-р курсийг төгсөж[6], дараа нь Уралын 2-р хороонд ротын командлагчаар Дорнод фронт руу илгээгдэв[2]. 1918 оны 5-р сараас ротын командлагч, 1918 оны 6-р сараас батальоны штабын дарга, нөхөр Лапатышкины Улаан гвардийн отрядын зааварлагч, 1918 оны 7-р сараас Зөвлөлтийн 2-р уулын хороонд дахин ротын командлагч, 8-р сараас хорооны командлагчийн туслах, 1918 оны 9-р сараас хорооны командлагчийн үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байв. == Холбоос == * [https://web.archive.org/web/20090331075551/http://www.marshals.su/ Маршалуудын намтар] {{Зөвлөлт Холбоот Улсын Маршалууд}} 6h33i0sl11ho3e01x7n5g8fknfteb4s 863091 863090 2026-07-25T00:49:29Z Dostojewskij 30144 + Ангилал:1897 онд төрсөн + Ангилал:1968 онд өнгөрсөн + Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн + Ангилал:Фрунзегийн нэрэмжит цэргийн академийн төгсөгч + Ангилал:ЗХУ-ын баатар + Ангилал:Лениний одон шагналтан + Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан + Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан + Ангилал:Суворовын 1-р зэргийн одон шагналтан + Ангилал:Кутузовын одон шагналтан (I зэрэг) + Ангилал:Эх Орны Гавьяаны одон шагналтан (хүндэт хавчаар) + Ангилал... 863091 wikitext text/x-wiki [[Файл:Vasily Sokolovsky 2.jpg|thumb|Василий Соколовский]] '''Василий Данилович Соколовский''' (1897 оны 7-р сарын 9 (21), [[Оросын эзэнт гүрэн]], Гродно мужийн Белосток тойргийн Козлики тосгон – 1968 оны 5-р сарын 10, [[Москва]], [[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс|РСФСР]], [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]) – Зөвлөлтийн цэргийн удирдагч, Зөвлөлт Холбоот Улсын Маршал (1946 оны 7-р сарын 3), Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар (1945 оны 5-р сарын 29). ЗХУ-ын Төв Хорооны гишүүн (1952–1961) 1897 оны 7-р сарын 9-нд Польшийн Подлаские воеводшипийн Белосток тойргийн Гродно мужийн Белосток гүнлигийн Козлики тосгонд ядуу тариачны гэр бүлд төрсөн[2][2], одоогийн Польшийн Подляские воеводшипийн Белосток гүнлигийн Козлики тосгонд. Тэрээр Беларусь хүн[4]. 1905 онд тэрээр сүмийн сургуулийг төгсөж, тэр жилээсээ Заблудово дахь арьс ширний үйлдвэрт өдрийн ажилчнаар ажиллажээ. Тэрээр тэнд хэдэн жил ажиллаж, өөрийгөө хөгжүүлэх чиглэлээр эрчимтэй суралцжээ. 1912 онд тэрээр хоёр жилийн багшийн сургуулийг онц дүнтэй төгсөж, 1918 онд Невелийн багшийн семинарыг төгссөн[2][5]. Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр семинарын ажилтан байхдаа тэрээр цэрэгт татагдаагүй боловч дайчилсны дараа 1915 онд хэдэн сарын турш хамгаалалтын шугам барих ажилд ажилласан. Иргэний дайны үеэр тэрээр 1918 оны 2-р сараас Улаан армид алба хааж, сайн дурын ажилтнаар элссэн[2]. 1918 оны 5-р сард тэрээр Москвагийн цэргийн зааварлагчийн 1-р курсийг төгсөж[6], дараа нь Уралын 2-р хороонд ротын командлагчаар Дорнод фронт руу илгээгдэв[2]. 1918 оны 5-р сараас ротын командлагч, 1918 оны 6-р сараас батальоны штабын дарга, нөхөр Лапатышкины Улаан гвардийн отрядын зааварлагч, 1918 оны 7-р сараас Зөвлөлтийн 2-р уулын хороонд дахин ротын командлагч, 8-р сараас хорооны командлагчийн туслах, 1918 оны 9-р сараас хорооны командлагчийн үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байв. == Холбоос == * [https://web.archive.org/web/20090331075551/http://www.marshals.su/ Маршалуудын намтар] {{Зөвлөлт Холбоот Улсын Маршалууд}} {{DEFAULTSORT:Соколовский, Василий}} [[Ангилал:1897 онд төрсөн]] [[Ангилал:1968 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн]] [[Ангилал:Фрунзегийн нэрэмжит цэргийн академийн төгсөгч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын баатар]] [[Ангилал:Лениний одон шагналтан]] [[Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан]] [[Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан]] [[Ангилал:Суворовын 1-р зэргийн одон шагналтан]] [[Ангилал:Кутузовын одон шагналтан (I зэрэг)]] [[Ангилал:Эх Орны Гавьяаны одон шагналтан (хүндэт хавчаар)]] [[Ангилал:Эх Орны Гавьяаны Алтан одон шагналтан]] [[Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан (их загалмай)]] [[Ангилал:Гавьяаны Легион одон шагналтан (командлагч)]] [[Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их офицер)]] [[Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн хүлэг баатрын командлагч шагналтан]] [[Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан]] [[Ангилал:ЗХУ-ын маршал]] [[Ангилал:Герман дахь Зөвлөлтийн цэргийн бүлгийн дээд командлагч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын төв хорооны гишүүн]] [[Ангилал:Цэргийн стратегич]] [[Ангилал:Берлиний хүндэт иргэнээс хасагдсан]] treq7kklecg1gl4cadiptcgzdpv4hnv 863105 863091 2026-07-25T01:49:36Z Avirmed Batsaikhan 53733 863105 wikitext text/x-wiki [[Файл:Vasily Sokolovsky 2.jpg|thumb|Василий Соколовский]] '''Василий Соколовский''' (орос. ''Василий Данилович Соколовский,'' 1897 оны 7-р сарын 21-нд [[Оросын эзэнт гүрэн]], Гродно мужийн Белосток тойргийн Козлики тосгонд төрсөн – 1968 оны 5-р сарын 10-нд ЗХУ-ын [[Москва]] хотод нас барсан) – Зөвлөлтийн цэргийн удирдагч, ЗХУ-ын Маршал (1946 оны 7-р сарын 3), Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар (1945 оны 5-р сарын 29). ЗХУ-ын Коммунист намын Төв Хорооны гишүүн (1952–1961). == Намтар == В.Соколовский 1897 оны 7-р сарын 9-нд Польшийн Подлаские воеводшипийн Белосток тойргийн Гродно мужийн Белосток гүнлигийн Козлики тосгонд ядуу тариачны гэр бүлд төрсөн, одоогийн Польшийн Подляские воеводствогийн Белосток гүнлигийн Козлики тосгонд төрсөн. Тэрээр Беларусь хүн. 1905 онд тэрээр сүмийн сургуулийг төгсөж, тэр жилээсээ Заблудово дахь арьс ширний үйлдвэрт өдрийн ажилчнаар ажиллажээ. Тэрээр тэнд хэдэн жил ажиллаж, өөрийгөө хөгжүүлэх чиглэлээр эрчимтэй суралцжээ. 1912 онд тэрээр хоёр жилийн багшийн сургуулийг онц дүнтэй төгсөж, 1918 онд Невелийн багшийн семинарыг төгссөн. Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр семинарын ажилтан байхдаа тэрээр цэрэгт татагдаагүй боловч дайчилсны дараа 1915 онд хэдэн сарын турш хамгаалалтын шугам барих ажилд ажилласан. [[Оросын иргэний дайн|Оросын Иргэний дайны]] үеэр тэрээр 1918 оны 2-р сараас [[Улаан Арми|Улаан армид]] алба хааж, сайн дурын ажилтнаар элссэн. 1918 оны 5-р сард тэрээр Москвагийн цэргийн зааварлагчийн 1-р курсийг төгсөж, дараа нь Уралын 2-р хороонд ротын командлагчаар Дорнод фронт руу илгээгдэв. 1918 оны 5-р сараас ротын захирагч, 1918 оны 6-р сараас батальоны штабын дарга, нөхөр Лапатышкины Улаан гвардийн отрядын зааварлагч, 1918 оны 7-р сараас Зөвлөлтийн 2-р уулын хороонд дахин ротын командлагч, 8-р сараас хорооны командлагчийн туслах, 1918 оны 9-р сараас хорооны командлагчийн үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байв. 1931 оноос хойш Бүх Холбоотны Коммунист Намын (Большевик) гишүүн. 1935 оны 5-р сараас 1938 оны 4-р сар хүртэл Уралын цэргийн тойргийн штабын дарга, 1938 оны 4-р сараас 1941 оны 2-р сар хүртэл Москвагийн цэргийн тойргийн штабын дарга байв. 1941 оны 2-р сараас 6-р сар хүртэл В.Соколовский Улаан армийн Жанжин штабын зохион байгуулалт, дайчилгааны асуудал эрхэлсэн хоёрдугаар орлогч даргаар ажиллаж байв. Зөвлөлтийн Аугаа их Эх орны дайны эхнээс эцсийн өдөр хүртэл оролцсон. 1941 оны 6-р сараас 7-р сар хүртэл Улаан армийн жанжин штабын нэгдүгээр орлогч дарга, 1941 оны 7-р сараас 9-р сар хүртэл Баруун фронтын Штабын дарга, 1941 оны 7-р сараас 1942 оны 1-р сар хүртэл Баруун фронтын Штабын дарга байв. 1943 оны 2-р сараас 1944 оны 4-р сар хүртэл тэрээр Баруун фронтыг командлаж байв. Орша, Витебскийн довтолгооны ажиллагаанд бүтэлгүйтсэний улмаас 1944 оны 4-р сард фронтын командлагчийн албан тушаалаас чөлөөлөгдсөн. [[Файл:Vasily Sokolovsky 2022 stamp of Russia.jpg|thumb]] 1944 оны 4-р сараас 1945 оны 4-р сар хүртэл тэрээр Украины 1-р фронтын штабын даргаар ажиллаж байсан. 1945 оны 4-р сараас 6-р сар хүртэл тэрээр Беларусийн 1-р фронтын орлогч командлагчаар ажиллаж байжээ. Эдгээр албан тушаалд тэрээр стратегийн довтолгооны ажиллагааг төлөвлөх, бэлтгэх, хэрэгжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулсан. 1945 оны 5-р сарын 29-нд байлдааны ажиллагааг чадварлаг удирдсан, хувийн зориг, эр зоригийнхоо төлөө В.Соколовскийг ЗХУ-ын баатар цолоор шагнасан. Тэрээр 1945 оны 5-р сард Зөвлөлтийн талын өмнөөс Нацист Германыг болзолгүй бууж өгөх гэрээнд гарын үсэг зурахад оролцсон. Дайны дараа 1945 оны 7-р сараас тэрээр Ерөнхий командлагчийн нэгдүгээр орлогч, 1946 оны 3-р сараас Герман дахь Зөвлөлтийн эзлэн түрэмгийллийн хүчний бүлгийн Ерөнхий командлагчаар ажиллаж байжээ. Түүний удирдлаган дор Баруун Берлинийг бүслэх ажиллагааг эхлүүлж, хэрэгжүүлжээ. 1949 оны 3-р сараас тэрээр ЗХУ-ын Зэвсэгт хүчний нэгдүгээр орлогч сайд (1950 оны 2-р сараас Дайны сайд)-аар ажиллаж байжээ. 1952 оны 6-р сараас 1960 оны 4-р сар хүртэл тэрээр ЗХУ-ын Жанжин штабын дарга, Дайны нэгдүгээр орлогч сайд (1953 оны 3-р сараас Батлан ​​​​хамгаалахын сайд)-аар ажиллаж байжээ. Энэ албан тушаалд тэрээр цэргийн гүн гүнзгий мэдлэг, командлалын болон штабын ажлын өргөн хүрээтэй байлдааны болон практик туршлагаа цэргүүдийг сургах, сургахад өргөн ашиглаж, Зөвлөлтийн Зэвсэгт хүчний хөгжлийг сайжруулах, цэргийн шинжлэх ухааныг цаашид хөгжүүлэх чиглэлээр өргөн хүрээтэй ажил хийжээ. == Холбоос == * [https://web.archive.org/web/20090331075551/http://www.marshals.su/ Маршалуудын намтар] {{Зөвлөлт Холбоот Улсын Маршалууд}} {{DEFAULTSORT:Соколовский, Василий}} [[Ангилал:1897 онд төрсөн]] [[Ангилал:1968 онд өнгөрсөн]] [[Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн]] [[Ангилал:Фрунзегийн нэрэмжит цэргийн академийн төгсөгч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын баатар]] [[Ангилал:Лениний одон шагналтан]] [[Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан]] [[Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан]] [[Ангилал:Суворовын 1-р зэргийн одон шагналтан]] [[Ангилал:Кутузовын одон шагналтан (I зэрэг)]] [[Ангилал:Эх Орны Гавьяаны одон шагналтан (хүндэт хавчаар)]] [[Ангилал:Эх Орны Гавьяаны Алтан одон шагналтан]] [[Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан (их загалмай)]] [[Ангилал:Гавьяаны Легион одон шагналтан (командлагч)]] [[Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их офицер)]] [[Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн хүлэг баатрын командлагч шагналтан]] [[Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан]] [[Ангилал:ЗХУ-ын маршал]] [[Ангилал:Герман дахь Зөвлөлтийн цэргийн бүлгийн дээд командлагч]] [[Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын төв хорооны гишүүн]] [[Ангилал:Цэргийн стратегич]] [[Ангилал:Берлиний хүндэт иргэнээс хасагдсан]] 7vzust4fr9oj14b14jnhfspynlavd47 0 146161 863104 854831 2026-07-25T01:47:29Z Dostojewskij 30144 + Ангилал:1606 онд төрсөн + Ангилал:1645 онд өнгөрсөн 863104 wikitext text/x-wiki '''Ли Зи чэн''' ([[Хятад хэл|хятад]]. 李自成, [[пиньинь]] Lĭ Zìchéng; 1606 оны 9-р сарын 22-ны орчим төрсөн — 1645 онд нас барсан) — [[Мин улс|Мин улсыг]] унахад хүргэсэн гол шалтгаан болсон Умард Хятад дахь тариачдын бослогын удирдагч. Энэхүү бослогыг [[Шэньси муж|Шэньси мужид]] гарсан өлсгөлөнгөөс улбаатай гэж үздэг юм. Тариачдын хамгийн чадварлаг дайчин Ли 1639 онд хэд хэдэн тэргүүлэх мандарин эрдэмтдийг хөдөлгөөндөө элсүүлж чадсан юм. Тэрээр харьяа албатууддаа дээрэм тонуул хийхийг хориглож, хүн амын хамгийн ядуу хэсэгт хоол хүнс тарааж нэр хүнд олсон юм. Ли Зи Чэний цэргүүд туршуулууд түүний гавьяаны алдар нэрийг Хятад даяар ам дамжин түгээсэн байна. 1644 онд Ли өөрийгөө Шунь улсын ([[Хятад хэл|хятад]]. 順朝, [[Пиньинь|пиньинь.]] ''Shùn cháo'') анхны эзэн хаан гэж зарлаж, албатууддаа сүрлэг цол хэргэм өгч, өөрийн зоосыг хүртэл цутгаж эхлэв. Тэрээр Бээжинд ойртоход бараг ямар ч тулаангүйгээр ордны тайганууд нь бууж өгсөн бол Чунжэнь эзэн хаан (Жу Южиан) эзэн хааны ордны хойд хэсэгт орших Жиншан уулын бэлд өөрийгөө дүүжлэн хороожээ. Энэ хооронд [[Мин улс|Мин улсын]] жанжин Ву Сангуй Манжтай холбоо тогтоосноор Хятад руу нэвтрэх боломжийг нээжээ. Нэг хувилбараар өөрийгөө эзэн хаан гэж тунхагласан жанжин болон түүний гэрт зочилж байсан Ли Зи чэн Ву Сангуйн гэрт зочилж байхдаа хайртай татвар эмийнх нь гоо үзэсгэлэнд татагдан зөрчилдөөн үүсгэжээ. Улмаар Ли Зи чэнгийн арми Шаньхайгуаны тулалдаанд бут цохигджээ. Мин, Чин улсын хүчний хамтарсан дарамтад Ли өмнө зүг рүү ухарч, Хэбэй мужид орон нутгийн иргэдтэй мөргөлдөөнд өртөж нас баржээ. [[Ангилал:1606 онд төрсөн]] [[Ангилал:1645 онд өнгөрсөн]] 8qso5a916xhc9f2z9a7ru8xpexnzeau 0 146237 863126 856844 2026-07-25T08:35:45Z HorseBro the hemionus 100126 863126 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс дайн | conflict = Аягуз голын тулалдаан | place = [[Аягуз]], орчин үеийн Казахстан | date = 1717 оны хавар | partof = [[Казах–Зүүнгарын дайнууд]] | result = Зүүнгарын ялалт | combatant1 = {{flag|Казахын ханлиг}} | combatant2 = {{flag|Зүүнгарын Хаант Улс}} | commander1 = {{flag icon|Казахын ханлиг}} [[Абулхайр хаан]]{{Зугтсан}}<br>{{flag icon|Казахын ханлиг}} [[Кайп хан]]{{Зугтсан}} | commander2 = Үл мэдэгдэх | strength1 = 30,000 | strength2 = 1,000–5,000 | casualties1 = Хүнд | casualties2 = Бага }} '''Аягуз голын тулалдаан''' нь 1717 онд [[Казах–Зүүнгарын дайнууд|Казах–Зүүнгарын дайнуудын]] үеэр [[Казахын ханлиг]] болон [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын Хаант Улсын]] хооронд [[Аягуз|Аягуз гол]] дээр болсон тулаан юм. Энэ тулаан нь хамгийн чухал тулаануудын нэг байсан бөгөөд, хожим нь Зүүнгарын цэргүүд [[Түркистан|Туркистан]] руу довтлоход хүргэсэн юм. 1717 оны хавар Кайп хан, [[Абулхайр хаан]] нарын удирдсан Аягуз голын орчимд Казахын 30,000 цэрэгтэй Зүүнгарын эсрэг довтлов.{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=127}}{{Sfn|Adle|2003|p=98}} Зүүнгарууд нэмэлт хүч иртэл байр сууриа хадгалахын тулд модон шуудуу, бэхлэлт босгосон. Дараа нь 1,500 орчим хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй нэмэлт хүч ирж, Казахын армийг ялав.{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=127}} Кайп хан тулалдаанаас зугтсан боловч төв байрандаа алагдаж, Абулхайр мөн байр сууриа орхин [[Бухар]] руу зугтсан нь казахууд Сары-Аркагийн хяналтаа алдахад хүргэсэн (Тургайн хөндийн нэг хэсгийг эс тооцвол). Сүүлийн өдөр 1,500 хүнтэй Зүүнгарын цэрэг казахуудыг ялсан бөгөөд казахууд тоо болон галт зэвсгийн хувьд давамгайлж байсан ч, Зүүнгарын харгис хэрцгий довтолгоог тэсвэрлэж чадалгүй, морьтой довтолгоо, дараа нь гардан тулалдаан болж, казахууд ухарчээ.{{Sfn|Kushkumbaev|2001|p=127}} == Лавлагаа == {{Reflist}} === Ном зүй === * {{Cite book |last=Kushkumbaev |first=A. K |title=Военное дело казахов в XVII–XVIII веках |publisher=Dyke Press |year=2001 |location=Almaty}} * {{Cite book |last=Adle |first=Chahryar |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000130205/PDF/130205eng.pdf.multi |title=History of Civilizations of Central Asia |publisher=UNESCO, Adle Chahrayar |year=2003 |isbn=978-8120820463 |edition=5th |pages=934}} [[Ангилал:Зүүнгарын хаант улс]] [[Ангилал:Монголчуудын оролцсон дайн]] [[Ангилал:Казах–Зүүнгарын дайнууд]] r3sbjmc54mdyhs4l2z29qwmxzeymun9 0 147151 863118 862707 2026-07-25T06:48:27Z Myagmarsuren.12.02 106199 863118 wikitext text/x-wiki '''Коллиод'''      '''Коллоид''' гэдэг нь микроскопын хэмжээнд жигд тархсан, уусдаггүй жижиг бөөмсөөс бүрдэх нэг бодис өөр нэг бодисын бүх хэсгээр жигд хөвөн тархсан байдаг холимог юм.Зарим тодорхойлолтоор бөөмс нь шингэнд жигд тархсан байх ёстой гэдэг бол, харин бусад тодорхойлолт нь аэрозоль, гель зэрэг бодисуудыг ч хамруулахын тулд энэ тодорхойлолтыг өргөжүүлдэг. Коллоид суспенз гэдэг нэр томьёо нийт холимгийг хоёрдмол утгагүйгээр заадаг. Харин суспенз гэдэг үгийг илүү нарийн утгаар нь авч үзвэл, бөөмийн хэмжээ нь илүү том байдгаараа коллоидаас ялгагддаг.Коллоид нь тархсан фаз (хөвж буй бөөмс) болон тасралтгүй фаз (суспензийн орчин)-оос бүрддэг.Коллоид нь тархсан фаз (хөвж буй бөөмс) болон тасралтгүй фаз (суспензийн орчин)-оос бүрддэг.        Зарим коллоид нь Тиндаллын эффектийн улмаас гэрэл нэвтрүүлдэг боловч бүрэн тунгалаг биш байдаг. Энэ нь коллоид дахь бөөмсөөр гэрэл сарних үзэгдэл юм. Бусад коллоидууд нь гэрэл нэвтрүүлдэггүй эсвэл бага зэрэг өнгөтэй байж болно.         Коллоид суспензүүд нь зааг ба коллоидын шинжлэх ухааны судлах зүйл юм. Энэ судалгааны салбар 1845 онд Франческо Селмигийн ажлаар эхэлж, тэрээр тэдгээрийг "хуурамч уусмал" гэж нэрлэсэн. Дараа нь Майкл Фарадей болон Томас Грэм нар өргөжүүлж, 1861 онд "коллоид" гэсэн нэр томьёог бий болгосон. nb6dp2mw1pv18snt50217sjd92migu0 0 147157 863127 862526 2026-07-25T09:40:55Z Namuuntsetseg(58r surguuli) 106121 863127 wikitext text/x-wiki ===Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын (НҮБ) талаарх шүүмжлэл === Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага нь бодлого, үзэл баримтлал, төлөөллийн тэгш байдал, удирдлага, шийдвэрээ хэрэгжүүлэх чадвар, мөн үзэл суртлын хандлага зэрэг олон шалтгаанаар шүүмжлэлд өртөж ирсэн.Түгээмэл дурдагддаг шүүмжлэлүүдэд:байгууллагын үр нөлөө хангалтгүй гэж үзэх (урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах болон аль хэдийн эхэлсэн мөргөлдөөнийг намжаах тал дээр үр дүнгүй байсан гэх шүүмжлэл, эдгээр мөргөлдөөн нь нийгмийн маргаанаас эхлээд бүрэн хэмжээний дайнд хүрсэн байдаг),антисемитизм (еврей хүмүүсийн эсрэг үзэл),буулт хийх бодлого (appeasement),хуйвалдаан, хамтран ажиллах (collusion),глобализмыг дэмжих,идэвхгүй байдал,эрх мэдлээ урвуулан ашиглах,Ерөнхий Ассамблейд нөлөө бүхий улс орнууд хэт их хяналт тогтоох,авлига,нөөц хөрөнгийг зориулалтын бусаар ашиглах зэрэг багтдаг.НҮБ-ын гаргасан зарим шийдвэрүүд нь зэвсэгт мөргөлдөөнөөс урьдчилан сэргийлж чадаагүй, мөн НҮБ-ын Дүрмийг хэрэгжүүлж чадаагүй бүтэлгүйтэл гэж үздэг.'''Философийн болон ёс суртахууны шүүмжлэлЁс суртахууны харьцангуй үзэл (Moral relativism)'''2004 онд Израилийн НҮБ дахь суурин төлөөлөгч асан '''Доре Голд''' ''Tower of Babble: How the United Nations Has Fueled Global Chaos'' (“Вавилоны цамхаг: НҮБ дэлхийн эмх замбараагүй байдлыг хэрхэн өдөөсөн бэ”) нэртэй номоо хэвлүүлжээ.Тэрээр уг номдоо НҮБ нь геноцид (үндэстнийг хоморголон устгах) болон терроризмын асуудалд ёс суртахууны харьцангуй үзлийг баримталж, зарим тохиолдолд тэдгээрийг дэмжсэн мэт байр суурь илэрхийлдэг гэж шүүмжилсэн. Түүний үзэж байгаагаар, НҮБ байгуулагдсан эхэн үедээ ёс суртахууны тодорхой, хатуу байр суурьтай байсан бол өнөө үед энэ чанараа алджээ.НҮБ байгуулагдах үед зөвхөн Дэлхийн хоёрдугаар дайны Тэнхлэгийн (Axis) хүчний дор хаяж нэг улсын эсрэг дайн зарласан, дайны эсрэг тууштай байр суурь баримталсан улс орнууд гишүүнээр элсэх боломжтой байсан.Харин Голдын үзэж байгаагаар, орчин үеийн НҮБ-ын гишүүнчлэл өргөжин тэлснээр байгууллага “сулран доройтсон” бөгөөд түүний ном хэвлэгдэх үеийн 184 гишүүн улсын ердөө '''75 нь л Freedom House байгууллагын үнэлгээгээр жинхэнэ ардчилсан улс''' байсан гэжээ.Тэрээр үүний улмаас НҮБ-ын шийдвэр гаргах тэнцвэр дарангуйллын дэглэмтэй улс орнуудын шаардлагад илүү нийцэх болсон гэж үзсэн. == gg6ml6ivf1jhscxwpyvqdvs3rjv4fd1 0 147183 863066 862593 2026-07-24T14:06:05Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Цемийн реакторын хамгаалалтын барилгаХарьцуулсан эрх зүй]] to [[Харьцуулсан эрх зүй]] 862592 wikitext text/x-wiki == '''Харьцуулсан эрх зүй''' == Харьцуулсан эрх зүй гэдэг нь өөр өөр улс орнуудын хууль тогтоомж, эрх зүйн тогтолцооны ялгаа, ижил төстэй байдлыг судалдаг салбар юм. Тодруулбал, энэ нь дэлхий даяар оршин буй эрх зүйн янз бүрийн тогтолцоо (эсвэл “бүлэг”), тухайлбал нийтлэг эрх зүй (common law), иргэний эрх зүй (civil law), социалист эрх зүй, каноны эрх зүй, еврей эрх зүй, исламын эрх зүй, хиндү эрх зүй, хятадын эрх зүй зэргийг судлах явдлыг хамардаг.<ref>{{Citation |title=Comparative law |date=2026-05-27 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Comparative_law&oldid=1356371014 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-21 |language=en}}</ref> Үүнд гадаадын эрх зүйн тогтолцооны тодорхойлолт, шинжилгээ багтах бөгөөд заавал шууд харьцуулалт хийх шаардлагагүй байж болно. Олон улсын харилцаа болон эдийн засгийн даяаршил хөгжсөн өнөө үед харьцуулсан эрх зүйн ач холбогдол маш их нэмэгдсэн.<ref>{{Citation |title=Comparative law |date=2026-05-27 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Comparative_law&oldid=1356371014 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-21 |language=en}}</ref> '''Түүх''' Орчин үеийн харьцуулсан эрх зүйн эхлэлийг 1667 онд Готфрид Вильгельм Лейбницийн латин хэлээр бичсэн ''Nova Methodus Discendae Docendaeque Iurisprudentiae'' (“Эрх зүйг судлах болон заах шинэ арга”) номоос харж болно.<ref>{{Citation |title=Comparative law |date=2026-05-27 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Comparative_law&oldid=1356371014 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-21 |language=en}}</ref> 7-р бүлэгт (“Хуулийг бүх үндэстэн, газар нутаг, цаг үеийн төсөл болгон танилцуулах нь”) эрх зүйн тогтолцоог хэд хэдэн бүлэгт ангилах санааг дэвшүүлсэн байдаг. Үүнээс хэдэн жилийн дараа Лейбниц хэлний язгуур бүлгүүдийг ангилах тухай санааг мөн дэвшүүлжээ.<ref>{{Citation |title=Comparative law |date=2026-05-27 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Comparative_law&oldid=1356371014 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-21 |language=en}}</ref> l4lq1ibb03v5gs1hmvqv4c2pnscn9m5 0 147184 863095 862594 2026-07-25T01:22:08Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Харьцуулсан эрх зүй]] 863095 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Харьцуулсан эрх зүй]] boyn6eoz7rw7xvmkudlm5231d5wvvxu 0 147218 863109 862706 2026-07-25T03:11:26Z Namuuntsetseg(58r surguuli) 106121 863109 wikitext text/x-wiki == Липидэд суурилсан нано бөөм (Lipid-based Nanoparticle) == Липидэд суурилсан нано бөөм нь липидээс (өөх тослог бодисоос) бүрдсэн маш жижиг, бөмбөлөг хэлбэртэй хэсгүүд юм. Эдгээр нь эмийг биед хүргэх шинэ төрлийн эмийн хүргэлтийн систем бөгөөд орчин үеийн эмийн найрлагад өргөн ашиглагддаг.Липидэд суурилсан нано бөөм нь хэд хэдэн төрөлтэй. Үүнд:Липид нано бөөм (Lipid nanoparticles, LNP), Хатуу липид нано бөөм (Solid lipid nanoparticles, SLN), Нано бүтэцтэй липид зөөгч (Nanostructured lipid carriers, NLC).Эдгээр бөөм нь нэг фосфолипидын давхарга-аар бүрхэгдсэн байдаг. Учир нь бөөмийн дотор хэсгийн ихэнхийг өөхөнд уусдаг (липофиль) бодис эзэлдэг.Хэрэгцээнээс хамааран өөрчилсөн РНХ (RNA), РНХ вакцин, эсвэл бусад биологийн молекулуудыг бөөмийн дотор байрлуулж болдог. Мөн шаардлагатай тохиолдолд эсрэгбие (antibody), эсийг онилох пептид (cell-targeting peptide) болон бусад эмийн молекулыг гадаргууд нь холбож, тодорхой эсүүдэд чиглүүлэн хүргэх боломжтой.Липосом (Liposome) нь дотороо усан орчинтой байдаг тул хоёр давхар фосфолипидын бүрхүүлтэй хөндий липид нано бөөмийн нэг төрөл юм.Эмийг хүргэх зорилгоор липид нано бөөмийг ашигласан анхны эмийг 2018 онд тусгай төрлийн (siRNA) эмэнд хэрэглэхийг зөвшөөрсөн.Харин 2020 оны сүүлээр РНХ технологид суурилсан зарим вирусийн вакцинуудад эмзэг мРНХ (mRNA)-ийг хамгаалж, биед үр дүнтэй хүргэх үндсэн зөөгч болгон PEG-ээр бүрсэн (PEGylated) липид нано бөөмүүдийг ашигласнаар энэ технологи дэлхий даяар өргөн танигдсан. exuqtkbqk0f1qyv8tfio6k2vf1wdzd5 0 147219 863117 862708 2026-07-25T06:45:47Z Myagmarsuren.12.02 106199 863117 wikitext text/x-wiki ==Соронзон нано бөөмс== Соронзон нано бөөмс нь соронзон орны тусламжтайгаар удирдаж болдог нано бөөмсийн нэг төрөл юм. Ийм нано бөөмс нь хоёр хэсгээс бүрддэг. Нэг нь төмөр, никель, кобальт зэрэг соронзон материал. Нөгөө нь тусгай үүрэгтэй химийн бодис юм. Эдгээр бөөмс 100 нанометрээс бага хэмжээтэй байхдаа суперпарамагнетизм хэмээх онцгой соронзон шинж чанарыг үзүүлдэг. Гаднаас соронзон орон үйлчлэхэд л эдгээр бөөмс хүчтэй соронзон шинжтэй болдог. Гаднах соронзыг авсны дараа тэд соронзон чанараа хадгалдаггүй. Тиймээс хүний цусанд аюултайгаар бөөгнөрдөггүй. Энэхүү чухал физикийн шинж чанар нь тэдгээрийг мэс ажилбаргүй ,эмнэлгийн соронзон резонансын дүрслэл, өндөр нарийвчлалтай зорилтот эм хүргэлт, мөн түрэмгий хорт хавдрын эсийн хавдрыг дотроос нь сонгон халаах зэрэгт маш өргөн ашиглах боломжийг олгодог. Бөөмийн гаднах химийн гадаргууд тодорхой биологийн байг онилох эсрэг биетүүдийг холбосноор эрдэмтэд эдгээр соронзон бодисуудыг зөвхөн өвчилсөн эдүүд рүү чиглүүлж, ойролцоох эрүүл эрхтнүүдийг бүрэн гэмтээлгүй үлдээж чаддаг. bkx8vuky7rc1k1lfn7cvzagm5v4pgcg 863119 863117 2026-07-25T06:49:52Z Myagmarsuren.12.02 106199 863119 wikitext text/x-wiki '''Соронзон нано бөөмс''' Соронзон нано бөөмс нь соронзон орны тусламжтайгаар удирдаж болдог нано бөөмсийн нэг төрөл юм. Ийм нано бөөмс нь хоёр хэсгээс бүрддэг. Нэг нь төмөр, никель, кобальт зэрэг соронзон материал. Нөгөө нь тусгай үүрэгтэй химийн бодис юм. Эдгээр бөөмс 100 нанометрээс бага хэмжээтэй байхдаа суперпарамагнетизм хэмээх онцгой соронзон шинж чанарыг үзүүлдэг. Гаднаас соронзон орон үйлчлэхэд л эдгээр бөөмс хүчтэй соронзон шинжтэй болдог. Гаднах соронзыг авсны дараа тэд соронзон чанараа хадгалдаггүй. Тиймээс хүний цусанд аюултайгаар бөөгнөрдөггүй. Энэхүү чухал физикийн шинж чанар нь тэдгээрийг мэс ажилбаргүй ,эмнэлгийн соронзон резонансын дүрслэл, өндөр нарийвчлалтай зорилтот эм хүргэлт, мөн түрэмгий хорт хавдрын эсийн хавдрыг дотроос нь сонгон халаах зэрэгт маш өргөн ашиглах боломжийг олгодог. Бөөмийн гаднах химийн гадаргууд тодорхой биологийн байг онилох эсрэг биетүүдийг холбосноор эрдэмтэд эдгээр соронзон бодисуудыг зөвхөн өвчилсөн эдүүд рүү чиглүүлж, ойролцоох эрүүл эрхтнүүдийг бүрэн гэмтээлгүй үлдээж чаддаг. 2yw5e9dirl0nbvnc63o5cal1y29pyt2 0 147233 863099 862731 2026-07-25T01:22:28Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Ло-е-Гарон]] 863099 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Ло-е-Гарон]] spf7t39nqniojp1bs8i6491a6b91f2l 0 147259 863097 862808 2026-07-25T01:22:18Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Норманди (муж)]] 863097 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Норманди (муж)]] t8l4uzx450sjdty0b24a98l1daza5p1 0 147333 863063 862955 2026-07-24T14:05:09Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Цемийн реакторын хамгаалалтын барилга Квант цэгийн целлюляр автомат]] to [[Квант цэгийн целлюляр автомат]] 862954 wikitext text/x-wiki == Квант цэгийн целлюляр автомат (Quantum Dot Cellular Automata) == Квант цэгийн целлюляр автомат (QCA) нь нанотехнологи болон квант механикийн зарчмууд дээр суурилсан, уламжлалт компьютерын архитектурыг сайжруулах зорилготой санал болгож буй технологи юм. Ердийн компьютерууд транзистороор дамжин урсах цахилгаан гүйдлийг ашиглан хоёртын (binary) мэдээллийг илэрхийлдэг бол, квант цэгийн целлюляр автомат нь маш жижиг бүтцэд байрлах дан электронуудын байрлалаар нэг ба тэгийг илэрхийлдэг. Энэхүү архитектурын стандарт нэгж (cell) нь дөрвөлжин хэлбэрээр байрлуулсан дөрвөн квант цэгээс бүрддэг бөгөөд дотор нь хоёр нэмэлт электрон агуулна. Эдгээр хоёр электрон энергийн төлөвөө хамгийн бага байлгахын тулд диагональ чиглэлд бие биенээсээ түлхэлцэж, хоёр өөр туйлшралын (polarization) төлөв үүсгэдэг. Эдгээр хоёр төлөв нь хоёртын логикийг илэрхийлдэг. Энэ систем нь цахилгаан гүйдлийн тасралтгүй урсгал дээр тулгуурладаггүй тул орчин үеийн микропроцессорын гол хязгаарлалт болдог хаягдал дулаан маш бага ялгаруулдаг. Энэхүү технологи нь одоогийн хагас дамжуулагч технологийн чадлаас хавьгүй өндөр нягтралтай, маш бага чадал зарцуулдаг, одоогийн хагас дамжуулагч технологийн боломжийг асар ихээр давсан хурдтай тооцоолох хэлхээг бүтээх боломж олгоно. 59gihf459ytqq4hrwnqu4cccflk51cl 0 147334 863096 862956 2026-07-25T01:22:13Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Квант цэгийн целлюляр автомат]] 863096 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Квант цэгийн целлюляр автомат]] oo0onqd0593zf68ylqldbvurre0b62w 0 147335 863068 862958 2026-07-24T14:07:22Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Цемийн реакторын хамгаалалтын барилга ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт]] to [[ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт]] 862957 wikitext text/x-wiki == '''ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт (DNA digital data storage)''' == ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт гэдэг нь хоёртын (binary) мэдээллийг нийлэгжүүлсэн дезоксирибонуклейн хүчлийн (ДНХ) гинжин молекулд кодлон хадгалж, шаардлагатай үед буцаан тайлах үйл явц юм.<ref>{{Citation |title=DNA digital data storage |date=2026-01-26 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=DNA_digital_data_storage&oldid=1334885529 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-24 |language=en}}</ref> ДНХ-д мэдээлэл хадгалах нягтрал нь уламжлалт соронзон болон оптик хадгалалтын төхөөрөмжүүдийнхээс хэдэн сая дахин өндөр байдаг. Мэдээллийг хадгалахдаа компьютерын хоёртын кодын нэг ба тэгүүдийг ДНХ-ийн дөрвөн үндсэн нуклеотидын суурь болох аденин, цитозин, гуанин, тиминтэй холбон кодлодог.<ref>{{Citation |title=DNA digital data storage |date=2026-01-26 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=DNA_digital_data_storage&oldid=1334885529 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-24 |language=en}}</ref> Мэдээллийн дарааллыг тооцоолсны дараа ДНХ-ийг химийн аргаар нийлэгжүүлж, байнгын цахилгаан хангамж болон тогтмол арчилгаа шаарддаггүй, олон мянган жилийн турш тогтвортой хадгалагдах боломжтой хүйтэн, хуурай орчинд байршуулдаг.<ref>{{Citation |title=DNA digital data storage |date=2026-01-26 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=DNA_digital_data_storage&oldid=1334885529 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-24 |language=en}}</ref> Мэдээллийг буцаан авахын тулд стандарт биотехнологийн төхөөрөмж ашиглан ДНХ-ийн дарааллыг тогтоож (секуенсинг хийж), гаргаж авсан химийн дарааллыг дахин хоёртын код болгон хөрвүүлдэг.<ref>{{Citation |title=DNA digital data storage |date=2026-01-26 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=DNA_digital_data_storage&oldid=1334885529 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-24 |language=en}}</ref> Одоогоор мэдээлэл бичих болон унших үйл явц нь өдөр тутмын хэрэглээнд ашиглахад хэт удаан бөгөөд өндөр өртөгтэй хэвээр байна. Гэсэн хэдий ч хурдан хугацаанд мэдээлэлд хандах шаардлагагүй, асар их хэмжээний мэдээллийг урт хугацаанд архивлахад ДНХ-ийн хадгалалт нь өндөр үр ашигтай, ирээдүйтэй шийдэл гэж үздэг.<ref>{{Citation |title=DNA digital data storage |date=2026-01-26 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=DNA_digital_data_storage&oldid=1334885529 |work=Wikipedia |access-date=2026-07-24 |language=en}}</ref> bzr4od1l90raovbbeoc8972l0u5ak5g 0 147336 863094 862959 2026-07-25T01:22:03Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт]] 863094 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт]] n4y8l6cy7nsu41hc5j9oby6fpz80n88 0 147341 863130 862972 2026-07-25T10:19:43Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 863130 wikitext text/x-wiki Хятадын Тан гүрний яруу найрагч Бай Жүй Хэнань мужийн Шинжэн хотод төржээ. Түүний өвөг дээдсийн нутаг нь Шаньси мужийн Тайюань байв. Тэрээр Тан гүрний зохиолч байжээ. Тэрээр нарийн өгүүлэл бичдэг байсан бөгөөд шүлэг бичихдээ маш сайн байв. Тэрээр Тан улсын дунд үеийн хамгийн төлөөлөгч яруу найрагчдын нэг байв. Бүтээлүүд нь хүртээмжтэй, ойлгоход хялбар байдаг.<ref>{{Cite web |last=atarm |title=人物 -- 杭州市档案馆 |url=https://www.hzarchives.gov.cn/info/4733.jspx |access-date=2026-07-24 |website=www.hzarchives.gov.cn |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725220414/https://www.hzarchives.gov.cn/info/4733.jspx |url-status=dead }}</ref> alun29h31xczyhgptrs03u1741ie6q5 0 147367 863085 863049 2026-07-24T23:56:22Z Tsatsralaa 106136 Өөх 863085 wikitext text/x-wiki Өөх тос Хоол тэжээл, биологи, химийн шинжлэх ухаанд өөх тос гэдэг нь ихэвчлэн тосны хүчлүүдийн эфир эсвэл тэдгээрийн холимгийгхэлдэг. Ийм нэгдлүүдийн ихэнх нь амьд биед байдаг. Энэ нэр томьёо ихэвчлэн триглицерид-ийг (глицеролын гурван эфир) илэрхийлдэг. Триглицерид нь ургамлын тосболон амьтны өөхөн эдийнүндсэн бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Зарим тохиолдолд өрөөний температурт хатуу эсвэл хагас хатуу байдаг триглицеридийг л"өөх тос" гэж нэрлэдэг бөгөөд ингэснээр шингэн тосноос ялгадаг. Мөн "өөх тос" гэдэг үгийг илүүөргөн утгаар нь хэрэглэж, усанд уусдаггүй боловч туйлгүй уусгагчид уусдаг, нүүрстөрөгч, устөрөгч, хүчилтөрөгчөөс тогтсон биологийн ач холбогдолтой бодисууд болох липид-ийг илэрхийлэх нь бий. Энэ ангилалд триглицеридээсгадна моноглицерид, диглицерид, фосфолипид (жишээ нь лецитин), стерол (жишээ нь холестерол), лав (жишээ нь зөгийн лав) болон чөлөөт тосны хүчлүүдордог. Эдгээр нь хүний хоол хүнсэнд байдаг боловч ихэвчлэн бага хэмжээгээр агуулагддаг. Өөх тос нь хүний хоол тэжээлийн үндсэн гурван макронутриентийн нэг бөгөөд бусад хоёр нь нүүрс ус болон уураг юм. Өөх тос нь сүү, цөцгийн тос, малын өөх, гахайн өөх, давсалсан гахайн махболон хоол хийх тос зэрэг олонтөрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнийчухал бүрэлдэхүүн хэсэг болдог. 18cp9ote7wg2k1gny3ial7w4r6hq54y 863086 863085 2026-07-24T23:58:45Z Tsatsralaa 106136 863086 wikitext text/x-wiki Өөх тос Хоол тэжээл, биологи, химийн шинжлэх ухаанд өөх тос гэдэг нь ихэвчлэн тосны хүчлүүдийн эфир эсвэл тэдгээрийн холимгийг хэлдэг. Ийм нэгдлүүдийн ихэнх нь амьд биед байдаг. Энэ нэр томьёо ихэвчлэн триглицерид-ийг (глицеролын гурван эфир) илэрхийлдэг. Триглицерид нь ургамлын тос болон амьтны өөхөн эдийн үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Зарим тохиолдолд өрөөний температурт хатуу эсвэл хагас хатуу байдаг триглицеридийг л "өөх тос" гэж нэрлэдэг бөгөөд ингэснээр шингэн тосноос ялгадаг. Мөн "өөх тос" гэдэг үгийг илүү өргөн утгаар нь хэрэглэж, усанд уусдаггүй боловч туйлгүй уусгагчид уусдаг, нүүрстөрөгч, устөрөгч, хүчилтөрөгчөөс тогтсон биологийн ач холбогдолтой бодисууд болох липид-ийг илэрхийлэх нь бий. Энэ ангилалд триглицеридээс гадна моноглицерид, диглицерид, фосфолипид (жишээ нь лецитин), стерол (жишээ нь холестерол), лав (жишээ нь зөгийн лав) болон чөлөөт тосны хүчлүүдордог. Эдгээр нь хүний хоол хүнсэнд байдаг боловч ихэвчлэн бага хэмжээгээр агуулагддаг. Өөх тос нь хүний хоол тэжээлийн үндсэн гурван макронутриентийн нэг бөгөөд бусад хоёр нь нүүрс ус болон уураг юм. Өөх тос нь сүү, цөцгийн тос, малын өөх, гахайн өөх, давсалсан гахайн мах болон хоол хийх тос зэрэг олон төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүний чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болдог. jdpdjmsyfat7duh4nsx5hjp1fy6miwg 0 147370 863053 2026-07-24T12:25:08Z Binyaa 103631 I translated this 863053 wikitext text/x-wiki Эмийн шинжлэх ухаанд '''эмийн харилцан үйлчлэл''' нь хоол хүнс, ундаа эсвэл бусад эмийг нэгэн зэрэг хэрэглэснээр эмийн үйлчлэх механизмд нөлөөлөх үед үүсдэг. Эм-хоол хүнсний харилцан үйлчлэлийн түгээмэл жишээ бол бэрсүүт жүржийн эмийн бодисын солилцоонд үзүүлэх нөлөө юм. Рецепторуудыг шууд болон шууд бусаар нэгэн зэрэг онилох замаар харилцан үйлчлэл үүсч болно. Жишээлбэл, Золпидем болон согтууруулах ундаа хоёулаа GABA рецепторуудад нөлөөлдөг бөгөөд тэдгээрийг нэгэн зэрэг хэрэглэх нь рецепторыг хэт өдөөж, улмаар ухаан алдахад хүргэдэг. Хоёр эм бие биедээ нөлөөлөх үед энэ нь '''эм-эмийн харилцан үйлчлэл (DDI)''' юм. DDI-ийн эрсдэл нь хэрэглэсэн эмийн тоогоор нэмэгддэг. Ахмад настнуудын дийлэнх хувь нь таван ба түүнээс дээш эм эсвэл нэмэлт тэжээлийг тогтмол хэрэглэдэг бөгөөд эм-эмийн харилцан үйлчлэлээс үүдэлтэй гаж нөлөөний эрсдэл өндөр байдаг. Эмийн харилцан үйлчлэл нь гурван төрөл байж болно: • нэмэлт (үр дүн нь зүгээр л тус тусад нь авсан эм бүрийн хүлээгдэж буй үр нөлөө юм • синергетик (эмийг хослуулан хэрэглэх нь хүлээгдэж байснаас илүү их үр дүнд хүргэдэг), эсвэл • антагонист (эмийг хослуулан хэрэглэх нь хүлээгдэж байснаас бага үр дүнд хүргэдэг). mc21cxlw557bqvfi0jij87ra51p6w34 0 147371 863054 2026-07-24T12:51:52Z Binyaa 103631 I translated this 863054 wikitext text/x-wiki '''Гинжин холбоостой загвар''' Инновацийн гинжин холбоостой загвар буюу '''Клайн загвар'''ыг 1985 онд механик инженер [[Стивен Ж.Клайн]] танилцуулсан бөгөөд 1986 онд Клайн болон эдийн засагч [[Натан Розенберг]] нар цаашид тайлбарласан. Гинжин холбоостой загвар нь [[инноваци]]<nowiki/>йн үйл явцын нарийн төвөгтэй байдлыг тодорхойлох оролдлого юм. Энэ загварыг Клайн хамгийн чухал хувь нэмэр гэж үздэг. === Тайлбар === Гинжин холбоостой загварт шинэ мэдлэг нь инновацийн хөдөлгөгч хүч байх албагүй. Үүний оронд үйл явц нь зах зээлийн хангагдаагүй хэрэгцээг тодорхойлохоос эхэлдэг. Энэ нь судалгаа, дизайн, дараа нь дахин дизайн, үйлдвэрлэл, эцэст нь маркетингийг бүх үе шатуудын хооронд нарийн төвөгтэй [[санал хүсэлт]]<nowiki/>ийн гогцоотойгоор хөтөлдөг. Мөн байгууллагын болон дэлхийн хадгалагдсан мэдлэгийн сантай холбоотой чухал санал хүсэлтийн гогцоо байдаг бөгөөд цоорхойг нөхөхийн тулд шаардлагатай бол шинэ үндсэн судалгаа хийгдсэн эсвэл захиалгаар хийгдсэн байдаг. 51qg3jsfymz4gjn9jlo8yzj0g3rcav6 0 147372 863055 2026-07-24T12:59:53Z Ariunchimeg munkhsolongo 106193 Молекул угсрагч 863055 wikitext text/x-wiki Molecular assembler – Молекул угсрагч К. Эрик Дрекслерийн тодорхойлсноор молекул угсрагч нь реактив молекулуудыг атомын түвшний өндөр нарийвчлалтайгаар байрлуулж, химийн урвалыг удирдах чадвартай гэж санал болгосон төхөөрөмж юм. Молекул угсрагч нь молекул машин юм. Рибосом зэрэг зарим биологийн молекулууд энэ тодорхойлолтод нийцдэг. Учир нь тэд мэдээлэгч РНХ (mRNA)-аас заавар авч, дараа нь амин хүчлүүдийг тодорхой дарааллаар холбон уураг үүсгэдэг. ⸻ Түүх 2007 оноос эхлэн Их Британийн Инженерчлэл ба Физикийн Шинжлэх Ухааны Судалгааны Зөвлөл (EPSRC) рибосомтой төстэй молекул угсрагчийг хөгжүүлэх судалгааг санхүүжүүлж эхэлсэн. Энэ нь молекул угсрагчийг хязгаарлагдмал хүрээнд хэрэгжүүлэх боломжтой болохыг харуулсан. Мөн Battelle Memorial Institute-ийн удирдсан, АНУ-ын хэд хэдэн Үндэсний лабораторийн хамтран хэрэгжүүлсэн технологийн замын зураглалын төсөл нь атомын түвшний өндөр нарийвчлалтай үйлдвэрлэлийн олон технологийг судалсан. Үүнд: * эхний үеийн үйлдвэрлэлийн технологи, * урт хугацаанд хэрэгжүүлэх боломжтой програмчлагдах молекул угсралтын ирээдүйн төлөв зэрэг багтсан. Энэхүү тайлан 2007 оны 12-р сард нийтлэгдсэн. 2008 онд Инженерчлэл ба Физикийн Шинжлэх Ухааны Судалгааны Зөвлөл нь Institute for Molecular Manufacturing болон бусад байгууллагуудтай хамтран механикжсан механосинтез (mechanized mechanosynthesis)-ийг хөгжүүлэх судалгаанд зориулан 6 жилийн хугацаанд 1.5 сая фунт стерлингийн санхүүжилт олгосон. Хялбар тайлбар Энгийнээр хэлбэл, молекул угсрагч гэдэг нь атом, молекулуудыг яг хүссэн байрлалд нь байрлуулж, шинэ бодис эсвэл материал бүтээдэг маш жижиг “үйлдвэрлэгч машин” гэсэн санаа юм. Байгаль дээрх рибосом нь үүний бодит жишээ бөгөөд амин хүчлүүдийг зөв дарааллаар холбож уураг үйлдвэрлэдэг. Харин эрдэмтэд үүнтэй төстэй хиймэл молекул угсрагчийг бүтээхээр судалгаа хийж байна. ghw8z87378hkq7579dke17n8u9g9maf 863056 863055 2026-07-24T13:06:30Z Ariunchimeg munkhsolongo 106193 молекул угсрагч 863056 wikitext text/x-wiki Molecular assembler – Молекул угсрагч К. Эрик Дрекслерийн тодорхойлсноор молекул угсрагч нь реактив молекулуудыг атомын түвшний өндөр нарийвчлалтайгаар байрлуулж, химийн урвалыг удирдах чадвартай гэж санал болгосон төхөөрөмж юм. Молекул угсрагч нь молекул машин юм. Рибосом зэрэг зарим биологийн молекулууд энэ тодорхойлолтод нийцдэг. Учир нь тэд мэдээлэгч РНХ (mRNA)-аас заавар авч, дараа нь амин хүчлүүдийг тодорхой дарааллаар холбон уураг үүсгэдэг. ⸻ Түүх 2007 оноос эхлэн Их Британийн Инженерчлэл ба Физикийн Шинжлэх Ухааны Судалгааны Зөвлөл (EPSRC) рибосомтой төстэй молекул угсрагчийг хөгжүүлэх судалгааг санхүүжүүлж эхэлсэн. Энэ нь молекул угсрагчийг хязгаарлагдмал хүрээнд хэрэгжүүлэх боломжтой болохыг харуулсан. Мөн Battelle Memorial Institute-ийн удирдсан, АНУ-ын хэд хэдэн Үндэсний лабораторийн хамтран хэрэгжүүлсэн технологийн замын зураглалын төсөл нь атомын түвшний өндөр нарийвчлалтай үйлдвэрлэлийн олон технологийг судалсан. Үүнд: * эхний үеийн үйлдвэрлэлийн технологи, * урт хугацаанд хэрэгжүүлэх боломжтой програмчлагдах молекул угсралтын ирээдүйн төлөв зэрэг багтсан. Энэхүү тайлан 2007 оны 12-р сард нийтлэгдсэн. 2008 онд Инженерчлэл ба Физикийн Шинжлэх Ухааны Судалгааны Зөвлөл нь Institute for Molecular Manufacturing болон бусад байгууллагуудтай хамтран механикжсан механосинтез (mechanized mechanosynthesis)-ийг хөгжүүлэх судалгаанд зориулан 6 жилийн хугацаанд 1.5 сая фунт стерлингийн санхүүжилт олгосон. hhudnduvrilhxy493har044ystq25ka 0 147373 863057 2026-07-24T13:11:09Z Ariunchimeg munkhsolongo 106193 Нанотехнологи 863057 wikitext text/x-wiki '''Молекул нанотехнологи''' Молекул нанотехнологи (MNT) нь механосинтезийн аргаар атомын түвшний нарийвчлалтай бүтэц бүтээх чадварт тулгуурласан технологи юм. Энэ нь нано хэмжээтэй материалаас ялгаатай. Наномашинуудыг ашиглан нарийн төвөгтэй бүтээгдэхүүн (үүнд бусад наномашинууд ч багтана) үйлдвэрлэх жижиг үйлдвэрүүдийн тухай Ричард Фейнманы үзэл санаанд үндэслэн энэхүү дэвшилтэт нанотехнологи (эсвэл молекул үйлдвэрлэл) нь молекул машины системийн удирдлага дор байрлалыг нарийн хянасан механосинтезийг ашиглах болно. Молекул нанотехнологи нь биофизик, хими, бусад нанотехнологи болон амьд биетийн молекул машинуудын физикийн зарчмуудыг орчин үеийн том үйлдвэрүүдэд ашиглагддаг системийн инженерчлэлийн зарчимтай хослуулан ашиглана. '''Танилцуулга''' Уламжлалт хими нь нарийн бус үйл явцыг ашигладаг тул нарийн бус үр дүн гаргадаг. Харин биологи нь нарийн бус үйл явцыг ашигласан ч тодорхой үр дүнд хүрдэг. Молекул нанотехнологи нь тодорхой үр дүнд хүрэхийн тулд анхнаасаа нарийн, тодорхой үйл явцыг ашиглана. jurgkeqa228sh3ql40nz4nuxxvn00yy 0 147374 863058 2026-07-24T13:13:17Z Binyaa 103631 I translated this 863058 wikitext text/x-wiki '''Түүхийн материализм''' нь Марксист сэтгэлгээний [[Түүхэн жилийн өдөр|түүх]], [[социологи]]<nowiki/>йн онол бөгөөд материаллаг болон эдийн засгийн нөхцөл байдал нь нийгмийн бүтэц, түүхэн өөрчлөлтийн гол хөдөлгөгч хүч гэж үздэг. 19-р зууны дунд үед [[Карл Маркс]], [[Фридрих Энгельс]] нар анх тодорхойлсон энэхүү онол нь материаллаг амьдралын үйлдвэрлэлийн хэлбэр буюу нийгэм хүний ​​оршин тогтнох хэрэгслийг үйлдвэрлэж, нөхөн үржих арга нь түүний улс төр, хууль эрх зүй, үзэл суртлын "дээд бүтцийг" тодорхойлдог эсвэл нөхцөл болгодог гэж үздэг. Түүхэн хөгжлийг үйлдвэрлэлийн хэлбэрүүдийн залгамж чанар гэж ойлгодог бөгөөд тэдгээрийн хоорондох шилжилт нь [[үйлдвэрлэлийн хөгжиж буй хүч]] (технологи, [[ажиллах хүч]]) болон үйлдвэрлэлийн статик харилцаа (ангийн бүтэц, өмчийн өмчлөл) хооронд үүсдэг зөрчилдөөнөөс үүдэлтэй байдаг. Түүхийн [[Материализм|материалист]] ойлголтыг Маркс Германы идеалист философи, Гэгээрлийн үеийн түүхэн бус материализм, Адам Смит, Дэвид Рикардо зэрэг сэтгэгчдийн сонгодог улс төрийн эдийн засагт шүүмжлэлтэй хариу үйлдэл болгон боловсруулсан. Маркс 1859 онд бичсэн "Улс төрийн эдийн засгийн шүүмжлэлд оруулсан хувь нэмэр" номынхоо өмнөх үгнээс эхлэн уг онолын үндсэн зарчмыг дараах байдлаар нэгтгэн дүгнэсэн: "Хүмүүсийн оршин тогтнолыг ухамсар тодорхойлдог зүйл биш, харин тэдний нийгмийн оршин тогтнол нь тэдний ухамсарыг тодорхойлдог." ruyml5o7gbdaogn6zc2ph6uk83jnioi 0 147375 863062 2026-07-24T14:01:49Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Maria Szymanowska.jpg|thumb]] '''Мариа Шимановска''' ([[Польш хэл|польш.]] ''Maria Szymanowska'', төрсөн нэр нь Марианна Агата Воловска, ''Marianne Agata Wołowska'' 1789 оны 12-р сарын 14-нд Варшав хотод төрсөн – 1831 оны 7-р сарын 25-нд [[Санкт-Петербург]] хотод нас барсан) -Польшийн Төгөлдөр хуур|т..." 863062 wikitext text/x-wiki [[Файл:Maria Szymanowska.jpg|thumb]] '''Мариа Шимановска''' ([[Польш хэл|польш.]] ''Maria Szymanowska'', төрсөн нэр нь Марианна Агата Воловска, ''Marianne Agata Wołowska'' 1789 оны 12-р сарын 14-нд Варшав хотод төрсөн – 1831 оны 7-р сарын 25-нд [[Санкт-Петербург]] хотод нас барсан) -Польшийн [[Төгөлдөр хуур|төгөлдөр хуурч]], хөгжмийн зохиолч, төгөлдөр хуурын багш байв. == Намтар == Марианна Агата Воловска 1789 оны 12-р сарын 14-нд Варшавын шар айраг үйлдвэрлэгч, газрын эзэн Франсишек Лукаш Воловски (1758-1839) болон түүний эхнэр Барбара Воловска (нээ 1818-1839) нарын Польш-Еврей чинээлэг гэр бүлд төржээ. Мариа 1810 онд Варшав, Парист анхны олон нийтийн концертоо хийсэн. Тэр жилдээ тэрээр Франкийн газрын эзэн Иозеф Шимановски (1785–1832)-тай гэрлэжээ. Гэрлэлтийн үр дүнд 3 хүүхэд (ихэр Хелена (1811–1861), Ромуальд (1811–1839), охин Целина (1812–1855) төрсөн боловч нөхөр нь түүний хөгжмийн бүтээлч байдлыг үл тоомсорлож байсан тул гэрлэлтээ 1820 онд салгаж, Мария төгөлдөр хуурын зохиол, камер хөгжимд өөрийгөө зориулав. Тэрээр зөвхөн найз нөхөд, зочдод концерт өгдөг байжээ. 18-р зууны Францын салонууд нь боловсролтой эмэгтэйчүүдийн гэртээ зохион байгуулдаг оюуны цугларалт байв. 1837 онд хөгжмийн зохиолч, хөгжмийн шүүмжлэгч [[Роберт Шуман]] салоны хөгжмийг дэгжин хөнгөн хөгжим гэж тодорхойлж, энэ төрлийн нийгмийн хөгжим үзэсгэлэнтэй, нарийн, загварлаг сонсогдох ёстой гэж мэдэгджээ. Шуман Шимановскагийн салоны хөгжмийн бүтээлүүд, ялангуяа этюдүүдийг өндрөөр үнэлж байжээ. 1822 онд Варшавт анхны концертоо хийсний дараа тэрээр гурван хүүхдийнхээ хамт аялан тоглолт хийж эхэлсэн. 1823-1827 онуудад тэрээр Европ даяар аялан тоглолт хийж, Герман, Англи, Франц, Швейцарь, Итали, Орос улсад концерт тоглосон. Мариа Шимановска өөрийн бүтээлээ цээжээр тоглосон анхны төгөлдөр хуурч байсан гэдэг. Берлин, Лондонд тэрээр хааны гэр бүлд зориулж тоглолт хийдэг байсан бөгөөд Веймар хотод [[Иоханн Вольфганг фон Гёте|Иоганн Вольфганг фон Гёте]] түүний авьяас чадварыг биширч байжээ. 1828 онд түүнийг Санкт-Петербургт ордны төгөлдөр хуурч, төгөлдөр хуурын багшаар урьсан. Санкт-Петербургт байрлах түүний хөгжмийн салонд Польш, Оросын олон уран бүтээлчид, язгууртнууд байнга зочилдог байв. Польшийн алдарт яруу найрагч [[Адам Мицкевич]] түүний охин Целинатай гэрлэсэн юм. Нэрт хуульч Францишек Малевски түүний том охин Хеленатай мөн гэрлэжээ. Мариа Шимановска нь жүжигчний нэр хүнд болон салоныхоо ачаар тухайн үеийнхээ хамгийн алдартай хөгжмийн зохиолчид, жүжигчид, хөгжимчид, яруу найрагчид болох [[Людвиг ван Бетховен]], [[Луижи Черубини]], [[Фредерик Шопен]], [[Жоаккино Россини]], Иоханн Хаммель, [[Жон Филд]], Пьер Байо, [[Жудитта Паста]], [[Иоханн Вольфганг фон Гёте]], [[Адам Мицкевич]] нартай ойр холбоотой байв. Бетховен, Хаммель, Филд нар түүнд бүтээлүүдээ зориулж байжээ. Мариа Шимановска 1831 оны 7-р сарын 25-нд 41 насандаа Санкт-Петербург хотод холер өвчнөөр нас баржээ. Түүнийг 20-р зууны Польшийн хөгжмийн зохиолч Карол Шимановскитай холбоогүй гэж үздэг юм. oimp99nzma1uqip37f272069azq7dij 0 147376 863064 2026-07-24T14:05:09Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Цемийн реакторын хамгаалалтын барилга Квант цэгийн целлюляр автомат]] to [[Квант цэгийн целлюляр автомат]] 863064 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Квант цэгийн целлюляр автомат]] oo0onqd0593zf68ylqldbvurre0b62w 0 147377 863065 2026-07-24T14:05:51Z Onarakusai 104822 Хуудас үүсгэв: "{{coord|50|14|11|N|106|11|45|E|display=title}} [[Зураг:Sükhbaatar, la gare.jpg|thumb|Сүхбаатар өртөө]] '''Сүхбаатар өртөө''' нь [[Монгол Улс]]ын нийслэл [[Сүхбаатар]] хотод оршдог, төмөр замын [[өртөө]] юм. Сүхбаатар хотод байрладаг. Уг өртөө нь Орос, Монголын хилийн боомт юм<ref>{{Cite web |url=https://www.panoramio..." 863065 wikitext text/x-wiki {{coord|50|14|11|N|106|11|45|E|display=title}} [[Зураг:Sükhbaatar, la gare.jpg|thumb|Сүхбаатар өртөө]] '''Сүхбаатар өртөө''' нь [[Монгол Улс]]ын нийслэл [[Сүхбаатар]] хотод оршдог, төмөр замын [[өртөө]] юм. Сүхбаатар хотод байрладаг. Уг өртөө нь Орос, Монголын хилийн боомт юм<ref>{{Cite web |url=https://www.panoramio.com/photo/63134370 |title=Фотографии станции |archive-date=2016-10-19 |access-date=2025-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019214405/http://www.panoramio.com/photo/63134370 |url-status=live }}</ref>. Тус станц 1949 онд байгуулагдсан бөгөөд Монголын төрийн зүтгэлтэн [[Дамдины Сүхбаатар|Дамдины Сүхбаатарын]] нэрээр нэрлэгдсэн. == Зэргэлдээх буудал == {| class="wikitable" |- !align="center"| << !align="center"| [[Транс-Монголын төмөр зам]] !align="center"| >> |- |align="center"| [[Наушки өртөө|Наушки]]<br /><small>[[Эрхүү өртөө|Эрхүү]] муж</small> |align="center"| ''305, 306''<ref>{{Cite web |url=https://www.rzd.ru/ru/9280/page/9000?id=15 |title=Международные поезда {{!}} Пассажирам |archive-date=2022-01-26 |access-date=2025-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126201555/https://www.rzd.ru/ru/9280/page/9000?id=15 |url-status=live }}</ref> |align="center"| [[Дархан 1 өртөө|Дархан 1]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |- |align="center"| - |align="center"| ''263, 264'' |align="center"| [[Дархан 1 өртөө|Дархан 1]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |- |align="center"| - |align="center"| ''271, 272'' |align="center"| [[Дархан 1 өртөө|Дархан 1]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |} == Эшлэл == <references/> == Холбоотой хуудас == {{commonscat|Sükhbaatar train station|Сүхбаатар өртөө}} * [[Улаанбаатар төмөр зам]] {{Транс-Монголын төмөр зам}} [[Ангилал:Азийн өртөө]] [[Ангилал:1949 онд байгуулагдсан]] {{Mongolia-stub}} {{transport-stub}} klajiiitx22q95t8xlwti1v7m7g1754 863072 863065 2026-07-24T14:33:11Z Avirmed Batsaikhan 53733 863072 wikitext text/x-wiki {{coord|50|14|11|N|106|11|45|E|display=title}} [[Зураг:Sükhbaatar, la gare.jpg|thumb|Сүхбаатар өртөө]] '''Сүхбаатар өртөө''' нь [[Монгол Улс]]ын Сэлэнгэ аймгийн төв [[Сүхбаатар]] хотод оршдог, төмөр замын [[өртөө]] юм. Уг өртөө нь Орос, Монголын хилийн боомт юм<ref>{{Cite web |url=https://www.panoramio.com/photo/63134370 |title=Фотографии станции |archive-date=2016-10-19 |access-date=2025-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019214405/http://www.panoramio.com/photo/63134370 |url-status=live }}</ref>. Тус өртөө 1949 онд байгуулагдсан бөгөөд Монголын төрийн зүтгэлтэн [[Дамдины Сүхбаатар|Дамдины Сүхбаатарын]] нэрээр нэрлэгдсэн. == Зэргэлдээх буудал == {| class="wikitable" |- !align="center"| << !align="center"| [[Транс-Монголын төмөр зам]] !align="center"| >> |- |align="center"| [[Наушки өртөө|Наушки]]<br /><small>[[Эрхүү өртөө|Эрхүү]] муж</small> |align="center"| ''305, 306''<ref>{{Cite web |url=https://www.rzd.ru/ru/9280/page/9000?id=15 |title=Международные поезда {{!}} Пассажирам |archive-date=2022-01-26 |access-date=2025-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126201555/https://www.rzd.ru/ru/9280/page/9000?id=15 |url-status=live }}</ref> |align="center"| [[Дархан 1 өртөө|Дархан 1]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |- |align="center"| - |align="center"| ''263, 264'' |align="center"| [[Дархан 1 өртөө|Дархан 1]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |- |align="center"| - |align="center"| ''271, 272'' |align="center"| [[Дархан 1 өртөө|Дархан 1]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |} == Эшлэл == <references/> == Холбоотой хуудас == {{commonscat|Sükhbaatar train station|Сүхбаатар өртөө}} * [[Улаанбаатар төмөр зам]] {{Транс-Монголын төмөр зам}} [[Ангилал:Азийн өртөө]] [[Ангилал:1949 онд байгуулагдсан]] {{Mongolia-stub}} {{transport-stub}} afl89jdaak1mxm96vkkiq9osvfkam3h 0 147378 863067 2026-07-24T14:06:05Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Цемийн реакторын хамгаалалтын барилгаХарьцуулсан эрх зүй]] to [[Харьцуулсан эрх зүй]] 863067 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Харьцуулсан эрх зүй]] boyn6eoz7rw7xvmkudlm5231d5wvvxu 0 147379 863069 2026-07-24T14:07:22Z Asaaa18 98448 Asaaa18 moved page [[Цемийн реакторын хамгаалалтын барилга ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт]] to [[ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт]] 863069 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[ДНХ-ийн дижитал мэдээлэл хадгалалт]] n4y8l6cy7nsu41hc5j9oby6fpz80n88 0 147380 863074 2026-07-24T15:23:38Z Onarakusai 104822 Хуудас үүсгэв: "{{Unreferenced}} {{coord|43|43|01|N|111|54|22|E|display=title}} [[Зураг:扎门乌德火车站.jpg|thumb|Замын-Үүд өртөө]] [[Зураг:Zamyn Uud traders.jpg|thumb|Төмөр замын тавцан]] '''Замын-Үүд өртөө''' нь [[Монгол Улс]]ын нийслэл [[Замын-Үүд]] хотод оршдог, төмөр замын [[өртөө]] юм. [[Монгол]]-[[Хятад|Хятадын]] хил дээрх гарцы..." 863074 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{coord|43|43|01|N|111|54|22|E|display=title}} [[Зураг:扎门乌德火车站.jpg|thumb|Замын-Үүд өртөө]] [[Зураг:Zamyn Uud traders.jpg|thumb|Төмөр замын тавцан]] '''Замын-Үүд өртөө''' нь [[Монгол Улс]]ын нийслэл [[Замын-Үүд]] хотод оршдог, төмөр замын [[өртөө]] юм. [[Монгол]]-[[Хятад|Хятадын]] хил дээрх гарцын цэг (хилийн нөгөө талд Эрээний өртөө байдаг).Энэ өртөөнд дугуйны хүрээг 1520 мм-ээс 1435 мм болгон өөрчилдөг. == Түүх == 1955 онд Улаанбаатар өртөөнөөс Замын-Үүд өртөө хүртэлх төмөр замын шугамын барилгын ажил дуусч, өртөө, депо баригдсан.<ref>{{Cite web |url=http://mongol.su/wiki/index.php/%D0%94%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD-%D0%A3%D1%83%D0%B4 |title=Дзамын-Ууд |access-date=2022-06-28 |archive-date=2020-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628193720/http://mongol.su/wiki/index.php/%D0%94%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD-%D0%A3%D1%83%D0%B4 |url-status=live }}</ref> 1956 оны 1-р сарын 1-нд ЗХУ, Монгол, Хятадын хооронд зорчигч тээврийн үйлчилгээ нээгдсэн. 1995 оны 4-р сарын 13-нд Замын-Үүдэд шинэ төмөр замын өртөө нээгдсэн. == Зэргэлдээх буудал == {| class="wikitable" |- !align="center"| << !align="center"| [[Транс-Монголын төмөр зам]] !align="center"| >> |- |align="center"| [[Сайншанд өртөө|Сайншанд]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |align="center"| ''21, 22'' |align="center"| [[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]]<br /><small>[[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]] муж</small> |- |align="center"| [[Сайншанд өртөө|Сайншанд]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |align="center"| ''[[:zh:K23/24次列车|23, 24]]'' |align="center"| [[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]]<br /><small>[[Бээжин өртөө|Бээжин]] муж</small> |- |align="center"| [[Сайншанд өртөө|Сайншанд]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |align="center"| ''33, 34'' |align="center"| [[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]]<br /><small>[[Хөх хот өртөө|Хөх хот]] муж</small> |- |align="center"| [[Сайншанд өртөө|Сайншанд]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |align="center"| ''275, 276'' |align="center"| - |- |} == Эшлэл == <references/> == Холбоотой хуудас == {{commonscat|Zamyn-Üüd train station|Замын-Үүд өртөө}} * [[Улаанбаатар төмөр зам]] {{Транс-Монголын төмөр зам}} [[Ангилал:Азийн өртөө]] [[Ангилал:Улаанбаатарын өртөө]] [[Ангилал:Улаанбаатарын тээвэр]] [[Ангилал:1949 онд байгуулагдсан]] [[Ангилал:Баянгол дүүрэг]] {{Mongolia-stub}} {{transport-stub}} i59nn2h90mdm6cfyvd3pwyu9xklrf4h 863075 863074 2026-07-24T15:28:25Z Onarakusai 104822 miss 863075 wikitext text/x-wiki {{coord|43|43|01|N|111|54|22|E|display=title}} [[Зураг:扎门乌德火车站.jpg|thumb|Замын-Үүд өртөө]] [[Зураг:Zamyn Uud traders.jpg|thumb|Төмөр замын тавцан]] '''Замын-Үүд өртөө''' нь [[Монгол Улс]]ын нийслэл [[Замын-Үүд]] хотод оршдог, төмөр замын [[өртөө]] юм. [[Монгол]]-[[Хятад|Хятадын]] хил дээрх гарцын цэг (хилийн нөгөө талд Эрээний өртөө байдаг).Энэ өртөөнд дугуйны хүрээг 1520 мм-ээс 1435 мм болгон өөрчилдөг. == Түүх == 1955 онд Улаанбаатар өртөөнөөс Замын-Үүд өртөө хүртэлх төмөр замын шугамын барилгын ажил дуусч, өртөө, депо баригдсан.<ref>{{Cite web |url=http://mongol.su/wiki/index.php/%D0%94%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD-%D0%A3%D1%83%D0%B4 |title=Дзамын-Ууд |access-date=2022-06-28 |archive-date=2020-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628193720/http://mongol.su/wiki/index.php/%D0%94%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD-%D0%A3%D1%83%D0%B4 |url-status=live }}</ref> 1956 оны 1-р сарын 1-нд ЗХУ, Монгол, Хятадын хооронд зорчигч тээврийн үйлчилгээ нээгдсэн. 1995 оны 4-р сарын 13-нд Замын-Үүдэд шинэ төмөр замын өртөө нээгдсэн. == Зэргэлдээх буудал == {| class="wikitable" |- !align="center"| << !align="center"| [[Транс-Монголын төмөр зам]] !align="center"| >> |- |align="center"| [[Сайншанд өртөө|Сайншанд]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |align="center"| ''21, 22'' |align="center"| [[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]]<br /><small>[[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]] муж</small> |- |align="center"| [[Сайншанд өртөө|Сайншанд]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |align="center"| ''[[:zh:K23/24次列车|23, 24]]'' |align="center"| [[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]]<br /><small>[[Бээжин өртөө|Бээжин]] муж</small> |- |align="center"| [[Сайншанд өртөө|Сайншанд]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |align="center"| ''33, 34'' |align="center"| [[Эрээн хот өртөө|Эрээн хот]]<br /><small>[[Хөх хот өртөө|Хөх хот]] муж</small> |- |align="center"| [[Сайншанд өртөө|Сайншанд]]<br /><small>[[Улаанбаатар өртөө|Улаанбаатар]] муж</small> |align="center"| ''275, 276'' |align="center"| - |- |} == Эшлэл == <references/> == Холбоотой хуудас == {{commonscat|Zamyn-Üüd train station|Замын-Үүд өртөө}} * [[Улаанбаатар төмөр зам]] {{Транс-Монголын төмөр зам}} [[Ангилал:Азийн өртөө]] [[Ангилал:1955 онд байгуулагдсан]] {{Mongolia-stub}} {{transport-stub}} 7uqvefbt601dpa3lc4umedvuhm4cu85 10 147381 863076 2026-07-24T16:27:51Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Атлантын Луар | flag alias = Drapeau fr département Loire-Atlantique.svg | flag alias-logo = Flag of the Department of Loire-Atlantique.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = logo </noinclude> }}" 863076 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Атлантын Луар | flag alias = Drapeau fr département Loire-Atlantique.svg | flag alias-logo = Flag of the Department of Loire-Atlantique.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = logo </noinclude> }} 3di0o4y8r20xws5xmbk7c84i0c8cdo4 10 147382 863077 2026-07-24T16:30:13Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Анжу | flag alias = Flag of Anjou.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | related1 = Мэн-е-Луар | related2 = Maine (province) | related3 = Mayenne | related4 = Sarthe | related5 = Pays de la Loire </noinclude> }}<noinclude> </noinclude>" 863077 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Анжу | flag alias = Flag of Anjou.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | related1 = Мэн-е-Луар | related2 = Maine (province) | related3 = Mayenne | related4 = Sarthe | related5 = Pays de la Loire </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> 9akk8e5csrbeagfck2bbag38k27c2gc 10 147383 863079 2026-07-24T16:45:32Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Майен | flag alias = Drapeau fr département Mayenne.svg | flag alias-logo = Flag of the Department of Mayenne.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = logo </noinclude> }}" 863079 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Майен | flag alias = Drapeau fr département Mayenne.svg | flag alias-logo = Flag of the Department of Mayenne.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = logo </noinclude> }} mefr52cs9qi3ge9bghx0l9luf2bixb7 10 147384 863080 2026-07-24T16:46:23Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Сарт (департамент) | flag alias = Drapeau fr département Sarthe.svg | flag alias-logo = Flag of the Department of Sarthe.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = logo </noinclude> }}" 863080 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Сарт (департамент) | flag alias = Drapeau fr département Sarthe.svg | flag alias-logo = Flag of the Department of Sarthe.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = logo </noinclude> }} 09f3swf6rzifkxwgrqmcql8fzn0e4su 10 147385 863081 2026-07-24T16:47:22Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Ванде | flag alias = Flag of Vendée.svg | flag alias-historic = Traditional flag of Vendée.svg | flag alias-viking = Drapeau Vendéen Croix scandinave.svg | flag alias-logo1 = Flag of the Department of Vendée (Variant 1).svg | flag alias-logo2 = Flag of the Department of Vendée (Variant 2).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | alt..." 863081 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Ванде | flag alias = Flag of Vendée.svg | flag alias-historic = Traditional flag of Vendée.svg | flag alias-viking = Drapeau Vendéen Croix scandinave.svg | flag alias-logo1 = Flag of the Department of Vendée (Variant 1).svg | flag alias-logo2 = Flag of the Department of Vendée (Variant 2).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = historic | var2 = viking | var3 = logo1 | var4 = logo2 </noinclude> }} ou8sup5qgtvqynvuxjtm6odujj87vc1 0 147386 863087 2026-07-25T00:06:37Z ~2026-41473-32 106256 Population genomics 863087 wikitext text/x-wiki Эх ургамлын Популяцийн геномик (Population genomics) Популяцийн геномик нь байгалийн популяци доторх болон тэдгээрийн хоорондох генийн өөрчлөлтийг томоохон хэмжээгээр судалдаг шинжлэх ухаан юм. Энэ нь өндөр бүтээмжтэй дараалал тогтоох (sequencing) технологийг ашиглан олон тооны бодгалийн бүтэн геномыг шинжилдэг. Судлаачид популяци доторх генетикийн олон янз байдлын хэв шинжийг шинжилснээр эволюцийн түүхийг сэргээн босгох, өвөг дээдсийн нүүдэл суудлын чиглэлийг тогтоох, мөн тодорхой генүүдэд байгалийн шалгарал хэрхэн нөлөөлснийг илрүүлэх боломжтой. Цөөн тооны генетик маркер эсвэл тусгай нэг генд төвлөрдөг байсан уламжлалт популяцийн генетикээс ялгаатай нь популяцийн геномик нь генетикийн өөрчлөлт орон зай, цаг хугацааны хувьд хэрхэн тархсаныг геномын хэмжээнд иж бүрэн харах боломжийг олгодог. Энэхүү нарийвчлал сайтай арга нь тухайн бүс нутагтаа зохицох генетикийн үндсийг ойлгох, ховордсон амьтан, ургамлыг хамгаалах ажлыг удирдах, мөн олон төрлийн ястнуудын дунд тохиолдох цогц өвчний удамшлын эрсдэлт хүчин зүйлсийг тодорхойлоход маш чухал үүрэгтэй. pk5nnfrbivvdqmxqusyssdstg9r04ho 863088 863087 2026-07-25T00:19:35Z Nandinnerdn 106155 863088 wikitext text/x-wiki Эх ургамлын Популяцийн геномик (Population genomics) Популяцийн геномик нь байгалийн популяци доторх болон тэдгээрийн хоорондох генийн өөрчлөлтийг томоохон хэмжээгээр судалдаг шинжлэх ухаан юм. Энэ нь өндөр бүтээмжтэй дараалал тогтоох (sequencing) технологийг ашиглан олон тооны бодгалийн бүтэн геномыг шинжилдэг. Судлаачид популяци доторх генетикийн олон янз байдлын хэв шинжийг шинжилснээр эволюцийн түүхийг сэргээн босгох, өвөг дээдсийн нүүдэл суудлын чиглэлийг тогтоох, мөн тодорхой генүүдэд байгалийн шалгарал хэрхэн нөлөөлснийг илрүүлэх боломжтой. Цөөн тооны генетик маркер эсвэл тусгай нэг генд төвлөрдөг байсан уламжлалт популяцийн генетикээс ялгаатай нь популяцийн геномик нь генетикийн өөрчлөлт орон зай, цаг хугацааны хувьд хэрхэн тархсаныг геномын хэмжээнд иж бүрэн харах боломжийг олгодог. Энэхүү нарийвчлал сайтай арга нь тухайн бүс нутагтаа зохицох генетикийн үндсийг ойлгох, ховордсон амьтан, ургамлыг хамгаалах ажлыг удирдах, мөн олон төрлийн ястнуудын дунд тохиолдох цогц өвчний удамшлын эрсдэлт хүчин зүйлсийг тодорхойлоход маш чухал үүрэгтэй. 4q6w8xv1my23wa0hikdoz3l7rk7912x 0 147387 863089 2026-07-25T00:24:12Z Nandinnerdn 106155 Small interfering RNA 863089 wikitext text/x-wiki Жижиг интерферент РНХ (Small interfering RNA - siRNA) Жижиг интерферент РНХ (siRNA) буюу заримдаа богино интерферент РНХ эсвэл чимээгүйжүүлэгч РНХ гэж нэрлэдэг энэ нь ихэвчлэн 20-24 суурь хос урттай, давхар утаслагтай, кодлогддоггүй РНХ-ийн молекулуудын ангилал юм (микроРНХ-тэй төстэй). Энэ нь РНХ интерференцийн (RNAi) замаар үйлчилж, РНХ-ийн дарааллыг задралд оруулан тухайн генийн экспрессийг саатуулдаг. Энэхүү үзэгдлийг 1998 онд Вашингтон дахь Карнегийн хүрээлэнд Андрю Файр (Andrew Fire), Массачусетсийн их сургуульд Крэйг Мелло (Craig Mello) нар нээжээ. Байгалийн гаралтай siRNA нь ихэвчлэн 20-24 хос суурьтай давхар утаслаг РНХ (dsRNA) бүтцэд фосфоржсон 5' төгсгөл, гидроксилжсэн 3' төгсгөл агуулсан байдаг. 2001 оны байдлаар урт dsRNA болон жижиг хавчуу хэлбэрийн РНХ-ээс (hairpin RNA) siRNA-г үүсгэх эхлэх алхмыг "Дайсер" (Dicer) хэмээх фермент гүйцэтгэдэг болохыг санал болгосон байна. pmnpt5wku6a6iytgzycnonlocfvcw3v 0 147388 863092 2026-07-25T01:12:28Z Ariukanab8 105684 Эрдмийн хөтөч Б.Ариунжаргал 863092 wikitext text/x-wiki '''Atomic force microscopy – Атомын хүчний микроскоп''' Атомын хүчний микроскоп (AFM) нь '''сканнердах сорьцын микроскопын''' нэг төрөл бөгөөд атомын түвшинд (нанометрийн хэмжээтэй) дүрслэх чадвартай. Иймээс дүрслэл хийх, хэмжилт хийх болон маш жижиг биетүүдийг удирдан ажиллуулах хамгийн чухал багажуудын нэг юм.Энэхүү төхөөрөмж нь маш хурц үзүүртэй жижиг '''консол (cantilever)'''-ыг дээжийн гадаргуу дээгүүр механикаар хөдөлгөн сканнердах зарчмаар ажилладаг. Үзүүр нь гадаргууд ойртох үед үзүүр болон дээжийн атомуудын хооронд үүсэх хүчний нөлөөгөөр консол бага зэрэг нугарч, тэр өөрчлөлтийг лазерын тусгалын системээр маш нарийн хэмждэг.Химийн хатуу боловсруулалт болон вакуум орчин шаарддаг уламжлалт электрон микроскопоос ялгаатай нь атомын хүчний микроскоп нь биологийн молекул, ДНХ-ийн гинж болон амьд эсийг байгалийн шингэн орчинд нь дүрслэх боломжтой.Энэ чадвар нь эрдэмтдэд молекулын динамик үйл явцыг бодит цаг хугацаанд ажиглах, молекул хоорондын холбогдох хүчийг хэмжих, цаашлаад өндөр нарийвчлалтайгаар тус тусын атом, молекулыг хүртэл удирдах боломжийг олгодог.<ref>{{Cite news |date=Atom |title=}}</ref> 24z1wxs0kxqlnawjvpbz07tfhmpteaa 0 147389 863093 2026-07-25T01:19:29Z Ariukanab8 105684 Эрдмийн хөтөч Б.Ариунжаргал 863093 wikitext text/x-wiki '''Synthetic biological circuit – Синтетик биологийн хэлхээ'''<ref>{{Cite news |date=Circuit |title=}}</ref> Синтетик биологийн хэлхээ нь '''синтетик биологийн''' нэг хэрэглээ бөгөөд эсийн доторх биологийн хэсгүүдийг ашиглан электрон хэлхээний логик үйлдлийг дуурайлган гүйцэтгэхээр бүтээгддэг.Ийм хэлхээг ихэвчлэн ашиглаж буй биомолекулын төрлөөс нь хамааран '''генийн хэлхээ (gene circuits)''', '''РНХ-ийн хэлхээ (RNA circuits)''' эсвэл '''уургийн хэлхээ (protein circuits)''' гэж ангилдаг. Жишээлбэл, аль хэдийн байгаа байгалийн биологийн хэлхээнд '''ногоон флюресцент уураг (Green Fluorescent Protein, GFP)''' зэрэг хэмжиж болох элемент нэмж оруулах замаар шинэ боломжтой систем бий болгож болно.<ref>{{Cite news |date=РНХ |title=}}</ref> Синтетик биологийн зорилго нь хүссэн шинж чанартай, тодорхойлогдсон олон төрлийн биологийн хэсэг, модулийг бий болгох бөгөөд тэдгээрийг хялбар зохион бүтээж хэрэгжүүлэх боломжтой байх явдал юм.Эдгээр хэлхээ нь эсийн үйл ажиллагааг өөрчлөх,хүрээлэн буй орчны өөрчлөлтөнд эсийн хариу үйлдлийг бий болгох,эсийн хөгжлийг удирдах зэрэгт ашиглагдаж болно.Ингэснээр судлаачид амьд эсийг '''биологийн машин''' болгон ашиглаж, төрөл бүрийн хэрэгцээтэй үйлдлийг гүйцэтгэхээр инженерчлэн зохион бүтээх боломжтой болдог.<ref>{{Cite news |date=Синтетик |title=}}</ref> a93qhlmabz7e0fuykuy46sjubnqf8gl 14 147390 863103 2026-07-25T01:43:49Z Dostojewskij 30144 Үүсгэх: Ангилал:1645 онд өнгөрсөн 863103 wikitext text/x-wiki {{Ангилал өнгөрсөн}} 58qqwbr9zuiyx0juzyxmu0yik2jgsvw 0 147391 863107 2026-07-25T01:55:50Z Tsatsralaa 106136 Хуудас үүсгэв: "Ципепофол Ципепофол (олон улсын ерөнхий нэр INN, АНУ-ын ерөнхий нэр USAN) нь ciprofol эсвэл хөгжүүлэлтийн код HSK3486 гэж бас нэрлэгддэг. CypSedo худалдааны нэрээр худалдаалагддаг бөгөөд пропофолтой төстэй ерөнхий мэдээ алдуулах эм юм. Энэ эмийг мэдээ алдуулалт болон т..." 863107 wikitext text/x-wiki Ципепофол Ципепофол (олон улсын ерөнхий нэр INN, АНУ-ын ерөнхий нэр USAN) нь ciprofol эсвэл хөгжүүлэлтийн код HSK3486 гэж бас нэрлэгддэг. CypSedo худалдааны нэрээр худалдаалагддаг бөгөөд пропофолтой төстэй ерөнхий мэдээ алдуулах эм юм. Энэ эмийг мэдээ алдуулалт болон тайвшруулах (седаци) зорилгоор судсаар тарьж хэрэглэдэг. Ципепофол нь богино хугацаанд үйлчилдэг бөгөөд GABA-A рецепторын идэвхийг нэмэгдүүлдэг эм юм. Мөн пропофол болон фоспропофолоос 4–6 дахин илүү хүчтэй үйлчилгээтэй гэж үздэг. 2026 оны 5-р сард ципепофол-ийг АНУ-ын FDA зөвшөөрсөн. Энэ эмийг Хятадын Haisco Pharmaceutical групп үйлдвэрлэдэг. Австрали болон Хятадад хийсэн I ба II үе шатны эмнэлзүйн туршилтаар ципепофол нь пропофолтой ижил үр дүнтэй бөгөөд гаж нөлөө нь харьцангуй бага байсан. Физик шинж чанар Ципепофол нь оптик идэвхтэй 2,6-дисубституцлагдсаналкилфенол нэгдэл юм. Түүний бүтэц дэх циклопропилэтил бүлэг нь молекулын орон зайн бүтцийг өөрчилж, мэдээ алдуулах үйлчилгээнд нөлөөлдөг. Үүний үр дүнд ципепофол нь пропофолоос илүү хүчтэй мэдээ алдуулах үйлчилгээтэй байдаг. 6q8svqioda5jgijknrwcyj94i1enktk 0 147392 863111 2026-07-25T03:18:20Z Altantsetseg222 106086 Хуудас үүсгэв: " Зорилтот эм хүргэлт заримдаа ухаалаг эм хүргэлт гэж нэрлэдэг, нь эмийг биеийн бусад хэсгүүдтэй харьцуулахад тодорхой хэсэгт илүү их агууламжтайгаар хүргэх арга юм. Энэхүү хүргэлтийн арга нь ердийн эм хүргэлтийн сөрөг талуудыг арилгах зорилгоор нанобө..." 863111 wikitext text/x-wiki Зорилтот эм хүргэлт заримдаа ухаалаг эм хүргэлт гэж нэрлэдэг, нь эмийг биеийн бусад хэсгүүдтэй харьцуулахад тодорхой хэсэгт илүү их агууламжтайгаар хүргэх арга юм. Энэхүү хүргэлтийн арга нь ердийн эм хүргэлтийн сөрөг талуудыг арилгах зорилгоор нанобөөмд суурилсан эм хүргэлтийг ашиглахад голчлон суурилдаг. Энэхүү нанобөөмс нь эмээр цэнэглэгдэж, биеийн зөвхөн өвчилсөн эд эсэд чиглэснаар эрүүл эд эстэй харилцан үйлчлэхээс зайлсхийдэг. Зорилтот эм хүргэлтийн системийн зорилго нь өвчилсөн эд эстэй харилцан үйлчлэх явцыг уртасгах, тодорхой байршилд төвлөрүүлэх, зорилтот газарт хүргэх болон хамгаалах явдал юм. Ердийн эм хүргэлтийн систем нь эмийг биологийн мембранаар шимэгдэх зарчмаар ялгаруулдаг бол зорилтот ялгаруулах систем нь эмийг тунгийн хэлбэрээр ялгаруулдаг. Зорилтот ялгаруулах системийн давуу талууд нь өвчтөний эм уух давтамжийг багасгах, эмийн жигд үйлчлэлийг хангах, эмийн сөрөг нөлөөг бууруулах, цусан дахь эмийн хэмжээний хэлбэлзлийг багасгах Харин уг системийн сөрөг тал нь өндөр өртөг бөгөөд энэ нь үйлдвэрлэлийг илүү хүндрэлтэй болгохоос гадна эмийн тунг тааруулан тохируулах боломжийг бууруулдаг. tl0t8elf8xzu429ec8ub3aevg4ftylq 0 147393 863121 2026-07-25T07:49:10Z Зулаазулаа67 103359 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365136333|Transfeminism]]" 863121 wikitext text/x-wiki [[File:Trans_woman_power_symbol.svg|thumb|Трансфеминизм хөдөлгөөнийг төлөөлөхөд ашигладаг бэлгэдэл]] '''Трансфеминизм''' буюу '''транс-феминизм''' нь трансжендер эмэгтэйчүүдэд чиглэсэн, трансжендер судалгаагаар үндэслэсэн [[Феминизм|феминизмийн]] нэг салбар юм. <ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/transbodiestrans0000unse/page/620 |title=Trans bodies, trans selves : a resource for the transgender community |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199325351 |editor-last=Erickson-Schroth |editor-first=Laura |location=[S.l.] |page=[https://archive.org/details/transbodiestrans0000unse/page/620 620]}}</ref> Трансфеминизм нь трансмисогини ба патриархын транс эмэгтэйчүүдэд үзүүлэх нөлөөнд анхаарлаа төвлөрүүлдэг хөдөлгөөн. Энэ нь квир онолын (queer theory) өргөн хүрээтэй салбарт холбоотой. Энэ нэр томьёог Эми Кояама ''Трансфеминист тунхаглалдаа'' ISNA-тай хамт түгээн дэлгэрүүлсэн. <ref>{{Cite web |last=Emi Koyama |title=The transfeminist manifesto - Introduction |url=https://eminism.org/readings/pdf-rdg/tfmanifesto.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040401071911/http://www.eminism.org:80/readings/pdf-rdg/tfmanifesto.pdf |archive-date=2004-04-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEmi_Koyama">Emi Koyama. [https://web.archive.org/web/20040401071911/http://www.eminism.org:80/readings/pdf-rdg/tfmanifesto.pdf "The transfeminist manifesto - Introduction"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Archived from [https://eminism.org/readings/pdf-rdg/tfmanifesto.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on April 1, 2004.</cite></ref> Трансфеминизм нь хүйсийн үл нийцэл, эршүүд ба эмэгтэйлэг байдлын тухай ойлголтууд, мөн хүйсийн хувьд олон янзын хувь хүмүүсийн хүйсийн хоёртын ялгааг хадгалах тухай ойлголтуудыг тодорхойлдог. Трансфеминистууд хүйсийн тохиролцоог трансжендер болон хүйсийн хувьд тохироогүй хүмүүсийн эсрэг хүчирхийллийн замаар хадгалагддаг хяналтын механизм гэж үздэг бөгөөд энэ нь эцгийн эрхт байдал ба трансмизогинигийн үндэс суурь болдог. <ref>{{Cite journal |last=Draper |first=Suzanne C. |last2=Chapple |first2=Reshawna |date=April 25, 2023 |title=Resistance as a Foundational Commons: Intersectionality, Transfeminism, and the Future of Critical Feminisms |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/08861099231165788 |journal=Affilia |volume=38 |issue=4 |pages=585–596 |doi=10.1177/08861099231165788 |s2cid=258340922 |url-access=subscription |via=CrossRef}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDraperChapple2023">Draper, Suzanne C.; Chapple, Reshawna (April 25, 2023). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/08861099231165788 "Resistance as a Foundational Commons: Intersectionality, Transfeminism, and the Future of Critical Feminisms"]</span>. ''Affilia''. '''38''' (4): <span class="nowrap">585–</span>596. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1177/08861099231165788|10.1177/08861099231165788]]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:258340922 258340922] &#x2013; via CrossRef.</cite></ref> <ref>{{Cite book |last=Hereth |first=Blake |url=https://books.google.com/books?id=2zKtDwAAQBAJ&dq=Transfeminism+and+patriarchy&pg=PT287 |title=The Lost Sheep in Philosophy of Religion: New Perspectives on Disability, Gender, Race, and Animals |last2=Timpe |first2=Kevin |date=September 4, 2019 |publisher=Routledge |isbn=978-0-429-66355-0 |via=Google Books}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHerethTimpe2019">Hereth, Blake; Timpe, Kevin (September 4, 2019). [https://books.google.com/books?id=2zKtDwAAQBAJ&dq=Transfeminism+and+patriarchy&pg=PT287 ''The Lost Sheep in Philosophy of Religion: New Perspectives on Disability, Gender, Race, and Animals'']. Routledge. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-429-66355-0|<bdi>978-0-429-66355-0</bdi>]] &#x2013; via Google Books.</cite></ref> Трансфеминист тактикууд 1990-ээд онд трансжендер хүмүүсийг Квер бахархлын жагсаалд оролцуулаагүйн хариуд Трансжендер аюул заналхийлэл <ref name="Enke-2018">{{Cite journal |last=Enke |first=Finn |date=February 1, 2018 |title=Collective Memory and the Transfeminist 1970s: Toward a Less Plausible History |url=https://read.dukeupress.edu/tsq/article-abstract/5/1/9/133890 |journal=Transgender Studies Quarterly |volume=5 |issue=1 |pages=9–29 |doi=10.1215/23289252-4291502 |url-access=subscription |access-date=}}</ref> зэрэг бүлгүүдээс гарч ирсэн. Тус бүлэглэл нь трансжендер хүмүүсийн эсрэг хүчирхийлэл, тухайлбал трансжендер эр Брэндон Тинаг хөнөөж, хүчиндсэн хэрэгт анхаарлаа хандуулж, шууд арга хэмжээ авч зохион байгуулагдсан. Трансжендер Менац нь хүйсийн олон янз байдлыг анагаах ухаан болон сэтгэцийн анагаах ухааны үүднээс авч үзэхийг эсэргүүцэн жагсаал, суулт зохион байгуулсан. <ref>{{Cite book |last=Scott |first=Bonnie Kime |url=https://books.google.com/books?id=C4w9DAAAQBAJ&dq=The+Transexual+Menace+Hermaphrodites+with+attitude&pg=PA389 |title=Women in Culture: An Intersectional Anthology for Gender and Women's Studies |last2=Cayleff |first2=Susan E. |last3=Donadey |first3=Anne |last4=Lara |first4=Irene |date=May 24, 2016 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-12071-1 |via=Google Books}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFScottCayleffDonadeyLara2016">Scott, Bonnie Kime; Cayleff, Susan E.; Donadey, Anne; Lara, Irene (May 24, 2016). [https://books.google.com/books?id=C4w9DAAAQBAJ&dq=The+Transexual+Menace+Hermaphrodites+with+attitude&pg=PA389 ''Women in Culture: An Intersectional Anthology for Gender and Women's Studies'']. John Wiley & Sons. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-119-12071-1|<bdi>978-1-119-12071-1</bdi>]] &#x2013; via Google Books.</cite></ref> Трансжендер хүмүүсийг феминизмийн эхний давалгаанаас хассан бөгөөд лесбиян болон бусад бүх хүмүүсийг " квир " гэж үздэг байв. Феминизмийн хоёр дахь давалгаа (second-wave feminism)-ын үед зарим феминистүүдийн дунд ЛГБК (queer) хүмүүсийг хүлээн зөвшөөрөх хандлага илүү нэмэгдсэн. Гэвч транссексуал байдал нь ихээхэн гадуурхагдаж, бүр "өвчин" гэж тодорхойлогддог байсан.[1] Энэ нь ижил хүйстнүүдийн эрхийг дэмждэг байсан зарим феминистүүдийн дунд ч түгээмэл байжээ. Гурав болон дөрөв дэх давалгааны феминизм нь ерөнхийдөө трансжендер хүмүүсийг хүлээн зөвшөөрч, трансжендер эрх чөлөөг эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөөний ерөнхий нэг хэсэг гэж үздэг. <ref name="Enke-2018">{{Cite journal |last=Enke |first=Finn |date=February 1, 2018 |title=Collective Memory and the Transfeminist 1970s: Toward a Less Plausible History |url=https://read.dukeupress.edu/tsq/article-abstract/5/1/9/133890 |journal=Transgender Studies Quarterly |volume=5 |issue=1 |pages=9–29 |doi=10.1215/23289252-4291502 |url-access=subscription |access-date=}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEnke2018">Enke, Finn (February 1, 2018). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://read.dukeupress.edu/tsq/article-abstract/5/1/9/133890 "Collective Memory and the Transfeminist 1970s: Toward a Less Plausible History"]</span>. ''Transgender Studies Quarterly''. '''5''' (1): <span class="nowrap">9–</span>29. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1215/23289252-4291502|10.1215/23289252-4291502]].</cite></ref> <ref>{{Cite web |last=Ruth Pearce |date=2012 |title=Inadvertent Praxis: What Can "Genderfork" Tell Us about Trans Feminism? |url=http://academinist.org/wp-content/uploads/2010/06/MP0304_06Genderfork.pdf |issn=1939-330X}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRuth_Pearce2012">Ruth Pearce (2012). [http://academinist.org/wp-content/uploads/2010/06/MP0304_06Genderfork.pdf "Inadvertent Praxis: What Can "Genderfork" Tell Us about Trans Feminism?"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. [[Олон улсын стандарт цувралын дугаар (ISSN)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1939-330X 1939-330X].</cite></ref> <ref>{{Cite journal |last=Mann |first=Susan Archer |last2=Huffman |first2=Douglas J. |date=January 22, 2005 |title=The Decentering of Second Wave Feminism and the Rise of the Third Wave |url=http://guilfordjournals.com/doi/10.1521/siso.69.1.56.56799 |journal=Science & Society |volume=69 |issue=1 |pages=56–91 |doi=10.1521/siso.69.1.56.56799 |url-access=subscription |via=CrossRef}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMannHuffman2005">Mann, Susan Archer; Huffman, Douglas J. (January 22, 2005). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://guilfordjournals.com/doi/10.1521/siso.69.1.56.56799 "The Decentering of Second Wave Feminism and the Rise of the Third Wave"]</span>. ''Science & Society''. '''69''' (1): <span class="nowrap">56–</span>91. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1521/siso.69.1.56.56799|10.1521/siso.69.1.56.56799]] &#x2013; via CrossRef.</cite></ref> 2006 онд трансфеминизмийн тухай анхны ном болох Trans/Forming Feminisms: Transfeminist Voices Speak Out хэвлэгдсэн. Уг номыг Криста Скотт-Диксон редакторлан эмхэтгэж, Sumach Press хэвлэлийн газраас гаргажээ. Трансфеминизмыг мөн ерөнхийд нь "трансжендер улс төрөөс үүдэлтэй феминизмд хандах хандлага" гэж тодорхойлсон байдаг. <ref name="scott-dixon">{{Cite book |url=http://www.sumachpress.com/transfem.htm |title=Trans/forming feminisms : trans/feminist voices speak out |date=2006 |publisher=Sumach Press |isbn=9781894549615 |editor-last=Scott-Dixon |editor-first=Krista |location=Toronto |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326080040/http://www.sumachpress.com/transfem.htm |archive-date=March 26, 2009}}</ref> b7axw0b1ec1tztcx32eu5wytej0lk3d 0 147394 863122 2026-07-25T07:53:34Z Tsogzolmaa1 106142 Хуудас үүсгэв: "'''Метронидазол''' нь '''Flagyl''', '''Metrogyl''' зэрэг худалдааны нэрээр танигдсан антибиотик болон эгэл биетний эсрэг үйлдэлтэй эм юм. Энэ эмийг аарцгийн эрхтний үрэвсэлт өвчин, эндокардит, бактерийн гаралтай үтрээний үрэвслийг эмчлэхэд дангаар нь эсвэл бусад анти..." 863122 wikitext text/x-wiki '''Метронидазол''' нь '''Flagyl''', '''Metrogyl''' зэрэг худалдааны нэрээр танигдсан антибиотик болон эгэл биетний эсрэг үйлдэлтэй эм юм. Энэ эмийг аарцгийн эрхтний үрэвсэлт өвчин, эндокардит, бактерийн гаралтай үтрээний үрэвслийг эмчлэхэд дангаар нь эсвэл бусад антибиотиктой хавсран хэрэглэдэг. Мөн дракункулез, лямблиоз, трихомониаз, амебиаз зэрэг өвчний эмчилгээнд үр дүнтэй. Ванкомицин эсвэл фидаксомицин хэрэглэх боломжгүй тохиолдолд хөнгөн болон дунд зэргийн явцтай Clostridioides difficile-ийн үүсгэсэн колитын анхны үеийн эмчилгээнд сонголт болгон хэрэглэж болно. Метронидазол нь ууж хэрэглэх шахмал, тосон түрхлэг, гель болон судсаар удаан дуслаар хийх тарилгын хэлбэрээр үйлдвэрлэгддэг. Метронидазолын хамгийн түгээмэл гаж нөлөөнд дотор муухайрах, аманд төмөрлөг амт мэдрэгдэх, хоолны дуршил буурах, толгой өвдөх зэрэг орно. Ховор тохиолдолд таталт өгөх эсвэл эмийн харшлын урвал илэрч болно. Метронидазолыг 1960 онд Франц улсад анх худалдаанд нэвтрүүлсэн. Энэхүү эм нь Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын Зайлшгүй шаардлагатай эмийн жагсаалт-д багтдаг бөгөөд дэлхийн ихэнх улс оронд өргөн хэрэглэгддэг. 2023 онд АНУ-д хамгийн түгээмэл жорлогдсон эмүүдийн 203 дугаарт бичигдэж, 2 саяас давсан жор олгогджээ. 8xzzvum4ppo03ikpe7yniauwct9gy1q 0 147395 863123 2026-07-25T07:55:27Z Зулаазулаа67 103359 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355100464|Pharmacokinetics]]" 863123 wikitext text/x-wiki [[File:Linear_PK_Example.png|right|thumb|400x400px|96 цагийн хугацаанд эмийн цусны сийвэн дэх концентраци хэрхэн өөрчлөгдөхийг харуулсан ердийн график бөгөөд эмийг 24 цаг тутамд амаар (oral administration) ууж хэрэглэсэн нөхцөлийг дүрсэлсэн байна. Үндсэн фармакокинетик үзүүлэлтүүдийг тэмдэглэв. Тэнцвэрийн төлөвт ойролцоогоор 5 × 12 = 60 цагийн дараа хүрнэ.]] '''Фармакокинетик''' ( [[Эртний Грек хэл|Эртний Грекийн]] ''pharmakon'' 'эм' ба ''kinetikos'' 'хөдөлгөх, хөдөлгөөнд оруулах' гэсэн үгнээс гаралтай; [[Химийн кинетик|химийн кинетикийг]] үзнэ үү), заримдаа '''PK''' гэж товчилсон нь бие махбодь нь тодорхой бодист хэрэглэсний дараа хэрхэн нөлөөлдөг болохыг тайлбарлахад зориулагдсан фармакологийн салбар юм. <ref>Pharmacokinetics. (2006). In ''[[Mosby's Dictionary of Medicine, Nursing & Health Professions]]''. Philadelphia, PA: Elsevier Health Sciences. Retrieved December 11, 2008, from http://www.credoreference.com/entry/6686418 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160411001253/http://search.credoreference.com/auth/index}}</ref> Сонирхолтой бодисуудад [[Эм (ерөндөг)|эмийн эм]], [[пестицид]], [[Хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн|хүнсний нэмэлт]], [[гоо сайхны бүтээгдэхүүн]] гэх мэт аливаа химийн ксенобиотик орно. PK нь химийн [[Бодисын солилцоо|бодисын солилцоог]] шинжилж, химийн бодисыг хэрэглэснээс эхлээд биеэс бүрэн гадагшлах хүртэлх хувь тавиланг илрүүлэхийг оролддог. Фармакокинетик (PK) нь эмийг хэрэглэснээс хойш өнгөрсөн хугацаа болон цусны сийвэн дэх эмийн концентраци хоорондын хамаарлыг онцлон авч үздэг математик загварчлалд үндэслэдэг. Фармакокинетик нь организм эмэнд хэрхэн нөлөөлдөгийг судалдаг бол фармакодинамик (PD) нь эм нь организмд хэрхэн нөлөөлдөгийг судалдаг. Хоёулаа хамтдаа тун, ашиг тус, гаж нөлөөнд нөлөөлдөг бөгөөд үүнийг PK/PD загварт харж болно. 20yp2obheniqlpjp3wrc8jsxj4ebtqd 0 147396 863124 2026-07-25T08:05:07Z Tsogzolmaa1 106142 Хуудас үүсгэв: "Фототермаль эмчилгээ (PTT) нь цахилгаан соронзон цацрагийг (ихэвчлэн хэт улаан туяаны долгионы урттай) ашиглан хорт хавдар зэрэг олон төрлийн өвчнийг эмчлэх арга юм. Энэхүү эмчилгээ нь фотодинамик эмчилгээний хөгжүүлсэн хэлбэр бөгөөд гэрэлд мэдрэмтгий б..." 863124 wikitext text/x-wiki Фототермаль эмчилгээ (PTT) нь цахилгаан соронзон цацрагийг (ихэвчлэн хэт улаан туяаны долгионы урттай) ашиглан хорт хавдар зэрэг олон төрлийн өвчнийг эмчлэх арга юм. Энэхүү эмчилгээ нь фотодинамик эмчилгээний хөгжүүлсэн хэлбэр бөгөөд гэрэлд мэдрэмтгий бодисыг тодорхой долгионы урттай гэрлээр идэвхжүүлдэг. Идэвхжсэний дараа уг бодис өдөөгдсөн төлөвт шилжиж, чичиргээний энергийг дулаан хэлбэрээр ялгаруулснаар зорилтот эсүүдийг устгадаг. Фотодинамик эмчилгээнээс ялгаатай нь фототермаль эмчилгээ нь зорилтот эс, эдтэй үйлчлэхэд хүчилтөрөгч шаарддаггүй. Орчин үеийн судалгаагаар фототермаль эмчилгээ нь илүү урт долгионы урттай гэрлийг ашиглах боломжтой бөгөөд ийм гэрэл нь энерги багатай тул эргэн тойрны эрүүл эс, эдийг гэмтээх эрсдэл харьцангуй бага байдаг. '''Нано хэмжээст материал''' Одоогоор фототермаль эмчилгээнд судлагдаж буй ихэнх материалууд нь нано хэмжээтэй байдаг. Үүний гол шалтгаануудын нэг нь тодорхой хэмжээний (ихэвчлэн 20–300 нанометр) нано бөөмс нь нэвчимхий чанар болон эдэд хуримтлагдах нөлөөг үзүүлдэгтэй холбоотой юм. m1jwre7gsbfcgr5dhogct2avjo5p7fb 0 147397 863125 2026-07-25T08:07:40Z Зулаазулаа67 103359 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1361283617|DNA computing]]" 863125 wikitext text/x-wiki [[File:DNA_orbit_animated.gif|thumb|Бионийцтэй тооцоолох төхөөрөмж: Дезоксирибонуклейн хүчил (ДНХ)]] '''ДНХ-ийн тооцоолол''' нь уламжлалт [[Компьютер|электрон тооцооллын]] оронд [[Дезоксирибонуклейн хүчил|ДНХ]], [[биохими]], молекул биологийн техник хангамжийг ашигладаг уламжлалт бус тооцооллын шинээр гарч ирж буй салбар юм. Энэ чиглэлийн судалгаа, хөгжүүлэлт нь ДНХ тооцооллын онол, туршилт болон хэрэглээний асуудлуудыг хамардаг. Хэдийгээр энэ салбар анх 1994 онд Леонард Адлеманы тооцоолох програмыг үзүүлснээр эхэлж байсан боловч одоо хадгалах технологийг хөгжүүлэх, <ref name=":7">{{Cite journal |last=Church |first=G. M. |last2=Gao |first2=Y. |last3=Kosuri |first3=S. |date=2012-08-16 |title=Next-Generation Digital Information Storage in DNA |journal=Science |volume=337 |issue=6102 |page=1628 |bibcode=2012Sci...337.1628C |doi=10.1126/science.1226355 |issn=0036-8075 |pmc=3581509 |pmid=22903519 |s2cid=934617 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Erlich |first=Yaniv |last2=Zielinski |first2=Dina |date=2017-03-02 |title=DNA Fountain enables a robust and efficient storage architecture |url=https://zenodo.org/record/889697 |journal=Science |volume=355 |issue=6328 |pages=950–954 |bibcode=2017Sci...355..950E |doi=10.1126/science.aaj2038 |issn=0036-8075 |pmid=28254941 |s2cid=13470340}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Organick |first=Lee |last2=Ang |first2=Siena Dumas |last3=Chen |first3=Yuan-Jyue |last4=Lopez |first4=Randolph |last5=Yekhanin |first5=Sergey |last6=Makarychev |first6=Konstantin |last7=Racz |first7=Miklos Z. |last8=Kamath |first8=Govinda |last9=Gopalan |first9=Parikshit |last10=Nguyen |first10=Bichlien |last11=Takahashi |first11=Christopher N. |date=March 2018 |title=Random access in large-scale DNA data storage |url=https://www.nature.com/articles/nbt.4079 |journal=Nature Biotechnology |language=en |volume=36 |issue=3 |pages=242–248 |bibcode=2018NatBi..36..242O |doi=10.1038/nbt.4079 |issn=1546-1696 |pmid=29457795 |s2cid=205285821 |url-access=subscription}}</ref> нано хэмжээний дүрслэлийн аргууд, <ref>{{Cite journal |last=Shah |first=Shalin |last2=Dubey |first2=Abhishek K. |last3=Reif |first3=John |date=2019-04-10 |title=Programming Temporal DNA Barcodes for Single-Molecule Fingerprinting |journal=Nano Letters |volume=19 |issue=4 |pages=2668–2673 |bibcode=2019NanoL..19.2668S |doi=10.1021/acs.nanolett.9b00590 |issn=1530-6984 |pmid=30896178 |s2cid=84841635}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Sharonov |first=Alexey |last2=Hochstrasser |first2=Robin M. |date=2006-12-12 |title=Wide-field subdiffraction imaging by accumulated binding of diffusing probes |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=103 |issue=50 |pages=18911–18916 |bibcode=2006PNAS..10318911S |doi=10.1073/pnas.0609643104 |issn=0027-8424 |pmc=1748151 |pmid=17142314 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":8">{{Cite journal |last=Jungmann |first=Ralf |last2=Avendaño |first2=Maier S. |last3=Dai |first3=Mingjie |last4=Woehrstein |first4=Johannes B. |last5=Agasti |first5=Sarit S. |last6=Feiger |first6=Zachary |last7=Rodal |first7=Avital |last8=Yin |first8=Peng |date=May 2016 |title=Quantitative super-resolution imaging with qPAINT |journal=Nature Methods |language=en |volume=13 |issue=5 |pages=439–442 |doi=10.1038/nmeth.3804 |issn=1548-7105 |pmc=4941813 |pmid=27018580}}</ref> синтетик хянагч ба урвалын сүлжээ, <ref name=":0">{{Cite journal |last=Shah |first=Shalin |last2=Wee |first2=Jasmine |last3=Song |first3=Tianqi |last4=Ceze |first4=Luis |last5=Strauss |first5=Karin |author-link5=Karin Strauss |last6=Chen |first6=Yuan-Jyue |last7=Reif |first7=John |date=2020-05-04 |title=Using Strand Displacing Polymerase To Program Chemical Reaction Networks |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=142 |issue=21 |pages=9587–9593 |doi=10.1021/jacs.0c02240 |issn=0002-7863 |pmid=32364723 |s2cid=218504535}}</ref> <ref name=":1">{{Cite journal |last=Chen |first=Yuan-Jyue |last2=Dalchau |first2=Neil |last3=Srinivas |first3=Niranjan |last4=Phillips |first4=Andrew |last5=Cardelli |first5=Luca |last6=Soloveichik |first6=David |last7=Seelig |first7=Georg |date=October 2013 |title=Programmable chemical controllers made from DNA |journal=Nature Nanotechnology |language=en |volume=8 |issue=10 |pages=755–762 |bibcode=2013NatNa...8..755C |doi=10.1038/nnano.2013.189 |issn=1748-3395 |pmc=4150546 |pmid=24077029}}</ref> <ref name=":2">{{Cite journal |last=Srinivas |first=Niranjan |last2=Parkin |first2=James |last3=Seelig |first3=Georg |last4=Winfree |first4=Erik |last5=Soloveichik |first5=David |date=2017-12-15 |title=Enzyme-free nucleic acid dynamical systems |journal=Science |language=en |volume=358 |issue=6369 |doi=10.1126/science.aal2052 |issn=0036-8075 |pmid=29242317 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":3">{{Cite journal |last=Soloveichik |first=David |last2=Seelig |first2=Georg |last3=Winfree |first3=Erik |date=2010-03-23 |title=DNA as a universal substrate for chemical kinetics |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=107 |issue=12 |pages=5393–5398 |bibcode=2010PNAS..107.5393S |doi=10.1073/pnas.0909380107 |issn=0027-8424 |pmc=2851759 |pmid=20203007 |doi-access=free}}</ref> гэх мэт хэд хэдэн чиглэлд өргөжсөн. ouvk9wx5i21jhk8qc68j6s4qy8es814