Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mn">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>mnwiki</dbname>
    <base>https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Тусгай</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хэрэглэгч</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хэрэглэгчийн яриа</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедиагийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Загвар</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Загварын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Тусламж</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Тусламжийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ангилал</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Ангиллын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1998</id>
    <revision>
      <id>867227</id>
      <parentid>854961</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T13:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naomi0507</username>
        <id>107054</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сонгины Энхбаатар хуудас */ шинэ хэсэг</comment>
      <origin>867227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185567" sha1="i2tygglqes767gjdhwc3qr3kn35r7ym" xml:space="preserve">'''Hello all. I reject translation requests, so please don't ask me that. I'll contribute in my own way. Thank you.''' --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 02:17, 5 Зургаадугаар сар 2009 (UTC)

__TOC__

== тихо браге ==
Монгол Википедиад байх ёстой өгүүллүүд жагсаалтан дээрээ тихо брахе гэж өөрчлөөч.
== Cyrtopodion elongatus ==

Sain bn uu? Minii hiij baigaa huudsand sanaa tavij baigaad talarhaj bn aa!!! Wiki deer medeelel tavij ehlej baigaa bolhoor joohon turshlagaguitej baina.

Говийн махир хуруут гүрвэл (Cyrtopodion elongatus) нь нэгэн төрлийн гүрвэл юм. gesen zasvartai biologiin talaas n sanal niilehgui baigaa uchraas zasvar hiilee. C.elongatus n zuil bolohoor negen torliin gurvel gej bolohguiee.

Khundetgesen Erdenetushig


== interwiki ==

Hi. I make interwiki. Could you make templates for [[:Category:User mn|User mn]] like it is in [[:Category:User en|User en]], for example? [[User:Niki K|Niki K]] 02:33, 24 August 2005 (UTC)


==Мошовце==

Hi :-)

I have a favor to ask. A friend translated an article about my home town [[Мошовце]] into Mongolian, but did it in the latin alphabet, not in cyrillics. I've done my best to transcribe it into cyrillics, but I'm afraid there still might be errors. Could you pls. have a look at it and correct the possible mistranscribed letters?

Thanks a lot :-))

Peter (Slovakia)

==Translation of the Mongolian Interface==
'''Hi Zorigt'''!

I have helped you apply for administrator [http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_permissions#mn:wikipedia Here]. 

Once you are granted the priviledge of administrator, you can help translate the whole interface into Mongolian [http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:Allmessages Here]. (Because only Administrators can translate the interface)

For the Mongolian Logo request, you can ask [http://meta.wikimedia.org/wiki/User_talk:Walter Walter] for help.

--[[User:Jose77|Jose77]] 09:26, 1 August 2006 (UTC)


Thank you for your kindness.

--[[User:Zorigt|Zorigt]] 10:54, 1 August 2006 (UTC)

::[http://mn.wikipedia.org/wiki/Talk:%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81#Translation_of_the_Mongolian_Interface Here] is a list of words that still needs to be translated into Mongolian. 

::Regards--[[User:Jose77|Jose77]] 23:23, 3 Наймдугаар сар 2006 (UTC)

== [[special:Allmessages]] ==

* Dear Zorigt! I want to inform you about a [http://nike.users.idler.fi/betawiki/The_ISO-639-3_list?uselang=mn#mn special platform] to translate the MediaWiki interface in  many languages:
# please [http://nike.users.idler.fi/dev/index.php?title=special:Userlogin&amp;type=signup&amp;uselang=mn log in] first
# choose « ‎Монгол‎ · mn: » as user interface  [http://nike.users.idler.fi/dev/index.php?title=special:Preferences&amp;uselang=mn language]
# go to [http://nike.users.idler.fi/dev/index.php?title=template:Messages/getting_started&amp;uselang=mn&amp;action=purge] and / or [http://nike.users.idler.fi/dev/index.php?title=special:Allmessages&amp;sort=1&amp;uselang=mn]
* You can reach me most of the time at the [[IRC]]-channel [irc://irc.freenode.net/mediawiki-i18n #mediawiki-i18n]. Best regards [[User:Gangleri|Gangleri]] | [[User_talk:Gangleri|T]] | [[m:user:Gangleri|m:]] [http://meta.wikimedia.org/wiki/user_talk:Gangleri?action=history Th] | [[m:user talk:Gangleri|T]] 00:50, 4 Наймдугаар сар 2006 (UTC)

==Administrator application==
I have placed your name [http://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship#.28.2B.29_Support here]. --[[User:Jose77|Jose77]] 03:34, 28 Есдүгээр сар 2006 (UTC)

:'''Congratulations''', Your are now an administrator. --[[User:Jose77|Jose77]] 08:37, 11 Арваннэгдүгээр сар 2006 (UTC)

Thank you very much. I will do my best.
--[[User:Zorigt|Zorigt]] 03:40, 12 Арваннэгдүгээр сар 2006 (UTC)

[http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:Allmessages энд] системийн буюу админ өөрчилж чадах үгнүүд байгаа шүү. system message 
--[[User:Bambuush|Bambuush]] 02:38, 15 Арваннэгдүгээр сар 2006

== bi bainaa gej ==

maniig ni admin bolgochihson baihiin. tegsen chini yu hiihee meddeggui ee. yamar ch bsan interfaceiin ugiig orchuulj solij bolj baina. ihenh ni minii orchuulsnaar bgaad bna gehdee. odoo harahaar zarim ni shal buruu ch yumu zoruutei orchuulsan yum ih baina. harj bgaad alda bval heleerei. zasaad yavnaa. interfaceiin ugnuudiig orchuulaad bugdiig ni oruulchval tee?

Админ болж үзээгүй болохоор яг ямар эрхтэйг нь сайн мэдэхгүй юм. Гэхдээ хүн бандах, бичлэг устгах, түгжих, зөөх энэ тэр гээд эрхүүд байгаа биз.
Меню энэ тэрд өөрчлөлт оруулах эрхтэй бол тун догь. Мань ажиглагдсан зүйл байвал хэлнэ ээ.
--[[User:Zorigt|Zorigt]] 04:25, 26 Аравдугаар сар 2006 (UTC)
hi. harin jiriin hereglegchees oor ni gevel ustgah tugjih zereg nemelt erhuud baina. deer ni menunuudiig orchuulj mgl bolgoj boloh yum baina. gehdee nileen gar ajillagaa ihteim.
deer ni yamar uuregtei button(menugiin helleg) medegdehgui zuiluud ih baina. hervee haraad shuud zasaad yavna gevel minii accountiig hereglej bolno shuu.

== Sain ban oo! ==

Sain ban noo!I was wondering if you knew a place where I can learn Mongolian on the internet? I have a big interest in mongolia! Thanks! (as soon as i learn i will help out MN-Wikipedia!) --[[User:Ice201|Ice201]] 18:00, 8 Арваннэгдүгээр сар 2006 (UTC)


== [[Курув]] ==

Could you please write a stub http://mn.wikipedia.org/wiki/Курув - just a few sentences based on http://ja.wikipedia.org/wiki/??? or EN wiki? Only 2-5 sentences enough. Please. 

PS. Article about Kurów is already on 133 languages. If you do that, please put interwiki link into English version. [[wikt:pl:User:Pietras1988|Pietras1988]] 20:33, 7 Гуравдугаар сар 2007 (UTC)

== Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль) ==

Without understanding anything [[Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль)|this]] looks like a copyright violation for me. --[[User:Steschke|Steschke]] 06:14, 13 Дөрөвдүгээр сар 2007 (UTC)

== [[User:YonaBot|YonaBot]] ==
Hello, I'm [[commons:User:Yonatanh|Yonatan]], an admin on commons, and I run [[User:YonaBot|YonaBot]], an interwiki.py pywikipedia bot that adds interwikis mainly from the Hebrew Wikipedia. I already have the bot flag on ar, cs, da, de, en, fr, id, it, no, nl, pl, pt and sv. I'm asking you because I didn't see a place where I could request it and if you agree I will request the flag on meta. Thanks, [[User:Yonatan|Yonatan]] 12:30, 17 Дөрөвдүгээр сар 2007 (UTC)
:If you agree I'll request the flag on meta. [[User:Yonatan|Yonatan]] 21:22, 22 Дөрөвдүгээр сар 2007 (UTC)

==Namespaces and fallback language==
Сайн байна уу, Zorigt. Please forgive me writing You in English.
A very good [[wikt:User:Piolinfax|friend of mine]], a polyglot is interested in languages, also in Mongolian. Therefore he is quite active at Wiktionary-projects, also at mn.wikt.

There I saw, that the MediaWiki-messages are not translated so far, so I asked in the wikimedia-tech-channel, if it would be possible to copy them easily from mn.wikipedia to other Mongolian-projects. (which would be much more time saving than copying them by hand one by one)

Since the answer was &quot;yes it is possible&quot;, I would like to ask You some questions first, before making a request at bugzilla:

#Would You like to change the namespace-names also (eg. {{ns:3}} = namespace 3 and so on, [[User:Spacebirdy|here is a list]]), if so, please could You help with translating the namespace-names. If not, no problem.
#:(p.s.: the changing of namespace-names will not affect old links from e.g. [User_talk:blablabla]. You can compare this in is.wikt, where I made a small [[wikt:is:Notandi:Spacebirdy/test|testpage]] for You.)
#What would the best fallback language be (if a translation of a MediaWiki-message does not exist, which language should be used). English? Or Russian (or something else)?

kind regards,&lt;br&gt;
Чин сэтгэлийн баяр талархлаа та бїхэнд дэвшїїлье, --[[User:Spacebirdy|шувуухай]] [[User_talk:Spacebirdy|&lt;sub&gt;(:&gt; )=|&lt;/sub&gt;]] 11:41, 26 Дөрөвдүгээр сар 2007 (UTC)

:Please respond, or just say if You don't want to have anything to do with this. If You like I could also adjust the logo [[:Image:Wiki.png]] for mn.wikipedia to the correct size, so that it can be switched. best regards --[[User:Spacebirdy|шувуухай]] [[User_talk:Spacebirdy|&lt;sub&gt;(:&gt; )=|&lt;/sub&gt;]] 11:33, 1 Тавдугаар сар 2007 (UTC)


== Лого ==

Монгол Википедиагийн логог солиулах хүсэлтийг [http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_logos] хуудсанд тавилаа.
Үүнийг дэмжье гэвэл, Edit дээр дараад, 
&quot;&lt;nowiki&gt;As another administrator of Mongolian Wikipedia, I second this request, ~~~~&lt;/nowiki&gt;&quot;
гэж оруулна уу.

[[User:Chinneeb|Chinneeb]] 07:05, 30 Тавдугаар сар 2007 (UTC)

==Викигийн Хамгаалагч одон==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[Image:WikiDefender_Barnstar.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''Викигийн Бат Хамгаалагч одон'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | Таныг Монгол Википедиаг элдэв халдлагаас шантаршгүй соргог хамгаалж байдагт талархаж энэхүү одонгоор шагнав. [[User:Timur|Temur]] 09:21, 27 Зургаадугаар сар 2007 (UTC)
|}

==Викигийн хурал==
Ерөнхий асуудлуудыг хрэглэгчийн хуудсан дээр хэлэлцэхээр нийтэд хүртээлтэй болж өгөхгүй байгаа тул бид [[Wikipedia:Хурал]] гэсэн хуудас нээгээд тэнд хэлэлцэж байхаар боллоо. Тийшээ орж бавар бувар хийж байгаарай. [[User:Timur|Temur]] 19:25, 18 Долоодугаар сар 2007 (UTC)

== PipepBot ==

Hello Zorigt, I asked for bot status for [[User:PipepBot|PipepBot]] on [[Wikipedia:Хурал/Гадаад хэл#Bot status for PipepBot]] and on [[m:Requests_for_bot_status#mn:User:PipepBot|Meta]]. A bureaucrat wrote, I have first to ask the opinion of the users. Could you please write your opinion at [[Wikipedia:Хурал/Гадаад хэл#Bot status for PipepBot|Wikipedia:Хурал/Гадаад хэл]]? Thank you very much! [[:it:User:Pipep]] 18:50, 22 Наймдугаар сар 2007 (UTC)

== index.php ==

Hi, when you delete spam pages like &quot;W/w/w/w/w/w/index.php&quot;, it might be a good idea to create an empty page again with that name, and protect it to prevent further abuse. We already have the example [[W/w/w/index.php]]. --[[User:Latebird|Latebird]] 07:07, 7 Есдүгээр сар 2007 (UTC)

Thank you for your suggestion. I'll use it later. --[[User:Zorigt|Zorigt]] 07:33, 7 Есдүгээр сар 2007 (UTC)

== Линк ==
Сайн байна уу, 

[[хүн ам]]тай гэдгийг &lt;nowiki&gt;[[хүн ам]]тай &lt;/nowiki&gt; гэж бичиж болж байгаа. Линк хийхэд өмнөхөө (&lt;nowiki&gt;[[хүн ам|хүн амтай]] &lt;/nowiki&gt; гэдгээс) бодвол арай хялбар болсон шүү. --[[User:Tsogo3|Цогоо]] 01:29, 11 Есдүгээр сар 2007 (UTC)
== Уучлалт ==
Сайн байна уу? Зоригт оо,
template-ийг нь хуулбарлах гэснээс болж буруу үйлдэл хийж, [Монгол Улсын Их Сургууль] гэсэн өгүүллийг зөөж, устгасандаа хүлцэл өчье ээ. --[[User:Batochirganbold|Batochirganbold]] 04:56, 11 Аравдугаар сар 2007 (UTC)

== 1 түгжээний талаар ==

Сайн байна уу,
Та 122.201.16.22 IP-тай хэрэглэгчийг түгжсэн юм шиг байна. Тэгээд энэ хэрэглэгч нь над руу гомдолтой байна гээд л мэйл явуулаад байх юм. Таны мэйл хаяг энд байхгүй тул над руу л явуулаад байх шиг байна. Түүний мэйл хаяг болох gantuya@mail.mn руу энэ талаар хариу явуулахыг хүсье.

--[[User:Chinneeb|Чинээ]]&lt;sub&gt;[[User_talk:Chinneeb|миний яриа]]&lt;/sub&gt; 06:20, 8 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

 Хариу явууллаа. --[[User:Zorigt|Zorigt]] 04:36, 11 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

== PNG ==

Зоригтоо би Хөдөө аж ахуй гэсэн хэсэгт англи verse-ээс нь текст болон зургуудыг нь шууд хуулбарлаад оруулж орчуулсан чинь тэр PNG гэсэн өргөтгөлтэй зураг нь дэлгэцэн дээр харагдахгүй байна. Тэр яаж харагдуулдаг юм бэ? Энийг надад заагаад өгөөч.
bilguun.alt

 Сайн уу. Энэ талаар би сайн мэдэхгүй байна л даа, тусалж чадахгүй байгааг минь уучлаарай. --[[User:Zorigt|Zorigt]] 04:36, 11 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

Програм хангамжийн инженерчлэл ангилалыг нүүлгэсэн

== Sowtware Engineering ==

Програм хангамжийн инженерчлэл ангилалыг нүүлгэсэн.
[[User:Badaa|Badaa]] 15:00, 12 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC) Badaa

== Түгжсэнийг тайлбарлана уу ==

Миний бие 2007 оны 10 сарын 30-нд хувь нэмэр оруулснаас (http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:Contributions/122.201.16.22) хойш дахин Монгол Википедиа-д ороогүй байтал Zorigt Та намайг 2007 оны 11 сарын 06-нд &quot;сүрдүүлсэн зовоосон ааш араншинтай&quot; гэсэн шалтгаар 2 долоо хоногийн хугацаагаар түгжиж, бүтээлч хувь нэмэр оруулах боломжийг хаасан. Миний бие чухам хэнийг, хэзээ, хэрхэн сүрдүүлж зовоосныг Та тайлбарлана уу. Хэрэв Та алдаа гаргаж, андуурч түгжсэн бол уулчлалт гуйхаасаа бүү нэрэлхээрэй. Таны энэ түгжилт миний Вики намтарт үлдэж байгаа тул миний бие нэр төрөө цэвэрлүүлж авмаар байна. [[Special:Contributions/122.201.16.22|122.201.16.22]] 03:46, 25 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

:Та бодвол Гантуяа гэдэг гишүүн бололтой. Би хэн нэгэн гишүүнийг биш, IP хаягийг түгжсэн болно. Та үүнээс хойш википедиад бичлэг оруулахдаа өөрийн хэрэглэгчийн нэрээр нэвтэрч байхыг хүсье. Уг нь би бусад админд хүсэлт ирсэн даруйд заагдсан мэйл хаяг руу яагаад түгжсэн шалтгаанаа тайлбарлаж мэйл илгээсэн юм. Дээр Чинээ админы бичиж үлдээсэн мэйл хаяг алдаатай байсан уу, та мэйлээ шалгаагүй юу? Юутай ч тэнд бичсэн зүйлсээ доор хуулбарлаж тавив.

 Sain baina uu.
 Ta ooriin IP hayag boloh 122.201.16.22-g tugjsentei holbootoi gomdliig Mongol Wikipedia-n admin Chinneebb-d gargasan bololtoi.
 Enehuu hayagiig tugjsen hun ni bi baina l daa. Yu bolson tuhai log-g door huulbarlaj taviv. 2 doloo honogiin hugatsaatai tugjsen, 11-r sariin 20-nd tugjee ni tailagdah baigaa.
 Gehdee Mongold neg IP hayagaar olon hun ordog tul ta enehuu zuiliig bichij oruulaagui gej bi itgej baina.
    * ( Устгагдсан өгүүллэгүүдийн лог); 11:02 . . Zorigt (Talk | хувь нэмэр | түгжих ) (&quot; Talk:Ёс зүйн философи&quot; нь устгагдсан.: агуулга нь ийм байсан: ''''zail oligtoi medeelell tavia ch'''' （зөвхөн '122.201.16.22' нь л бичлэг үйлдэгч）)
    * (Түгжээний жагсаалт); 11:02 . . Zorigt ( Talk | хувь нэмэр | түгжих) (&quot;User:122.201.16.22&quot; нь 2 долоо хоног хугацаагаар түгжигдсэн.: Сүрдүүлсэн/зовоосон ааш авиртай) 
 Hundetgev,
 Zorigt
 Mongol Wikipediagiin admin

Өөрөөр хэлбэл, таны компьютерээс, эсвэл тантай ижил IP ашигладаг өөр компьютерээс дээрх логт буй зүйлийг бичсэн тул 2 долоо хоногийн хугацаатай түгжсэн болно.

:Тайлбарыг ийм олон хоногийн дараа авч байгаа нь маш харамсалтай байна. Би e-mail-ээ олонтаа шалгасан боловч Таны хариу ирээгүй. (http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:Contributions/122.201.16.22) дотор 11 сарын 6-ны хувь нэмэр харагдахгүй байна. Тиймээс би итгэж чадахгүй байна. Ижил IP-г өөр компьютерээс ашиглаж болдог гэж үү? Гайхмаар юм. Эсвэл Та алдаа гаргачихаад уучлал гуйхааас нэрлэхээд зохиомол хэрэг үүсгэж байна уу? Та админ болсон бол яагаад e-mail хаягаа үлдээдэггүй юм бэ? Түгжүүлсэн хүмүүс Танаас нэн даруй тайлбар шаардах эрхтэй гэж бодож байна. Ер нь Та тайлбар шаардуулалгүй, хүн түгжсэн л бол уг гишүүний Talk page-д  тайлбараа нэн даруй өөрөө бичиж үлдээж байх нь боловсон ёс болно. 
:Урьд нь өмнө зүв зүгээр бүтээлч хувь нэмрээ оруулаад явж байсан хүн гэнэт дээрх мэт галзуу солиотой юм бичихгүй гэдэг нь логикоор ойлгомжтой шүү дээ. 
:Би ийм олон хоногоор түгжүүлж, гэм зэмгүй байж байгаад хатуу ширүүн шийтгүүлсэн тул цаашид Монгол Вики-д бүтээлч хувь нэмэр оруулах урам зориг мохсон. 
:Энэ хугацаанд Таны болон бусад админуудын түгжилтийг ажиглаж байхад учир битүүлэг шалтгаанаар түгжсэн тохиолдол мэр сэр байдаг юм билээ. Тиймээс Монгол Вики их халгаатай газар шиг санагдсан. [[Special:Contributions/122.201.16.22|122.201.16.22]] 04:51, 27 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

::Та http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:DeletedContributions/122.201.16.22 гэдгийг үзээд намайг худлаа яриагүй гэдэгт итгэх биз ээ. Дахин хэлэхэд би IP хаяг түгжсэн болохоос бус хэрэглэгчийг түгжээгүй. Та өөрийн хэрэглэгчийн нэрээр орж байх нь дахин ийм явдал тохиолдохоос сэргийлэх болно.
Та устгагдсан өгүүллүүдийн логоос нь чухам ямар учраас IP хаяг, хэрэглэгчдийг түгжиж буйг олж үзэх боломжтой. 
Энэ удаад ийм зүйл болсонд харамсч байгаагаа илэрхийлж байна.
Хүндэтгэв, --[[User:Zorigt|Zorigt]] 05:03, 27 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

:::Хэлмэгдүүлчихээд огт уучлал гуйгаагүй л юм байна. [[User:Gantuya|Gantuya]] 11:42, 13 Арваннэгдүгээр сар 2008 (UTC)

==Idevhitei ug==

Ug idevhijuuleltiig Admin l hiideg uu? ter Zorigiin materialiig idevhijuulsen bna. Teheer odoo 3 admin baina uu? Bas bi UB-d zarim too hellegiig nariivchilj zasmaar baihiin genet zasvar avahaa baichihlaa uund harui ogno uu? [[User:Orgio|Orgio]] 04:23, 12 Арванхоёрдугаар сар 2007 (UTC)

:Үг идэвхжүүлнэ гэж та яг юу хэлж байгааг сайн ойлгосонгүй. Сайт доторх холбоосыг хэлж байгаа бол үүнийг хэн ч хийх боломжтой. Үүний тулд засварлах цонхны дээд талын товчнуудын зүүн талаасаа 3 дахь буюу &quot;Сайт доторх холбоос&quot; товчийг хэрэглэхэд хангалттай. Эсвэл &lt;nowiki&gt;[[үг]]&lt;/nowiki&gt; гэж бичвэл [[үг]] болж харагдана.
Админуудын жагсаалтыг [[Wikipedia:Администраторуудын жагсаалт|эндээс]] харж болно.
Та асуултуудаа Тусламж гэсэн хэсэгт тавьбал ганцхан би ч биш, бусад хүмүүс ч асуултанд тань хариулах тул хүссэн асуултынхаа хариуг илүү шуурхай авах боломжтой байх аа.
Амжилт хүсье.
Хүндэтгэсэн, --[[User:Zorigt|Zorigt]] 04:39, 12 Арванхоёрдугаар сар 2007 (UTC)

Bayrllaa, UB material zasvar avahgui baina yasan bol? [[User:Orgio|Orgio]] 04:50, 12 Арванхоёрдугаар сар 2007 (UTC)

Сайн байцгаана уу?

Холбоос буюу линкүүдийг яаж хийдэг юм бэ?

Баярлалаа.

==Końskowola - Poland==
Could you please write a stub http://mn.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola - just a few sentences based on http://ja.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola ? Only 3-5 sentences enough. Please. 

P.S. If You do that, please put interwiki link into english version.
[[:pl:User:123owca321|123owca321]] 08:51, 28 Арванхоёрдугаар сар 2007 (UTC)

== Unlicensed images ==

Hi, all the [http://mn.wikipedia.org/w/index.php?limit=50&amp;title=Special%3AContributions&amp;contribs=user&amp;target=Zorigt&amp;namespace=6&amp;year=&amp;month=-1 images you uploaded] have been tagged, because you neglected to specify  the author/source and a suitable license. If you are unable to provide this required information, then they will get deleted after a certain time. Thanks for your understanding and cooperation. --[[User:Latebird|Latebird]] 06:24, 22 Нэгдүгээр сар 2008 (UTC)

==A little help: [[Эчер]]==

Hi! I'm a Hungarian Wikipedia editor, my name is Norbert Kiss. I'm very proud of my village, Ecser, and I would like to read about it in every langauge of the wikipedia. I translated it already into 10 languages, now there are 49 translations. Could you help me? Could you translate it into mongol? The [http://ru.wikipedia.org/wiki/Эчер Russian] or [http://en.wikipedia.org/wiki/Ecser English] page is good to translate from them. My profile: [http://hu.wikipedia.org/wiki/User:Eino81 Eino81].

Thank you!

:I'd suggest ''not'' to follow such '''vanity request'''s. As long as we don't even have an article about the country itself, let alone any of its big cities, such a small village is entirely irrelevant to Mongolian language readers. Let's not waste time and effort for such nonsense. --[[User:Latebird|Latebird]] 04:01, 20 Тавдугаар сар 2008 (UTC)

== Нэг зүйл шалгаад өгөөч. ==

Би сая [[Рожер Федерер]]ийн өгүүллийг оруулсан юм. Тэгтэл нүүр хуудсан дээр хийгдээгүй гэж гараад байна. Наанаас чинь үзэхэд бас тийм харагдана уу? Шалгаад өгөөч. Thanks --[[User:GenuineMongol|ОригМонгол]] 05:45, 10 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

:: [[Template:Мэдээ]] дээрээ зүгээр байх юм. Нүүр хуудаснаас орохоор эдитбокст нь одоогийн хувилбарын код нь тэр чигээрээ гарч ирээд байна лээ. Тэгж орж байгаад дахиад батлах гээд үзвэл яадаг юм бол? --[[User:Zorigt|Zorigt]] 06:09, 10 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

:::Зөндөө баталж үзсэн. Болохгүй байна. --[[User:GenuineMongol|ОригМонгол]] 06:13, 10 Есдүгээр сар 2008 (UTC)
:::Нэг жижиг өөрчлөлт хийгээд хадгалсан чинь зүгээр болчихлоо. Баярлалаа. --[[User:GenuineMongol|ОригМонгол]] 06:28, 10 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

== Талархал ==

Намайг админы эрх авахад дэмжсэн явдалд баярлалаа. --[[User:GenuineMongol|ОригМонгол]] 14:36, 14 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

== Thanks / Баярлалаа! ==

Зоригт, thanks a lot for your help with Tsybikov article. I have not been using my Mongolian for years now, and it has never been good enough to properly write anyway. I hope I can improve it scanning through your edits. I hope this is OK with you. I made the English version of the phrase I wanted to say about Tsybikov and the Dalai Lama, in English, as a comment to the ойлгомжгүй sentence you rightfully removed from public display. Would you please take a look if it can be rendered into proper Mongolian. Warmest regards, --[[User:Tar-ba-gan|Tar-ba-gan]] 14:22, 25 Есдүгээр сар 2008 (UTC)
::Thanks for editing! This was very important for me and helpful to exclude the same mistakes in the future. --[[User:Tar-ba-gan|Tar-ba-gan]] 08:21, 26 Есдүгээр сар 2008 (UTC)
:::You're welcome and thank you for your contribution in Mongolian wikipedia. Монгол хэлээ битгий мартаарай. --[[User:Zorigt|Zorigt]] 08:38, 26 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

==Request for translation==
Hi! I am user from the Macedonian Wikipedia and I edit for Mongolia on the Macedonian Wikipedia and as far as I could understand Mongolian, there is no article for Republic of Macedonia. Can you please make an article for Macedonia on Mongolian language? Since I cannot edit on Mongolian thats why I am asking you for help. Thanks in advance and you can contact me [http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80_%D1%81%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA:MacedonianBoy here on my talk page]. --[[Хэрэглэгч:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] 19:02, 13 Арванхоёрдугаар сар 2008 (UTC)
::Hi again! Can you please translate this into English Бүгд Найрамдах Македон Улс? Please tell translate word by word I want to learn it. Thanks--[[Хэрэглэгч:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] 11:12, 14 Арванхоёрдугаар сар 2008 (UTC)
:You should not delete the redirects. In each Wikipedia the original name is redirected to the article. So, on the Macedonian and English Wikipedia Mongol Uls redirects to Mongolia and Mongol Khel redirects to Mongolian language.--[[Хэрэглэгч:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] 15:33, 14 Арванхоёрдугаар сар 2008 (UTC)

== [http://en.wikipedia.org/wiki/William_Cameron_Townsend Translation] ==
Please, could you translate this article onto Mongol language? Thanks a lot for your help. If you want to translate any article onto Galician, Catalonian, Spanish or Portuguese, tell it to me. [http://incubator.wikimedia.org/wiki/User:Chabi Chabi]

== Hi ==

Онцлох өгүүлэл, зураг мэдээ г.м.-г шинэчлэж байхыг хүсье.

:Би уг нь түүнийг шинэчлэх үүрэгтэй биш гэж бодож байна. Та ч бас шинэчлээд байж болох байх. Миний хувьд монгол википедиад байнга үлдэх өгүүллүүдийг олшруулахад хүчээ зориулъя гэж боддог тул түр зуур тавигдаад устгагдах мэдээ гэх мэт зүйлсийг шинэчлэх ажилд хүч тавихгүй байгааг ойлгохыг хүсье. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 14:22, 18 Нэгдүгээр сар 2009 (UTC)

==Сайн байна уу?==
Эх Монгол хэлээрээ вики хөтлөж байгаад туйлын талархалтай байна. Би өмнө нь Ньюс.мн-ы Баабарпедиад хэдэн өгүүлэл оруулж байсан юм. Тэдгээрийг зөөж оруулж болно биз дээ? 

Аа бас Англи Викигээс шууд зөөхөд инфобокс зургууд нь шууд орох уу? 

Би яагаад зураг оруулах эрхгүй байгаа юм бэ? шинээр зураг оруулахын тулд зайлшгүй Админаас зөвшөөрөл авах ёстой юм уу? --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 09:41, 3 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

::Сайн байна уу. Монгол википедиад тавтай морилно уу. Баабарпедиагийн хувьд зохиогчийн эрх нь ямар байдгийг би сайн мэдэхгүй байна. Зохиогчийн эрхтэй холбоотой асуудлуудыг Викимедиа сангийнхан шийдээд байх шиг байдаг, тийм болохоор тэнд байгаа бичлэгүүдийг зөөж авчрах боломжтой эсэх талаар үнэхээр хариулж мэдэхгүй нь, уучлаарай. Вики-Коммонс гэж файл хадгалдаг ерөнхий газар байгаа. Тэнд байгаа зургууд бол аль ч хэлний википедиад шууд хэрэглэж болдог.
Зураг оруулах эрх бүх хүнд нээлттэй байгаа. Харин зохиогчийн эрхийн талаарх мэдээллүүдийг маш сайн бичиж оруулахгүй бол шалгуурт нь тэнцэхгүй устгагдаад байх шиг байсан, харин шалгуурыг нь хангавал Коммонс руу зөөгдөөд, бусад хэлний викинүүдэд ч хэрэглэж болдог болно. Англи викид байгаа бүх зургийг монгол викид шууд ашиглаж болно гэж хэлж бас чадахгүй, зургийн лиценз нь янз бүр байж болно. Энэ тухай өөр хүмүүс танд дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөх байх гэж бодож байна. Хамтдаа монгол википедиаг хөгжүүлцгээе. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 10:17, 3 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

==Нэг асуулт==
Ажиглаад байхад нэг дутагдал байна.Кирилл нэр томъёоны хувьд тогтсон бичлэг байхгүй байгаа нь өөрөө нилээд хүндрэл үүсгэх байх. 
жишээлбэл Галлийн удирдагч Vercingetorix-ын тухай бичлээ гэхэд Толгой үгийг яг юу гэж оруулах вэ? Версинжеториг, Веркингеторикс, Версингеторикс, Веркинжеторикс гэх мэт олон янзаар бичих гээд байна. Би өөрөө кирилл рүү хөрвүүлэхдээ яг юу гэж оруулах вэ? гэдгийг сайн мэдэхгүй байна л даа. Ivory Coast байна бас. Зааны ясан эрэг гэх үү? Франц маягаар нь Кот Д'Иваур гэх үү? 

Миний бодлоор аливаа нэг гадаад орчуулагддаггүй үгийг жишээлбэл хүний нэр, газар усны нэр, хот, муж, дүүрэг, улсын нэрийг англи галиглалаар нь давхар бичвэл ямар вэ? 

Жишээ нь Веркингеторикс буюу Vercingetorix нь гээд биччихсэн байвал хайлтаар гарч ирэх магадлалтай байх.
--[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 08:37, 4 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

:Өгүүллийн гарчгийн хувьд та аль болох Монголд өргөн дэлгэр хэрэглэдэг дуудлагыг нь сонгож бичих хэрэгтэй, монголд төдийлөн хэрэглэгддэггүй нэр томъёоны тухайд эх хэлээр нь хэрхэн дууддагийг харгалзан үзэж гарчгаа өгөх нь зүйтэй болов уу. Тэгэхдээ тухайн хэлээр нь мөн гарчиг үүсгэж, давхар холболт хийхэд хангалттай.
:Жишээлбэл, Vercingetorix гэсэн гарчигтай өгүүллээ &lt;nowiki&gt;#REDIRECT [[Веркингеторикс]]&lt;/nowiki&gt; гэсэн агуулгатай болговол Vercingetorix гэж хайлт хийхэд шууд Веркингеторикс гэсэн өгүүлэл гарч ирнэ. Мөн үндсэн өгүүлэлд нь тухайн эх хэлээр нь яаж бичигддэгийг хаалтанд хийж бичиж байгаа. Энэ тухай бусад өгүүллүүдээс жишээ авч болно. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 08:52, 4 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

==Бас нэг асуулт==
Зөвшөөрлийн алдаа
Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт

Таны хийх гэж буй үйлдэлийг Автоматаар батлагдсан хэрэглэгчид, Системийн операторууд, Uploaders группын хэн нэг хэрэглэгч хязгаарласан байна.

Зураг Аплоад хийх гэхээр ингээд байна яах вэ? --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 10:38, 4 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)


==Тусламж==
Great barrier reef гэдгийг монгол хэлээр юу гэдэг вэ? Их шүрэн далан гэдэг билүү? сайн санадаггүй --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 15:32, 15 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

::&quot;Их шүрэн хэрэм&quot; гэдэг билүү? Би бас сайн санадаггүй ээ. Гэхдээ өмнө нь өөр өгүүлэл орчуулж байхдаа ингэж бичиж байсан шиг санагдаж байна. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 15:37, 15 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

1964 оны Монгол атлас дээр Great Barrier Reef-ийг Их шүүрэн далан гэсэн байна. Тэгээд би [[Их шүрэн далан]] болгочихлоо. --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 09:14, 4 Гуравдугаар сар 2009 (UTC) 

Дунай мөрөнг Danube гэж бичдэг шиг санагдаж байна. Тэгээд засчихлаа шүү --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]]
:Нээрэн тийм, шөнө нойрмоглоод тэр чигээр нь туучихаж. Баярлалаа хө.--[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 06:22, 24 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

-- Зураг оруулахад тайлбар гэж ямар утгатай зүйл байна? яаж бөглөх ёстой вэ? тайлбар нь нэг ойлгомжгүй байна. --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 11:12, 2 Тавдугаар сар 2009 (UTC)

::Зөвшөөрөл гэсэн хэсэгт нь &lt;nowiki&gt;[[Ангилал:Зургийн_лицензний_тэмдэгнүүд]]&lt;/nowiki&gt; ангилалд байгаа лицензүүдээс тохирох лицензийн кодыг нь бичиж өгөх ёстой байх. Өөрөө авсан зургийн тухайд бол [[Загвар:PD-self]] загварыг оруулахад болно. Жишээ болгож, &lt;nowiki&gt;[[Зураг:Ulaanbaatar_duuregs,_mn.png]]&lt;/nowiki&gt; файлыг үзээрэй. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 12:04, 2 Тавдугаар сар 2009 (UTC)

== Translation ==

Dear Zorigt,

Could you please write the word(s) &quot;Dalai Lama&quot; in Mongolian for me? In the [[nl:dalai lama#Naamgeving|Dutch article]], I have the translations in Tibetan and Chinese, and it would be nice when I can show it in Mongolian too. Thank you in advance! Best regards, [[Хэрэглэгч:Davin|Davin]] 20:22, 1 Гуравдугаар сар 2009 (UTC)

:Hello. We write this &quot;Далай лам&quot;. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 02:44, 2 Гуравдугаар сар 2009 (UTC)

::Thank you very much. Best regards, [[Хэрэглэгч:Davin|Davin]] 20:15, 3 Гуравдугаар сар 2009 (UTC)

[[Хожа Амхед Ясавигийн бунхан]] үүнийг устгаад өгөөч. буруу биччихсэн байна. --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 09:13, 8 Гуравдугаар сар 2009 (UTC)

== República de Chile ==

большое спасибо для корректировать место чилеански --[[Хэрэглэгч:Penarc|Penarc]] 14:35, 26 Тавдугаар сар 2009 (UTC)

==Nonkilling==

Hi! I was wondering if you could help out with a brief translation of the entry on nonkilling [http://en.wikipedia.org/wiki/Nonkilling]. It doesn't need to be whole thing: the first paragraph (or even the first sentence) would do!
You can see this site [http://www.nonkilling.org/node/18#Mongolian] for reference, as a full book on the subject was translated to Mongolian in 2005 (Аллагагуй Нийгмийии Тухай улс тѳр Судлал ). Thank you! --[[Хэрэглэгч:Cgnk|Cgnk]] 21:41, 4 Зургаадугаар сар 2009 (UTC)

==Translation of a short story==

Hi my friend!

I would like to request something from you. Yes, translation. I hope, it's not a bad thing for you. Some years ago I wrote a (really) short story about a lonely man (actually symbolized the Saami nation). I translated into some languages and I thought, it would be great to have it more, like also in Mongol :) I made [[:hu:Szerkesztő:Eino81/Novellám számiul|this page]], the English translation is somewhere there. You can put the Mongol translation there.  Thank you again! Sorry for my disturb... :( - [[:hu:User:Eino81]]

== help me ==

Нигер мөрөн-г оруулсан боловч бичлэг нь дутуу гараад байх юм,юун дээр алдчихсан юм болоо? :(

:Эхний параграфынхаа урд талд нэг зай авчихсан байна лээ. Тэгэхээр автоматаар мөр авагдахгүй, цуварсан урт юм болоод, арын хэсэг нь алга болчихдог юм. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 14:50, 27 Наймдугаар сар 2009 (UTC)

== Translation request for [[Шалом]]. ==

Could you translate the article [[Шалом]]. There is already an article about Şalom, a Jewish weekly newspaper in Turkey, not in Mongolian but in English, but could you check it and translate it from the other Wikipedia language sites, if you have the time and patience to do so.
The reason is that the newspaper Şalom is written (alas one page only) in a highly endangered language called Ladino or Judeo-Spanish, the Spanish of the 15th century. Perhaps this might gain your interest and sympathy.

Thank you.

== Баярын мэнд хүргэе! ==

Merry Christmas and Happy new year! ^^ [[Хэрэглэгч:Dolce|Dolce]] 15:06, 25 Арванхоёрдугаар сар 2009 (UTC)

== [[Хэлэлцүүлэг:Нүүр хуудас/2‎]] харна уу ==

[[Хэлэлцүүлэг:Нүүр хуудас/2‎]] харна уу. --[[User:Chinneeb|&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;chinneeb&lt;/font&gt;]]-[[User_talk:Chinneeb|&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;яриа&lt;/font&gt;]] 09:16, 15 Гуравдугаар сар 2010 (UTC)

== Help ==

Hi! I'm user from [[Польш|Poland]]. My friend translated for me a short part of an article about Polish sculptor - [http://en.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Gos%C5%82awski_%28Polish_sculptor%29 Józef Gosławski]. I added this text '''[[Юзеф Гославски|here]]'''. Could you look at it and correct it if I did something wrong? [[Хэрэглэгч:TR|TR]] 15:24, 16 Гуравдугаар сар 2010 (UTC)
:Nice! And one more request - could you check a descriptions on the Commons in Mongolian? Links: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lubon_146-13.jpg] [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chopin_zelazowa_wola.JPG] [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zamenhof_awers.jpg]. And, if you wish, add a description to the [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Jozef_Goslawski_1960.jpg main photo], please. Thanks a lot and best wishes! [[Хэрэглэгч:TR|TR]] 18:17, 16 Гуравдугаар сар 2010 (UTC)

== Photos required from Mongolia ==

Hi, I am an editor on English WP, and I am currently working on many various articles for which I require photos from around the world. I am currently requiring photos from Mongolia for these articles, and I was hoping that this message would reach a photographer who can take the photos for me. The photos I currently require are listed at [[:en:User:Russavia/Required_photos#.C2.A0Mongolia]]. If you are able to put me in contact with any photographers in Mongolia who can assist with this, I would be most appreciative. Please leave any comments or questions for me on my English WP talk page at [[:en:User_talk:Russavia]]. Thanks in advance for any assistance which can be provided. Cheers, --[[Хэрэглэгч:Russavia|Russavia]] 12:20, 4 Тавдугаар сар 2010 (UTC)

== Саяхнаас бичиж эхэллээ ==

Сайн уу Зоригт,
Хишгээ байна, загвар яаж үүсгэх вэ, би голдуу IT-гийн холбогдолтой зүйл бичье гэж бодоод байгаа, гэтэл загвар их байх юм, гэтэл монгол хувилбар дээр нь загвар нь огт байхгүй, үүсгэеэ гэхээр нь эрх нь байхгүй :)

::Сайн уу. Загварыг хэн ч үүсгэх эрхтэй. [[Загвар:Инфобокс Тамирчин]]-г үзнэ үү. Ер нь бол &quot;Загвар:загварын нэр&quot; гэсэн шинэ хуудас үүсгээд, англи ч юм уу бусад хэлний хувилбарт байгаа загварыг хуулаад, монголчлоод тавихад ерөнхийдөө ажиллана. Миний хувьд тухайн үедээ хэрэг болсон загвараа өөрөө үүсгээд явж байгаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 02:54, 4 Зургаадугаар сар 2010 (UTC)

== Hello! ==

Hello!

I am Jimmy Wales (Jimbo), founder of Wikipedia and the Wikimedia Foundation, and I'm doing a personal investigation into the smaller language Wikipedias.  I will be presenting some information about this at the upcoming Wikimania, and I am hoping to conduct a video interview with you (over skype) to learn more about your personal stories about what is going on in your language Wikipedia.

You were chosen through a process of looking at a list of smaller languages and the most active contributors.  If you feel that you aren't the best person to speak about your language version, please do share this message widely.  I'm looking for the most active volunteers in some of the smaller languages.

Please email me at: jwales@wikia.com and also email my assistant Topher at jwalesassist@gmail.com as soon as possible.  Wikimania is less than a week away and I want to get as many interviews done as possible before then!

--[[Хэрэглэгч:Jimbo Wales|Jimbo Wales]] 17:29, 5 Долоодугаар сар 2010 (UTC)

== Hellow? ==
Can you help me?(for [http://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%82%AC%EC%9A%A9%EC%9E%90:Tsogtmagnai this user]) --[[Хэрэглэгч:Idh0854|Idh0854]] 10:37, 8 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

== Хурал ==

Сайн байна уу, Хурал дээр бичсэн энэ зүйлийг харж өгөөч. [[Wikipedia:%D0%A5%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB/%D0%95%D1%80%D3%A9%D0%BD%D1%85%D0%B8%D0%B9#.D0.9D.D2.AE.D2.AE.D0.A0]] --[[User:Chinneeb|&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;chinneeb&lt;/font&gt;]]-[[User_talk:Chinneeb|&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;яриа&lt;/font&gt;]] 14:06, 10 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

== Ijso ==

Ta ene olympiadiig meddeg yum uu
Busad heltei avtomataar shuud yaj holboh ve jishee ni angli hun IJSO -s mongolruu shuud orohoor
Bi say angliig zasaad mongoltoi holbochihloo enenees uur arga bga yu[[Хэрэглэгч:Boldbdd|Boldoo]] 13:27, 26 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

Magadgui teriig botuud hiideg u[[Хэрэглэгч:Boldbdd|Boldoo]] 13:30, 26 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

:Бид эндээ англи болон бусад хэлтэй холбогдох холбоосыг нь хийчих юм бол ботууд өөрсдөө бусад хэлний википедиатай холбочихдог. Тийм болохоор заавал тухай бүрт нь англи википедиа дээр монгол холбоосыг оруулах шаардлагагүй байдаг юм. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 03:15, 27 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

== Вакцин сэдвийн тухай ==

сайн уу миний оруулсан сэдэвт засвар хийж алдааг хянаж байгаад баяртай байна.
надад хэд хэдэн санал байна. би саяхан wiki дээр өгүүлэл бичиж эхэлж байгаа болхоор холбоос хийх, сэдэв нэгтгэх зэрэгийн сайн эзэмшээгүй байна.
Вакцин сэдвийн хувьд English холбоосыг нь арилгаад харин агуулгын хувьд илүү явцуу вирусын вакцин сэдвийн english vaccine -тай холбожээ. үүнийг засварлаж өгнө үү. 
 vaccine-вакцин, virus vaccine-Вирусын вакцин гэж English холбоосоо хийнэ үү?
 Биологийн хувьсал(evolution)гэж шаардлагтай толгой үгсийн жагсаалтанд оруулсныг эволюци гэдэг утгээр нь оруулсан болно. Гэхдээ үүнд нэг анхаарах хэрэгтэй зүйл байгай нь Биологийн хувьсал гэдэг үг нь evolution гэдэг үгийн орчуулга болж чадахгүй бөгөөд харин улиран хувьсах дэвшил хөгжил гэсэн утгатай учир нэгэнт дунд сургуулийн сурах бичигт тусгагдснаар нь эволюци гэж орчуулгагүй явуул зүгээр юмуу гэж болож байна.
Энэ өгүүллийг Эволюци өгүүлэлтэй нэгтгэх санал тавигдсан байна (Хэлэлц) ийм толгойтой болчихсоныг яаж нэгтгэж нэг тийш болгох вэ?

== Солийн данзан сан ==

Танд С.Данзангийн тухай линкийг хянаж зарим нэг алдааг засч байгаад баярлалаа. Үүнээс хойш манай Солийн данзан сангаас нэмээд завсарлаад байхад та татгалзахгүй байлгүй дээ. Хүсвэл хатран ажиллаж болно шүү. Манай сангийн гишүүд түүхийн ухааны докторууд хэд хэд байдгийн. Тухайлбал, Түүхийн хүрээлэнгийн захирал Чулуун доктор, Үндэсний архивын газрын дарга Өлзийбаатар доктор гэх мэт.

Баярлалаа,

Хүндэтгэсэн

Солийн Данзан сан

== hi  ==

Arabiin Negdsen Emiratiin tuhai orosoos ni hesgiig orchuullaa. baga ch gsn tus bolno gj naidaj bna aldaa bval zasaarai

== request of translation for [[en:Mérida, Mérida]] and [[en:Feria del Sol (Mérida)]] in Mongolian Japanese..thank you so much --[[Хэрэглэгч:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]] 19:51, 14 Хоёрдугаар сар 2011 (UTC)==

Good Evening to you, Greeting from Calabria and from Venezuela, write you, if kindly you could improve the article of Mérida in Japanese (and translate in Mongolian), on the base of the English...and if kindly you could translate in Mongolian and Japanese the Feria del Sol, festival typically of this Maravillouse City, that is receiving great international success. In Change I will translate you in Italian, Spanish and other Italian dialects on Wikipedia, an article of your interest, I deal me with biographies, history, some religion and geography, and other gendres. I am sure that we will find us in full accord. In a wait him of one certain answer of yours I thank you in advance of true heart.Thanks So Much--[[Хэрэглэгч:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]] 19:51, 14 Хоёрдугаар сар 2011 (UTC)
this is my personal gift for You....[http://www.youtube.com/watch?v=BqdhBKW9kZc the most kwown song of Mérida] with the Most Merideña Famous In the World.--[[Хэрэглэгч:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]] 19:51, 14 Хоёрдугаар сар 2011 (UTC)

==Greetings from Italy==
We’re looking for someone who could translate and upload on this wikipedia  [http://simple.wikipedia.org/wiki/IMMAGINE%26POESIA this page]. Can you help us please?  Thanks a lot !--[[Хэрэглэгч:Alessandroga80|Alessandroga80]] 19:49, 19 Хоёрдугаар сар 2011 (UTC)


==Radiation==
Hey sainuu? Yopond tsatsragiin hortoi tarhalt tokyo hursen baina ooriin chine baigaa gazar yaj baina? Bolohgui bol nutag butsah n zugeer baihaa. Baruunii suvguud NHK-g huuramch medee taraaj baina gej shuumjilj baina. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] 03:03, 16 Гуравдугаар сар 2011 (UTC)

:Санаа тавьсанд баярлалаа. Би Монголдоо буцаж ирээд жил орчим болж байгаа болохоор Японы тухай зурагтаар л үзэж байна даа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 06:11, 16 Гуравдугаар сар 2011 (UTC)

== Mongolian sentences ==

Hallo, Zorigt. I created articles about vowel harmony on the esperanto-wikipedia ([[:eo:Vokala harmonio]]) and the upper sorbian wikipedia ([[:hsb:Wokalna harmonija]]). I use some mongolian sentences in this articles:
*Тэр номийг над өгнө. &quot;He/she gives a book to me.&quot;
*Тэр майханд орно. &quot;He/she goes in into a tent.&quot;
*Би цецерлегд суулаа. &quot;I sat in the garden.&quot;
Are this sentences correct? I found in my book some other sentences, so that they are correct. Greetings --[[Хэрэглэгч:Tlustulimu|Tlustulimu]] 08:58, 20 Тавдугаар сар 2011 (UTC)

:Hello, Tlustulimu.
Here are the corrections of this sentences:
*Тэр надад ном(ыг) өгнө. &quot;He/she gives a book to me.&quot;  -ыг is omitted
*Тэр майханд орно. &quot;He/she goes in into a tent.&quot;
*Би цэцэрлэгт суулаа. &quot;I sat in the garden.&quot; --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 09:00, 20 Тавдугаар сар 2011 (UTC)
::Hello, Zorigt. Thank you for your answer. :-) Greetings --[[Хэрэглэгч:Tlustulimu|Tlustulimu]] 09:05, 20 Тавдугаар сар 2011 (UTC)

== mergeto хийхээсээ өмнө хэлэлцэж байхыг хүсье ==

Та [[Түрк]] нийтлэлийг [[Турк]] нийтлэлтэй нийлүүлэхийг хүссэн байна. БНТУ-ийн албан ёсны нэрийг Монгол хэлээр &quot;Түрк&quot; гэж нэрлэх нь зөв билээ. Анкара дахь Элчин Сайдын Яамны зүгээс Монгол, Түркийн харилцааны талаар гаргасан бичгээс аваад сүүлийн үеийн ихэнх хэвлэлд &quot;Түрк&quot; хэмээн хэрэглэсэн ба Монгол хэлэнд энэ дуудлага нь тохирно. 

Ерөнхийдөө Орос хэлэн дэх орчуулгатай нийцүүлэн буруу хэрэглэдэг олон орчуулга байдаг. Жишээ нь, Узбекистан. Энэ талаар илүү өргөн хүрээтэй хэлэлцүүлэг хийхийг урьж байна. [[Хэрэглэгч:Dagvadorj|Dagvadorj]] 15:11, 28 Тавдугаар сар 2011 (UTC)

:Та mergeto загварыг буруу ойлгосон бололтой. Энэ талаар хэлэлцэхийн тулд л би mergeto загварыг тэнд байрлуулсан болно. Түүнээс биш би шууд Турк гэсэн өгүүлэлтэй нийлүүлчихээгүй. Миний хувьд япон хэлний ү үсгийг монголоор у гэж бичиж заншсантай санал нийлдэггүйтэй адилаар түрэг хэлний бүлгийн хэлнүүдийн ү үсгийг ү гэж бичиж хэвших хэрэгтэй гэж боддог тул Түрк болгохыг дэмждэг. Гэхдээ энэ талаар mergeto загварт байсны дагуу тухайн өгүүллийн хэлэлцүүлгийн талбарт бичилцэх нь зүйтэй болов уу гэж бодож байна. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 01:29, 3 Зургаадугаар сар 2011 (UTC)

== сая зөөсөн эрдмийн түлхүүрийн мэдээлэл алга болсон ==

сая зөөсөн эрдмийн түлхүүр гэдэг хуудасны тал мэдээлэл нь алга болсон байна. яагаад алга болсын бол гүйцээж хийж өгнө үү

== сая зөөсөн эрдмийн түлхүүрийн мэдээлэл алга болсон ==

сая зөөсөн эрдмийн түлхүүр гэдэг хуудасны тал мэдээлэл нь алга болсон байна. яагаад алга болсын бол гүйцээж хийж өгнө үү --bacha

== болчихло  ==

өөрөө нэмээд хийчихсэн тул зөөж өгсөнд баярлла

== Сайн уу? ==

Сайн уу? Би Монгол Википэдиад хувь нэмэр оруулдаг болоод удаагүй байна... Та надад зураг яаж оруулдагийн дэлгэрэнгүй тайлбарлаж, зааж өгөөч? [[Haranga]]

== танд их баярлалаа ==

As probably you have already understood, my Mongolian is not so good. I've only started learning the language a few years ago. Thank you very much for your help in fixing the horrible lingual faults in the articles I write ([[Еврей хэл]]'s beginning was also my work).

== Хэрхэн устгал хийх вэ? ==

Сайн байна уу, Зоригт оо, 
1. Зарим артикль/утгын мэдээлэл болоод нэр, агуулга давхцсан байдал бас харагдаад байх юм. Хэрхэн хуудас устгах вэ?
2. Хэрхэн чиглүүлэг хийдэг юм бэ? (Жишээ нь Монголчууд гэдгээс шууд Монгол үндэстэн рүү). Хэлж өгч туслана уу?--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] 02:14, 8 Аравдугаар сар 2011 (UTC)

:Сайн байна уу.
:1. Хуудас устгах эрх зөвхөн админуудад байдаг. Устгуулахыг хүссэн хуудсандаа &lt;nowiki&gt;{{delete}}&lt;/nowiki&gt; гэсэн кодыг бичиж өгө#хөд хэсэг хугацааны дараа админууд устгах буюу ямар нэгэн арга хэмжээ авах болно.
:2. Монголчууд гэдэг хуудасныхаа агуулгыг &lt;nowiki&gt;#REDIRECT [[Монгол үндэстэн]]&lt;/nowiki&gt; болгоход хангалттай. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 02:03, 10 Аравдугаар сар 2011 (UTC)
::Ойлголоо. Энд [[Хэлэлцүүлэг:Монгол хэлний бүлэг]] - нэрийг өөрчлөх саналтай байна.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] 16:06, 10 Аравдугаар сар 2011 (UTC)

== Copyright violations, duplicate images ==

Please see [[Wikipedia:Хурал/Гадаад хэл#Copyright violations, duplicate images]]. Thanks. - [[Хэрэглэгч:Dcljr|dcljr]] 03:01, 11 Нэгдүгээр сар 2012 (UTC)

== хамтлагийн дискогранфия-н инфобокс яааж хийх вэ ? ==

coldplay хамтлагийн дискография-г хихи гэсийм яаралтай

::[[:en:Template:Infobox artist discography]]-г үзнэ үү. Эхлээд тэр инфобокс загвар (темплэйт)-аа хийх ёстой. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 12:30, 20 Нэгдүгээр сар 2012 (UTC)

энэний тэгээд монгол хувилбар байхгүй юмуу би ч гэсэн англи олоод харчихсан лдаа энийгээ тэгээд хуулаад тавихаар болохгүй л байна шдээ

== Request for translation. Yanka Kupala and Yakub Kolas ==
Warm greeting from Belarusian Wikipedia! 
This year we celebrate 130. birthday of Belarusian great poets [[en:Yanka Kupala]] and [[en:Yakub Kolas]]
Could you  help us to translate articles into your unique and honourable language? Thank you in advance!--[[Хэрэглэгч:Rymchonak|Rymchonak]] 06:27, 24 Нэгдүгээр сар 2012 (UTC)

== Request for article improvement ==

Hi! Can you improve these articles: [[Деми Ловато|Demi Lovato]], [[Лэди Гага|Lady Gaga]], [[Кэти Перри|Katy Perry]], [[Жастин Бибер|Justin Bieber]], [[Майли Сайрус|Miley Cyrus]], [[Твиттер|Twitter]] and [[Селена Гомес|Selena Gomez]], they are lacking of additional info. This wiki needs more editors to improve. Thank you. --[[Хэрэглэгч:Ikh Sukhbaatar|Ikh Sukhbaatar]] 14:14, 28 Нэгдүгээр сар 2012 (UTC)

== Wikimedia Mongolia? ==

Hello! Welcome! Any plans to discuss about the establishment of Wikimedia chapter in your country? This will help the Mongols to contribute.

The projects of the proposed Wikimedia chapter are:

Majority:
# Mongolian Wikipedia and [[wikt:|Wiktionary]]: the main projects of the proposed chapter.

Minority:
# [[:bxr:|Buryat Wikipedia]]: currently a project of [[m:Wikimedia Russia|Wikimedia Russia]], will be also contributed by Wikimedia Mongolia due to some Buryats living in Mongolia.
# [[:kk:|Kazakh Wikipedia]]: the main project of proposed [[m:Wikimedia Kazakhstan|Wikimedia Kazakhstan]], will also become a relevant project of proposed Wikimedia Mongolia due to the Kazakh majority living in Bayan-Ölgii province.

If there are any Mongolic languages spoken in Mongolia, this will be a part of Wikimedia Mongolia.

As an additional, you can debate about the [[m:Proposals for closing projects/Closure of Buryat Wikipedia|closure of Buryat Wikipedia]]. --[[Хэрэглэгч:Dosmiin Barsbold|Dosmiin Barsbold]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Dosmiin Barsbold|talk]]) 00:40, 2 Дөрөвдүгээр сар 2012 (UTC)

== Asuult ==

 Sain bainauu? Hural deer asuusan zuilee iishee copydchihvol hurdan hariu ireh bolovuu...
1. Өгүүллэгийн дэд сэдэв дээр ИШЛЭЛ, ЭШЛЭЛ, НОМ ЗҮЙ ал' н' зөв юм бэ? хэд хэдэн вариантаар оруулсан байхыг харлаа. 
2. [[Монгол Википедиад зайлшгүй байх ёстой өгүүллүүдийн жагсаалт]] чин' өгүүллэгээ оруулсан үед автоматаар улаанаас харруу шилждэгүй юмуу? Таны орохыг хүссэн хуудас байхгүй байна гэсэн мөртлөө байсан байх юм.
3. [[Фридерик Шопен]] -g [[zorigt]]-n sanal bolgosonoor negtgechihlee. Iluu huudsiig ni yah yum be? ta nar ustgahuu?

Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:E.batbold|enkhee]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:E.batbold|talk]]) 13:03, 11 Дөрөвдүгээр сар 2012 (UTC)

== Mongolian text ==

Can you type the text from [[:en:File:Flag of Tuvinian Peoples Revolutionary Party (1921).jpg]] and [[:en:File:Tprpflag.PNG]]?--[[Хэрэглэгч:Antemister|Antemister]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Antemister|talk]]) 09:01, 29 Тавдугаар сар 2012 (UTC)
:Got an answer[http://en.wikipedia.org/wiki/User_talk:G_Purevdorj#Mongolian_text]--[[Хэрэглэгч:Antemister|Antemister]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Antemister|talk]]) 20:02, 30 Тавдугаар сар 2012 (UTC)
==Тэнгэр баганадсан барилга==

Сайн байна уу? Талархал!    - [[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Губин Михаил]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]) 31 Дөрөвдүгээр сар 2012 (UTC)

:: Zorigtoo ene Gubin geed 12 nastai huuhed manai wiki-eer toglood baina uuniig ban hiine uu!! Yadaj 18-20 nastai bichisen yumaa oilgodog humuuseer Mongol wiki-d gar hurgesen n naidvartai!! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:36, 2 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

== Санал ==

[http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D1%86%D2%AF%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D0%B3:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C Хэлэлцүүлэг:Беларусь]-т санаа оноогоо нэмэрлэнэ үү.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 02:08, 2 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

== Hello ==

Hello, I am learning to speak Mongolian, could you help me create this article: [[Тейде үндэсний хүрээлэн]].

Would greatly appreciate it. Thank you for your attention.--[[Тусгай:Contributions/83.44.137.166|83.44.137.166]] 16:31, 8 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)


==Tenger shutleg oguulliig anhaarah==
Zorigtoo Tenger shutleg gesen oguulel n Mongoliin tuuh soyld buduulgeer haldsan shinjileh uhaanii undeslel baihgui shahuu zaluusd buruu oilgolt ogoh material baigaag anhaarch arilgaj ogno uu. Bichisen eh uusverees n harhad Mongol bichig meddeggui esvel Mongol ertnii sudruud ogt haraagui kiril deerh 2 hon nom (Nuuts tovchoo, Altan tovch) -oos oor boditoi sudalgaanii eh uusvergui hun Mongoliin 2000 garui jiliin tuuhiin gun uhaanii asuudald haldaj baigaa n Nevterhii tolinii standartad heterhii buduuleg sanagdaj baina. Alivaa tolinii nariin oguulliig hed heden erdemted hyanadag Wiki deer ch angli deerh tom oguulluud heden erdemtediin hyanaltand baidgiig ooroo medej baigaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 01:45, 11 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
::Yadaj ter oguulliin heleltsuulge dotorh yariag anhaaraltai uzej sanalaa oruulna uu. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 01:48, 11 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
:::Сайн байна уу. Миний хувьд өөрийн сайн мэдэхгүй сэдвээр маргаанд оролцох сонирхолгүй, мөн 2 хүний хоорондын маргаанд админы эрхээ ашиглаж хөндлөнгөөс оролцох нь зүйд нийцэхгүй гэж бодож байгааг ойлгож хүлээн авна уу. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 14:27, 11 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
==Шарынгол сум==
Та єгїїлэх &quot;''deleted copyright violated content''&quot;. Хаана їїн? Оронд холбогч сурах бичиг! Монгол өгүүлэл &quot;Шарынгол сум&quot; дахин орос &quot;Шарынгол&quot;! '''Kopivio is not there! Only a good text! The meaning of removing almost all of the content?''' --[[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Gubin]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]), 16 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
* The text I deleted was just a copy from this site (even the footer with copyright mark): http://mmre.energy.mn/branch/type/103/102/. So please don't disturb me. Also, your Mongolian is terrible, not understandable.--[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 15:27, 16 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
* OK! Sorry! I have not studied the Mongolian actually. I am self-taught. And so I write like this. Is not difficult for You to check out my articles? --[[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Gubin]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]), 16 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

== Thanks  ==

Thanks for helping me with this article: [[Тейде үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн]]

I think wanting to put the park is famous for the Teide volcano that 3718 meters is the highest mountain in Spain and third in the world, as you can write this in Mongolian language?--[[Тусгай:Contributions/79.154.235.176|79.154.235.176]] 14:56, 19 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

[http://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%86%D1%8D%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%82_%D1%85%D2%AF%D1%80%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BD&amp;diff=264680&amp;oldid=264670 highest mountain in Spain]--[[Тусгай:Contributions/79.154.235.176|79.154.235.176]] 15:38, 19 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
==Ганхуягийн==
Please do not remove in the article &quot;[[Ганхуягийн Оюунгэрэл]]&quot; the data that she belongs to the genus &quot;Боржигин&quot;. This is important. It is accepted in the Russian, Japanese and English Wikipedia. In addition, there is a link.  [[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Gubin]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]), 20 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

==Kopivio==
Байна уу, Зоригт!

I beg you to radically change your opinion about kopivio and consider my proposal. I think the Mongolian Wikipedia is very small (it is). And the articles in it are even less. Perhaps, on our part would have been better to save kopivio, which makes articles bigger. And then edit it. Otherwise, it turns out that there is only one normal article - &quot;Монгол Улс&quot;. In fact, in all the Wikipedia article about the local towns are bigger than in the other language versions. But in the Mongolian Wikipedia is not. I then everything will correct, but you can remove your edits in articles &quot;Дархан хот&quot;, &quot;Цагаан сар&quot;. Бугат? Талархал.  [[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Gubin]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]), 27 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

== Translator English to Mongolian? ==

Hello friend, there is a translator that translates English and Portuguese to Mongolian?? Thanks. [[en:User:Slashinho Of Christ|Guitarist of Christ]] ([[en:User talk:Slashinho Of Christ|Talk]]) 22:45, 11 Долоодугаар сар 2012 (UTC)

== Хэрэглэгчийн хувь нэмэр ==

where its disclosure, there are problems getting the cards to work, it often helps to remove {{Location map/info}} egm and plug it in again. Sincerely. --[[Хэрэглэгч:Trade|Trade]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Trade|talk]]) 06:38, 21 Наймдугаар сар 2012 (UTC)
::Thank you, very much! --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 07:15, 25 Наймдугаар сар 2012 (UTC)

== Монгол улсын төрийн далбаа ==

Сайн байна уу, Zorigt! Do you know when [http://img.photobucket.com/albums/v422/khurlee_t/mongolian%20symbol/Dalbaa1940copy.jpg this] and [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_the_People's_Republic_of_Mongolia_(1949-1992).svg this] flags were officialy adopted? --[[Хэрэглэгч:X ziomal X|X ziomal X]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:X ziomal X|talk]]) 12:51, 28 Аравдугаар сар 2012 (UTC)
:Hello. The first one was not an official flag (it seems like a version of the flag between 1924 to 1940 with the country name). Second one was officially adopted in June 30th, 1940 (the day that Second Constitution of People's Republic of Mongolia was adopted), it was defined in the Constitution. Best regards, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 12:34, 29 Аравдугаар сар 2012 (UTC)
:: Thank you! I have one more question - did the second flag have already a star above the Soyombo symbol in 1940? [[Хэрэглэгч:X ziomal X|X ziomal X]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:X ziomal X|talk]]) 14:37, 29 Аравдугаар сар 2012 (UTC)
:::Yes. But as you know, traditionally (and nowadays) Soyombo doesn't have a star above it. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 14:54, 29 Аравдугаар сар 2012 (UTC)
:::: Yeah, thank you very much! Best regards, [[Хэрэглэгч:X ziomal X|X ziomal X]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:X ziomal X|talk]]) 17:57, 29 Аравдугаар сар 2012 (UTC)

== Пинчон ==
Сайн Байна уу?
Пинчонгийн зассан тань маш их баяплалаа. Би гадаад хүн учраас Монголоор алдаатай бичдэг, ярьдаг. Дахин баярлалаа!
Хүндэтгэсэн,
Joey

== KOPIVIO ==

[http://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%A2%D2%AF%D0%B4%D1%8D%D0%B2&amp;oldid=298461 This] and [http://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BE_%D1%8D%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3&amp;oldid=220971 this] new articles seems to be copivio, but I can not find where is it from. Can you help me?--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 07:49, 18 Арваннэгдүгээр сар 2012 (UTC)

== ангилал үүсгэх ==

http://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%8B%D0%BD%D1%80%D0%B8&amp;diff=prev&amp;oldid=233893

Энэ ангилалыг яаж үүсгээд байна? Загварыг (Template) яаж ашиглах вэ?

== Солийн Данзан сан ==

Данзан гуайн зээ хүү Батрагчаагийн намтарыг устгах сануулга тавьсан байхын. Монголдоо урьдаа барьдаг шилдэг хуульчийн намтарыг устгах нь хэр зохистой бол? Манай Мөнх-Оргил, Тэмүүжинтэй энэ зэрэгцэхүйц сайн улс төрч шүү дээ. Энэ талаар намтарыг нь уншиж үзээд эргэж харна гэж найдаж байна.

Хүндэтгэсэн

Сангийн тэргүүн

== Эрчим ==

Сайн байна уу?

Миний өгүүлэл [[Эрчим (хөлбөмбөгийн баг)]]. Can you help me and translete a little from russian wiki? Баярлах.--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 07:06, 7 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)

== Дорноговийн мэдээ ==

Hello, I practice my Mongolian, and now it is much better. But I still can not write much. Can you control and help me with the article [[Дорноговийн мэдээ]]? Thank you.--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 17:15, 10 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)

== Налуу гарчиг ==
Зоригт оо! Яаж гарчиг налуулах вэ? [[Давхар цохилт|Энэ киноны]] гарчгийг налуулах гээд учрыг нь олдоггүй.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 10:25, 12 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)
:Англи Википедиад бол [[:en:Template:Italic title]] гэдэг загвар ашиглаж гарчгийг налуулаад байдаг юм билээ, монгол википедиад тэр нь ажиллахгүй байх шиг байна, уг нь [[:Загвар:Налуу гарчиг]] гэж хийж үзсэн. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 12:35, 12 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)
::Аан, за.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 13:31, 12 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)

== [[Project:КЛ]] ==
Hi, I am not sure why you deleted [[Project:КЛ]] - wouldn't Mongolian wiki benefit from proper Cyrillic/Latin names? Often when using Cyrillics, people switch back and forth between different keyboards, and make mistakes, which result in links staying red, and search engines potentially not finding some titles. Please read about this bot at [[:en:User:Yurik/CaseCheckerBot|CaseCheckerBot]] and let me know how I can make benefit MN: wiki. You might let me know which letters should not be auto-converted (see that page). Thanks! --[[Хэрэглэгч:Yurik|Yurik]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Yurik|talk]]) 14:34, 15 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)

== Увлин Увгун ==

Ажаамуу, үзэх [[Увлин Увгун|шинэ жилийн нагац]] өгүүлэл юм. Танд их баярлалаа!--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 11:17, 2 Нэгдүгээр сар 2013 (UTC)

==  Монгол улсын зэвсэгт хүчин ==
Сайн байна уу? http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%A3%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%97%D1%8D%D0%B2%D1%81%D1%8D%D0%B3%D1%82_%D1%85%D2%AF%D1%87%D0%B8%D0%BD энэ сэдэв дээр байгаа мэдээнүүдийг шалгаад засаад өгөөч ? [[Хэрэглэгч:Buuhai|Buuhai]] 16:46, 2 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)
Мөн энд http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BD Афганистан,Пакистан,Иран амьдарч буй Хазара Монголчуудын тухай байхгүй байх юм.Афганистан,Пакистан,Иран 5,000,000-8,000,000 хүртэлх тооны Монголчууд амьдардаг. http://www.youtube.com/watch?v=5cyARiUnpLk 11:09 дээр хэлнэ.Нэмээд өгөөрэй баярлалаа.

==Yopon orchuulgiig zasvarlah tuslaltsaa==
Sain uu? Ooroo bololtsootoi bol end baigaa 5 shirheg uguulberiin durmiin aldaag n zasaad ugch chadahuu bi machine translationaar ooriin angli deer bichseng shuud yopon ruu mashindaj orchuulaad yopon huvilbart oruulsan yum: http://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%83%A2%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%83%9B%E3%83%BC%E3%83%AB - ene huudsand Goviin Malchid amitnii setgel zuig emchileh gesen utgatai hesegiig zasvarlah yum. Orig n angli huvilbart n bii. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 09:48, 16 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)

== Chris medina ==

Do not delete articles in Latin Mongol! Move them to [http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mvf/Sedv%C3%BC%C3%BCd монгол бичигийн тест Википедиа].--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 12:47, 17 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)

== үндэстний цахим нэвтэрхий толь ==

Hi, Zorigt! Can you tell me, how many articles has http://mongol.undesten.mn/? Thanks.--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 11:51, 24 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)
:I have no idea about that. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 13:13, 24 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)
*Also, I want to ask you, if &quot;Wikireality&quot; in Mongolian is &quot;Вики-бодит байдал&quot;? I need this because I am developing the Mongolian language on the Internet. I have opened Mongolian Wikisphere and Wikireality and I am opening Mongolian Uncyclopedia. I'm not sure that the name &quot;Вики-бодит байдал&quot; for WR is right.--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 13:54, 24 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)
**Will you answer?--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 17:38, 7 Гуравдугаар сар 2013 (UTC)

== Анциклопедиа ==

Сайн уу, нухэр! [http://mn.uncyclopaedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 Монгол Анциклопедиад] тавтай морил! Help me to develop it!--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 16:31, 27 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)

== Монголын армийн Т-72 ==

http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2-72 ийшээ ороод алдаа байвал засаад өгөөч [[Хэрэглэгч:General1962|General1962]] 12:41, 2 Гуравдугаар сар 2013 (UTC)

== Санта Круз де Тенерифе ==

You can help correct this article, thanks: [[Санта Круз де Тенерифе]].--[[Тусгай:Contributions/79.155.93.65|79.155.93.65]] 17:53, 4 Гуравдугаар сар 2013 (UTC)

== Updating the logo for this wiki ==

&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia-logo-v2-{{CONTENTLANGUAGE}}.png|thumb|New logo]]

Hello! As part of the update of Wikipedias logos to the new (2010) 3D puzzle globe version, we have noticed that your wiki's current logo is missing, outdated or with wrong translation. We are trying to help Wikipedias get a locally-adapted correct logo, by taking the technical difficulties on us, and in about a week from now we'll be replacing the current logo with the new one shown in [//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nemo_bis/Wikipedia&amp;oldid=92391038 this gallery, with explanation].
If the translation is wrong, or there's another error in the new logo, or the community disagrees with the update, please [[m:User:Cbrown1023/Logos|update the list of logos]] or tell us on its talk.
Feel free to translate this message and to move/copy/forward it where appropriate. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 12:47, 11 Гуравдугаар сар 2013 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- EdwardsBot 0377 --&gt;

== Асуулт ==

1. Сайн уу? Би Никитон гэж хуудсыг хоёр давхар нээчихлээ. Тэрийг нэгтгээд өгөөч? 
2. Table яаж гаргадаг юм бэ?

== Асуулт ==

1. Сайн уу? Би Никитон гэж хуудсыг хоёр давхар нээчихлээ. Тэрийг нэгтгээд өгөөч? 
2. Table яаж гаргадаг юм бэ?

http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87:Haranga

==  давхардсан сэдэв бна ==

Европыг байлдан дагуулсан Монгол[http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D1%86%D2%AF%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D0%B3:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D0%B3_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB#.D1.8D.D0.BD.D1.8D_.D1.81.D1.8D.D0.B4.D0.B2.D0.B8.D0.B9.D0.B3_.D1.83.D1.81.D1.82.D0.B3.D0.B0.D0.BD.D0.B0_.D1.83.D1.83.2C_.D3.A9.D3.A9.D1.80_.D0.B4.D0.B0.D0.B2.D1.80.D0.B4.D1.81.D0.B0.D0.BD_.D1.81.D1.8D.D0.B4.D1.8D.D0.B2_.D0.B1.D0.BD.D0.B0 энэ сэдвийг устгана уу]

== [[Айн-Жалут]]ыг устгана уу ==

[[Айн-Жалут]]аас гадна [[Айн Жалутын тулалдаан]] гэсэн давхардсан хуудас байна, Айн Жалутын тулалдаан гэсэн нь арай зөв нэртэй учир үлдээгээд [[Айн-Жалут]]ыг нь устган уу.Айн-Жалут дээрхи текстийг [[Айн Жалутын тулалдаан]] руу хуулаад [[Айн Жалутын тулалдаан]] байсан богинохон тестийг хэлэлцүүлэг дээр нь хуулж тавьсан, унших нэг нь уншина биз.2-улаа сайтаас копидож.

== [[Баягид, баягууд]]ыг устгана уу ==

[[Баяд]] гэсэн илүү дэлгэрэнгүй бичигдсэн хуудас байна. [[Хэрэглэгч:Ancientsteppe|Ancientsteppe]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Ancientsteppe|talk]]) 13:22, 28 Тавдугаар сар 2013 (UTC)

== Монгол [[Анциклопедиа]] ==

Сайн уу, Zorigt! [[Анциклопедиа]] нь дэлхийн олон хэл бүрээр хэн ч хөгжүүлж болох онлайн нэвтэрхий толь бөгөөд [[Википедиа]]гийн хошин хувилбар юм. I opend the Mongolian version of this project, but my Mongolian isn't good enought to develope it alone. All articles should be humorous and funny. I think that you can join and when it is time to write an article or two. I will give you an admin or even buerocrat flag, if you want. Please, help me! The project is [http://mn.uncyclopedia.info/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 here].--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 18:13, 10 Зургаадугаар сар 2013 (UTC)

== Ангилал ==
[http://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:%D0%A5%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB/%D0%95%D1%80%D3%A9%D0%BD%D1%85%D0%B8%D0%B9#.D0.90.D0.B4.D0.BC.D0.B8.D0.BD_.28.D0.B3.D0.B0.D1.80.D0.B4.D0.B0.D0.B0.D1.87.29_.D0.BD.D0.B0.D1.80.D0.B0.D0.B0.D1.81_.D1.85.D2.AF.D1.81.D1.8D.D1.85_.D0.BD.D1.8C Админ (гардаач) нараас хүсэх нь]-д асуусан минь боломжтой юу? --[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 13:44, 4 Долоодугаар сар 2013 (UTC)
: Сайн уу! Ангилал: төрлийн хуудсыг цэгцэлмээр байна аа. Юун түрүүнд гацаа үүсгэхгүй байхыг бодлоо. Наад зах нь Ангиллууд: гэж бичдэгийг зүгээр л Ангилал: болгочихмоор байна. Системийн мэдэгдлүүдийг орчуулах хэсэгт categorytree-portlet, categories – &quot;Ангиллууд&quot; гэж байна л даа. Эднийг &quot;Ангилал&quot; болгоод өөрчлөөд өгнө үү! Нэг анги, бүлэг байна уу, хоёр хэсэг, хорь хуваагдсан байна уу хамаагүй. Үйлийн нэр ([http://toli.query.mn/words/2890 юмыг анги анги болгосон нь]) юм чинь Ангилал гэхэд болно. Хэрвээ боломжтой бол дахиад хэдэн, жишээлбэл categorytree-collapse–г &quot;буулгах&quot; биш &quot;хумих&quot; гэх мэт санааг ч хэлж болно. Тодруулах зүйл байвал асуугаарай.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 06:56, 22 Арваннэгдүгээр сар 2013 (UTC)

:::Сайн байна уу. Хэдэн жилийн өмнө анх орчуулгын ажил эхэлж байхад зөвхөн админууд л орчуулгыг оруулах эрхтэй байсан бол одоо Вики-төслийн үндсэн үзэл баримтлалын дагуу хүссэн хүн бүхэн орчуулгын ажилд оролцох боломжтой болжээ. Миний бие ойрд ажлын зав зайгаас хамаараад Википедиад гаргах цаг маань багасаад байгаа тул нарийн ширийн зүйлийг нь үзэж амжсангүй. Хүссэн хүн нь translatewiki.net хаягаар орж орчуулгад хувь нэмрээ оруулах боломжтой болсон юм байна. Иймд та эдгээр өөрчлөлтөө тэнд оруулбал хэсэг хугацааны дараа монгол википедиад ашиглагдаж эхлэх болов уу гэж ойлголоо. Таны хэлж буй өөрчлөлтүүдийг дэмжиж байна. Гэхдээ collapse нь хумих биш &quot;дэлгэх&quot; гэж орчуулагдах байх аа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 13:43, 25 Арваннэгдүгээр сар 2013 (UTC)

== Facebook бүлгэм ==

Сайн байна уу? Монгол Википедиаг баяжуулагчид хоорондоо ярилцаж зөвлөгөө авахад амар байх болов уу гэсэн үүднээс &quot;Монгол Википедиаг баяжуулагчид&quot; гэсэн фэйсбүүк бүлгэм нээсэн тул заваараа сонирхоод үзээрэй[[Хэрэглэгч:Boldbdd|Boldoo]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Boldbdd|talk]]) 20:12, 2 Наймдугаар сар 2013 (UTC)

== Алло ==

Здравствуйте, вы можете помочь мне улучшить эту статью. Благодаря: [[Амаро Пагр]].--[[Тусгай:Contributions/79.155.92.159|79.155.92.159]] 18:26, 28 Арванхоёрдугаар сар 2013 (UTC)

==Хүсэлт==

Түүхийг зөв судлах хэрэгтэй. Соёл Эрдэнэ хамтлагийн хамгийн анхны бөмбөрчин Га.Жаргалсайхан байлаа. Хоёрдахь бөмбөрчин Хүрэлбаатар нь Оросын пянзны мелоди пүүс, Соёл Эрдэнийн үл мартагдах аялгуу бүгдэн дээр нь, пянзны бичлэгэн дээр бөмбөр тоглож үлдээсэн гол бөмбөрчин нь Хүрэлбаатар шүү. Та бүхэн анхааралдаа авч, Соёл Эрдэнэ хамтлагийн тухай мэдээллийг засна уу? Баярлалаа

== устгах хуудас  ==

[[:Ангилал:Устгалд орох хуудсууд]] - энд байгаа хуудаснуудыг устгах хэрэгтэй байна.

== Хориг тавих ==

Монголын зэвсэгт хүчин хуудсыг удаа дараа доромж маягаар засварлаж байгаа [https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%B9:Contributions/Pizda энэ] хэрэглэгчийн засвар хийх эрхэд хориг тавихыг хүсч байна.

== [[:en:Do not buy Russian goods!]] ==

Hello! Could you translate an article about boycott of Russian goods in Ukraine for the Mongolian Wikipedia? Thanks for the help.--[[Хэрэглэгч:Trydence|Trydence]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Trydence|talk]]) 20:50, 23 Арваннэгдүгээр сар 2014 (UTC)

==Wiki huselt==
2015 on garaad Mongol wikid ordog admin vandalismiig zasdag hun ers tsuurluu, tiimees gadaadiin adminuud orj irj zasvar hiij dem ugch baina. Bi end zavaaraa orj irj hereggui uguulluudiig arilgahad oroltsmoor baina end neg steward buyu adminaas deeguur erhtei gadnii zaluu Mongol wikid orood tuslaltsaad baina. Herev uuruu tatgalzahgui bol [[https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D1%8F%D1%80%D0%B8%D0%B0:DerHexer| tuunii ene huudsand]] orood &quot;I won't mind Orgio89 to be enabled as an admin/moderator status to fix the local Wiki.&quot; gesen medegdliig oruulaad uuriinhuu neriig tavina uu. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 13:24, 17 Нэгдүгээр сар 2015 (UTC)

==Тусламж==
Сүүлийн жилүүдэд монголын викичид идэвхгүй болжээ.Би гадаадын хөгжмийн хамтлагуудын сэдэв дээр засвар хийгээд 4 жил болж байна.Надад англи вики дээр байгаа гоё загваруудыг авч ашиглахад байгна хүндрэл тулгарч байна.Тэгээд та нараас тусламж гуйхаар ердөө хариу ирэхгүй юмаа.

1.Хөгжмийн цомгийн нүүр зургийг яаж устгахгүйгээр оруулах вэ? миний оруулсан зурагнуудийг дандаа оюуны өмч зөрчсөн гээд байх юм.Би уг нь англи вики дээр байгаа зургийг нь татаж аваад оруулж байгаа. 
2.Хөгжмийн цомгийн синглүүдийн загвар монгол вики дээр байдаг уУ? байхгүй бол хийж өгөөч байдаг бол яаж хийх вэ?

==Хагас хамгаалалтын тухай хүсэлт==
Сайн байна уу? [[Монгол үндэстэн]] болон [[Монголын хүн ам зүй]] гэсэн өгүүллэгүүдийг хагас хамгаалан зөвхөн бүртгүүлсэн хэрэглэгч засвар хийх боломжтой болгооч! Зөв буруу нь үл мэдэгдэх засвар их хийгдэх юм. [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 07:38, 2 Арванхоёрдугаар сар 2015 (UTC)

==Suitgegchiig haah==
Naad 202 ip tei etgeed chine end 103, 180, 150 -aar ehelsen ip-uudaar orj irj yag iimerhuu turliin horlon suitgeluud sedvuud ustgaad zaildag nuhur baigaa yum. Uuruu busad sedvuud deer suitgesen baidliig harhad yag iim 4 sh turliin ip-uudaas hamgiin gol suitgeluud hiisen baigaa. Gol n Mongoliin wikiig orosiin medeeleltei bolgoh orosjuulah sonirholtoi orosiin jihad terrorist geed oilgochihod bolno. Jiliin umnu dandaa 103 ip-eer baahan sedvuuded suitgel hiisen baigaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:09, 9 Арванхоёрдугаар сар 2015 (UTC)

==Онцлох зураг==
Сайн байна уу? Онцлох зурагт зориулан [[Википедиа онцлох зураг|википедиа онцлох зураг]] хуудас нээлээ. Бага багаар жишээ гэсэн хэсгийг солиод явцгаая. Хүндэтгэсэн [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 11:04, 11 Арванхоёрдугаар сар 2015 (UTC)

==Sedev tugjih==
Zorigtoo ter Zuvlultiin tsergiin huudsiig bi saijruulj medeeleljuulsen tuuniig tugjine uu! Ene salgalsan orosiin terrorist 202 ip tai etgeed dahiad zavaaruulaad unalaa!! Chi tanidag meddeg pc zaluusaas lavlaad ene oros terroristiig Mongold bariad zogsoogood ugch bolohgui yu?! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 13:17, 17 Арванхоёрдугаар сар 2015 (UTC)

== Өгүүллэгийн үзсэн статистик ==
Сайн уу? би Metawiki-н админ-с монгол википедиад өгүүллэгийн үзсэн статистик яж хийх тухай асуусан юм. Тэгсэн энэ хариултыг өглөө: 
: [[en:User talk:Mdennis (WMF)#Hallo|hallo]] - асуулт
:: [http://stats.grok.se/de/latest30/Mongolei diese Statistik] үүнийг өөрийн викид оруулах мөн
:: [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3APageinfo-footer&amp;type=revision&amp;diff=140528575&amp;oldid=136099495 diese Bearbeitung] үүнийг ямар ч админ дуурайлган хийх эрхтэй гэх юм. Админ биш бол үүнийг хийх эрх байхгүй юм байна. Үүнийг заваараа судалж үзээрэй. Хүндэтгэсэн [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 08:42, 20 Нэгдүгээр сар 2016 (UTC)

::Баярлалаа, ойлголоо. Герман хэл мэдэхгүй ч гэсэн англи викигээс харж байгаад судалж үзье. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:52, 11 Хоёрдугаар сар 2016 (UTC)


==Vandalismiig haana uu==
Ene Wanah.in gesn shine nereer orson nuguu olon IP solij manai wikig horloj suitgedeg etgeediig ban hiine uu. Minii huudsand hurtel haldsan baigaa. Ene hog duraaraa olon ip solij naashaa orj irj mash horlontoi vandalismuud hiideg haaya iim shine huuramch accountaar orj irj suitgedeg esvel 203, 202, 150, 103 gesn ip-uudeer goltsuu orj suitgel hiideg. Yurunhiilugch  Elbegdorjiin huudsiig suitgej gol zugaagaa gargadagiig n bas harj bolno. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 04:33, 13 Дөрөвдүгээр сар 2016 (UTC)


==Vandalismiig haana uu==
Minii hereglegchiin ene huudas ruu udaa daraa vandalism hiigeed baigaa:
https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87:Orgio89

Ene etgeeediig ban hiine uu:

https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87:Wanah.in&amp;action=edit&amp;redlink=1

Ene etgeed n olon yanziin ip solij orj irj baahan vandalism hiideg etgeed ba ene neg tur account n bolno. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:47, 26 Дөрөвдүгээр сар 2016 (UTC)

:Харлаа. Та өөрөө эхлээд тухайн хэрэглэгчийн оруулсан, Хятад, Солонгосын дуучдын тухай хуудсуудыг &quot;Вандализм&quot; гэж тооцон устгах санал гаргаад байсан юм шиг байна. Таныхаар бол хятад, солонгосын урлаг нь хог байж болох ч та ч бас бусдыгаа хүндэтгэж хандана уу. Баярлалаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 01:37, 29 Дөрөвдүгээр сар 2016 (UTC)

== Өгүүллэгийн статистик ==

Сайн байна  уу?
дээр би өөрөөс чинь хуудасны дуудалтын статистик оруулах тухай асууж байсан. Тэр [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=mn.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;start=2016-06-30&amp;end=2016-07-19&amp;pages=%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80 статистикийг] монгол хэл рүү орчуулсан байгаа. Одоо үүнийг бүх хуудасны доод нэг буланд нь xолбоос болгон оруулах л хэрэгтэй байна. Та нэг үзээрэй. Хүндэтгэсэн [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 04:45, 20 Долоодугаар сар 2016 (UTC)

:Сайн байна уу. Хуудасны хандалтын статистикийг монгол хэл рүү орчуулсанд баярлалаа. Хуудасны доор автоматаар ордог болгох талаар судалж үзье. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 07:26, 20 Долоодугаар сар 2016 (UTC)

== Николай Носков ==

Хонгор Сайн байна уу Zorigt! Та оросоор ярьж чадах уу? Би монгол мэдэхгүй байна, гэхдээ та захиалга хийх: Хэрэв та ОХУ-ын хөгжимчин Николай Носков талаар монгол хэл дугаар дээр хийж чадах вэ? Та энэ өгүүллийг хийх бол, би маш их баяртай байх болно! Баярлалаа! --[[Тусгай:Contributions/178.71.220.53|178.71.220.53]] 16:47, 25 Наймдугаар сар 2016 (UTC)


==Medeelliin suitgel==
Katolik shashin, Hrist itgel, Katolik gesen huudasnuudad oruulsan eh uusvertei medeelliig dahin dahin ustgaad baigaa hund bolomjiin arga hemjeeg avch ugnuu. Negent niigemd haltai shashinii baidliin unen medeelliig eh uusvertei n oruulahaar medeej ulaan susgten humuus muguidalj arilgah n oilgomjtoi l baih. Edniig ban hiideg yumuu, ugaasaa Mongoliin wikid uchir zuggui shashing delgeruulj shashinii zorilgoor ashiglah n ch zohisgui baih. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 10:21, 28 Есдүгээр сар 2016 (UTC)
:Яг нэг ижил агуулгыг олон газар давхардуулж хуулж оруулах нь зохисгүй байх аа, эсрэгээрээ жишээ нь, Францис паптай өөртэй нь холбоотой хэсгийг нь түүж түүний тухай өгүүлэлд оруулах зэргээр бүтээлч байдлаар хандахыг танаас хүсч байна. Миний хувьд таны тавьсан шаардлагад тухайн хэрэглэгчийн өгсөн хариулт нь бүр огт үгүйсгэсэн зүйлгүй гэж санагдсан бөгөөд үүнийг та ч бас анзаарсан байх гэж найдаж байна. Баярлалаа. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 10:56, 28 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

== Гомдол гаргах нь ==

Хэрэглэгч orgio89 нь Википедиа хуудсанд өгүүлэл оруулах хувь нэмэр оруулагчдыг илт ялгаварлан гадуурхаж, тус нэвтэрхий толийг өөрийн өмч мэт үзэж байна.

Мөн хувийн үзэл бодлын үүднээс  үзэн ядах сэдэлтэйгээр нийтлэлүүд хандаж, тодорхой асуудлыг сэдвийн ерөнхий гарчигтай нийцэхгүй хуудсуудад хуулан тавьж, үүнийгээ эх үүсвэртэй мэдээлэл гэх шалтагаар хаацайлж байна. Тухайлбал Францис, Христ итгэл, Католик, Католик шашин зэрэг хуудсуудад нэгэн адил утга найруулга, үг үсгийн алдаатай өгүүлбэрээ хуулж тавин давхардуулж оруулах, улайрч байгаагаас тухайн хэрэглэгчийн сөрөг хандлага тодорхой харагдаж байна.Миний бие дээрх өөрчлөлтийг шинэ хуудас нээж үүсгэх эсвэл Католик шашин гэсэн хуудсанд нэмж оруулах талаар санал хэлсэн боловч удаа дараа үйлдэж байна.

Хэрэглэгч orgio89 нь мөн бусад хувь нэмэр оруулагчдын шинээр нээсэн нийтлэлийг хэрэгтэй, хэрэггүй гэх мэтчилэн ангилан үзэж, шаардлагагүй үед засварыг буцааж байгаа тал байгааг мөн анхааран үзнэ үү. Би Вики-д өгүүлэл оруулахдаа сүйтгэл хийж байгаагүйг миний хувь нэмрээс харна уу. Мөн тодорхой нэг сэдвийг илт дэмжиж байгаагүйг миний оруулсан нийтлэлүүдийн ангиллаас харна уу. Цаг завтай үедээ монгол вики-д хувь нэмрээ оруулах л чин хүсэлтэй болно.

Та миний болон orgio89 хийсэн өөрчлөлтүүд, устгал, хэрэглэгчийн ярианд оруулсан санал зэргийг шалган үзээд та дүгнэлтээ хийнэ үү. Миний бие Вики тольд хувь нэмэр оруулахдаа аливаа нэг асуудлаар өөрийн хувийн хандлагаар хандаж, сүйтгэл хийж байгаагүй болно.

Дээрх хэрэглэгчийн тус ангилалд хамаарах нийтлэлд засвар хийж буй байдалд цаашид анхаарал хандуулан хяналт тавьж өгнө үү. Баярлалаа.

Хариу хүлээж байна. [[Хэрэглэгч:Davaadorj.sfs|Даваадорж]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Davaadorj.sfs|talk]]) 06:11, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)
:: Shashinii uildsen gemt hergiig nuuj haah n Nevterhii tolinii standartad ul tohirno. Davaadorj ta uuruu irgedees orlogiinh n 10%-iig sar bur deeremddeg tiimerhuu shashinii buleglliin gishuun etgeed. Yagaad shashinii gemt hergiig ene chuluut olon niitiin tolind nuuh yostoi undesleliig boditoi eh uusvertei oruulj chaddaggui baina!! Hristiin lam nar ogt huchingiin hereg hiideggui gedgee batalchih gesen shuu dee. Tegeed batalval bi uuruu ch ene medeelliig arilgaj bolno. Nevterhii Tolind tuhain sedviin buh eyreg ba surug taluudiig nevt bichij medeelj baij Nevterhii toli boldog gedgiig medeh boloogui baigaa bol yavj bolovsroloo deeshluulne uu. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 07:09, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

Таны үйлдэл тань нэвтэрхий толины дүрэм журмын талаар бус миний хувь хүний итгэл үнэмшил рүү хандан доромжилж буй хэрэг гэж үзэж байна. Миний хувьд тус асуудлыг байхгүй эсвэл худал гэж огт хэлээгүй. Харин оновчтой нийтлэлийн дотор зохих гарчигийг өгч оруулах, мөн олон янзын хуудсанд нэгэн ижил алдаатай өгүүлбэрээ хуулж тавиж буйг тань буцааж байгаа болно.

Тухайн хуудасны засварыг буцаасан нь уг гэмт хэргийг нууж дарагдуулах биш харин зөв найруулгатай, мөн тухайн нийтлэлийн гарчигт тохирсон, холбогдох мэдээллийг оруулах нь зүйтэй гэсэн үүднээс буцааж байгаа болно.Францисийн талар бусад хэл дээрх нийтлэлийг харахад таных шиг өөрчлөлт засварыг хийх нь оновчгүй гэдэг нь харагдаж байгаа тул англи болон бусад хэл дээрх толь шиг шинэ сэдэв нээж эсвэл католик шашин гэсэн хуудсан дотор нь холбогдох дэд гарчиг нээж өөрийнхөө хүссэнээр дэлгэрэнгүй бичиж оруулна уу.

Энэ хуудсанд бүхэл бүтэн асуудал биш харин дээрх хувь хүний үйлдэл, шийдвэр болон үзэл санаатай нь холбоотой хэсгийг монгол хэлний найруулга, зөв бичих дүрмийг баримтлан оруулахыг хүсч байна.

Намайг болон миний оруулж буй нийтлэлд үзэн ядах сэдлээр хандаж, тодорхой санал дэвшүүлсэн зөвлөмжийг ойлгоогүй мэт дүр үзүүлж байгаад тань харамсаж байна.

Хэрэв та үнэхээр ийм өөрчлөлт хийх хүсэлтэй байгаа бол Далай ламын хуудсан дотор Монгол шарын шашны лам нарын хийсэн хүчин болон бусад гэмт хэргүүдийн талаар Далай лам, буддын шашны бүх хуудсанд мөн адил нэмж оруулна уу. Эс бөгөөс энэ нь ялгаварлан гадуурхалт болон хувь хүний үзэн ядалтын шинжтэй үйлдэл гэдэг нь илт харагдаж байна. Даваадорж (talk) 07:32, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)
:::Buddiinh n ch huchingiin hereg uilddeg uuniig batlah medeelliin eh uusver n oldvol bi durtaiyaa Buddiin sedvuuded nemeh bolno. Gol n eh uusvertei medeelliig eh uusvertei medeelleer l nyatsaa. Hooson muguidaar busdiin medeelliig arilgaj uneniig nuuj haah uildel Nevterhii tolinii orchind ul tohirno. Orgio89 (talk) 07:37, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

Админ Зоригт,
Миний хэрэглэгчийн хуудас болон дээрх харилцан яриа, засварын түүх зэргийг уншиж нягтлаад orgio89 хэрэглэгчийг ban хийх эсвэл тус хуудсыг хамгаалж өгнө үү.
[[Хэрэглэгч:Davaadorj.sfs|Даваадорж]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Davaadorj.sfs|talk]]) 08:45, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

::Zorigtoo ene shashinii gemt hergiig nuun daldlaad baigaa Nevterhii toliig shashinii munhruulgiin heregsel bolgohiig orldoj baigaa etgeeded arga hemjeeg avna uu. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 08:48, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

::Хүндэт Даваадорж болон Оргио. Та нарын гомдлын талаар миний баримталж буй байр суурийг холбогдох хуудсуудад хийсэн өөрчлөлтөөс үзнэ үү. Монгол Википедиад хувь нэмэр оруулдаг цөөхөн хүмүүс бид бие биедээ хүндэтгэлтэй хандах хэрэгтэй гэж бодож байна. Нөгөөгийнхөө хэлсэн үгийг авах гээхийн ухаанаар хандана уу. Хүндэт Оргио, таны тухайд өмнө нь өөр бусад хэрэглэгчдэд ч бас өөрийн бодлоо тулган хүлээлгэх гэдэг зан чанартай гэх гомдол ирж байсан гэдгийг ялангуяа анхаарвал баярлах болно. Нэвтэрхий толь гэдэг зүйлийн утга учрын тухай таны ярьж буй зүйл зөв, санал нэг байгаа ч нэг ижил агуулгатай зүйлийг олон газар, шууд хамааралтай бус хуудсуудад ч оруулж байгаа тань зохисгүй үйлдэл гэж бодож байна. Баярлалаа. Энэ удаагийн асуудлын эхлэлийг тавьсан Католик сүмийн ялзралтай холбоотой зүйлийг та [[Католик сүмийн бэлгийн хүчирхийллийн хэргүүд]] хуудсанд баримттайгаар оруулаад Википедиадаа хувь нэмрээ оруулаад явна гэж найдаж байна. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 09:47, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

== Тусламж хүсэх тухай ==

Юуны өмнө асуудалд ул суурьтай бодитоор хандаж хуудас хамгаалж засвар хийсэнд талархаж байна. Миний бие Википедиад мэдээлэл оруулахдаа инфобокс оруулахад бэрхшээлтэй байна.

Нийтлэг сэдвээр шинэ өгүүлэл оруулахдаа төстэй хуудасны эх кодыг хуулж нөхөх байдлаар ашиглаж байгаа ч шинэ ангилал хэрхэн хийх, инфобокст нэмэлт яаж оруулах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлаж өгч туслана уу. Танд хандахын өмнө Монгол вики Инфобокс загварууд гэсэн хуудсаар зочилсон ч миний хүссэн загварууд байхгүй байгаа тул хэрхэн шинэ инфобокс зохиох талаар тодорхой зааварчилга өгөхийг хичээнгүйлэн хүсье. Жишээ болгож англи хэл дээрх Пап II Иоанн Павелийн инфобоксийг бүрэн оруулж үлгэрлэнэ үү. Яг адил загвараар үг нөхөж бичихэд алдаа зааж байгаа, би кодын талаар мэдлэг нимгэн тул шинэ өгүүлэл оруулахад дутмаг байна. Шинэ инфобокс хэрхэн зохиох яаж оруулах г.м [[Хэрэглэгч:Davaadorj.sfs|Даваадорж]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Davaadorj.sfs|talk]]) 15:37, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

::Сайн байна уу. Хариу оройтуулсанд уучлаарай. Ер нь бол харгалзах инфобоксын эх кодыг нь англи болон бусад хэлний википедиагаас хуулаад оруулж болно. Жишээлбэл, англи википедиад тухайн өгүүллийг &quot;Edit this page&quot; гээд ороход засвар хийх нүдний доод талын &quot;Pages transcluded onto the current version of this page&quot; хэсэгт, тухайн хуудсанд ашиглагдсан загваруудын жагсаалт бий. Тэдгээрээс хэрэгтэйгээ нэг бүрчлэн монгол википедиа руугаа хуулж шинээр үүсгээд, дэлгэцэнд харагдах хэсгийг нь монгол руу орчуулаад явахад болно. Харин нэг загвар дотор дахиад олон олон загвар ашигласан байдаг тул харж байгаад тэр болгоныг нь үүсгэх шаардлага гарах болно. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 03:43, 5 Аравдугаар сар 2016 (UTC)

== Sain Bain uu  ==

Том-Амжилт ХХК page iig Монголын компаниуд gesen category ruu shiljuulj boloh bolowuu ? odoogoor Монголын компани gesen category d baina. Bayrlalaa

== Хуудас яаж чиглүүлэх бас инфобокс хэрхэн орчуулах вэ? ==

Хуудас чиглүүлэх болон инфобокс шинээр нэмэх тухай тайлбарлаж өгч болох уу? Одоо байгаа загваруудыг нэмж сайжруулах бас шинэ ангилал нээхэд хэрэгцээтэй байна. [[Хэрэглэгч:Davaadorj.sfs|Даваадорж]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Davaadorj.sfs|talk]]) 15:12, 5 Аравдугаар сар 2016 (UTC)

::Хуудас чиглүүлсэн тухай [[Санхүү Эдийн Засгийн Дээд Сургууль]] хуудсыг үзнэ үү. &lt;blockquote&gt;&lt;nowiki&gt;#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Санхүү Эдийн Засгийн Их Сургууль]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/blockquote&gt; гэж бичээд чиглүүлсэн байгаа. Инфобокс нэмэх тухайд миний дээр бичсэн хариултыг үзнэ үү. Баярлалаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 01:58, 6 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::: Hi, uurtei chine emaileer wikigiin tuhai heden chuhal zuil zuvlulduh gesen yum hariltsaj boloh emailee esvel tur email hayg neegeed end uldeehgui yu? holbogdoh gesn yum. Huviin tsagaas chini ihdee l 6-8 minut l idne. ;) [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 13:37, 8 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
:::: Сайн байна уу. Зүүн талын цэс дунд &quot;Email this user&quot; гэж байгаа. Түүгээр ороод бичих зүйлээ үлдээвэл таны википедиад бүртгэгдсэн мэйл хаягаас миний мэйл хаяг руу ирэх тул тантай харьцах боломжтой болно. Баярлалаа. (Мэйл хаягаа хамаагүй ил тавьбал спам мэйлд дарагдах эрсдэлтэй гэдгийг ойлгож хүлээн авна уу.) Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 01:50, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::Emailee uzne uu chadval unuudur zavaaraa ugsun wikigiin huudas ruu orood haruig ugnuu. 11-nii dotor neg hunii harui demjileg comment/endorsement heregtei baigaa yum. Bayrllaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:11, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::: Emailiig huleen avch bolovuu? yur n wikigiin sistemeer damjisan zuil 30min, 1-2 tsag boldog bh. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 03:38, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::::Таны мэйл ирээгүй байна. Та өөрийн имэйл хаягийг википедиад бүртгүүлсэн байгаа юу? Үгүй бол википедиагийн систем нь мэйл болгож илгээх боломжгүй болно. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 06:22, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::Ene sistem n bas gajigtaad email ilgeegeegui geed bain tegj baigaad davtaad uzeed bainaa, emailiig uzej chadval end medegdeerei. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 06:53, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
:::Say zahia ilgeelee emailee odoo uzdee? bas 10-20 minut bolood dahin uzvel ene sistem n bas jaahn uddag baih. Uchigdur jingee uur ruu chine heden udaa ilgeesen sistem gajigtaad suuldee spam baih geed zogssoson yum. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:47, 11 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::::Сайн байна уу. Та англи википедиа зэрэг үндсэн системд блоклуулж байсан уу? Тэгвэл таныг википедиа систем ашиглаж бусдад мэйл илгээхийг хорьсон байх магадлалтай гэж бодож байна. Бусад хэрэглэгчдээс надад ямар нэгэн асуудалгүйгээр мэйл ирж байгаа. Хэрвээ боломжтой бол та мэйлээр илгээх гэсэн зүйлээ энд бичиж үлдээнэ үү. Баярлалаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 03:21, 11 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::Emailee uzeerei uur nernees Wikigees iruulsen baigaa email haygt chine hursen baina. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 09:09, 11 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
:::Endorsiig uzlee ih bayrllaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 11:46, 11 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::Sainuu, Bi uurt chine 2sh hund damjuulj ilgeeh Endorsiin huseltiig ilgeesen tedgeer humuust uuriinhuu email holboltoos ilgeej tusalnuu, miniihees tedgeer 2 hund emaildej bolohgui baina. Dahiad uur mesej ilgeehgui ee. Bayrllaa. Tedend ilgeesniihee daraa minii yarian deer &quot;2016&quot; gesniig taviad nadad medegdnuu.  [[Хэрэглэгч:MN5|MN5]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MN5|talk]]) 00:45, 12 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
:::Sainuu [https://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Хурал/Ерөнхий#.D0.92.D0.B8.D0.BA.D0.B8.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D0.B0.D0.B3.D0.B8.D0.B9.D0.BD_.D1.85.D1.8D.D1.80.D1.8D.D0.B3.D0.BB.D1.8D.D1.8D.D0.B3_.D0.B4.D1.83.D0.BD.D0.B4_.D0.B1.D0.BE.D0.BB.D0.BE.D0.B2.D1.81.D1.80.D0.BE.D0.BB.D0.B4_.D0.B0.D1.88.D0.B8.D0.B3.D0.BB.D0.B0.D1.85_.D1.82.D3.A9.D1.81.D3.A9.D0.BB end minii hurald oruulsan] zuil deer demjine geed neg ug taviad, neree taviad ugch chadahuu, deer minii oruulsan tusul ehnii shatand nileen uurchil geed odoo heleltsuulgend orj baigaa yum tegeed neg 2 hunii neg iim ug heregtei baigaa genee, tsaanaas n neg hoyr uzeh baih. Bayrllaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 09:41, 3 Арваннэгдүгээр сар 2016 (UTC)

== Gadaadad baidag Mongol helee hagas martsan humuust arga hemjee avah ==

Ene Munkhzaya ug n ovoo zasvar hiideg getel gadaadad baidag uchiraas hel yarianiih n nairuulga gej avah yumgui Mongoliin wikig hachin Mongol bus nairuulgiin Angilaluudaar suitgej duusgalaa. Ene huniig banddag yumuu arga hemjee avch ugnuu. Ene hunii oruulsan gaj Mongol bus angilaluudiig uuruu ajiglasan l baih. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 09:48, 21 Аравдугаар сар 2016 (UTC)

==Сарын нэрийг давхардуулсан хуудас==
Өдрийг энд хоёр янзаар оруулаад байх боллоо. [[1 сарын 10]]-ыг [[Нэгдүгээр сарын 10]] гэж давхардуулан оруулсан мэдээллийг [[1 сарын 10]]-руу зөөн оруулж нөгөөхийг устгавал ямар бэ? Тэгэхгүй бол 365 өдрийн сарын нэрийг бичиг болгон зөөх ажил гарах нь.

==Өдрийн мэнд==
Та бидний [[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E#Ангиллын тухай|aнгиллын тухай хэлэлцүүлэгт]] өөрийн санаа оноогоо нэмэрлээч!
[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]]  бид хоёрын санал жаахан зөрөөд байгаа юм. Баярлалаа [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 08:52, 21 Арваннэгдүгээр сар 2016 (UTC)

==Формула-1==
Өглөөний мэнд? Формула 1 уралдааны тухайн жилд явагдаж буй гран при уралдаануудын гран при гэдгийг нь их шан гэдгээр нь өөрчлөөд засвал ямар бэ? Тэгэхгүй бол өөр өөрөөр бичигдээд байх юм Жишээ нь: [[Германы гран-при]], [[2004 оны АНУ-ын гран-при]], [[2015 оны Формула-1#Уралдааны зам|Мексикийн Гран При]] гэх мэтээр. Миний бодлоор орчуулснаар нь хэрэглэвэл эдгээр өөр өөр бичиглэлтийн хэлбэр асуудалгүй болмоор. [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 07:42, 1 Арванхоёрдугаар сар 2016 (UTC)
:Сайн байна уу. &quot;Их шан&quot; гэж одоогоор монгол хэлэнд өргөн хэрэглэгдэхгүй, шууд гран-при гэж яваад байгаа тул хэрэглээ талаасаа бодож үзвэл заавал гран-при гэдэг гарчигтай холбохгүй бол болохгүй болчих байх. Тиймээс ингэж солих нь илүү ажил болж магадгүй гэж бодож байна. Гэхдээ нэгэнт монгол хэлэнд маань их шан гэсэн тохирох үг нь байгаа юм чинь ингэж солиод, гран-при гэдэг гарчгаа бас давхар холбоод явахад миний хувьд бол асуудалгүй. Баярлалаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 07:49, 1 Арванхоёрдугаар сар 2016 (UTC)

== Ene suitgegchiig haana uu! ==

Ene etgeed nuguu deerees olon ip solij suitgel hiigeed baigaa etgeed sayhnaas argaa bolovsrongui bolgoj unen yum shig haragdah baahan zavaan huuramch uguulluud neej vandalismaa arai saijiruulsan baina. Uuruu bolovsroltoi hun iim nariin vandalismiig sain oilgono gej naidaj baina. Ene etgeediig sain murduj uur uur ip-aas orson baisan ch buh ip-iig n haaj suitgeliig n arilgana uu! https://mn.wikipedia.org/wiki/Тусгай:Contributions/203.91.115.42 [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:29, 11 Арванхоёрдугаар сар 2016 (UTC)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.&lt;ref group=survey&gt;This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.&lt;/ref&gt; The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.&lt;ref group=survey&gt;Legal stuff: No purchase necessary.  Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].&lt;/ref&gt; The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes.


&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&amp;Aud=VAE&amp;Src=53VAEAI Take the survey now!]'''&lt;/big&gt;


You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org.

Thank you!
--[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]  ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 22:01, 13 Нэгдүгээр сар 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&amp;oldid=16205394 --&gt;
&lt;references group=survey /&gt;

== Request ==

Hello.

Could you create the article of the prominent Turkish-Jewish economist [[:en:Dani Rodrik|Dani Rodrik]] in Mongolian Wikipedia? 

Thank you.

== Оноосон нэрийг тэр хэвээр нь байлгаж өгөөч  ==

Сайн байна уу? 

Хэдэн жилийн өмнө зарим хамтлаг,дуучдийн нэрийг кирилл үсэг болгосон байсан. Энийг болиулж өгөөч.

Жишээлбэл : https://mn.wikipedia.org/wiki/Колдплей 

Хэдийгээр бүх нэршилийг кирилл монгол болгох зөв зүйтэй алхам боловч ингэж монголооор нь бичээд хайх хүн хэд байгаа билээ дээ бодоод үздээ. Бидэнтэй ижилхэн кирилл үсэг ашигладаг орос хүртэл оноосон нэрийг тэр тусмаа латин үгийг тэр чигээр ашиглааад явдаг. https://ru.wikipedia.org/wiki/Coldplay

Ингэж сэдвийн нэрийг Кирилл болгосноор тухайн хуудсийг уншиж мэдээлэл авах хүмүүсийн тоо эрс цөөрөөд байгаад гол учир нь байгаамаа :)

Бидний хайлт хийхдээ хамгийн өргөн ашигладаг зүйл Google. Google-с мэдэхийг хүссэн зүйлээ латинаар нь бичээд хайвал монгол вики нийтлэлийн илэрцүүд дээгүүр орж ирдгийг бодолцож үзнэ үү баярлалаа

::Сайн байна уу. Оноосон нэрийг кирилл болгосон байгаа тухайд, жишээлбэл [[Coldplay]] гэж үзнэ үү. Дээрх хуудастай холбогдсон байгааг та анзаарах байх гэж найдаж байна. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:57, 1 Хоёрдугаар сар 2017 (UTC)

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==

(''Sorry for writing in English'')

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''.   The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&amp;Aud=VAE&amp;Src=53VAEAI  Take the survey now.]'''

If you already took the survey - thank you! We won't bother you again.

'''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]].  This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]].  '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally.  Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]  ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 19:39, 21 Хоёрдугаар сар 2017 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&amp;oldid=16205394 --&gt;

== Vandalismtei temtseh ==

Sainuu Zorigtoo, Ene olon uur uur IP haygaas manai Wikig bohir junk articlaar duurgeed baigaa etgeedtei shiruun temtsej buh junk articliig n ustganuu. Neg talaas ene etgeed olon uur uur IP-ees handaj bainga muruu ballaj baina. Nuguu talaas nom ba esvel huuramch uguulluud holiod mash utgagui zuils nevterhii tolind oruulj baina!! &quot;Haraagui Humuust Zoruilsan Aimag Tsoltnii barildaan&quot; esvel &quot;.... iim Kompanid Zoruilsan Aimag Tsoltnii barildaan&quot; gesen sedev Nevterhii tolind baina gej yavch eruul uhaand niitsemgui baina. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 05:22, 4 Долоодугаар сар 2017 (UTC)

::Сайн байна уу. Энэ хүний бичсэн нийтлэлүүдийн заримыг нь харлаа, засаж сайжруулах талаас нь харвал зүгээр байх. Тэрнээс биш устгаад байж болохгүй байх аа. Гарчиган дээр барилдаан гэхгүйгээр бөхийн барилдаан гэсэн нь зүйтэй болов уу. Өнөөдрийн барилдаанд гэж бичсэнийг бодоход ном хуулаагүй өөрийн тэмдэглэлээсээ оруулсан бололтой (Номон дээр хэзээ ч өнөөдрийн барилдаан гэхгүй тэдний өдрийн бөхийн барилдаан гэж бичих байх). Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:B.munkhbayar|Мөнхбаяр]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:B.munkhbayar|talk]]) 14:45, 4 Долоодугаар сар 2017 (UTC)
:::: Britanica nevterhii tolin deer tegvel &quot;Google Kompanii neremjit Aimag Sumiin tsoltnuudiin Hulbumbugiin Temtseen&quot;, &quot;Donald Trumpiin Neremjit Barildaan&quot; geh metiin utgagui sedvuud baidag uu??? Nevterhii Tolinii standartiig sain barimtlah heregtei.  [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 07:25, 4 Долоодугаар сар 2017 (UTC)
:Ene vandalism hiigchiig ban hiinuu: https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87:%D0%94%D3%A9%D0%BB%D1%85%D2%AF%D2%AF&amp;action=edit&amp;redlink=1 [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 03:05, 5 Долоодугаар сар 2017 (UTC)

== Request for translation: '[[w:simple:United Nations General Assembly Resolution 68/262|United Nations General Assembly Resolution 68/262]]' ==

Hello dear Zorigt, saw your wonderful contribution in Mongolian Wikipedia. According to the subject I would like to ask you translate/help to translate [[w:simple:United Nations General Assembly Resolution 68/262|the small article]] into Mongolian, and add it to the Wikipedia. Thank you in advance for your support/contribution and best wishes!

== ==
 Энэ хуудас устгагдсан байна. Лавлагааны зориулалтаар тухайн хуудасны устгалын ба зөөлтийн лог доор тавигдсан байгаа.гэхийн Энэ яагаад устгасан байх уу Хэлж өгнө үү Infiltration tactics Англи хэлнээс Монгол хэл рүү Уусах тактик нэрээр хөрвүүлэх гээд дутуу орхисон байгаа юм л даа wikipedia гийн талаар сайн мэдэхгүй байна шүү

:Сайн байна уу. Таны оруулсан өгүүллийг шалгаж үзэхэд, автомат орчуулгын програм ашиглаж орчуулсан байх магадлал өндөртэй, алдаа ихтэй өгүүлэл байсан тул чанарын шаардлага хангахгүй өгүүлэл гэж үзэн устгасан болно. Монгол хэл мэдэхгүй гадны хүмүүс ийм аргаар монгол википедиад өгүүлэл оруулдаг спам их байдаг тул устгасан шалтгааныг ойлгон хүлээн авна уу. Танд төвөг удсан бол гүнээ уучлал хүсэж байна. Та өөрийн орчуулсан хэсгээ бага багаар нэмээд оруулаад явах боломжтой. Баярлалаа. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:53, 11 Арванхоёрдугаар сар 2017 (UTC)


Хурдан хариу өгсөнд Баярлалаа Цаг хэмнэх гээд автомат орчуулагч ашиглаж засаж бичих санаатай байсан Эхний хэсгийг зөв болгож сүүл хэсгийг маргааш нь засахаар орхисон Энэ их буруу байжээ Уучлаарай Мэдэхгүй зүйл их гарах юм байна  Танд маш их Баярлалаа

== Zohisgui huniig ban hiih ==

Sainuu Zorigtoo, Ene [[https://mn.wikipedia.org/wiki/Хэрэглэгч:Munkhzaya.E Munkhzaya]] gesen hun het olon utgagui Angilluud tolind oruulaad toliig suuliin uyed bur hogiin sav bolgoj duuslaa. Odoo tolinii nuurend olon yanziin demii sedvuud oruulaad ilt duraaraa vandalism hiigeed unalaa. Gadaadad baigaa Mongol helniihee medremjee aldsan mash hachin setgelgeetei boltson n ter utgagui olon duremiin bus angilluudaas haragdaad baina. Ene huniig saraar ch yumuu ban hiine uu. Tuuniig mash ih utgagui angilluud oruulj uuruu tedgeeriig n ustgasniig ajiglasan. Iim dald vandalismiig udaan tevchmeergui baina! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 05:33, 13 Хоёрдугаар сар 2018 (UTC)
:: Ugaasaa tolind Mongol helnii durmend harshilsan uildliig olon dahin zasrahgui hiigeed baigaa huniig ban hiih yurunhii zarchim baigaa harin iim aldaa udaanaar olon dahin hiigeed baigaa huniig ban hiihgui odoo boltol ingeed Mongol nevterhii toliig bohirdohiig n hultseed baigaa n bas ih oilgomjgui baina! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 05:43, 13 Хоёрдугаар сар 2018 (UTC)

== Wanted to ask ==


Hello, I know you don't take translation requests but I was wondering if you can translate just these three phrases &quot;Village in China&quot;, &quot;Commune in Morocco&quot;, and &quot;village in Indonesia&quot;. It is for updating Wikidata. Thanks in advance. (feel free to reject this request)[[Хэрэглэгч:Artix Kreiger|Artix Kreiger]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Artix Kreiger|talk]]) 17:45, 8 Гуравдугаар сар 2018 (UTC)

== ESEAP Conference 2018 ==
Hello,

I’m Biyanto from Wikimedia Indonesia who organized ESEAP Conference. [[:meta:ESEAP Conference 2018|ESEAP Conference 2018]] is a regional conference for Wikimedia communities throughout the ESEAP region: ESEAP stands for East, Southeast Asia, and Pacific. Taking place in Bali, Indonesia on 5–6 May 2018, this is the first regional conference for these Wikimedia communities.

East and Southeast Asia and the Pacific are the most under-represented regions within the Wikimedia community. There is a significant number of Wikimedia contributors in our regions, yet we continue to struggle in establishing a well-managed community. This conference will bring participants from various ESEAP communities together in order to better understand the issues and to look for solutions. It also aims to connect people of the Wikimedia movement within ESEAP regions, to share ideas, and to build regional collaborations that are impossible to achieve through online communication.

We’ve got a lot of participation from several countries, but we’re lacking from your country. As we need more participants from your country, we believe that your contribution and participation would be a valuable asset to the success of this event. If you would like to participate in the conference, please do fill the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScedLPDBCZG6C6v1x_a3xiTh7BTO0j2odFRx5bU4QMzI9lk0Q/viewform form] as soon as possible (by April 5, 2018) and we’ll inform you if you get selected for the conference.

Thank you and we hope to see you soon.
--[[Хэрэглэгч:Beeyan|Beeyan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Beeyan|talk]]) 20:28, 28 Гуравдугаар сар 2018 (UTC)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes.
 
&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=as&amp;edc=5&amp;prjedc=as5 Take the survey now!]'''&lt;/big&gt;

You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list.

Thank you!
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 18:19, 29 Гуравдугаар сар 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as5&amp;oldid=17881330 --&gt;

== Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 29% of Wikimedia contributors. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=as&amp;edc=5&amp;prjedc=as5  Take the survey now.]'''

If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have design the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone.
If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]].  Thanks!  
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 01:17, 13 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as5&amp;oldid=17881330 --&gt;

== Hunii bichseng duraaraa arilgaad baigaa talaar ==

Sain uu Zorigtoo, Minii bichsen uguulluudiig [[https://mn.wikipedia.org/wiki/Хэрэглэгч:Munkhzaya.E| Munkhzaya]] duraaraa uurchiluud shaardlaga tavihaar uuriinhuu yarian dotorh shaardlagiig arilgaj baina uuniig anhaarna uu. Bas dahin minii shaardlagiig arilgaj magadgui gesen uudnees gerchilelt bolgoj end huulj oruullaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 08:19, 15 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

::Munkhzayad: Busdiin bichlegiig hundetgeerei!! Uuruu batalgaatai tom setguul nomnii editor mergejilten bish bol busad ijil tuvshinii humuusiin bichlegt buduulgeer haldah erhguigee oilgomoor baina!! Bas nuguu talaar gadaadad baigaa Mongol helniihee chadvariig nileen aldsan n ene sonin buruu nairuulgatai angilluudaas haragdaad baigaa. Hunii sedevt buu haldana uu!!! (in case for international admin or observer etc: english translation to latest edit war: You need to understand that if you are not proven professional editor of big magazine it is rude to delete things with others edited articles while seemingly in closer level. Plus you are living outside of Mongolia and your language proficiency is seemingly lost due to this sketchy meant categories. Please do not delete others things!!! ) [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 07:48, 15 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)
::: Soyltoigoor hunii bichlegt harui uguhiig husey!! Arilgah chine mash sonin asuudal!! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 08:00, 15 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

::::Ер нь та бид 2-н нэг нь л энд байсан нь дээр юм байна. өөр ярих юм алга
::::: Yahaaraa minii bichseng uuruu ustgah erhtei bi uuriin chine buruu categoriig ustgah erhgui bilee? [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 08:04, 15 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''23 April, 2018 (07:00 UTC)'''.   The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=as&amp;edc=5&amp;prjedc=as5  Take the survey now.]'''

'''If you already took the survey - thank you! We will not bother you again.''' We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. To opt-out of future surveys, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  You can also send any questions you have to this user email.  [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]]  This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]].
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 00:26, 20 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as5&amp;oldid=17881330 --&gt;

==Хүний эрхийг хамгаалагчдын түүх==
Сайн байна уу Зоригт
Amnesty International байгууллагаас Викимедиатай хамтраад Wikipedia хуудсанд хүний эрхийн хамгаалагчдын түүх оруулж байгаа юм. Энэ асуудлаар асуух зүйл байна. Яаж холбогдох вэ
Баярлалаа
Амараа
:Сайн байна уу, та асуух зүйлээ энд бичиж үлдээж болно. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:01, 25 Тавдугаар сар 2018 (UTC)
::Bujeekee account-тай манай сайн дурын ажилтан нэг түүх оруулсан байгаа. Тэрийг та устгаад байна гэнэ. Ямар нэг зүйл буруу оруулсан байна уу. Хэрэв тийм бол засаад оруулахад нь туслаад өгнө үү. Бас манай сайн дурын өөр ажилтнууд өөр олон түүх оруулах гэж байгаа. Тэдэнд тусална уу. Баярлалаа.
:::Би устгаагүй, хүний тухай өгүүллийн гарчиг тухайн хүний бүтэн нэр байх ёстой тул зөөсөн төдий. Ажилтныхаа хуудсыг үзнэ үү: [[Тусгай:Contributions/Bjeekee]]. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:48, 25 Тавдугаар сар 2018 (UTC)

== Munkhzayag blok hiine uu!! ==

[https://mn.wikipedia.org/wiki/Хэрэглэгч:Munkhzaya.E Munkhzaya] n hunii bichisen buten uguulliig ustgahiig oroldood ehellee. Ene etgeediig bloklonuu. Hiisen uildeluud n: [https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=Санчирын_туйлын_шуурга&amp;action=history |uguulel 1]; [https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=Морин_толгой_мананцар&amp;action=history |uguulel 2]. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 03:54, 8 Зургаадугаар сар 2018 (UTC)
:: Vandalism hiideg huniig bloklohoo bolison uu? [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 06:56, 8 Зургаадугаар сар 2018 (UTC)
:::Нэгдүгээрт, өгүүллийн доодох ангиллууд ямар байвал зохих вэ гэх мэт, хэнийх нь зөв, хэнийх нь буруу гэж хэлэх аргагүй, үзэмжийн асуудал тул хэнийх нь буруу зөв гэдгийг би шүүхгүй. Иймээс, та хоёроос хоёулангаас нь энэ утгагүй зүйлээ зогсоохыг хүсэж байна. Хэрвээ энэ байдлаараа үргэлжилбэл, миний хувьд та хоёрыг хоёуланг нь хэсэг хугацаагаар блоклохоос өөр аргагүй болох вий гэж санаа зовж байна. Хоёрдугаарт, өмнө нь харж байхад Оргио та Мөнхзаяагийн оруулсан ангилал, өгүүллүүдийг хэрэггүй гэж устгаад байснаас болж та хоёрын харилцаа муудсан гэж ойлгож байгаа. Хоёул монгол википедиагаа хөгжүүлэх гэсэн хүсэл эрмэлзэлтэй гэдэг нь хэн ч харсан илэрхий байгаа ч ялангуяа Оргио таныг бусад хүмүүсийн оруулж буй өгүүлэл ангилал зэргийг өөрийн үзэмжээр хэрэгтэй хэрэггүй гэж шууд дүгнэлгүй, гадаадад байдаг хүн монгол хэлээ мэдэхгүй гэж дээрээс харж харьцалгүй, яг амар шалгтааны улмаас хэрэггүй гэж үзэж байгаа гэх зэргээ тайлбарласны үндсэн дээр оруулж байна уу гэж хичээнгүйлэн хүсье (Мөнхзаяагийн үүсгэж буй ангиллууд бусад хэлний википедиад ч байдаг, ерөнхийдөө өгүүллүүдийг цэгцлэхэд хэрэгтэй гэж би хувьдаа үзэж байгаагаа энэ дашрамд хэлье). Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 07:28, 8 Зургаадугаар сар 2018 (UTC)

== Дуучдын нэр гэж юу вэ? ==

Тэднийг Татар гэж нэрлэдэг. Гэхдээ би тэдний жинхэнэ нэрийг мэдэхгүй байна. Энд дуу байна. та мэдлэг?
https://m.youtube.com/watch?v=MVVP1kRY7xc [[Хэрэглэгч:Yesükhei Baatar|Yesükhei Baatar]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Yesükhei Baatar|talk]]) 08:39, 13 Зургаадугаар сар 2019 (UTC)

==A request==
Hi there, Бмхүн. I am Erica and work in the Community Engagement department at the Wikimedia Foundation. I hope all is fine with you. I am contacting you because [[:m:User:Elitre_(WMF)/Boost_initiative|I have a message from the Language team]] that I would like to deliver soon to the community here, and hence I would appreciate if someone could translate it before. I have read the note at the top of this page (although it isn't clear to me if you are referring to translations of articles specifically) but if you can't help, then I'd appreciate if you could let me know who I can ask instead, as we'd like to start conversations with the community here soon. Thanks a lot for what you will do, and best regards. --[[Хэрэглэгч:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Elitre (WMF)|talk]]) 09:22, 16 Есдүгээр сар 2019 (UTC)
:I've gone ahead and posted in English. Would love to hear your thoughts on [[Wikipedia:Хурал/Гадаад_хэл#Improving_the_translation_support_for_Mongolian_Wikipedia|this thread at the Village Pump]]. Thank you very much, --[[Хэрэглэгч:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Elitre (WMF)|talk]]) 14:52, 8 Аравдугаар сар 2019 (UTC)

== Сайн байнауу. Шинэ мэдээлэл оруулах талаар ==

Сайн банйауу. Хувь хүний талаар шинэ мэдээлэл оруулах гэсэн юм. Оруулсан мэдээлэл википедиагийн шаардлага хангахгүй байгаа юмуу. Устгаад байх юм. Танд туслах боломж байнауу?

== Administrator action request ==

Hello! I noticed an apparent feud between two IP editors: [[Special:Contribs/93.78.31.199|93.78.31.199]] and [[Special:Contribs/93.157.169.14|93.157.169.14]]. 93.78.31.199 has become very uncivil [[User talk:93.157.169.14|on this talk page]], making many personal attacks. I, however, do not know Mongolian and wanted to let you know, as you are a local administrator, about the problem. Thank you, [[Хэрэглэгч:Vermont|Vermont]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Vermont|talk]]) 19:34, 5 Долоодугаар сар 2020 (UTC)

== No DeadendPages be [[]], be more 20 000 pages in Mongolian ==

see of [[Тусгай:DeadendPages]] be more from 20.000 Mongolian articles from see [[Тусгай:Statistics]]

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 18:53, 25 Есдүгээр сар 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== Flower of the month ==

[[File:Cymbaria dahurica.jpg|thumb|&lt;center&gt;Cymbaria dahurica]]
Hi Zorigt

For your huge efforts on Mongolian Wikipedia I want to award you with the [[:als:Wikipedia:Blueme vum Monet|Flower of the month]].

Best regards, ---[[Хэрэглэгч:Holder|Holder]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Holder|talk]]) 20:27, 2 Аравдугаар сар 2020 (UTC)

== тооллогийн -&gt; тооллогын? ==

How come? Has there been a spelling reform in Mongolian recently? I also noticed you changed ,,Израиль&quot; to ,,Израил&quot; as well on the ,,Унгар хэл&quot; article. [[Тусгай:Contributions/14.202.123.115|14.202.123.115]] 06:37, 28 Аравдугаар сар 2020 (UTC)

== Админ болж болох уу ==

Админ болох хүсэлтэй байна.

== Ярилцах гэсэн юм ==

Хэд хэдэн асуудлаар ярилцах гэсэн юм.

== Молом Цэндийн ==

Сайн байна уу, Цэндийн Моломын монгол пейж бичсэнд баярлалаа. Би орос хэлрүү орчуулаад нэмэлт мэдээлэл оруулсан юмаа. Гэтэл монголоос оросруу линк нь ажилладаггүй. Дахиж хийтэл орос хэл дээр Молом Цэндийн, Цэндийн Молом гээд хоёр давхар пейж нээгдчихлээ. Үүнээс Молом Цэндийн гэдэг пейжийг нь устгаад Цэндийн Молом гэсэн пейжийг Молом Цэндийн болгоод өгч болох уу? Баярлалаа.

== Хэрэглэгчийн нэрээ солих тухай ==

Сайн байна уу? Би википедиагийн хэрэглэгчийн нэрээ Gankhuu.M болгож солиулах хүсэлтэй байгаа тул хэрэглэгчийн нэрийг сольж өгч тус болно уу.
:Сайн байна уу. Харамсалтай нь надад хэрэглэгчийн нэр солих эрх байхгүй. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 03:48, 16 Гуравдугаар сар 2021 (UTC)

== Munkhzaya админы тухай ==

Энэ Munkhzaya гэгч админ миний үүсгэсэн бүх загваруудыг ямар ч шалтгаангүй устгаж байна. Монгол Википедиад Munkhzaya админ ноёрхлоо тогтоосон юм шиг санагдаж эхэллээ.

== Тусламж ==

Буриад википедиад нэг загварт тусламж үзүүлж болох болов уу?

== Invitation for Functionary consultation 2021 ==

Greetings, Admins of the emerging community,

I'm letting you know in advance about a meeting I'd like to invite you to regarding the [[:m:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] and the community's ownership of its future enforcement. I'm still in the process of putting together the details, but I wanted to share the date with you: 10/11 July, 2021. I do not have a time on this date yet, but I will let you soon. We have created a [[:m:Universal Code of Conduct/Functionary consultations/June and July 2021|meta page]] with basic information. Please take a look at the meta page and sign up your name under the appropriate section.

Thank you for your time.--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] 15:14, 10 June 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/UCoC_Group&amp;oldid=21568660 --&gt;

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

18:18, 4 Нэгдүгээр сар 2022 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&amp;oldid=22532651 --&gt;

== Request to update one sentence in [[Дэлхийн дулаарал]] ==

Hello. I'm part of [[meta:Climate change portal/climate denial review|the cross-wiki review on climate denial]]. The Mongolian article has not been updated much since its creation, and underplays the human cause of climate change. Would you be able to update one sentence in the article: [[Хэлэлцүүлэг:Дэлхийн_дулаарал]]. Thanks! [[Хэрэглэгч:Femkemilene|Femkemilene]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Femkemilene|talk]]) 12:01, 22 Нэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Stefania Turkewich ==

Hello Zorigt, When you have time could you take a look at this article [[en: Stefania Turkewich]]?  As part of [[en: Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2022]], could you give this article a start in the Mongolian language Wikipedia with an opening introductory paragraph? [[Хэрэглэгч:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Nicola Mitchell|talk]]) 13:13, 3 Гуравдугаар сар 2022 (UTC)

== Unblock ==

Сайн байна уу? Enkhsaihan2005 хаягын түгжээг цуцалж өгнө үү? Баярлалаа [[Тусгай:Contributions/66.181.187.130|66.181.187.130]] 14:29, 9 Наймдугаар сар 2022 (UTC)

:@[[Хэрэглэгч:Zorigt|Zorigt]] [[Тусгай:Contributions/66.181.187.130|66.181.187.130]] 12:52, 10 Наймдугаар сар 2022 (UTC)

== Тусламж ==

[[Тусламж:Шинэ хуудас яаж үүсгэх вэ?]]
Хуудасны мэдээллийг [[Хэрэглэгч:Согоо]] олон удаагийн үйлдлээр өөрийн зарын чанартай мэдээллээр дүүргээд байна. Та энэ явдалд анхаарлаа хандуулж өгөөч. Энэ хуудсаа админ засах эрхтэйгээр Хамгаалалт тавьж өгөөч.[[Хэрэглэгч:Megzer|Megzer]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Megzer|talk]]) 05:13, 16 Наймдугаар сар 2022 (UTC)

== Түгжээ ==

Сайн байна уу? Enkhsaihan2005 хаягын түгжээг цуцалж өгнө үү? Баярлалаа [[Тусгай:Contributions/192.82.68.51|192.82.68.51]] 07:50, 16 Наймдугаар сар 2022 (UTC)

== Хүсэлт ==

Танай википедиад Монголын зарим хаадын түүхэнд хачин өөрчлөлт ороод байна. Жишээ нь: Хубилай хаан түүний хатад, гүнж, хүүхдүүд, хүргэн бэрүүдийн намтарыг дахин шинээр зохиогоод байх шиг байна. 122.201.31.33 гэсэн ip-тэй хүн бичээд байх шиг байна. Түүхийн ном уншихаар википедиад байгаа мэдээлэл шаал өөр юм бичцэн байнаа. Та нэг хяналт тавьж өгөөч. Болохгүй бол админы тоогоо нэмвэл яадаг юм бэ?[[Тусгай:Contributions/202.179.27.130|202.179.27.130]] 22:46, 3 Есдүгээр сар 2022 (UTC)

== Сайн байна уу: Жаахан шинэчлэл хиймээр санагдаад санал авч байна ==

Википедиагаа жаахан шинэчлэе гээд хэд хэдэн хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн байгаа юм, та завтай бол санал онолоо өгөөч? Баярлалаа!

* [[Хэлэлцүүлэг:Нүүр_хуудас]]
* [[Wikipedia:Хурал/Ерөнхий#Interface_Admin_болох_хүсэлт]]
[[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 03:14, 2 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== [[:Ангилал:Устгалд орох хуудсууд]] ==

Hi, could you please take a look at these deletion requests? I know there are some cases needing discussion but there is also spam in there. '''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' 02:11, 14 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== Сайн байна уу? ==

Өнөөдөр [[Загвар:Инфобокс улс]] хуудсыг бүхэлд нь шинэчлэх гэж байгаа тул зарим хуудсанд алдаа гарч ирж магадгүй шүү [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|talk]]) 04:31, 16 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== TOGG ==

@[[Хэрэглэгч:Zorigt|Zorigt]] Hi, since you deleted this article as I used machine translation, can you create one for me correctly? Thanks [[Хэрэглэгч:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:ARDITGILA|talk]]) 04:38, 28 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Боломжтой бол дэмжээд өгнө үү ==

Сайн байна уу, Боломжтой бол намайг дэмжээд өгнө үү. 
[https://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85_%D1%85%D2%AF%D1%81%D1%8D%D0%BB%D1%82%D2%AF%D2%AF%D0%B4 Хүсэлт]  [[Хэрэглэгч:MongolWikiNew|MongolWikiNew]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWikiNew|talk]]) 03:01, 12 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC)

== Please delete and block ==

Please delete [[Tran Quang Hung]] and [[Nguyen_Hoang_Gia_Bao]], they are obvious spam. Please block 2402:9D80:403:A64D:A812:E64B:BDCE:C07F and 2402:800:62EE:929A:1AA:39DE:5507:AF34 for obvious sockpuppetry behaviour and disruptive editing. Thanks. --[[Хэрэглэгч:Lemonaka|Lemonaka]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Lemonaka|talk]]) 16:43, 23 Зургаадугаар сар 2023 (UTC)

== Сайн байна уу? Админ Зоригтоо ==

Тантай хэрхэн холбогдож болох талаар хэлж өгөөч! Мэдээж википедиа-ийн талаар...Баярлалаа [[Тусгай:Contributions/202.9.40.188|202.9.40.188]] 05:25, 22 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

:Сайн байна уу. Та энд бичиж үлдээж болно. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 05:30, 22 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

== Шинэ хуудас үүсгэх видео зааварын шинэчлэлт ==

Сайн бна уу, 
Энэ хуудсыг хамгаалсан байна энэ хуудсанд хэдэн жилийн өмнө би Шинэ хуудас үүсгэх Видео зааврыг нь хийсэн юм. Одоо дахин шинэчилж сайжируулсан байгаа.
https://mn.wikipedia.org/wiki/Тусламж:Шинэ_хуудас_яаж_үүсгэх_вэ%3F

Хуучин видеоны линкийг нь энэ шинэчилсэн видеоны линкээр солиод өгнө үү: https://www.youtube.com/watch?v=wyi-uuV5WeA

[[Хэрэглэгч:MN5|MN5]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MN5|talk]]) 09:22, 2 Аравдугаар сар 2023 (UTC)

:::Шинэ хуудас үүсгэх Видео заавар хэсэгт 
:Энийг  сopy+paste хийгээд хуучин дээр нь дархад болно [https://www.youtube.com/watch?v=wyi-uuV5WeA| Үзэх]
: [[Хэрэглэгч:MN5|MN5]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MN5|talk]]) 09:29, 2 Аравдугаар сар 2023 (UTC)

= Сайн байна уу? =

Доорх тэмбүү өвчний талаарх   хуудсыг яаралтай устгах шалтгаан хүсэлтийг гаргасан байгаа! Устгасны дараа эх сурвалжтай, монгол эрдэмтэн судлаачдын эрдмийн бүтээлээс оруулж нийтлэх болно!
[[Тэмбүү]] [[Хэрэглэгч:Emch phd|Emch phd]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Emch phd|talk]]) 11:55, 16 Аравдугаар сар 2023 (UTC)

== хэрхэн өөрийн хуудас дээр баннер тавих вэ? яг таных шиг ==

&quot;Энэ хэрэглэгч 2005 оны 8 сарын 20-ноос хойш Википедиатай нөхөрлөж байна.&quot; жишээ нь: Энэ баннер надад таалагдаж байна. [[Хэрэглэгч:Gologmine|Gologmine]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Gologmine|talk]]) 16:05, 21 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC)

Hi zorigt

[[Тусгай:Contributions/2405:5700:310:9300:B90A:CF72:E1BE:7B1C|2405:5700:310:9300:B90A:CF72:E1BE:7B1C]] 08:23, 16 Гуравдугаар сар 2024 (UTC)

== Suld yvah ==

Suld yvah [[Тусгай:Contributions/2405:5700:301:BDC:EDBE:91A8:4818:B074|2405:5700:301:BDC:EDBE:91A8:4818:B074]] 13:23, 16 Гуравдугаар сар 2024 (UTC)

== About my ban ==

My account was [[Tamerlane's Soldier]]. On the Timur page, I gave 7 sources that Timur was Turkic and edited it, but you changed it to Mongolian without giving even 1 source, and then you banned me from wikipedia for giving false information. Are you a vandal? Why am I banned when there are people who cannot even give 1 source? On top of that, he also wrote an article about Timur's origin below and there is no source for it. Please ban them too. [[Тусгай:Contributions/88.86.117.130|88.86.117.130]] 12:39, 10 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC)

:This is Megzer I'm talking about. He always reverted my edit even though I cited the source. You are also like riz, I gave 4 sources of the time and 2 sources of historians, but you take back the edit and write Timur as a mongol again without any source. Because you cannot open your eyes to the facts. [[Тусгай:Contributions/88.86.117.130|88.86.117.130]] 13:09, 10 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC)

== Хар хун ==

Яагаад устгагдсан бэ? [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 15:45, 15 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC)

== Adar ==

Adar

[[Тусгай:Contributions/203.91.115.56|203.91.115.56]] 02:38, 31 Тавдугаар сар 2024 (UTC)

== Cleaning up files ==
Hello! All files need a license so we can see the copyright for the file. If a file does not have a license it should be deleted. Perhaps you could have a look at the files in [[Тусгай:UnusedFiles]] and delete those without a license? --[[Хэрэглэгч:MGA73|MGA73]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MGA73|яриа]]) 18:21, 16 Долоодугаар сар 2024 (UTC)
: Hello again. Files in [[:Ангилал:NowCommons]] can be deleted if all relevant info have been moved to Commons. If the name on Commons is different remember to change any pages that uses the local file.
: I created [[:mw:Extension:FileImporter/Data/mn.wikipedia]] so now it is easy to move files to Commons. Just click the tab &quot;Export to Wikimedia Commons&quot;. If something needs to be fixed you can modify the configutation. You are also welcome to ask me. --[[Хэрэглэгч:MGA73|MGA73]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MGA73|яриа]]) 09:54, 21 Долоодугаар сар 2024 (UTC)

== Сэдвүүд битгий устгаарай ==

Сайн байна уу, Манайх шинэ Wikipedia төсөл хэрэгжүүлээд 16 сургуулийн 11-р ангиудаас тусгай хичээлээр 400 англи викигийн сэдвийг орчуулж оруулж байгаа юм. 11-р ангийнх нь жаахан алдаатай орчуулж сэдэв оруулж байгаа гэхдээ тэд нар яваандаа сэдвээ өөрсдөө засах юм. Өнөө өглөөний устгасан хэдэн сэдвээ эргээд сэргээгээд өгөөрэй эзэд нь дараа нь засах юм. Нөгөө 2016 онд өөрөөр чинь Wikipedia гийн төсөл дээр дэмжисэн коммент бичүүлж быайсан тэр төслийн үргэлжилэл явж байгаа юм. Иймэрхүү сэдвүүдийг удстгахгүй байна уу. Баярллаа. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|яриа]]) 00:52, 26 Долоодугаар сар 2024 (UTC)

== засахвар хийх ==

&quot;Паралимпын наадам&quot;  гээд нэр өгсөн буруу бололтой. &quot;Паралимпийн наадам&quot; гэх нь зөв үү? Тэгвэл нэрийг засч өгнө үү. [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 04:22, 4 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

== Викигийн талаар ==

Сайн байна уу,

Өөртэй чинь имэйлээр юмуу сошиал (telegram гэх мэт) ашиглаад холбогдож болох уу? Монгол викигийн хөгжүүлэлт, одоогийн байдал, төсөл хэрэгжүүлэх, санхүүгийн дэмжлэг г.м-ийн талаар санал бодлоо хуваалцах уу гээд. Боломжтой бол миний имэйл руу (Тусгай:EmailUser/Chinneeb) хариулаарай (privately).

Баярлалаа, --[[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb|яриа]]) 08:07, 19 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Олон талт байдал ==

''' [[Тусгай:Contributions/2405:5700:311:DC8A:7C47:2419:8438:8785|2405:5700:311:DC8A:7C47:2419:8438:8785]] 16:37, 20 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)

== Sedev ustgahgui baina uu ==

Sain baina uu, Manai Wikipedia tosol amjilttai heregjij baigaa yumaa ene jil 35 dund surguulid Wikipediagiin dvd gee taraaj ahlah angiin suragchdad offline Wikipediag delgeruulj baigaa. Uuntei holbootoigoor yanz buriin gunzgii sudalgaa hiij baigaa bas sudalgaanii ajild tus bolohoor niigmiin uhaanii sudalgaatai hamaataigarr manai Dashka01 ba Oyunaa28 ajiltnuud edgeer accountaas oguulluud oruulj baigaa tedgeeriig ustgahgui baina uu, Bi oort chine tosliinhoo videog email ruu chine onoodor ilgeene uzeerei. 2016 onii tosloos hoish manai 3 dah Offline Wikipedia distribution tosol amjilttai heregjij bgaa yum videonoos uzeerei. Bayrllaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|яриа]]) 03:40, 20 Зургаадугаар сар 2025 (UTC)

:Tuhain oguulluud n olon niited unshihad sain tohirohgui harin nariin niigmiin uhaanii sudalgaanii chigleld tohiroh 2 ba 3r tuvshinii oguulluud baigaa. Angli wikid ch bas iim oguulluud olon myanga baigaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|яриа]]) 03:56, 20 Зургаадугаар сар 2025 (UTC)
::@[[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] та [[:en:Wikipedia:No_original_research|Wikipedia:No original research - Wikipedia]] өгүүллийг эхлээд уншина уу. Та бүхний судалгааны үр дүнгээ оруулах талбар нь Википедиа биш юм. Тиймээс би цаашид ч нэвтэрхий тольд зохицохгүй гэж үзсэн зүйлсийг устгах болно. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|яриа]]) 03:44, 26 Зургаадугаар сар 2025 (UTC)

== Possible collaboration with Central Asian wiki communities ==

Hello, Zorigt! Sorry for not writing in Mongolian. I've noticed that you're the most active admin in Mongolian Wikipedia and decided to contact you. My name is Batyrbek and I represent Kazakh Wikimedians. We, as Central Asian communities, along with Uzbek, Kyrgyz, Tajik, Karakalpak and Iranian communities held our first [[metawiki:Central_Asian_WikiCon_2025|Central Asian WikiCon]] in April this year. We are planning to continue this annual event and organize it in 2026 too, in Almaty, Kazakhstan. And for that we want to invite Mongolian Wikimedians as guests and start our possible collaboration (CA+Mongolia). If you and/or other active members, who you think might be the best candidates, are interested in this idea, please let us know. Application for the scholarship for our conference will start approximately in November. We will inform you, once you confirm your interest. Cheers, [[Хэрэглэгч:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Batyrbek.kz|яриа]]) 20:10, 2 Наймдугаар сар 2025 (UTC)

== Пёнчангийн болон Пёнчаны ==

Сайн байна уу. Миний Пёнчаны гэснийг Пёнчангийн болгосон байгааг харлаа. Маш олон тооны мэдээллийн сайтууд болон Монголын Үндэсний Олимпын Хороо Пёнчаны гэж байсан тул тэгэж өөрчилсөн билээ. [https://gogo.mn/r/mn01w],[https://itoim.mn/article/ULTxc/11627?0b39fa3d57b6f7bf48328a55d91fef94], [https://news.mn/r/765447/], [https://www.facebook.com/Olympic.mn/photos/%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B2%D0%BE%D0%BD-2024-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD-%D1%91%D1%81%D0%BD%D1%8B-%D0%B1%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D0%B4%D1%8D%D0%BB-%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B8%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%B3-%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D1%86%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%83%D1%87%D1%83%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD-%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-iv-%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D0%B0/6220972201255405/], [https://ikon.mn/n/1626], [https://montsame.mn/mn/read/70154]. [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 11:11, 15 Наймдугаар сар 2025 (UTC)

:Сайн байна уу. Пёнчан гэдэг нь монголоор бол их инхэлэгтэй (англиар бичсэнийг нь харвал -ng төгсгөлтэй байгааг та анзаарах байх) тул дүрэм ёсоор Пёнчангийн гэж хувирна. Бээжиний биш Бээжингийн гэж бичдэгтэй адилхан гэсэн үг. @Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|яриа]]) 23:43, 17 Наймдугаар сар 2025 (UTC)

== Засвартай холбоотойгоор ==

Өөрийн чинь засварын ажлыг хүндэтгэж байгаа ч мэддэг зүйлээ л засахыг зөвлөж байна, бусдын бичсэнд хүндэтгэлтэй хандаарай. Ялангуяа үг үсгийн алдаа. [[Хэрэглэгч:Bataak|Bataak]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Bataak|яриа]]) 03:16, 14 Хоёрдугаар сар 2026 (UTC)

:: Монгол хэлний зөв бичих дүрмийн журамласан толийг үзнэ үү. [https://toli.gov.mn/w/UoOATzTcopfVsPuc эшлэл]
[https://toli.gov.mn/w/dt0meQBJGdfsyXQI　бэлгэд] Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|яриа]]) 01:33, 16 Хоёрдугаар сар 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Zorigt.

Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Mongolian Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Хэрэглэгч:Kurcke|Kurcke]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Kurcke|яриа]]) 11:59, 8 Гуравдугаар сар 2026 (UTC)

== Help ==

Hello, I would appreciate your help in improving [[Газын аймаглан устгасан явдал|this]] page; my Mongolian is poor. [[Хэрэглэгч:جودت|جودت]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:جودت|яриа]]) 18:35, 17 Гуравдугаар сар 2026 (UTC)

== Энэ загварыг хараад өгөөч ==

Би [[загвар:кладограм]] англи викигээс хуулж хийсэн юм. Гэхдээ нэр тайлбар нэлээн дутмаг байгаа. Та хараад зөвлөгөө өгөөч. [[Хэрэглэгч:ChocolateLemon|ChocolateLemon]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:ChocolateLemon|яриа]]) 09:42, 22 Гуравдугаар сар 2026 (UTC)

== Хуудас зөөх хүсэлт ==

Сайн байна уу. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026/Батжаргалын Заяабал]] ноорог хуудсыг эх сурвалж, эшлэл, зураг, бүтэцтэйгээр цэгцлэн бэлтгээд байна. Одоогоор надад хуудас зөөх эрх нээгдээгүй тул [[Батжаргалын Заяабал]] нэрээр үндсэн өгүүллийн орон зай руу зөөх боломжтой эсэхийг шалгаж, шаардлага хангасан гэж үзвэл тусалж өгөхийг хүсье. Chinneeb хэрэглэгчид мөн хүсэлт үлдээсэн боловч одоогоор хариу аваагүй байна. Хэрэв засах шаардлагатай зүйл байвал зөвлөгөө өгвөл баярлана. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026|MongolEditor2026]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolEditor2026|яриа]]) 02:53, 19 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Сонгины Энхбаатар хуудас ==

Сайн байна уу. Уг хүний нэр нь албан ёсоор '''Сонгины Энхбаата'''р байдаг юм аа, ''Сонгинын'' биш. Тэрхүү өөрчлөлтийг буцааж өгнө үү. [[Хэрэглэгч:Naomi0507|Naomi0507]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Naomi0507|яриа]]) 13:00, 26 Наймдугаар сар 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i2tygglqes767gjdhwc3qr3kn35r7ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2848</id>
    <revision>
      <id>867267</id>
      <parentid>867226</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>867267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9190" sha1="aasgpmwyj51ka2zlpkkgv10511c0sec" xml:space="preserve">{{Инфобокс Их сургууль
| нэр = Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль
| эххэлдээрх_нэр = 
| эх_хэл = 
| зураг = Mongolian University of Science and Technology.jpg
| зургийн_хэмжээ = 220px
| image_alt = 
| тайлбар = 
| latin_name = 
| other_name =          &lt;!-- or: | other_names = --&gt;
| former_name =         &lt;!-- or: | former_names = --&gt;
| motto = 
| motto_lang = 
| mottoeng = 
| байгуулагдсан = 1959
| хаагдсан =              &lt;!-- {{end date|YYYY}} --&gt;
| төрөл = 
| parent = 
| affiliation = 
| religious_affiliation =
| academic_affiliation =
| endowment = 
| budget = 
| officer_in_charge = 
| chairman = 
| chairperson = 
| chancellor = 
| president = 
| vice-president = 
| superintendent = 
| provost = 
| vice_chancellor= 
| rector = 
| principal = 
| dean = 
| director = 
| head_label = 
| head = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students = 
| undergrad = 
| postgrad = 
| doctoral = 
| other = 
| city = [[Улаанбаатар]]
| state = 
| province = 
| country = [[Монгол]]
| coor = 
| campus = 
| хэл = 
| free_label = 
| free = 
| colors =              &lt;!-- or: | colours = --&gt;
| athletics = 
| sports = 
| athletics_nickname =  &lt;!-- or: | athletics_nicknames = --&gt;&lt;!-- or: | sports_nickname = --&gt;&lt;!-- or: | sports_nicknames = --&gt;
| mascot =              &lt;!-- or: | mascots = --&gt;
| sporting_affiliations = 
| цахим хаяг =             &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| logo = 
| footnotes = 
}}

'''Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль''' ('''ШУТИС''') нь [[Монгол Улс]]ад орших [[их сургууль]] юм.

==Түүх==
Монгол улс дотооддоо инженер, техникийн боловсон хүчин бэлтгэх зорилгоор [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын Их Сургуулийн]] (МУИС) бүрэлдэхүүнд 1959 оноос Аж үйлдвэрийн эдийн засаг, Барилгын инженер, 1960 оноос Геологийн инженерийн мэргэжилтэн бэлтгэж эхэлснээр тус сургуулийн суурь тавигдсан юм. 1969 онд МУИС-ийн бүрэлдэхүүнд Политехникийн дээд сургууль /ПДС/-ийг Барилга, Эрчим хүч, Геологи-уул уурхай, Механик-инженер, Инженер-эдийн засгийн гэсэн таван факультет, мэргэжлийн 13 тэнхимтэйгээр байгуулжээ.

Политехникийн дээд сургуулийн хөгжил бэхжилтэнд [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын]] Хөгжлийн хөтөлбөрийн төсөлд бодитой хувь нэмэр оруулсан юм.Энэ төслийн хүрээнд тус сургуулийн шинэ үеийн багшлах боловсон хүчин, сургалтын материаллаг баазын асуудал зохих түвшинд шийдвэрлэгдсэн юм. 1982 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн шийдвэрээр ПДС-ийг МУИС-ийн бүрэлдэхүүнээс гарган, бие даасан дээд сургууль болгон зохион байгуулсан байна.
[[Файл:Professor2013.jpg|thumb|280px|[[ШУТИС]]-ын багш профессоруудын диплом гардуулах ёслол 2013-06-20]]

ПДС-ийн хөгжлийн асуудалд төр, засгаас анхаарал тавьж 1988 онд тусгайд авч хэлэлцэн &quot;ПДС-ийн талаар авах арга хэмжээний тухай&quot; гэсэн тогтоол гаргаж байв. Сургуулийн материалаг баазын хөгжилд 1980 оны сүүлчээр тэр үеийн үнэлгээгээр 15.6 төгрөгийн өртөг бүхий хичээлийн байрны шинэ өргөтгөл ашиглалтанд орсон нь чухал түлхэц болсон юм.

БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1990 оны 154-р тогтоолоор тус сургуулийг Монгол Улсын Техникийн Их Сургууль болгон зохион байгуулсан юм. ПДС нь их сургууль болж зохион байгуулагдахын өмнө 9 факультет, мэргэжлийн ба үйлчлэх 31 тэнхим, 374 профессор багш, 3600 гаруй оюутантай дээд сургууль байсан юм. Политехникийн дээд сургууль нь 1969-1990 онуудад 12322 инженер техник, инженер эдийн засгийн мэргэжилтэнг өдөр, орой, эчнээ сургалтаар бэлтгэн гаргасан түүхтэй.

Зах зээлийн нөхцөлд Монголын дээд боловсролыг өөрчлєн шинэчлэх бодлогыг хэрэгжүүлэх, сургалтын дэвшилтэт технологи нэвтрүүлэх зорилго дэвшүүлсэн эргэлтийн үетэй ПДС-ийг ТИС болгон өөрчилсөн цаг хугацаа давхцсан юм.

ТИС 1992 онд өөрийн бүтцэд өөрчлөлт хийж, факультетын зохион байгуулалтаас сургууль, төвүүдийн зохион байгуулалтанд шилжин, ТИС-ийн дээд түвшний удирдлагын төвлөрлийг сааруулах бодлогыг хэрэгжүүлж эхэлсэн юм. 

ШУТИС-ийн бүрэлдэхүүнд 8 сургууль, 2 төв, мэргэжлийн ба үйлчлэх 31 тэнхим байсан бол 1998-2006 оны хичээлийн жилийн байдлаар бүрэлдэхүүн 15 сургууль, (үүнээс аймаг орон нутагт 3 салбар сургууль), эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, 40 гаруй тэнхимтэй, 646 профессор багштай, 21000 гаруй оюутантай, 3 лицей сургуультай томоохон их сургууль болон өргөжиж, улмаар шинжлэх ухаан сургалт-үйлдвэрлэлийн том цогцолбор болон хөгжиж байна.

==Бүрэлдэхүүн сургуулиуд==
*[[Барилга, архитектурын сургууль|Барилга, архитектурын сургууль]] 
*[[Бизнесийн удирдлага, хүмүүнлэгийн сургууль|Бизнесийн удирдлага, хүмүүнлэгийн сургууль]]
*[[Геологи, уул уурхайн сургууль|Геологи, уул уурхайн сургууль]] 
*[[Механик, тээврийн сургууль|Механик, тээврийн сургууль]] 
*[[Мэдээлэл, холбооны технологийн сургууль|Мэдээлэл, холбооны технологийн сургууль]] 
*[[Үйлдвэрлэлийн технологийн сургууль|Үйлдвэрлэлийн технологийн сургууль]] 
*[[Хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль|Хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль]] 
*[[Эрчим хүчний сургууль|Эрчим хүчний сургууль]] 
*[[Дархан-Уул аймаг дахь Технологийн сургууль|Дархан-Уул аймаг дахь Технологийн сургууль]]
*[[Гадаад хэлний сургууль|Гадаад хэлний сургууль]]
*[[Шинжлэх ухаан технологийн ахлах сургууль|Шинжлэх ухаан технологийн ахлах сургууль]]*
*[[ШУТИС-Коосен технологийн коллеж|ШУТИС-Коосен технологийн коллеж]]
*[[Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ, ШУТИС-ийн харьяа Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит &quot;Эрдэнэт цогцолбор&quot; дээд сургууль|Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ, ШУТИС-ийн харьяа Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит &quot;Эрдэнэт цогцолбор&quot; дээд сургууль]]

==Эх сурвалж==
{{commonscat}}
*[http://www.must.edu.mn ШУТИС-ийн албан ёсны сайт]

[[Ангилал:Улаанбаатарын их сургууль]]
[[Ангилал:Их сургууль]]
[[Ангилал:Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль| ]]
[[Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)| ]]
[[Ангилал:Техникийн их сургууль]]
[[Ангилал:1959 онд байгуулагдсан]]</text>
      <sha1>aasgpmwyj51ka2zlpkkgv10511c0sec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэлхий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3589</id>
    <revision>
      <id>867273</id>
      <parentid>867009</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37411" sha1="7jmkryh7dq5qqggwf89ciismslqdusl" xml:space="preserve">{{Инфобокс Гараг
| bgcolour=#c0c0ff
| name = дэлхий
| symbol = [[Файл:Earth symbol (small, bold).svg|32px|alt=🜨|Дэлхийн одон орны тэмдэг]]
| image     = [[File:The Blue Marble (remastered).jpg|frameless|center]]
| caption = 
| epoch = [[J2000.0]]
| apoapsis = 152,097,701&amp;nbsp;км &lt;br /&gt;1.0167103335&amp;nbsp;[[Одон орны нэгж|а.н.]]
| periapsis = 147,098,074&amp;nbsp;км &lt;br /&gt; 0.9832898912&amp;nbsp;А.Н.
| semimajor = 149,597,887.5&amp;nbsp;км &lt;br /&gt; 1.0000001124&amp;nbsp;А.Н.
| eccentricity = 0.016710219
| inclination = 1°34'43.3&quot;&lt;ref name=Allen294&gt;{{cite book
 | title=Allen's Astrophysical Quantities
 | а.н.thor=Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N.
 | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387987460
 | url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&amp;pg=PA294
 | pages=294}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; [[тогтмол хавтан|тогтмол хавтанд]]
| asc_node = 348.73936°
| arg_peri = 114.20783°
| period = 365.256366&amp;nbsp;өдөр&lt;br /&gt; 1.0000175&amp;nbsp;[[Юлианы жил (одон орон)|Юлианы жил]]
| avg_speed = 29.783&amp;nbsp;км/с &lt;br /&gt; 107,218&amp;nbsp;км/цаг
| satellites = 1&amp;nbsp;([[Сар]])
| physical_characteristics = yes
| flattening = 0.0033528&lt;ref name=iers/&gt;
| equatorial_radius = 6,378.1&amp;nbsp;км&lt;ref name=iers&gt;{{cite conference
 | а.н.thor=IERS Working Groups
 | editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard
 | title=General Definitions and Numerical Standards
 | year=2003
 | booktitle=IERS Technical Note No. 32
 | publisher=U.S. Naval Observatory and Bureа.н. International des Poids et Mesures
 | url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776
 | accessdate=2008-08-03
 }}&lt;/ref&gt;
| polar_radius = 6,356.8&amp;nbsp;км&lt;ref&gt;{{cite book
 | first=Anny
 | last=Cazenave
 | editor=Ahrens, Thomas J.
 | year=[[1995]]
 | chaptertitle=Geoid, Topography and Distribution of Landforms
 | title=Global earth physics a handbook of physical constants
 | publisher=American Geophysical Union
 | location=Washington, DC
 | isbn=0-87590-851-9
 | url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf
 | accessdate=2008-08-03
 | format=PDF
 | archive-date=2006-10-16
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
| mean_radius = 6,371.0&amp;nbsp;км&lt;ref&gt;{{cite book
 | а.н.thor=Various | editor=David R. Lide | year=2000
 | title=Handbook of Chemistry and Physics
 | edition=81st | publisher=CRC
 | isbn=0849304814 }}&lt;/ref&gt;
| circumference = 40,075.02&amp;nbsp;км&amp;nbsp;([[экватор]]ын)&lt;br /&gt;40,007.86&amp;nbsp;км&amp;nbsp;([[уртрагийн]])&lt;br /&gt;40,041.47&amp;nbsp;км&amp;nbsp;(дундаж)
| surface_area = 510,072,000&amp;nbsp;км²&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last = Pidwirny | first = Michael | date=2006-02-02
 | title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1)
 | publisher=University of British Columbia, Okanagan
 | url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html
 | accessdate=2007-11-26
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cia&gt;{{cite web
 | author=Staff
 | date=2008-07-24
 | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html
 | title=World
 | work=The World Factbook
 | publisher=Central Intelligence Agency
 | accessdate=2008-08-05
 | archive-date=2010-01-05
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
148,940,000&amp;nbsp;км²&amp;nbsp;- хуурай газар &amp;nbsp;&amp;nbsp;(29.2 %)&lt;br /&gt;
361,132,000&amp;nbsp;км²&amp;nbsp;- ус &amp;nbsp;(70.8 %)
| volume = [[Дэлхийн эзлэхүүн|1.0832073{{e|12}}]]&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| mass = 5.9736{{e|24}}&amp;nbsp;кг&lt;ref name=&quot;earth_fact_sheet&quot;&gt;{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = 2004-09-01 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
| density = 5.5153&amp;nbsp;г/см&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| surface_grav = [[Дэлхийн татах хүч|9.780327]] м/с²&lt;ref name=&quot;yoder12&quot;&gt;Yoder, C. F. (1995) p. 12.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;0.99732&amp;nbsp;[[хүндийн хүчний хурдатгал|''g'']]
| escape_velocity = 11.186&amp;nbsp;км/с&amp;nbsp;
| sidereal_day = 0.99726968&amp;nbsp;өдөр&lt;ref name=Allen296&gt;{{cite book
 | title=Allen's Astrophysical Quantities
 | а.н.thor=Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N.
 | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387987460
 | url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&amp;pg=PA296
 | pages=296}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;23{{smallsup|ц}}&amp;nbsp;56{{smallsup|м}}&amp;nbsp;4.100{{smallsup|с}}
| rot_velocity = 1,674.4 км/цаг (465.1 м/с)
| axial_tilt = 23.439281°
| albedo = 0.367&lt;ref name=&quot;earth_fact_sheet&quot;/&gt;
| atmosphere = yes
| temperatures = yes
| temp_name1 = [[Кельвин]]
| min_temp_1 = 184&amp;nbsp;K
| mean_temp_1 = 287&amp;nbsp;K
| max_temp_1 = 331&amp;nbsp;K
| temp_name2 = [[Цельс]]
| min_temp_2 = −89&amp;nbsp;°C
| mean_temp_2 = 14&amp;nbsp;°C
| max_temp_2 = 57.7&amp;nbsp;°C
| surface_pressure = 101.3&amp;nbsp;[[кПа]] ([[Далайн түвшнээс дээш өндөр|Дундаж далайн түвшин]])
| atmosphere_composition = 78.08%&amp;nbsp;[[Азот]] (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;br /&gt; 20.95%&amp;nbsp;[[Хүчилтөрөгч]] (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;br /&gt; 0.93%&amp;nbsp;[[Аргон]]&lt;br /&gt; 0.038%&amp;nbsp;[[Нүүрсхүчлийн хий]]&lt;br /&gt; 1% орчмын [[усны уур]] ([[уур амьсгал]]аас хамаарч өөр байна)&lt;ref name=&quot;earth_fact_sheet&quot;/&gt;
|note=no
}}

'''Дэлхий''' нь [[Нарны аймаг|нарны аймгийн ]]ганц амьдралт гараг ([[ертөнц]]) бөгөөд нарны аймгийн 3 дахь [[гариг|гараг]] юм. Дэлхий нь 4.57 тэрбум [[жил|жилийн]] өмнө үүссэн&lt;ref name=&quot;age_earth&quot;&gt;{{cite book  | first=G.B. | last=Dalrymple | year=1991 | title=The Age of the Earth | url=https://archive.org/details/ageofearth00unse | publisher=Stanford University Press | location=California | id=ISBN 0-8047-1569-6 }}&lt;/ref&gt; бөгөөд нэг дагуултай ([[Сар]]). 365.26 [[өдөр|өдөрт]] [[Нар|Нарыг]] бүтэн тойрдог).&lt;ref&gt;This period is known as the [[sidereal year]]. The number of solar өдөр is one less than the number of [[Sidereal day|sidereal days]] becа.н.se the orbital motion of the Earth about the Sun results in one additional revolution of the planet about its axis.&lt;/ref&gt;. Дэлхийн эргэлтийн тэнхлэг 23.5° хазайсан байдаг нь дэлхийн [[Жилийн дөрвөн улирал|улирлын]] өөрчлөлтийн шалтгаан болно&lt;ref&gt;Ahrens, ''Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants'', p. 8.&lt;/ref&gt;.

Дэлхий нь [[агаар мандал|агаар мандалтай]], гадаргуугийнх нь 71% нь [[далай]] ([[ус]]), үлдсэн 29% нь хуурай газар ([[тив]], [[арал]]). Дэлхийн гадаргуу нь [[Плит тектоник|тектоникийн хавтангуудад]] хуваагдах ба тэдгээр нь тасралтгүй нүүж (хөвж) байдаг. Дэлхий нь гүн рүүгээ бүслүүрлэг тогтоцтой бөгөөд [[Дэлхийн цөм|цөм]], [[манти]], [[Дэлхийн царцдас|царцдасаас]] тогтоно.

== Дэлхийн үүсэл ==
4.57 тэрбум жилийн өмнө&lt;ref name=&quot;age_earth&quot; /&gt; Дэлхий болон [[Нарны аймаг|Нарны аймгийн]] бусад гарагууд хийн мананцраас (''Solar Nebula'') үүссэн гэж [[Шинжлэх ухааны таамаглал|таамаглаж]] байгаа бөгөөд дэлхий нь эхлээд халуун хайлмаг байгаад аажмаар хөрж, хатуу царцдастай болсон байна. Дэлхийн дагуул [[Сар]] нь, Дэлхийг Ангараг гарагтай ойролцоо хэмжээтэй биет (&quot;Тейя&quot; гэж нэрлэдэг) мөргөх үед үүссэн гэж таамагладаг&lt;ref&gt;{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphа.н.g | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation  | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708-712 | date = 2001 | url = http://www.nature.com/nature/journal/v412/n6848/abs/412708a0.html }}&lt;/ref&gt;. 

Аажмаар Дэлхийн [[температур]] 100&amp;nbsp;°C (212&amp;nbsp;°F) орчим болоход эртний [[агаар мандал]] дахь [[ус|усны]] уур коденсацлагдан, [[далай]] үүсэж эхэлсэн байна. Агаар мандалд [[хүчилтөрөгч]], улмаар агаар мандлын дээд давхаргад [[озон]] (O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) үүссэнээр, [[нар|нарнаас]] ирэх [[хэт ягаан туяа]] багасаж, анхны нийлмэл эст амьтад, улмаар жинхэнэ [[олон эст амьтад]] үүсэж эхэлжээ&lt;ref&gt;{{cite web | last = Burton | first = Kathleen | date = [[November 29]], [[2000]] | url = http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html | title = Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-05 | archive-date = 2011-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111011032824/http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

Дэлхийн гадаргуу байнга, тасралтгүй өөрчлөгдөж байсан гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл эх газрууд нүүж, хоорондоо нэгдэн супер [[тив]] үүсгэн, дараа нь задраж байснаас нилээд чухал [[супер тив]] нь 600-540 [[сая]] [[жил|жилийн]] өмнө үүсэж, 180 сая [[жил|жилийн]] өмнө задарсан ([[супер тив|Гондван]], [[супер тив|Лаурази]] 2 супер тивийг үүсгэсэн) [[супер тив|Пангей]] юм&lt;ref&gt;{{cite journal | а.н.thor=Murphy, J. B.; Nance, R. D. | title=How do supercontinents assemble? | journal=American Scientist | year=1965 | volume=92 | pages=324–33 | url=http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm | accessdate=2007-03-05 | archive-date=2007-07-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Дэлхий дээр хэд хэдэн томоохон [[мөстлөг|мөстлөгүүд]] явагдсан гэж таамагладаг ба эхнийх нь 750-580 сая жилийн өмнө (Неопротерозой), сүүлийнх нь 10,000 жилийн өмнө дууссан байна&lt;ref&gt;{{cite web | а.н.thor=Staff | url = http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm | title = Paleoclimatology - The Study of Ancient Climates | publisher = Page Paleontology Science Center | accessdate = 2007-03-02 }}&lt;/ref&gt;. 

Дэлхийн хөгжлийн түүхэнд [[амьд организм|амьд организмын]] томоохон сүйрлүүд тохиолдож байснаас сүүлийнх нь 65 [[сая]] жилийн өмнө болсон [[үлэг гүрвэл|үлэг гүрвэлүүдийн]] мөхөл юм (Шалтгааныг нь дэлхий дээр [[солир]] унасантай холбон таамагладаг). Уг сүйрлийн дараагаар жижиг амьтад жишээлбэл [[сүүн тэжээлтэн]] амьтад эрчимтэй тархаж эхэлсэн ба хэдэн сая жилийн өмнө [[Африк|Африкийн]] [[мич|мичтэй]] төстэй амьтдыг хоёр хөл дээрээ явдаг болсон гэж [[Шинжлэх ухааны таамаглал|таамагладаг]]&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Gould | first = Stephan J. | title=The Evolution of Life on Earth | journal=Scientific American | date=October , 1994 | url=http://brembs.net/gould.html | accessdate=2007-03-05 }}&lt;/ref&gt;.

== Дэлхийн бүтэц ==
[[Нарны аймaг|Нарны аймгийн]] 4 гариг (Наранд ойрхон 4 гариг) хатуу, чулуурхаг гадаргуутай (&quot;Хөрст гариг&quot;) бөгөөд тэдгээрээс Дэлхий нь хамгийн том, их [[нягт|нягттай]], хүчтэй [[соронзон орон|соронзон оронтой]], газрын татах хүч хамгийн ихтэй [[гариг]] юм. Дэлхий нь ерөнхийдөө зуйвандуу бөмбөлөг хэлбэртэй боловч, үнэндээ гадаргуу нь тэгш биш учир Дэлхийн хэлбэрийг [[Геоид]] гэж нэрлэнэ. 

=== Химийн найрлага ===
Дэлхийн [[масс]] ойролцоогоор 5.98 ×10&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; [[кг]]. Гол бүрдүүлэгч [[химийн элемент|элементүүд]] нь [[төмөр]] (32.1%), [[хүчилтөрөгч]] (30.1%), [[цахиур]] (15.1%), [[магни]] (13.9%), [[хүхэр]] (2.9%), [[никель]] (1.8%), [[кальци]] (1.5%), [[хөнгөнцагаан]] (1.4%) ба үлдэх 1.2% нь бусад [[химийн элемент|химийн элементүүд]] юм&lt;ref&gt;{{cite journal | а.н.thor=Morgan, J. W.; Anders, E. | title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury | journal=Proceedings of the National Academy of Science | year=1980 | volume=71 | issue=12 | pages=6973–6977 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | accessdate=2007-02-04 | archive-date=2013-07-18 | archive-url=https://archive.today/20130718075202/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 

[[АНУ|АНУ-ын]] [[геохими|геохимич]] [[Ф.Кларк|Ф.Кларк-ийн]] тооцоогоор, Дэлхийн царцдасын 47% нь [[хүчилтөрөгч]] бөгөөд нийт чулуулагийн 99.22% нь [[цахиур]], [[хөнгөн цагаан]], [[төмөр]], [[кальци]] зэрэг нийт 11 ислээс тогтдог байна. 

{| {{prettytable}} 
|+ Ф.Кларкийн хүснэгт &lt;br /&gt;(Дэлхийн царцдасын үндсэн ислүүд)
!Найрлага
!Химийн томъёо
!Тархалт
|-
|[[Цахиурын исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|SiO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
|style=&quot;text-align: right;&quot;|59.71%
|-
|[[Хөнгөнцагааны исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
|style=&quot;text-align: right;&quot;|15.41%
|-
|[[Кальцийн исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|CaO
|style=&quot;text-align: right;&quot;|4.90%
|-
|[[Магнийн исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|MgO
|style=&quot;text-align: right;&quot;|4.36%
|-
|[[Натрийн исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
|style=&quot;text-align: right;&quot;|3.55%
|-
|[[Төмрийн (II) исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|FeO
|style=&quot;text-align: right;&quot;|3.52%
|-
|[[Калийн исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|K&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
|style=&quot;text-align: right;&quot;|2.80%
|-
|[[Төмрийн (III) исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|Fe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
|style=&quot;text-align: right;&quot;|2.63%
|-
|[[Ус]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
|style=&quot;text-align: right;&quot;|1.52%
|-
|[[Титаний давхар исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|TiO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
|style=&quot;text-align: right;&quot;|0.60%
|-
|[[Фосфорийн тавч исэл]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;
|style=&quot;text-align: right;&quot;|0.22%
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Нийт
!style=&quot;text-align: right;&quot;|99.22%
|}

=== Дэлхийн дотоод бүтэц ===
[[Файл:Earth-crust-cutaway-mn.png|thumbnail|upright=1.25|Дэлхийн бүтэц  (хэмжээ харгалзаагүй, схем).]]
Дэлхий нь гүн рүүгээ үелэсэн бүтэцтэй бөгөөд химийн найрлагынхаа хувьд: 
* Хамгийн гадна талдаа, силикатлаг найрлагатай, хатуу [[Дэлхийн царцдас|царцдас]],
* Түүний дотор талд шингэн [[манти]], 
* [[Манти|Мантитай]] харьцуулахад харьцангуй халуун [[Дэлхийн цөм|гадаад цөм]], 
* Хамгийн төвдөө хатуу [[Дэлхийн цөм|дотоод цөм]] гэж хуваагдана. 

Харин [[Геологи|Геологийн]] хувьд [[литосфери]], [[астеносфери]], [[манти|дээд манти]], [[манти|доод манти]], [[Дэлхийн цөм|гадаад]] болон [[Дэлхийн цөм|дотоод цөм]] гэсэн үе давхрагуудтай&lt;ref&gt;{{cite book
  | first=Toshiro
  | last=Tanimoto
  | editor=Thomas J. Ahrens
  | year=1995
  | title=Crustal Structure of the Earth
  | booktitle=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants
  | publisher=American Geophysical Union
  | location=Washington, DC
  | id=ISBN 0-87590-851-9
  | url=http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf
  | accessdate=2007-02-03
  | archive-date=2006-10-16
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20061016194153/http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf
  | url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;
. 

{| {{prettytable}} class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=2 style=&quot;width: 33%;&quot;|Гүн
!rowspan=2 valign=&quot;bottom&quot;|Үе давхрага
!rowspan=2 style=&quot;width: 15%;&quot;|Нягт&lt;br /&gt;гр/см&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|-
!Километр
!Миль
|-
|style=&quot;text-align: center;&quot;|0–60
|style=&quot;text-align: center;&quot;|0–37
|[[Литосфери]] (Зузаан нь 5-200 км хүртэл өөрчлөгддөг)
|style=&quot;text-align: center;&quot;|—
|- style=&quot;background: #FEFEFE;&quot;
|style=&quot;text-align: center;&quot;|0–35
|style=&quot;text-align: center;&quot;|0–22
|... [[Дэлхийн царцдас|Царцдас]] (Зузаан нь 5-70км хүртэл өөрчлөгддөг)
|style=&quot;text-align: center;&quot;| 2.2–2.9
|- style=&quot;background: #FEFEFE;&quot;
|style=&quot;text-align: center;&quot;|35–60
|style=&quot;text-align: center;&quot;|22–37
|... Мантийн дээд хэсэг
|style=&quot;text-align: center;&quot;| 3.4–4.4
|-
|style=&quot;text-align: center;&quot;|35–2890
|style=&quot;text-align: center;&quot;|22–1790
|[[Манти]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;| 3.4–5.6
|- style=&quot;background: #FEFEFE;&quot;
|style=&quot;text-align: center;&quot;|100–700
|style=&quot;text-align: center;&quot;|62–435
|... [[Астеносфери]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;|—
|-
|style=&quot;text-align: center;&quot;|2890–5100
|style=&quot;text-align: center;&quot;|1790–3160
|[[Дэлхийн цөм|Гадаад цөм]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;| 9.9–12.2
|-
|style=&quot;text-align: center;&quot;|5100–6378
|style=&quot;text-align: center;&quot;|3160–3954
|[[Дэлхийн цөм|Дотоод цөм]]
|style=&quot;text-align: center;&quot;| 12.8–13.1
|}

==== Цөм ====
*

Дэлхийн дундаж [[нягт]] 5515 кг/м³, харин гадаргуугийн дундаж [[нягт]] 3017 кг/м³ тул [[Дэлхийн цөм|Дэлхийн цөмийг]] харьцангуй илүү нягттай гэж үздэг ба энэ нь [[геофизик|сейсмийн]] судалгаагаар батлагддаг байна. Сейсмийн (чичирхийллийн) S долгионы хурдны сааралтаар гадаад цөмийг шингэн зуурмаг хэмээн баталжээ. Учир нь S долгион нь шингэн биеийг нэвтэрдэггүй байна. Дэлхийн үүслийн эхний үед, ойролцоогоор 4.52 [[тэрбум]] [[жил|жилийн]] орчим, хүнд химийн нэгдлүүд дэлхийн төврүү сууж буюу бөөгнөрөн, хөнгөн нь дэлхийн царцдас буюу гадаргуу руу шилжин, ялгаралт явагдсаны үр дүнд цөм нь үүссэн гэж үздэг. Цөм нь үндсэндээ [[төмөр]] (80%), [[никель]], мөн багахан хэмжээний бусад [[химийн элемент|химийн элементээс]] тогтоно. Эдгээр бусад элементүүдийг хүхэр, карбон, устөрөгч байх магадлалтай хэмээн үздэг.

==== Манти ====
[[Файл:Slice_earth.svg|thumbnail|right|Дэлхийн дотоод бүтэц. 1. Эх газрын царцдас - 2. Далайн царцдас - 3. Дээд манти - 4. Доод манти - 5. Гадаад цөм - 6. Дотоод цөм  &lt;/br&gt;A: [[Мохийн зааг]]  &lt;/br&gt; B: [[Гутенбергийн зааг]]  &lt;/br&gt;C: [[Лехманий зааг]]]]
* ''Гол өгүүллэг: [[Манти]]''

Манти нь Дэлхийн нийт [[эзэлхүүн|эзэлхүүний]] 70%-ийг эзэлдэг, нийтдээ 2,890 [[км]] зузаан. Даралт [[манти]] ба [[Дэлхийн цөм|цөмийн]] заагт ~140 [[Паскаль|ГПа]] (1.4 Мaтм), [[температур]] 500&amp;nbsp;°C-900&amp;nbsp;°C (932&amp;nbsp;°F-1,652&amp;nbsp;°F) хооронд хэлбэлзэх ба [[манти]], [[Дэлхийн цөм|гадаад цөмийн]] зааг дээр 4,000&amp;nbsp;°C (7,200&amp;nbsp;°F) байна.
Мантийг үндсэн 2 хэсэгт хуваадаг. Дээд болон доод манти. Энэ хоёр үе нь бүрдүүлэгч эрдэс минералаараа ялгагдана.

==== Царцдас ====
* ''Гол өгүүллэг: [[Дэлхийн царцдас]]''

Геологийн үүднээс, [[Дэлхийн царцдас]] нь Дэлхийн хамгийн гадна талын хатуу бүрхүүл ([[литосфери|литосферийн]] дээд хэсэг) бөгөөд [[магмын чулуулаг|базальтлаг]] болон [[магмын чулуулаг|боржинлог]] чулуулгаас тогтоно. Дэлхийн нийт эзэлхүүний &lt; 1% эзлэнэ.

=== Тектоникийн плит ===
* ''Гол өгүүллэг: [[Плит тектоник]]''

[[Плит тектоник|Литосфери]] нь [[Плит тектоник|тектоникийн плитүүд]] гэж нэрлэгдэх хэсгүүдэд хуваагдсан (эвдэрсэн) байдаг бөгөөд [[Плит тектоник|астеносфери]] дээгүүр нүүж (хөвж) байдаг байна. Нийтдээ 7 том [[Плит тектоник|плит]], олон тооны жижиг [[Плит тектоник|плитүүд]] байна.
=== Дэлхийн гадаргуу ===
Дэлхийн нийт гадаргуугийн 70.8% нь [[ус|усаар]] ([[Далай|Далайгаар]]) бүрхэгдэнэ&lt;ref name=&quot;Pidwirny2006&quot;&gt;{{cite web
  | last = Pidwirny
  | first = Michael
  | year = 2006
  | url = http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html
  | title = Fundamentals of Physical Geography
  | edition = 2nd Edition
  | publisher = PhysicalGeography.net
  | accessdate = 2007-03-19 }}&lt;/ref&gt;. [[Далай|Далайн]] ёроолын гадаргуу нь тэгш бус бөгөөд уул нурууд ([[Далайн голч нуруу]]), [[галт уул]], хавцал, дэвсэг зэрэгтэй байна&lt;ref name=&quot;ngdc2006&quot;&gt;{{cite web
 | author=Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F.
 | date = 2006-07-07
 | url =http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML
 | title =Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data
 | publisher = NOAA/NGDC | accessdate = 2007-04-21 }}&lt;/ref&gt;. Үлдэх 29.2% нь [[тив|хуурай газар]] бөгөөд [[цөл]], тэгш тал, өндөр уулс зэрэг [[геоморфологи|геоморфологийн]] олон элементүүдээс бүрдэнэ. Хуурай газрын гадаргуугийн 75% нь [[чулуу|тунамал чулуулгаар]] хучигдана&lt;ref&gt;{{cite web | last = Jessey | first = David | url = http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html | title = Weathering and Sedimentary Rocks | publisher = Cal Poly Pomona | accessdate = 2007-03-20 | archive-date = 2007-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. Үлдэх хэсэгт нь [[чулуу|магмын]] болон [[чулуу|хувирмал чулуулаг]] тархана. Дэлхийн газрын гадаргуу дээр хамгийн өргөн тархалттай [[эрдэс|эрдэсүүд]] бол [[Силикатын бүлгийн эрдэс|кварц]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|хээрийн жонш]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|амфибол]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|гялтгануур]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|пироксен]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|оливин]], [[Карбонатын бүлгийн эрдэс|кальцит]], [[Карбонатын бүлгийн эрдэс|доломит]] зэрэг юм&lt;ref&gt;{{cite web | а.н.thor = Staff | url = http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm | title = Minerals | publisher = Museum of Natural History, Oregon | accessdate = 2007-03-20 | archive-date = 2007-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703170251/http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. Дэлхийн гадаргуу нь тектоник хөдөлгөөн болон элэгдэл, [[өгөршил|өгөршлөөс]] хамааран тасралтгүй өөрчлөгддөг байна. 

Дэлхийн [[тив|хуурай газрын]] хамгийн нам дор цэг нь [[далай|далайн]] төвшнөөс доош 418 м-т орших [[Сөнөсөн тэнгис]], хамгийн өргөгдсөн цэг нь  8,848 м өргөгдсөн [[Эверест]] оргил юм. Эх газар дунджаар далайн төвшнөөс дээш 686 м өргөгдсөн байдаг&lt;ref name=&quot;hr_mill&quot;&gt;{{cite journal | last=Mill | first=Hugh Robert | title=The Permanence of Ocean Basins | journal=The Geographical Journal | year=1893 | volume=1 | issue=3 | pages=230-234 | url=http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S453.htm | accessdate=2007-02-25 | archive-date=2007-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070225054604/http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S453.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Усан мандал ===
Дэлхийн нийт гадаргуугийн ихэнхи нь [[ус|усаар]] бүрхэгдсэн байдгаараа [[нарны аймаг|Нарны аймгийн]] бусад [[гариг|гаригуудаас]] ялгаатай бөгөөд &quot;Цэнхэр Гариг&quot; гэж нэрлэгддэг. Дэлхийн усан мандал үндсэндээ [[далай|Дэлхийн далайнуудаас]] бүрдэх боловч, үүнд бас [[Тив|эх газрын]] [[тэнгис]], [[нуур]], [[гол|гол мөрөн]], газрын гадаргуугаас 2000 [[метр|м]] хүртэл гүнд орших гүний [[ус|усыг]] оруулдаг байна. Дэлхийн хамгийн гүн [[ус|устай]] газар бол [[Номхон далай|Номхон далайд]] орших [[Марианы хотгор]] (10,911 м гүн)&lt;ref name=&quot;rain.org&quot;&gt;{{cite web | а.н.thor=Staff | url = http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | title = &quot;Deep Ocean Studies&quot; | work = Ocean Studies | publisher = RAIN National Public Internet and Community Technology Center | accessdate = 2006-04-02
}}&lt;/ref&gt;. Далайн дундаж гүн 3,794 м байдаг. 

[[Далай|Далайн]] нийт [[масс]] 1.35 х 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; [[тонн]] буюу Дэлхийн нийт массын 1/4400, [[эзэлхүүн]] нь 1.386 × 109 км³. Дэлхий дээрхи нийт усны 97.5% нь давстай [[ус]] бөгөөд үлдэх 2.5% нь цэвэр ус юм. Цэвэр усны 68.7% нь [[ус|мөс]] хэлбэрээр оршино&lt;ref&gt;{{cite web | а.н.thor = Igor A. Shiklomanov ''et al'' | year = 1999 | url = http://espejo.unesco.org.uy/ | title = World Water Resources and their use Beginning of the 21st Century&quot; Prepared in the Framework of IHP UNESCO | publisher = State Hydrological Institute, St. Petersburg | accessdate = 2006-08-10 | archive-date = 2006-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060808204116/http://espejo.unesco.org.uy/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. 

Далайн ус нь [[нар|нарны]] [[энерги|энергийг]] их хэмжээгээр шингээдэг учир далайн усны [[температур|температурын]] тархалтаар дэлхийн [[цаг уур]] тодорхойлогдоно&lt;ref&gt;{{cite web | last = Scott | first = Michon | date = [[April 24]], [[2006]] | url = http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ | title = Earth's Big heat Bucket | publisher = NASA Earth Observatory | accessdate = 2007-03-14
}}&lt;/ref&gt;. Үүний тод жишээ бол [[ЭНСО]] (El Niño-Southern Oscillation) юм&lt;ref&gt;{{cite web
 | first =Sharron
 | last =Sample
 | date =June 21, 2005
 | url =http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html
 | title =Sea Surface Temperature
 | publisher =NASA
 | accessdate =2007-04-21
 | archive-date =2007-04-29
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070429030121/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;.

=== Агаар мандал ===
* ''Гол өгүүллэг: [[Агаар мандал]]''

Дэлхийн агаар мандал гэж [[Дэлхийн татах хүч|Дэлхийн татах хүчинд]] захирагдан, Дэлхийн гадна талаар хүрээлэн байгаа [[хийн төлөв|хийн]] давхрагыг хэлнэ. Агаар мандлын 78% нь [[азот]], 20.95% [[хүчилтөрөгч]], 0.93% [[аргон]], 0.038% [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл]], 1% [[ус|усны уур]] болон  маш бага хэмжээтэй бусад [[хийн төлөв|хийнүүд]] байна. Эдгээр хийнүүдийг нийлүүлээд бид [[агаар]] гэж нэрлэдэг. Агаар мандал нь [[Нар|Нарнаас]] ирэх [[хэт ягаан туяа|хэт ягаан туяаг]] шингээж, [[өдөр]], [[шөнө|шөнийн]] [[температур|температурын]] ялгааг тогтворжуулан, Дэлхий дээр [[амьдрал]] байх нөхцөлийг бүрдүүлнэ&lt;ref name=&quot;atmosphere&quot;&gt;{{cite web | а.н.thor = Staff | date = October 8, 2003 | url = http://www.nasa.gov/а.н.dience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html | title = Earth's Atmosphere | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 }}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Газрын гадаргуу орчмын агаар мандлын дундаж [[температур]] 15&amp;nbsp;°C байдаг.

== Сар ==
* ''Гол өгүүллэг: [[Сар]]''

Сар нь дэлхийн [[байгалийн дагуул]] юм.Бидний амьдарч буй орчин дэлхий бол орой өдөр гэсэн цаг байдаг тэдний нэг бол нар,сар хоёр юм.Түүнийг ялгахад амархан юм үүн нэг нь гэгээтэй нэг нь харанхуй байдаг

== Дэлхийн эргэлт ба орбит ==

Дэлхий тэнхлэгээрээ 23 цаг, 56 минут, 4.091 секундэд нэг бүтэн эргэдэг бөгөөд &lt;ref&gt;{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = January, 30, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | title = Astronomical Times | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110818022038/http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Нарнаас дунджаар 150 сая км зайд, 30 км/сек (108,000 км/ц) хурдтайгаар 365.2564 өдөрт Нарыг нэг бүтэн тойрно. 

Дэлхийн тэнхлэг нь Нар-Дэлхийг дайрсан хавтгайтай харьцуулахад 23.5 градусаар хазайсан байх ба энэ нь Дэлхий дээрх өвөл зуны улирал солигдох шалтгаан болно.

== Нийгмийн газарзүй ==
Дэлхийн [[хүн ам]] нь [[2006]] [[он|оны]] [[2 сар|2 сарын]] байдлаар 6,600,000,000 байгаа&lt;ref&gt;Currently it is closer to 6.6&amp;nbsp;billion than 6.5&amp;nbsp;billion.  It will reach 6.6&amp;nbsp;billion in June 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LiveScience&quot;&gt;
{{cite news
  | first= Leonard
  | last= David
  | url= http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html
  | title= Planet's Population Hit 6.5 Billion Saturday
  | work= Live Science
  | date= [[2006-02-24]]
  | accessdate= 2006-04-02
}}
&lt;/ref&gt; бөгөөд [[2013]] онд 7 тэрбум, [[2050]] онд 9.2 тэрбум хүрнэ гэсэн тооцоо байдаг&lt;ref&gt;{{cite web
  | а.н.thor=Staff
  | url = http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm
  | title = World Population Prospects: The 2006 Revision
  | publisher = United Nations
  | accessdate = 2007-03-07 }}&lt;/ref&gt;. Хүн амын өсөлтийн дийлэнх нь хөгжиж буй орнуудад хамаарна. Дэлхийн нийт гадаргуугийн 1/8 нь хүн оршин суухад тохиромжтой гэж тооцогддог байна (2/3 нь [[далай]], үлдэх хуурай газрын тэн хагас нь [[цөл]] (14%)&lt;ref&gt;{{cite journal
  | а.н.thor=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A.
  | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification
  | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions
  | year=2007
  | volume=4
  | pages=439-473
  | url=http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439
  | accessdate=2007-03-31 }}&lt;/ref&gt;, өндөр уулс (27%) зэрэг)&lt;ref&gt;{{cite web
  | а.н.thor = Staff
  | url = http://www.biodiv.org/programmes/defа.н.lt.shtml
  | title = Themes &amp; Issues
  | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity
  | accessdate = 2007-03-29
  }}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2007 оны байдлаар суверн статустай 201 [[улс|орон]], [[НҮБ]]-ийн гишүүн 192 [[улс]] байна.

== Мөн үзэх ==
* [[Нарны аймаг]]

== Цахим холбоос ==
* [http://www.wikimapia.org/ WikiSatellite view of Earth at WikiMapia]
* [http://geomag.usgs.gov USGS Geomagnetism Program]
* [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/BlueMarble NASA Earth Observatory]
* [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth Earth Profile] by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration]
* [http://www.co-intelligence.org/newsletter/comparisons.html The size of Earth compared with other planets/stars]
* [https://web.archive.org/web/20090122063915/http://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html Climate changes causes the earth's shape to change - Nasa]
* [https://web.archive.org/web/20071116132744/http://www.funonthenet.in/content/view/282/31/ Beautiful Views of Planet Earth] Pictures of Earth from space
* [http://www.flashearth.com/ Flash Earth] A Flash-based viewer for satellite and aerial imagery of the Earth
* [https://web.archive.org/web/20130218015318/http://www.projectshum.org/Planets/earth.html Projectshum.org's Earth fact file] (for younger folk)
* [http://www.geody.com/?world=terra Geody Earth] World's search engine that supports Google Earth, NASA World Wind, Celestia, GPS, and other applications.
* [https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space Planet Earth] From AOL Research &amp; Learn: Photos, quizzes and info about Earth's climate, creatures and science.
* [https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space Earth From Space] Some Photos From the Exhibit

== Эшлэл ==
{{reflist}}

{{Нарны аймаг}}

[[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]]
[[Ангилал:Дэлхий| ]]
[[Ангилал:Дэлхий (гараг)| ]]
[[Ангилал:Нарны аймгийн гараг]]</text>
      <sha1>7jmkryh7dq5qqggwf89ciismslqdusl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хөдөө аж ахуй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4054</id>
    <revision>
      <id>867295</id>
      <parentid>864863</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60210" sha1="9dcbjztoqjkbxybkh5hoar16xtjiqfj" xml:space="preserve">{{Хөдөө аж ахуй}}
[[File:Tomb of Nakht (2).jpg|thumb|right|]]

'''Хөдөө аж ахуй''' нь гаршуулсан [[амьтан]] болон [[Ургамал|ургамлыг]] тодорхой зохион байгуулалттайгаар өсгөн үржүүлэх замаар [[хүнс]], [[тэжээл]], [[цардуул]] болон бусад бүтээгдэхүүнүүдийг үйлдвэрлэх [[Эдийн засаг|эдийн засгийн]] нэг том салбар юм. Орчин цагийн хэлэнд '''Хөдөө аж ахуй (ХАА)''' гэдэг нэр томъёонд [[мал]] амьтан өсгөн үржүүлэхээс эхлээд тэдгээрээс авч болох түүхий эдийг боловсруулах, мөн [[газар тариалан]] эрхэлж хүнс, тэжээл үйлдвэрлэх бүхий л үйл ажиллагааг хамруулан ойлгодог. Хөдөө аж ахуй гэдэг нь мөн ХАА-н практик үйл ажиллагааны судалгаа бөгөөд үүнийг [[Хөдөө аж ахуйн шинжлэх ухаан]] гэдэг.

Хөдөө аж ахуй нь дэлхий нийтийн нийгэм эдийн засгийн өөрчлөлтийн гол хүчин зүйл байсаар ирсэн учир [[хөдөө аж ахуйн түүх]] нь [[дэлхийн түүх|хүний түүхийн]] үндсэн нэг, салшгүй бүрэлдүүлэгч хэсэг билээ.

2006 оны байдлаар дэлхийн нийт ажиллах хүчний 36 хувь нь ХАА-н салбарт ажиллаж байгаа нь&lt;ref&gt;[[International Labour Organization]] [http://www.ilo.org/public/english/employment/strat/kilm/index.htm Key Indicators of the Labour Market 2007], [http://www.ilo.org/public/english/employment/strat/kilm/download/kilm04.pdf chapter 4] p. 6&lt;/ref&gt; (1996 онд энэ үзүүлэлт 42% байсан) ХАА-г хамгийн түгээмэл ажлын байрны талбар болгож байна. Гэсэн хэдий ч фермийн аж ахуйн ач холбогдол аж үйлдвэржиж эхэлснээс хойш харьцангуйгаар нилээд унасан ба 2006 онд түүхэнд анх удаа [[үйлчилгээ]]ний салбар дэлхий дээр хамгийн их ажлын байр бий болгож ХАА-н салбараас давж гараад байна. Мөн ХАА-н үйлдвэрлэл нь [[Дэлхийн нийт бүтээгдэхүүн|дэлхийн нийт бүтээгдэхүүний]] (бүх [[ДНБ]]-үүдийн нийлбэр) 5%-иас бага байдаг.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Econ |title=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Econ |accessdate= |format= |work= |archive-date=2010-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Econ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Тойм ==

ХАА-н нэг хэсэг нь хязгаарлагдмал нөөц бололцоо бүхий жижиг хэмжээний газар ашиглан зөвхөн өрхийнхөө хүнсний хэрэгцээг хангадаг [[өрхийн хөдөө аж ахуй|өрхийн фермер]] бол нөгөө хэсэг нь [[эрчимжсэн фермийн аж ахуй|эрчимжсэн хөдөө аж ахуй]] гэх мэтийн арилжааны чиглэлийн [[аж үйлдвэржсэн хөдөө аж ахуй]] байдаг. Энэ төрлийн аж ахуй нь өргөн уудам газар, талбай ашиглаж эсвэл олон тооны өндөр ашиг шимт мал амьтан өсгөн үржүүлж мөн өндөр түвшний [[механикжсан хөдөө аж ахуй|механикжуулалт]] ашигладаг. Ийм үйл ажиллагаанууд нь ерөнхийдөө эцсийн бүтээгдэхүүнээс, эсвэл түүхий эд, дайвар бүтээгдэхүүнээс хамгийн их орлого олох зорилготой байдаг. penis 

Орчин үеийн ХАА нь хүний хүнсний хэрэгцээг хангах, [[малын тэжээл]] бэлтгэх уламжлалт хэв маягаас халин гарсан. Тухайлбал бусад төрлийн ХАА-н бүтээгдэхүүн гэвэл [[цэцэг|бэлэг дурсгалын цэцэг]], гоёлын болон эмчилгээний ургамал, мод бэлтгэх, [[бордоо]], амьтны [[арьс шир]], [[үс ноос]], аж үйлдвэрийн химийн бодис ([[цардуул]], [[чихэр]], [[этанол]], [[спирт]], [[хуванцар]] гэх мэт), [[нийлэг]] ([[хөвөн]], [[ноос]], [[олс ургамал]], [[флакс]]), түлш ([[биомасс]]ын [[метан]], [[био-дизель]]), мөн хууль ёсны болон хууль бус бодис ([[эмийн ургамал]], [[тамхи]], [[хар тамхи|хар тамхи (opium)]], [[кокаин]]) зэргүүдийг нэрлэж болно.  

Хорьдугаар зуунд ХАА-н практикт маш их өөрчлөлт гарсан. Ялангуяа [[Хөдөө аж ахуйн хими|хөдөө аж ахуйн химийн]] салбар болон механикжуулалт. ХАА-н хими нь химийн бордоо, химийн [[инсектицид]], [[пестицид]], [[фунгицид]], хөрсний нөхөн сэргээлт, ХАА-н бүтээгдэхүүний судалгаа, өндөр ашиг шимт малын тэжээлийн хэрэгцээ гэх мэтийн асуудлуудыг шийддэг.  

1970-аад он болон түүнээс өмнө химийн бордоо болон пестицид хөрсний гадаргуугаас урсах болсон нь нэмэгдэж, улмаар үл хянаж чадах асуудал болсон. Барагцаагаар 1980 оны үед барууны олон орон байгаль орчныг хамгаалах хөдөлгөөнүүдийн шахалтаар ХАА-н гаралтай бохирдлын эсрэг хяналт тавьж, хэрэгжүүлж эхэлсэн ба энэхүү [[ногоон хувьсгал]] нь байгаль орчныг бохирдуулахгүйгээр хөдөө аж ахуйн химийн бодисын хэрэглээний олон үр ашигтай давуу талуудыг дэлхийн олон фермүүдэд тарааж эхэлсэн. 1950-аас 1984 онуудын хооронд ногоон хувьсгал нь дэлхий даяар ХАА-г өөрчилсөн ба дэлхийн хэмжээнд улаан буудайн үйлдвэрлэл 250%-иар өссөн байна.&lt;ref&gt;[http://casaubonsbook.blogspot.com/2007/01/how-much-did-green-revolution-matter-or.html Can We Feed the World Without Industrial Agriculture?]&lt;/ref&gt; Дэлхийн ихэнх бүс нутагт механикжуулалт ялангуяа [[трактор]], [[пресслэгч]], [[комбайн]]ы хэрэглээ нь ХАА-н үр ашиг, үйлдвэрлэлийг огцом нэмэгдүүлсэн ([[Хөдөө аж ахуйн машин]]ыг үзнэ үү).

ХАА-д гарсан сүүлийн үеийн өөрчлөлт, ололт гэвэл [[гидропоник]], ургамал сортлох, гибридезац, [[генетикийн өөрчлөлт|ген судлал]], хөрсний тэжээлийн менежмент гэх мэт дурдаж болно. [[Генийн инженерчлэл]] нь аливаа ургамалыг байгаль дээр байгаагаас илүү үр ашигтай болгох тухайлбал өндөр ургацтай, өвчинд тэсвэртэй гэх мэт боломжтой болсон.  

Инженерүүд [[усжуулалт]], [[газар хатаалт]], [[байгаль хамгаалах ёс зүй|байгаль хамгаалал]], эрүүл ахуйн төлөвлөгөө боловсруулах боломжтой болсон. Энэ нь ялангуяа байнгын усалгаа шаардсан хуурай, чийг багатай газар нутагт байдаг том хэмжээний фермийн хувьд маш чухал асуудал. 

Мөн шинжлэх ухааны ололт амжилтууд ХАА-н бүтээгдэхүүнийг боловсруулах, савлах, зах зээлд түгээх асуудлуудад нөлөөлөх болсон. Түргэн хөлдөөх болон хатаах аргууд нь ХАА-н бүтээгдэхүүний зах зээлийн хэрэгцээг нэмэгдүүлж байна.

[[Адуу]], [[луус]], [[үхэр]], [[тэмээ]], [[лам гөрөөс]], [[нохой]] зэрэг амьтдыг тариалангийн талбайг боловсруулах, ургац хураан авах, ХАА-н бүтээгдхүүн тээвэрлэх зэрэгт түгээмэл ашигладаг. [[Мал аж ахуй]] нь мал сүргийг өсгөн үржүүлж тогтмол хугацаанд [[мах]], [[сүү]], [[өндөг]], ноос гэх мэт бүтээгдэхүүнийг гаргаж авах зорилготой. Механикжуулалт нь фермийн аж ахуйн үр ашиг, үйлдвэрлэлийг ихээхэн хэмжээгээр дээшлүүлдэг. ([[Хөдөө аж ахуйн тоног төхөөрөмж]]ийг үзнэ үү.)

Онгоц, нисдэг тэрэг, ачааны машин, трактор зэрэг техникүүдийг барууны ХАА-н үйлдвэрлэлд үр суулгац суулгах, хортон шавьж, өвчний эсрэг бодис цацах, бордоо цацах, амархан муудах бүтээгдэхүүн тээвэрлэх зорилгоор өргөн хэрэглэдэг. Фермерүүдийн хувь холбоо харилцаа нь цаг агаарын мэдээлэл, эдийн засаг зах зээлийн тойм мэдээлэл авах зэргээр ач холбогдол өндөр болсон. Фермийн менежментийг оновчтой байлгах үүднээс [[компьютер]] хэрэглэж байна.

[[Файл:Kerbau Jawa.jpg|thumb|left|[[Цагаан будаа]]ны суулгацны нүхийг бэлтгэж байгаа нь. [[Индонез]].]]

[[АНУ]]-ын [[Үндэсний Инженерчлэлийн Академи]] нь ХАА-н механикжуулалтыг 20-р зууны инженерчлэлийн шилдэг 20 ололт амжилтын нэг гэж үзжээ. Энэ зууны эхэн үед нэг америк фермер 2.5 хүний хүнсийг үйлдвэрлэж байсан бол өнөөдөр ХАА-н технологийн хөгжил дэвшлийн ачаар нэг фермер 130 хүний хүнсийг бэлтгэдэг болж.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.greatachievements.org/greatachievements/ga_7_2.html |title=http://www.greatachievements.org/greatachievements/ga_7_2.html |accessdate= |format= |work= |archive-date=2004-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041123000807/http://www.greatachievements.org/greatachievements/ga_7_2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 
Сүүлийн жилүүдэд эрчимжсэн ХАА-н зарим асуудал ихээр анхаарал татаж хэлэлцэгдэх болов. Асуудлын гол цөм нь томоохон ХАА-н химийн бодис үйлдвэрлэгчид, мах савлагчид, хүнс боловсруулах үйлдвэрүүдийн нөлөөлөл ихэсч буй явдал. Өөр нэгэн асуудал бол эрчимжсэн ХАА-н байгаль орчинд үзүүлж буй сөрөг нөлөөллийн талаар юм. Жишээлбэл, [[АНУ]]-ын [[Миссисипи мөрөн]]д [[химийн бордоо]] олон жилийн турш урсан орж буй бөгөөд энэ нь [[Мексикийн булан]]гийн дээрх мөрөн цутгадаг хэсэгт [[Үхлийн Бүс (Экологи)|Үхлийн Бүс]] бий болох шалтгаан нь болж. Эрчимжсэн ХАА нь мөн газарын үржил шимийг аажмаар багасгаж яваандаа [[цөлжилт]] үүсгэх нөхцлийг бүрдүүлж байна.

[[Файл:Barley_field-2007-02-22(large).jpg|thumb|[[Арвай]]н тайлбай]]

Генетикийн инженерчлэлийг ашиглан шинэ төрлийн үрийг гаргаж авсан байгууллагууд [[патент]]аар өөрсдийн бүтээлийг хамгаалснаар компьютерын [[программ хангамж]]ийг түрээслүүлдэг шиг өөрсдийн үрийг фермерүүдэд түрээслүүлэх замаар хэрэглэх эрхийг нь олгож байна. Энэ нь үр нийлүүлдэг компаниудын хувьд хүчний тэнцвэрийг алдагдуулж, урьд өмнө дуулдаагүй сонин нөхцөл шаардлагуудыг тавьж эхлэх болов. [[Энэтхэг]]ийн эрдэмтэн, идэвхтэн [[Вандана Шива]] эдгээр компаниудыг [[Био-хулгай]]д буруутгаж байгаа юм.  

Хөрс хамгаалал болон [[шим судлалын менежмент]] нь 1950-иад оноос эхлэн чухал сэдэв болж ирсэн. Гэсэн хэдий ч олон оронд усны суваг, намаг зэрэг нь [[азот]], [[фосфор]] мэтийн шим тэжээллэг бодисоор бохирдох болж.

ХАА-н асуудлуудад хандах хэрэглэгчдийн анхаарал өсөн нэмэгдсэнээр органик хүнс гэх мэтийн уриатай хөдөлгөөнүүд төрөн гарах болов.

== Үгийн гарал үүсэл ==

Хөдөө аж ахуйг англиар '''Agriculture''' гэдэг. ''Agri'' нь [[Латин]] хэлний &quot;газар, талбай&quot; гэсэн утгатай ''ager'', ''culture'' нь Латин хэлний ''cultura'' буюу боловсруулах (гэхдээ хөрс) гэсэн үгнүүд юм. Утгачлан орчуулбал ''талбайн хөрс боловсруулалт'' гэж болно.

== Түүх ==
[[Файл:ClaySumerianSickle.jpg|thumb|right|Шавар шатааж хийсэн [[Шумер]]ын [[гар хадуур]], МЭӨ 3000 он]]

=== Эртний гарал үүсэл ===


Газар зүйн хувьд алслагдмал хүн ард бие биеэсээ хамааралгүйгээр ХАА-г хөгжүүлж эхэлсэн. Эхний зохион байгуулалттай ХАА эрхэлж байсан ул мөр баруун өмнөд Азид лалар буюу [[Месопатам]]ын [[үржил шимт хөндий]]д (Fertile Crescent) олддог. МЭӨ 9500 жилийн тэртээд фермерүүд тодорхой шинж чанар бүхий хүнсний ногоог сонгож аван тарьж эхэлжээ. Гэхдээ үүнээс эрт зэрлэг арвайг хэрэглэж байсан ул мөр байдаг ч анхны найман үндсэн ХАА-н ургамлыг хүмүүс тарьж эхлэхээс тийм өмнө биш юм. Анхных нь [[Эмер буудай|Эмер]] болон [[Ганц эвэрт буудай]], дараагаар нь [[арвай]], [[вандуй]], [[сэвэг зарам]], [[исгэлэн буурцаг]], [[хонин вандуй]], [[маалинга]] зэрэг ургамлуудыг тарьж эхэлсэн байна.

МЭӨ 7000 он гэхэд [[Египет]]эд цар хүрээ багатай хөдөө аж ахуй эрхэлж эхэлсэн байна. МЭӨ 9000 оны тэртээ Энэтхэгийн хойг дээр [[арвай]], [[улаан буудай]] тариалж байсан археологийн олдвор [[Балочистан]]ы [[Мергарх]] дахь археологийн малталтаас олджээ. МЭӨ 6000 он гэхэд дунд оврын фермийн аж ахуй нь [[Нил мөрөн|Нил мөрний]] сав газар өргөн тархсан байна. Ойролцоогоор энэ үед ХАА нь Алс Дорнодод бас харилцан хамааралгүйгээр хөгжиж байсан ба тэнд улаан буудайнаас илүү [[цагаан будаа]]г голлон тариалж байв. [[Хятад]], [[Индонез]]ийн фермерүүд [[вандуй]], [[шар буурцаг]], [[азуки]], [[таро]] зэрэг ургамалыг тарималжуулж байв. Эдгээр [[нүүрс ус]]ны шинэ эх үүсвэрийг энэ бүс нутаг дахь тэнгисийн эрэг, нуур цөөрөм, гол мөрний дагуух загасчлалтай хослуулсанаар шаардлагатай амин дэм, [[Уураг|уургийг]] их хэмжээгээр авах болсон. Бүхэлдээ энэхүү шинэ төрлийн хөдөө аж ахуй болон загасчлал нь хүн амын өсөлтийг огцом нэмэгдүүлэх хүчин зүйл болсон ба өнөөдөр ч үргэлжилсээр байна.

МЭӨ 5000 жилийн үед [[Шумер]]ууд хөдөө аж ахуйн үндсэн цөм техникүүд болох газрыг өргөн цар хүрээтэйгээр, эрчимтэйгээр боловсруулах, нэг төрлийн ургамал тариалах, зохион байгуулалттай [[усжуулалт]], мэргэшсэн ажиллах хүчнийг ашиглах зэргүүдийг ялангуяа [[Персийн булан]]гаас [[Тигр мөрөн|Тигр]], [[Евфрат мөрөн|Евфратын]] ай сав хүртэлх одоогийн [[Шат ал-Араб]]ын усан замын дагуу хөгжүүлж ирсэн байна. [[Зэрлэг үхэр]] болон [[Аргаль|аргалийг]] [[үхэр]], [[хонь]] болгон гаршуулж тэдгээрийг өргөнөөр хүнс, өмсгөлийн хэрэгцээндээ болон тээвэрлэлтэнд ашиглаж байжээ.      

[[Эрдэнэ шиш]], [[шуулж]], [[хулслаг харвуулын үндэс]] зэрэг ургамлуудыг анх Америкт МЭӨ 5200 жилийн тэртээгээс гаршуулж эхэлсэн. [https://web.archive.org/web/20151201180130/http://www.ucalgary.ca/news/feb2007/early-farming/] [[Төмс]], [[лооль]], [[чинжүү]], [[хурган гуа]], бусад төрлийн [[буурцаг]], [[канна]], [[тамхи]] болон бусад ургамлуудыг Шинэ Ертөнцөд тариалдаг байсан бөгөөд [[Өмнөд Америк]]ийн [[Андын нуруу]]нд дов толгодын налууг шатлуулах маягаар тариалдаг байж.

[[Эртний Ром|Ромчууд]] болон [[Эртний Грек|Грекүүд]] сүүлд нь Шумеруудын буй болгосон техникүүдийг арай боловсронгуй болгон ашиглаж эхэлжээ.

=== Дундад зууны үеийн ХАА ===
[[Дундад зуун]]ы үед [[Хойд Африк]]ийн болон [[Ойрх Дорнод]]ын [[Ислам]]ын фермерүүд [[гидролик]] болон [[гидростатик]] зарчим дээр үндэслэн усжуулалтын систем, далан зэргийг ашиглан усны нөөцийг бий болгох, ус дамжуулах хүрдэн машин зэрэг ХАА-н технологиудыг бий болгосон байна. [[Муслим]]ууд мөн газар тариалангийн гарын авлага бичиж энэ нь [[чихрийн нишингэ]], цагаан будаа, жүржийн төрлийн жимс, гүйлс, хөвөн зэрэг ургамлыг гаршуулан ургуулах суурь нь болж өгчээ. Муслимууд анх [[Испани]]д [[нимбэг]], [[жүрж]], хөвөн, бүйлс, [[гадил]] зэрэг жимс ногоог авчирсан байна.

=== Сэргэн мандалтын үеэс өнөөг хүртэл ===
[[Файл:Agriculture (Plowing) CNE-v1-p58-H.jpg|left|thumb|[[Трактор]]оор [[царгас]]ын талбайг хагалж байгаа нь]] 

[[Дундад зууны үе]]д [[сэлгэц]]ийг анх бодон олж, Хятадуудын зохион бүтээсэн [[анжис]]ыг авч хэрэглэснээр ХАА-н үйлдвэрлэл үлэмж нэмэгдсэн.
[[Файл:Clark's Sector Model.png|thumb|right|Хөдөө аж ахуйд чиглэсэн ажиллах хүчиний хэмжээ багасах хандлагатай байна]]

1492 оноос хойш мал амьтан, шинэ сортын үр тариа, ногоог тив дамжуулан солилцож өсгөн үржүүлэх болсон. Тухайн үед шинэ тивээс хуучин руу орж ирсэн ХАА-н гол бүтээгдэхүүнүүд гэвэл [[лооль]], [[эрдэнэ шиш]], [[төмс]], [[какао]], [[тамхи]], харин хуучин тивээс шинэ тив рүү [[чинжүү]], [[кофе]], [[чихрийн нишингэ]] зэрэг байсан. Хуучин тивээс шинэ тив рүү аваачсан чухал амьтад гэвэл адуу, нохой зэрэг болно (Нохой хэдий [[Христофер Колумб|Колумбаас]] өмнөх Америкт байсан ч гэсэн хөдөө аж ахуйд ашиглахад тохирохгүй үүлдэр угсааных байв). Адууг хүнсний хэрэгцээнд өргөн хэрэглэдэггүй байсан ч адуу, [[илжиг]], [[пони]] болон нохой зэрэг амьтад нь дэлхийн хойд хагаст фермийн аж ахуйд ихээр хэрэглэгдэх болсон.
[[Файл:2005gdpAgricultural.PNG|thumb|right|2005 оны ХАА-н үйлдвэрлэл]]

1800-аад оны эхний үед ХАА-н практикт сайжруулсан сорт, үрийг сонгон хэрэглэх болсноор дундад зууны үеийн ургацаас хэд дахин илүүг хураах болов. 19-р зууны сүүл, 20-р зуунд механикжуулалт хөгжиж түүнийг ХАА-н практикт ашигласнаар фермийн аж ахуй хурдацтай, өргөн цар хүрээтэй үйлдвэрлэл болон хувирав. Энэхүү давуу тал нь өнөөгийн АНУ, [[Аргентин]], [[Израйль]], [[Герман]] болон бусад цөөн хэдэн оронд газрын хязгаарлагдмал нөөц бололцоог ашиглан өндөр үр ашигтай фермийн аж ахуйг бий болгосон.

[[Олон улсын валютын сан]]гийн тооцоолсноор 2005 онд [[Хятад]]ын хөдөө аж ахуйн бүтээмж дэлхийд хамгийн томд тооцогдож байсан ба [[Европын Холбоо]], [[Энэтхэг]], АНУ-ууд удаалсан байна.
----

== ХАА-н бүтээгдэхүүн ==
=== 2004 оны дэлхийн ХАА-н бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл ===
Тодорхой зүйлийн үр тариа, ногоо нь дэлхийн тодорхой бүс нутгуудад тариалагддаг. Дэлхийн [[Хүнс Хөдөө Аж Ахуйн Байгууллага|Хүнс Хөдөө Аж Ахуйн Байгууллагын]] үнэлгээг сая тонноор доор илэрхийлэв.

{| class=&quot;wikitable&quot; align=left 
! colspan=2|Гол нэрийн ХАА-н бүтээгдэхүүн, бүтээгдэхүүний төрлөөр нь &lt;br /&gt;(сая тоннооор) 2004 он
|-
| [[Үр тариа]] || align=&quot;right&quot; | 2,263
|-
| [[Ногоо]] болон [[амтат гуа]]  || align=&quot;right&quot; | 866
|-
| [[Үндэс үрт ургамал]] болон [[Булцуут ногоо]]  || align=&quot;right&quot; | 715
|-
| [[Сүү]]  || align=&quot;right&quot; | 619
|-
| [[Жимс]]  || align=&quot;right&quot; | 503
|-
| [[Мах]]  || align=&quot;right&quot; | 259
|-
| [[Тосны ургамал]]  || align=&quot;right&quot; | 133
|-
| [[Загас]] (2001 оны байдлаар)  || align=&quot;right&quot; | 130 
|-
| [[Өндөг]]  || align=&quot;right&quot; | 63
|-
| [[Буурцагтан|Буурцагт ургамал]]  || align=&quot;right&quot; | 60
|-
| [[Нийлэг]]  || align=&quot;right&quot; | 30
|-
|colspan=2|''Эх сурвалж: &lt;br /&gt;[[Хүнс Хөдөө Аж Ахуйн Байгууллага]] (ХХААБ)''&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web |url=http://faostat.fao.org/ |title=FOOD AND AGRICULTURE ORGANIZATION OF THE UNITED NATIONS (FAOSTAT) |accessdate= 2007-10-11 |format= |work= }}&lt;/ref&gt;
|} 

{| class=&quot;wikitable&quot; align=right
! colspan=2|Гол нэрийн ХАА-н бүтээгдэхүүнүүд, бүтээгдэхүүн бүрээр &lt;br /&gt;(сая тонноор) 2004 он
|-
| [[Чихрийн нишингэ]] || align=&quot;right&quot; | 1,324
|-
| [[Эрдэн шиш]] || align=&quot;right&quot; | 721
|-
| [[Улаан буудай]]  || align=&quot;right&quot; | 627 
|-
| [[Цагаан будаа]]   || align=&quot;right&quot; | 605
|-
| [[Төмс]]   || align=&quot;right&quot; | 328
|-
| [[Чихрийн манжин]]  || align=&quot;right&quot; | 249
|-
| [[Шар буурцаг]]  || align=&quot;right&quot; | 204
|-
| [[Дал модны тос]] Жимс   || align=&quot;right&quot; | 162 
|-
| [[Арвай]]   || align=&quot;right&quot; | 154
|-
| [[Лооль]] || align=&quot;right&quot; | 120  
|-
|colspan=2|''Эх сурвалж: &lt;br /&gt;[[Хүнс Хөдөө Аж Ахуйн Байгууллага]] (ХХААБ)''&lt;ref name=&quot;FAO&quot; /&gt;
|}
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

=== Таримал ургамлын шинэчлэл ===

[[Файл:Ueberladewagen_(jha).jpg|thumb|[[Трактор]] болон [[ачааны чиргүүл]]]]
[[Файл:Cropscientist.jpg|right|thumb|Хөдөө аж ахуйн мэргэжилтэн эрдэнэ шишийн өсөлтийг тэмдэглэн авч байна]]
[[Файл:Bird netting.jpg|thumb|Усан үзмийг шувуунаас хамгаалах тор]]
Зэрлэг ургамлыг гаршуулан тариалах болсон шалтгаан нь мэдээж арвин их ургац авах, өвчин болоод хортон шавьжны эсрэг тэсвэртэй, ган хуурай нөхцөлд мөн тэсвэртэй, тэжээллэг чанар болоод амт чанар сайтай ургамлыг гаргаж авах болон өөр олон шалтгаан байдаг. Олон зууны туршид явагдсан эрлийзжүүлэх, сонгон сайжруулах үйл явц нь тариа, ногооны ургамлын шинж чанарт ихээхэн өөрчлөлтийг авчирсан. Шинэ [[сорт]]ын ургамал гаргаж авдаг хүмүүс өнөөдөр [[хүлэмж]] болон өөр бусад технологиудыг ашиглан нэг жилийн дотор ургамлын гурваас дээшх үе удмыг гарган ажиллаж байгаа нь дээрх сайжруулах, сортлох явцыг улам хурдлуулж байна. 1920 болон 30-аад онд [[Шинэ Зеланд]]ад шинэ сорт гаргаж авснаар бэлчээрийн чанар эрс сайжирсан. 1950-аад оны үед мутагенийг ашиглан өнөөгийн бидний хэрэглэж буй (арилжааны зорилгоор) үр тариануудын сорт бий болсон юм. Тухайлбал, улаан буудай, эрдэнэ шиш, арвай зэрэг үр тариаг дурдаж болно.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Stadler| first = L. J. | authorlink = Lewis Stadler | coauthors = G. F. Sprague | title = Genetic Effects of Ultra-Violet Radiation in Maize. I. Unfiltered Radiation | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 22 | issue = 10 | pages = 572-578 | publisher = US Department of Agriculture and Missouri Agricultural Experiment Station | date = 1936-10-15 | url = http://www.pnas.org/cgi/reprint/22/10/579.pdf | doi = | id = | accessdate = 2007-10-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last = Berg | first = Paul | coauthors =Maxine Singer | title = George Beadle: An Uncommon Farmer. The Emergence of Genetics in the 20th Century | url = https://archive.org/details/georgebeadleunco0000berg | publisher = Cold Springs Harbor Laboratory Press | date = 2003-08-15 | id = ISBN 0-87969-688-5 }}&lt;/ref&gt;

1900 оны орчимд АНУ-д нэг [[гектар]] газраас авах [[эрдэнэ шиш]]ийн хэмжээ 2.5 тонн байсан бол 2001 оны байдлаар 9.4 тонныг 1 гектараас авсан байна. Үүнтэй адилаар 1900 оны үеийн [[улаан буудай]]н дэлхийн дундаж хэмжээ 1 гектарт 1 тонноос ихгүй байсан бол 1990 онд  2.5 тонноос илүү болсон байна. Өмнөд Америкийн улаан буудайн дундаж хэмжээ 1 гектарт 2 тонн орчим, [[Африк]]т 1 тонноос бага, харин [[Египет]] болон Арабт усжуулалтын систем ашиглан 3.5-аас 4 тонн хүртэл улаан буудайг хураан авч байна. [[Франц]] мэтийн орнуудад бол 1 гектараас 8-аас дээш тонн улаан буудай хураан авдаг. Ургацын гарц нь олон янзын хэмжээтэй байгаа нь цаг уур, тухайн ургамлын сорт, эрчимжсэн фермийн техник технологийг ашиглаж буй эсэх зэргээс хамааран янз бүр байдаг.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Ruttan | first = Vernon W. | title = Biotechnology and Agriculture: A Skeptical Perspective | journal = AgBioForum | volume = 2 | issue = 1 | pages = 54-60 | publisher = | date = Winter 1999 | url = http://www.mindfully.org/GE/Skeptical-Perspective-VW-Ruttan.htm | accessdate = 2007-10-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Cassman | first = K. | authorlink =  | coauthors =  | title = Ecological intensification of cereal production systems: The Challenge of increasing crop yield potential and precision agriculture | journal = Proceedings of a National Academy of Sciences Colloquium, Irvine, California | volume =  | issue =  | pages =  | publisher = University of Nebraska | date = 1998-12-05 | url = http://www.lsc.psu.edu/nas/Speakers/Cassman%20manuscript.html | doi =  | id =  | accessdate = 2007-10-11 | archive-date = 2007-10-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071024001804/http://www.lsc.psu.edu/nas/Speakers/Cassman%20manuscript.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Conversion note: 1 bushel of wheat = 60 pounds (lb) ≈ 27.215 kg. 1 bushel of corn = 56 pounds ≈ 25.401 kg&lt;/ref&gt;

ХАА нь аж үйлдвэржсэн орнуудад, үйлдвэрлэгчийн сонирхлыг хангах үүднээс тариа ногооны ургацыг сайжруулснаар (ургац арвин болсоноор) тухай тариа ногооны тэжээллэг чанар болон бусад ашигтай чанарууд нь харин эсрэгээр багасч ирсэн. 60-аад оны эхэн үед механик улаан лооль хураагч машин гарсанаар ХАА-н эрдэмтэд арай хатуу, тэжээллэг багатай лоолийн сортыг гаргаж эхэлсэн (Фридланд ба Бартон 1975). Үнэндээ сүүлийн 50 жилд маш олон хүнсний ногооны тэжээллэг багассаныг судалгаагаар гаргасан байна. Жишээлбэл АНУ-д тарьж буй хүнсний ногоонд агуулагдах B2 витамины агууламж дундажаар 38%-аар, С витамины агууламж 15%-аар багассан байна (Дэвис, Риордан 2004).

Сүүлийн хэдэн жилд дэлхийн зарим орнуудад [[генийн инженерчлэл]]ийг шинэ сорт гаргаж авах тал дээр эрчимтэй ашиглаж байна. [[Хортон ургамал]]ын эсрэг тэсвэр сайтай [[ген]] бүхий сортуудыг гаргаж авах тал дээр анхаарч байна.

Зарим хүмүүс нийтлэг биш амьтад, ургамлыг мөн өсгөн үржүүлдэг.

ХАА-тай холбоотой өөр нэгэн аж ахуй бол [[загас]], [[сам хорхой]] болон замаг үржүүлэх үйл ажиллагаа бөгөөд үүнийг [[загасны аж ахуй]] гэдэг (Aquaculture).

Уламжлалт [[зөгийн бал]] гаргаж авдаг байсан [[зөгийн аж ахуй]]г сүүлийн үед таримал ургамлын үржилд ихээр ашиглах болов.

:''Мөн үзэх'' : [[Ургамал судлал]], [[Гаршуулсан ургамлын төрлүүд]], [[Хүнсний ногооны төрлүүд]], [[Эмийн ургамлын төрлүүд]], [[Жимсний төрлүүд]]

== Мал ==

Мал аж ахуйн дадал нь дэлхий даяар өөр өөр мал амьтан өсгөн үржүүлдэг учраас янз бүр байдаг. Малыг ерөнхийдөө хашаа, саравч, хороонд байлгадаг бөгөөд хүмүүсийн бэлтгэсэн тэжээлээр хооллож, тэдгээрийг зориудаар эрлийзжүүлдэг бол зарим газар малыг чөлөөтэй байлгаж бэлчээрийн байдлаар тэжээдэг, улмаар чөлөөтэй эвцэлдүүлдэг. Хөдөө аж ахуйд ашиглагдаж буй нийт газрын ойролцоогоор 68%-ийг малын байнгын бэлчээр байдлаар ашиглаж байна.&lt;ref&gt;FAO Database, 2003&lt;/ref&gt;

== Байгаль орчны асуудал ==
[[Файл:Erosion.jpg|thumb|250px|[[Вашингтон мужийн их сургууль|Вашингтон мужийн их сургуулийн]] ойролцоох улаан буудайн талбай дахь [[хөрсний элэгдэл]]. АНУ (c.2005)]]
ХАА нь гол төлөв байгалийн тэнцвэрт байдлыг алдагдуулж, үйлдвэрлэн гаргаж буй дайвар бүтээгдэхүүнүүд нь байгаль орчинд халгаатай байдаг учраас байгаль орчны асуудлуудыг бий болгодог. Зарим сөрөг нөлөөллийг дурьдвал:

* [[Азот]] болон [[фосфор]]ын илүүдэл гол мөрөн, нуур цөөрөмд орж байна
* [[Гербицид]], [[фунгицид]], [[инсектицид]], бусад төрлийн [[биоцид]] бодисын хортой нөлөөлөл
* Төрөл бүрийн байгалийн [[экосистем]]ийг [[атар газар|атаршсан газар]] болгож байна
* Өргөн хүрээ бүхий [[биомасс]]ыг цөөн хэдэн зүйлийн ургамлаар (амьтан) сольж байна
* [[Хөрсний элэгдэл]]
* Хөрсний үржил шимийн алдагдал
* Амьтны ялгадсаас гарах [[аммиак|шүвтэрийн хий]] болон бусад хатуу тоосонцрууд [[агаарын бохирдол]]д нөлөөлөх сөрөг нөлөө
* Хортон ургамал, амьтан
* ХАА-н хаягдлаас ялгарах үнэр, хий
* [[Хөрс хужирших]]

ХАА-н үйл ажиллагаанаас болж ой мод багасч, оршин суугчид шинэ газрыг фермийн аж ахуйн хэрэгцээт газар болгон хувиргаж байгаа нь олон орны [[биологийн төрөл зүйл]]д (biodiversity) мэдэгдэхүйц таагүй нөлөө үзүүлж байна гэж тухайн орнуудын [[Биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах үйл ажиллагааны хөтөлбөр]]т дурдагдсан байна. Зарим шүүмжлэгчид ХАА нь өнөөгийн [[дэлхийн дулаарал|дэлхийн цаг агаарын өөрчлөлт]]өд нөлөөлж байна гэж үзжээ.

[[НҮБ]]-ийн тайланд дурдсанаар манай дэлхийн хүрээлэн байгаа орчинд орон нутгийн түвшнээс эхлээд дэлхийн түвшинд хамгийн сөргөөр нөлөөлж буй хоёроос гурван хүчин зүйлийн нэг нь мал аж ахуйн (голдуу үхэр, тахиа болон гахайн аж ахуй) сектор хэмээжээ. Мал аж ахуйн үйлдвэрлэл нь ХАА-д ашиглагдаж буй нийт газрын 70%-ийг эзэлдэг, харин манай гаригийн хуурай газрын 30%-ийг эзэлдэг байна.&lt;ref&gt;[http://www.virtualcentre.org/en/library/key_pub/longshad/A0701E00.pdf Food and Agricultural Organization of the U.N.] retrieved 27 jun 2007&lt;/ref&gt; Энэ аж ахуй нь [[хүлэмжийн хий]] ялгаруулж буй хамгийн том эх сурвалжуудын нэг юм байна. СО2 эквивалентаар хэмжихэд дэлхийн нийт ялгаруулж буй хүлэмжийн хийн 18%-ийг дангаараа бүрдүүлж байна. Бусад эх сурвалжаас дурдвал зам тээвэр нийт хүлэмжийн хийн ердөө 13.5%-ийг хувийг ялгаруулдаг. Мал аж ахуйн сектор нь мөн хүний үйлтэй холбогдон ялгарч буй азотын оксидын 65%-ийг дангаараа, хүний оролцоотой ялгарч буй метаны 37%-ийг агаар мандалд ялгаруулж байна. 64%-ийн [[аммиак]]ийг ялгаруулж байгаа явдал нь хүчиллэг бороо орох болон экосистемийн хүчиллэгжилтийг нэмэгдүүлж байдаг.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.virtualcentre.org/en/library/key_pub/longshad/A0701E00.htm |title=Livestock’s long shadow: Environmental issues and options |access-date=2007-11-17 |archive-date=2014-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806144540/http://www.virtualcentre.org/en/library/key_pub/longshad/A0701E00.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Хөдөө аж ахуйн болон мал амьтны биологийн төрөл зүйлийн тархац дахь генетик нөөцийн хомсдол ==

Хөдөө аж ахуйн болон мал амьтаны биологийн төрөл зүйлийн тархац дахь генетикийн элэгдэл гэдэг нь генетикийн төрөл зүйл устаж үгүй болохыг хэлнэ. Үүнд тодорхой хувь ген устах, тодорхой генүүдийн хослол үгүй болохыг буюу тухайлбал орчиндоо дасан зохицож бий болсон гаршуулсан амьтдын үүлдрүүд, тухайн байгальдаа дасан зохицож буй болсон ургамлуудыг нэрлэж болно. Генетикийн элэгдэл гэдэг нэр томъёо нь явцуу хүрээнд ашиглагдах бөгөөд үүнд жишээлбэл генүүдийн эсвэл [[аллел]]уудын алдагдал, эс бөгөөс арай өргөн хүрээнд төрөл эсвэл бүр зүйлийн алдагдлыг ойлгож болно. Ургамлын генетикийн элэгдлийн ард буй томоохон нөлөөлөх хүчин зүйлс нь төрөл зүйлийг өөрчлөх, газрын цэвэрлэгээ, зүйлүүдийн хэт их тариалалт, ургамлын тоо хэмжээний дарамт, хүрээлэн буй орчны тэнцвэрт байдал алдагдах, хэт их бэлчээрийн талбайг бий болгох бодлого болон ХАА-н системүүдийн өөрчлөлт зэрэг байдаг. 

Гэхдээ хамгийн голлох хүчин зүйл нь тухайн орчны амьтан, ургамлуудыг өндөр шимт эсвэл ашигтай төрөл, зүйлүүдээр сольж байгаа явдал юм. Амьтан, ургамлын төрөл зүйлийн тоо нь маш ихээр байнга багасч буй явдал нь арилжааны шинжтэй төрөл зүйлүүд уламжлалт хөдөө аж ахуйн системд орж ирж буйтай холбоотой юм (үүнд нь [[Генетикийн хувиргасан организм|ГХО]] орно). Олон судлаачид агро-экосистемийн менежменттэй холбоотой гол бэрхшээл нь орчин үеийн ХАА-н хөгжлийн үр дүнд бий болж буй генетикийн болон экологийн түгээмэл байдал руу шилжих хандлага юм гэж үзэж байна.

=== Өндөр ашиг шимт мал амьтан, ургамал гаргаж авах уламжлалт эрлийзжүүлэлт, генетик инженерчлэл болон үүдэх биологийн төрөл зүйлийн хорогдол, хүнсний аюулгүй байдалд учруулж буй хор хохирол ===

Хөдөө аж ахуй болон [[мал аж ахуй]]н салбарт [[ногоон хувьсгал]] нь [[Өндөр ашиг шимт мал|өндөр ашиг шимт төрлүүдийг]] бий болгох замаар малын ашиг шимийг хэд дахин ихэсгэх уламжлалт [[эрлийз]]жүүлэх аргыг түгээмэл болгосон. Хөгжсөн орнуудад гол төлөв амьтан болон ургамлын олон үүлдрийг ихээр эрлийзжүүлж эхэлсэн бөгөөд бусад хөгжиж буй орнуудад тухайн бүс нутгийн байгаль цаг уур, өвчин эмгэгт тэсвэртэй төрөл зүйлүүдтэй эрлийзжүүлэх замаар өндөр ашиг шимт төрөл зүйлүүдийг гарган авч байна. 
&lt;!-- Орчуулаарай
Local governments and industry since have been pushing hybridization with such zeal that several of the wild and indigenous breeds evolved locally over thousands of years having high resistance to local extremes in climate and immunity to diseases etc. have already become extinct or are in grave danger of becoming so in the near future. Due to complete disuse because of un-profitability and uncontrolled intentional, compounded with unintentional cross pollination and crossbreeding ([[genetic pollution]]) formerly huge gene pools of various wild and indigenous breeds have collapsed causing widespread [[genetic erosion]] and genetic pollution resulting in great loss in genetic diversity and biodiversity as a whole.&lt;ref&gt;[http://www.farmedia.org/bulletins/bulletin28.html “Genetic Pollution: The Great Genetic Scandal”]; Devinder Sharma can be contacted at: 7 Triveni Apartments, A-6 Paschim Vihar, New Delhi-110 063, India. Email: dsharma@ndf.vsnl.net.in. CENTRE FOR ALTERNATIVE AGRICULTURAL MEDIA (CAAM)., [http://www.infochangeindia.org/features43.jsp]&lt;/ref&gt;

A [[Genetically Modified Organism]] (GMO) is an [[organism]] whose [[gene]]tic material has been [[genetic engineering|altered]] using the [[genetic engineering]] techniques generally known as [[recombinant DNA technology]]. Genetic Engineering today has become another serious and alarming cause of genetic pollution because artificially created and genetically engineered plants and animals in laboratories, which could never have evolved in nature even with conventional hybridization, can live and breed on their own and what is even more alarming interbreed with naturally evolved wild varieties. Genetically Modified (GM) crops today have become a common source for genetic pollution, not only of wild varieties but also of other domesticated varieties derived from relatively natural hybridization.&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C01E6DE143CF93AA35751C1A9679C8B63 THE YEAR IN IDEAS: A TO Z.; Genetic Pollution] By MICHAEL POLLAN, The New York Times, December 9, 2001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nature.com/nbt/journal/v22/n1/full/nbt0104-29.html Dangerous Liaisons? When Cultivated Plants Mate with Their Wild Relatives] by Norman C. Ellstrand; The Johns Hopkins University Press, 2003; 268 pp. hardcover , $ 65; ISBN 0-8018-7405-X. Book Reviewed in: Hybrids abounding; Nature Biotechnology  22, 29 - 30 (2004) doi:10.1038/nbt0104-29; Reviewed by: Steven H Strauss &amp; Stephen P DiFazio.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/DOCREP/003/X3910E/X3910E00.htm “Genetic pollution: Uncontrolled spread of genetic information (frequently referring to transgenes) into the genomes of organisms in which such genes are not present in nature.”] Zaid, A. et al. 1999. Glossary of biotechnology and genetic engineering. FAO Research and Technology Paper No. 7. ISBN 92-5-104369-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://plpa.cfans.umn.edu/~neviny/agri1501/definitions.html “Genetic pollution: Uncontrolled escape of genetic information (frequently referring to products of genetic engineering) into the genomes of organisms in the environment where those genes never existed before.”] Searchable Biotechnology Dictionary. University of Minnesota. [http://iufro-archive.boku.ac.at/silvavoc/glossary/6_0en.html]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.scienzagiovane.unibo.it/English/pollution/2-facets.html “Genetic pollution: Living organisms can also be defined as pollutants, when a non-indigenous species (plant or animal) enters a habitat and modifies the existing equilibrium among the organisms of the affected ecosystem (sea, lake, river).] Non-indigenous, including transgenic species (GMOs), may bring about a particular version of pollution in the vegetal kingdom: so-called genetic pollution. This term refers to the uncontrolled diffusion of genes (or transgenes) into genomes of plants of the same type or even unrelated species where such genes are not present in nature.  For example, a grass modified to resist herbicides could pollinate conventional grass many miles away, creating weeds immune to the most widely used weed-killer, with obvious consequences for crops. Genetic pollution is at the basis of the debate on the use of GMOs in agriculture.” The many facets of pollution; Bologna University web site for Science Communication. The Webweavers: Last modified Tue, 20 Jul 2005&lt;/ref&gt;

It is being said that genetic erosion coupled with genetic pollution is destroying that needed unique [[Genetics|genetic]] base thereby creating an unforeseen hidden crisis which will result in a severe threat to our [[food security]] for the future when diverse genetic material will cease to exist to be able to further improve or hybridize weakening food crops and livestock against more resistant diseases and climatic changes.&lt;ref&gt;[http://www.farmedia.org/bulletins/bulletin28.html “Genetic Pollution: The Great Genetic Scandal”] Devinder Sharma can be contacted at: 7 Triveni Apartments, A-6 Paschim Vihar, New Delhi-110 063, India. Email: dsharma@ndf.vsnl.net.in. CENTRE FOR ALTERNATIVE AGRICULTURAL MEDIA (CAAM). [http://www.infochangeindia.org/features43.jsp]&lt;/ref&gt;

--&gt;

== Бодлого ==

[[ХАА-н бодлого]] нь ХАА-н үйлдвэрлэлийн зорилго болон арга технологи дээр анхаардаг. Бодлогын түвшинд дараах ХАА-н нийтлэг зорилгыг хэрэгжүүлдэг:

* [[Хүнсний эрүүл ахуй]]: Хүнсний нийлүүлэлт хүний биед хор хохирол учруулахаас сэргийлэх.
* [[Хүнсний аюулгүй байдал]]: Хүнсний нийлүүлэлт хүн амын шаардлага хангах.&lt;ref&gt;[http://www.csmonitor.com/2007/0724/p01s01-wogi.html Rising food prices curb aid to global poor]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.finfacts.com/irelandbusinessnews/publish/article_1011078.shtml |title=Record rise in wheat price prompts UN official to warn that surge in food prices may trigger social unrest in developing countries |access-date=2007-11-17 |archive-date=2020-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115211628/http://www.finfacts.com/irelandbusinessnews/publish/article_1011078.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Хүнсний чанар]]: Хүнсний нийлүүлэлтийн чанарыг таниулж түүнийг тогтвортой үргэлжлүүлэх.
* Ядуурлыг бууруулах
* Байгаль орчны хамгаалал
* Байгаль орчны нөлөөлөл
* Эдийн засгийн тогтвортой байдал

== Хөдөө аж ахуй дахь аюулгүй байдал болон эрүүл мэндийн асуудлууд ==
[[Файл:Crops Kansas AST 20010624.jpg|thumb|300px|2001 оны 7-р сарын сүүлээр авсан [[Канзас]] муж улсын Хаскел тойрог дахь [[эргэлдэгч усалгааны систем]] бүхий газар тариалангийн дугариг хэлбэрийн талбайнуудын хиймэл дагуулын зураг. Эрүүл ургаж буй тариан талбай ногоон харагдаж байна. [[Эрдэнэ шиш]] навчин ногоон өнгөтэй харагдаж буй бол харин соргум (Sorghum) эрдэнэ шишийг бодвол удаан ургадаг, жижиг учраас арай цайвар харагдаж байна. Улаан буудай 7-р сард боловсордог учраас алтан шаргал өнгөтэй байна. Хүрэн талбайнууд нь ургацыг нь хураасан эсвэл жилийн турш тариалаагүй хэсэг.]]
[[Файл:Coffee Plantation.jpg|thumb|600px|center|[[Бразил]] улс - [[Минас Жерайс]] муж - Сро Хоро до Манхуасу хот дахь Кофены тариалан.]]

'''Америкийн Нэгдсэн Улс'''
ХАА нь хамгийн аюултай аж үйлдвэрүүдийн жагсаалтанд багтдаг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdc.gov/niosh/topics/agriculture/|title=NIOSH- Agriculture|accessdate=2007-10-10|publisher=United States National Institute for Occupational Safety and Health}}&lt;/ref&gt; Фермерүүд нь аминд хүрэх болон үл хүрэх гэмтэл авах, ажлын гаралтай уушигны өвчлөлт, чимээ шуугианаас үүдэлтэй дүлийрэл, арьсны өвчин, урт хугацаанд наранд ажилласнаас болон химийн бодистой ажилласнаас үүдэх тодорхой төрлийн хорт хавдруудад нэрвэгдэх өндөр эрсдэлтэй байдаг. Фермийн аж ахуй нь гэр бүлээрээ (ихэвчлэн гэр бүлээрээ ажилладаг бөгөөд ферм дээрээ амьдардаг) гэмтэл бэртэл авах, өвчин тусах, үхэх эрсдэлтэй цөөхөн аж үйлдвэрүүдийн нэг юм. 

* АНУ-д жил бүр дунджаар 516 ажилчин фермийн ажлаас болон нас бардаг байна (1992-2005). Эдгээр нас баралтуудын 101 нь трактортой болгоомжгүй харьцсанаас үүдэлтэй юм байна.
* Өдөр бүр ойролцоогоор 243 ХАА-н ажилчин ажлын үеийн гэмтэл бэртэлд нэрвэгдэж байна. Үүний 5% нь байнгын хөгжлийн бэрхшээлтэй болж байна.&lt;ref name=NIOSH_AgInj&gt;{{cite web|url=http://www.cdc.gov/niosh/topics/aginjury//|title=NIOSH- Agriculture Injury|accessdate=2007-10-10|publisher=United States National Institute for Occupational Safety and Health}}&lt;/ref&gt;

'''Залуу ажилчид'''

ХАА нь залуу ажилчдын хувьд хамгийн аюултай үйлдвэрлэл юм. АНУ-д 1992 оноос 2000 оны хооронд залуу ажилчдын авсан нийт бэртэл гэмтлийн 42% нь ХАА-н салбарт ноогдож байна. Бусад аж үйлдвэрүүдтэй адилгүйгээр эдгээр залуу хохирогчдын тал хувь нь 15 наснаас доош насныхан байдаг.&lt;ref&gt; NIOSH [2003]. Unpublished analyses of the 1992–2000 Census of Fatal Occupational Injuries Special Research Files provided to NIOSH by the Bureau of Labor Statistics (includes more detailed data than the research file, but excludes data from New York City). Morgantown, WV: U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, Centers for Disease Control and Prevention, National Institute for Occupational Safety and Health, Division of Safety Research, Surveillance and Field Investigations Branch, Special Studies Section. Unpublished database. &lt;/ref&gt;

ХАА дахь 15-аас 17 насны залуу ажилчдын аминд халгаатай гэмтэл бэртэл авах эрсдэл нь бусад ажлын талбар дахь залуу ажилчдын ийм төрлийн бэртэл авах эрсдэлээс 4 дахин их байдаг байна.&lt;ref&gt;BLS [2000]. Report on the youth labor force. Washington, DC: U.S. Department of Labor, Bureau of Labor Statistics, pp. 58–67. &lt;/ref&gt; ХАА-д залуу ажилчид нь машинтай харьцах, хязгаарлагдмал орон зай, цахилгаан шат, мал амьтантай харьцсанаас үүдэх гэмтэл бэртэлд өртдөг. 

* 2004 оны байдлаар нийт 1.26 сая 20-оос доош насны хүүхэд болон насанд хүрэгч ферм дээр амьдарч байна. Үүний ойролцоогоор 699,000 нь ферм дээр ажиллаж байна. 2004 онд Ферм дээр ажиллаж буй залуучуудаас гадна 337000 хүүхэд болон насанд хүрэгч АНУ дахь фермүүд дээр гаднаас нэмж ажиллаж байна.
* Дунджаар 1990-ээс 1996 оны хооронд 103 хүүхэд ферм дээр амь насаа алдсан байна. Ойролцоогоор 40 орчим хувь нь ажлын үүдэлтэй байна.
* 2004 онд барагцаагаар 27,600 хүүхэд болон насанд хүрэгч ферм дээр гэмтэл бэртэл авсны 8,100 нь фермийн ажлаас үүдэлтэй байна.&lt;ref name=NIOSH_AgInj/&gt;

== Мөн үзэх ==
* [[Загасны аж ахуй]]
* [[Зөгийн аж ахуй]]
* [[Цаг агаарын өөрчлөлт болон хөдөө аж ахуй]]
* [[Ногоон хувьсгал]]
* [[Ногооны аж ахуй]]
* [[Аж үйлдвэржсэн хөдөө аж ахуй]]
* [[Органик фермийн аж ахуй]]
* [[Пермакултур]]

== Эшлэл ==
{{reflist}}
* Artz, F. B, (1980), ‘The Mind of the Middle Ages’; Third edition revised; The University of Chicago Press,
* Bolens, L. (1997), `Agriculture’ in Encyclopedia of the history of Science, technology, and Medicine in Non Western Cultures, Editor: Helaine Selin; Kluwer Academic Publishers. Dordrecht/Boston/London, pp 20-2
* Collinson, M. (editor): ''A History of Farming Systems Research''. CABI Publishing, 2000. ISBN 0-85199-405-9
* Crosby, Alfred W.: ''The Columbian Exchange : Biological and Cultural Consequences of 1492''. Praeger Publishers, 2003 (30th Anniversary Edition). ISBN 0-275-98073-1
* Davis, Donald R., and Hugh D. Riordan (2004) Changes in USDA Food Composition Data for 43 Garden Crops, 1950 to 1999. Journal of the American College of Nutrition, Vol. 23, No. 6, 669-682.
* Friedland, William H. and Amy Barton (1975) Destalking the Wily Tomato: A Case Study of Social Consequences in California Agricultural Research.  Univ. California at Sta. Cruz, Research Monograph 15.
* Saltini A.''Storia delle scienze agrarie'', 4 vols, Bologna 1984-89, ISBN 88-206-2412-5, ISBN 88-206-2413-3, ISBN 88-206-2414-1, ISBN 88-206-2414-X
* Watson, A.M (1974), ‘The Arab agricultural revolution and its diffusion’, in The Journal of Economic History, 34,
* Watson, A.M (1983), ‘ Agricultural Innovation in the Early Islamic World’, Cambridge University Press
* Wells, Spencer: ''The Journey of Man : A Genetic Odyssey''. Princeton University Press, 2003. ISBN 0-691-11532-X
* Wickens, G.M.(1976), ‘What the West borrowed from the Middle east’, in Introduction to Islamic Civilization, edited by R.M. Savory, Cambridge University Press, Cambridge

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Agriculture}}
* [https://web.archive.org/web/20071111084257/http://www.ukagriculture.com/ UKAgriculture.com] - Advance the education of the public in all aspects of agriculture, the countryside and the rural economy
* [http://www.cdc.gov/niosh/topics/agriculture National Institute for Occupational Safety and Health - Agriculture Page]
* [https://web.archive.org/web/20071030002226/http://www.odi.org.uk/agriculture/ Research on the role of Agriculture in Poverty Reduction] from the Overseas Development Institute

[[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]]
[[Ангилал:Хөдөө аж ахуй| ]]</text>
      <sha1>9dcbjztoqjkbxybkh5hoar16xtjiqfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нүүрс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4349</id>
    <revision>
      <id>867283</id>
      <parentid>867030</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T05:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33918" sha1="tjmybf45mc4m3d1p8an2cnec9f01soi" xml:space="preserve">[[Файл:Coal.jpg|thumb|right|250px|Нүүрс]]
{{Хадмал
|монгол_бичиг =[[Зураг:Negüresü.PNG|21px]]
|кирилл_буриад =
|кирилл_монгол =нүүрс
|кирилл_халимаг =нүүрсн
}}
[[Файл:Struktura chemiczna węgla kamiennego.svg|thumb|right|250px|Нүүрсний химийн найрлага (жишээ)]] 
'''Нүүрс''' нь хар, хар хүрэн өнгөтэй, амархан шатдаг нэгэн төрлийн &quot;&quot; шиг өнгөтэй чулуу юм. Нүүрс нь дээд ургамлын үлдэгдэл [[хүлэр|хүлэрээс]] үүсэх ба дотроо [[хүрэн нүүрс]], [[чулуун нүүрс]], [[антрацит]] гэсэн төрөлд хуваагдана. Бүрдүүлэгч үндсэн химийн элемент нь [[нүүрстөрөгч]], [[устөрөгч]] бөгөөд, [[хүчилтөрөгч]], [[хүхэр]], [[азот]] тодорхой хэмжээгээр агуулагдана. Нүүрс нь эрчим хүчний үндсэн эх үүсвэр бөгөөд нүүрсний ордыг [[уурхай|ил]] болон [[уурхай|далд уурхайгаар]] ашиглана.

Нүүрс нь Дэлхийн хэмжээнд цахилгаан эрчим хүч гарган авах хамгийн гол түүхий эд бөгөөд мөн [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл]]ийн гол үүсвэр болж байна. СО&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; нь [[хүлэмжийн хий]] бөгөөд [[цаг уур]]ын өөрчлөлт, [[Дэлхийн дулаарал|Дэлхийн дулаарлын]] гол шалтгаан гэж үзэж байна&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://www.agu.org/sci_soc/policy/positions/climate_change2008.shtml|wayback=20080513085904|text=&quot;Human Impacts on Climate&quot;|archiv-bot=2023-09-26 16:04:59 InternetArchiveBot}} [[American Geophysical Union]]. Retrieved on Sept 23rd 2008&lt;/ref&gt;. Нүүрсийг шатаах явцад [[байгалийн хий]]нээс хоёр дахин их, [[газрын тос]]ноос арай илүү хэмжээний СО&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ялгардаг байна&lt;ref&gt; The EIA reports the following emissions in million metric tons of carbon dioxide:

* Nat gas: 5,840.07
* Petroleum: 10,995.47
* Coal: 11,357.19
For 2005 as the official energy statistics of the US Government.[http://www.eia.doe.gov/iea/carbon.html]&lt;/ref&gt;.

Монгол орон нүүрсний нөөцөөр баялаг бөгөөд одоогоор [[таамаг нөөц]] 162 тэрбум тонноор үнэлэгдэж байна.

== Нэршил ==
[[Англи хэл]]ний ''&quot;Coal&quot;'' буюу нүүрс гэдэг үг нь герман гаралтай үг ([[Герман хэл|германаар]] ''Kohle'', [[Швед хэл|шведээр]] ''kol''&lt;ref&gt;''[[Oxford English Dictionary]]'' 1989 edition&lt;/ref&gt;) бөгөөд [[нүүрстөрөгч]] (&quot;carbon&quot;) гэдэг нэр томьёо бас ижил үүсэлтэй. Модыг агааргүй орчинд халаан, түүнд агуулагдах ус, дэгдэмхий бодисыг зайлуулан, нүүрстөрөгчийн өндөр агуулгатай (нүүрстөрөгч 85-95 %), хар өнгөтэй, хөнгөн, нүх сүвэрхэг, бутрамтгай үлдэгдэл гаргаж авахыг &quot;Модны нүүрс&quot; (&quot;Charcoal&quot;) гэж нэрлэнэ.

== Нүүрсний төрөлүүд ==
* [[Хүрэн нүүрс]] (''Lignite'' мөн ''Brown coal'') нь бага хувирсан нүүрс бөгөөд ихэвчлэн дулааны цахилгаан станцaд түлш болгон хэрэглэдэг. 
* [[Чулуун нүүрс]] (''Sub-bituminous coal'' болон ''Bituminous coal'') - нүүрсний хувирлын дунд шатны бүтээгдэхүүн. Дулааны цахилгаан станцд түлш болгон хэрэглэхээс гадна зарим онцгой төрөл-[[коксжих нүүрс|коксжих нүүрсийг]] коксжуулан [[ган]]гийн үйлдвэрт хэрэглэнэ. 
* [[Хагас антрацит]] болон [[антрацит]] (''Anthracite'') - хамгийн их хувирсан нүүрс. Голчлон утаагүй түлш болгон хэрэглэнэ.

== Нүүрсний хэрэглээ ==
=== Түлшинд хэрэглэх ===
Нүүрсийг дулааны цахилгаан станцад шатааж, [[цахилгаан]], [[дулаан]] гаргаж авахад хэрэглэх ба дэлхийн нүүрсний жилийн хэрэглээ ойролцоогоор 7 тэрбум тонн. Нийт нүүрсний 75% нь цахилгаан гаргаж авахад зориулагдаж байгаа ба хамгийн том хэрэглэгч [[БНХАУ]], [[Энэтхэг]] 2 улс бөгөөд одоогийн байдлаар нэг жилд 1.7 тэрбум [[тонн]] нүүрс хэрэглэж байна. Уг бүс нутгийн нүүрсний хэрэглээ урьдчилсан тооцоогоор [[2025]] онд 2.7 тэрбумд хүрнэ гэж таамаглаж байна &lt;ref&gt;{{cite web | title=International Energy Outlook | url=http://www.eia.doe.gov/oiaf/ieo/coal.html | accessmonthday= September 9 | accessyear= 2005 }}&lt;/ref&gt;. Одоогийн байдлаар нүүрсний хэрэглээ 3 жил тутамд ойролцоогооор 25% нэмэгдэж байгаа нь бусад төрлийн [[Шатах ашигт малтмал|эрчим хүчний түүхий эдүүдтэй]] харьцуулахад хамгийн их хурдацтайгаар хэрэглээ нь нэмэгдэх байгаа түүхий эд болж байна.

Дэлхий дээр үйлдвэрлэж буй нийт эрчим хүчний 40%-ийг нүүрснээс гарган авч байгаа &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.worldcoal.org/pages/content/index.asp?PageID=188 |title=Archive copy |access-date=2008-10-22 |archive-date=2009-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518072233/http://www.worldcoal.org/pages/content/index.asp?PageID=188 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ба АНУ-д энэ хэмжээ 49% байна&lt;ref&gt;http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/epa/figes1.html&lt;/ref&gt;.

=== Коксжуулах ===
[[Кокс]] нь бага [[үнсжилт]], [[хүхэр|хүхрийн]] агуулгатай коксжих нүүрсийг агааргүй орчинд 1,000 &lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;С дээш хэмд халаан гаргаж авсан саарал өнгөтэй, нүх сүвэрхэг бүтээгдэхүүн юм. Дулаан ялгаруулах чадвар өндөр, 29.6Мж/кг. [[кокс|Коксыг]] [[төмөр|төмрийн]] [[хүдэр]] хайлуулахад түлш, мөн ангижруулагч болгон хэрэглэнэ. Нүүрсийг коксжуулах явцад коксоос гадна нүүрсний давирхай (coal tar), хөнгөн [[газрын тос|тос]], [[байгалийн хий|хий]] ялгарна.

=== Хийжүүлэх ===
[[Газрын тос]], [[шатдаг хий|хийн]] үнийн өсөлтөөс хамааран сүүлийн жилүүдэд нүүрснээс [[байгалийн хий|шатдаг хий]] болон шингэн бүтээгдэхүүн (газрын тостой адил бүтээгдэхүүн) гарган авах технологийг эрчтэй хөгжүүлж байна.

Нүүрсийг хийжүүлнэ гэдэг нь нүүрсийг өндөр даралт, температурын нөлөөн дор задлан, хийн бүтээгдэхүүн гаргаж авахыг хэлнэ. [[Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс]] нүүрсийг хийжүүлэх технологийг өргөнөөр хэрэглэж байгаа (ганц) орон юм.

=== Шингэрүүлэх ===
Нүүрсийг шууд болон шууд бус аргаар шингэрүүлэн [[бензин]], [[дизел|дизелийн]] түлш гарган авахад зориулсан хэд хэдэн технологи боловсрогдож, бэлэн болсон байна. 

Шууд бус аргаар шингэрүүлэх, [[Фишер Тропш технологи]] [[дэлхийн хоёрдугаар дайн|дэлхийн II дайны]] үед [[Герман|Германд]] боловсрогдсон бөгөөд одоо Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсын Сасол компани хэрэглэж байна. Уг технологи нь эхлээд нүүрсийг хийжүүлээд (тодорхой хэмжээний СО ба Н&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-ийг нэмж), дараа нь уг хийгээ конденсацлан хөнгөн [[нүүрсустөрөгч]] гарган авах арга юм. Эцэст нь нүүрсустөрөгчөө дахин нэрж бензин, дизелийн түлш гарган авна.

Шууд шингэрүүлэх буюу устөрөгчжүүлэн шингэрүүлэх (''liquefaction by hydrogenation'') &quot;Бергиус&quot; технологийг Германд боловсруулсан&lt;ref&gt;Robert Haul: Friedrich Bergius (1884-1949), p. 62 in 'Chemie in unserer Zeit', VCH-Verlagsgesellschaft mbH, 19. Jahrgang, April 1985, Weinheim Germany &lt;/ref&gt; ба Дэлхийн I ба II дайны үед ашиглаж байв. Шууд шингэрүүлэх хэд хэдэн өөр технологи боловсрогдсоноос, АНУ-ын Гальф Ойл компанийн боловсруулсан SRC-I and SRC-II (''Solvent Refined Coal'') технологи&lt;ref&gt;{{cite paper | author=Cleaner Coal Technology Programme | title=Technology Status Report 010: Coal Liquefaction | publisher=Department of Trade and Industry (UK) | date=October 1999 | url=http://www.dti.gov.uk/files/file18326.pdf | accessdate=2006-11-23 | format=PDF | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070616133813/www.dti.gov.uk/files/file18326.pdf | archivedate=2007-06-16 }} {{Webarchiv|url=http://www.dti.gov.uk/files/file18326.pdf |wayback=20070604213700 |text=Technology Status Report 010: Coal Liquefaction |archiv-bot=2026-08-27 05:21:42 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;, [[1976]] онд Вильбурн Шроедэр (''Wilburn C. Schroeder'') нэр дээр [[патент|патентлагдсан]] NUS корпорацийн технологи зэргийг дурьдах хэрэгтэй юм. 

NUS корпорацийн устөрөгчжүүлэн, шууд шингэрүүлэх технологи нь нүүрсийг нунтаглан, хатааж, 1% [[молибдени]] [[катализатори|катализаторийн]] тусламжтайгаар өндөр [[температур]], [[даралт|даралтын]] нөлөөгөөр, бага хэмжээний хий (C3/C4), шингэн (C5-C10) - бензиний фракц, NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, ба CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; гаргаж авна &lt;ref&gt;{{cite paper | author=Phillip A. Lowe, Wilburn C. Schroeder, Anthony L. Liccardi | title=Technical Economies, Synfuels and Coal Energy Symposium, Solid-Phase Catalytic Coal Liquefaction Process | publisher=The American Society of Mechanical Engineers | date=1976 | page=35}}&lt;/ref&gt;. 

Нүүрснээс шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах өөр нэг арга нь бага температурт [[нүүрстөрөгч|нүүрстөрөгчжүүлэх]] юм. Нүүрсийг бага температурт (450 and 700&amp;nbsp;°C) коксжуулахад, [[нүүрсний давирхай|давирхай]] нь жирийн [[нүүрсний давирхай|давирхайнаас]] (800 to 1000&amp;nbsp;°C-д [[кокс|коксжуулсанаас]]) илүү их хэмжээний хөнгөн [[нүүрсустөрөгч]] агуулдаг байна. Уг давирхайг дахин нэрж бензин, дизелийн түлш гарган авах боломжтой юм. 

Эдгээр бүх нүүрсийг шингэрүүлэх технологиудын сул тал нь [[газрын тос|газрын тосноос]] бензин, дизель түлш ялгаж авахаас хамаагүй илүү их хэмжээний [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл]] (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) ялгаруулдаг явдал юм. Тиймээс цаашид уг технологийг их хэмжээгээр хэрэглэх тохиолдолд, нүүрсийг шингэрүүлэх явцад ялгарч буй СО2-ийг багасгах, мөн агаар мандалд цацалгүйгээр СО&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-ийг [[азот]], эсвэл бусад хийн тусламжтайгаар шингэрүүлэх зэрэг аргаар шийдэх хэрэгтэй гэж үзэж байна. 

Нүүрсийг шингэрүүлэх нь нэгэн төрлийн нөөц технологи бөгөөд, газрын тосны нөөц, олборлолт багасан, эрэлт их хэмжээгээр нэмэгдсэн үед хэрэглэх боломжтой юм. Зарим судлаачдийн тооцоогоор, газрын тосны үнэ 35 ам.доллар/баррель орчим (болон түүнээс дээш) байгаа тохиолдолд, [[АНУ]] дотоодынхоо нүүрснээс бензин гаргаж авах нь эдийн засгийн хувьд ашигтай гэж гарсан байна&lt;ref&gt;{{cite web | title=Diesel Fuel News: Ultra-clean fuels from coal liquefaction: China about to launch big projects - Brief Article | url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0CYH/is_15_6/ai_89924477 | accessmonthday=September 9 | accessyear=2005 | access-date=2007-05-31 | archive-date=2004-12-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20041214151435/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0CYH/is_15_6/ai_89924477/print | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Хэдийгээр 35 ам.доллар/баррель гэдэг урт хугацааны [[газрын тос]]ны дундаж үнээс өндөр байгаа ч, яг одоогийн байдлаар газрын тосны үнэ үүнээс өндөр байгаа билээ. Одоо хэрэглэгдэж буй нүүрс шингэрүүлэх технологиудын талаархи Вилиамс, Ларсон (Williams and Larson, 2003) нарын тайлангаас үзэхэд, [[Хятад|Хятадад]] нүүрснээс гарган авч буй шингэн бүтээгдэхүүний өөрийн өртөг 25-35 ам.доллар/баррель байна.


== Сөрөг нөлөө ==
=== Нүүрсний уурхай, олборлолт ===
[[Файл:Coal mine Wyoming.jpg|thumb|Нүүрсний ил уурхай, [[Вайомин муж]], [[АНУ]]]]

[[уурхай|Нүүрс олборлолт]] байгальд муугаар нөлөөлдөг. Нүүрсний уурхайд хөрс хуулалтын дараа, нүүрсэнд агуулагдах [[пирит]] (төмрийн сульфид) нь [[ус]], [[агаар|агаарын]] [[хүчилтөрөгч|хүчилтөрөгчтэй]] урвалд орж, [[хүхрийн хүчил]] үүсгэнэ. Уурхайн усыг шүүрүүлэх явцад уг [[хүхрийн хүчил]] гадагшлах ба уурхайн овоолго дахь [[пирит]] ч борооны устай урвалд орон удаан хугацааны туршид, тасралтгүй хүхрийн хүчил үүсгэсээр байдаг. Хүхрийн хүчил нь [[хөрс]], [[хөрсний ус|хөрсний усанд]] нэвчин, улмаар урсгал болон тогтмол усны [[рН]]-ын хэмжээг өөрчилж, [[амьтан]], [[ургамaл|ургамaлыг]] хордуулах ба улмаар мөхөхөд хүргэнэ. Ялангуяа усны амьтад рН-ийн өөрчлөлтийг тэсвэрлэдэггүй байна. 1930-аад оны үед, АНУ-ын нүүрсний [[уурхай|уурхайнуудын]] олборлолтын явцад, жилд 2.3 сая тн хүхрийн хүчил үүсдэг байсан гэсэн тооцоо байдаг. 1960-аад оны үед зөвхөн Огайо голын савд (the Ohio River), олборлолт хийж буй 1200 уурхайгаас жилд 1.4 сая тн [[хүхрийн хүчил]] гадагшилдаг байв.

=== Нүүрсийг шатаах ===
Бусад [[шатах ашигт малтмал|шатах ашигт малтмалуудтай]] адил, нүүрсийг шатаах явцад их хэмжээний [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл]] (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), азотын исэлүүд (NO&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;), [[хүхрийн давхар исэл]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) ялгарна. [[Хүхрийн давхар исэл]] хүчилтөрөгчтэй урвалд орон [[хүхрийн гуравч исэл]] (SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), улмаар [[хүхрийн хүчил]] үүсгэнэ. Уг хүхрийн хүчил нь борооны усыг хүчиллэгжүүлнэ. [[Хүчиллэг бороо]] нь химийн идэмхий шинжтэй, амьд байгаль болон хүний биед үлэмж хортой. 

Нүүрсний цахилгаан станцаас үлэмж хэмжээний (CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), мөн ажиллаж байгаа болон хаагдсан уурхайгаас нилээдгүй хэмжээний [[метан]] ялгарах ба эдгээр нь [[дэлхийн цаг уурын дулааралт|дэлхийн цаг уурын дулааралтын]] гол шалтгаан болж байна&lt;ref&gt;http://www.columbia.edu/~jeh1/2007/IowaCoal_20071105.pdf&lt;/ref&gt;. Нүүрсэнд агуулагдах [[нүүрстөрөгч|нүүрстөрөгчийн]] хэмжээ [[газрын тос|газрын тосныхоос]] илүү бөгөөд бусад хортой хольцыг нүүрснээс салгах нь тосныхоос илүү төвөгтэй. Зөвхөн АНУ-д нүүрсний цахилгаан станцын хорт хаягдлаас болон жил бүр хэдэн арван мянган хүмүүс нас барж байгаа гэсэн судалгаа байна&lt;ref&gt;{{cite web | title=Deadly power plants? Study fuels debate | url=http://www.msnbc.msn.com/id/5174391/ | accessmonthday=September 4 |accessyear=2006}}&lt;/ref&gt;. Сүүлийн үед цахилгаан станцын хортой хаягдалыг багасгах талаар нилээдгүй туршилт судалгаа хийж байна. Жишээлбэл, станцаас ялгарч буй [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] цуглуулан, [[нүүрстөрөгч]]ийг ялгаж, хадгалах технологи юм (одоогоор хэрэглэгдэж эхлээгүй). 

Нүүрс болон түүний хаягдалд (шатаах явцад ялгарах хий болон үнсэнд) [[хүнцэл]], [[хар тугалга]], [[меркури]], [[никель]], [[ванади]], [[берилли]], [[кадми]], [[бари]], [[хром]], [[зэс]], [[молибден]], [[цайр]], [[селени]], [[ради]] зэрэг [[хүнд металууд]], мөн бага хэмжээгээр [[Уран (химийн элемент)|уран]], [[тори]] зэрэг байгальд тааралдах [[цацраг идэвхит бодис|цацраг идэвхит бодисыг]] агуулдаг &lt;ref&gt;{{cite web | title=Coal Combustion | url=http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev26-34/text/colmain.html | accessmonthday=September 9 | accessyear=2005 | access-date=2007-05-31 | archive-date=2007-02-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070205103749/http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev26-34/text/colmain.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Radioactive Elements in Coal and Fly Ash, USGS Factsheet 163-97 | url=http://greenwood.cr.usgs.gov/energy/factshts/163-97/FS-163-97.html | accessmonthday=September 9 | accessyear=2005 | access-date=2007-05-31 | archive-date=2006-12-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061209214403/http://greenwood.cr.usgs.gov/energy/factshts/163-97/FS-163-97.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; . Эдгээр нь, ялангуяа [[цацраг идэвхит бодис|цацраг идэвхит бодисууд]], байгаль дээр нүүрсэнд агуулагдахдаа сарнимал, бага хэмжээтэй байх ч, их хэмжээний нүүрсийг шатаах явцад хуримтлагдан, зарим тохиолдолд атомын цахилгаан станцын хаягдлаас өндөр цацраг идэвхит бодисын агуулгатай байх тохиолдол бий &lt;ref&gt;{{cite web | title=Coal Combustion: Nuclear Resource or Danger | url=http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev26-34/text/colmain.html | accessmonthday=October 16 | accessyear=2006 | access-date=2007-05-31 | archive-date=2007-02-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070205103749/http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev26-34/text/colmain.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 

Нүүрс нь дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт болон агаарын бохирдлын талаар хяналт султай нутаг дэвсгэрт хүний эрүүл мэндэд маш сөргөөр нөлөөлж байгаа болно.

== Энергийн хэмжээ ==
Нүүрсний ялгаруулах [[энерги|энергийн]] хэмжээ ойролцоогоор 24 Мж/кг &lt;ref&gt;{{cite web | last = Fisher | first = Juliya | title = Energy Density of Coal | work = The Physics Factbook | url = http://hypertextbook.com/facts/2003/JuliyaFisher.shtml|accessdate = 2006-08-25 }}&lt;/ref&gt;, хэрэв kW-цаг -аар хэмжвэл 6.67 kW-цаг/кг болно. Нүүрсний цахилгаан станцын ашигт ажиллагааны коэффициент 30%. Өөрөөр хэлбэл 1 кг нүүрс шатаахад ялгарах 6.67 kW-цаг энергийн 30% буюу 2.0 kW-ц нь цахилгаан эрчим хүч болон хувирна.

Жишээ нь, 100W-ийн компютер нэг жилд 876 kW-ц (100 W × 24 цаг × 365 {өдөр} = 876000 W-ц = 876 kW-ц) эрчим хүч хэрэглэнэ. Энэ хэмжээний эрчим хүчийг гарган авахын тулд : 876 kW-цаг/2.0 kW-цаг = 438 кг нүүрс зарцуулна&lt;ref&gt;A similar result, using a lightbulb instead, see&lt;br /&gt;{{cite web
  | title = How much coal is required to run a 100-watt light bulb 24 hours a day for a year?
  | work = Howstuffworks
  | url = http://science.howstuffworks.com/question481.htm
  | accessdate = 2006-08-25 }}&lt;/ref&gt;. Гэхдээ цахилгаан дамжуулах үед гарах шугамын цахилгаан эсэргүүцлийн алдагдлыг (5 - 10%) тооцвол үүнээс илүү хэмжээний цахилгаан (нүүрс) хэрэгтэй болох юм.

== Нүүрстөрөгчийн хэмжээ ==
Нүүрсэнд агуулагдах нүүрстөрөгчийн хэмжээ хамгийн багадаа 50% буюу 1кг нүүрс 0.5кг-с дээш хэмжээний нүүрстөрөгч агуулна. байна. 0.5kg/12kg kmol&lt;suр&gt;-1&lt;/suр&gt; = 1/24kmol, 1 mol N&lt;sub&gt;A&lt;/sub&gt; -тэй ([[Авогадрогийн тоо]]) тэнцүү. Энэ агаарын хүчилтөрөгчтэй нэгдэн [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл]] үүсгэх ба (12 + 16 × 2 = жин(CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) = 44 кг/кмоль) болно. 1 кг нүүрс шатаахад, 1/24 кmol [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ялгарах ба 1/24 кmol х 44 kг/kmol = 11/6 кг буюу ойролцоогоор 1.83 кг CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; болно.

1 кг нүүрсний 29.9% нь 2 kW-ц цахилгаан болон хувирах учир бид 1 kW-ц цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ тутамд 0.370 kg(CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) үүсгэж байна&lt;ref&gt;[http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/page/co2_report/co2report.html CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; Emissions Report&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

== Нүүрсний гүний шаталт ==
Нүүрсний давхраас ой, хээрийн түймэр болон, уурхайн дотоод шаталтын улмаас газрын гүнд шатна &lt;ref&gt;{{cite web | title=Sino German Coal fire project | url=http://www.coalfire.caf.dlr.de/projectareas/world_wide_distribution_en.html | accessmonthday=September 9 | accessyear=2005 | access-date=2007-06-28 | archive-date=2020-05-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200516134445/https://web.archive.org/web/20050830091254/http://www.coalfire.caf.dlr.de/projectareas/world_wide_distribution_en.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | title=Committee on Resources-Index | url=http://resourcescommittee.house.gov/archives/108/testimony/johnmasterson.htm | accessmonthday=September 9 | accessyear=2005 | access-date=2007-06-28 | archive-date=2005-08-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20050825231038/http://resourcescommittee.house.gov/archives/108/testimony/johnmasterson.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=http://www.fire.blm.gov/textdocuments/6-27-03.pdf | url=http://www.fire.blm.gov/textdocuments/6-27-03.pdf | accessmonthday=September 9 | accessyear=2005 | access-date=2007-06-28 | archive-date=2016-08-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160829162308/https://web.archive.org/web/20060218013724/http://www.fire.blm.gov/textdocuments/6-27-03.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Нүүрсний гүний шаталтын улмаас БНХАУ-д жил бүр 109 сая тн нүүрс шатаж, 200 сая тн [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл]] ялгарч байна. Энэ нь дэлхийн хэмжээнд [[шатах ашигт малтмал|шатах ашигт малтмалаас]] үүсэж буй нийт CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-ийн 2-3% юм. 

АНУ-ын Пенсилвани мужийн хаагдсан нүүрсний уурхайд байрлаж байсан хогийг шатаасны улмаас [[1962]] онд эхэлсэн нүүрсний давхраасын гүний шаталт одоо хүртэл үргэлжилсээр байна. 

Австралийн &quot;Шатаж буй уул&quot;-ыг (Burning Mountain) галт уул гэж үздэг байв. Гэвч энэ нь сүүлийн 5,500 жилийн турш шатсаар байгаа нүүрсний гүний шаталтаас үүссэн утаа, үнс болохыг тогтоосон байна &lt;ref&gt;{{cite web | title=Burning Mountain Nature Reserve | url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/parks.nsf/ParkContent/N0503?Opendocument&amp;ParkKey=N0503&amp;Type=xo | accessmonthday= September 9 | accessyear= 2005 }}&lt;/ref&gt;.

== Дэлхийн нүүрсний нөөц ==
[[Файл:Coal mine in Dhanbad, India.jpg|thumb|Энэтхэгийн Жакарканд уурхай. Энэтхэгт Дэлхийн нүүрсний нөөцийн 10% ноогдоно.]]

[[1996]] оны үнэлгээгээр дэлхийн нийт олборлож болох нөөцийг нэг [[грамм|эксаграмм]] (1 × 10&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt; кг буюу 1 триллон тн)-аар, түүний хагас нь чулуун нүүрс гэж үнэлсэн байна. Уг хэмжээний нүүрснээс гаргаж авах энергийн хэмжээг нь 290 зеттажоул &lt;ref&gt;Sustainable Energy&quot; 2005 page 303 The MIT Press by Jefferson W. Tester et al. ISBN 0-262-20153-4&lt;/ref&gt;, дэлхийн жилийн хэрэглээг 15 терраватт гэвэл &lt;ref&gt;BP2006 energy report, and US EIA 2006 overview&lt;/ref&gt;, 600 жил хүрэлцэх хэмжээний нөөц юм. 

Английн [[Бритиш Петролеум]] компанийн 2005 оны эцсээр хийсэн тооцоогоор, дэлхийн нүүрсний нөөц 909,064 сая тн-оор үнэлэгдсэн байна. [[Америкийн Нэгдсэн Улс]], [[Оросын Холбооны Улс]], [[Австрали]], [[Хятад]], [[Энэтхэг]], [[Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс|Өмнөд Африк]] зэрэг орнууд нүүрсний ихээхэн нөөцтэй юм. 

{| {{prettytable}}  
|+ '''Нүүрсний нийт нөөц, [[1999]] оны байдлаар (сая тн)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.worldenergy.org/wec-geis/publications/reports/ser/coal/coal.asp |title=Archive copy |access-date=2007-06-28 |archive-date=2007-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127034512/http://www.worldenergy.org/wec-geis/publications/reports/ser/coal/coal.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;'''
|-
| width=&quot;100pt&quot;|'''Орон'''
| width=&quot;120pt&quot;|'''[[чулуун нүүрс|Битумжсан нүүрс]]''' ([[антрацит]] багтсан)
| width=&quot;120pt&quot;|'''[[чулуун нүүрс|Хагас битумжсан нүүрс]]''' 
| width=&quot;120pt&quot;|'''[[Хүрэн нүүрс]]''' 
| width=&quot;100pt&quot;|'''Нийт''' 
|- 
|[[Америкийн Нэгдсэн Улс]] ||115891||101021||33082||249994
|- 
|[[Оросын Холбооны Улс]] ||49088||97472||10450||157010
|- 
|[[Хятад]] ||62200||33700||18600||114500
|- 
|[[Энэтхэг]] ||82396||||2000||84396
|- 
|[[Австрали]] ||42550||1840||37700||82090
|- 
|[[Герман]] ||23000||||43000||66000
|- 
|[[Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс|Өмнөд Африк]] ||49520||||||49520
|- 
|[[Украин]] ||16274||15946||1933||34153
|- 
|[[Казахстан]] ||31000||||3000||34000
|- 
|[[Польш]] ||20300||||1860||22160
|}

== Нүүрс экспортлогч орнууд ==
{| {{prettytable}}
|+ '''Нүүрсний экспорт, орон болон жилээр (сая тн)'''&lt;ref&gt;http://www.eia.doe.gov/oiaf/aeo/supplement/pdf/suptab_114.pdf &lt;/ref&gt;
|-
| width=&quot;130pt&quot;|'''Орон'''
| width=&quot;100pt&quot;|'''2003'''
| width=&quot;100pt&quot;|'''2004''' 
|- 
| [[Австрали]] 
| 238.1 
| 247.6 
|-
| [[Америкийн Нэгдсэн Улс]] 
| 43.0 
| 48.0
|- 
| [[Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс|Өмнөд Африк]] 
| 78.7 
| 74.9 
|-
| [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Хуучин Зөвлөлт Холбоот Улс]] 
| 41.0 
| 55.7 
|-
| [[Польш]] 
| 16.4 
| 16.3 
|-
| [[Канад]] 
| 27.7 
| 28.8 
|-
| [[Хятад]] 
| 103.4 
| 95.5 
|-
| [[Өмнөд Америк]]
| 57.8 
| 65.9 
|-
| [[Индонез]] 
| 107.8 
| 131.4 
|-
| '''Нийт''' 
| '''713.9''' 
| '''764.0''' 
|}

[[Файл:Tagebau Garzweiler Panorama 2005.jpg|center|1000px|thumb|Германы Гарцвайлер дахь нүүрсний ил уурхай. Өндөр нарийвчлалтай дэлгэмэл зураг.]]

== Бусад холбоотой сэдвүүд ==
* [[Шатах ашигт малтмал]]
* [[Дэлхийн дулаарал]] 
* [[Газрын тос]]
* [[Геологи]]
* [[Шингэрүүлсэн байгалийн хий]]

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

== Цахим холбоос ==
* [https://web.archive.org/web/20080119164838/http://www.coalonline.org/site/coalonline/content/home Coal Online] Утаагүй түлш боловсруулах технологийн талаар
* [https://web.archive.org/web/20110225003728/http://www.worldcoal.org/ World Coal Institute] Дэлхийн нүүрсний хүрээлэн
* [http://www.msnbc.msn.com/id/5174391/ MSNBC report on coal pollution health effects in the United States] 
* [https://web.archive.org/web/20050621112309/http://www.uic.com.au//nip83.htm Clean coal technologies] Нүүрс боловсруулах технологи
** [https://web.archive.org/web/20100809105829/http://www.jcoal.or.jp/overview_en/gijutsu.html Advanced methods of using coal] 
* [https://web.archive.org/web/20130303040016/http://www.fe.doe.gov/programs/fuels/hydrogen/Hydrogen_from_Coal_R%26D.html USDOE Hydrogen from Coal Research] Нүүрснээс устөрөгч ялгах
* [http://smtc.uwyo.edu/coal/ Wyoming Coal] Вайомингийн Их Сургуулийн вэб хуудас
* [https://web.archive.org/web/20070704031944/http://www.our-energy.com/coal_en.html Coal - origin, purification and consumption] Нүүрсний гарал үүсэл, баяжуулалт, хэрэглээ 
* [https://web.archive.org/web/20071206003202/http://www.stoke.gov.uk/ccm/museums/museum/2006/gladstone-pottery-museum/information-sheets/coal-in-north-staffordshire.en History of coal seams and the practice of coal mining in North Staffordshire, UK]

[[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]]
[[Ангилал:Ашигт малтмалын геологи]]
[[Ангилал:Нүүрс| ]]
[[Ангилал:Нүүрсний уурхай]]
[[Ангилал:Шатах ашигт малтмал]]</text>
      <sha1>tjmybf45mc4m3d1p8an2cnec9f01soi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сөнөсөн тэнгис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5702</id>
    <revision>
      <id>867287</id>
      <parentid>864303</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8237" sha1="n1v34wnq19xadh5kinax49b2y0cork3" xml:space="preserve">{{short description|Палестин, Йордан, Израилтай хиллэдэг давст нуур}}
{{Инфобокс усны биет
| name               = Сөнөсөн тэнгис
| native_name        = {{native name list 
  | tag1 = ar
  | name1 = البحر الميت
  | tag2 = he
  | name2 = ים המלח
  }}
| image              = Dead_Sea_by_David_Shankbone.jpg
| caption            = 
| image_bathymetry   = 
| caption_bathymetry = 
| coords             = {{Coord|31|30|N|35|30|E|type:waterbody|display=inline}}
| lake_type          = {{ubl|[[Хаалттай сав газар]]|[[Хэт давсархаг нуур]]}}
| inflow             = [[Йордан гол]]
| outflow            = ''Байхгүй''
| catchment          = {{convert|41650|km2|abbr=on}}
| basin_countries    = [[Израил]], [[Йордан]], [[Палестин]] ([[Израилын эзэлсэн Баруун эрэг]])
| length             = {{convert|50|km|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;JVL&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|title=Virtual Israel Experience: The Dead Sea|encyclopedia=Jewish Virtual Library|access-date=2025-10-24|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115133409/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Deadsea.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (зөвхөн хойд сав газар)
| width              = {{convert|15|km|mi|abbr=on}}
| area               = {{convert|605|km2|abbr=on}} (2016)&lt;ref name=&quot;HRTZ&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/business/1.746258 |title=The Dead Sea Is Dying Fast: Is It Too Late to Save It, or Was It Always a Lost Cause? |newspaper=Haaretz |date=2016-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222185808/http://www.haaretz.com/israel-news/business/1.746258 |archive-date=2016-12-22 }}&lt;/ref&gt;
| depth              = {{convert|188.4|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=ilec/&gt;
| max-depth          = {{convert|298|m|ft|0|abbr=on}} (хамгийн гүн цэгийн өндөр, {{cvt|728|m}} BSL [далайн түвшнээс доош], одоогийн гадаргуугийн өндрийг хассан)
| volume             = {{convert|114|km3|cumi|0|abbr=on}}&lt;ref name=ilec/&gt;
| shore              = {{convert|135|km|abbr=on}}
| elevation          = {{convert|-439.78|m|ft|0|abbr=on}} (2025)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=מפלס ים המלח משנת 1976 (1976 оноос хойш Сөнөсөн тэнгисийн түвшин) |url=https://data.gov.il/dataset/https-www-data-gov-il-dataset-683/resource/823479b4-4771-43d8-9189-6a2a1dcaaf10 |access-date=2025-03-11 |website=Засгийн газрын мэдээлэл (Израил) |language=he |archive-date=2026-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306070551/https://data.gov.il/dataset/https-www-data-gov-il-dataset-683/resource/823479b4-4771-43d8-9189-6a2a1dcaaf10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| reference          = &lt;ref name=ilec&gt;{{Webarchiv|url=http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=13214&amp;siteName=eingedi |wayback=20210602064708 |text=Dead Sea Data Summary 2015 |archiv-bot=2026-08-01 11:08:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20150221101030/http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=13214&amp;siteName=eingedi |date=2015-02-21 }}.''Израилын усны газар''.&lt;br /&gt;{{cite web |title=Red Sea – Dead Sea Water Conveyance Study Program |date=2013 |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/EXTREDSEADEADSEA/0,,contentMDK:21827416~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:5174617,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130915013427/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/EXTREDSEADEADSEA/0,,contentMDK:21827416~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:5174617,00.html |archive-date=2013-09-15 |publisher=The World Bank Group }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISRAMAR&quot;&gt;{{cite web|url= http://isramar.ocean.org.il/isramar2009/DeadSea/LongTerm.aspx|title= Long-Term changes in the Dead Sea|publisher= Israel Oceanographic and Limnological Research – Israel Marine Data Center (ISRAMAR)|access-date= 2014-05-31|archive-date= 2018-11-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20181106233009/https://isramar.ocean.org.il/isramar2009/DeadSea/LongTerm.aspx|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| location           = [[Баруун Ази]]
&lt;!--      Map      --&gt;
| pushpin_map        = Израил
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt    = Сөнөсөн тэнгисийн байршил
| pushpin_map_caption = &lt;!--   Below       --&gt;
| website            = 
}}

'''Сөнөсөн тэнгис''' ([[Еврей хэл|еврей.]] יָם הַ‏‏מֶ‏ּ‏לַ‏ח, - &quot;Давст тэнгис&quot;; [[Араб хэл|араб.]] |ألبَحْر ألمَيّت - &quot;Сөнөсөн тэнгис&quot;) нь [[Израил|Израил,]] [[Иордан]] болон [[Палестин Улс|Палестины]] хооронд байрлах, 67 км урт, 18 км өргөн, эрт галавын тэнгисийн үлдэц давст [[нуур]] бөгөөд [[Дэлхий]]н хамгийн нам дор цэг юм. Далайн төвшнөөс доош 420 метрт байрлана&lt;ref name=&quot;ISRAMAR&quot;&gt;{{Webarchiv|url=http://isramar.ocean.org.il/DeadSea/ |wayback=20101127041015 |text=Monitoring of the Dead Sea |archiv-bot=2025-01-25 02:11:52 InternetArchiveBot }}. ''Israel Marine Data Center (ISRAMAR)''.&lt;/ref&gt;. Нуурын гүн нь 330 метр ба Дэлхий дээрхи хамгийн гүн, усны эзэлхүүн- 114 км³ давст нуур. Давсжилтын хэмжээ 30%. Энэ нь далайн уснаас 8.6 дахин &lt;ref&gt;Goetz, P.W. (ed.) ''The New Encyclopaedia Britannica'' (15th ed.). Vol. 3, p. 937. Chicago, 1986 &lt;/ref&gt;, [[Газар дундын тэнгис]]ээс 9 дахин өндөр давсжилт юм. 

Сөнөсөн тэнгисийн давсны эрдэс бодисын найрлага нь бусад тэнгисийнхээс эрс ялгаатай. Энэ нь ойролцоогоор 50.8% магнийн хлорид, 14.4% кальцийн хлорид, 30.4% натрийн хлорид, 4.4% калийн хлорид агуулдаг. Давс нь сульфат багатай боловч бромид харьцангуй өндөр байдаг. Энэ нь Сөнөсөн тэнгисийг өвөрмөц байгалийн эмчилгээний амралтын газар болгож, дэлхийн өнцөг булан бүрээс сая сая жуулчдыг татдаг байна.  

Жордан гол бол Сөнөсөн тэнгис рүү цутгадаг цорын ганц том усны эх үүсвэр юм. 

== Дэлгэрүүлж унших ==
* Yehouda Enzel, et al, eds (2006) ''New Frontiers in Dead Sea Paleoenvironmental Research'', Geological Society of America, ISBN 0-8137-2401-5 [https://web.archive.org/web/20060830093858/http://granite.geosociety.org/bookstore/default.asp?oID=0&amp;catID=9&amp;pID=SPE401]
* Niemi, Tina M., Ben-Avraham, Z., and Gat, J., eds., 1997, The Dead Sea: The Lake and Its Setting: N.Y., Oxford University Press, 286 p.

== Цахим холбоос ==
{{commonscat}}
* [http://www.deadsea.co.il/ The official Israeli site]
* [http://www.ezekielproject.org Ezekiel's Water Project]
* [https://web.archive.org/web/20080705201635/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2087-2340495,00.html Race is on to save the Dead Sea]
* [http://www.wysinfo.com/ A Web Documentary On The Dead Sea]
* [http://www.iwrm-smart.org/ Multilateral project for sustainable water management in the lower Jordan Valley]

== Эшлэл ==
{{reflist}}

{{Азийн бүс нутгууд}}

[[Ангилал:Сөнөсөн тэнгис| ]]
[[Ангилал:Азийн нуур]]
[[Ангилал:Израилын нуур]]
[[Ангилал:Йорданы нуур]]
[[Ангилал:Хотгор]]
[[Ангилал:Библийн суурин]]
[[Ангилал:Негев]]
[[Ангилал:Давст нуур]]
[[Ангилал:Газар зүйн хамгийн]]
[[Ангилал:Палестины газар зүй]]
[[Ангилал:Израил-Йорданы харилцаа]]</text>
      <sha1>n1v34wnq19xadh5kinax49b2y0cork3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6386</id>
    <revision>
      <id>867284</id>
      <parentid>867031</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T05:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26329" sha1="kwdkd822p425g4vlz6npf0n47lfty6r" xml:space="preserve">{{Инфобокс улс
| conventional_long_name = Оманы Султант Улс
| common_name            = Оман
| native_name            = {{native name|ar|سلطنة عُمان|italics=off}}&lt;br /&gt;''{{transliteration|ar|Salṭanat ʻUmān}}''
| image_flag             = Flag of Oman.svg
| flag_type              = [[Оманы төрийн далбаа|Далбаа]]
| image_coat             = National emblem of Oman.svg
| symbol_type            = [[Оманы үндэсний сүлд|Үндэсний сүлд]]
| national_anthem        = {{lang|ar|نشيد السلام السلطاني}}&lt;br /&gt;&quot;[[Оманы төрийн дуулал|ас-Салам ас-Султани]]&quot;&lt;br /&gt;&quot;Султаны ёсолгоо&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Peace to the Sultan (نشيد السلام السلطاني).ogg]]}}
| image_map              = File:Oman (better) (orthographic projection).svg
| map_caption            = Арабын хойг дахь Оманы байршил (хар ногоон)
| capital                = [[Маскат]]
| coordinates            = {{Coord|23|35|20|N|58|24|30|E|type:city}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Стандарт араб хэл|Араб хэл]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Basic Statute of the State promulgated by Royal Decree 101/96 |url=https://mola.gov.om/eng/legislation/laws/details.aspx?id=1 |website=MINISTRY OF JUSTICE AND LEGAL AFFAIRS |access-date=2023-07-10 |archive-date=2020-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707234954/http://mola.gov.om/eng/legislation/laws/details.aspx?id=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{tree list}}
*88.9% [[Оман дахь лалын шашин|Ислам]] ([[төрийн шашин|албан ёсны]])
**47.2% [[Суннит Ислам|Суннит]]
**35.2% [[Ибадит Ислам|Ибадит]] 
**6.5% [[Шиит Ислам|Шиит]]
*5.5% [[Оман дахь хиндү шашин|Хиндүизм]] 
*3.6% [[Оман дахь христийн шашин|Христ]]
*2% [[Оман дахь шашин шүтлэг|Бусад]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=171c | title=National Profiles }}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2020
| demonym                = [[Оманчууд]]
| government_type        = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Исламын улс|Исламын]] [[хэмжээгүй эрхт хаант засаг]]
| leader_title1          = [[Оманы удирдагчдын жагсаалт|Султан]]
| leader_name1           = [[Хейсам бен Тарик]]
| leader_title2          = [[Оманы хунтайж|Хунтайж]]
| leader_name2           = [[Тейязин бин Хейсам]]
| legislature            = [[Оманы Зөвлөл]]
| upper_house            = [[Оманы Төрийн зөвлөл|Төрийн зөвлөл (Мажлис аль-Давла)]]
| lower_house            = [[Оманы Зөвлөлдөх Ассамблей|Зөвлөлдөх Ассамблей (Мажлис аль-Шура)]]
| sovereignty_type       = Түүх
| established_event1     = [[Бану Азд|Азд]] омгийн нүүдэл
| established_date1      = 130
| established_event2     = Аль-Жуланда
| established_date2      = 629
| established_event3     = {{nowrap|[[Имамат Оман|Имамат]] улс байгуулагдав&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Oman|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561099_7/Oman.html|publisher=MSN Encarta|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028154443/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561099_7/Oman.html|archive-date=28 October 2009|quote=In 751 Ibadi Muslims, established an imamate in Oman. Despite interruptions, the Ibadi imamate survived until the mid-20th century.|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561099_7/Oman.html |wayback=20091028154443 |text=Oman |archiv-bot=2026-08-27 05:34:02 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;}}
| established_date3      = 751
| established_event4     = [[Набаны улс]]
| established_date4      = 1154
| established_event5     = [[Португалын Оман]]
| established_date5      = 1507–1656
| established_event6     = [[Ярубын улс]]
| established_date6      = 1624
| established_event7     = [[Аль-Саид]]ын угсаа
| established_date7      = 1744
| established_event8     = [[Маскат-Оман]]
| established_date8      = 1 сарын 8, 1856 он
| established_event9     = [[Жабал-Ахдарын дайн]]
| established_date9      = 1954–1959
| established_event10    = [[Дофарын бослого]]
| established_date10     = 1963 оны 6 сарын 9 – 1976 оны 3 сарын 11
| established_event11    = Оманы Султант Улс
| established_date11     = 8 сарын 9, 1970 он
| established_event12    = НҮБ-д [[НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн 299-р тогтоол|элсэв]]
| established_date12     = 10 сарын 7, 1971 он
| established_event13    = [[Оманы үндсэн дүрэм|Одоогийн үндсэн хууль]]
| established_date13     = 1 сарын 6, 2021 он&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oman |url=https://carnegieendowment.org/2010/07/15/oman-pub-41227 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |access-date=31 December 2021 |date=15 July 2010}}&lt;/ref&gt;
| area_km2               = 309,500
| area_rank              = 70
| area_sq_mi             = 119,498 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = бага
| population_estimate    = {{UN_Population|Oman}}{{UN_Population|ref}}
| population_census      = 2,773,479&lt;ref name=&quot;2010Census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ncsi.gov.om/documents/Census_2010.pdf |title=Final Results of Census 2010 |publisher=National Center for Statistics &amp; Information |access-date=7 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518190005/http://www.ncsi.gov.om/documents/Census_2010.pdf |archive-date=18 May 2013 }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_estimate_rank = 125
| population_census_year = 2010
| population_density_km2 = 15
| population_density_sq_mi = 40 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 177
| GDP_PPP                = {{increase}} $165.947&amp;nbsp;тэрбум&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=64&amp;pr.y=5&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=449&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=20 October 2019}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2022
| GDP_PPP_rank           = 78
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $35,286
| GDP_PPP_per_capita_rank = 71
| GDP_nominal            = {{increase}} $110.127&amp;nbsp;тэрбум&lt;ref name=imf9&gt;{{cite web | url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPD,&amp;sy=2022&amp;ey=2022&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1  |title=World Economic Outlook Database, April 2022 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date= August 22, 2022 }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year       = 2022
| GDP_nominal_rank       = 66
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $23,416
| GDP_nominal_per_capita_rank = 55
| Gini                   = 30.75 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2018
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://data.gov.om/wnewgpb/income-expenditure-statistics?tsId=1059020 |title=Urban – Gini index – Omani – Total |publisher=The National Centre for Statistics and Information, Sultanate of Oman |access-date=20 May 2018 |archive-date=21 Тавдугаар сар 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180521021256/https://data.gov.om/wnewgpb/income-expenditure-statistics?tsId=1059020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.816 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021 &lt;!--Please use the year to which the HDI refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 54
| currency               = [[Оманы риал]]
| currency_code          = OMR
| time_zone              = [[Персийн Булангийн Стандарт Цаг|GST]]
| utc_offset             = +4
| date_format            = өө.сс.жжжж
| drives_on              = Баруун
| calling_code           = [[+968]]
| cctld                  = [[.om]], [[عمان.]]
| official_website       = [http://www.oman.om www.oman.om]
}}

'''Ома́н''', бүтэн нэрээрээ '''Оманы Султант Улс'''  ([[Араб хэл|араб.]] سَلْطَنَةُ عُمَان‎ [saltˤaˈnaːt(u) ʕʊˈmaːn]) —  [[Өрнөд Ази]]д [[Арабын хойг|Арабын хойгт]] оршдог [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] '''[[улс]]''' юм.

Оман улс [[Арабын тэнгис]] болон [[Оманы булан|Оманы булангаар]] хүрээлүүлдэг далайд гарцтай. Хуурай газраар [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|Араб Нэгдсэн Эмират]], [[Саудын Араб]], [[Йемен]]тэй хиллэдэг. [[Ормузын хоолой]]н тал хагасыг хянаж, [[Иран]], [[Пакистан]]тай усаар хиллэнэ. [[Мусандам]] хойг нь үндсэн биеэс тусдаа оршдог.

309 мянган км² газар, 4.6 сая хүн амтай. [[Маскат]] нийслэлтэй, томоохон хотууд нь- [[Сиб]], [[Низва]] зэрэг юм. 

Тэнгисийн эрэг, [[цөл]] бүхий Оманд [[Арабчууд|араб угсаатан]] голлон амьдардаг. Хүн амын тал хувь нь Оманы иргэн, тал нь гадаад улсын иргэн байдаг ажээ. Албан бичигт [[араб хэл]]ийг хэрэглэнэ. [[Лал]] шашны [[ибадит]] урсгал зонхилдог ганц орон юм.

Оманд эртнээс хүн амьдарсан ба нутгийн гүнд овог аймаг буюу шашны тэргүүн [[имам]]ын мэдлийн улс, харин эргээр худалдаачин буюу [[султан]]ы улс оршин байв. 17-р зуунаас Оманы султан хүчирхэгжиж [[Португал]], [[Британи]]тай зэрэгцэн газар тэнгис гатлан газар колоничлох болсон ба [[Дорнод Африк]]ийн [[Занзибар Султант улс|Занзибарт]] султан амьдран суужээ. Маскат худалдааны боомт хот байсаар байв. 1959 онд султан улсын цор ганц удирдагч болсон. Оман Британийн дэмжлэгийг авсан, уламжлалт харилцаатай. Хэмжээгүй эрхт [[хаант засаг]]тай. [[Кабус]] султан 1970 оноос хойш төр барьж, парламентат ёсыг үүсгэж, эдийн засгийг чөлөөлжээ. Оман [[газрын тос]] экспортолдог, өндөр орлоготой орон юм.

{{Олон нэр
|хэл1           = Монгол‎‎ бичиг
|бичиг1         = Оман &lt;sup&gt;кирил&lt;/sup&gt;
|хэл2           = [[латин үсэг|Араб үсэг]]
|бичиг2         = عمان &lt;sup&gt;араб&lt;/sup&gt; → ''Уман'' 
|хэл3           = [[латин үсэг|Латин үсэг]]
|бичиг3         = Oman &lt;sup&gt;англи&lt;/sup&gt;
|хэл4           = [[кирил үсэг|Кирил үсэг]]
|бичиг4         = Оман &lt;sup&gt;орос&lt;/sup&gt; 
|тэмдэглэл      = 
}}

== Газар зүй ==

Оман 309,500 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, дэлхийн [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|71-р том]] орон юм. 

[[Зураг:Oman_Topography.png|thumb|left|150px|Физик газрын зураг]]
[[Зураг:Oman-Oasis.jpg|thumb|left|150px|Цөлийн баян бүрд]]

=== Байрлал ===
Оман хойд өргөргийн 16° — 28°, зүүн уртрагийн 52° — 60° дотор [[Өрнөд Ази]], [[Өрнөд өмнөд Ази]]д хамааран [[Арабын хойг]]ийн дорнод өмнөд хязгаарт байна. Эргийн урт - 3165 км. Дорнод талаараа [[Оманы булан]], өмнөд талаараа [[Арабын тэнгис]]ийн эрэгтэй. Өрнөд талаараа [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|Араын Нэгдсэн Эмират улстай]] -410 км, [[Саудын Араб]]тай -676 км, [[Йемен]]тэй -288 км урт зурвасаар хиллэдэг. Умард үзүүр [[Мусандам]] хойг нутгийн бусад хэсгээс салангид, [[Ормузын хоолой]]н эрэгт байдаг. 

=== Газрын тогтоц ===
Оманы газар нутгийн 82% [[Арабын цөл]]ийн хэсэг байна. 15% нь уул нуруу, 3% нь эргийн нам зурвас байна. [[Руб эль-Халийн цөл]] нь Арабын хойгийн цөм хэсгээс Оманыг тусгаарладаг байгалийн бартаа юм. 

Дорнод эргээр [[Хажарын нуруу]] Мусандам хойгоос [[Сур хот]] хүртэл нумран тогтжээ. Хажар нуруу эрэг хоёрын дундуур [[Батина]] нутаг байна. Оманы эрэг дагуух арлаас том нь [[Масира]] юм. Оманы хамгийн өндөр цэг нь [[Шам]] (3000 м) бол нам доор цэг нь тэнгисийн эрэг болно. 

=== Цаг уур ===
Оман хуурай, халуун, тэнгисийн чийглэг уур амьсгалтай. Дунджаар 30 °C - 40 °C хална. 

Жилийн хур тунадас [[Маскат]] хавьд 100 мм, уулархаг нутгаар 400 мм унадаг.

== Хүн ам зүй ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;line-height:0.9em; border:1px black; float:right; margin-right:1em; margin:10px&quot;
|-
! style=&quot;width:50px;&quot;| Он !! Хүн ам
|-
| 1950 ||  456,000
|-
| 1970 || 732,000
|-
| 1990 || 1,868,000
|-
| 2010 || 2,782,000
|-
| 2016 || 4,550,538
|}
[[Зураг:Population pyramid of Oman 2015.png|thumb|left|150px|Нас хүйсний зураг]]

Оманы хүн амын 80 орчим хувь нь арабууд юм. Тэднийг хоёр бүлэгт хуваадаг: эртний үед Йеменээс нүүж ирсэн омгийн үр удам багтдаг Араб-Ариба (&quot;цэвэр арабууд&quot;) болон Муста-Ариба (&quot;холимог арабууд&quot;). 

Оман улсад 2021 оны байдлаар  3,694,755 хүн оршин сууж байна. Хүн амын 87% нь хотын оршин суугчид. 

Хүн амын дунд 0-14 насны багачууд 22%, 15-64 насны хөдөлмөрийн чадвартан 75%, 65-аас дээш өндөр настан 2%-ийг бүрдүүлж байна. 

Дундаж наслалт - 74 жил. Хүйсийн харьцаа - 1.46 эр/эм. Хүн амын жилийн өсөлт - 2.2%. Хүн амын 91% бичиг үсэгт тайлагдсан. Эрэгтэйд 93%, эмэгтэйд 85% байна. 

[[Зураг:Bedouin family-Wahiba Sands.jpg|thumb|left|180px|Бедуйн айл]]
[[Зураг:Oman_(124).jpg|thumb|left|180px|1899 он. Оманы айл]]
=== Ард түмэн ===
Оманы 2.3 сая оршин суугч нь Оманы иргэн, 2.2 сая нь гадаадын иргэн, цагаач байна. Хүн амын дунд [[араб угсаатан]] олонх бөгөөд тэнгисийн худалдааны мөрөөр холбогдсон [[балуч ястан|балуч]], [[Энэтхэг]], [[Пакистан]], [[Шри Ланка]], [[Бангладеш]], [[Африк]] гаралтай хүмүүс цөөнх байна. 

=== Хэл бичиг ===
Оман улсад [[араб хэл]]ийг албан ёсноо хэрэглэнэ. [[Араб үсэг|Араб үсгээр]] бичдэг. Мөн [[балуч хэл|балуч]], [[хинди хэл|хинди]] зэрэг хэл хүн амын цөөн хэсэгт хэрэглэгдэнэ. [[Англи хэл]]ийг гуравдагч хэл болгон бага сургуульд зааж сургадаг. Гудамж, замын хаяг тэмдэг араб, англи хос бичигтэй.

=== Шашин шүтлэг ===

Оманы хүн амын 86% нь [[лал]] шашин шүтдэг. Ибадит урсгал зонхилж, цөөнхөд суннит, шийт ёс мөрдөгдөнө. 

Хүн амын 6% [[христийн шашин|христ]], 5% [[хиндү шашин|хиндү]], 1% [[буддын шашин|буддын]] шашин шүтлэгтэй. 

=== Хот суурин ===
[[Зураг:Ruwi quarter in Mascat, Oman.jpg|thumb|left|180px|[[Маскат]]]]
Оманы хүн амын 71% хот газар суудаг. Томоохон хотоос дурдвал: 
{|class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Маскат]] (797,000 хүнтэй)
* [[Сиб]] (237,816)
* [[Салала]] (163,140)
* [[Баушар]] (159,487)
||
* [[Сухар]] (108,274)
* [[Сувайк]] (107,143)
* [[Ибри]] (101,640)
* [[Сахам]] (89,327)
|}

== Түүх ==
=== Эртний үе ===
[[Зураг:World Heritage Grave Al Ayn Oman.JPG|thumb|left|180px|Аль-Айн агуй нь дэлхийн соёлын өвд багтжээ]]
Оманд [[Африк]]ийн дорно умар эрэгт олдсон чулуун зэвсгийн олдвортой төстэй НТӨ 100,000 оны үед хамаарах [[чулуун зэвсэг]] хэрэглэл 2011 онд олдсон. [[Ибри]] хотын ойрх Дереазед НТӨ 8000 оны үеэс [[газар тариалан]] эрхэлсэн, хүний ул мөр байна. 

[[Шумер]]ийн цаг тооны бичигт [[зэс]]ийн уурхай бүхий Оманы нутгийг «Маган» гэдэг байв. 

Оманы нутаг түүхийн хувьд хоёр хэсгээс бүрдсээр 20-р зуунтай золгосон. Нэг нь [[имам]]ын захиргааны дотор газар, нөгөө нь [[султан]]ы захиргааны эргийн газар. Олон газраас ирэл гарвалтай [[араб угсаатан|араб]] угсаатан зонхилон амьдарч ирсэн. [[Йемен]]ы Уман нутгаас ихэнх нь иржээ. 

НТӨ I мянганд Оманы [[Сохар]] зэрэг эргийн хот суурин [[Ахемен]], [[Парфын улс|Парф]], [[Сасан]] зэрэг [[перс]] улсын мэдэлд байв. Дотор Оманд нутгийн хүмүүс амьдарч байв. Загас, мал аж ахуй голчлон эрхэлж байв.

=== Дотор Оман ===
[[Зураг:Maskat &amp; Oman map.png|thumb|right|180px|Оманы хоёр нутаг]]
7-р зуунд зөнч [[Мухаммед]]ийн илгээсэн Зайд ибн Харита Оманд [[лал]] шашныг дэлгэрүүлэв. Лал шашны [[ибадит]] урсгал 8-р зуунаас өнөөг хүртэл нутгийн ардын гол ёс дэг болсон. Идабит ёсонд шашны тэргүүн имамын хүч нөлөө их бөгөөд 1970 он хүртэл Дотор Оманы овог аймгийн ноёд имамд захирагдаж байв. 

Оманыг [[Кармат]] (931-932), [[Буи]] (967-1053), [[Сельжук]] (1053-1154) зэрэг харь улс халдан эзэлж байв.

Дотор Оманд [[Набаны улс]] (1154-1470), [[Ярубын улс]] (1624-1742) зэрэг нутгийн имамт улс оршин тогтножээ. 

=== Эргийн Оман ===
[[Зураг:Sultan's_Palace,_Zanzibar.JPG|thumb|left|180px|19-р зуунд баригдсан [[Занзибар]] дахь султаны харш]]
1515-1650 онд [[Маскат]] нь [[Португал]]ын колони байсан ба Ярубын улс Маскатыг буцаан авч, Дорно Африк дахь Португалын колониудыг авч боол худалдаалах болсон. 1719 онд хаан ширээ залгамжлах будлианаас дайтсаар 1742 онд [[Аль-Саид]]ын угсааныхан султан суусан нь одоо ч хэвээр байна. 

Дайнаар алдагдсан нутгуудаа эргүүлэн авч [[Султан Саид ибн]] султан Дорно Африкийн [[Занзибар]] арлыг болон Пакистан дахь [[Гвадар]]ыг эзэмшиж, [[боолын худалдаа]]наас орлого олж байв. Султаныг нас барахад хоёр хүү нь улсыг [[Маскат-Оман]], Занзибар гэж хоёр салгав. Мөн Аззам нь өөрийгөө имам өргөмжилж зарим аймгийн дэмжлэгийг олов. Маскат-Омантай [[Британийн эзэнт гүрэн|Британи]] дотно харилцаж байв. 

Султанд олон улстай харилцах эрх байсан бөгөөд 1920-оод оны газрын тосны гэрээнд Оманыг бүхэлд нь төлөөлж гарын үсэг зурсан.

Султан болон имамын зөрчилдөөн явагдсаар байсан. [[Жабал-Ахдарын дайн|1954-1959 онд]] иргэний дайн болж султан [[Низва]], Ибри хотыг эзэлж, имам [[Саудын Араб]] руу дутаажээ. Улсын нэрийг дан «Оман» гэж нэрийдэв.

1958 онд Гвадарыг [[Пакистан]]д худалдав.

=== Нэгдсэн улс ===
[[Зураг:Oman._Dhofar_1970_(8596723373).jpg|thumb|right|180px|Дофарын бослого. 1970 он.]]
1964 онд [[Дофар]] мужид [[коммунист]] хүчин бослого гаргажээ. [[Саид бин Таймур]] султаны назгай байдлыг төрийн эргэлтээр шийдэж хүү Кабус нь султан ор залгав. Их Британи, [[Иран]]ы тусламжаар цэрэг техникээ зузаатгаж 1976 онд бослогыг даран сөнөөв. Үндсэн хууль, төр засаг, эдийн засгийн шинэчлэл хийгдэв. Оман газрын тос экспортолдог, эдийн засгийн эрх чөлөө сайн орон болсон.

Оманд улс төрийн намуудыг хориглосон. Өмнө нь нөлөө бүхий сөрөг хүчний хөдөлгөөн болох Оманы чөлөөлөх ардын фронт одоо идэвхгүй болсон. Хамгийн сүүлийн сонгууль 2011 оны 10-р сарын 15-нд болсон.

Оманы Султанат улс дотоод тогтвортой байдлын өндөр түвшинд байгаа ч [[Персийн булангийн дайн]] болон [[Иран-Иракийн дайн|Иран-Иракийн дайны]] дараах бүс нутгийн хурцадмал байдал нь батлан ​​​​хамгаалахын ихээхэн хэмжээний зардал шаардсаар байна.

Оман одоогоор стратегийн ач холбогдолтой [[Ормузын хоолой]]н тал хэсгийг хянаж байна. Оманд 2004 онд эмэгтэй хүн төрийн өндөр албанд сонгогдон ажилласан нь [[Араб дахин]]д сонин тохиолдол юм. 2011 оны [[Арабын хавар|Арабын хавраар]] эсэргүүцэл жагсаал гарсанд [[Кабус]] султан ажлын байр, тэтгэмж амлан намжаажээ.

== Лавлах бичиг ==
{{лавлах холбоос|2}}

{{Ази}}
{{Хөтлөгч мөр Арабын Барилдлага}}
{{OIC}}

[[Ангилал:Азийн орон]]
[[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]]
[[Ангилал:Оман| ]]
[[Ангилал:Хаант Улс]]</text>
      <sha1>kwdkd822p425g4vlz6npf0n47lfty6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6728</id>
    <revision>
      <id>867288</id>
      <parentid>789144</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46616-36</username>
        <id>107074</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>867288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6307" sha1="j1v6uh0xoqjrl21eoyguq4y0am3jdnh" xml:space="preserve">{{Инфобокс спортын лиг
| нэр               = Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо
| өнөө_улирал       = 2011–12 оны улирал
| спорт             = Сагсан бөмбөг
| байгуулагдсан     = 1946 он 6 сарын 6нд [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Нью Йорк муж]], [[Нью-Йорк хот]]
| сео               = [[Адам Силвер]]
| нээлт             = [[1946–47 АСХ улирал|1946–47]]
| багууд            = [[#Багууд|30]]
| улс               = Америк (29 баг) &lt;br /&gt; Канад (1 баг)
| холбоотой_лиг     = [[ФИБА Америк]] ([[Америк]])
| аварга            = New York Knicks
| олон_аварга       = [[Бостон Сэлтикс]] (17 удаа)
| вебсайт           = [http://www.nba.com/ NBA.com]
| ТВ                = [[AБС-ийн НБА|AБС]]&lt;br /&gt;[[ИСПНийн НБА|ИСПН]]&lt;br /&gt;[[ТНТ-гийн НБА|ТНТ]]&lt;br /&gt;[[НБА ТВ]]
}}
'''Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо''' буюу '''NBA''' ({{lang-en|National Basketball Association}}) нь эрэгтэй сагсан бөмбөгийн лигүүд дунд хамгийн нэр хүнд бүхий, [[Хойд Америк]]ийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгийн лиг юм. 30 багтай, 29 баг нь [[Америк]], 1 нэг нь [[Канад]]ад харьяалагддаг. НБА нь [[Хойд Америк]]ийн хамгийн том 4 мэргэжлийн спортын лигийн нэг юм. НБА-гийн тоглогчид нь нэг тоглогчид оногдох жилийн орлогоороо дэлхийн мэрэгжлийн тамирчдын дунд дээгүүр ордог.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sportingintelligence.com/2011/04/21/slam-dunk-nba-the-richest-sports-league-in-the-world-by-average-pay-220401 |title=Slam dunk: NBA the richest sports league in the world by average pay « Sporting Intelligence |publisher=Sportingintelligence.com |date=2011-04-21 |accessdate=2012-01-05}}&lt;/ref&gt; 

Лиг 1946 оны 6 сарын 6-нд [[Нью-Йорк хот]]од Америкийн Сагсан бөмбөгийн Холбоо ({{lang-en|Basketball Association of America}}, АБ'''А''') нэртэйгээр байгуулагдсан&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nba.com/history/firstgame_feature.html |title= The First Game |last1=Goldaper |first1=Sam |work=[[NBA]] |accessdate=2010-08-05}}&lt;/ref&gt;. 1949 онд байгуулагдсан Үндэсний Сагсан бөмбөгийн Холбоо ({{lang-en|National Basketball Association}}, '''НБA''') нь АБА-гийн гол өрсөлдөгч байсан. Багийн оффисууд тус тусдаа байдаг бөгөөд холбооны төв оффис нь Нью-Йорк хотын тавдугаар гудамжны 645, [[Олимпик Тауэр (Нью-Йорк)|Олимпик Тауэр]]т байрладаг. [[НБА Энтертайнмент]] болон [[НБА ТВ]]гийн студи нь [[Нью-Жерси]] мужийн [[Секаукус, Нью Жерси|Секаукус]] байрладаг.

== Түүх ==
=== Үүсэл ба нэгдэл ===
{{Гол|Америкийн Сагсан бөмбөгийн Холбоо}}

Америкийн Сагсан бөмбөгийн Холбоог 1946 онд Канад болон Зүүн хойд Америк, өрнөд Америкийг хамруулан хоккейн ордны эзэд байгуулсан. 1946 оны 11 сарын 1-нд [[Канад]]ын [[Онтарио]] мужийн [[Торонто]] хотын Мэпл Лийф Гарденс ордонд [[Торонто Хаскийз]] баг [[Нью-Йорк Кингс]] багтай хийсэн тоглолт лигийн түүхэнд анхны тоглолт байжээ.&lt;ref name=&quot;firstgame&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nba.com/canada/History_of_Basketball_in_Canad-Canada_Generic_Article-18023.html |title=History of Basketball in Canada |publisher=NBA Media Ventures, LLC |accessdate=2007-04-13}}&lt;/ref&gt;

== Багууд ==
* Atlanta Hawks - [[Атланта Хоокс]]
* Boston Celtics - [[Бостон Сэлтикс]]
* Brooklyn Nets - [[Брүүклин Нэтс]]
* Charlotte Hornets - [[Шарлотт Бобкэтс|Шарлотт ]]Хорнэтс
* Chicago Bulls - [[Чикаго Буллз]]
* Cleveland Cavaliers - [[Кливленд Кавальерс]]
* Dallas Mavericks - [[Даллас Маверикс]]
* Denver Nuggets - [[Денвер Наггетс]]
* Detroit Pistons - [[Детройт Пистонс]]
* Golden State Warriors - [[Гөүлдэн Стэйт Ворриорс]]
* Houston Rockets - [[Хьюстон Рокетс]]
* Indiana Pacers - [[Индиана Пэйсерс]]
* Los Angeles Clippers - [[Лос Анжелес Клипперс]]
* Los Angeles Lakers - [[Лос Анжелес Лэйкерс]]
* Memphis Grizzlies - [[Мемфис Гриззлийз]]
* Miami Heat - [[Майами Хийт]]
* Milwaukee Bucks - [[Милуоки Бакс]]
* Minnesota Timberwolves - [[Миннесота Тимберволвес]]
* New Orleans Pelicans - [[Нью Орлеанс Хорнетс]]
* New York Knicks - [[Нью Йорк Никс]]
* Oklahoma City Thunder - [[Оклахома Сити Тандер]]
* Orlando Magic - [[Орландо Мэжик]]
* Philadelphia 76ers - [[Филаделфиа Севентисиксерс]]
* Phoenix Suns - [[Финикс Санс]]
* Portland Trail Blazers - [[Портлэнд Трэйл Блэйзерс]]
* Sacramento Kings - [[Сакраменто Кингc]]
* San Antonio Spurs - [[Сан Антонио Спарс]]
* Toronto Raptors - [[Торонто Рэпторс]]
* Utah Jazz - [[Юта Жазз]]
* Washington Wizards - [[Вашингтон Визардс]]

== Эшлэл ==
{{Reflist}}


== Гадаад холбоос ==
* [http://www.mglaudio.com/Албан ёсны сайт]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Ангилал:Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо| ]]</text>
      <sha1>j1v6uh0xoqjrl21eoyguq4y0am3jdnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Индонез</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8249</id>
    <revision>
      <id>867281</id>
      <parentid>867015</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T03:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65939" sha1="qreiyz8wgikl8651uk2lt90bxg725gp" xml:space="preserve">{{short description|Зүүн өмнөд Ази, Океанд оршдог улс}}
{{Инфобокс улс
| conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Индонез Улс
| common_name = Индонез
| native_name = {{native name|id|Republik Indonesia}}
| image_flag = Flag of Indonesia.svg
| flag_type = [[Индонезийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]]
| image_coat = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg
| symbol_type = [[Индонезийн төрийн сүлд|Үндэсний тамга &lt;br /&gt;(Сүлд)]]
| national_motto = &lt;br&gt;{{native phrase|kaw|[[Индонезийн үндэсний уриа|Bhinneka Tunggal Ika]]|paren=omit}} ([[Хуучин Ява хэл|Хуучин Ява]])&lt;br&gt;&quot;Олон янз байдалд эв нэгдэл&quot;
| other_symbol = {{lang|id|[[Панчасила (улс төр)|Панчасила]]}}&lt;br /&gt;(Таван зарчим) 
| other_symbol_type = Үндэсний үзэл суртал:
| national_anthem = {{lang|id|[[Индонезийн төрийн дуулал|Indonesia Raya]]}}&lt;br /&gt;&quot;Их Индонез&quot;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
| image_map = {{Switcher|[[File:Indonesia (orthographic projection).svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Indonesia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}}
| capital = [[Жакарта]]
| largest_city = [[Жакарта]]
| coordinates = {{Coord|6|10|S|106|49|E|type:city_region:ID}}
| languages_type = Албан ёсны хэл
| languages = [[Индонез хэл]]&lt;!--Note: Not just the official language, but also the national language (bahasa pemersatu)--&gt;
| languages2_type = Орон нутгийн хэл
| languages2 = [[Индонезийн хэлнүүд|700+ хэлнүүд]]&lt;ref name=&quot;ethnologue&quot;/&gt;
| ethnic_groups = [[Индонезийн ард түмэн|1,300+ угсаатан]]&lt;ref name=&quot;BPS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|title=Nationality, Ethnicity, Religion, and Languages of Indonesians|language=id|last1=Na'im|first1=Akhsan|last2=Syaputra|first2=Hendry|publisher=[[Statistics Indonesia]]|date=2010|access-date=2015-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194534/http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|archive-date=2015-09-23}}&lt;/ref&gt;
| religion_year = 2018
| religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|86.7% [[Индонез дэх ислам|Ислам]]|10.7% [[Индонез дэх христийн шашин|Христийн шашин]]|1.7% [[Индонез дэх хиндүизм|Хиндүизм]]|0.8% [[Индонез дэх буддизм|Буддизм]]| 0.1% [[Алиран Кеперкаян|Уламжлалт]], [[Индонез дэх күнзийн сургаал|Күнз]], &lt;br&gt;болон [[Индонез дэх шашин шүтлэг|бусад]]}}
| religion_ref = &lt;ref name=&quot;RELIGION&quot;&gt;{{cite web|url=https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|title=Statistik Umat Menurut Agama di Indonesia|publisher=[[Ministry of Religious Affairs (Indonesia)|Ministry of Religious Affairs]]|date=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903221250/https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|archive-date=2020-09-03|access-date=2020-09-24|language=id}}&lt;/ref&gt;
| demonym = [[Индонезчүүд‎]]
| government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]]
| leader_title1 = [[Индонезийн Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]
| leader_name1 = [[Прабово Субианто]]
| leader_title2 = {{nowrap|[[Индонезийн Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]]}}
| leader_name2 = [[Гибран Ракабуминг Рака]]
| leader_title3 = {{nowrap|[[Төлөөлөгчдийн Танхимын Дарга (Индонез)|Танхимын Дарга]]}}
| leader_name3 = [[Пуан Махарани]]
| leader_title4 = {{nowrap|[[Индонезийн Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]]}}
| leader_name4 = [[Мухаммед Сирифуддин]]
| legislature = [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ)
| upper_house = [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ)
| lower_house = [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ)
| sovereignty_type = Тусгаар тогтнол
| sovereignty_note = ([[Голландын колонийн эзэнт гүрэн|Нидерландаас]])&lt;!-- Based on consensus, please discuss on the Talk Page before changing Netherlands to Japan, or adding both --&gt;
| established_event1 = [[Индонезийн тусгаар тогтнолыг тунхаглал|Тунхагласан]]
| established_date1 = 8 сарын 17, 1945 он
| established_event2 = [[Нидерланд-Индонезийн дугуй ширээний хурал|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн]]
| established_date2 = 12 сарын 27, 1949 он
| area_km2 = 1,904,569&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|title=UN Statistics|publisher=United Nations|date=2005|access-date=2007-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031023924/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|archive-date=2007-10-31}}&lt;/ref&gt;
| area_rank = 14
| area_sq_mi = 735,358 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water = 
| area_data2 = 4.85
| population_estimate = {{increaseNeutral}} 277,749,853&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|publisher=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|title=Indonesian Population 2022|access-date=12 April 2023|archive-date=13 Аравдугаар сар 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013070650/https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| population_census = 270,203,917&lt;ref name=&quot;2020census&quot; /&gt;
| population_estimate_year = 2022
| population_estimate_rank = 4
| population_census_year = 2020
| population_density_km2 = 143
| population_density_sq_mi = 371
| population_density_rank = 90
| GDP_PPP = {{increase}} {{currency|4.398 их наяд|USD|passthrough=yes}}&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=536,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,&amp;sy=2020&amp;ey=2027&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|publisher=International Monetary Fund|access-date=2023-04-12}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = 2023
| GDP_PPP_rank = 7
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} {{currency|15,855|USD|passthrough=no}}&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 98
| GDP_nominal = {{increase}} {{currency|1.392 их наяд|USD|passthrough=yes}}&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year = 2023
| GDP_nominal_rank = 16
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} {{currency|5,016|USD|passthrough=no}}&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 112
| Gini = 37.9
| Gini_year = 2021
| Gini_change = increase &lt;!--/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|title=GINI index (World Bank estimate) – Indonesia|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ID|publisher=[[World Bank]]|access-date=2021-04-15}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI = 0.705
| HDI_year = 2021
| HDI_change = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=2022-09-08|access-date=2022-09-08}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 114
| currency = [[Индонез рупиа]] (Rp)
| currency_code = IDR
| time_zone = [[Индонез дэх цаг|янз бүрийн]]
| utc_offset = +7 - +9
| date_format = ӨӨ/СС/ЖЖЖЖ
| drives_on = зүүн
| calling_code = [[+62]]
| cctld = [[.id]]
}}

[[Зүүн Өмнөд Ази]]йн, [[Далайн орнууд]]ын ч гэж хэлж болох байрлалд 17,508 арлын дээр оршдог&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/europeaid/where/asia/regional-cooperation/support-regional-integration/asem/documents/10.03.10_info_on_indonesia_finale_en.pdf Information on Indonesia]. ASEM Development conference II: Towards an Asia-Europe partnership for sustainable development. 26–27 May 2010, Yogyakarta, Indonesia. ec.europa.eu&lt;/ref&gt; [[Тусгаар тогтнол|тусгаар тогтносон]], [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] [[улс]]ыг '''Бүгд Найрамдах Индонез Улс''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}), товчоор '''Индонез улс''', '''Индонез''' гэнэ. 

[[Нидерланд]] XVII зууны үеэс [[Зондын арлууд]]ад эзэмшил орон (''колони'')-оо тэлсээр байлаа. [[XX зуун]]ы эхнээс [[Индонезийн ард түмэн|нутгийн ард түмэн]] яс үндэс харгалзалгүй эвлэн нэгдэж тусгаар тогтнохын төлөө тэмцсээр олон улсын дэмжлэгийг ч хүртэж, 1949 онд нэгэн шинэ улсыг үүсгэжээ. [[Жава үндэстэн|Жава]] тэргүүтэй [[Индонез#Хүн ам|энэ олон ястан]] одоо хэр нь нэг хэлтэн, нэг үндэстэн болох ирээдүй рүүгээ дөтөлсөөр л яваа. 1950 оноос Индонез төрийн байгууламжийн хувьд [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]], төрийн хэлбэрийн хувьд ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]] болжээ. Одоо [[Индонез#Орон нутаг|орон нутаг, засаг захиргааны]] шаардлагаар дотроо 33 [[муж]] болж хуваагддаг. Ойр хавийн [[Сингапур]], [[Бруней]], [[Малайз]] гурван улсынхтай яг адил [[Малай хэлний]] нэгэн аялгууг албан ёсоор батлан сурцгааж байгаа. Түүнийгээ [[Индонез хэл]] гэж итгэж, [[латин үсэг|латин үсгээр]] бичдэг. Дурдсан улсуудаас гадна [[Зүүн Тимор]], [[Папуа-Шинэ Гвиней]], [[Австрали]], [[Палау]], [[Филиппин]], [[Энэтхэг]]тэй газар эс бөгөөс тэнгисийн усаар хиллэдэг. 

Индонезийн харьяаны 1.9 сая хавтгай дөрвөлжин километр газарт 2020 онд 270 сая 203 мянган хүн амьдарч байв. Дэлхийн олон улсаас хүн амын тоогоор [[Улс орнууд хүн амын тоогоор|4-р олон]], газар нутгийн хэмжээгээр [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|15-р том]] улс мөн гэдэг. Нэгт км-т 123.7 ноогддог гэдэг нь харин дундаж (79-р) байрынх. VII зууны [[Шривижая]], XIII зууны [[Мажапахит]] гэх мэтээр түрүү үеийн улс-нийгэмд [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрсэн. Дараа нь XIII зуунаас араб худалдаачдын сурталд автаж XVI зуун гэхэд олонх нь [[Ислам]]ын ёс үйлдэлт хүмүүс болцгоожээ. Одоо Индонезийн хүн амын 86% нь [[Ислам|мусульман (хотон)]] гэдэг. [[Исламын улс]] гэдэгт багтахгүй ч Ислам шашинтны тооны олноор дэлхийд тэргүүлнэ.

Индонезийн газрын доор [[техтоник хавтан]]гууд шүргэлцдэгээс шалтгаалаад газрын чичирхийлэл олон давтагддаг, сүрхий идэвхтэй [[галт уул]]стай. Үүгээрээ хүнд халтай ч гэсэн галт уулын бялхдас газрын хөрсийг үржил шимтэй болгодгоос хүн эртнээс бөөгнөрч сууж нутагшсан. Халуун орны дагуу эн ихтэй учир [[амьтан]], [[ургамал|ургамлаар]] баялаг. Индонезийн худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн [[ДНБ]] [2010 онд] 1.124 тэрбум [[америк доллар]]тай тэнцэж байгаагаараа дэлхийн [[Олон улсын харьцуулалт:ХАЧ-аар тэгшитгэсэн ДНБ|16-р их орлогот]] улс гэгдэж [[Их Хорь|Их Хорийн]] эгнээнд багтаж байгаа юм. Гэвч хүн ардын олонх ядуу байгаа,&lt;ref name=economist1&gt;{{cite journal |title=Poverty in Indonesia: Always with them |journal=[[The Economist]] |date=14 September 2006 |accessdate=26 December 2006 |url= http://www.economist.com/node/7925064?story_id=7925064}}; [http://www.economist.com/node/8001604?story_id=8001604 correction].&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Asia&quot;&gt;{{cite journal |last=Guerin |first=G |title=Don't count on a Suharto accounting |journal=Asia Times Online |location=Hong Kong |date=23 May 2006 |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |access-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2012 |archive-date=14 Арван нэгдүгээр сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114103951/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; нэг хүнд ноогдох ДНБ [2010 онд] $4,666-аар хэмжигдэж байна. 1967 онд [[АСЕАН]]-ыг байгуулалцсан.

== Нэр ==
Тус улсын одооны «Индонез» төрлийн нэрс Европт үүссэн. Индонезийг эзэмшиж асан Нидерландынхан [[нидерландаар]]аа ''Maleische Archipel'' (Малайн олтриг), ''Nederlandsch Oost Indië'' (Нидерландын Дорнод Энэтхэг), ''Indië'' (Энэтхэг), ''de Oost'' (Дорнод) гэх мэтээр тоомжиргүйхэн нэрийдэж байжээ.&lt;ref name = &quot;Kroef&quot;&gt;{{cite journal |title = The Term Indonesia: Its Origin and Usage |url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_july-september-1951_71_3/page/166 |journal= Journal of the American Oriental Society |author = Justus M van der Kroef | volume = 71 | issue = 3 | pages = 166–71 | year = 1951 | doi =10.2307/595186 |jstor=595186}}&lt;/ref&gt;  1850 онд Английн угсаатны зүйч [[Жорж Виндзор Эрл]] [[Англи хэл|Англи]] хэлнээ ''Indunesians'' (''Индунезианс'', «Энэтхэгийн арлынхан») гэх нэрийг анх оруулж иржээ.&lt;ref name=&quot;JIAEA_1&quot;&gt;{{cite journal |last=Earl |first= George SW |title=On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations |journal= Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA) |year=1850 |page = 119}}&lt;/ref&gt; Үгийн уг гарлыг мөшгөвөл ''Indus'' ([[Инд мөрөн]] дахь нутаг буюу «[[Энэтхэг]]» гэсэн үг) гэх латин, νῆσος (''несос'' - «[[арал]]») гэх грек үгсийн нийлэмж юмсанжээ.&lt;ref name = &quot;EcoSeas1&quot;&gt;{{cite book | last = Tomascik | first = T | coauthors=Mah, JA, Nontji, A, Moosa, MK |title = The Ecology of the Indonesian Seas&amp;nbsp;– Part One | url = https://archive.org/details/ecologyofindones0000unse | publisher = Periplus Editions | year = 1996 | location = Hong Kong | isbn = 962-593-078-7}}&lt;/ref&gt; 1900 он гарахад англи ''Indonesia'' нэрээс бусад хэлнээ хувилан тархсан бөгөөд Индонезийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгчид Нидерландын нэрээс татгалзаж, энэ нэрийг гол болгожээ.&lt;ref name = &quot;Kroef&quot; /&gt;. Монголд 20-р зуунд [[оросоор]] ''Индонезия'' гэж байдгийг харгалзан «улс» «орон», «нутаг» гэх утгатай ''-ия'' дагаврыг салгаж [[Кирилл монгол бичгийн дүрэм|кирилл монголоор]] '''Индонез''' гэж бичдэг болжээ.

==Түүх==
[[Жава арал|Жава]] арлаас ''[[босоо хүн]]ий'' (''homo erectus'') хэсэг яс олдсон нь Индонезийн арлуудад [[балар эртний үе]]д хүн амьдарч байсны баталгаа юмсанжээ. Хожим &quot;[[Жава хүн]]&quot; гэж алдаршсан түүнийг 1.5 сая, бүр 35 мянган жилийн өмнөх ч гэж янз бүрээр таасан байдаг.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Shell tool use by early members of Homo erectus in Sangiran, central Java, Indonesia: cut mark evidence |doi=10.1016/j.jas.2006.03.013|year=2007|last1=Choi|first1=Kildo|last2=Driwantoro|first2=Dubel|journal=Journal of Archaeological Science|volume=34|page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.terradaily.com/reports/Finding_showing_human_ancestor_older_than_previously_thought_offers_new_insights_into_evolution_999.html Finding showing human ancestor older than previously thought offers new insights into evolution]. Terradaily.com. 5 July 2011. Retrieved 29 January 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Pope |title= Recent advances in far eastern paleoanthropology |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-anthropology_1988_17/page/43 | journal = Annual Review of Anthropology | volume = 17 | pages = 43–77 | year =1988 |doi=10.1146/annurev.an.17.100188.000355 |first1= GG}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |pages=309–12}}; {{Cite journal |last = Pope | first = GG | title = Evidence on the age of the Asian Hominidae | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 80 | issue=16 |pages=4988–92 |year= 1983|pmid = 6410399 | doi = 10.1073/pnas.80.16.4988 | pmc =384173}} cited in {{cite book |last=Whitten |first= T | coauthors = Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali | publisher =Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |page= 309}}; {{Cite journal | last = de Vos | first = JP | coauthors = PY Sondaar | title = Dating hominid sites in Indonesia |journal=Science |volume=266 |issue=16 |pages=4988–92 |year=1994 |doi=10.1126/science.7992059}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T | coauthors =Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title= The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location= Hong Kong |page = 309}}&lt;/ref&gt; Одоогийн Индонезийн хүн амын олонх нь [[Австронез]] угсаа, бүлэгт хамаарна. &quot;Австронез хүмүүс [[Зүүн Өмнөд Ази]], [[Тайвань]] зэрэг газраас эхлэн нүүгээд [[нийтийн он тооллын өмнөх|М.Э.Ө]] 2000 оны үед Индонезэд ирсэн. Тэгээд нутгийн [[Меланез]] хүмүүсийг дорнош шахан нутаглуулжээ&quot; гэх судалгаа байдаг.&lt;ref&gt;Taylor (2003), pp. 5–7&lt;/ref&gt; М.Э.Ө VIII зуунд эндхийн хүмүүс [[газар тариалан]] эрхлэх, [[тутарга|тутаргын]] талбайд ажилладаг болцгоож,&lt;ref&gt;Taylor (2003), pp. 8–9&lt;/ref&gt; М.Э I зуун гэхэд жижиг төр улс, гацаа тосгон хэлбэржин тогтсон байлаа. Далайн тээвэр зайлшгүй дайрах чухал байрлал нь Индонезийг үеийн үед Энэтхэг, Хятадтай холбож олон улсын, арал хоорондын худалдааг цэцэглүүлсэн.&lt;ref&gt;Taylor (2003), pp. 15–18&lt;/ref&gt; Ер нь Индонезийн түүхийн гол сэдэв нь худалдаа арилжаа мөн юм.&lt;ref&gt;Taylor (2003), pp. 3, 9–11, 13–5, 18–20, 22–3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vickers (2005), pp. 18–20, 60, 133–4&lt;/ref&gt;

[[Image:Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097.jpg|thumb|left|150px|[[Банда арлууд]]ад ургадаг анхилам үнэрт [[задь]] мод]]
[[File:Presiden Sukarno.jpg|thumb|left|150px|Индонез улсыг байгуулагч [[Сукарно]]]] 
[[VII зуун]]аас өөр хоорондоо, ойр хавьтайгаа далайн тээврээр харилцдаг [[Шривижая]] улс (аймгийн холбоо ч гэж хэлж болох) нийгэм Суматра, Жава арлаар тогтсон. Энэ үед [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрчээ.&lt;ref&gt;Taylor (2003), pp. 22–26&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ricklefs (1991), p. 3&lt;/ref&gt; [[VIII зуун|VIII]]-[[X зуун]]д Жава арлын дорнод Будда шүтлэгт [[Сайлендра]], Хиндү шүтлэгт [[Матарам]] зэрэг улс нийгэм оршин байсныг үлдээсэн [[суврага]], шүтлэгийн газар зэргээс нь мэдэж болно. [[XIII зуун]]аас хоёр зуугаад жил тогтносон дорно Жавад төвтэй [[Мажапахит]] гэх Хиндү шашинт улс бараг л Индонез даяар алдаршиж үлгэрлэж байв.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The next great empire |url=https://archive.org/details/sim_futures-uk_1982-02_14_1/page/47 |author=Peter Lewis |journal=Futures |volume=14 |issue= 1 | year = 1982 | pages=47–61 |doi=10.1016/0016-3287(82)90071-4}}&lt;/ref&gt; 

Мусульман (хотон) худалдаачид [[Суматра арал|Суматра]] арлын умард эрэгт олон жил ирж очиж байхдаа XIII зуунд [[Ислам]] шашиндаа итгүүлээд амжжээ.&lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 3–14&lt;/ref&gt; Эхлээд ноёд язгууртан, умард эргийнхэнд л таалагдсан ч аажмаар түгсээр [[XVI зуун]] гэхэд Суматра, Жава арлынхны үндсэн бишрэл, зан заншил болсон.&lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 12–14&lt;/ref&gt; Европынхноос Индонезийн ард түмэнтэй анх [[задь]], [[башир цэцэг]] гэх мэт үнэт [[халуун ногоо]] авахын тулд 1512 онд ирсэн Португалийн [[Франсишку Серран]]ы ахалсан худалдаачид учирсан гэдэг.&lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 22–24&lt;/ref&gt; Араас нь Нидерланд, Британийнхан ирдэг болж 1602 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг компани]] үүссэн. 1800 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг]] гэх нэртэй эзэмшил орон (''колони'') гэгдэх болжээ.

[[Нидерланд]] анхандаа, дунд үедээ зөвхөн эргийн ойр хавьд эзэрхэж байлаа. [[XX зуун]]ы эхэнд л өнөөгийн Индонезийн хил хязгаар дотор ноёрхож чаджээ.&lt;ref&gt;Dutch troops were constantly engaged in quelling rebellions both on and off Java. The influence of local leaders such as [[Prince Diponegoro]] in central Java, [[Imam Bonjol]] in central Sumatra and [[Pattimura]] in [[Maluku Islands|Maluku]], and a bloody [[Aceh War|thirty-year war in Aceh]] weakened the Dutch and tied up the colonial military forces.({{Cite document |last=Schwartz |year=1999 |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; Сөргүүлээд 1908 оноос Индонезийн ард түмэн ямар оронд амьдарч байгаагаа мэдэрч, үндэсний ухамсар бүрдэж, тусгаар тогтнолын төлөө зорьцгоосон. [[Дэлхийн II дайн]]ы үед Индонезийг [[Япон]] эзлэж Нидерландынхан талийж одсон.&lt;ref name=&quot;Ricklefs&quot;&gt;Ricklefs (1991)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | title = Dutch Attitudes towards Colonial Empires, Indigenous Cultures, and Slaves |journal= Eighteenth-Century Studies | volume=31 |issue=3 | author = Gert Oostindie and Bert Paasman |pages=349–55 |year=1998 |url=http://muse.jhu.edu/journals/eighteenth-century_studies/v031/31.3oostindie.html |doi= 10.1353/ecs.1998.0021}}&lt;/ref&gt; Япон дайнд бууж өгсний нөгөөдөр нь Индонезийнхан үндсэрхэг тэмцлийн удирдагч [[Сукарно]]г ерөнхийлөгч болгож, Индонез улсын тусгаар тогтнолыг тунхаглажээ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Indonesia | author = HJ Van Mook | authorlink =Hubertus Johannes van Mook |journal=Royal Institute of International Affairs | year = 1949 |volume=25 |issue=3 |pages=274–85 |jstor=3016666}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Charles1945&quot;&gt;{{cite journal |title=Independence the Issue |journal=Far Eastern Survey |author=Charles Bidien | volume =14 |issue=24 |pages=345–8 |date= 5 December 1945 | doi = 10.1525/as.1945.14.24.01p17062 |jstor=3023219}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last =Taylor | first =Jean Gelman | title = Indonesia: Peoples and History | url =https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl | publisher =Yale University Press | year =2003 | page =[https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl/page/325 325] | isbn = 0-300-10518-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Reid (1973), p. 30&lt;/ref&gt; Гэвч Нидерланд эзэмшилдээ дахин оруулах гэж дайтав. Хотуудыг эзлэвч бүхэл орныг эзлэж чадахгүй байсаар 1949 онд олон улсын буруушаалт, дарамтанд аргагүй дийлдэн тусгаар тогтнолыг нь хүлээн зөвшөөрсөн.&lt;ref name=&quot;Charles1945&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.globalsecurity.org/military/world/war/indo-inde.htm |title=Indonesian War of Independence |accessdate=11 December 2006 |publisher=Global Security |work=Military}}&lt;/ref&gt; Тэгэхдээ [[Нидерландын Шинэ Гвиней]]г өгөөгүй байсан бөгөөд 1962 оны [[Нью-Йоркийн гэрээ]], 1969 оны НҮБ-ийн тогтоолоор Индонезийн харьяанд шилжжээ.&lt;ref&gt;[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB128/ Indonesia's 1969 Takeover of West Papua Not by &quot;Free Choice&quot;]. National Security Archive, Suite 701, Gelman Library, The George Washington University.&lt;/ref&gt;

Сукарно улсаа холбооноос нэгдмэл, ардчилалаас эзэрхэг дэглэмд тогтоон барьж, сөргөлдөгч [[Индонезийн цэрэг зэвсэг|цэргийнхэн]] болон [[Индонезийн коммунист нам]] (ИКН)-ынхныг  эвлэрүүлэн намжааж байв.&lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 237–280&lt;/ref&gt; 1965 онд цэргийнхэн төрийг эргүүлж, [[коммунизм]]ыг [[1965-1966 онд Индонезэд олон хүн алж хядагдсан нь|зэвсгийн хүчээр дараад]] (хагас сая хүн алагдсан уу?&lt;ref&gt;{{cite journal |author=John Roosa and Joseph Nevins |date=5 November 2005 |url=http://www.counterpunch.org/2005/11/05/the-mass-killings-in-indonesia/|title= 40 Years Later: The Mass Killings in Indonesia |accessdate=12 November 2006 |journal=[[CounterPunch]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title= Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966 |url= https://archive.org/details/sim_asian-survey_july-august-2002_42_4/page/550 |author=Robert Cribb |journal=Asian Survey |volume=42 |issue=4 |year=2002 |pages=550–563 |doi = 10.1525/as.2002.42.4.550}}&lt;/ref&gt;), яллан буруутгаж байхын аргагүй болгосноор ИКН сэхээгүй.&lt;ref&gt;Friend (2003), pp. 107–109&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite video | people =Chris Hilton (writer and director) | title =Shadowplay | medium =Television documentary | publisher =Vagabond Films and Hilton Cordell Productions |year=2001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 280–283, 284, 287–290&lt;/ref&gt; Цэргийн дарга нараас генерал [[Сухарто]] 1968 оны 3 сард улсын ерөнхийлөгч болж дэвшив. Сухарто улсаа [[Шинэ эмх журам (Индонез)|шинээр журамлаж]], [[АНУ]]-аар тэтгүүлж байв.&lt;ref&gt;US National Archives, RG 59 Records of Department of State; [https://web.archive.org/web/20040701005635/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/john%D0%B1%D0%B0sonlb/xxvi/4445.htm cable no. 868], ref: Embtel 852, 5 October 1965.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 163&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Slater, ''Geopolitics and the Post-Colonial: Rethinking North-South Relations,'' London: Blackwell, p. 70&lt;/ref&gt; Сухартогийн гучин жилд улсын эдийн засаг тэнхэрсэн, үүнд [[гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт]] ч сайнаар нөлөөлж байв.&lt;ref name=&quot;Ricklefs&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Vickers (2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schwarz (1994)&lt;/ref&gt; Гэхдээ түүний дарангуйлал [[авлига|авлигыг]] тэнхрүүлж, улс төрийн сөрөг бодол санааг боомилж байжээ.&lt;ref name=&quot;Ricklefs&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Vickers (2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schwarz (1994)&lt;/ref&gt;

[[1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал]]аар Индонез их хохирсон.&lt;ref&gt;{{cite book | last =Delhaise | first = Philippe F | title =Asia in Crisis: The Implosion of the Banking and Finance Systems | publisher =Willey | year =1998 | page =123 | isbn = 0-471-83450-5}}&lt;/ref&gt; 1998 онд газар газарт эсэргүүцлийн жагсаал, үймээн самуун дэгдэж Сухарто аргагүй огцров.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/indonesia/latest_news/97848.stm |title=President Suharto resigns |publisher=BBC |date=21 May 1998 |accessdate=12 November 2006}}&lt;/ref&gt;  Индонезэд эзлэгдээд 25 жил болсны эцэст 1999 онд [[НҮБ]]-ийн дэмжлэгтэйгээр [[Зүүн Тимор]] тусгаар тогтнолын харгуйд шуударсан.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Burr |first=W. |coauthors=Evans, M.L. |title=Ford and Kissinger Gave Green Light to Indonesia's Invasion of East Timor, 1975: New Documents Detail Conversations with Suharto |work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62 |publisher=[[National Security Archive]], [[The George Washington University]], Washington, DC |date=6 December 2001 |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/ |accessdate=17 September 2006 }}; {{cite web |title=International Religious Freedom Report |work=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |location=US |publisher=Department of State |date=17 October 2002 |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716060553/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archivedate=16 Долдугаар сар 2011 |accessdate=29 September 2006 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Индонез Сухартогоос хойш орон нутгийн эрхийг нэмэгдүүлж, 2004 онд ерөнхийлөгчөө шууд сонгосон гэх маягаар төр засгаа ардчилсаар байна. Улс төр, эдийн засаг тогтворжиж, нийгэм тайвширч, алан хядлага, авлигын тоо цөөрч байгаа. Гэхдээ 2005 онд [[Аче]]гийн салан тусгаарлах үзэлтнүүд засгийн цэрэгтэй мөргөлдөөд үзсэн.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Aceh rebels sign peace agreement |publisher=BBC |date = 15 August 2005 |accessdate=12 December 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4151980.stm}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

== Төр засаг==
[[File:Indonesia DPR session.jpg|thumb|right|Жакартад Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл хуралдаж байгаа нь]]
Индонез бол ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]], төв засгийн газартаа эрх мэдэл базагддаг [[нэгдмэл улс|нэгдмэл төрийн байгууламжтай]] улс юм. Гучаад жил эрх барьсан [[Сухарто]] 1998 онд огцорсны дараа төр засаг нэлээд шинэчлэгдсэн. 1998-2001 оны хооронд үндсэн хуулиа дөрвөн удаа хэсэгчлэн зассан.&lt;ref&gt;In 1998, 1999, 2000 and 2001&lt;/ref&gt; Төр улсын тэргүүн, зэвсэгт хүчний ерөнхийлөгч командлагч бөгөөд дотоод гадаад хэрэг, бодлогыг зангидагч нь улсын ерөнхийлөгч. Сайд нарын зөвлөлийг ерөнхийлөгч томилно. 2004 онд анх удаа ард түмэн улсынхаа хоёр ерөнхийлөгчийг анх сонгожээ.&lt;ref&gt;{{cite press release |publisher=[[Carter Center|The Carter Center]] |year=2004 |title=The Carter Center 2004 Indonesia Election Report |url=http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf |format=PDF |accessdate=13 December 2006 |archivedate=14 Зургадугаар сар 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614025148/http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf }}&lt;/ref&gt; Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа 5 жил, дараалан ахин нэг удаа сонгогдох боломжтой.&lt;ref&gt;(2002), ''The fourth Amendment of 1945 Indonesia Constitution'', Chapter III&amp;nbsp;– The Executive Power, Art. 7.&lt;/ref&gt;

Индонез улсын хурлыг [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ, ''People's Consultative Assembly'') гэнэ. АЗХ нь үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг батлах, шинэ ерөнхийлөгчийг батлах, улсын бодлогийг өргөнөөр тодорхойлох мэтийн үүрэгтэй. Мөн ерөнхийлөгчийг буруутгах эрхтэй.&lt;ref&gt;{{id icon}} {{cite book |title=Ketetapan MPR-RI Nomor II/MPR/2000 tentang Perubahan Kedua Peraturan Tata Tertib Majelis Permusyawaratan Rakyat Republik Indonesia |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |authorlink=People's Consultative Assembly |url=http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721122810/http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archivedate=21 Долдугаар сар 2011 |format=PDF |accessdate=7 November 2006 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Дотроо 560 суудалт [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ, ''People's Representative Council''), 132 суудалт [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ, ''Regional Representative Council'')&lt;ref name=&quot;USSTATE&quot;&gt;{{cite web |title=Background Note: Indonesia |work=U.S. Library of Congress |publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2748.htm |accessdate=26 November 2009}}&lt;/ref&gt; гэсэн хоёр танхимтай. Хууль цааз батлах, бүх шатны засгийн газрыг (хэрэгжүүлэх байгууллага) хянах үүрэг АТЗ-д оногдоно. Сонгогчид намд саналаа өгч, намууд цуглуулсан саналын хувиараа АТЗ-д суудал эзлэдэг.&lt;ref name=&quot;Harijanti2006&quot;&gt;{{cite journal |title=Indonesia: General elections test the amended Constitution and the new Constitutional Court |journal=International Journal of Constitutional Law |author=Susi Dwi Harijanti and Tim Lindsey |volume=4 |issue=1 |year=2006 |pages=138–150 |doi=10.1093/icon/moi055}}&lt;/ref&gt; 1998 оны шинэтгэлээс хойш АТЗ-ийн эрх үүрэг мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.&lt;ref&gt;Reforms include total control of [[Statute|statutes]] production without executive branch interventions; all members are now elected ([[Reserved political positions|reserved seats]] for military representatives have now been removed); and the introduction of fundamental rights exclusive to the DPR. (see Harijanti and Lindsey 2006)&lt;/ref&gt; ОНТЗ болохоор сүүлд орон нутгийн хөгжлийг зөв залахад чиглэн байгуулагджээ.&lt;ref&gt;Based on the 2001 constitution amendment, the DPD comprises four popularly elected [[non-partisan]] members from each of the thirty-three provinces for national political representation. {{cite book |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |url=http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |title=Third Amendment to the 1945 Constitution of The Republic of Indonesia |format=PDF |url-status=dead |authorlink=People's Consultative Assembly |accessdate=13 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201025250/http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |archivedate=1 Арван хоёрдугаар сар 2006 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== Орон нутаг ==
{{Индонезийн газрын зураг}}
Индонез улсын газар нутаг олон түвшинд шатлан захирагддаг. Дээд гурван түвшнийг нь л анхаарахад хангалттай. 
* I зэрэгт [[муж]] (индонезээр ''provinsi'') гэх зүйлийн нэгж байна. Одоогийн байдлаар Индонез 33 мужтай.
* II зэрэг буюу мужийн доорх нутаг нэг бол [[хот]] (''kota'' - ''кота'') эсвэл тойрог (''kabupaten'' - ''капубатен'') байна.
* III зэргийн нэгжийг нь индонезээр ''kecamatan'' гэнэ. Монгол хэлтэнд энэ нэгж тийм ч сонин биш байх болохоор ''кечаматан''&lt;br&gt;гэж галиглахад буруудахгүй биз дээ. Эсвэл хошууны доорх нэгж юм чинь [[сум]] гэвэл зохино. 

===33 муж===
Онцгой эрхтэй таван мужийг &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;-оор тэмдэглэв.
{{Col-begin}}
{{Col-break}}
'''[[Суматра]] арлын 10 муж'''
* [[Аче]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;&amp;nbsp; (''Aceh'')
* [[Умард Суматра]] (''Sumatera Utara'')
* [[Өрнөд Суматра]] (''Sumatera Barat'')
* [[Риау]] ''(Riau)''
* [[Риау арлуудын муж|Риау арлуудын]] (''Kepulauan Riau'')
* [[Жамби]] (''Jambi'')
* [[Өмнөд Суматра]] (''Sumatera Selatan'')
* [[Банка-Белитун]] (''Kepulauan Bangka Belitung'')
* [[Бенкулу]] (''Bengkulu'') 
* [[Лампунгг]] (''Lampung'')
'''[[Жава]] арлын 6 муж'''
* [[Жакарта]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (''Jakarta'')
* [[Бантен]] (''Banten'')
* [[Өрнөд Жава]] (''Jawa Barat'')
* [[Төв Жава]] (''Jawa Tengah'')
* [[Иогякарта|Иогякарта]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (''Yogyakarta'')
* [[Дорнод Жава]] (''Jawa Timur'')
'''[[Бага Зондын арлууд|Бага Зондын]] арлуудын 3 муж'''
* [[Бали]] (''Bali'')
* [[Өрнөд Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Barat'')
* [[Дорнод Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Timur'') 
{{Col-break}}

'''[[Калимантан]] арлын 4 муж'''
* [[Өрнөд Калимантан]] (''Kalimantan Barat'')
* [[Төв Калимантан]] (''Kalimantan Tengah'')
* [[Өмнөд Калимантан]] (''Kalimantan Selatan'')
* [[Дорнод Калимантан]] (''Kalimantan Timur'')
'''[[Сулавеси]] арлын 6 муж'''
* [[Умард Сулавеси]] (Sulawesi Utara)
* [[Горонтало]] (''Gorontalo'')
* [[Төв Сулавеси]] (''Sulawesi Tengah'')
* [[Өрнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Barat'')
* [[Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Selatan'')
* [[Дорнод-Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Tenggara'')
'''[[Малуку арлууд|Малуку]] арлуудын 2 муж''' 
* [[Малуку]] (''Maluku'')
* [[Умард Малуку]] (''Maluku Utara'')
'''[[Шинэ Гвиней]] арлын 2 муж'''
* [[Өрнөд Папуа]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (''Papua Barat'')
* [[Папуа]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (''Papua'')
{{Col-end}}

==Газар орон==
[[File:Indonesia 2002 CIA map.png|thumb|right|Индонезийн газрын зураг]]

[[Өмнөд өргөрөг|Ө.ө. 11°]] – [[хойд өргөрөг|х.ө. 6°]], [[зүүн уртраг|з.у. 95° – 141°]] хооронд Индонез орон бүхлээрээ багтдаг. Экваторын хоёр талд бүгд 17,508 аралтайгаас 6 мянга нь л хүнтэй.&lt;ref&gt;{{cite press release |publisher=[[International Monetary Fund]] |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&amp;ED=2005&amp;R1=1&amp;R2=1&amp;CS=3&amp;SS=2&amp;OS=C&amp;DD=0&amp;OUT=1&amp;C=536&amp;S=PPPWGT-PPPPC&amp;RequestTimeout=120&amp;CMP=0&amp;x=45&amp;y=5 |title=World Economic Outlook Database |accessdate=5 October 2006 |date=April 2006 }}; {{cite web | first =Hendriawan | title =Indonesia Regions | publisher =Indonesia Business Directory | url =http://www.indonext.com/Regions/ | accessdate =24 April 2007 | archive-date =28 Арван хоёрдугаар сар 2005 | archive-url =https://web.archive.org/web/20051228011848/http://www.indonext.com/Regions/ | url-status =dead }}&lt;/ref&gt; Эднээс [[Жава]], [[Суматра]], [[Калимантан]] (Малайз, Бруней улстай хуваадаг), [[Шинэ Гвиней]] (Папуа-Шинэ Гвиней улстай хуваадаг), [[Сулавеси]] гэсэн таван томыг онцлох хэрэгтэй. Индонез улс Калимантан арал дээр Малайзтай, Шинэ Гвиней арал дээр Папуа-Шинэ Гвинейтэй, [[Тимор]] арал дээр [[Зүүн Тимор]]той хил залгадаг бол [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Филиппин]], [[Палау]], [[Австрали]]тай далай тэнгисийн усаараа хаяалдаг. Хамгийн олон хүнтэй хот нь нийслэл [[Жакарта]]. Залгуулаад бичвэл [[Сурабая]], [[Бандун]], [[Медан]], [[Семаран]] гээд томоохон хотууд байдаг.&lt;ref name=&quot;Witton2003&quot;&gt;{{cite book | last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | url =https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4 | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =[https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4/page/139 139], 181, 251, 435 | isbn=1-74059-154-2 }}&lt;/ref&gt;

1,919,440 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Индонезэд нэг км-т 134 хүн ноогддог. Харьцуулвал дэлхийн 16-р том газар нутагтай орон, 79-р нягт шигүү суурьшилт улс нь Индонез юмсанжээ.&lt;ref name=&quot;ciarank&quot;&gt;{{cite web |last=Central Intelligence Agency |title=Rank Order Area |work=The World Factbook |publisher=US [[CIA]], Washington, DC |date=17 October 2006 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |accessdate=3 November 2006 |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population density&amp;nbsp;– Persons per&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2006 |work=CIA world factbook |publisher=Photius Coutsoukis |year=2006 |url=http://www.photius.com/rankings/geography/population_density_2006_1.html |accessdate=4 October 2006}}&lt;/ref&gt; Тэр дотроо дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь болох Жавад нэг км-т 940 хүн ноогдоно.&lt;ref name=&quot;JOSHUA&quot;&gt;{{cite web | last = Calder | first = Joshua | title = Most Populous Islands | publisher = World Island Information | date = 3 May 2006 | url = http://www.worldislandinfo.com/POPULATV2.htm | accessdate =26 September 2006 }}&lt;/ref&gt; Хамгийн өргөгдсөн газар нь Папуа мужийн нутагт байгаа [[Пунчак Жая]] уулын оргил (д.т.д. 4884 м), хамгийн том нуур нь Суматра арлын 1,145 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; талбайт [[Тоба нуур]] юм. [[Махакам]], [[Барито]] гэх мэт Калимантан арлын гол мөрд хамгийн уртад тооцогдоно.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Republic of Indonesia |work=Encarta |publisher=Microsoft |year=2006 |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5kwrIjXxw |archivedate=31 October 2009 |deadurl=yes }} {{Webarchiv|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |wayback=20091028130659 |text=Republic of Indonesia |archiv-bot=2026-08-27 03:04:38 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

[[File:Mahameru-volcano.jpeg|thumb|left|Индонезийн галт уулс]]
 
[[Номхон далайн хавтан|Номхон далайн]], [[Евразийн хавтан|Евразийн]], [[Австралийн хавтан|Австралийн]] гурван техтоник хавтны уулзвар зааг дээр Индонез байрладаг. Тиймээс ч 19-р зуунд сүйд хийж асан [[Кракатоа]], [[Тамбора]] хоёрыг оруулаад цөөндөө л гэхэд 150 гаруй [[галт уул]] үе үе идэвхждэг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/region.cfm?rnum=06&amp;rpage=list| title=Volcanoes of Indonesia| publisher=[[Smithsonian Institution]]| accessdate=25 March 2007| work=Global Volcanism Program}}&lt;/ref&gt; Саяхан л гэхэд 2004 оны цуут цунами 167,736 хүнийг нь урсгаж&lt;ref&gt;{{cite web | title =The Human Toll | work =UN Office of the Special Envoy for Tsunami Recovery | publisher =United Nations | url =http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070519133441/http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archivedate =19 Тавдугаар сар 2007 | accessdate =25 March 2007 | url-status =live }}&lt;/ref&gt;, 2006 оны Иогякартын газар хөдлөлт 5,782 хүнийг үхүүлсэн гайтай. Гэлээ ч галт уулын бялхдас газрыг үржил шимтэй болгодог учир Жава, Балид хүн хамгаас олноор суурьшжээ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. |title=The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions Ltd |year=1996 |location=Hong Kong |pages=95–97}}&lt;/ref&gt;

Экваторын дагуу байршдаг тул [[борооны улирал|борооны]], [[хуурай улирал|хуурай]] хоёр улиралтай, [[халуун орны уур амьсгал]]тай. Эрэг хавийн нам газраар жилд 1,780–3,175 мм, уулархаг нутгаар 6,100 мм хүртэл хур буудаг. Суматрын өрнөд эрэг, өрнө Жава, Калимантан, Сулавеси, Папуагийн уулархаг нутгаар хур бороосог. Маш чийглэг, дунджаар 80%. Жилийн турш агаарын температур тогтмол, Жакарта орчмоор өдөрт дунджаар 26–30 °C халуун.&lt;ref&gt;{{cite web
|title =About Jakarta And Depok
|work =University of Indonesia
|publisher =University of Indonesia
|url =http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&amp;hal=c_about_jkt
|accessdate =24 April 2007
|archiveurl =https://web.archive.org/web/20060504191815/http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&amp;hal=c_about_jkt
|archivedate =4 Тавдугаар сар 2006
|url-status =live
}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

==Хүн ам==
:''Мөн үзэх: [[Индонезийн ард түмэн]]''
[[File:Ubud-Kids.jpg|thumb|Олон ястны улсын [[Бали ястан|Бали]] яст жаалууд]]
2010 оны байдлаар Индонез улсын хүн амын тоо 237.6 саяд хүрч,&lt;ref name=&quot;bps2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bps.go.id/65tahun/SP2010_agregat_data_perProvinsi.pdf |title=Central Bureau of Statistics: ''Census 2010'' |publisher=Badan Pusat Statistik |accessdate=17 January 2011}} {{id}}&lt;/ref&gt; жилд 1.9%-иар өсч байна.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://waspada.co.id/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=182106:fifty-years-needed-to-bring-population-growth-to-zero&amp;catid=30:english-news&amp;Itemid=101 |title=Fifty years needed to bring population growth to zero |publisher=Waspada.co.id |date=19 March 2011 |accessdate=10 April 2011}}&lt;/ref&gt; Хүн амын 58% нь дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь гэх&lt;ref name=&quot;JOSHUA&quot; /&gt; Жава аралд оршин суудаг.&lt;ref name=&quot;bps2010&quot;/&gt; [[Гэр бүл төлөвлөлт|Гэр бүл төлөвлөх]] хөтөлбөр 1960 оноос эхлэн хэрэгжсээр байгаа ч гэсэн 2020 онд 265 сая, 2050 онд 306 сая хүнтэй болох төлөв харагддаг.&lt;ref&gt;[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/DB04_Population_ByAgeSex_Annual/WPP2010_DB4_F1B_POPULATION_BY_AGE_BOTH_SEXES_ANNUAL_2011-2100.XLS World Population Prospects (2010). Annual Population 2011–2100]. (XLS table). United Nations&lt;/ref&gt;

Индонезэд [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгуугаар]] ярилцдаг [[Индонезийн ард түмэн|300 гаран яс үндэс]]ний хүмүүс аж төрөн суудаг.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Expat Web Site Association |title=An Overview of Indonesia |work=Living in Indonesia, A Site for Expatriates |url=http://www.expat.or.id/info/overview.html |accessdate=5 October 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Merdekawaty |first=E. |title=&quot;Bahasa Indonesia&quot; and languages of Indonesia |work=UNIBZ&amp;nbsp;– Introduction to Linguistics |publisher=Free University of Bozen |date=6 July 2006 |url=http://www.languagestudies.unibz.it/Bahasa%20Indonesia_Merdekawaty.pdf |format=PDF|accessdate=17 July 2006}}&lt;/ref&gt; Тэгэхдээ ихэнх нь бүр дээр үед Тайвань, Зүүн Өмнөд Азиас нүүсэн байх гэж таахуйц [[Австронез]] язгуурын хэлтэй байдаг. Дорно Индонезээр үүнээс ялгагдах [[Меланез]] язгуурын ард түмэн бас байдаг.&lt;ref name=&quot;Witton2003&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Taylor (2003), pp. 5–7, {{cite book | last = Dawson| first = B.| coauthors = Gillow, J.| title = The Traditional Architecture of Indonesia | url = https://archive.org/details/traditionalarchi0000daws| publisher = Thames and Hudson Ltd | year = 1994 | location = London | page = [https://archive.org/details/traditionalarchi0000daws/page/7 7] | isbn = 0-500-34132-X }}&lt;/ref&gt; Нэр бүхий ард түмнээс [[Жава үндэстэн]] хүн амын 42% эзлэдэг.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kingsbury |first=Damien |title=Autonomy and Disintegration in Indonesia |publisher=Routledge |page=131 |isbn=0-415-29737-0 |year=2003}}&lt;/ref&gt; Жавагийн араас [[Сунда үндэстэн|Сунда]], [[Малай үндэстэн|Малай]], [[Мадура ястан|Мадура]] гэх мэт үндэстэн ч юм шиг, ястан ч юм шиг саяаас олон хүнт арваад ард түмэн байдаг. Мөн 8 сая [[Хятад үндэстэн|Хятад]], 5 сая [[Араб үндэстэн|Араб]] гэх мэтээр хаа хол хальж очсон үндэстэд ч байна. Шинээр нэгдэж томорсон улс, хэдэн зуун цөөн тоот ястны орон болохоор ч тэр үү иймэрхүү нутгийн ялгааг давж хараад &quot;Индонез&quot; [үндэстэн] гэж өөриймсөх сэтгэлгээ ард түмнийх нь дунд хэдийнээ дэлгэрчээ.&lt;ref name=&quot;RICKLEFS_256&quot;&gt;Ricklefs (1991), p. 256&lt;/ref&gt; Ийм эв найртай нийгэм бүрдсэн ч гэсэн зарим газар соёл, шашин, ястнаараа мөргөлдөх явдал гарч л байдаг.&lt;ref&gt;Domestic migration (including the official [[Transmigrasi]] program) are a cause of violence including the massacre of hundreds of Madurese by a local [[Dayak people|Dayak]] community in West Kalimantan, and conflicts in Maluku, [[Sulawesi Tengah|Central Sulawesi]], and parts of Papua and West Papua {{Cite journal |author=T.N. Pudjiastuti |year=2002 |title=Migration &amp; Conflict in Indonesia |url=http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |url-status=dead |format=PDF |publisher=International Union for the Scientific Study of Population (IUSSP), Paris |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209225410/http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2012 |accessdate=17 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kalimantan The Conflict |work=Program on Humanitarian Policy and Conflict Research |url=http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212135147/http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archivedate=12 Арван хоёрдугаар сар 2009 |accessdate=7 January 2007 |publisher=Conflict Prevention Initiative, Harvard University |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |author=J.W. Ajawaila; M.J. Papilaya; Tonny D. Pariela; F. Nahusona; G. Leasa; T. Soumokil; James Lalaun and W. R. Sihasale |title=Proposal Pemecahan Masalah Kerusuhan di Ambon |publisher=Fica-Net |year=1999 |location=Ambon, Indonesia |url=http://www.fica.org/h/ambon/idRusuh1.html |accessdate=29 September 2006 |booktitle=Report on Church and Human Rights Persecution in Indonesia }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Kyoto University: Sulawesi Kaken Team &amp; Center for Southeast Asian Studies {{PDFlink|[http://sulawesi.cseas.kyoto-u.ac.jp/lib/pdf/MRidwanAlimuddin.pdf Bugis Sailors]|124&amp;nbsp;KB}}&lt;/ref&gt; Эндхийн Хятадууд сэргэлэн гарууд байж баялгийг нэлээд хуримтлуулсан, олон пүүс компанийг эзэмшдэгт&lt;ref&gt;Schwarz (1994), pp. 53, 80–81&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Friend (2003), pp. 85–87, 164–165, 233–237&lt;/ref&gt; зөвхөн Индонезэд л байдаг ард түмэн сэжиглэн дургүйцэж зодолдож нүдэлцээд авсан нь цөөнгүй.&lt;ref&gt;{{cite web |author=M. F. Swasono |title=Indigenous Cultures in the Development of Indonesia |work=Integration of endogenous cultural dimension into development |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts, New Delhi |year=1997 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |accessdate=17 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=S. Long |date=9 April 1998 |title=The Overseas Chinese |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008055514/http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |archive-date=8 Аравдугаар сар 2011 |accessdate=10 April 2011 |publisher=Prospect Magazine}} The [[May 1998 riots of Indonesia#Jakarta (12–14 May)|riots in Jakarta in 1998]]—much of which were aimed at the Chinese—were, in part, expressions of this resentment. {{cite web |author=M. Ocorandi |date=28 May 1998 |title=An Analysis of the Implication of Suharto's resignation for Chinese Indonesians |url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54b/083.html |accessdate=26 September 2006 |publisher=Worldwide HuaRen Peace Mission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=F.H. Winarta |title=Bhinneka Tunggal Ika Belum Menjadi Kenyataan Menjelang HUT Kemerdekaan RI Ke-59 |publisher=Komisi Hukum Nasional Republik Indonesia (National Law Commission, Republic of Indonesia), Jakarta |month=August | year=2004 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |language=Indonesian}}&lt;/ref&gt; 

[[Жохорын султант улс]]ын үеэс Индонезийн арлуудын ард түмний хоорондоо ойлголцох хэл болсоор ирсэн [[Малай хэл]]ний [[чухал аялгуу|чухал нэгэн аялгуу]] байдаг. Энэ аялгуунд суурилсан Малай хэлийг [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Бруней]], Индонез дөрвөн улсад [[албан ёсны хэл]] болгожээ. Тэгэхдээ нэр нь өөр. Индонезэд үүнийг [[Индонез хэл]] (''Bahasa Indonesia'') гэж заадаг. Ер нь Индонезийнхэн бүгд л энэ хэлээр ярилцдаг, Индонезэд энэ хэл ажил хэрэг, улс төр, хэвлэл мэдээлэл, боловсрол гээд бүх салбарт өөр ямар ч хэлнээс илүү сонсдоно. Гэхдээ л нөгөө ястан үндэстнээрээ ард түмний хэл ялгаатай. Хүмүүс [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгууныхаа]] нэгийг өөрийн [[төрөлх хэл]] гэж боддог. Үүнээс мэдээж [[Жава хэл]]ийг хамгийн олуулаа тээж яваа.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt; Папуад харьцангуй цөөн буюу 2.7 сая хүн байдаг мөртлөө бүр [зарим нь Папуа төрлийн, зарим нь Австронез төрлийн] 242 янзаар хэлж ярьцгаадаг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=IDP |title=Ethnologue report for Indonesia (Papua) |publisher=Ethnologue.com |accessdate=28 April 2010}}&lt;/ref&gt;


Индонезийн үндсэн хуулинд шашин шүтэх нь хүний дур зоргынх&lt;ref&gt;{{cite web |title=The 1945 Constitution of the Republic of Indonesia |work=US-ASEAN |url=http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |accessdate=2 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060109203358/http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |archivedate=9 Нэгдүгээр сар 2006 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; гэсэн мөртлөө өөр баримтаар [[Ислам]], [[Протестант]], [[Католик]], [[Хиндү]], [[Буддын шашин]], [[Күнзийн суртал]] зургааг албан ёсны гэж онцлон батласан байх юм.&lt;ref name=&quot;Yang&quot;&gt;{{cite journal |last=Yang |first=Heriyanto |title=The History and Legal Position of Confucianism in Post Independence Indonesia |journal=Religion |volume=10 |issue=1 |page=8 |month=August | year=2005 |url=http://archiv.ub.uni-marburg.de/mjr/pdf/2005/yang2005.pdf |format=PDF|accessdate=2 October 2006}}&lt;/ref&gt; 2000 оны тооллогийг үндэслэхэд Индонезийн ард түмний 86.1% нь Ислам шашны Сунни дэгтэй. Ингэхэд Индонез улс Исламын улс биш боловч хамгийн олон Ислам шүтлэгтэн (хотон хүн)-тэй улс юм байна гэж ойлгогдоно.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |title=Indonesia |publisher=CIA |accessdate=10 April 2011 |archive-date=10 Арван хоёрдугаар сар 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210041527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Хиндү шашинтны олонх нь [[Бали ястан|бали]], Буддын шашинтны олонх нь [[Хятад үндэстэн|хятад]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Indonesia&amp;nbsp;– Buddhism |publisher=U.S. Library of Congress |url= http://countrystudies.us/indonesia/40.htm |accessdate=15 October 2006}}&lt;/ref&gt; Хэдий цөөн шүтэн бишрэгчтэй ч Хиндү, Будда хоёр шашин Индонезийн соёлд их л нэвчжээ. Ислам нь худалдаачдын чармайлтаар 13-р зуунд умар Суматрад нэвтрээд 16-р зуун гэхэд Индонез орны зонхилох шашин болсон.&lt;ref name=&quot;csi&quot;&gt;{{cite web |title=Indonesia&amp;nbsp;– Islam |publisher=U.S. Library of Congress|url=http://countrystudies.us/indonesia/37.htm |accessdate=15 October 2006}}&lt;/ref&gt; Харин Католик шашныг Португалийн авралын зар тараагчид, колончлогчид эхлүүлсэн&lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 25, 26, 28&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title =1500 to 1670: Great Kings and Trade Empires | publisher = Sejarah Indonesia | url =http://www.gimonca.com/sejarah/sejarah02.shtml | accessdate =25 April 2007 }}&lt;/ref&gt; бол Протестант нь Нидерландын эзэмшилд байх үед Калвинч, Лютеранч номлогчдын тарьсан үр юмсанжээ.&lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 28, 62&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 22&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last = Goh | first = Robbie B.H. | title = Christianity in Southeast Asia | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | page = 80 | isbn = 981-230-297-2 | year = 2005 }}&lt;/ref&gt;

== Зургийн цомог ==
&lt;center&gt;&lt;gallery caption=&quot;Индонез&quot; widths=&quot;180px&quot; heights=&quot;120px&quot; perrow=&quot;5/'&quot;&gt;
File:Museum Nasional Indonesia.jpg|National Museum of Indonesia in [[Central Jakarta]]
File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta
File:Gambir Station Platform.jpg|A train at [[Gambir]] station in [[Central Jakarta]]
File:BungKarno-indonoob.JPG|The [[Bung Karno Stadium]] is capable of hosting 100,000 spectators
File:Indonesia 2002 CIA map.png|Map of Indonesia
File:Indonesia provinces english.png|Provinces of Indonesia
File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city
Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city
File:SOTO FOOD.jpg|A selection of [[Indonesian cuisine|Indonesian food]], including ''Soto Ayam'' (chicken soup), ''sate kerang'' ([[satay|shellfish kebabs]]), ''telor pindang'' (preserved eggs), ''perkedel'' (fritter), and ''es teh manis'' (sweet iced tea)
File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative
Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser &quot;Anoa&quot; shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008
|Indonesian Naval vessels
Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s
Image:Jmnei.jpg|A [[Javanese people|Javanese]] engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch [[Brewster Buffalo|Buffalo]], January 1942. 
|[[Mazda6]] used by the Jakarta Metro Highway Patrol (''Ditlantas Polda Metro Jaya'') as a patrol car
|[[Mitsubishi Lancer]] used by Vital Object Protection of Indonesian National Police
File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in [[Indonesia]], #CC201-05
File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C &quot;Full-Width Cabin&quot; in Indonesia, #CC203-22
[...]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==Зүүлтийн тайлбар==
{{лавлах холбоос|3}}

== Цахим холбоос ==
* {{commons|Indonesia|Индонез}}

{{Ази}}
{{Хөтлөгч мөр Австрали ба далайн орнууд}}
{{OIC}}

[[Ангилал:Индонез| ]]
[[Ангилал:Азийн орон]]
[[Ангилал:Арлын орон]]
[[Ангилал:Австрали ба Далайн орон]]
[[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]]
[[Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс]]
[[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]]</text>
      <sha1>qreiyz8wgikl8651uk2lt90bxg725gp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Словак хэл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8627</id>
    <revision>
      <id>867286</id>
      <parentid>867035</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T06:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12523" sha1="q70fj6ox9spdsk6yhvnx6sedmskixeq" xml:space="preserve">{{short description|Словак улсад голчлон ярьдаг Баруун славян хэл}}
{{Инфобокс хэл
| name             = Словак хэл
| altname          = 
| nativename       = {{lang|sk|slovenčina}}, {{lang|sk|slovenský jazyk}}
| pronunciation    = {{IPA-sk|ˈslɔʋentʂina|}}, {{IPA-sk|ˈslɔʋenskiː ˈjazik|}}
| states           = [[Словак]], [[Чех]], [[Унгар]], [[Карпатын Русь]], [[Славони]] болон [[Воеводина]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina | archive-url=https://web.archive.org/web/20171220044137/http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina | archive-date=20 December 2017 | title=Autonomous Province of Vojvodina &amp;#124; Покрајинска влада }}&lt;/ref&gt;
| ethnicity        = [[Словакчууд‎]], [[Панноны Русинчууд]]
| speakers         = Төрөлх: {{sigfig|5.206080|1}} сая
| date             = 2011–2021
| ref              = e25
| speakers2        = Хоёрдогч: {{sigfig|2.045000|1}} сая&lt;ref name=e25/&gt;
| speakers_label   = Ярилцагчид
| script           = [[Латин бичиг|Латин]] ([[Словак цагаан толгой]])&lt;br/&gt;[[Словак брайл үсэг]]&lt;br/&gt;[[Кирилл үсэг|Кирилл]] ([[Панноны Русинчууд#Дүрэм ба цагаан толгой|Панноны Русин цагаан толгой]])
| familycolor      = Энэтхэг-Европ
| fam2             = [[Балт-Слав хэлнүүд|Балт-Слав]]
| fam3             = [[Слав хэлнүүд|Слав]]
| fam4             = [[Баруун Слав хэлнүүд|Баруун Слав]]
| fam5             = [[Чех-Словак хэлнүүд|Чех-Словак]]
| dia1             = [[Баруун Словак аялга|Баруун Словак]]
| dia2             = [[Төв Словак аялга|Төв Словак]]
| dia3             = [[Зүүн Словак аялга|Зүүн Словак]]&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Brill Encyclopedia of Slavic Languages and Linguistics |last=Habijanec |first=Siniša |publisher=[[Brill Publishers]] |year=2020 |doi=10.1163/2589-6229_ESLO_COM_031961 |url=https://referenceworks.brill.com/display/db/eslo |editor-last=Greenberg |editor-first=Marc |chapter=Pannonian Rusyn |issn=2589-6229 |quote=The third theory defines Pannonian Rusyn as a West Slavic language originating in the East Slovak Zemplín and Šariš dialects and being a mixture of the two. It fits the linguistic data in the most consistent manner and has been accepted by an overwhelming majority of scholars in the field (Bidwell 1966; Švagrovský 1984; Witkowski 1984; Lunt 1998; Čarskij 2011) and verified by several comprehensive analyses of Pannonian Rusyn language data (Bidwell 1966; Lunt 1998; Čarskij 2011). |access-date=2024-04-01 |editor-last2=Grenoble |editor-first2=Lenore}}&lt;/ref&gt;
| nation           = {{SVK}}&lt;br&gt;''{{EU}}''&lt;br&gt;{{flag|Воеводина}} ([[Серби]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina|title=Autonomous Province of Vojvodina|publisher=Government of the Autonomous Province of Vojvodina|date=2013|access-date=25 May 2017}}&lt;/ref&gt;
| minority         = {{CZE}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://vlada.gov.cz/cz/ppov/rnm/narodnostni-mensiny---uvod-1361/ | title=Národnostní menšiny &amp;#124; Vláda ČR }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;{{POL}}&lt;ref name=&quot;7th EFNIL&quot;&gt;{{cite conference |title=The relationship between official and minority languages in Poland |conference=7th Annual Conference: The Relationship between Official Languages and Regional and Minority Languages in Europe |location=Dublin, Ireland |publisher=European Federation of National Institutions for Language |last1=Pisarek |first1=Walery |date=2009 |page=18 |url=http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/16-Dublin-Pisarek-Mother.pdf |access-date=28 November 2019 |archive-date=14 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214104352/http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/16-Dublin-Pisarek-Mother.pdf |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/16-Dublin-Pisarek-Mother.pdf |wayback=20191214104352 |text=The relationship between official and minority languages in Poland |archiv-bot=2026-08-27 06:25:56 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{HUN}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=&lt;!--Not stated--&gt;|title=Hungary needs to strengthen use of and access to minority languages|url=https://www.coe.int/en/web/european-charter-regional-or-minority-languages/home/-/asset_publisher/VzXuex45jmKt/content/hungary-needs-to-strengthen-use-of-and-access-to-minority-languages|publisher=[[Европын Зөвлөл]]|place=Strasbourg, France|date=14 December 2016|access-date=29 June 2020|quote=The following languages have been given special protection under the European Charter [in Hungary]: Armenian, Beas, Bulgarian, Croatian, German, Greek, Polish, Romani, Romanian, Ruthenian, Serbian, Slovak, Slovenian and Ukrainian.}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{CRO}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2020_07_78_1484.html | title=Odluka o donošenju kurikuluma za nastavni predmet Slovački jezik i kultura u osnovnim i srednjim školama u Republici Hrvatskoj (Model C) }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://pravamanjina.gov.hr/nacionalne-manjine/nacionalne-manjine-u-republici-hrvatskoj/slovaci/369 | title=Slovaci }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{ROM}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.pukanec.sk/fotogaleria/navsteva-mesta-nadlak-24-26-8-2012.html#fgallery--21419-1 | title=Pukanec }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.slovacivrumunsku.sk/01-skol.php | title=Slováci v Rumunsku | access-date=2024-06-09 | archive-date=2024-01-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240127162600/http://www.slovacivrumunsku.sk/01-skol.php | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.edu.ro/semnarea-programului-de-cooperare-%C3%AEn-domeniul-educa%C8%9Biei-%C3%AEntre-ministerul-educa%C8%9Biei-na%C8%9Bionale-din-0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.slovenskezahranicie.sk/rumunsko/ | title=Rumunsko }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bihon.ro/stirile-judetului-bihor/75-de-ani-de-invatamant-in-limba-slovaca-444889/ | title=75 de ani de invatamant in limba slovaca | date=16 September 2011 }}&lt;/ref&gt; 
| agency           = [[Соёлын яам (Словак)|Словакийн Соёлын Яам]]
| iso1             = sk
| iso2b            = slo
| iso2t            = slk
| iso3             = slk
| glotto           = slov1269
| glottorefname    = Slovak
| lingua           = 53-AAA-db &lt; [[West Slavic languages|53-AAA-b...–d]]&lt;br/&gt;(varieties: 53-AAA-dba to 53-AAA-dbs)
| notice           = IPA
| map              = Idioma eslovaco.PNG
| mapcaption       = {{Legend|#0080ff|Словак хэл нь олонхын хэл байдаг бүс нутгууд}} {{Legend|#88c4ff|Словак хэл нь цөөнхийн хэл байдаг бүс нутгууд}}
}}

'''Словак хэл'''  (словак. ''slovenčina'', ''slovenská reč'') нь [[Словак|Бүгд Найрамдах Словак Улс]]ын [[албан ёсны хэл]] юм. [[Энэтхэг-Европын хэлний язгуур]], [[Слав хэлний бүлэг]]т багтана. Слав хэлний бүлэг дундаа [[чех хэл]], [[польш хэл]] зэрэгтэй хамт Баруун Слав хэлний дэд бүлэгт харьяалагдах бөгөөд ялангуяа чех хэлтэй төстэй учраас [[чех хэл|чех]], словак хэлээр ярилцагсад харилцан ойлголцдог байна. Хэлний код [[ISO 639]]-1 нь [[SK|sk]], ISO 639-2 нь SLO/SLK.

Мөн словак хэл нь Европын Холбооны албан ёсны 24 хэлний нэг юм. 

Словак хэлээр Бүгд Найрамдах Словак улсад 5,2 сая орчим хүн харилцдаг. Бусад улсуудын хувьд АНУ-д 500 мянга, Чех улсад 320 мянга, Унгарт 110 мянга, [[Серби]]д 80 мянга, Румынд 22 мянга, Польшид 20 мянга, Канадад 20 мянга, Австрали, Украин, Болгар, Хорват зэрэг улсуудад 5,000 орчим ярилцагсад бий.

Бичиг үсгийн хувьд [[латин үсэг]]т DZ, CH гэсэн нийлмэл үсгүүдийг нэмж хэрэглэхээс гадна [[өргөлтийн тэмдэг]] ашигладаг.

== Словак утга зохиолын хэл ==
Словак үндэстэн бүрэлдэн тогтох үйл явцтай нягт холбоотой Словак утга зохиолын хэл нь 18-р зууны төгсгөл - 19-р зууны эхний хагаст үүссэн гэж үздэг. Шинээр бий болсон утга зохиолын словак хэл нь Словакчуудын амьдралд зөвхөн харилцааны хэрэгсэл, шинжлэх ухаан, уран зохиолын хэл төдийгүй үндэсний өвөрмөц байдлыг бэхжүүлэх, Словак үндэстнийг нэгтгэх, үндэсний соёлыг хөгжүүлэх хүчин зүйл болж ирсэн. Словакийн утга зохиолын хэл эцэст нь 19-р зууны хоёрдугаар хагаст үүссэн. 20-р зуунд хэлний хөгжилд Словакийн газар нутгийг [[Чех улс]]&lt;nowiki/&gt;тай нэгтгэсэн нь ихээхэн нөлөөлсөн байна. Сүүлд 1993 онд тусгаар тогтносон Бүгд Найрамдах Словак Улс байгуулагдсан нь олон нийтийн амьдралын бүхий л салбарт Словакийн утга зохиолын хэл бүрэн хөгжих нөхцөлийг бүрдүүлээд байна. 

== Үгсийн сан ==
Словак хэлний үгсийн сангийн үндэс нь эртний слав хэлний үгсийн сангаас гаралтай. Словак хэл хөгжих явцад түүний үгсийн санг 30 гаруй хэлнээс зээлж авах замаар бүрдсэн байна. Хамгийн эртний зээлүүд нь [[Латин хэл|Латин]], [[Герман хэл|Герман]], [[Унгар хэл|Унгар]] хэлнээс орж ирсэн байдаг юм. Хэл хоорондын урт хугацааны харилцааны улмаас Герман, Унгарын зээлүүд олон зууны туршид янз бүрийн эрчимтэй Словак хэл рүү нэвтэрч байв. Баруун Европын хэлнүүдээс, ялангуяа орчин үед [[англи хэл]] нь Словак хэлний үгсийн санд  хамгийн их нөлөө үзүүлж байна. Түүнчлэн [[Румын хэл|румын]], [[Франц хэл|франц]], [[Итали хэл|итали]] болон бусад хэлнээс зээлсэн үгс нь Словак хэлний үгсийн санд нэвтэрсэн. Славян хэлнүүдээс хамгийн их зээл авсан нь [[чех хэл]] юм. 

== Дүрэм ==
Үйл үг нь өгүүлэгдэхүүний тоо, хүйсээс хамаарч хувирна. Ерөнхийдөө өгүүлбэр нь SVO бүтэцтэй.

2 янзын өнгөрсөн цаг, 1 ирээдүй цагийн хэлбэртэй.

== Аялга ==
Ерөнхийд нь 3 ангилж болно:

* Зүүн Словак аялга
* Төв Словак аялга
* Баруун Словак аялга

{{Словак хэлний цагаан толгой}}

==Эшлэл==
{{Reflist}}

== Гадаад холбоос ==
{{Wikipedia|sk}}

[[Ангилал:Словак хэл| ]]
[[Ангилал:Европын Холбооны албаны хэл]]
[[Ангилал:Дан ганц хэл]]
[[Ангилал:Словакийн хэл]]
[[Ангилал:Чехийн хэл]]
[[Ангилал:Унгарын хэл]]
[[Ангилал:Монтенегрогийн хэл]]
[[Ангилал:Сербийн хэл]]
[[Ангилал:Өрнөд славян хэлнүүд]]</text>
      <sha1>q70fj6ox9spdsk6yhvnx6sedmskixeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монгол улсын их дээд сургуулиуд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9210</id>
    <revision>
      <id>867282</id>
      <parentid>867223</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T04:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12859" sha1="t2odyzywd95qjt8pmi3roz4gnwljcuj" xml:space="preserve">Энэ хуудсанд '''[[Монгол Улс]]ын [[Дээд боловсролын газар|их, дээд сургуулиудын]]''' нэрийг жагсаав.

== Төрийн өмчийн сургууль ==
=== Нийслэлд ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|+
!Нэр || Харьяалах нь || Холбоос
|
|-
||[[Монгол Улсын Их Сургууль]]||  ||[http://www.num.edu.mn]
|1
|-
||[[Монгол улсын Боловсролын Их Сургууль ]]|| ||[https://web.archive.org/web/20121005103640/http://www.msue.edu.mn/]
|6
|-
||[[Үндэсний Батлан Хамгаалахын Их Сургууль]]|| ||[https://mndu.gov.mn/]
|5
|-
||[[Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль]]|| ||[https://www.must.edu.mn/]
|2
|-
||[[Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний их сургууль]]|| ||[https://mnums.edu.mn/]
|4
|-
||[[Худалдаа Үйлдвэрлэлийн Их Сургууль]]|| 
|8
|-
||[[Дотоод хэргийн их сургууль]]|| ||[https://uia.gov.mn]]
|9
|-
||[[Соёл Урлагийн Их Сургууль|Монгол Улсын Соёл Урлагийн Их Сургууль]]|| ||[https://mnuac.edu.mn/]
|2
|-
||[[Төмөр Замын Дээд Сургууль]]|| ||[https://rum.edu.mn]
|10
|-
||[[Санхүү эдийн засгийн их сургууль]]|| ||[https://ufe.edu.mn]]
|12
|-
||[[Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль]]|| ||[https://muls.edu.mn]
|7
|-
|Монгол Германы Хамтарсан Ашигт Малтмал Технологийн Их Сургууль]]||  ||[https://www.gmit.edu.mn/ 
|3
|-
|
|}

=== Аймагт ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|
|+
!Нэр || Харьяалах нь || Байршил || Холбоос
|+
||[[Ховд Их Сургууль]]||[МУИС]||[[Ховд]] || [http://www.khu.edu.mn/]
|- 
||[[Дорнод Дээд Сургууль]]||[МУИС]||[[Дорнод]] || [http://www.dornod.edu.mn/]
|-
||[[Техникийн Коллеж (Дархан-Уул)|Техникийн Коллеж]]|| ||[[Дархан-Уул]] || 
|-
||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Говь-Алтай)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Говь-Алтай]] || 
|-
||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Дархан-Уул)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Дархан-Уул]] || 
|-
||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Дорноговь)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Дорноговь]] || 
|-
||[[Багшийн Коллеж (Архангай)|Багшийн Коллеж]]||[[МУБИС]]||[[Архангай]] || 
|- 
||[[Багшийн Коллеж (Баян-Өлгий)|Багшийн Коллеж]]||[[МУБИС]]||[[Баян-Өлгий]] ||
|-
||[[МУИС-ийн Орхон аймаг дахь салбар сургууль]]||[[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]||[[Орхон]] || 
|-
||[[МУИС-ийн Завхан сургууль]]||[[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]||[[Завхан]] || 
|-
||[[ХААИС-ийн Орхон аймаг дахь салбар сургууль]]||[[ХААИС]]||[[Орхон]] || 
|-
||[[Технологийн Сургууль (Орхон)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Орхон]] ||
|-
||[[Технологийн Сургууль (Өвөрхангай)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Өвөрхангай]] ||
|-
||[[Технологийн Сургууль (Сүхбаатар)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Сүхбаатар]] ||
|-
||[[ХААИС-ийн Ургамал Газар Тариалангийн Сургалт Эрдэм Шинжилгээний Хүрээлэн]]||[[ХААИС]]||[[Дархан-Уул]] ||
|-
||[[Улаангом Коллеж (Увс)|Улаангом Коллеж]]|| ||[[Увс]] ||
|-
||[[Хөгжим Бүжгийн Коллеж (Завхан)|Хөгжим Бүжгийн Коллеж]]||[[СУИС]]||[[Завхан]] || 
|-
|
|}

== Хувийн өмчийн сургууль ==
[[Ангилал:Монголын их сургууль| ]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Нэр || Байршил || Холбоос 
|+
||[[Орхон Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://www.orkhon.edu.mn/]] 
|- 
||[[Отгонтэнгэр Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://otgontenger.edu.mn/mn]] 
|-
||[[Аварга дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://avarga.edu.mn/]] 
|-
||[[Олон улсын эдийн засаг Бизнесийн Их Сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://uieb.edu.mn/]] 
|-
||[[Олимп дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Мандах бүртгэл их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://mandakh.edu.mn]] 
|-
||[[Барилгын Техникийн Коллеж]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://cc.edu.mn]] 
|-
||[[Сити их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://www.citi.edu.mn/]] 
|-
||[[Хангай дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://hangaiuniversity.com/]] 
|-
||[[Их засаг олон улсын их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://ikhzasag.edu.mn]] 
|-
||[[Монголын үндэсний Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://mnun.edu.mn]]
|-
||[[Олон улс судлалын дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Оточ манрамба дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Идэр Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://ider.edu.mn]] 
|-
||[[Идэр их сургуулийн харьяа Цэцээ гүн менежментийн сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Глобаль Удирдагч Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://glu.edu.mn]] 
|-
||[[Үндэсний Техникийн Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Үндэсний Биеийн тамирийн дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://nipe.edu.mn]] 
|-
||[[Улаанбаатар эрдэм их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://ubeu.edu.mn]] 
|-
||[[Сутай Дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Сан дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://san.edu.mn]]
|-
||[[Соёл эрдэм дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://soyolerdem.edu.mn]] 
|-
||[[Старс Дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Сэрүүлэг их сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Тэнгэр их сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Техник технологийн Дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://iet.edu.mn]] 
|-
||[[Зохиомж Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://zokhiomj.mn]] 
|-
||[[Засагт хан дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://zasagtkhan.edu.mn]]
|-
||[[Урлах эрдэм их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://urlakherdem.edu.mn]] 
|-
||[[Олон улсын улаанбаатар их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://iuu.edu.mn]] 
|-
||[[Шинэ иргэншил политехинк коллеж]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://nctic.edu.mn]] 
|-
||[[Шихихутуг их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://shu.edu.mn]] 
|-
||[[Этүгэн их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://etugen.edu.mn]] 
|-
||[[Энэрэл дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]
|-
||[[Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://humanities.edu.mn]]
|-
||[[Шинэ монгол технологийн дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://nmit.edu.mn]] 
|-
||[[MIU(Эм Ай Ю Дээд сургууль)]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://www.miu.edu.mn]] 
|-
||[[Кино урлагийн дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]
|-
||[[Ач дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]
|-
||[[Эм зүйн шинжлэх ухааны их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://monos.edu.mn]]
|-
|
|}


=== [[Аймагт]] ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Нэр || Байршил || Холбоос
|-
||Гурван тамир коллеж ||   [[Архангай]] ||
|-
||Далай ван коллеж  || [[Хөвсгөл]] ||
|-
||Дархан дээд сургууль || [[Дархан-Уул]] || [https://web.archive.org/web/20081106134157/http://www.darkhandeed.mn/]
|-
||Зуунмод коллеж || [[Төв (аймаг)|Төв]] ||
|-
||Маргад коллеж || [[Орхон]] ||
|-
||Удирдлагын хөгжлийн коллеж || [[Дархан-Уул]] ||
|-
||Хонгор коллеж || [[Баянхонгор]] ||
|-
||Шинэ дархан коллеж || [[Дархан-Уул]] ||
|-
||Эрдэм хөтлөгч коллеж || [[Дархан-Уул]] || [http://erdemhutlugch.mn]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|
|}
'''Татан Буугдсан сургуулиуд Сураггүй болсон сургуулиуд;'''

Алтай дээд сургууль
Банк санхүүгийн менежментийн коллеж 

Утга зохиол Нийгмийн Ажилтны Дээд сургууль

Номера дээд сургууль

Зүүн хүрээ коллеж 

Монголын Менежмент, Технологийн Их сургууль 

Монголын Хүний Нөөцийн удирдлагын дээд сургууль 

Маргад дээд сургууль

Идэр их сургуулийн харьяа  

Далай ван их сургууль 

Их шавийн коллеж  

Их монгол дээд сургууль  

Монгол дээд сургууль  

Монгол наадам коллеж 

Монгол бизнес дээд сургууль  

Монголжингоо коллеж (Өөрчлөгдсөн) 

Монголын нууц товчоо  

Монрико дээд сургууль  

Сод хиймроь коллеж  

Нийгмийн ухааны дээд сургууль 

Хан-уул дээд сургууль 2011 онд боловсрол шинжлэх ухааны сайдын тушаалаар хүчингүй болгосон 

Улаанбаатар эрдэм их сургуулийн харьяа Эко ази дээд сургууль

Түгээмэл Дээд сургууль 

Хантайшир Дээд Сургууль  

Чингис хаан дээд сургууль 
Харцага дээд сургууль 

Хөдөлмөрийн дээд сургууль 

Хан-Уул дээд сургууль

Хөхтэй Хан дээд сургууль

Халх Журам дээд сургууль

Цахим дээд сургууль

Цог дээд сургууль

Соёмбо Дээд сургууль 

Евро Ази дээд сургууль

Газарчин Дээд Сургууль

Номун Далай Коллеж  

Гурван эрдэнэ дээд сургууль 

[[Сэтгүүлч коллеж|Сэтгүүлч Дээд сургууль]] (2018 оны хаврын сард СИТИ ИХ СУРГУУЛИЙН СЭТГҮҮЛЧИЙН АНГИТАЙ НЭГТГЭСЭН)

Түшээ Дээд Сургууль (2022 оны намрын сард Боловсролын сайдын тушаалаар хүчингүй болгосон)

=== Орон нутаг ===
Архангай дээд сургууль

Шинэ дархан дээд сургууль

Ховд-Эрдэм коллеж

Хархорум коллеж

== Эшлэл ==
*{{cite web |title=2009-2010 хичээлийн жилийн их дээд сургуулиудын босго оноо |url=http://www.mecs.gov.mn/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=303&amp;Itemid=105 |date= |work= |publisher=БСШУЯ |accessdate=2009.07.03 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804093739/http://www.mecs.gov.mn/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=303&amp;Itemid=105 |url-status=dead }}
*https://news.zindaa.mn/4om?utm_source=chatgpt.com
*http://www.studentaid.gov.mn/schools 
[[Ангилал:Монголын их сургууль| ]]</text>
      <sha1>t2odyzywd95qjt8pmi3roz4gnwljcuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867296</id>
      <parentid>867282</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13206" sha1="fpgchyf7vwg0d780hnjc30ft6bwxwa3" xml:space="preserve">Энэ хуудсанд '''[[Монгол Улс]]ын [[Дээд боловсролын газар|их, дээд сургуулиудын]]''' нэрийг жагсаав.

== Төрийн өмчийн сургууль ==
=== Нийслэлд ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|+
!Нэр || Харьяалах нь || Холбоос
|
|-
||[[Монгол Улсын Их Сургууль]]||  ||[http://www.num.edu.mn]
|1
|-
||[[Монгол улсын Боловсролын Их Сургууль ]]|| ||[https://web.archive.org/web/20121005103640/http://www.msue.edu.mn/]
|6
|-
||[[Үндэсний Батлан Хамгаалахын Их Сургууль]]|| ||[https://mndu.gov.mn/]
|5
|-
||[[Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль]]|| ||[https://www.must.edu.mn/]
|2
|-
||[[Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний их сургууль]]|| ||[https://mnums.edu.mn/]
|4
|-
||[[Худалдаа Үйлдвэрлэлийн Их Сургууль]]|| 
|8
|-
||[[Дотоод хэргийн их сургууль]]|| ||[https://uia.gov.mn]]
|9
|-
||[[Соёл Урлагийн Их Сургууль|Монгол Улсын Соёл Урлагийн Их Сургууль]]|| ||[https://mnuac.edu.mn/]
|2
|-
||[[Төмөр Замын Дээд Сургууль]]|| ||[https://rum.edu.mn]
|10
|-
||[[Санхүү эдийн засгийн их сургууль]]|| ||[https://ufe.edu.mn]]
|12
|-
||[[Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль]]|| ||[https://muls.edu.mn]
|7
|-
|Монгол Германы Хамтарсан Ашигт Малтмал Технологийн Их Сургууль]]||  ||[https://www.gmit.edu.mn/ 
|3
|-
|
|}

=== Аймагт ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|
|+
!Нэр || Харьяалах нь || Байршил || Холбоос
|+
||[[Ховд Их Сургууль]]||[МУИС]||[[Ховд]] || [http://www.khu.edu.mn/]
|- 
||[[Дорнод Дээд Сургууль]]||[МУИС]||[[Дорнод]] || [http://www.dornod.edu.mn/]
|-
||[[Техникийн Коллеж (Дархан-Уул)|Техникийн Коллеж]]|| ||[[Дархан-Уул]] || 
|-
||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Говь-Алтай)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Говь-Алтай]] || 
|-
||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Дархан-Уул)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Дархан-Уул]] || 
|-
||[[Анагаах Ухааны Коллеж (Дорноговь)|Анагаах Ухааны Коллеж]]||[[ЭМШУИС]]||[[Дорноговь]] || 
|-
||[[Багшийн Коллеж (Архангай)|Багшийн Коллеж]]||[[МУБИС]]||[[Архангай]] || 
|- 
||[[Багшийн Коллеж (Баян-Өлгий)|Багшийн Коллеж]]||[[МУБИС]]||[[Баян-Өлгий]] ||
|-
||[[МУИС-ийн Орхон аймаг дахь салбар сургууль]]||[[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]||[[Орхон]] || 
|-
||[[МУИС-ийн Завхан сургууль]]||[[Монгол Улсын Их Сургууль|МУИС]]||[[Завхан]] || 
|-
||[[ХААИС-ийн Орхон аймаг дахь салбар сургууль]]||[[ХААИС]]||[[Орхон]] || 
|-
||[[Технологийн Сургууль (Орхон)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Орхон]] ||
|-
||[[Технологийн Сургууль (Өвөрхангай)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Өвөрхангай]] ||
|-
||[[Технологийн Сургууль (Сүхбаатар)|Технологийн Сургууль]]||[[ШУТИС]]||[[Сүхбаатар]] ||
|-
||[[ХААИС-ийн Ургамал Газар Тариалангийн Сургалт Эрдэм Шинжилгээний Хүрээлэн]]||[[ХААИС]]||[[Дархан-Уул]] ||
|-
||[[Улаангом Коллеж (Увс)|Улаангом Коллеж]]|| ||[[Увс]] ||
|-
||[[Хөгжим Бүжгийн Коллеж (Завхан)|Хөгжим Бүжгийн Коллеж]]||[[СУИС]]||[[Завхан]] || 
|-
|
|}

== Хувийн өмчийн сургууль ==
[[Ангилал:Монголын их сургууль| ]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Нэр || Байршил || Холбоос 
|+
||[[Орхон Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://www.orkhon.edu.mn/]] 
|- 
||[[Отгонтэнгэр Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://otgontenger.edu.mn/mn]] 
|-
||[[Аварга дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://avarga.edu.mn/]] 
|-
||[[Олон улсын эдийн засаг Бизнесийн Их Сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://uieb.edu.mn/]] 
|-
||[[Олимп дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Мандах бүртгэл их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://mandakh.edu.mn]] 
|-
||[[Барилгын Техникийн Коллеж]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://cc.edu.mn]] 
|-
||[[Сити их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://www.citi.edu.mn/]] 
|-
||[[Хангай дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://hangaiuniversity.com/]] 
|-
||[[Их засаг олон улсын их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://ikhzasag.edu.mn]] 
|-
||[[Монголын үндэсний Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://mnun.edu.mn]]
|-
||[[Олон улс судлалын дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Оточ манрамба дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Идэр Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://ider.edu.mn]] 
|-
||[[Идэр их сургуулийн харьяа Цэцээ гүн менежментийн сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Глобаль Удирдагч Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://glu.edu.mn]] 
|-
||[[Үндэсний Техникийн Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Үндэсний Биеийн тамирийн дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://nipe.edu.mn]] 
|-
||[[Улаанбаатар эрдэм их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://ubeu.edu.mn]] 
|-
||[[Сутай Дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Сан дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://san.edu.mn]]
|-
||[[Соёл эрдэм дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://soyolerdem.edu.mn]] 
|-
||[[Старс Дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Сэрүүлэг их сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Тэнгэр их сургууль]]||[[Улаанбаатар]] 
|-
||[[Техник технологийн Дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://iet.edu.mn]] 
|-
||[[Зохиомж Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://zokhiomj.mn]] 
|-
||[[Засагт хан дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://zasagtkhan.edu.mn]]
|-
||[[Урлах эрдэм их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://urlakherdem.edu.mn]] 
|-
||[[Олон улсын улаанбаатар их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://iuu.edu.mn]] 
|-
||[[Шинэ иргэншил политехинк коллеж]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://nctic.edu.mn]] 
|-
||[[Шихихутуг их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://shu.edu.mn]] 
|-
||[[Этүгэн их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://etugen.edu.mn]] 
|-
||[[Энэрэл дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]
|-
||[[Хүмүүнлэгийн Ухааны Их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://humanities.edu.mn]]
|-
||[[Шинэ монгол технологийн дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://nmit.edu.mn]] 
|-
||[[MIU(Эм Ай Ю Дээд сургууль)]]||[[Улаанбаатар]]||[[http://www.miu.edu.mn]] 
|-
||[[Кино урлагийн дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]
|-
||[[Ач дээд сургууль]]||[[Улаанбаатар]]
|-
||[[Эм зүйн шинжлэх ухааны их сургууль]]||[[Улаанбаатар]]||[[https://monos.edu.mn]]
|-
|
|}


=== [[Аймагт]] ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Нэр || Байршил || Холбоос
|-
||Гурван тамир коллеж ||   [[Архангай]] ||
|-
||Далай ван коллеж  || [[Хөвсгөл]] ||
|-
||Дархан дээд сургууль || [[Дархан-Уул]] || [https://web.archive.org/web/20081106134157/http://www.darkhandeed.mn/]
|-
||Зуунмод коллеж || [[Төв (аймаг)|Төв]] ||
|-
||Маргад коллеж || [[Орхон]] ||
|-
||Удирдлагын хөгжлийн коллеж || [[Дархан-Уул]] ||
|-
||Хонгор коллеж || [[Баянхонгор]] ||
|-
||Шинэ дархан коллеж || [[Дархан-Уул]] ||
|-
||Эрдэм хөтлөгч коллеж || [[Дархан-Уул]] || [http://erdemhutlugch.mn]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|
|}
'''Татан Буугдсан сургуулиуд Сураггүй болсон сургуулиуд;'''

Алтай дээд сургууль
Банк санхүүгийн менежментийн коллеж 

Утга зохиол Нийгмийн Ажилтны Дээд сургууль

Номера дээд сургууль

Зүүн хүрээ коллеж 

Монголын Менежмент, Технологийн Их сургууль 

Монголын Хүний Нөөцийн удирдлагын дээд сургууль 

Маргад дээд сургууль

Идэр их сургуулийн харьяа  

Далай ван их сургууль 

Их шавийн коллеж  

Их монгол дээд сургууль  

Монгол дээд сургууль  

Монгол наадам коллеж 

Монгол бизнес дээд сургууль  

Монголжингоо коллеж (Өөрчлөгдсөн) 

Монголын нууц товчоо  

Монрико дээд сургууль  

Сод хиймроь коллеж  

Санко коллеж  

Нийгмийн ухааны дээд сургууль 

Хан-уул дээд сургууль 2011 онд боловсрол шинжлэх ухааны сайдын тушаалаар хүчингүй болгосон 

Улаанбаатар эрдэм их сургуулийн харьяа Эко ази дээд сургууль

Түгээмэл Дээд сургууль 

Хантайшир Дээд Сургууль  

Чингис хаан дээд сургууль 
Харцага дээд сургууль 

Хөдөлмөрийн дээд сургууль 

Хан-Уул дээд сургууль

Хөхтэй Хан дээд сургууль

Халх Журам дээд сургууль

Харцага дээд сургууль

Цахим дээд сургууль

Цог дээд сургууль

Соёмбо Дээд сургууль 

Евро Ази дээд сургууль

Энх Орчлон коллеж 

Монгол эрдэм

Монфреш мөнх ану коллеж

Монос дээд сургууль

Газарчин Дээд Сургууль

Од коллеж 

Жонон дээд сургууль 

Эко-Ази дээд сургууль

Энх-Орчлон коллеж 

Номун Далай Коллеж  

Гурван эрдэнэ дээд сургууль 

[[Сэтгүүлч коллеж|Сэтгүүлч Дээд сургууль]] (2018 оны хаврын сард СИТИ ИХ СУРГУУЛИЙН СЭТГҮҮЛЧИЙН АНГИТАЙ НЭГТГЭСЭН)

Түшээ Дээд Сургууль (2022 оны намрын сард Боловсролын сайдын тушаалаар хүчингүй болгосон)

=== Орон нутаг ===
Архангай дээд сургууль

Шинэ дархан дээд сургууль

Ховд-Эрдэм коллеж

Хархорум коллеж

== Эшлэл ==
*{{cite web |title=2009-2010 хичээлийн жилийн их дээд сургуулиудын босго оноо |url=http://www.mecs.gov.mn/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=303&amp;Itemid=105 |date= |work= |publisher=БСШУЯ |accessdate=2009.07.03 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804093739/http://www.mecs.gov.mn/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=303&amp;Itemid=105 |url-status=dead }}
*https://news.zindaa.mn/4om?utm_source=chatgpt.com
*http://www.studentaid.gov.mn/schools 
[[Ангилал:Монголын их сургууль| ]]</text>
      <sha1>fpgchyf7vwg0d780hnjc30ft6bwxwa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Филиппин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9223</id>
    <revision>
      <id>867292</id>
      <parentid>867039</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29463" sha1="dpem507l6tfq3cs0knxsk8ly9qh0qa8" xml:space="preserve">{{short description|Archipelagic country in Southeast Asia}}
{{redirect|Филиппин|Нидерландын сууринг|Филиппин, Нидерланд}}
{{Инфобокс улс
| conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Филиппин Улс&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{МонголЮникод|ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ&lt;br/&gt;ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ&lt;br/&gt;ᠹᠢᠯᠢᠫᠫᠢᠨ&lt;br/&gt;ᠤᠯᠤᠰ|size=1em}}&lt;/span&gt;
| common_name            = Филиппин
| native_name            = {{native name|fil|Republika ng Pilipinas}}
| image_flag             = Flag of the Philippines.svg
| flag_size              = 130
| flag_type              = [[Филиппиний төрийн далбаа|Төрийн далбаа]]
| image_coat             = Coat of arms of the Philippines.svg
| symbol_type            = [[Филиппиний төрийн сүлд|Сүлд]]
| national_motto         = &lt;br /&gt;{{lang|fil|[[Филиппиний үндэсний уриа|Maka-Diyos, Maka-tao, Makakalikasan at Makabansa]]}}&lt;ref&gt;{{Cite PH act |title=Flag and Heraldic Code of the Philippines |chamber=RA |number=8491 |date=February 12, 1998 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525084350/https://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |archive-date=May 25, 2017 |access-date=March 8, 2014 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |location=Metro Manila, Philippines}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&quot;Бурхан, Ард Түмэн, Байгаль, Улсынхаа төлөө&quot;
| national_anthem        = &quot;{{lang|fil|[[Филиппиний төрийн дуулал|Lupang Hinirang]]}}&quot;&lt;br /&gt;&quot;Шилмэл нутаг&quot;{{parabr}}{{center|[[File:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]}}
| image_map              = {{Switcher|[[File:PHL orthographic.svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Philippines ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}}
| capital                = [[Манила]] (''де-юре'')&lt;br /&gt;[[Нийслэлийн бүс (Филиппин)|Их Манила]]{{efn|name=a|Манила нь улсын нийслэлээр тооцогддог ч [[засгийн газрын суудал]] нь Манила хот нь нэг хэсэг болох &quot;Метро Манила&quot; гэгддэг Үндэсний Нийслэлийн бүс юм.&lt;ref&gt;{{Cite PH act |title=Establishing Manila as the Capital of the Philippines and as the Permanent Seat of the National Government |chamber=PD |number=940, s. 1976 |date=May 29, 1976 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525084430/https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |archive-date=May 25, 2017 |access-date=April 4, 2015 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |location=Manila, Philippines}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Quezon City Local Government – Background |url=https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820074250/https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |archive-date=August 20, 2020 |access-date=August 25, 2020 |publisher=Quezon City Local Government}}&lt;/ref&gt; Олон улсын төрийн байгууллагууд Манилагийн нийслэлд байрладаг [[Малаканянг ордон]] болон бусад байгууллага/агентлагуудаас гадна Метро Манилагийн янз бүрийн хэсэгт байрладаг.}} (''де-факто'')
| largest_city           = [[Кесон хот]]&lt;!--Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which, {{As of|2006|lc=y}}, is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--&gt;
| official_languages     = [[Филиппин хэл|Филиппин]] ба [[Англи хэлний Филиппин аялга|Англи хэл]]
| recognized_regional_languages = {{collapsible list
  | title = [[Филиппиний хэлнүүд|19 хэлнүүд]]&lt;ref name=&quot;GMA-DepEd-7-Languages&quot; /&gt;
  | [[Акланон хэл]]
  | [[Бикол хэл]]
  | [[Варай хэл]]
  | [[Иватан хэл]]
  | [[Ибанаг хэл]]
  | [[Илокано хэл]]
  | [[Капампанган хэл]]
  | [[Кинарайа хэл]]
  | [[Магинданао хэл]]
  | [[Маранао хэл]]
  | [[Пангасинан хэл]]
  | [[Самбал хэл]]
  | [[Себуана хэл]]
  | [[Суригаонон хэл]]
  | [[Тагалог хэл]]
  | [[Таусуг хэл]]
  | [[Хилигайнон хэл]]
  | [[Чабакано хэл]]
  | [[Якан хэл]]
 | }}
| languages_type         = Үндэсний [[дохионы хэл]]
| languages              = [[Филиппиний дохионы хэл]]
| languages_sub          = yes
| languages2_type        = Бусад зөвшөөрөгдсөн хэл{{efn|name=b|1987 оны Үндсэн хуульд: &quot;Испани, араб хэлийг сайн дурын үндсэн дээр сурталчлах ёстой.&quot; гэж заасан байдаг&lt;ref name=&quot;GovPH-OfficialLanguage&quot; /&gt;}}
| languages2             = [[Испани хэлний Филиппин аялга|Испани]] ба [[Араб хэл]]
 &lt;!--Do not remove Spanish and Arabic from the languages list as it is recognized as an optional language in the 1987 Constitution of the Philippines--&gt;| languages2_sub         = yes
| ethnic_groups          = {{#invoke:list|unbulleted
  | 33.7% [[Висаяа үндэстэн|Висаяа]]
  | 24.4% [[Тагалог үндэстэн|Тагалон]]
  | 8.4% [[Илокано үндэстэн|Илокано]]
  | 6.8% [[Бикол үндэстэн|Бикол]]
  | 26.2% [[Филиппин дэх угсаатны бүлгүүд|бусад]]
 }}
| ethnic_groups_year     = 2010&lt;ref name=&quot;PSAGovPH-2021-Figures&quot; /&gt;&lt;!-- using figures for 2010 given in the cited source--&gt;&lt;!--parameter ethnic_groups_ref not supported by the infobox--&gt;
| demonym                = [[Филиппинчүүд‎]]&lt;br /&gt;
[[Пиной]]&lt;br /&gt;(''ярианы'')
| government_type        = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн]] [[Филиппиний Үндсэн хууль|үндсэн хуульт]] [[бүгд найрамдах улс]]
| leader_title1          = [[Филиппиний Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]
| leader_name1           = [[Бонгбонг Маркос]]&lt;!-- Article is at Bongbong Marcos, do NOT use Ferdinand Marcos Jr. unless the article itself is renamed. --&gt;
| leader_title2          = [[Филиппиний Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]]
| leader_name2           = [[Сара Дутерте]]&lt;!-- Article is at Sara Duterte, do NOT use Sara Duterte-Carpio unless the article itself is renamed. --&gt;
| leader_title3          = [[Филиппиний Сенатын дарга|Сенатын дарга]]
| leader_name3           = [[Мигз Зубири]]&lt;!-- Article is at Migz Zubiri, do NOT use Juan Miguel Zubiri unless the article itself is renamed. --&gt;
| leader_title4          = [[Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхимын дарга|Танхимын дарга]]
| leader_name4           = [[Мартин Ромуалдес]]&lt;!-- Article is at Martin Romualdez, do NOT use Ferdinand Martin Romualdez unless the article itself is renamed. --&gt;
| leader_title5          = [[Филиппиний Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]]
| leader_name5           = [[Александр Гесмундо]]
| legislature            = [[Филиппиний Конгресс|Конгресс]]
| upper_house            = [[Филиппиний Сенат|Сенат]]
| lower_house            = [[Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхим|Төлөөлөгчдийн танхим]]
| sovereignty_type       = [[Филиппиний бүрэн эрхт байдал|Тусгаар тогтнол]]
| sovereignty_note       = ([[АНУ]]-аас)
| established_event1     = [[Филиппиний тусгаар тогтнолын тунхаглал|Испанийн эзэнт гүрнээс тусгаар тогтнолоо зарлав]]
| established_date1      = 6 сарын 12, 1898 он
| established_event2     = [[Парисын гэрээ (1898)|Испаниас АНУ-д шилжүүлэв]]
| established_date2      = 12 сарын 10, 1898 он
| established_event3     = [[Филиппиний хамтын нөхөрлөл|АНУ-тай хамтын нөхөрлөлийн статус]]
| established_date3      = 11 сарын 15, 1935 он
| established_event4     = [[Манилагийн гэрээ (1946)|АНУ-аас тусгаар тогтнол олгов]]
| established_date4      = 7 сарын 4, 1946 он
| established_event5     = [[Филиппиний Үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]]
| established_date5      = 2 сарын 2, 1987 он
| area_km2               = 300000
| area_footnote          = &lt;ref name=&quot;NAMRIAGovPH-InfoMapper-1991&quot;&gt;{{cite journal|date=December 1991 |title=Land Use and Land Classification of the Philippines |url=http://www.namria.gov.ph/jdownloads/Info_Mapper/00a_im_dec911.pdf |journal=Infomapper |publisher=[[National Mapping and Resource Information Authority]] |volume=1 |issue=2 |page=10 |issn=0117-1674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012339/http://www.namria.gov.ph/jdownloads/Info_Mapper/00a_im_dec911.pdf |archive-date=January 22, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Boquet-2017&quot;&gt;{{cite book|last=Boquet |first=Yves |url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ |title=The Philippine Archipelago |series=Springer Geography |year= 2017 |publisher=[[Springer International Publishing|Springer]] |location=Cham, Switzerland |isbn=978-3-319-51926-5 |access-date=April 25, 2023}}&lt;/ref&gt;{{rp|page=15}}{{efn|name=land-area}}
| area_link              = Филиппиний газарзүй
| area_label             = Нийт
| area_rank              = 72
| area_sq_mi             = {{convert|{{data Philippines|pst2|total area}}|km2|sqmi|0|disp=output number only}} &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = 0.61&lt;ref name=&quot;CIAWorldFactBook&quot;&gt;{{cite web |date=June 7, 2023 |title=Philippines |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |accessdate=June 19, 2023 |website=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |archive-date=Наймдугаар сар 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820022910/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (дотоод ус)
| area_label2            = [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|Нийт хуурай газар]]
| area_data2             = 298,170 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| population_census      = 109,035,343
| population_census_year = 2020
| population_density_km2 = 336
| population_density_sq_mi = {{Data/popdens|Philippines|comma|areaunit=sqmi}}&lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 37
| GDP_PPP                = {{increase}} {{currency|1.289 их наяд|USD|passthrough=yes}}&lt;ref name=&quot;IMF-WEO&quot;&gt;{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2023 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=566,&amp;s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |access-date=April 11, 2023 |publisher=[[International Monetary Fund]]}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_rank           = 29
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} {{currency|11,420|USD|passthrough=no}}&lt;ref name=&quot;IMF-WEO&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 117
| GDP_nominal            = {{increase}} {{currency|440 тэрбум|USD|passthrough=yes}}&lt;ref name=&quot;IMF-WEO&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_rank       = 36
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} {{currency|3,905|USD|passthrough=no}}&lt;ref name=&quot;IMF-WEO&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 124
| Gini                   = 41.2 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2021
| Gini_change            = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{Cite press release |title=Highlights of the Preliminary Results of the 2021 Annual Family Income and Expenditure Survey |url=https://psa.gov.ph/content/highlights-preliminary-results-2021-annual-family-income-and-expenditure-survey |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516030556/https://psa.gov.ph/content/highlights-preliminary-results-2021-annual-family-income-and-expenditure-survey |archive-date=May 16, 2023 |access-date=August 15, 2022 |publisher=[[Philippine Statistics Authority|PSA]] |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| HDI                    = 0.699 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021 &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNDPOrg-HDI&quot;&gt;{{cite report|date=September 8, 2022 |title=Human Development Report 2021/22: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908052326/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-date=September 8, 2022 |access-date=September 8, 2022 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |at=Table 1 |language=en |location=New York |isbn=978-92-1-001640-7}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 116
| currency               = [[Филиппин песо]] ([[Филиппин песогийн тэмдэг|₱]])
| currency_code          = PHP
| time_zone              = [[Филиппины Стандарт Цаг|ФСЦ]]
| utc_offset             = +08:00
| drives_on              = баруун&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gX6aAAAAIAAJ |title=Philippine Yearbook |edition=1978 |date=1978 |publisher=[[National Economic and Development Authority]], [[Philippine Statistics Authority|National Census and Statistics Office]] |location=Manila, Philippines |page=[https://books.google.com/books?id=gX6aAAAAIAAJ&amp;pg=PA716 716] |language=en }}&lt;/ref&gt;
| calling_code           = [[Филиппин дэх утасны дугаар|+63]]
| cctld                  = [[.ph]]
| religion               = {{#invoke:list|unbulleted|item_style=white-space:nowrap;
  |
{{Tree list}}
* 90.1% [[Филиппин дэх христийн шашин|Христ]]
** 80.6% [[Филиппин дэх католик сүм|Католик]]
** 9.5% [[Филиппин дэх шашин шүтлэг#Христийн шашин|Бусад урсгал]]
{{Tree list/end}}
  |5.6% [[Филиппин дэх ислам|Ислам]]
  |4.3% [[Филиппин дэх шашин шүтлэг#Бусад шашин|бусад]] / [[Филиппин дэх шашингүй хүмүүс|шашингүй]]
 }}
| religion_year          = 2015
| religion_ref           = &lt;ref name=&quot;PSAGovPH-2021-Figures&quot;&gt;{{Cite report |type=Booklet |last=Mapa |first=Claire Dennis S. |title=2021 Philippines in Figures |issn=1655-2539 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2021_pif_final%20%281%29.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303065148/https://psa.gov.ph/sites/default/files/2021_pif_final%20(1).pdf |archive-date=March 3, 2022 |access-date=July 17, 2022 |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Филиппин''' ([[Англи хэл|англи]]. ''Philippines'' , &lt;small&gt;[[Филиппин хэл|Филиппинээр]]&lt;/small&gt; ''Pilipinas''), албан ёсоор '''Бүгд Найрамдах Филиппин Улс'''  (англи. ''Republic of the Philippines'' [rɪˈpʌblɪk ɒv ðiː ˈfɪlɪpiːnz], [[тагалог хэл]]. ''Republika ng Pilipinas'' [reˈpublika ŋ ˌpɪlɪˈpinɐs]) нь баруун [[Номхон далай]] дахь Филиппиний [[олтриг]]т орших [[Зүүн Өмнөд Ази|зүүн өмнөд]] [[Ази]]йн арлын [[улс|орон]] юм. Нийслэл нь [[Манила]] хот, хамгийн том нь Бөөн Манилагийн Кесон хот болно. Филиппиний олтриг нь [[Номхон Далай]]н баруун хэсэгт байх 7,641&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|title=More islands, more fun in PH|date=2 сарын 20 2016|language=Англи хэл|access-date=6 сарын 20 2018|archive-date=2018-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007074415/http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; арлаас бүрдэх бөгөөд усаар [[Индонез]], [[Малайз]], [[Палау]], [[Тайвань]], [[Вьетнам]]тай хиллэнэ. 

Филиппиний хүн ам 2020 оны байдлаар 114 сая орчим.&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IMF2006&quot; /&gt; Эдийн засгийн хэмжээгээр дэлхийд 46-д ордог. Тухайлбал дотоодын нийт бүтээгдхүүн нь [[2008]] онд 154.073 тэрбум ам. доллар хүрч байсан.&lt;ref name=&quot;IMF2006&quot; /&gt; Дэлхий даяар 11 сая гаруй филиппинчүүд тархан суурьшсан нь Филиппиний нийт хүн амын 11% нь болно.

1521 оны 3-р сарын 16-нд [[Фернан Магеллан]] ирэхээс өмнө &lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://www.asianweek.com/2008/08/26/name-change-for-the-philippines/|wayback=20090129142616|text=&quot;Name Change for the Philippines&quot;|archiv-bot=2023-09-26 20:13:48 InternetArchiveBot}}. [[AsianWeek]]. Retrieved on [[2008]]-[[08-30]].&lt;/ref&gt;, Филиппинд  [[Хятад]], [[Энэтхэг]], [[Япон]], [[Малайн олтриг]] зэрэг [[Ази]]йн бусад орны оршин суугчидтай худалдаа наймаа хийдэг байсан австронез угсааны ард түмэн нутагладаг байжээ. Филиппин XVI зуунд [[Испани]]йн колони болсон бөгөөд XX зууны эхээр [[АНУ]]-ын эрхшээлд оржээ. 1896 онд [[Катипунан]]аар удирдуулсан [[Филиппиний хувьсгал]]аар Испаниас тусгаар тогтносон. [[Испани-Америкийн дайн]]ы явцад АНУ-ын цэрэг Филиппинийг эзлэн авснаар [[Филиппин-Америкийн дайн]] дэгдсэн ажээ. 1935 онд [[Филиппиний Хамтын Нөхөрлөл|Хамтын Нөхөрлөл]] маягийн засгийн газар байгуулагдсанаар өөртөө засах эрхтэй болсон ба Филиппиний анхны сонгууль явагджээ. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]] Номхон Далайд дууссаны дараа тус улс 1946 оны 7-р сарын 4-нд АНУ-аас тусгаар тогтножээ. 

[[Фердинанд Маркос]] 1972 онд дайны байдал зарласны улмаас Филиппинд бослого тэмцэл өрнөж, Ардын Шинэ Арми, Моро Үндэсний Чөлөөлөх Фронт зэрэг босогчдын бүлэглэл үүссэн. [[Бага Бенино Акино|Ниной Акино]] алуурчны гарт амь үрэгдсэнээс хойш удалгүй түүний бэлэвсэн эхнэр [[Корасон Акино]], тухайн үед тус улсын оюуны санааны удирдагч байсан Хайме Кардинал Син нар 1986 онд Ардын эрхийн хувьсгал хийж, тус улсыг эргээд ардчилсан засаглалтай болгосон юм. Ардчилал сэргэн тогтсоноос хойш улс төрийн эргэлт, авлигын дуулиан шуугиант хэргүүд гарч, төрийн эрх тайван замаар шилжсээр ирсэн билээ.&lt;ref name=&quot;CIAfactbook&quot; /&gt;

2016 оны 6-р сарын 30-нд [[Родриго Дутерте|Родриго Роа Дутерте]] тус улсын ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. 2022 оны 6-р сарын 30-нд болсон сонгуулиар олонхын санал авсан Ерөнхийлөгч 1965-1986 онд Ерөнхийлөгч байсан [[Фердинанд Маркос|Фердинанд Маркосын]] хүү Фердинанд Ромуалдес Маркос буюу Бонгбонг Маркос Филиппиний Ерөнхийлөгч болсон байна.  

Орчин үеийн Филиппин Өрнөдийн ертөнцийн олон шинжийг агуулсан байдаг нь [[Испани]], [[Латин Америк]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын соёлоос голдуу залгамжлагдсан байдаг. Тус улсын зонхилох шашин нь [[Католик шашин]] бөгөөд Испаничууд ирэхээс өмнө байсан уламжлалт шашны зан үйл хадгалагдан үлдсэн байдаг. Түүнчлэн [[Исламын шашин|Исламын шашныг]] шүтэгчид байдаг.&lt;ref name=&quot;encarta&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Steinberg|first=David Joel|title=Philippines|url=http://encarta.msn.com/text_761558570___0/Philippines.html|encyclopedia=[[Encarta]]|date=2007}}&lt;/ref&gt; 1973 он хүртэл [[испани хэл]] Филиппиний албан ёсны хэл байсан. Түүнээс хойш [[Филиппин хэл|филиппин]], [[Англи хэл|англи]] хэмээх хоёр албан ёсны хэлтэй болсон.&lt;ref name=CIAfactbook /&gt;

== Нэрийн гарал үүсэл ==
Тус улсын нэр нь XVI зууны сүүл үеийн Испанийн ван [[II Филип]]ийн нэрнээс үүдэлтэй юм.&lt;ref name=&quot;etymology&quot;&gt;{{Citation |author= Gregorio F. Zaide, Sonia M. Zaide|title=Philippine History and Government, Sixth Edition |publisher=All-Nations Publishing Company |year= 2004}}&lt;/ref&gt; Испанийн аялагч Руй Липес де Вияалобос анх ''Las Islas Filipinas'' хэмээх нэрийг тухайн үед угсаа залгамжлах хунтайж байсан Филипийг хүндэтгэн [[Лейт арал]] болон [[Самар арал]]д өгсөн ажээ. Бусад арал нь өөр өөрийн нэртэй байсан боловч энэ нэр нь яваандаа тус олтригийг тэр чигт нь нэрлэх нэр болсон.&lt;ref name=&quot;etymology&quot; /&gt;

[[Файл:Ortigas_Center_Skyline_panoramic.jpg|thumb|center|600px|Бөөн Манила]]

== Улс төрийн тогтолцоо ==
1987 оны Үндсэн хуулийн дагуу Филиппин нь хоёр танхимтай парламент, бие даасан шүүх засаглалтай ерөнхийлөгчийн Бүгд найрамдах улс юм. Төрийн тэргүүн нь бүх нийтийн шууд сонгуулиар 6 жилийн хугацаагаар сунгах, дахин нэр дэвшүүлэх эрхгүйгээр сонгогддог байна. Ерөнхийлөгч нь Сайд нарын танхимыг (Засгийн газар) тэргүүлдэг бөгөөд зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч юм.

Тус улсын хууль тогтоох дээд байгууллага нь Филиппиний Сенат (24 суудал) ба Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхим (316 суудал) гэсэн хоёр танхимаас бүрддэг Конгресс юм. Сенаторуудыг 6 жилийн хугацаатай (гурван жил тутамд 12 хүн ээлжлэн, гэхдээ дараалсан хоёроос илүүгүй), Төлөөлөгчдийн танхимын гишүүдийг гурван жилээр (дараалсан гурваас илүүгүй хугацаатай) сонгодог.

== Гадаад харилцаа ==
Филиппиний олон улсын харилцаа нь бусад улс орнуудтай хийх худалдаа, 11 сая Филиппинчүүд өөр улс оронд амьдардаг гэх мэтээр эргэлддэг. Филиппин улс нь НҮБ-ыг үүсгэн байгуулагч, идэвхтэй гишүүн орон бөгөөд НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн Байнгын бус гишүүнээр олон удаа сонгогдсон.

Филиппин улс АНУ-тай тогтоосон харилцаандаа ихээхэн анхаардаг. Тэд [[Хүйтэн дайн|хүйтэн дайны]] үед болон терроризмын эсрэг тэмцэлд АНУ-ыг дэмжиж байсан. Филиппин бол [[НАТО]]-гийн гол холбоотнуудын нэг юм. Филиппин улс өмнө нь Америкийн колони байсан ч АНУ-д өөрийн нутаг дэвсгэрт цэргийн бааз байгуулахыг зөвшөөрсөн. [[Япон]] бол Филиппин улсын хөгжилд бусдаас илүү тусалдаг орны нэг юм.

Филиппин улс бусад оронтой ерөнхийдөө сайн харилцаатай байдаг. Филиппин улс өндөр хөгжилтэй эдийн засагтай орнуудын дэмжлэгийг өндрөөр үнэлдэг ч эдийн засгийн хувьд буурай хөгжилтэй бусад орнуудыг дэмждэг. Түүхэн хэлхээ холбоо, соёлын ижил төстэй байдал нь Испанитай хамтран ажиллах сайн үндэс суурь юм. Хэдийгээр хилийн чанад дахь Филиппинчүүдийн амьдралын нөхцөл тийм ч сайн байдаггүй бөгөөд заримдаа ялгаварлан гадуурхалт, хүчирхийлэлд өртдөг ч олон Филиппинчүүд бусад оронд ажилладаг.

== Тэмдэглэл ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== Эшлэл ==
{{reflist}}

== Цахим холбоос ==
&lt;!--Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam.--&gt;
'''Албан ёсны'''
* [https://web.archive.org/web/20120101105754/http://www.gov.ph/ Official website of the Philippine Government] - Gateway to governmental sites

'''Газрын зураг'''
* [http://www.wikimapia.org/#y=12554564&amp;x=122915039&amp;z=6&amp;l=0&amp;m=a WikiSatellite view of Philippines at WikiMapia]
&lt;!--Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam.--&gt;

'''Бусад'''
&lt;!--DO NOT SPAM! THANK YOU!!!--&gt;
* [http://uk.youtube.com/watch?v=1QgTdk6fLAk WOW Philippines Tourism Ad]
* [http://newsweek.washingtonpost.com/postglobal/america/philippines Washington Post's: How the Philippines Sees America]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1262783.stm BBC Country Profile on the Philippines]
* [https://web.archive.org/web/20061108072347/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/rp.html CIA World Factbook: Philippines]
* [http://countrystudies.us/philippines/ U.S. Country Studies: Philippines]
* [https://web.archive.org/web/20181202025242/http://www.philippinesdailyphotos.com/ Philippines Daily Photos]
* [http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/plc2006/papers/FullPapers/I-2_Solheim.pdf Origins of the Filipinos and Their Languages by Wilhelm G. Solheim II] ([[Portable Document File|PDF]])
* [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a2296 History of the Philippine Islands] in many volumes, from [[Project Gutenberg]] (and indexed under [[Emma Helen Blair]], the general editor)
* [http://wiki.answers.com/Q/FAQ/2802 WikiAnswers: Q&amp;A about the Philippines]

{{Ази}}

&lt;!--Categories--&gt;
&lt;!--Interwikis--&gt;

[[Ангилал:Филиппин| ]]
[[Ангилал:Азийн орон]]
[[Ангилал:АСЕАН-ы гишүүн орнууд]]
[[Ангилал:Азийн арлын бүлэг]]
[[Ангилал:Арлын орон]]
[[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]]
[[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]]</text>
      <sha1>dpem507l6tfq3cs0knxsk8ly9qh0qa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ядуурал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9859</id>
    <revision>
      <id>867300</id>
      <parentid>859658</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24686" sha1="qob7vonxcohogq3pfsxv8g48460d83y" xml:space="preserve">'''Ядуурал''' ({{lang-en|Poverty}}; {{lang-ru|Бедность}}) гэж амьдралын чанарыг тодорхойлогч [[хүнс тэжээл]], [[хувцас]], [[гэр орон]] зэрэг ердийн хэрэгцээний дутагдал гачигдлыг хэлнэ. Үүнээс гадна ядуурлаас гарахад буюу хүн ам дотор хүндтэй байр суурь эзлэхэд зайлшгүй хэрэгтэй [[боловсрол]], [[ажлын байр]] зэрэг боломжуудад хүрч чадахгүй байдлыг илтгэж болно.

Дэлхийн хүн амын тал хувь нь ядууралд байна гэсэн статистик тоо байдаг. Ядуурлыг [[үнэмлэхүй ядуурал|үнэмлэхүй]] ба [[харьцангуй ядуурал|харьцангуй ядуурлаар]] хэмжиж болно.

Үнэмлэхүй ядуурал гэж улс гүрнүүд ба цаг хугацааны турш тогтмол байж ирсэн стандартыг хэлнэ. Үнэмлэхүйн хэмжилтийн жишээ гэвэл хүнд зайлшгүй хэрэгтэй хоол тэжээлийгээ (насанд хүрсэн эр хүнд 2000-2500 калор орчим) хүртэж чадахгүй байгаа хүн амын хувийг хэлнэ.

[[Дэлхийн Банк]] нь [[туйлын ядуурал|туйлын ядуурлыг]] өдөрт 1 [[америк доллар]]аас доош мөнгөөр амьдарч байгаа, дунд зэргийн ядуурлыг хоёр америк доллараас доош мөнгөөр амьдарч байгаа хэмээн тодорхойлдог. 

[[Файл:Percentage_living_on_less_than_$1_per_day_1981-2001.png|thumb|right|200px|1 өдөрт 1 доллараас доош мөнгөөр амьдарч буй хүмүүсийн тоо, бүсээр (1981-2001 он)]]

2001 оны байдлаар 1.1 тэрбум хүн туйлын ядуу, 2.7 тэрбум хүн дунд зэргийн ядуу хэмээх үзүүлэлт байдаг.&lt;ref name = &quot;worldbank-Poverty&quot;&gt;The World Bank, 2007, Understanding Poverty {{Webarchiv|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,contentMDK:20153855~menuPK:373757~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:336992,00.html |wayback=20191107161906 |text=Archive copy |archiv-bot=2024-03-06 21:35:19 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Хөгжиж буй улс орнууд дахь туйлын ядуучуудын хувь нь 1990 онд 28 хувь байсан нь 2001 онд 21 хувь болсон байна. Эл дэвшлийн ихэнх хэсэг нь зүүн ба өмнөд Азид болсон. Зүүн Азид хоёр доллараар амьдарч байгаа хүн амын хувь 1990 онд 69 хувь байснаас 2007 онд 27 хувь болтлоо буурчээ.&lt;ref name = &quot;worldbank-Poverty&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Shaohua Chen and Martin Ravallion, 2007, &quot;How Have the World's Poorest Fared Since the Early 1980s?&quot; Table 3, p. 28. {{Webarchiv|url=http://econ.worldbank.org/external/default/main?ImgPagePK=64202990&amp;entityID=000112742_20040722172047&amp;menuPK=64168175&amp;pagePK=64210502&amp;theSitePK=477894&amp;piPK=64210520 |wayback=20070310150255 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Харин [[Сахарын цөл]]өөс доошхи [[Африк]]т туйлын ядуурал 1981 онд 41 хувьтай байснаас 2001 онд 46 хувь болж өссөн байна. Үүнтэй зэрэгцүүлээд өсч буй хүн амын тоог нэмбэл туйлын ядуу хүмүүсийн тоо 231 саяаас 318 сая болсон байна.&lt;ref&gt;The Independent, 'Birth rates must be curbed to win war on global poverty', 31 January 2007 {{Webarchiv|url=http://news.independent.co.uk/world/politics/article2201090.ece |wayback=20080119183753 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Дэлхийн бусад бүсүүдэд харин өөрчлөлт бага байна. 1990 оны үеэс [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] задарч Зүүн Европ ба Tөв Азид тогтвор муутай, шилжилтийн эдийн засагтай шинэ улс гүрнүүд бий болсноор орлого эрс бууж, ядуурлын түвшин шинэ зуун гарах хүртэл 6 хувь хүртэл өссөний дараагаас л буурч эхлэжээ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,contentMDK:20153855~menuPK:373757~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:336992,00.html |title=Worldbank.org reference |access-date=2008-12-05 |archive-date=2019-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107161906/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,contentMDK:20153855~menuPK:373757~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:336992,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

1990 оноос хойш дэлхийн ядуурлын түвшин ерөнхийдөө буурчээ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://iresearch.worldbank.org/PovcalNet/povDuplic.html |title=World Bank Regional aggregation using 2005 PPP and $1.25/day poverty line - PovcalNet |accessdate=5 December 2008 |work= |publisher=PovcalNet/World Bank |date= }}&lt;/ref&gt;:
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Бүс||1990||1996||1999||2002||2005
|-
|[[Зүүн Ази]] ба [[Номхон далай]]||54.72%||36.00%||35.51%||27.59%||16.78%
|-
|[[Европ]] ба [[Төв Ази]]||1.96%||4.61%||5.13%||4.59%||3.56%
|-
|[[Латин Америк]] ба [[Карибын тэнгис]]ийн орнууд||11.32%||10.97%||10.89%||10.69%||8.19%
|-
|[[Ойрх Дорнод]] ба [[Хойд Африк]]||4.31%||4.10%||4.22%||3.56%||3.60%
|-
|[[Өмнөд Ази]]||51.71%||47.05%||44.13%||43.80%||40.34%
|-
|Сахарын цөлнөөс доошхи Африк||57.58%||58.78%||58.37%||55.03%||50.91%
|-
|Нийт||41.69%||34.45%||33.73%||30.53%||25.19%
|-
|}	

Хэдийгээр ядуусын тоо багасч байгаа нь тодорхой боловч бүсүүд доторх өөрчлөлт нь харилцан адилгүй байна. Жишээ нь хөгжиж байгаа орнууд дотор [[Хятад]] ба [[Энэтхэг]]ээс гадна дэвшил ахиц гарч буй орнууд маш цөөн байгаа, эсвэл дэвшил нь маш бага байна.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://socialanalysis.org/ |title=Institute of Social Analysis |access-date=2008-12-05 |archive-date=2010-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629122044/http://www.socialanalysis.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Гэхдээ дэлхийн хүн ам байнга өсч байгаа тул ядуусын тоо тогтмол байгаа явдал нь ядуусын харьцаа багасч байна гэсэн үг. Хятад ба Энэтхэгийг тооцохгүйгээр, 1 доллараас доош мөнгөөр амьдарч буй хүн амын хувь 1981-2004 онд 31.35%-с 20.70% хүртэл буурсан.&lt;ref&gt;Shaohua Chen and Martin Ravallion, 2007, &quot;How Have the World's Poorest Fared Since the Early 1980s?&quot;[http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2007/04/16/000016406_20070416104010/Rendered/PDF/wps4211.pdf]&lt;/ref&gt;

[[Файл:Life expectancy 1950-2005.png|thumb|right|200px|Дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойш [[дундаж наслалт]] хөгжиж буй орнуудад ихэд өссөн бөгөөд хөгжилтэй, хөгжиж буй орнуудын дундаж наслалтын өөрчлөлт багассаар байна (1950-2005)]]

Хүний хөгжлийн бусад үзүүлэлтүүд ч сайжирч байна. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]аас хойш дундаж наслалт хөгжиж буй орнуудад ихэд өссөн бөгөөд хөгжилтэй, хөгжиж буй орнуудын дундаж наслалтын өөрчлөлт багассаар байна.

Дэлхийн хамгийн хөгжилгүй орнууд байрлах Сахарын цөлнөөс дооших Африкт ч гэсэн дундаж наслалт Дэлхийн хоёрдугаар дайны өмнө 30 жил байснаас 50 жил хүртэл дээшилж байсан. Гэвч үүнээс хойш [[дархлалын олдмол хомсдол]] ба бусад өвчнүүд ихээр тархсны дараа буцаад доошилжээ (одоогоор 47 жил). Монгол нь дундаж наслалтаараа НҮБ-ын гишүүн орнууддаас 122-д орох ба дундаж наслалт нь 66.99 жил байна.

Дундаж наслалтаас гадна:
* Таваас доош насны хүүхдүүдийн нас баралт&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://www.theglobalist.com/DBWeb/StoryId.aspx?StoryId=2429 |wayback=20080501061023 |text=The Eight Losers of Globalization |archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot }} By Guy Pfeffermann.&lt;/ref&gt;
* Нэг хүнд оногдох хоол хүнсний хэмжээ (2,200 калораас бага тэжээл ноогдох хүн ам 1960-1990 он хүртэл 56 хувиас 19 хувь болсон)
* [[Бичиг үсэгт тайлагдах]] явдал (1950-1999 онд 52 хувиас 81 хувь болсон, үүнд эмэгтэйчүүдийн бичиг үсэгт тайлагдах явдал ихссэн явдал нь гол ахиц болсон)
* Ажиллахгүй байгаа хүүхдүүдийн тоо (1960 онд 76% байснаас 2000 онд 90% хүртэл ихссэн)
зэрэг бусад олон үзүүлэлтүүдэд ахиц гарчээ.

== Ядуурлын шалтгаан ==
[[Файл:Starved girl.jpg|200px|right|thumb|1960-аад оны Нигер-Биафраны дайны үед өлбөрсөн эмэгтэй хүүхэд.]]
=== Эдийн засгийн ===
* [[Ажилгүйдэл]]
* Хоол хүнсний хомсдол, үнийн өсөлт (үүнд үр тариаг түлш болгон ашиглаж буй явдал ихэд нөлөөлнө)
* Баячууд өөрсдийн хөрөнгөө бусад орнуудад хадгалуулж шилжүүлж буй явдал
* [[Худалдааны тэгш бус байдал]]. Үүнд хөгжиж буй орнуудын харьцангуй давуу тал алдагдана
* Газрын тэгш бус хуваарилалт

=== Засгийн ===
* Ядуу орнуудад [[ардчилсан]] бус байдал&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cceia.org/resources/transcripts/5129.html |title=Cceia.org |access-date=2006-09-27 |archive-date=2006-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060927151839/http://www.cceia.org/resources/transcripts/5129.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Хууль]] үйлчлэхгүй байдал&lt;ref&gt;[http://www.cato.org/research/articles/vas-0109.html Ending Mass Poverty] by Ian Vásquez&lt;/ref&gt;
* Үр бүлтээлтэй засаглалгүй байдал&lt;ref&gt;Governance Matters IV. {{Webarchiv|url=http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/0,,contentMDK:20696276~pagePK:64214825~piPK:64214943~theSitePK:469382,00.html |wayback=20081228224011 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-10-18 14:26:29 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
* Нөөцийн зөв ашиглалт (зөв ашиглалт байхгүйгээс болж газрын баялаг ихтэй орнууд нь түүнээсээ болж зүдэрдэг ба заримдаа нөөцөө &quot;хараал&quot; гэж тодорхойлох нь ч бий)
* Дэд бүтцийн хөгжил муу&lt;ref name=&quot;GCR&quot;&gt;[[Global Competitiveness Report]] 2006, World Economic Forum, [http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/Global%20Competitiveness%20Report/index.htm Website]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://www.adbi.org/conf-seminar-papers/2004/11/26/830.infrastructure.poverty.reduction/ |wayback=20110926192919 |text=Infrastructure and Poverty Reduction: Cross-country Evidence |archiv-bot=2024-08-14 07:16:55 InternetArchiveBot }} Hossein Jalilian and John Weiss. 2004.&lt;/ref&gt;
* Боловсролын стандарт, хүрэлцээ муу&lt;ref name=GCR/&gt;
* Авлига, хээл хахууль&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.transparency.org/news_room/faq/corruption_faq |title=Transparency International FAQ |access-date=2008-12-05 |archive-date=2008-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011151041/http://transparency.org/news_room/faq/corruption_faq |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.malaysia-today.net/Blog-e/2005/06/nigerias-corruption-totals-400-billion.htm |title=Nigeria's corruption totals $400 billion |access-date=2008-12-05 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211033642/http://www.malaysia-today.net/Blog-e/2005/06/nigerias-corruption-totals-400-billion.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Нийгмийн ===
* Хүн амын хэт өсөлт, гэр бүл төлөвлөлтгүй&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://news.independent.co.uk/world/politics/article2201090.ece |wayback=20080119183753 |text=Birth rates 'must be curbed to win war on global poverty |archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot }} The Independent. 31 January 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.finfacts.com/irelandbusinessnews/publish/article_1011078.shtml |title=Record rise in wheat price prompts UN official to warn that surge in food prices may trigger social unrest in developing countries |access-date=2008-12-05 |archive-date=2020-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115211628/http://www.finfacts.com/irelandbusinessnews/publish/article_1011078.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Гэмт хэрэг]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boston.com/news/world/latinamerica/articles/2006/09/25/brazil_murder_rate_similar_to_war_zone_data_shows/ |title=Brazil murder rate similar to war zone, data shows |access-date=2008-07-26 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726160400/http://www.boston.com/news/world/latinamerica/articles/2006/09/25/brazil_murder_rate_similar_to_war_zone_data_shows/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.worldpress.org/Americas/2549.cfm Mexico: Drug Cartels a Growing Threat]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://online.sfsu.edu/~rone/Buddhism/FivePrecepts/AnnualViolence.html |title=WHO: 1.6 million die in violence annually |access-date=2008-12-05 |archive-date=2010-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611171651/http://online.sfsu.edu/~rone/Buddhism/FivePrecepts/AnnualViolence.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* Түүхийн хүчин зүйлс (ж.нь. [[империализм]], [[колоничлол]], [[коммунизм]]ын дараах байдал)&lt;ref&gt;''The Paradox of Africa's Poverty'' By Tirfe Mammo. 1999. ISBN 1-56902-049-3. Gives credit to imperialism/colonialism as a cause as one of two major schools of thought.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?doi=10.1086/378454&amp;erFrom=2848278057652134172Guest Long-Run Development and the Legacy of Colonialism in Spanish America]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[http://taylorandfrancis.metapress.com/(xobean55pkh3c455grqgv545)/app/home/contribution.asp?referrer=parent&amp;backto=issue,4,6;journal,23,27;linkingpublicationresults,1:104614,1 Reflections on Colonial Legacy and Dependency in Indian Vocational Education and Training (VET): a societal and cultural perspective]'' by Madhu Singh&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/966616.stm Child poverty soars in eastern Europe]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C07E0D8163FF931A25753C1A9669C8B63  Study Finds Poverty Deepening in Former Communist Countries]&lt;/ref&gt;
* [[Боловсрол]]той хүмүүс гадаад руу явах явдал
* [[Соёл]]ын нөлөө (уламжлалт амьдралын хэв маягууд)
* Нийгмийн халамжийн тогтолцоонд ядуучууд биш зөвхөн дунд анги л хамрагддаг байдал
* [[Дайн]] (үүнд [[иргэний дайн]], [[геноцид]], [[улс төрийн аллага]])&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/712992.stm Ethiopia rejects war criticism]&lt;/ref&gt;
* Тэгш бус байдал, [[Ялгаварлан гадуурхалт|ялгаварлан гадуурхах үзэл]] (үүнд насаар болон хүйсээр ялгаварлах явдал, арьс өнгөөр ялгаварлах)&lt;ref&gt;[http://www.usccb.org/cchd/epic/www/causesofpovertya.html Ending Poverty in Community (EPIC)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cbc.ca/world/story/2007/03/02/india-dalits.html UN report slams India for caste discrimination]&lt;/ref&gt;
* Хувь хүний үйлдлүүд (Исабелл Соухиллын судалгаагаар, &quot;а. сургуулиас битгий гар б. гэрлээгүй байхдаа хүүхэдтэй битгий бол в. ямар ч ажилтай байсан түүнээс битгий гар&quot; гэсэн зарчмуудыг дагавал ядуурах магадлал эрс буурна гэжээ.) &lt;ref&gt;See, e.g., {{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/12324a.htm |title=The Moral Doctrine of Poverty |accessdate=2007-01-17 }}&lt;/ref&gt;

=== Эрүүл мэнд ===
[[Файл: Nigerian_Surgery_Table.jpg|thumb|Нигерийн хөдөөний эмнэлгүүдэд модон мэс заслын ширээнүүд элбэг ажээ.]]
* Сайн чанарын эмнэлгийн үйлчилгээгээр хангагдахгүй явдал&lt;ref name=GCR/&gt;
* Хүүхэд байхдаа хоол тэжээлээр дутагдах&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050406002544/http://www.copenhagenconsensus.com/Files/Filer/CC/Papers/sammendrag/Accepted__Hunger_summary_070504.pdf Hunger and Malnutrition] paper by Jere R Behrman, Harold Alderman and John Hoddinott.&lt;/ref&gt;
* [[Өвчин эмгэг]], үүнд &quot;ядуурлын өвчнүүд&quot; гэгдэх: [[Дархлалын олдмол хомсдол|ДОХ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.eldis.org/static/DOC12805.htm |title=The long-run economic costs of AIDS: theory and an application to South Africa |access-date=2008-12-05 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120163744/http://www.eldis.org/static/DOC12805.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, [[хумхаа]]&lt;ref&gt;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=11832956 The economic and social burden of malaria.]&lt;/ref&gt;, [[сүрьеэ]]
* Сэтгэл гутрал&lt;ref&gt;{{cite journal| url=http://www.searo.who.int/EN/Section1243/Section1310/Section1343/Section1344/Section1353_5271.htm| title=Is Depression a Disease of Poverty? | volume=5 | issue=1}}&lt;/ref&gt; 
* Архидалт, хар тамхиний донтолт&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uschamber.com/sb/screening/0512_quest6.htm |accessdate=2007-01-17 |title=&quot;U.S. Chamber of Commerce Fact Sheet &quot; |archive-date=2006-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061214094935/http://www.uschamber.com/sb/screening/0512_quest6.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Байгаль орчны үзүүлэлтүүд ===
* Газар нутгийн үржил шим муу байх&lt;ref&gt;''Exploitation and Over-exploitation in Societies Past and Present'',  Brigitta Benzing, Bernd Herrmann&lt;/ref&gt; 
* [[Цөлжилт]] ба [[бэлчээрийн талхлалт]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.earth-policy.org/Updates/2006/Update61.htm |title=The Earth Is Shrinking: Advancing Deserts and Rising Seas Squeezing Civilization |access-date=2008-12-05 |archive-date=2009-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090810034949/http://www.earth-policy.org/Updates/2006/Update61.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/environment/2007/aug/31/climatechange.food Global food crisis looms as climate change and population growth strip fertile land]&lt;/ref&gt;
* [[Ой модны хомсдол]]&lt;ref&gt;Forest and Land Management in Imperial China
 By Nicholas K. Menzies&lt;/ref&gt;
* [[Уур амьсгалын өөрчлөлт]]&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/environment/2007/nov/03/food.climatechange Global food crisis looms as climate change and fuel shortages bite]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://surmang.org/pdf/pah2.pdf|wayback=20141013000602|text=The Geography of Poverty and Wealth|archiv-bot=2023-09-26 23:08:21 InternetArchiveBot}} by Jeffrey D. Sachs, Andrew D. Mellinger, and John L. Gallup. From [[Scientific American]] magazine&lt;/ref&gt;
* Газарзүйн үзүүлэлтүүд&lt;ref&gt;[[Guns, Germs, and Steel]] Jared M. Diamond W. W. Norton &amp; Company 1999&lt;/ref&gt;
* [[Усны хомсдол]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greatlakesdirectory.org/zarticles/080902_water_shortages.htm |title=Global Water Shortages May Cause Food Shortages |access-date=2008-12-05 |archive-date=2007-07-04 |archive-url=https://archive.ph/20070704120613/http://www.greatlakesdirectory.org/zarticles/080902_water_shortages.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/42387/story.htm Vanishing Himalayan Glaciers Threaten a Billion]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.peopleandplanet.net/pdoc.php?id=3024 |title=Big melt threatens millions, says UN |access-date=2008-12-05 |archive-date=2007-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070819200515/http://www.peopleandplanet.net/pdoc.php?id=3024 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Үнэмлэхүй ядуурал ==
Үнэмлэхүй ядуурлыг ядуурлын үндсэн шугамын тусламжтайгаар тодорхойлж болно. Өрхийн орлого ядуурлын түвшингээс доогуур байвал тухайн хүн эсвэл гэр бүл ядуу гэж тооцогддог. Энэ нь хүний ​​үндсэн хэрэгцээ (хоол хүнс, ус, хувцас, орон байр) хангагдаагүй, хувь хүний ​​бие бялдар, нийгмийн сайн сайхан байдалд шаардлагатай ариун цэврийн байгууламж, боловсрол, эмнэлгийн тусламж, мэдээлэл гэх мэт тав тухыг хангаж чадахгүй байгааг харуулж байна

== Ядуурлыг багасгах ==
* Эдийн засгийн өсөлт
:[[Дэлхийн Банк]]ны ядуурлын эсрэг стратегийн чухал хэсэг нь ядуурлыг эдийн засгийн өсөлтөөр багасгах явдал юм.
* [[Чөлөөт зах зээл]]
:Засгийн газрын оролцоо бага, [[капитализм|капиталист]] худалдаа арилжаа болон зах зээлийн эдийн засагтай байх
* Чөлөөт худалдаа
* Шууд тусламж
:Засгийн газрын хүмүүстээ үзүүлэх тусламж, тэтгэлэг болон сайн дураараа хүмүүсийн өгөх тусламж
* Хөгжлийн тусламж
:Хөгжилтэй орнуудын хөгжиж буй орнуудад өгөх тусламж туслалцаа
* Ядуусын амьдралын боломж баталгааг дээшлүүлэх
* [[Мянганы хөгжилтийн зорилтууд]]

== Эшлэл ==
{{reflist|3}}

== Гадаад холбоос ==
{{commonscat|Poverty|Ядуурал}}
* [https://web.archive.org/web/20120720225227/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/0,,menuPK:336998~pagePK:149018~piPK:149093~theSitePK:336992,00.html Ядуурал] - Дэлхийн Банкны портал сайт
* [http://www.un.org/esa/socdev/social/poverty Ядуурлыг устгах] - НҮБ-ын нийгмийн хөгжлийн дивиз

[[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]]
[[Ангилал:Ядуурал| ]]
[[Ангилал:Нийгмийн бүтэц]]
[[Ангилал:Нийгэмшүүлэлт]]
[[Ангилал:Макро эдийн засгийн онол]]
[[Ангилал:Орлого]]
[[Ангилал:Тэгш бус байдлын судалгаа]]</text>
      <sha1>qob7vonxcohogq3pfsxv8g48460d83y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мөст сум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11240</id>
    <revision>
      <id>867290</id>
      <parentid>851240</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46669-04</username>
        <id>107075</id>
      </contributor>
      <origin>867290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15189" sha1="mbkshlg2tva3ozb67ipch8joqiv10mw" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{Инфобокс суурин
| name                            = Мөст сум
| native_name                     = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠮᠥᠰᠦᠲᠦ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}}
| native_name_lang                = mn
| settlement_type                 = [[Монгол Улсын сумд|Сум]]
| nickname                        = 
| motto                           = 
| image_skyline                   = Мөст сум.jpg
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_shield                    = 
| shield_size                     = 
| image_blank_emblem              = 
| blank_emblem_size               = 
| image_map                       = Möst-Khovd Province.png
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
| image_map1                      = 
| mapsize1                        = 
| map_caption1                    = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = 
| subdivision_type                = Улс
| subdivision_name                = {{flag|Монгол}}
| subdivision_type1               = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]]
| subdivision_name1               = {{flagicon image|Flag of Khovd Aimag (since 2014).svg}} [[Ховд аймаг|Ховд]]
| subdivision_type2               = 
| subdivision_name2               = 
| seat_type                       = Сумын төв
| seat                            = Улаантолгой
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| leader_title1                   = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1                    = 
| established_title               = 
| established_date                = 
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 3927
| area_land_km2                   = 
| area_water_km2                  = 
| area_total_sq_mi                = 
| area_land_sq_mi                 = 
| area_water_sq_mi                = 
| area_water_percent              = 
| area_urban_km2                  = 
| area_urban_sq_mi                = 
| area_metro_km2                  = 
| area_metro_sq_mi                = 
| population_as_of                = 2022
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = {{decrease}} 3,131
| population_density_km2          = auto
| population_density_sq_mi        = 
| population_metro                = 
| population_density_metro_km2    = 
| population_density_metro_sq_mi  = 
| population_urban                = 
| population_density_urban_km2    = 
| population_density_urban_mi2    = 
| timezone                        = UTC + 7
| utc_offset                      = +7
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = 
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}
[[File:Мөст сум ө.jpg|thumb|250px]]

'''Мөст сум''' нь нийслэл Улаанбаатар хотоос 1325 км, аймгийн төвөөс 190 км зайд оршдог. [[Халх]], [[захчин]], [[урианхай]] 3 ястан амьдран суудаг.

== Түүхэн замнал ==
Мөст сум 1941 оны 03 дугаар сарын 15-нд Мөнххайрхан нэртэйгээр одоогийн Мөст сумын нутаг Тавтын адаг ус хэмээх газар Манхан сумын 2, Зэрэг сумын 1, Мөнххайрхан сумын 2, Алтай сумын 2, Цэцэг сумын 3 нийт 10 багтайгаар байгуулагдан үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад уг газар нь урсгал усгүй, багуудынхаа дундаж байрлал олоогүй учир нүүлгэн шилжүүлж, 1941 оны 10 дугаар сард Цагаан бургасны Цагаан түнгэд, 1945 оны 10 дугаар сард одоогийн буурь болох Улаантолгой буюу Боорж голын хөвөөнд шилжин суурьшсан байна. БНМАУ-ын бага хурлын 1942 оны 03 дугаар сарын 15-ны өдрийн 23 дугаар тогтоолыг үндэслэн Ховд аймгийн АДХГЗ-ны 1942 оны 08 дугаар сарын 02-ны өдрийн 19 тоот тушаалаар сумын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргаа болгон 156698 тоот гэрчилгээ олгосон байна. МУ-ын Засгийн газрын 1992 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрийн 53 дугаар тогтоолоор Засаг даргын Тамгын газар болгон өөрчилж 1597132 тоот гэрчилгээ олгожээ.

== Засаг захиргааны нэгж ==
Мөст сум нь нийт 5 багтай:  '''Цэцэггол, Хужирт, Баянхайрхан, Давст, Улаантолгой''' 

== Хүн ам ==
Тус сум халх, захчин, урианхай ястнаас бүрдсэн. Сумын дүнгээр 795 өрх, 3100 хүн амтай. Мал аж ахуйн 4, сумын төвийн 1 багтай.

== Газар зүй ==
Мөст сум нь 392729 га нутаг дэвсгэртэй, Алтайн нурууны салбар уулсын дунд оршиж өвөлдөө -21-ээс -30 хэмийн хүйтэн, зундаа +20-оос +28 хэм дулаардаг, эрс тэс уур амьсгалтай өндөр уулын бүсийн сум юм. Мөст сумын хамгийн өндөр цэг: далайн түвшнээс дээш 3966 метр өргөгдсөн Баатар хайрханы ноён оргил Цаст богд. Нам цэг: Давсны хонхор, 1600 метр өргөгдсөн Бооржийн адаг. Нийт бэлчээрийн талбай 387.0 мянган га бөгөөд хуурай хээр, цөлжүү, уулын нуга, голын сав, давсархаг болоод хужир мараат бэлчээр зонхилдог. 

=== Амьтан ===
Олон улсын болон Монгол улсын улаан номд бүртгэгдсэн CITES-ийн 1 дүгээр хавсралтад орсон нэн ховор амьтан [[цоохор ирвэс]], Монгол Улсын улаан ном CITES-ийн 2 дугаар хавсралтад орсон ховор амьтан [[аргаль]], [[янгир]], [[Алтайн хойлог]], [[шонхор]] болон [[нохой зээх]], [[хярс]], [[суусар]], [[өмхий хүрэн]], цагаан [[үен]], [[чоно]], [[үнэг]], [[бүргэд]], [[тас]], [[ёл]], ахууна, ятуу зэрэг ан амьтан, жигүүртэн шувууд олноор байдаг.
 
=== Ургамал ===
Тус сумын бэлчээрийн талбай 387 мянган га бөгөөд хуурай хээр, цөлжүү хээр, уулын нугажуу хээр, голын сав, давсархаг хужир мараат бэлчээрийн ургамалжилт зонхилдог. Улаан номд орсон [[алтангагнуур]], [[вансэмбэрүү]], ямаан сэрдэг, эмийн бамбай, дөрвөлсөн мүгээ, ган цэцэгт, алтанзул болон төрөл бүрийн зээргэнэ, таван салаа, Алтайн сонгино зэрэг олон төрөл зүйлийн ургамалтай.

=== Уур амьсгал ===
Алтайн нурууны өндөрлөг хэсэг Бөөрөг, Баатарын нурууны хооронд өвөлдөө дунджаар -21-ээс -30 хэм хүйтэн, зундаа +20-оос +28 хэм дулаан байдаг эрс тэс уур амьсгалтай.

=== Гол, нуур ===
Боорж, Бодонч зэрэг 11 гол, 10 горхи, 24 булаг, Далайн түвшнээс дээш 2500-3500 метрт орших Шавагт, Бөөрөг, Асгат, Давст, Хаг, Нүдэн нуур. Мухар асгатын Гавж, Давстын шар хадны рашаан зэрэг олон түүх дурсгалт газар, гол, нуур бий.

== Дэд бүтэц, үйлдвэрлэл үйлчилгээ ==
Тус сум нь Мобиком, Жи-Мобайлын үүрэн холбооны сүлжээ, Баянхайрхан, Хужирт багуудад холбооны сансрын антен ашиглаж байна. 13 аж ахуй нэгж, дэлгүүр, ТҮЦ 45, гуанз, цайны газар 6, зочид буудал 2, талх нарийн боовны цех 5, гутал оёдлын газар 3, модон эдлэл мужааны газар 1, иоджуулсан давсны үйлдвэр, хувийн мал эмнэлэгийн газар 3, Хаан банк, Төрийн банк, Улсын нөөцийн газар, Ник, Хөрс ШТС зэрэг байгууллагууд үйл ажиллагаа явуулж байна.

== Алдартан ==

* БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар Занабазарын Хийров
* БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар Магнайн Эрхэмбаяр
* Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Тогосын Жадамбаа
* Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Эрдэнэчулууны Дамдин
* Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Пүрэвийн Чимэд
* БНМАУ-ын УИХ-ын депутат Жуумайн Балааган
* БНМАУ-ын АИХ-ын депутат Буянхишигийн Цэдэв
* БНМАУ-ын АИХ-ын депутат Дамбын Бадамсүрэн
* УИХ-ын депутат, МУ-ын Гавьяат багш Дангаагийн Пүрэвдорж
* УИХ-ын гишүүн Гаанжуурын Ганболд
* УИХ-ын гишүүн [[Догсомын Батцогт]]
* УИХ-ын гишүүн Агваанлувсангийн Ундраа
* УИХ-ын гишүүн Энхбатын Болормаа
* Мөст сумын анхны дарга Чойнанзын Лханаасүрэн
* Сургуулийн анхны захирал Аюушийн Тогмид
* Туяа нэгдэлийн анхны дарга Гомбын Гун-Аа
* Мөст сумын ИТХ-ын анхны дарга Балааганы Содномдаржаа
* Монгол Улсын ургацын аварга Чулууны Баттулга
* МУ-ын Гавьяат барилгачин Оомборын Лхагважав
* МУ-ын Шинжлэх Ухааны Гавьяат ажилтан Лувсангийн Хайсандай
* МУ-ын Ойн Гавьяат ажилтан Лигдэний Чангас
* МУ-ын Гавьяат Жамбаалайн Өнөр
* Түүхийн шинжлэх ухааны доктор нэрт эрдэмтэн Дүгэрийн Гонгор
* МУ-ын Гавьяат багш Дүгэрийн Мөнхнасан
* Монгол улсын Төрийн албаны зөвлөлийн дарга асан МУ-ын Шинжлэх ухааны Гавьяат зүтгэлтэн Балтавын Цогоо
* МУ-ын Шинжлэх Ухааны Гавьяат зүтгэлтэн, Бригадын Генерал Бэгзийн Даваадорж
* МУ-ын Хүний Гавьяат эмч Балжиннямын Туяабадрах
* МУ-ын Хүний Гавьяат эмч Баатарын Морх
* МУ-ын Хүний Гавьяат эмч Дамдиндоржийн Бямбахүү
* МУ-ын Гавьяат барилгачин Аюурзанын Пүрэвдорж
* МУ-ын Гавьяат багш [[Тогоочийн Лхагва]]
* МУ-ын Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат ажилтан Бэгзийн Жамсран
* МУ-ын Шинжлэх Ухааны Гавьяат зүтгэлтэн Санжаагийн Будням
* МУ-ын Гавьяат Эдийн засагч Балжиннямын Очбадрах
* МУ-ын Хүний Гавьяат эмч Балжиннямын Гэгээбадрах
* МУ-ын Гавьяат Эдийн засагч Лханаагийн Галбадрах
* МУ-ын Байгаль Орчны Гавьяат ажилтан Алтангэрэлийн Энхбат
* МУ-ын Худалдааны Гавьяат ажилтан Пэрэнлэйн Тогтохбаатар
* МУ-ын Аж Үйлдвэрийн Гавьяат ажилтан Санжаагийн Даваажав
* МУ-ын Гавьяат Тээвэрчин, Ховд аймгийн засаг дарга асан Дамдины Галсандондог
* МУ-ын Аж Үйлдвэрийн Гавьяат ажилтан Батнасангийн Болдбаатар
* МУ-ын Заан [[Цэдэвийн Мягмарсүрэн]]
* МУ-ын алдарт уяач Дашцэрэнгийн Балдорж
* МУ-ын алдарт уяач Түвшинтөрийн Тугал
* Дэлхийн даамын холбооны мастер Тогтохын Сүлд
* Спортын мастер Пагнайн Ойдов
* Спортын мастер Загдын Болд
* Спортын мастер Бямбын Цэнгэл
* Спортын мастер Цэнд-Аюушийн Түмэнжаргал
* Спортын мастер Лхайсүрэнгийн Пүрэвцэрэн
* Спортын мастер Лхасүрэнгийн Баярсайхан
* Спортын мастер Ядамцоогийн Балсан
* Спортын мастер Хорлоогийн Баттулга
* Спортын мастер Сурнаагийн Цэвэлжав
* Спортын мастер Содномдаржаагийн Сугар
* Спортын мастер Дангаагийн Өлзий-Орших
* Спортын мастер Баярхүүгийн Буяндалай
* Аймгийн Арслан Мөнгөлөөгийн Мягмаржав
* Аймгийн Арслан Цэвээнпүрэвийн Адъяа
* Аймгийн Арслан [[Цэвээнпүрэвийн Төмөрцоож]]
* Аймгийн Арслан Мягмардоржийн Баяржавхлан

[[Ангилал:Мөст сум| ]]
[[Ангилал:Монголын сум]]
[[Ангилал:Ховд аймгийн сум]]</text>
      <sha1>mbkshlg2tva3ozb67ipch8joqiv10mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парагвай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14727</id>
    <revision>
      <id>867285</id>
      <parentid>827411</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T05:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37654" sha1="6xie7wqo08e9lln0ymnj73trl9rauqi" xml:space="preserve">{{short description|Өмнөд Америк дахь улс}}
{{about|улсын}}
{{Инфобокс улс
| conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Парагвай Улс
| native_name            = {{ubl|{{native name|es|República del Paraguay}}|{{native name|gn|Tavakuairetã Paraguái}}}}
| common_name            = Парагвай
| image_flag             = Flag of Paraguay.svg
| image_flag2            = Flag_of_Paraguay_(reverse).svg
| image_coat             = Coat of arms of Paraguay.svg
| coa_size               = 80px
| flag_type              = [[Парагвайн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]]{{nowrap|{{tsp}}{{#tag:ref |Парагвайн төрийн далбааны ар өвөр тал{{-}} |group=lower-alpha}}
&lt;!--(end nowrap:)--&gt;
}}
| symbol_type            = &lt;div style=&quot;padding:3px 0;&quot;&gt;[[File:Coat of arms of Paraguay (reverse).svg|80px]]&lt;/div&gt;&lt;!--
   symbol_type2     = --&gt;{{nowrap|[[Парагвайн төрийн сүлд|Сүлд]]{{tsp}}{{#tag:ref |Парагвайн төрийн сүлдний ар өвөр тал{{-}} |group=lower-alpha}}&lt;!--(end nowrap:)--&gt;}}
| image_map              = PRY orthographic.svg
| map_caption            = {{map caption |location_color=хар ногоон |region=Өмнөд Америк |region_color=саарал }}
| image_map2             = Paraguay - Location Map (2012) - PRY - UNOCHA.svg
| national_motto         = {{native phrase|es|Paz y justicia|nolink=on}}&lt;br/&gt;&quot;Энх тайван ба шударга ёс&quot;
| national_anthem        = &lt;br/&gt;{{native name|es|Himno Nacional Paraguayo|nolink=on}}&lt;br/&gt;&quot;[[Парагвайн төрийн дуулал]]&quot;&lt;br/&gt;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot;&gt;{{center|[[File:Paraguayan National Anthem.oga]]}}&lt;/div&gt;
| languages_type         = [[Албан ёсны хэл]]&lt;ref name=languages&gt;{{cite web |department=Paraguay – Constitution |title=Article&amp;nbsp;140 about Languages |publisher=International Constitutional Law Project |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/pa00000_.html#A140_ |access-date=3 December 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814115736/http://www.servat.unibe.ch/icl/pa00000_.html#A140_ |archive-date=14 August 2012 |url-status=dead }} (see {{cite web |title=translator's note |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/pa__indx.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201143025/http://www.servat.unibe.ch/icl/pa__indx.html |archive-date=1 February 2017 }})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |title=8 LIZCANO |website=Convergencia.uaemex.mx |access-date=5 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115054959/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |archive-date=15 January 2013}}&lt;/ref&gt;
| languages              = {{hlist|[[Испани хэл|Испани]]|[[Гуарани хэл]]}}
| demonym                = [[Парагвайн хүн ам|Парагвайчууд‎]]
| capital                = [[Асунсьон]]
| coordinates            = {{Coord|25|16|S|57|40|W|type:city}}
| largest_city           = Асунсион
| religion_year          = 2018
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Religious affiliation in Paraguay as of 2018 |website=statista.com |url=https://www.statista.com/statistics/1067159/paraguay-religion-affiliation-share-type/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221161200/https://www.statista.com/statistics/1067159/paraguay-religion-affiliation-share-type/ |archive-date=21 December 2019 |quote=Based on Latinobarómetro; survey period 15&amp;nbsp;June – 2&amp;nbsp;August 2018; 1,200&amp;nbsp;respondents}}&lt;/ref&gt;
| religion               = {{unbulleted list
|{{Tree list}}
* 96.1% [[Христийн шашин|Христ]]
** 88.3% [[Парагвай дахь католик сүм|Католик]]
** 7.8% бусад [[Христийн урсгалын жагсаалт|урсгал]]
{{Tree list/end}}
|2.6% [[Латин Америк дахь шашингүй хүмүүс|Шашингүй]]
|0.4% [[Парагвай дахь шашин шүтлэг|бусад]]
|0.8% мэдэгдээгүй
}}
| government_type        = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[давамгайлагч намын систем|ноёрхогч-намын]] [[ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн]] [[бүгд найрамдах улс]]
| leader_title1          = [[Парагвайн ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]
| leader_name1           = [[Сантьяго Пенья]]
| leader_title2          = [[Парагвайн дэд ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]]
| leader_name2           = [[Педро Аллиана]]
| legislature            = [[Парагвайн Конгресс|Конгресс]]
| upper_house            = [[Парагвайн Сенат|Сенат]]
| lower_house            = [[Парагвайн Төлөөлөгчдийн танхим|Төлөөлөгчдийн танхим]]
| area_rank              = 59 &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2               = 406796
| percent_water          = 2.6
| population_estimate    = 7,439,863&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Paraguay|access-date=22 June 2023|year=2023}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 104
| population_density_km2 = 18
| population_density_sq_mi = 39 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 210
| GDP_PPP                = {{increase}}$108.4&amp;nbsp;тэрбум&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October |title=World Economic Outlook Database, October 2022 |date=October 2022 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date= October 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank           = 94
| GDP_PPP_year           = 2022
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $14,528&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 98
| GDP_nominal_year       = 2022
| GDP_nominal            = {{increase}} $41.88 тэрбум&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_rank       = 98
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}}$5,615&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 104
| sovereignty_type       = [[Парагвайн аян дайн|Тусгаар тогтнол]] {{nobold|([[Испани]]ас)}}
| established_event1     = Тунхагласан
| established_date1      = 5 сарын 14, 1811
| established_event2     = Хүлээн зөвшөөрөгдсөн
| established_date2      = 11 сарын 25, 1842
| established_event3     = {{nowrap|[[Парагвайн Үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]]}}
| established_date3      = 6 сарын 20, 1992
| Gini_year              = 2020
| Gini                   = 43.5 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |title=Gini Index |publisher=[[World Bank]] |access-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706173152/https://datos.bancomundial.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |archive-date=6 July 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = 0.717 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=September 8, 2022|access-date=September 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 105
| currency               = [[Парагвайн гуарани|Гуарани]]
| currency_code          = PYG
| time_zone              = [[UTC–4|PYT]]
| utc_offset             = –4
| time_zone_DST          = [[Парагвай дахь зуны цаг|PYST]]
| utc_offset_DST         = –3
| date_format            = өө/сс/жжжж
| drives_on              = баруун
| calling_code           = [[+595]]
| cctld                  = [[.py]]
| today                  = 
}}

'''Бүгд Найрамдах Парагвай Улс''' буюу '''Парагвай''' ({{lang-es|Paraguay}}, [[гуарани хэл|гуа]]. ''Paraguái'') нь [[Өмнөд Америк]]ийн төв хэсэгт оршдог [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] [[улс]] юм. 

Дорнод талаараа [[Бразил]], өрнөд талаараа [[Боливи]], өмнөд талаараа [[Аргентин]]тай хиллэдэг [[далайд гарцгүй орон]] бөгөөд [[Атлантын далай]] руу нутгийн төвийн [[Парагвай мөрөн]] болон дорнод хэсгээр урсах [[Парана мөрөн|Парана мөрний]] усаар аялан очих боломжтой.  406,796 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, 2002 оны байдлаар 7.6 сая хүн амтай. Нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь 530 мянган хүнтэй [[Асунсион]] хот юм. Албан ёсны хэл нь [[испани хэл|испани]] болон [[гуарани хэл|гуарани]] хоёр хэл юм. 

[[Испани]]йн колоничлогчид 1524, 1537 онд ирэн Асунсионыг үүсгэн байгуулжээ. 17-р зуунд Парагвайд [[еврей]] номлогчид ирж [[христийн шашин]], [[Европ]] соёлыг нутгийн [[гуарани]] хүмүүст таниулжээ. 1767 онд еврейчүүд Испаниас хөөгдсөний дараа Парагвай цөөн хот сууринтай зах хязгаарын колони болжээ. 19-р зууны эхэнд Парагвай тусгаар тогтносны дараа үндсэрхэг, ертөнцөөс тусгаарлах, гадаадын худалдааг хаагч зэрэг бодлого бүхий авторитар хэд хэдэн дэглэмийг сольжээ. 1864-1870 онд болсон [[Парагвайн дайн]]ы дүнд Аргентин, Бразил, [[Уругвай]]н гурвалсан эвсэлд дийлдсэнээр дайны өмнөх нутгийнхаа 25-33%, хүн амын талыг тус тус алджээ. 20-р зуунд Боливитой [[Чакогийн дайн]] (1932-1935)-д байлдан дийлж нутгаа өргөтгөсөн ба дөчин жил [[Альфредо Стресснер]] гэх диктатортой байснаа 1989 онд түүнийг буулгажээ. 

Парагвай одоо ардчилсан дэглэмтэй, хөгжиж буй орон юм. [[НҮБ]], [[Меркосур]], [[Америк тивийн орнуудын байгууллага|АТОБ]] зэрэг олон улсын байгууллагыг анх байгуулагдахад элсчээ. Асунсионы дэргэдэх [[Луке]] хотод [[Өмнөд Америкийн хөлбөмбөгийн холбоо]]ны төв байр байрладаг.

Парагвайн 7 сая гаран хүн амын олонх нь [[местисо]] (цагаан арьстан, индианы холимог) байх ба гуарани хэл соёл үлэмж нөлөөтэй. Хүн амын 90% нь испани хэлний хамтаар гуарани хэлний ямар нэг аялгуугаар ярьдаг.

== Түүх ==
=== Индиан ба колони ===
[[Испани]]чуудыг ирэхээс өмнө Парагвайн дорно хагаст [[гуарани]], өрнөд хагаст [[гуайкуру]] хүмүүс оршин байв. Нутгийн дундуур урсах Парагвай мөрөн дорнод хагасын [[тариачин]] гуарани, өрнөд хагасын [[нүүдэлчин]] аймгуудыг заагладаг байжээ. Нутгийн уугуул эдгээр хүмүүсийн хэл яриа нь таван өөр бүлэг байх ба мөн дотроо олон овог аймаг болно. Өдгөө эдгээр хүмүүс 17 янз яс үндэс болон тэмдэглэгддэг.  

Европоос анх испаничууд 1516 онд энд ирсэн ба 1537 онд [[Асунсион]]ыг үүсгэн байгуулж эндэх колонийн төв болов. 18-р зуунд [[еврей]] [[номлогч]] нар ирж нутгийн [[индиан]]чуудыг [[христийн шашин]]д оруулж байсан ба 150 жилийн турш дэлгэрээд 1767 онд Испанийн хаан еврейчүүдийг хөөснөөр төгсжээ. Эдгээр еврейн балгас нь өдгөө [[ЮНЕСКО]]-гийн [[Дэлхийн өв]]д бүртгэгдсэн. Нутгийн баруун хэсгийн нүүдэлчид христийн шашнаас удаан татгалзаж, нэлээн хожуу буюу 18-19-р зуунд [[местисо]]д уусжээ.  

=== Тусгаар тогтнол ===
[[Зураг:José_Gaspar_Rodríguez_de_Francia.jpg|thumb|left|150px|Анхны диктатор Хосе де Франсия]]
1811 оны 5-р сарын 14-нд Парагвайд Испанийн даргачийг буулгаж тусгаар тогтножээ. 1814-1840 он хүртэл Парагвайг [[Хосе де Франсия]] дарангуйлан удирдаж гадаад ертөнцөөс Парагвайг тусгаарласан ба тэрээр Францын Жан Жак Руссогийн Нийгмийн гэрээнд суурилсан утопи нийгмийг байгуулахыг оролджээ. Тэрээр католик сүмийн хүчийг ихээр бууруулж, [[цагаан арьстан]] нь зөвхөн [[хар арьстан]], [[мулатто]] эсвэл нутгийн [[индиан]]чуудтай гэрлэхийг зөвшөөрсөнөөр холимог арьстан буюу [[местисо]] нийгмийг бий болгов.

1840 онд цэргийн дэглэм тогтосны дараа 1841 онд Франсиягийн хамаатан [[Карлос Лопес]] төрийн эрхэнд гарч Парагвайг орчин үед дэвшүүлж, гадаад худалдааг нээжээ. [[Аргентин]]тай [[үл довтлох гэрээ]] байгуулж 1842 онд Парагвайн тусгаар тогтнолыг албан ёсоор зарлан тунхаглав. 1862 онд түүний ахмад хүү [[Франциско Лопес]] угсаа залгажээ. Лопесын удмынхан Парагвайг нэгэн том хувийн эзэмшил шиг л бүх бараа таваар, бүх салбарыг хянаж, төвлөн захирч байв. Бүх экспортод төр оролцож байв. Мод, ургамлын худалдааг Парагвай хийж байсан. Парагвайн удирдагчид дотооддоо өөрсдийгөө хангахыг зорьж, гаднын зээлээс татгалзаж, гадаадын импортын бараанд өндөр [[гаалийн татвар|татвар]] тавьж байв. Энэхүү [[протекцонист]] арга нь нийгмийг өөрсдийгөө хангуулж Аргентин, [[Бразил]]ын өрөнд орохоос хамгаалжээ. Парагвайд боол байсан боловч их биш байсан ба 1844 онд боолын ёсыг хуулиар хоригложээ. Эцэг Карлос Лопесын үед Парагвайн зэвсэгт хүчнийг орчин үеийн болгож, [[Хумайта]] цайзыг бэхлэн сайжруулжээ. Гадаадын 200 техникчийг хөлслөн [[суурин утасны шугам]] суурилуулсан бол төмөр зам, оёмол эдлэл, цаас боовсруулах, усан онгоц, зэвсэг, дарь үйлдвэрлэлд гаднаас тусламж авчээ. 1850 онд Ибикуй гэх их буу үйлдвэрлэжээ. Мөрний усан дээр цэргийн зориулалттай бооомт Гран Чако дахь Апа голд бэхлэлт хийжээ. Хүү Франциско Лопесийн үед нийгэм-эдийн засгийн хөгжлийг үргэлжүүлжээ. 

=== Парагвайн дайн ===
[[File:1864_Mitchell_Map_of_Brazil,_Bolivia_and_Chili_-_Geographicus_-_SouthAmericaSouth-mitchell-1864.jpg|thumb|left|Дайнаас өмнөх газрын зураг. 1864 он]]
1864 оны 10 сарын 12-нд Бразил нь Аргентин болон [[Уругвай]]н улаантантай холбоолон Уругвайн цагаантан төрийг унагахаар довтлов. Франциско Лопес үүний дараа 1864 оны Бразилын [[Мато Гроссо]] руу довтолж, 1865 оны 3-р сарын 23-нд Аргентинд дайн зарлав. Уругвайд төр эргэж улаантан [[Венансио Флорес]] 1865 оны 2 сарын 22-нд төрийн эрхэнд гарав. 1865 оны 5 сарын 1-нд дээрх гурван хөрш орон [[Гурвын эвсэл]] үүсгэжээ. 

1870 онд [[Серро Корагийн тулалдаан]]д Парагвай ялагдаж маршал Франциско Лопес алагдав. Парагвай нутаг дэвсгэрийнхээ 25-33%-ийг Аргентин, Бразилд алдсаны дээр их хэмжээний дайны өрөнд орж хамгийн гол нь хүн амын тал хувь үрэгджээ. Дайны хохирлын талаар [[Уильям Рубинштейн]] бичихдээ &quot;Парагвай 450-900 мянга гаруй хүнтэй байснаас 200 мянган хүн л үлдсэн. Үүнээс 28 мянган насанд хүрсэн эрэгтэй байв&quot; гэжээ. 1869 онд Бразилын цэрэг [[Асунсион]]ыг эзлэн дээрэмдэж Парагвайн үндэсний архивын материалыг [[Рио-де-Жанейро]] руу зөөж аваачсан нь Парагвайн колонийн өмнөх үе болон тусгаар тогтнолын үеийн түүхийн бичиг сэлтийг бууруулжээ.   

=== 20-р зуун ===
1904 онд Парагвайн засгийн эрхэнд Либерал нам гарсан ба 1904-1954 оны хооронд удирдсан тус нам 33 удаа засгийн газраа сольжээ. 1922 онд намын доторх фракцийн зөрчлөөс [[Парагвайн иргэний дайн|иргэний дайн]] гарав. 1932-1935 онд Чакогийн дайнаар Парагвай ялж, Чако нутагт газар нутгаа тэлж авчээ. 1936 онд хувьсгалаар [[Рафаэль Франко]] хурандаа төрийн эрх авч байсан бол 1940-1948 онд [[Ихинио Мориниго]] генерал улсыг удирджээ. 1947 онд иргэний дайн дэгдэсний нэг талд [[ЗХУ|Зөвлөлт]]ийн талын Рафаэль Франко, нөгөө талд [[АНУ|Америк]]ийн талын Ихинио Мориниго байв. 1954 онд төрийн эргэлт хийн гарч ирсэн Колорадо намын [[Альфредо Стресснер]] 1989 оныг хүртэл улсыг удирдан чиглүүлжээ. Түүний үед зарим талаар орчин үеийн дэвшилт, зарим талаар хүний эрхийг дарангуйлсан гэж тэмдэглэгдсэн. Түүнийг буусны дараа ч түүний Колорадо нам 2008 оныг хүртэл улс төрд давамгайлсан. 

[[Зураг:Saludo_de_Piñera_a_Cartes.jpg|thumb|2013 онд ерөнхийлөгч Хорацио Картесын тангараг өргөх ёслол]]
=== Орчин үе ===
Стресснерийг генерал [[Андрес Родригес]] цэргийн эргэлтээр түлхэн унагаж улс төр, хууль, эдийн засгийн шинэтгэлийг эхлүүлж Стресснерийн гэр бүлд олгогдсон байсан газрыг хураан авч ядуу 19 мянган өрхөд тараан олгожээ. 1990-ээд он улс төрийн хувьд тогтворгүй, төрийн эргэлтийн оролдлого, тэмцэл хөдөлгөөн их, засгийн газрын солигдол их байв. 2008 оны сонгуулийн дүнд Колорадо нам 60 жил төр барьсны дараа [[Фернандо Луго]] сонгогджээ. Түүний засгийн газар авлигыг бууруулах, эдийн засгийн тэгш бус байдлыг арилгах хоёр гол зорилго тавьсан. Луго 2012 онд хугацаанаасаа өмнө огцров. 2013-2018 онд [[Хорацио Картес]], 2018 оноос хойш [[Марио Бенитес]] нар ерөнхийлөгчөөр ажилласан нь хоёул консерватив [[Колорадо нам]]ын төлөөлөл байна. 

== Төр засаг==
Парагвай нь төлөөллийн ардчилсан дэглэмтэй бүгд найрамдах улс. Эрх мэдлийн гурван салаа мөчиртэй, олон намын тогтолцоотой. Эрх мэдлийн гурван салбар:
* Хэрэгжүүлэх эрх мэдэл нь улсын тэргүүн буюу Ерөнхийлөгчийн гарт байна. Ерөнхийлөгч нь Сайд нарын зөвлөлийн гишүүдийг нэр дэвшүүлдэг. Ерөнхийлөгч Асунсион дахь Лопесын ордонд байрлан ажилладаг. Ерөнхийлөгч нэг шаттайгаар дийлэнх олонхын саналаар сонгодог. 
* Хууль тогтоох эрх мэдэл нь хоёр танхимт Улсын их хурал (Конгресс) байна. Доод танхим буюу 80 гишүүнтэй Төлөөлөгчдийн танхим нь пропорциональ төлөөллийн тогтолцоогоор 5 жил тутамд сонгогддог. 45 гишүүнтэй Сенатын танхим нь мөн 5 жилд пропорциональ төлөөллийн тогтолцоогоор сонгогддог. 
* Шүүх эрх мэдэл нь гурван шаттай байх ба Дээд шүүх 9 гишүүнтэй байна. Шүүх нь хэрэгжүүлэх болон хууль тогтоох эрх мэдлээс хараат бус байна. 

=== Улс төр ===
2018 оны ерөнхий сонгуульд [[Парагвайн Колорадо нам|Колорадо]] намаас нэр дэвшсэн [[Марио Бенитес]] 48.96% санал авч сонгогдсон ба удаах өрсөлдөгч нь 45.08% санал авсан гол өрсөлдөгч нь [[Их шинэчлэлийн үндэсний эвсэл]]ээс нэр дэвшсэн Эфрайн Альери байжээ. Сенатын танхимд 45 суудалтайгаас Колорадо нам 32% санал авч 17 суудал, 24% санал авч [[Үнэн радикал либерал нам]] 13 суудал бол бусад 15 суудлыг зургаан нам эвсэл хуваан эзэлсэн. Төлөөлөгчдийн танхимын 80 суудлаас Колорадо нам 39% санал авч 42 суудлыг буюу дийлэнх олонхыг эзэлсэн бол Үнэн радикал либерал нам 17 суудал, Их шинэчлэлийн үндэсний эвсэл 13 суудал, бусад 4 нам эвсэл 8 суудал авчээ. Мөн сонгуулиар орон нутгийн засаг дарга нарыг сонгосон ба Колорадо намын нэр дэвшигчид дийлэнхэд нь сонгогджээ. 

=== Засаг захиргааны хуваарь ===
Парагвай улс улс төрийн байгууламжийн хувьд нэгдмэл улс бөгөөд нутгаа засаг захиргааны зорилгоор 17 аймаг ({{lang-es|departamento}} → департмент), 1 нийслэлийн тойрог ({{lang-es|distrito capital}}) болгон 18 хуваадаг. Үүнд: 
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
! style=&quot;vertical-align: middle&quot;|#
! style=&quot;vertical-align: middle&quot;|Нутгийн нэр
! style=&quot;vertical-align: middle&quot;|'''Засаг захир-&lt;br&gt;гааны төв'''
! style=&quot;vertical-align: middle&quot;|'''Хүн ам &lt;br&gt;(2021 оны тооцоо)'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/proyeccion%20nacional/Proyecciones%20Departamentales%20-%20final.pdf|title=Proyección de la población por sexo y edad, según departamento, 2000-2025.|website=DGEEC|language=es|access-date=24 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008145046/http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/proyeccion|archive-date=8 October 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;vertical-align: middle&quot;|'''Нутаг дэвсгэр (км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)'''
! style=&quot;vertical-align: middle&quot;|'''Цааш тойрогт&lt;br&gt; хуваагдах тоо'''
|-
||1||[[Нийслэлийн тойрог (Парагвай)|Нийслэлийн тойрог]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Асунсион]]||524,559||117||1
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|2||[[Консепсьон аймаг|Консепсьон]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Консепсьон]]||261,976||18,057||14
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|3||[[Сан Педро аймаг|Сан Педро]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сан Педро]]||463,126||20,007||23
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|4||[[Кордильера]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Каакупе]]||323,273||4,953||20
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|5
|[[Гуайра]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вильяррика]]||247,747||3,991||18
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|6||[[Каагуасу]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Коронель Овьедо]]||609,803||11,479||22
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|7||[[Каасапа аймаг|Каасапа]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Каасапа]]||205,031||9,503||11
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|8||[[Итапуа]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Энкарнасьон]]||622,565||16,536||30
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|9
|[[Мисьонес]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сан Хуан Баутиста]]||168,130||9,568||10
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|10
|[[Парагуари аймаг|Парагуари]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Парагуари]]||278,957||8,710||18
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|11||[[Альто Парана]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сьюдад дель Эсте]]||854,943||14,898||22
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|12||[[Сентраль]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Арегуа]]||2,210,109||2,665||19
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|13||[[Ньеэмбуку]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Пилар]]||93,287||12,155||16
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|14||[[Амамбай]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Педро Хуан Кабальеро]]||204,169||12,935||6
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|15||[[Канендию]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Сальто дель Гуайра]]||254,978||14,677||16
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|16||[[Пресиденте Аес]]||style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Вийя Аес]]||129,951||72,917||10
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|17||[[Альто Парагвай]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Фуэрте Олимпо]]||18,330||82,394||4
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|18||[[Бокерон]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Парагвайн Филадельфия|Филадельфия]]||71,836||91,676||4
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|–||'''Парагвай'''
|style=&quot;text-align:left;&quot;|'''[[Асунсион]]'''||'''7,359,000'''||'''406,796'''||'''273'''
|}

Газар зүй, түүхийн нөхцөлөөр нутгаа мөн [[Чако]] (Бокерон, Альто Парагвай, Пресиденте Аяс гурван аймаг багтана) болон Ориентал («дорнод») гэж хоёр муж болгон ангилдаг.  

=== Цэрэг зэвсэг ===
[[Зураг:Cañonero_ARP_C-1_&quot;Paraguay&quot;.jpg|thumb|Байлдааны хөлөг онгоц]]
Парагвайн зэвсэгт хүчин нь хуурай зам, усан зам, агаарын гэсэн 3 салбартай. Улсын ерөнхийлөгч нь зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч байна. 

Парагвайн 18 нас хүрсэн, тухайн онд хүрэх бүх эрэгтэйчүүд нэг жилийн хугацаатай цэргийн алба хаадаг. 16-49 насны буюу цэргийн насны эрчүүдийн тоо 1.6 сая болно. Жил болгон 73 мянган хүн цэргийн алба хаах насанд хүрдэг. Үүнээс гадна үндсэн цэргийн албан хаагчийн тоо 15.6 мянга, цагдаа хууль сахиулах ажилтны тоо 14.8 мянга байгаа бол бэлтгэл хүчний тоо 168 мянган хүн байна. Улсын төсвийн 1%-ийг цэрэг зэвсэгт зарцуулдаг.

Парагвайд 2005 оноос хойш үргэлжилж байгаа бага хэмжээний бослого байгаа бөгөөд одоогоор 150 хүн, жилдээ 10 орчим хүн үүнээс болж нас бардаг. 

Парагвай нь бүс нутгийн алан хядлага, хар тамхины эсрэг хөрш зэргэлдээ Аргентин, Бразил болон [[АНУ]]-тай хамтран ажиллах гэрээтэй.  2019 онд эдгээр улсын &quot;гурван фронт&quot; хэмээх уулзалтыг өөрийн оронд зохион байгуулсан. 2005 онд газар нутаг дээрээ АНУ-тай хамтран цэргийн сургуулилт хийсэн. 

=== Гадаад харилцаа ===
Парагвайн гадаад бодлого нь хөрш орнуудтай сайн харилцааг би болгох, бүс нутгийн хамтын ажиллагаанд оролцоход байна. 1945 онд [[НҮБ]] байгуулагдахад гишүүнээр элссэн. [[Дэлхийн банк]], [[Америк тивийн банк]], [[Олон Улсын Валютын Сан]] зэрэг санхүүгийн байгууллагуудын гишүүн бөгөөд [[Америк тивийн орнуудын байгууллага]], [[Латин америкийн Интеграцичлалын холбоо]], [[Рио бүлэг]], [[Интерпол]], [[Меркосур]] (Өмнөд Америкийн нэгдсэн зах зээл) зэрэг олон улсын байгууллагад элсжээ. 

Улс төрийн түвшинд, дипломат харилцаа, олон улсын харилцааг хэрэгжүүлэх засгийн салбар болох Гадаад Харилцааны яам хариуцдаг. [[Монгол улс]] болон Парагвай улсын хооронд [[2003 он|2003 онд]] дипломат харилцаа тогтсон. 2019 онд Монгол-Парагвайн хооронд харилцан 90 хоног визгүй зорчих гэрээ байгуулагдсан. Парагвай бусад хөрш улсаас ялгаатай нь 1957 онд [[Тайвань]]тай дипломат харилцаа тогтоосон ба харин [[Хятад]] (БНХАУ)-тай дипломат харилцаагүй ажээ.

== Газар зүй ==
[[Зураг:Salto_del_Ñacunday_-_panoramio.jpg|thumb|Нутгийн дорнод хэсэг. Накундай байгалийн цогцолбор газар]]
Парагвай нь [[Өмнөд Америк]]ийн төв хэсэгт өмнөд өргөргийн 19-28 градус, өрнөд уртрагийн 54-63 градус хооронд байрладаг. Нутгийн голоор Парагвай мөрөн урсана. Парагвай мөрөн урссаар нутгийн дорнод хилээр урсах Парана мөрөн руу цутгана. Нутгийн өмнөд хилээр [[Пилькомайо]] мөрөн урсаж Парагвайд цутгана. Парагвай мужийн өрнөд газар нь [[Их Чако]]гийн хэсэг юм. Нутгийн дорнод өмнөд хэсэг гүний ус ихтэй буюу [[Гуаранын гүний ус]]анд хамаарна. Хэдий далайд гарцгүй боловч нуурын эргүүд нь алдартай.   

=== Уур амьсгал ===
Ерөнхийдөө тропикийн болон субтропикийн уур амьсгалтай. Парагвай борооны болон хуурай гэсэн хоёр улиралтай. Салхи гол үүрэгтэй. 10-р сараас 3-р сарын хоорондо умардаас [[Амазон]]ы сав газрын зөөлөн салхи үлээх бол 5-р сараас 8-р сард [[Андын нуруу]]ны хүйтэн салхины чиглэлтэй. 

Томоохон уул нуруугүй болохоор салхины хурд 161 км/цаг хүртэл хурдтай үе бий. 1-р сард хамгийн дулаан бөгөөд хоногийн дундаж температур нь цельсийн 28.9 градус байна. Хур тунадас нутгийн дорнод хагаст их байна. Дорнод үзүүрийн ойд дунджаар жилд 170 см хур тунадас ордог бол нутгийн өрнөд хэсгийн Чако нутагт жилдээ 50 см орно. 

=== Ан амьтан ===
Парагвайд [[буга]], [[сармагчин]], [армадилло]], [[антеатер]], [[халиу]], [[зэрлэг гахай]], [[тапир]], [[ягуар]], [[оцелот]], [[сарьсан багваахай]] зэрэг амьтад бий. 

== Тэмдэглэл ==
{{notelist}}
{{notelist|group=nb}}

== Лавлах холбоос ==
{{лавлах холбоос|2}}

== Гадаад холбоос ==
{{commons|Paraguay|Парагвай}}
; Засаг захиргаа
* [https://web.archive.org/web/20100528053421/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html Төрийн тэргүүн, засгийн газрын гишүүд]
* [https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ Аялал Жуулчлалын Газар] (испани хэлээр)
* [http://www.hacienda.gov.py/ Сангийн яам. Эдийн засгийн, засгийн газрын мэдээллүүд] (англи, испани хэлээр)

; Ерөнхий мэдээлэл
* [http://www.britannica.com/nations/Paraguay Парагвай] Британника нэвтэрхий толь
* ''UCB Libraries GovPubs'' дахь [https://web.archive.org/web/20080607085416/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm Парагвай] 

; Мэдээ
*  ['''https://web.archive.org/web/20090916131713/http://www.larueda.com.py/ La Rueda - Weekly reviews]'''
*  [http://www.abc.com.py/ ABC Color]
*  [https://web.archive.org/web/20081201100434/http://www.ultimahora.com.py/ Última Hora]
*  [http://www.lanacion.com.py/ La Nación]

; Аялал жуулчлал
* [http://www.asu-cvb.org.py/servicios/lacuidad_en.html Paraguay Convention &amp; Visitor's Bureau]{{Dead link|date=Есдүгээр сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.Paraguay.com/ Paraguay.com: Tradition, Culture, Maps, Tourism]
* [http://www.turismo.com.py/ Tourism in Paraguay, information, pictures and more. Turismo.com.py]

{{Хөтлөгч мөр Америкийн Улсуудын Байгууллага}}
{{Хөтлөгч мөр Өмнөд Америкийн улсууд}}
{{Хөтлөгч мөр Өмнөд Америкийн Үндэстнүүдийн Холбоо}}
[[Ангилал:Парагвай| ]]
[[Ангилал:Далайд гарцгүй орон]]
[[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]]
[[Ангилал:Өмнөд Америкийн орон]]</text>
      <sha1>6xie7wqo08e9lln0ymnj73trl9rauqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монгол овог аймгуудын жагсаалт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15778</id>
    <revision>
      <id>867298</id>
      <parentid>858691</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46662-96</username>
        <id>107078</id>
      </contributor>
      <origin>867298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9810" sha1="dc0n2z507hultakd2834ft8fhwex4i4" xml:space="preserve">:{{Энэ гарчиг|орчин үеийн монгол овгуудын тухай|дундад зууны овог аймгуудын талаар|Дундад зууны монгол аймгууд}}

Энэхүү жагсаалт нь орчин үеийн Монголын овог аймгуудын жагсаалт болно.

#[[Авга нар]]
#[[Авга тайж]]
#[[Авгас]]
#[[Авгачуул]]
#[[Авгайчууд]]
#[[Авхайнхан]]
#[[Авьнай]]
#[[Агьтын цагаан гэр]]
#[[Адуучин]]
#[[Алагчууд]]
#[[Алтанхан]]
#[[Амбагайт]]
#[[Анга]]
#[[Андагай]]
#Аранжин
#[[Ар тогоруутан]]
#[[Аргалчийнхан]]
#Аргуун
#Арлууд
#Арулад
#[[Асуд]]
#Асан
#[[Аягачин]]
#[[Алаг адуу]]
#[[Анчин]]
#[[Ашбагад]]
#Аошила
#Амары

== Б ==
#[[Барлас]]
#[[Бааж]]
#[[Бажгай]]
#[[Баатууд|Баатар]]
#[[Баарин]]
#Бага найман
#[[Бага тугтан]]
#[[Бага хотгойд]]
#[[Бага шарнууд]]
#[[Багтаамал]]
#[[Багшийн элгэн]]
#Бадам
#[[Байлгас]]
#[[Балигч]]
#[[Барга]]
#[[Барнууд]]
#[[Барлагууд]]
#[[Бархай]]
#[[Батнай]]
#Басигид
#[[Башгид]]
#[[Баягид, баягууд]]
#[[Баяд]]
#Баявуд
#Баяуд
#Баюуд
#Бидэгүүн
#[[Бичээч]]
#[[Бодон]]
#[[Бодонгууд]]
#[[Боовтон]]
#[[Боржигин]]
#Боржигин Асуд
#[[Борлууд]]
#[[Борогчууд]]
#[[Бор адуу]]
#[[Бошго]]
#[[Бохог]]
#[[Бугус]]
#[[Булгадар]]
#[[Бүргэд овог|Бүргэд]]
#[[Бүрд]]
#[[Бүрдүүд]]
#[[Бөөрдөн]]
#[[Бурдууд]]
#[[Бутангууд]]
#[[Бууч]]
#Бэрээш
#Бэрээшиг
#[[Бэсүд]]
#[[Баяжих]]#[[Бөөгүүд]]
#[[Боргочин]]
#[[Буни]]

== В ==
#[[Вангаахан]]

== Г ==
#[[Газарч]]
#Гарьд
#[[Галзууд]]
#Гал
#[[Галууд]]
#[[Горлос|Горлууд]]
#[[Говь Түшээ]]
#Гөгөө Найман
#[[Гөлгөд]]
#[[Гөрөөчин]]
#[[Гучид]]
#[[Гуулин]]
#[[Гурван Сайхан]]
#[[Гуртааш]]
#[[Гүнийхэн]]
#Гүн
#[[Гэхтэр]]
#[[Гэхэрмид]]
#[[Гэлэнгүүд]]
#Гэнигэс
#[[Гэрүүд]]
#[[Гэрсүүд]]

== Д ==
#[[Давдан]]
#Дайр
#[[Дайртан]]
#[[Дархчуул]]
#Долоод
#[[Долоон]]
#Долоон Чоно
#[[Долоон сувай]]
#[[Дотно]]
#[[Дөрвөд]]
#[[Дөчин дөрөв]]
#[[Дураал]]
#[[Дуутан]]
#[[Дууч]]
#[[Даржаа]]
#Дээд чоно
#Догшин Худагт 
#Донгойд
#Долоон гөрөөчин

== Ж ==
#[[Жадран]]
#[[Жалавч]]
#Жалайд
#[[Жалайр]]
#Жалиар
#[[Жаран]]
#[[Жарууд]]
#[[Жас нар]]
#Жорон
#[[Жонгоор]]
#[[Жүрхин]]
#[[Жиндүү]]

== З ==
#Заанүүд
#[[Загасан]]
#[[Заргачин]]
#[[Зууд]]
#[[Зуутраг]]
#[[Зүрчид]]
#[[Зэлмэн]]
#[[Зээрднүүд]]
#[[Захирагч]]
#Зулхар
#Замбага
#[[Засгууд]]
#Зайсан

12. Зараагууд

== И ==
#Их Монгол
#Их Найман
#Их Мэргэд
#[[Ихирэс]]
#[[Их тугтан]]
#[[Их хотгойд]]
#[[Их шарнууд]]
#[[Илжигэн]]
#[[Индэр]]
#Их мянган 

== М ==
#[[Марлан]]
#[[Мангуд]]
#Махранз
#[[Модон хиргис]]
#Мөнх
#[[Монголмууд]]
#Монгол
#[[Мотой]]
#[[Мудар]]
#Мэргэн
#Мэргэд
#[[Мэргид]]
#[[Мээрэн]]
#[[Мэхээрчин]]
#[[Мянгад]]
#[[Мянган]]
#[[Мөнх-Тойн]]
#Мэргэн
#[[Могол]]

== Н ==
#[[Найман]]
#Найманбагана
#Найм
#Наймынхан
#[[Намиад]]
#[[Намнаач]]
#[[Наяа]]
#[[Ноёгидай]]
#[[Ноён]]
#[[Номчин]]
#[[Нохойнхон]]
#[[Нумчин]]
#[[Нүцгэд]]
#[[Нэрээд]]
#[[Ногоон Оройт]]
#[[Ноосойнхон]]
#[[Начингууд]]
#[[Наранээж]]

== О ==
#[[Онгиуд]]
#[[Оготор]]
#[[Ойгорууд]]
#[[Оймууд]]
#Олгонууд
#[[Олхунуд]]
#[[Онгууд, Онход]]
#Орос
#Оросууд
#Оросынхон
#[[Орууд]]
#[[Орцос]]
#[[Ордос]]
#[[Орчид]]
#[[Ончуул]]
#Олонгол
#[[Овсгоохон]]

== Ө ==
#[[Өвөр тогоруутан]]
#[[Өлчир]]
#[[Өндөрийнхэн]]
#[[Өөлд]]
#[[Өвөөн]]
#[[Өрлүүд]]
#[[Өрлүүд Жүрхин]]

== С ==
#[[Савар]]
#Савартангууд
#[[Салаа]]
#Салжууд
#Салжид
#Сайгууд
#Сарт
#[[Сартуул]]
#Сахлагууд
#[[Соён, Соёд]]
#[[Солоон, Солонгод]]
#[[Сөнид]]
#Саму
#[[Сүлэдсэн]]
#[[Сумчин]]
#Сухай
#Сухайнууд
#[[Сэвж]]
#[[Сээрдэн]]
#[[Cэнгэлдэр]]
#[[Суурь]]
#[[Саманд]]
#Сорчууд
#Сульчинбэсүд
#Сай

== Т ==
#[[Таваг зааныхан]]
#[[Тавнан]]
#Тавнан Жүрхин
#[[Тавлаа]]
#[[Тайж]]
#[[Тайжийнхан]]
#[[Тайчууд]]
#[[Тайжууд]]
#[[Талибар]]
#[[Тангач]]
#[[Тангуд]]
#[[Тандылар]]
#Таргад
#[[Таргуд]]
#Тариачин
#[[Татар]]
#Татиар
#Такианар (Тахианар)
#[[Товсон]]
#[[Тогооч]]
#[[Тогоруутан овог|Тогоруутан]]
#[[Тодно]]
#[[Томой]]
#[[Тонгорууд]]
#[[Тоос]]
#[[Торгууд]]
#Тожиг
#[[Тува нар]]
#[[Тугчин]]
#[[Тулам]]
#[[Төвд]]
#[[Түмт]]
#[[Түмэд]]
#[[Тэлэнгэд]]
#Тэнэмэл
#[[Тэрт]]
#Тольтон Бургууд
#[[Таваглаа]]

== У ==
#[[Улаагчин]]
#[[Улаандай]]
#Улаан сухай
#Уйгад
#Уйгаржин
#[[Уйгур]]
#[[Уух]]
#[[Уушгийнхан]]
#[[Уушин]]
#[[Урианхан]]
#[[Урад]]
#[[Уулар]]
#[[ Уран]]
#Урууд
#[[Ухайдай]]
#Урианхад
#[[утай]]
#[[Уулынхан]]

== Ү ==
#[[Үхэр онход]]
#[[Үжиэд (Өзөөд)]]
#[[Үзэмчин]]
#[[Үнэгийнхэн]]
#[[Үхэр болдуу]]
#[[Үжиэд (Өзөөд)|Үзээн]]
#Үхэр цагаан

== Х ==
#[[Хаасууд]]
#[[Хавхчин]]
#[[Хавханас]]
#[[Хавчууд]]
#Хавчиг
#[[Хавчигууд]]
#[[Хазар]]
#[[Хадай]]
#[[Халбин]]
#[[Халиуд]]
#[[Халиучин]]
#[[Халт вангаахан]]
#[[Халх овогтон]]
#[[Ханд]]
#Хангин
#Хангид
#[[Хар гэрүүд]]
#[[Хар намиад]]
#[[Хар орцос]]
#[[Хар үхэрт]]
#[[Хар хиргис]]
#[[Хар ямаат]]
#Харагчууд
#[[Харгана овогтон]]
#[[Харгиуд]]
#[[Хард]]
#[[Харидал]]
#[[Хариад]]
#Харлаг
#Харлагууд
#[[Харнүд]]
#[[Харнууд]]
#[[Харцага]]
#Хар татаар
#[[Харчу]]
#[[Харчин]]
#[[Харуулч]]
#Казах
#[[Казахууд]]
#[[Хатаамад]]
#[[Хатагин]]
#[[Хиа нар]]
#[[Хиад]]
#[[Хиад|Хиан]]
#[[Енисейн киргиз|Хиргис]]
#[[Хишигт]]
#[[Хойд (овог)]]
#[[Хонгоодор]]
#[[Хонгирад]]
#[[Хондого]]
#[[Хонин хотгойд]]
#[[Хонин Онход]]
#[[Хороо]]
#[[Хорхой нүдтэн]]
#[[Хорхойнхон]]
#[[Хорь түмэд]]
#[[Хотгойд]]
#[[Хотдууд]]
#[[Хотон]]
#[[Хорчин]]
#[[Хонхотан]]
#[[Ховоо]] 
#[[Хөх нохойнхон|Хөх нохой]]
#[[Хөх нуур]]
#[[Хөхий]]
#[[Хөх хайрхан]]
#[[Хөхнүүд]]
#[[Хөхчин, Хөхнүүд]]
#[[Хөшүүр]]
#[[Хуасай]]
#[[Хуванцар]]
#[[Худай]]
#[[Худууд]]
#Хурлууд
#[[Хурниад]]
#[[Хуулар]]
#[[Хуушан]]
#[[Хурамши]]
#Хүгдүүд
#[[Хүнхээрийнхэн]]
#[[Хүнхүрээ]]
#[[Хүрээ]]
#[[Хүрд]]
#[[Хэрдэг]]
#[[Хэрэйд]]
#[[Хэрээд]]
#Хяргас
#Хорчууд
#Хурмаст

== Ц ==
#[[Цаатан]]
#Цагаан
#[[Цагаан гэрүүд]]
#[[Цагаан малгайт]]
#[[Цагаан тугтан]]
#[[Цагаан шувуу]]
#[[Цагаан яст]]
#[[Цагаанууд]]
#Цагаан татаар
#[[Цагаагчууд|Цагаагчууд (Цагаачууд)]]
#[[Цахар]]
#[[Цогнууд]]
#Цогтчууд
#[[Цоохор]]
#[[Цонгол]]
#[[Цорос]]
#[[Цувдаг]]
#[[Цэлх]]
#Цахилаад
#Цогт тайж

== Ч ==
#[[Чонос]]
#[[Цорос|Чорос]]
#[[Чойвал]]
#[[Чулуу]]
#[[Чулуун]]
#Чуухтай
#Чухал
#Чойжин
#Чилингир
#Чацран
#Чонод
#Чоно

== Ш ==
#[[Шаазган]]
#[[Шавагууд]]
#[[Шалбууртийнхан]]
#[[Шангас]]
#[[Шангуучин]]
#[[Шандивууд]]
#[[Шар хиргис]]
#[[Шарайд]]
#[[Шаргууд]]
#[[Шарнууд]]
#[[Шархаших]]
#[[Шуудай нар]]
#[[Шүүлэнхэн]]
#[[Шар бүрд]]
#Шатан

== Э ==
#[[Эгүс]]
#[[Элжигэн|Элжигин]]
#[[Эмээлт]]
#[[Ээмдээ]]
#Эзэн
#Эрхэт
#[https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%82 Эрхүд]

== Ю ==
#[[Юншээбүү]]

== Я ==
#[[Ямааныхан]]
#[[Ямаат]]
#[[Ямаатынхан]]
#[[Ямбат]]
#[[Яргай]]

[[Ангилал:Монгол овог аймаг| ]]</text>
      <sha1>dc0n2z507hultakd2834ft8fhwex4i4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867299</id>
      <parentid>867298</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46662-96</username>
        <id>107078</id>
      </contributor>
      <origin>867299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9814" sha1="jb83cwfm0uh3xq063jtsai661bm1tdw" xml:space="preserve">:{{Энэ гарчиг|орчин үеийн монгол овгуудын тухай|дундад зууны овог аймгуудын талаар|Дундад зууны монгол аймгууд}}

Энэхүү жагсаалт нь орчин үеийн Монголын овог аймгуудын жагсаалт болно.

#[[Авга нар]]
#[[Авга тайж]]
#[[Авгас]]
#[[Авгачуул]]
#[[Авгайчууд]]
#[[Авхайнхан]]
#[[Авьнай]]
#[[Агьтын цагаан гэр]]
#[[Адуучин]]
#[[Алагчууд]]
#[[Алтанхан]]
#[[Амбагайт]]
#[[Анга]]
#[[Андагай]]
#Аранжин
#[[Ар тогоруутан]]
#[[Аргалчийнхан]]
#Аргуун
#Арлууд
#Арулад
#[[Асуд]]
#Асан
#[[Аягачин]]
#[[Алаг адуу]]
#[[Анчин]]
#[[Ашбагад]]
#Аошила
#Амары

== Б ==
#[[Барлас]]
#[[Бааж]]
#[[Бажгай]]
#[[Баатууд|Баатар]]
#[[Баарин]]
#Бага найман
#[[Бага тугтан]]
#[[Бага хотгойд]]
#[[Бага шарнууд]]
#[[Багтаамал]]
#[[Багшийн элгэн]]
#Бадам
#[[Байлгас]]
#[[Балигч]]
#[[Барга]]
#[[Барнууд]]
#[[Барлагууд]]
#[[Бархай]]
#[[Батнай]]
#Басигид
#[[Башгид]]
#[[Баягид, баягууд]]
#[[Баяд]]
#Баявуд
#Баяуд
#Баюуд
#Бидэгүүн
#[[Бичээч]]
#[[Бодон]]
#[[Бодонгууд]]
#[[Боовтон]]
#[[Боржигин]]
#Боржигин Асуд
#[[Борлууд]]
#[[Борогчууд]]
#[[Бор адуу]]
#[[Бошго]]
#[[Бохог]]
#[[Бугус]]
#[[Булгадар]]
#[[Бүргэд овог|Бүргэд]]
#[[Бүрд]]
#[[Бүрдүүд]]
#[[Бөөрдөн]]
#[[Бурдууд]]
#[[Бутангууд]]
#[[Бууч]]
#Бэрээш
#Бэрээшиг
#[[Бэсүд]]
#[[Баяжих]]#[[Бөөгүүд]]
#[[Боргочин]]
#[[Буни]]

== В ==
#[[Вангаахан]]

== Г ==
#[[Газарч]]
#Гарьд
#[[Галзууд]]
#Гал
#[[Галууд]]
#[[Горлос|Горлууд]]
#[[Говь Түшээ]]
#Гөгөө Найман
#[[Гөлгөд]]
#[[Гөрөөчин]]
#[[Гучид]]
#[[Гуулин]]
#[[Гурван Сайхан]]
#[[Гуртааш]]
#[[Гүнийхэн]]
#[[Гүн]]
#[[Гэхтэр]]
#[[Гэхэрмид]]
#[[Гэлэнгүүд]]
#Гэнигэс
#[[Гэрүүд]]
#[[Гэрсүүд]]

== Д ==
#[[Давдан]]
#Дайр
#[[Дайртан]]
#[[Дархчуул]]
#Долоод
#[[Долоон]]
#Долоон Чоно
#[[Долоон сувай]]
#[[Дотно]]
#[[Дөрвөд]]
#[[Дөчин дөрөв]]
#[[Дураал]]
#[[Дуутан]]
#[[Дууч]]
#[[Даржаа]]
#Дээд чоно
#Догшин Худагт 
#Донгойд
#Долоон гөрөөчин

== Ж ==
#[[Жадран]]
#[[Жалавч]]
#Жалайд
#[[Жалайр]]
#Жалиар
#[[Жаран]]
#[[Жарууд]]
#[[Жас нар]]
#Жорон
#[[Жонгоор]]
#[[Жүрхин]]
#[[Жиндүү]]

== З ==
#Заанүүд
#[[Загасан]]
#[[Заргачин]]
#[[Зууд]]
#[[Зуутраг]]
#[[Зүрчид]]
#[[Зэлмэн]]
#[[Зээрднүүд]]
#[[Захирагч]]
#Зулхар
#Замбага
#[[Засгууд]]
#Зайсан

12. Зараагууд

== И ==
#Их Монгол
#Их Найман
#Их Мэргэд
#[[Ихирэс]]
#[[Их тугтан]]
#[[Их хотгойд]]
#[[Их шарнууд]]
#[[Илжигэн]]
#[[Индэр]]
#Их мянган 

== М ==
#[[Марлан]]
#[[Мангуд]]
#Махранз
#[[Модон хиргис]]
#Мөнх
#[[Монголмууд]]
#Монгол
#[[Мотой]]
#[[Мудар]]
#Мэргэн
#Мэргэд
#[[Мэргид]]
#[[Мээрэн]]
#[[Мэхээрчин]]
#[[Мянгад]]
#[[Мянган]]
#[[Мөнх-Тойн]]
#Мэргэн
#[[Могол]]

== Н ==
#[[Найман]]
#Найманбагана
#Найм
#Наймынхан
#[[Намиад]]
#[[Намнаач]]
#[[Наяа]]
#[[Ноёгидай]]
#[[Ноён]]
#[[Номчин]]
#[[Нохойнхон]]
#[[Нумчин]]
#[[Нүцгэд]]
#[[Нэрээд]]
#[[Ногоон Оройт]]
#[[Ноосойнхон]]
#[[Начингууд]]
#[[Наранээж]]

== О ==
#[[Онгиуд]]
#[[Оготор]]
#[[Ойгорууд]]
#[[Оймууд]]
#Олгонууд
#[[Олхунуд]]
#[[Онгууд, Онход]]
#Орос
#Оросууд
#Оросынхон
#[[Орууд]]
#[[Орцос]]
#[[Ордос]]
#[[Орчид]]
#[[Ончуул]]
#Олонгол
#[[Овсгоохон]]

== Ө ==
#[[Өвөр тогоруутан]]
#[[Өлчир]]
#[[Өндөрийнхэн]]
#[[Өөлд]]
#[[Өвөөн]]
#[[Өрлүүд]]
#[[Өрлүүд Жүрхин]]

== С ==
#[[Савар]]
#Савартангууд
#[[Салаа]]
#Салжууд
#Салжид
#Сайгууд
#Сарт
#[[Сартуул]]
#Сахлагууд
#[[Соён, Соёд]]
#[[Солоон, Солонгод]]
#[[Сөнид]]
#Саму
#[[Сүлэдсэн]]
#[[Сумчин]]
#Сухай
#Сухайнууд
#[[Сэвж]]
#[[Сээрдэн]]
#[[Cэнгэлдэр]]
#[[Суурь]]
#[[Саманд]]
#Сорчууд
#Сульчинбэсүд
#Сай

== Т ==
#[[Таваг зааныхан]]
#[[Тавнан]]
#Тавнан Жүрхин
#[[Тавлаа]]
#[[Тайж]]
#[[Тайжийнхан]]
#[[Тайчууд]]
#[[Тайжууд]]
#[[Талибар]]
#[[Тангач]]
#[[Тангуд]]
#[[Тандылар]]
#Таргад
#[[Таргуд]]
#Тариачин
#[[Татар]]
#Татиар
#Такианар (Тахианар)
#[[Товсон]]
#[[Тогооч]]
#[[Тогоруутан овог|Тогоруутан]]
#[[Тодно]]
#[[Томой]]
#[[Тонгорууд]]
#[[Тоос]]
#[[Торгууд]]
#Тожиг
#[[Тува нар]]
#[[Тугчин]]
#[[Тулам]]
#[[Төвд]]
#[[Түмт]]
#[[Түмэд]]
#[[Тэлэнгэд]]
#Тэнэмэл
#[[Тэрт]]
#Тольтон Бургууд
#[[Таваглаа]]

== У ==
#[[Улаагчин]]
#[[Улаандай]]
#Улаан сухай
#Уйгад
#Уйгаржин
#[[Уйгур]]
#[[Уух]]
#[[Уушгийнхан]]
#[[Уушин]]
#[[Урианхан]]
#[[Урад]]
#[[Уулар]]
#[[ Уран]]
#Урууд
#[[Ухайдай]]
#Урианхад
#[[утай]]
#[[Уулынхан]]

== Ү ==
#[[Үхэр онход]]
#[[Үжиэд (Өзөөд)]]
#[[Үзэмчин]]
#[[Үнэгийнхэн]]
#[[Үхэр болдуу]]
#[[Үжиэд (Өзөөд)|Үзээн]]
#Үхэр цагаан

== Х ==
#[[Хаасууд]]
#[[Хавхчин]]
#[[Хавханас]]
#[[Хавчууд]]
#Хавчиг
#[[Хавчигууд]]
#[[Хазар]]
#[[Хадай]]
#[[Халбин]]
#[[Халиуд]]
#[[Халиучин]]
#[[Халт вангаахан]]
#[[Халх овогтон]]
#[[Ханд]]
#Хангин
#Хангид
#[[Хар гэрүүд]]
#[[Хар намиад]]
#[[Хар орцос]]
#[[Хар үхэрт]]
#[[Хар хиргис]]
#[[Хар ямаат]]
#Харагчууд
#[[Харгана овогтон]]
#[[Харгиуд]]
#[[Хард]]
#[[Харидал]]
#[[Хариад]]
#Харлаг
#Харлагууд
#[[Харнүд]]
#[[Харнууд]]
#[[Харцага]]
#Хар татаар
#[[Харчу]]
#[[Харчин]]
#[[Харуулч]]
#Казах
#[[Казахууд]]
#[[Хатаамад]]
#[[Хатагин]]
#[[Хиа нар]]
#[[Хиад]]
#[[Хиад|Хиан]]
#[[Енисейн киргиз|Хиргис]]
#[[Хишигт]]
#[[Хойд (овог)]]
#[[Хонгоодор]]
#[[Хонгирад]]
#[[Хондого]]
#[[Хонин хотгойд]]
#[[Хонин Онход]]
#[[Хороо]]
#[[Хорхой нүдтэн]]
#[[Хорхойнхон]]
#[[Хорь түмэд]]
#[[Хотгойд]]
#[[Хотдууд]]
#[[Хотон]]
#[[Хорчин]]
#[[Хонхотан]]
#[[Ховоо]] 
#[[Хөх нохойнхон|Хөх нохой]]
#[[Хөх нуур]]
#[[Хөхий]]
#[[Хөх хайрхан]]
#[[Хөхнүүд]]
#[[Хөхчин, Хөхнүүд]]
#[[Хөшүүр]]
#[[Хуасай]]
#[[Хуванцар]]
#[[Худай]]
#[[Худууд]]
#Хурлууд
#[[Хурниад]]
#[[Хуулар]]
#[[Хуушан]]
#[[Хурамши]]
#Хүгдүүд
#[[Хүнхээрийнхэн]]
#[[Хүнхүрээ]]
#[[Хүрээ]]
#[[Хүрд]]
#[[Хэрдэг]]
#[[Хэрэйд]]
#[[Хэрээд]]
#Хяргас
#Хорчууд
#Хурмаст

== Ц ==
#[[Цаатан]]
#Цагаан
#[[Цагаан гэрүүд]]
#[[Цагаан малгайт]]
#[[Цагаан тугтан]]
#[[Цагаан шувуу]]
#[[Цагаан яст]]
#[[Цагаанууд]]
#Цагаан татаар
#[[Цагаагчууд|Цагаагчууд (Цагаачууд)]]
#[[Цахар]]
#[[Цогнууд]]
#Цогтчууд
#[[Цоохор]]
#[[Цонгол]]
#[[Цорос]]
#[[Цувдаг]]
#[[Цэлх]]
#Цахилаад
#Цогт тайж

== Ч ==
#[[Чонос]]
#[[Цорос|Чорос]]
#[[Чойвал]]
#[[Чулуу]]
#[[Чулуун]]
#Чуухтай
#Чухал
#Чойжин
#Чилингир
#Чацран
#Чонод
#Чоно

== Ш ==
#[[Шаазган]]
#[[Шавагууд]]
#[[Шалбууртийнхан]]
#[[Шангас]]
#[[Шангуучин]]
#[[Шандивууд]]
#[[Шар хиргис]]
#[[Шарайд]]
#[[Шаргууд]]
#[[Шарнууд]]
#[[Шархаших]]
#[[Шуудай нар]]
#[[Шүүлэнхэн]]
#[[Шар бүрд]]
#Шатан

== Э ==
#[[Эгүс]]
#[[Элжигэн|Элжигин]]
#[[Эмээлт]]
#[[Ээмдээ]]
#Эзэн
#Эрхэт
#[https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%82 Эрхүд]

== Ю ==
#[[Юншээбүү]]

== Я ==
#[[Ямааныхан]]
#[[Ямаат]]
#[[Ямаатынхан]]
#[[Ямбат]]
#[[Яргай]]

[[Ангилал:Монгол овог аймаг| ]]</text>
      <sha1>jb83cwfm0uh3xq063jtsai661bm1tdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юндэндоржийн Оюун</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16184</id>
    <revision>
      <id>867280</id>
      <parentid>862631</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amikkkk</username>
        <id>95821</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бүтээлүүд */</comment>
      <origin>867280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6056" sha1="cysa7cokry98lm5i7if4kmi6rp0502v" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = Юндэндоржийн Оюун
| image        =
| caption      = 
| birth_year   = [[1952 он]] 
| birth_place  = [[Улаанбаатар хот]]
| death   = {{death date and age2|2000|12|4|1952|1|1|mf=y}}
| nationality   = [[Монгол үндэстэн]]
|citizenship    = {{flag|Монгол}}
| occupation   = балетчин
| years_active = 1972 - 1997 он (25 жил)
| agent        = 
| alma_mater   =
| spouseэхнэр  = 
}}

'''Юндэндоржийн Оюун ('''1952 онд [[Улаанбаатар]] хотноо төрсөн-2000 онд нас барсан) БНМАУ-ын [[Ардын Жүжигчин]], [[XX зууны манлай]] [[балет]]чин юм.

==Намтар==
Тэрээр 1964 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-д бүжгийн сургуульд элсэн суралцаж, Дэлхийн балетын өлгий болсон [[Санкт-Петербург]] хотын А.Я.Вагановагийн нэрэмжит балетын сургуулийг 1972 онд “Онц” дүнтэй дүүргэж, ДБЭТ-т хуваарилагдан ирээд анх 1973 онд Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин [[Жамъянгийн Чулуун|Ж.Чулууны]] “''[[Уран хас]]''”-ын Хандармаа, 1974 онд Л.Минкус “''Кихот ноён''” балетын гол дүр Китрид бүжиглэж чадалтай балетчин гэдгээ анх удаа үнэлүүлсэн гэдэг. 1990-ээд оныг хүртэл бүжигчнээр ажиллахдаа 25 бүжгэн жүжгийн гол дүрийг бүтээжээ.

1993 оноос [[Хөгжим Бүжгийн Коллеж|ХБДС]], [[Улсын дуурь бүжгийн эрдмийн театр|УДБЭЧ]]-д багшаар ажиллаж байгаад хорт хавдар хэмээх аймшигт өвчний улмаас 2000 онд нас нөгчжээ.

==Бүтээлүүд==
*1973: ''[[Уран хас]]'' ([[Жамъянгийн Чулуун|Ж.Чулууны]]) - Хандармаа
*1974: ''Кихот ноён'' (Л.Минкус) - Китри
*1975: ''[[Хунт нуур]]'' ([[Пётр Чайковский|П.Чайковский]])
*1975: ''Айболит доктор'' (А.Морозов)
*1977: ''Испани бүжгийн цоморлиг''
*1979: ''[[Жизель]]'' (А.Адан)
*1979: ''Мөнгөн залаа'' (Э.Чойдог)

*1980: ''Хун'' (К.Сен Санс)
*1981: ''Эрдэнэсийн уул'' (З.Хангал), ''Орчин үеийн бүжиг'' (Э.Чойдог)
*1982: [[Щелкунчик (балет)|Цөмөөхэй]] (П.Чайковский)
*1984: ''[[Спартак (бүжгэн жүжиг)|Спартак]]'' (А.Хачатурян)
*1985:  ''Энхийн тойрог'' (Д.Шостакович)
*1986: ''Корсар'' (А.Адан)
*1987: ''Үйлийн гурван толгой''  (Ж.Мэнд-Амар)
*1990: ''Нойрссон гүнж'' (П.Чайковский)
*1990: ''Бөртэ Чоно'' ([[Халтарын Билэгжаргал|Х.Билэгжаргал]])
*1993: ''Сүйрлийн дараах амьдрал'' (Зангель Брук, З.Хангал, Э.Чойдог)

Мөн төрийн болон хүндэтгэлийн ойн концертуудад 40 гаруй удаа оролцож, өөрийн тайзнаа Болгарын И.Дрангажав, ЗХУ-ын алдарт бүжигчин Марис Лиепа, Швейцарийн Хайнс Мейстер нартай “Хунт нуур”,“Кихот ноён”,“Жизель” бүжгийн жүжгүүдэд гоцлож, [[Москва]], [[Санкт-Петербург]], [[Львов]], [[Новосибирск]], [[Будапешт]], [[Кабул]], [[Тбилиси]], [[Ереван]], [[Ханой]], [[Улаан-Үд]], [[Бээжин]], [[Хөх хот]], Шининь хотуудад айлчлан тоглолт хийж явжээ. 1974,1977 онуудад [[Варна]] болон Москвагийн ОУ-ын балетчдын тэмцээнүүдэд 2-р шат, 1981-Москвагийн тэмцээнд 3-р байр /хүрэл медаль/ 1978, 1980 оны Токиод болсон ОУ-ын тэмцээнээс 5, 11-р байруудад шалгарч хүрэл медаль тус тус авч байсан байна. Сүүлд 1990 онд Токиод Оросын алдарт балетчин [[Анна Павлова|А.Павловагийн]] дурсгалд зориулсан “Галла” концертод Очи Минорүгийн урилгаар бүжиглэж, 1993 онд Москвагийн ОУ-ын балетын тэмцээнд хүндэт зочноор уригдаж байжээ.

==Шагнал==
“Соёлын яамны тэргүүний уран бүтээл” шагналаар 1975, 1979, 1982, 1984 онуудад, Монгол, Вьетнам улсын “Соёлын тэргүүний ажилтан”, 1976 онд “Засгийн газрын хүндэт жуух”, 1978 онд “БНМАУ-ын Гавъяат Жүжигчин”, 1986 онд “БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин” цол тэмдгээр шагнуулсан. 1991 онд “Зууны Манлай балетчин”  өргөмжлөл олгосон.

{{DEFAULTSORT:Оюун, Юндэндоржийн}}
[[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]]
[[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]]
[[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]]
[[Ангилал:Вьетнамын соёлын тэргүүний ажилтан]]
[[Ангилал:XX зууны манлай]]
[[Ангилал:Монголын балетчин]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1952 онд төрсөн]]
[[Ангилал:2000 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>cysa7cokry98lm5i7if4kmi6rp0502v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>8 сарын 26</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16863</id>
    <revision>
      <id>867256</id>
      <parentid>867163</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T21:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>30144</id>
      </contributor>
      <comment>[[Мелисса Маккарти]]</comment>
      <origin>867256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="f9glgjuf52kxnf6u29d0lzycgcskdf8" xml:space="preserve">{{Жилийн өдрүүд|8 сарын}}
'''8 сарын 26''' ('''Наймдугаар сарын хорин зургаан''') - [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 238 дахь ([[өндөр жил]] бол 239 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 127 өдөр үлдэж байна.

== Онцлох үйл явдлууд ==

* 1382 он - [[Тохтамыш]] хан Москва хотыг эзэлсэн.
* 1609 он - Галилео анхны телескопоо Венецийн хууль тогтоогчдод танилцуулсан.
* 1768 он - Ахмад [[Жэймс Күүк]] Английн Плимут хотоос анхны тойрон аяллаа эхлүүлсэн.
* 1825 он - Уругвай Бразилаас тусгаарласнаа зарлав.
* 1894 он - Японы эрдэмтэн Китасато Шибасабүро гахайн ханиадыг нээсэн байна.
* 1895 он - [[Ниагара хүрхрээ]] дээр усан цахилгаан станц нээгдсэн.
* 1920 он - Нью Йоркоос Аляска руу анх удаа онгоц нисжээ.
* 1921 он - АНУ Германтай энхийн гэрээнд гарын үсэг зурав.
* 1944 он - Генерал [[Шарль де Голль]] Парис хотыг нацистуудын эзлэн түрэмгийллээс чөлөөлөв.
* 1972 он - Мюнхен хотод [[1972 оны Зуны Олимп|Зуны Олимпын]] нээлт болов. 
* 1990 он - НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөл Иракийн эсрэг цэргийн ажиллагаа явуулахыг зөвшөөрөв.

== Энэ өдөр төрөгсөд ==

* 1938 - Их Британийн рок хөгжимчин Жет Блэк (2002 онд нас барсан) 
* 1941 - Францын кино найруулагч Барбет Шрёдер
* 1970 - Америкийн жүжигчин [[Мелисса Маккарти]]
* 1976 - Оросын дуучин Земфира
* 1976 - Испанийн дуучин Амайя Монтеро
* 1980 - Америкийн жүжигчин [[Маколей Калкин]]
* 1989 - Америкийн сагсан бөмбөгч [[Жеймс Харден]]

== Энэ өдөр нас барагсад ==


== Тэмдэглэлт баярууд ==
*{{USA}} Эмэгтэйчүүдийн тэгш эрхийн өдөр
*{{NAM}} Баатруудын өдөр
*{{ARG}} Эв нэгдлийн өдөр
*{{MAS}} Тусгаар тогтнолын өдөр
*{{IRI}} Хөдөлмөрчдийн өдөр
*{{TUR}} Зэвсэгт хүчний өдөр

----
{{Commonscat|26 August|8 сарын 26}}

[[Ангилал:Өдөр|0826]]
[[Ангилал:Наймдугаар сарын өдөр|#26]]</text>
      <sha1>f9glgjuf52kxnf6u29d0lzycgcskdf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монголын мэдээ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18354</id>
    <revision>
      <id>867252</id>
      <parentid>778162</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4916" sha1="hc0yi37uasqoht6bdtvxwc488o2dz45" xml:space="preserve">'''''Монголын мэдээ''''' нь Монголын өдөр тутмын сонин нэг юм.

== Түүхэн тойм ==
“Монголын мэдээ” нь  “Эрэл” ХХК-ийн захирал, “Эх Орон-МАШСН”-ын дарга [[Бадарчийн Эрдэнэбат|Б.Эрдэнэбат]]&lt;nowiki/&gt;ын санаачлагаар 1998 оны [[12 сарын 9|12 дугаар сарын 9]]-нд эх сууриа тавьж, анхны дугаар нь тухайн сарын 18-нд хэвлэгдэн гарчээ. Анх улс төрийн гуравдагч хүчний байр суурь, дуу хоолойг нэмэгдүүлэх, өдөр тутмын сонины [[Зах зээлийн тэнцвэр|зах зээл]]&lt;nowiki/&gt;д өөрийн гэсэн шинэ орон зайг бий болгох зорилгоор үүссэн гэж үздэг.

=== Давтамж ===
7 хоногт 5 удаа, А2 форматаар 8 нүүрээр хэвлэгдэн гардаг. 

== Бүтэц зохион байгуулалт ==
“Монголын мэдээ” сонины эрхлэгч [[Дэндэвийн Сандагсүрэн|Д.Сандагсүрэн,]] тус сонин нь долоон алба, нэг төвтэй.

* Эрэн сурвалжлах алба, 
* Шуурхай мэдээллийн алба, 
* Улс төр, гадаад мэдээллийн алба, 
* Бизнес, эдийн засгийн алба, 
* Урлаг, соёл, боловсрол, шинжлэх ухааны алба, 
* Зар сурталчилгааны алба,
* Гэрэл зургийн алба, 
* Компьютерийн төвд нийт 50 гаруй уран бүтээлч, техник ажилтан ажилладаг. 

Нийгэм-улс төрийн томоохон хэвлэлийн байр сууринаас аливаа асуудалд хандахдаа сэдвийн явцуу хүрээнээс гарч, нийгмийн бүхий л давхаргын эрх ашгийг адил төвшинд хөндөх, түүнд олон ургальч үзлийн үүднээс хандах, улс төрийн “сөрөг хүчний” дуу хоолой, үйл ажиллагааг нийгэмд мэдрүүлэх зорилгоор “[[Эх оронч үзэл|Эх Орон]]” намын үйл ажиллагааг сурталчлах, олон түмний улс төрийн идэвхийг сэргээх, үзэл бодлын индэр болох, олон нийтийн дуу хоолойг төр засагт хүргэхийг чухалчилдаг. Үүнийг [[сонин]]&lt;nowiki/&gt;ы нийтлэлийн гол бодлого гэж хэлж болно.

== Сонины булан нүүр ==
Сонины нийтлэлийг шуурхай мэдээлэл, улс төр, бизнес эдийн засгийн, гадаад мэдээллийн зэргээр сэдвийн дагуу төрөлжүүлэн байрлуулдаг.

* “Дугаарын 60 мөр”, 
* “Халуун мэдээ”, 
* “Top news”, 
* “Нам хөдөлгөөний амьдрал”, 
* “Сенсаац”, 
* “Хэн нь хэн бэ?”, 
* “Чөлөөт индэр”, 
* “Долоо хоногийн улс төр” зэрэг тогтмол булантай. 

Өдөр тутмын бусад сонинуудтай харьцуулахад мэдээллийн багтаамж тааруу, сэдвийн хүрээ явцуу, бичлэгийн төрөл, зүйл хомс, нэлээд улс төржсөн шинжтэй сонин. Нийгмийн хурц асуудлыг хөндсөн асуудал дэвшүүлсэн, шүүмжлэлт өгүүлэл, танин мэдэхүйн болон гэгээрүүлэх шинжтэй томоохон материал харьцангуй ховор нийтэлдэг. 
== Вебсайтуудын бүтэц == 
Монголын мэдээ сонин нь 4-н цахим хуудастай 
1.Minfo.mn (хэсэгчилсэн мэдээний хуудас)
2.Postmedia.mn (цахим ба нийгмийн сүлжээний хэлбэр байсан)
3.Dardas.mn (нийгмийн сүлжээний хуудас)
4.Mmedee.mn (монголын мэдээ сонины албан есны цахим хуудас 

== Гадаад холбоос ==
[https://web.archive.org/web/20220105060048/https://mongolia.mom-rsf.org/mn/ehzehmshigch/translation-companies/detail/company/company/show/mongolyn-medee-media-house/ Монголын мэдээ сонин] 
[https://web.archive.org/web/20220105060047/https://bestofmongolia.mn/index.php/organization/674 Монголын мэдээ сонин]

[[Ангилал:Монголын сонин]]
[[Ангилал:1998 онд байгуулагдсан]]</text>
      <sha1>hc0yi37uasqoht6bdtvxwc488o2dz45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867253</id>
      <parentid>867252</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4924" sha1="c764xbojzkcn8y0tow93r7uypcoljfy" xml:space="preserve">'''''Монголын мэдээ''''' нь Монголын өдөр тутмын сонин нэг юм.

== Түүхэн тойм ==
“Монголын мэдээ” нь  “Эрэл” ХХК-ийн захирал, “Эх Орон-МАШСН”-ын дарга [[Бадарчийн Эрдэнэбат|Б.Эрдэнэбат]]&lt;nowiki/&gt;ын санаачлагаар 1998 оны [[12 сарын 9|12 дугаар сарын 9]]-нд эх сууриа тавьж, анхны дугаар нь тухайн сарын 18-нд хэвлэгдэн гарчээ. Анх улс төрийн гуравдагч хүчний байр суурь, дуу хоолойг нэмэгдүүлэх, өдөр тутмын сонины [[Зах зээлийн тэнцвэр|зах зээл]]&lt;nowiki/&gt;д өөрийн гэсэн шинэ орон зайг бий болгох зорилгоор үүссэн гэж үздэг.

=== Давтамж ===
7 хоногт 5 удаа, А2 форматаар 8 нүүрээр хэвлэгдэн гардаг. 

== Бүтэц зохион байгуулалт ==
“Монголын мэдээ” сонины эрхлэгч [[Дэндэвийн Сандагсүрэн|Д.Сандагсүрэн,]] тус сонин нь долоон алба, нэг төвтэй.

* Эрэн сурвалжлах алба, 
* Шуурхай мэдээллийн алба, 
* Улс төр, гадаад мэдээллийн алба, 
* Бизнес, эдийн засгийн алба, 
* Урлаг, соёл, боловсрол, шинжлэх ухааны алба, 
* Зар сурталчилгааны алба,
* Гэрэл зургийн алба, 
* Компьютерийн төвд нийт 50 гаруй уран бүтээлч, техник ажилтан ажилладаг. 

Нийгэм-улс төрийн томоохон хэвлэлийн байр сууринаас аливаа асуудалд хандахдаа сэдвийн явцуу хүрээнээс гарч, нийгмийн бүхий л давхаргын эрх ашгийг адил төвшинд хөндөх, түүнд олон ургальч үзлийн үүднээс хандах, улс төрийн “сөрөг хүчний” дуу хоолой, үйл ажиллагааг нийгэмд мэдрүүлэх зорилгоор “[[Эх оронч үзэл|Эх Орон]]” намын үйл ажиллагааг сурталчлах, олон түмний улс төрийн идэвхийг сэргээх, үзэл бодлын индэр болох, олон нийтийн дуу хоолойг төр засагт хүргэхийг чухалчилдаг. Үүнийг [[сонин]]&lt;nowiki/&gt;ы нийтлэлийн гол бодлого гэж хэлж болно.

== Сонины булан нүүр ==
Сонины нийтлэлийг шуурхай мэдээлэл, улс төр, бизнес эдийн засгийн, гадаад мэдээллийн зэргээр сэдвийн дагуу төрөлжүүлэн байрлуулдаг.

* “Дугаарын 60 мөр”, 
* “Халуун мэдээ”, 
* “Top news”, 
* “Нам хөдөлгөөний амьдрал”, 
* “Сенсаац”, 
* “Хэн нь хэн бэ?”, 
* “Чөлөөт индэр”, 
* “Долоо хоногийн улс төр” зэрэг тогтмол булантай. 

Өдөр тутмын бусад сонинуудтай харьцуулахад мэдээллийн багтаамж тааруу, сэдвийн хүрээ явцуу, бичлэгийн төрөл, зүйл хомс, нэлээд улс төржсөн шинжтэй сонин. Нийгмийн хурц асуудлыг хөндсөн асуудал дэвшүүлсэн, шүүмжлэлт өгүүлэл, танин мэдэхүйн болон гэгээрүүлэх шинжтэй томоохон материал харьцангуй ховор нийтэлдэг. 
== Вебсайтуудын бүтэц == 
Монголын мэдээ сонин нь 4-н цахим хуудастай  

1.Minfo.mn (хэсэгчилсэн мэдээний хуудас) 

2.Postmedia.mn (цахим ба нийгмийн сүлжээний хэлбэр байсан) 

3.Dardas.mn (нийгмийн сүлжээний хуудас) 

4.Mmedee.mn (монголын мэдээ сонины албан есны цахим хуудас 

== Гадаад холбоос ==
[https://web.archive.org/web/20220105060048/https://mongolia.mom-rsf.org/mn/ehzehmshigch/translation-companies/detail/company/company/show/mongolyn-medee-media-house/ Монголын мэдээ сонин] 
[https://web.archive.org/web/20220105060047/https://bestofmongolia.mn/index.php/organization/674 Монголын мэдээ сонин]

[[Ангилал:Монголын сонин]]
[[Ангилал:1998 онд байгуулагдсан]]</text>
      <sha1>c764xbojzkcn8y0tow93r7uypcoljfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Төмөрийн улс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19373</id>
    <revision>
      <id>867289</id>
      <parentid>867037</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23174" sha1="1ltnks9ogtlj17uqzts46c8a6pyps48" xml:space="preserve">{{Short description|Central Asian Turco-Mongol empire (1370–1507)}}
{{Инфобокс түүхэн улс
| native_name            = {{lang|fa|{{Nastaliq|گورکانیان}}}}&lt;br /&gt;''Гүрканиян''
| national_motto         = &lt;br /&gt;[[Persian language|Persian]]:{{lang|fa|{{Nastaliq|راستى رستى}}}}&lt;br /&gt;''Rāstī rustī''&lt;br /&gt;&quot;In rectitude lies salvation&quot;
&quot;зөвт байдалд аврал оршдог&quot;
| conventional_long_name = Төмөрийн эзэнт гүрэн
| common_name            = Төмөрийн
| era                    = [[Дундад зууны сүүл үе]]
| status                 = [[Эмират]]
| government_type        = [[Хэмжээгүй эрхт хаант засаг]]
| area_km2               = 
| year_start             = 1370
| date_start             = 
| year_end               = 1507
| event_pre              = [[Доголон Төмөр|Төмөр]] [[Төмөрийн байлдан дагуулалт, довтолгоо|байлдан дагуулалтаа]] эхлүүлэв
| date_pre               = 1363
| event_start            = Төмөрийн эзэнт гүрэн байгуулагдав
| event1                 = Баруун зүгийн тэлэлт эхлэв
| date_event1            = 1380
| event2                 = [[Анкарагийн тулалдаан]]
| date_event2            = 7 сарын 20, 1402
| event3                 = [[Самарканд]]ын уналт
| date_event3            = 1505
| event_end              = [[Херат]]ын уналт
| event_post             = [[Их Могол Улс|Моголын эзэнт гүрэн байгуулагдав]]
| date_post              = 1526
| image_coat             = &lt;!-- DO NOT REPLACE this documented &quot;Three annulets&quot; symbol with false, conjectural or original research flags of the Timurids, such as this one: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/archive/6/6c/20230329042531%21Timurid.svg , which is falsely claimed to be from the Catalan Atlas. See paragraph &quot;Symbols of the state&quot; hereunder for details --&gt;Three annulets symbol of the Timurid Empire.png
| coa_size               = 100
| coat_alt               = Гурван цагираг сүлд
| symbol_type            = [[Доголон Төмөр|Төмөр]]ийн &quot;Гурван цагираг&quot; [[тамга]] тэмдэг.&lt;ref&gt;Coinage of Timur with &quot;Three annulets&quot; symbol (1393-1405): [[File:Coinage of Timur with 3 annulets symbol. Shaykh abu-Ishaq (Kazirun) mint. Undated, circa AH 795-807 AD 1393-1405.jpg|70px]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan |last2=Blair |first2=Sheila S. |title=Grove Encyclopedia of Islamic Art &amp; Architecture: Three-Volume Set |date=14 May 2009 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-530991-1 |page=426 |url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&amp;pg=PA426 |language=en| quote=&quot;Coinage issued by the Timurid dynasty (r. 1370-1506) comprised various silver coins and several coppers, most often anonymous, although some coppers struck in the name of Timur 1370–1405; here called amīr) have a tamghā of three annulets prominently on the reverse.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kadoi |first1=Yuka |title=On the Timurid flag |journal=Beiträge zur islamischen Kunst und Archäologie |date=2010 |volume=2 |pages=144, 149, 159 Fig.5 |url=https://www.academia.edu/17410816}}&lt;/ref&gt;
| flag_border            = no
| image_map              = Timurid Empire (greatest extent).svg
| image_map_caption      = [[Доголон Төмөр|Төмөр]]ийн үеийн газар нутаг
| image_map_size         = 300
| demonym                = 
| p1                     = Цагаадайн Улс
| p2                     = Суфи гүрэн
| p3                     = Жалайрын улс
| p4                     = Курт улс
| p5                     = Музаффарид
| p6                     = Сарбадар
| p7                     = Марашичууд
| p8                     = Афрасияб
| p9                     = Кара-Коюнлу
| p10                    = Гүржийн хаант улс
| s1                     = Бухарын хант улс
| s2                     = Сефевийн улс
| s3                     = Хивын ханлиг
| s4                     = Кара-Коюнлу
| s5                     = Ак-Коюнлу
| s6                     = Их Могол Улс
| s7                     = Гүржийн хаант улс
| capital                = {{plainlist|
*[[Самарканд]] (1370–1405)
*[[Херат]] (1405–1507)}}
| common_languages       = {{plainlist|
*[[Перс хэл]] (албан ёсны, шүүх, дээд утга зохиол, лингва франка, засаг захиргаа)&lt;ref&gt;
* Manz, Beatrice Forbes (1999). ''The Rise and Rule of Tamerlane''. [[Cambridge University Press]], p.109. {{ISBN|0-521-63384-2}}. {{google books|2xDm2DCPRKMC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=2xDm2DCPRKMC&amp;pg=PA109 p.109]. &quot;In almost all the territories which Temür incorporated into his realm Persian was the primary language of administration and literary culture. Thus the language of the settled '[[divan]]' was Persian.&quot;
* B.F. Manz, W.M. Thackston, D.J. Roxburgh, L. Golombek, L. Komaroff, R.E. Darley-Doran. &quot;Timurids&quot; [[Encyclopaedia of Islam]] [[Brill Publishers]] 2007; &quot;During the Timurid period, three languages, Persian, Turkish, and Arabic were in use. The major language of the period was Persian, the native language of the Tajik (Persian) component of society and the language of learning acquired by all literate and/or urban Turks. Persian served as the language of administration, history, belles lettres, and poetry.&quot;
* {{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-v|title=CENTRAL ASIA v. In the Mongol and Timurid Periodse|author=Bertold Spuler|publisher=[[Encyclopaedia Iranica]]|access-date=2017-09-14}} &quot;Like his father, Olōğ Beg was entirely integrated into the Persian Islamic cultural circles, and during his reign Persian predominated as the language of high culture, a status that it retained in the region of Samarqand until the Russian revolution 1917&amp;nbsp;... Ḥoseyn Bāyqarā encouraged the development of Persian literature and literary talent in every way possible&amp;nbsp;...
* Robert Devereux (ed.) &quot;Muhakamat Al-Lughatain (Judgment of Two Languages)&quot; Mir 'Ali Shir Nawāi;  Leiden, [[E.J. Brill]] 1966: &quot;Nawa'i also employs the curious argument that most Turks also spoke Persian but only a few Persians ever achieved fluency in Turkic. It is difficult to understand why he was impressed by this phenomenon, since the most obvious explanation is that Turks found it necessary, or at least advisable, to learn Persian – it was, after all, the official state language – while Persians saw no reason to bother learning  which was, in their eyes, merely the uncivilized tongue of uncivilized nomadic tribesmen.
* David J. Roxburgh. ''The Persian Album, 1400–1600: From Dispersal to Collection''. Yale University Press, 2005. pg 130: &quot;Persian literature, especially poetry, occupied a central in the process of assimilation of Timurid elite to the Perso-Islamicate courtly culture, and so it is not surprising to find Baysanghur commissioned a new edition of Firdawsi's Shanama.&quot;&lt;/ref&gt;
*[[Цагаадайн хэл]] (угсаатны, утга зохиол)&lt;ref name=&quot;homelanguage&quot; /&gt;
* [[Араб хэл]] (шашин)&lt;ref name=&quot;EI - Manz2&quot; /&gt;}}
| religion               = ;{{nobold|Төрийн шашин}}
:{{hlist|[[Суннит Ислам]]}}
;{{nobold|Бусад шашин}}
:{{hlist|[[Арван хоёр шиизм]]|[[Исмаилизм]]|[[Зороастризм]]|[[Хиндү шашин|Хиндүизм]]|[[Хуруфизм]]|[[Дорнодын сүм|Несторианизм]]}}
| currency               = [[Танка (зоос)|Танка]]
| title_leader           = [[Төмөрийн династи|Эмир]]
| leader1                = [[Доголон Төмөр|Төмөр]] (анхны)
| leader2                = [[Бади аз-Заман Мирза|Бади аз-Заман]] (сүүлчийн)
| year_leader1           = 1370–1405
| year_leader2           = 1506–1507
| stat_year1             = 1405 тоо.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires | journal = Journal of World-Systems Research|date=December 2006 |volume=12|issue=2 |page=222 |url =http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|access-date=2016-09-14 |issn= 1076-156X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|at=p. 500|doi=10.1111/0020-8833.00053|author=Rein Taagepera|author-link=Rein Taagepera|jstor=2600793|url=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807}}&lt;/ref&gt;
| stat_area1             = 4,400,000
}}

[[Файл:Timurid Dynasty 821 - 873 (AH).png|thumb|250px|Төмөрийн эзэнт гүрэн хамгийн том нутагтай байх үеийн газрын зураг]]
'''Төмөрийн эзэнт гүрэн''' бол XIV-XVI зууны үед Мавереннахр, [[Иран]], [[Өмнөд Кавказ|Өмнөд Кавказын]] бүс нутагт оршин тогтнож байсан улс юм. Энэ улсыг [[Монгол|Монголын]] [[Барулас]] овгийн эмир [[Доголон Төмөр|Төмөр]] байгуулжээ. Төмөрийн эзэнт гүрний хаад нь [[Өгэдэй хаан|Өгэдэй хааны]] угсааны Сюрьгатмишь, Махмуд нар байв. Эдгээр хаадыг [[Доголон Төмөр]] өргөмжилсөн бөгөөд ямар ч эрх мэдэлгүй бэлгэ тэмдгийн шинжтэй хаад байсан юм. Улсын бүх эрхийг Төмөр атгах бөгөөд эмир цолтойгоор улсаа удирдаж байлаа. Доголон Төмөрийн нас барсны дараа Төмөрийн эзэнт гүрэн эзлэгдсэн орнуудын ард түмний бослого, дотоодын тэмцлээс болж задран бутарчээ. XVI зууны эхэн үед [[Алтан Орд|Алтан ордны улсаас]] нүүж ирсэн узбекүүд Төмөрийн угсааныхныг бут цохисноор Төмөрийн эзэнт гүрэн бүрмөсөн мөхсөн болой.

== Гарал үүсэл, угсаатны хамаарал ==
Төмөрийн эзэнт гүрний үүсэл нь [[Монгол үндэстэн|Монголын]] нүүдэлчин аймаг [[Барлас]]аас улбаатай бөгөөд тэд [[Чингис хаан]]ы армийн бүрэлдэхүүнд багтан тулалдаж явжээ.&lt;ref&gt;''&quot;Timur&quot;'', The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2001-05 Columbia University Press, ([http://www.bartleby.com/65/ti/Timur.html LINK])&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Consolidation &amp; expansion of the Indo-Timurids&quot;, Encyclopedia Britannica, ([http://www.britannica.com/eb/article-26937/Islamic-world LINK])&lt;/ref&gt; Монголчууд Төв Азийг эзэлсний дараа Барлас аймгийнхан одоогийн [[Узбекистан]]д суурьшиж нутгийн [[түрэг]]үүдтэй холилдсон тул Төмөрийн үед барласууд зарим талаар түрэгжсэн байв. Түүнчлэн Цагадайн улсын баруун хэсгийн [[Ислам]]ын шашинд орсон түрэг, монгол угсаатнууд Исламын шашин дэлгэрэхээс өмнө Төв Азид ноёрхож байсан [[Персийн нийгэм|Персийн соёлын]] нөлөөнд орсон байжээ.&lt;ref name=&quot;Iranica2&quot;&gt;B. Spuler, &quot;Central Asia in the Mongol and Timurid periods&quot;, published in [[Encyclopædia Iranica]], Online Edition, 2006/7, ({{Webarchiv|url=http://www.iranica.com/newsite/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=/home/iranica/public_html/newsite/pdfarticles/v5_articles/central_asia/mongol_and_timurid_periods&amp;OptStrLogFile=/home/iranica/public_html/newsite/logs/pdfdownload.html|wayback=20090224083111|text=LINK|archiv-bot=2024-02-08 23:20:46 InternetArchiveBot}}): ''&quot;...&amp;nbsp;Like his father, Olōğ Beg was entirely integrated into the Persian Islamic cultural circles, and during his reign Persian predominated as the language of high culture, a status that it retained in the region of Samarqand until the Russian revolution 1917 [...] Ḥoseyn Bāyqarā encouraged the development of Persian literature and literary talent in every way possible ...&quot;''&lt;/ref&gt;. Персийн утга зохиол нь Төмөрийн эзэнт гүрний элит хэсгийнхнийг Перс-Исламын соёлд ороход нь нөлөөлж байв.&lt;ref&gt;David J. Roxburgh. The Persian Album, 1400-1600: From Dispersal to Collection. Yale University Press, 2005. pg 130: &quot;Persian literature, especially poetry, occupied a central in the process of assimilation of Timurid elite to the Perso-Islamicate courtly culture, and so it is not surprising to find Baysanghur commissioned a new edition of Firdawsi's Shanama&lt;/ref&gt;

Төмөрийн улсын ордны эмэгтэйчүүд монгол ёс заншилтай байсан ба Төмөр хааны үед албан хэрэгцээнд монгол, түрэг аль аль хэлийг ашигладаг, монгол бичгээр захиа бичин илгээдэг байв.&lt;ref name=&quot;Майдар&quot;&gt;Д.Майдар, &quot;Чингис хаан ба Монголын их гүрэн&quot; 1969&lt;/ref&gt; Мавереннахрын монголчууд өөр угсаатны ёс заншилд орон монгол соёлоо гээж эхэлсэн боловч бүрмөсөн уусаагүй байв. Дундад зууны монгол эрчүүд гэзэг тавьдаг заншилтай байсан ба Төмөр хаан хүүгээ шийтгэхдээ гэзгийг нь тайрсан нь хүүгээ монголд үнэнч бус байсан гэж үзэж байсныг нь илэрхийлж байжээ.&lt;ref name=&quot;Майдар&quot;/&gt; Төмөр хаан Чингис хааныг ихэд хүндлэн биширдэг байсан төдийгүй өөрийн бүх амьдрал, үйл хэргээ Чингисийн улсийн сүр хүчийг дахин сэргээн тогтоохын төлөө зориулжээ. Энэ нь саяхан байгуулагдаад бутарсан ИМУ-н сүр хүчийг хүмүүс хараахан мартаагүй мөн Төмөр өөрөө монголын барлас овгийн хүн байсантай холбоотой юм. Тэр Чингисийн зарлиг, ИМУ-н хууль цаазыг дээдлэн хүндэтгэж өөрийн улсад хэрэгжүүлж байв. Хожим Төмөрийн улсаас тасран байгуулагдсан  [[Их Могол Улс]]ад монгол ёс заншлаа даган мөрдөхөө больсон бол Төмөр хааны хувьд лалын шашинд орсон ч монгол ёс заншлаа даган мөрдөж монгол гарлаараа бахархдаг байв. Бутралын үеийн Монгол улс, Төмөрийн улс хоёр найрсаг харилцаатай байжээ. [[Өлзийтөмөр хаан|Буняшир]] хаан болохоосоо өмнө Төмөр хааны ордонд  байсан байдаг. Төмөрийн улсыг заримдаа монгол улс гэж бичсэн байдаг бол зарим тохиолдолд түрэг улс гэж бичсэн байдаг. [[Моголистан]], Төмөрийн зарим монголчуудыг 16-р зууны сүүл хүртэл монгол хэлээрээ ярьсан хэвээр байсан байж магадгүй гэж зарим эрдэмтэд таамагладаг.

Эрдэмтэд Төмөрийн улсыг монголчуудын эсвэл түрэгүүдийн улс гэсэн зөрүүтэй байр суурь баримталдаг. Төмөрийн улс хэдийгээр монгол гаралтай улс ч 14-р зууны дунд үед [[Баруун Цагаадайн улс]]ын монголчууд буюу Мавереннахр дахь монголчууд нилээд түрэгжсэн байсан учир зарим эрдэмтэд энэ улсыг түрэгүүдийн улсад хамааруулдаг байна.

== Байгуулагдсан нь ==
{{Гол|Доголон Төмөр}}
Төмөр [[Мавереннахр]] буюу Трансоксиан (одоогийн Узбекистан, [[Тажикистан]], [[Туркменистан]]ы ихэнх хэсэг) болон [[Хорасан]]ы (одоогийн [[Иран]], [[Афганистан]]) ихэнх хэсгийг 1363 оноос эхлэн бусад ноёдтой хүч хавсран ([[Самарканд]]ийг 1366 онд, [[Балх]]ийг 1369 онд) мэдэлдээ оруулж, 1370 он гэхэд захирагчаар нь өргөмжлөгджээ. Албан ёсоор бол Монголын [[Цагадайн улс]]ын нэрээр үйл ажиллагаа явуулж байсан Төмөр Мавереннахр, [[Хорезм]]ыг дагаар оруулж, 1380 онд баруун тийш аян дайн хийв. 1389 онд Картидуудыг [[Херат]]аас үлдэн хөөж, 1382 оноос [[Персийн эзэнт гүрэн|Персийн]] нутаг руу түрж эхэлжээ ([[Исфахан]]ыг 1387 онд эзэлж, 1393 онд [[Музаффарид]]уудыг [[Шираз]]аас зайлуулж, [[Жалайрид]]уудаас [[Багдад]]ыг авсан). 1394/95 онд тэр [[Алтан Орд]] руу довтолж, [[Кавказ]]ад өөрийн засаглалыг тогтоон, улмаар 1398 онд одоогийн Пакистан, Энэтхэгийн нутаг дахь [[Мултан]], [[Дипалпур]]ыг дагаар оруулжээ.

1400/01 онд [[Алеппо]], [[Дамаск]], зүүн [[Анатолиа]]г эзлэн авч, 1401 онд Багдадыг сүйтгэж, [[Анкарагийн тулалдаан|1402 онд Османуудаас Анкараг булаан авав]]. Тэр Самаркандыг гол нийслэлээ болгосон бөгөөд түүний аян дайнаар ойролцоогоор 17 сая хүн үрэгдсэн гэдэг.&lt;ref&gt;[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Timur Selected Death Tolls: Timur Lenk (1369–1405)]&lt;/ref&gt;

1506 онд Төмөрийн эзэнт гүрэн унасны дараа аавын талаасаа [[Доголон Төмөр|Төмөрийн]], эхийн талаасаа [[Чингис хаан]]ы удмын [[Бабур]] 1526 онд Афганистан, Энэтхэгт [[Их Монгол Улс|Моголын эзэнт гүрэн]]г байгуулсан түүхтэй. 17-р зуун гэхэд Моголын эзэнт гүрэн Энэтхэгийн ихэнх нутгийг хяналтдаа байлгаж байсан боловч 18-р зуунд хүч нь суларч Английн нөлөөнд орж эхэлжээ. 1857 онд [[II Бахадур Шах]] Энэтхэгийн бүх хүчийг нэгтгэж англичуудын эсрэг тулалдсан ч ялагдаж  [[Бирм]] рүү цөлөгдсөнөөр Энэтхэгийн хойг бүхэлдээ [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн эзэнт гүрн]]ий мэдэлд орж Их Могол Улс бүрмөсөн мөхжээ.

Төмөрийн эзэнт гүрний явуулсан дайн тулаануудын үр дүнд Персийн соёлын төв нь Самарканд, Херат болон хувирч, Төмөрийн эзэнт гүрний хүч чадлын билэг тэмдэг болон мандаж байв.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite encyclopedia | encyclopedia = The Columbia Encyclopedia | title = Timurids | url = http://www.bartleby.com/65/ti/Timurids.html | edition = Sixth | publisher = [[Columbia University]] | location = New York City |accessdate=2006-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Соёл ==
Төмөрийн эзэнт гүрэн нь хэдийгээр Монголын&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;M.S. Asimov &amp; [[Clifford Edmund Bosworth|C. E. Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, ISBN 92-3-103467-7, p. 320: ''&quot;...&amp;nbsp;One of his followers was [...] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled [...] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania ...&quot;''&lt;/ref&gt; Барлас овгоос гаралтай ч [[Түркистан|Туркестан]], Хорасанд төвлөрсөн, түрэг, [[Персийн соёл]]ын нөлөөнд орсон&lt;ref&gt;[[:en:Muhakamat al-Lughatayn|Muhakamat al-Lughatayn]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Iranica2 /&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia | last = Lehmann | first = F. | encyclopedia = [[Encyclopædia Iranica]] | title = Zaher ud-Din Babor&amp;nbsp;— Founder of Mughal empire | url = http://www.iranica.com/newsite/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=/home/iranica/public_html/newsite/pdfarticles/v3_articles/babor_zahir-al-din_mohammad&amp;OptStrLogFile=/home/iranica/public_html/newsite/logs/pdfdownload.html | accessdate = 2006-11-07 | edition = Online | publisher = [[Columbia University]] Center for Iranian (Persian) Studies | location = New York City | pages = 320–323 | quote = &quot;...&amp;nbsp;''His origin, milieu, training, and culture were steeped in Persian culture and so Babor was largely responsible for the fostering of this culture by his descendants, the Mughals of India, and for the expansion of Persian cultural influence in the Indian subcontinent, with brilliant literary, artistic, and historiographical results'' ...&quot; }}&lt;/ref&gt;, [[Ислам]]ын шашинтай улс байжээ. 

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

== Гадаад холбоос ==
*[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596414/Timurid-dynasty#md-media-strip-tab-lists-content britannica.com]

[[Ангилал:Афганистаны түүх]]
[[Ангилал:Узбекистаны түүх]]
[[Ангилал:Төмөрийн улс| ]]
[[Ангилал:Исламын хант улс]]
[[Ангилал:Төв Азийн түүх]]
[[Ангилал:Перс]]
[[Ангилал:1370 он]]</text>
      <sha1>1ltnks9ogtlj17uqzts46c8a6pyps48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Форест Уитакер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19582</id>
    <revision>
      <id>867293</id>
      <parentid>867040</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13041" sha1="c606vxn03s2oouo4jsve5njtrqfhhrc" xml:space="preserve">{{Инфобокс жүжигчин
| нэр                  = Форест Уитакер
| зураг                = Forest Whitaker.jpg
| зурагныхэмжээ        = 
| alt                  = 
| тайлбар              = Форест Уитакер, 2007 оны гуравдугаар сар.
| төрсөн нэр            = Форест Стивен Уитакер
| төрсөн огноо         = {{Birth date and age|mf=yes|1961|7|15}}
| төрсөн газар          = [[Лонгвью]], [[Техас]], [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]
| мэргэжил             = Жүжигчин, продюсер, найруулагч
| идэвхтэй жил         = 1982–одоо
| нөхөр                = ([[Жим Триплтон]] (1998-2001)&lt;br /&gt;Сэм Мендес (2003-одоо) (тусдаа амьдарч буй)
| дотнотүнш            = 
| website              = 
}}
'''Форест Стивен Уитакер''' ({{lang-en|Forest Steven Whitaker}}, ''1961 оны долоодугаар сарын 15-нд төрсөн'') нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америкийн]] [[жүжиг]]чин, [[кино]] продюсер, найруулагч юм. [[Шувуу (1988 оны кино)|Шувуу]] киногоороо жүжигчиний гараагаа эхлүүлж&lt;ref name=&quot;Boston Globe&quot;&gt;[http://www.boston.com/ae/movies/articles/2006/10/01/in_general_he_rules/?page=1 &quot;In general, he rules.&quot;] ''[[The Boston Globe]]''. October 1, 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;[http://www.cbsnews.com/stories/2007/01/31/sunday/main2418981.shtml &quot;Forest Whitaker: The King Of The Oscars?&quot;] ''CBS News''. February 4, 2007.&lt;/ref&gt; байсан Уитакер [[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]] (2006) киноны [[Уганда]] улсын Ерөнхийлөгч, цэргийн эрхт генерал [[Иди Амин]]ы дүрээрээ 2007 оны [[Оскарын шагнал]], [[Алтан бөмбөрцөг]], [[Британийн Кино болон телевизийн урлагийн дээд шагнал|BAFTA]] болон [[Эммигийн шагнал]]ыг &quot;Шилдэг эрэгтэй дүрийн&quot; номинацаар тус тус хүртэж байв.

[[Оскарын шагнал|Оскарын]] &quot;Шилдэг эрэгтэй дүрийн&quot; шагналыг өмнө нь [[Африк-америк]] гаралтай жүжигчидээс [[Сидни Пуатье]], [[Дензел Вашингтон]] болон [[Жейми Фокс]] нар хүртэж байсан бол дараагийнх нь Уитакер юм.&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/news/newsitems/200702/s1857461.htm &quot;Forest Whitaker wins Best Actor Oscar for Idi Amin role.&quot;] ''ABCNewsOnline''. February 26, 2007.&lt;/ref&gt;
== Намтар ==
Уитакер [[Техас]] мужийн [[Лонгвью]] хотод төрсөн&lt;ref name=&quot;Patterson&quot;&gt;Patterson, John. [http://www.guardian.co.uk/film/2002/apr/20/patterson.features &quot;The bigger picture.&quot;] ''[[The Guardian]]. dildo 20, 2002.&lt;/ref&gt; бөгөөд эцэг Форест Уитакер нь даатгалын компаний ажилтан, эх Лаура Фрэнсис багш хүн байсан бөгөөд Кен, Дэймон, Дэбора, Уитакер нарын хүүхдүүдээ боловсролтой хүмүүс болгохын тулд ихээхэн зүйлийг хийжээ.&lt;ref&gt;[http://www.filmreference.com/film/74/Forest-Whitaker.html &quot;Forest Whitaker Biography (1961–).&quot;] ''FilmReference.com''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAS&quot;&gt;{{cite episode |title=Forest Whitaker |url=http://www.bravotv.com/Inside_the_Actors_Studio/guest/Forest_Whitaker |series=Inside the Actors Studio |airdate=2006-12-11 |season=13 |number=1 }} {{Webarchiv|url=http://www.bravotv.com/Inside_the_Actors_Studio/guest/Forest_Whitaker |wayback=20081206094603 |text=Forest Whitaker |archiv-bot=2026-08-27 07:42:42 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Уитакер [[Помона]] хот дахь Калифорнийн Политехникийн дээд сургуулийг&lt;ref&gt;{{cite web| title=Cal Poly Pomona| url=http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html| work=CSU Mentor| accessdate=2008-09-12| archive-date=2017-05-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20170528104136/http://www.csumentor.edu/campustour/undergraduate/1/Cal_Poly_Pomona/Cal_Poly_Pomona5.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; дүүргээд Өмнөд Калифорнийн хөгжмийн сургуульд суралцаж дуурийн урлагийн тенороор төгсчээ. Дараа нь Лондоны жүжигчиний мэргэшил олгох сургалтад хамрагдсан гэдэг.

== Кино ертөнцөд хөл тавьсан нь ==
Форестийн кинонд тоглох гараа нь ихээхэн азтай эхэлсэн гэдэг. Онцолбол, «[[Рижмонт Хай сургууль дахь түргэн өөрчлөлт]]» кинонд 1982 онд [[Николас Кейж]], [[Поеэб Кэтис]] болон [[Шон Пенн]] нарын хожмоо алдаршсан жүжигчидтэй тоглож байв. Түүний дараа 1986 онд [[Мартин Скорсезе]]гийн найруулсан [[Мөнгөний өнгө (кино)|Мөнгөний өнгө]] кинонд [[Том Круз]], [[Пол Ньюман]] нарын жүжигчидтэй тогложээ. 1987 онд жүжигчин [[Робин Уильямс]]ийн хамт [[Өглөөний мэнд, Вьетнам]] кинонд тоглож байлаа. Форест 1988 онд хоёр кинонд тогложээ. Эхнийх нь [[Жан-Клод Ван Дамм]]ын хамт [[Цуст тулаан (кино)|Цуст тулаан]] кинонд тоглосон бол [[Клинт Иствуд]]ийн найруулсан [[Шувуу (кино)|Шувуу]] кинонд алдарт хөгжимчин [[Чарльз Паркер]]ын дүрийг чадварлаг бүтээн&lt;ref name=&quot;Longino&quot;&gt;Longino, Bob. {{Webarchiv|url=http://www.accessatlanta.com/services/content/movies/stories/2006/10/12/1013MMwhitaker.html |wayback=20071013143511 |text=&quot;The power of Forest Whitaker.&quot; |archiv-bot=2023-09-26 20:18:32 InternetArchiveBot }} ''The Atlanta Journal-Constitution''. October 12, 2006.&lt;/ref&gt; [[Каннын Кино наадам]]д «Шилдэг эрэгтэй жүжигчиний» шагналыг хүртэж&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/316/year/1988.html |title=Festival de Cannes: Bird |accessdate=2009-07-25|work=festival-cannes.com}}&lt;/ref&gt;, [[Алтан бөмбөрцөг]]т нэр дэвшиж Холливудын замналаа эхлүүлсэн юм.

Уитакер Жима Жармуша найруулсан [[Сүнс нохой:Самурайн замнал]] кинонд бүлэг дээрэмчдийн гишүүн &quot;Сүнст нохой&quot; хочитын дүрд тогложээ.&quot;&lt;ref&gt;Scott, A.O. [http://www.nytimes.com/library/film/030300ghost-film-review.html &quot;'Ghost Dog': Passions of Emptiness in an Essay on Brutality.&quot;] ''[[New York Times]]''. March 3, 2000.&lt;/ref&gt;

Уитакер 2002 онд [[Түгшүүрт өрөө]], [[Утасны бүхээг (кино)|Утасны бүхээг]] гэх аймшгийн төрлийн хоёр кинонд тогложээ.

2006 онд [[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]] кинонд [[Уганда]]гийн Ерөнхийлөгч асан дарангуйлагч [[Иди Амин]]ы дүрийг Уитакер бүтээж тухайн оныхоо бүхий л кино урлагийн томоохон бүхий л шагналыг хүртсэн билээ.&lt;ref name=&quot;PositiveKing&quot;&gt;{{cite news|last=Hirshon|first=Nicholas|work=[[New York Daily News]]|title=Reel Study of a Tyrant|url=http://www.nydailynews.com/archives/ny_local/2006/09/17/2006-09-17_reel_study__of_a_tyrant__ami.html|date=September 17, 2006|accessdate=January 14, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SydneyKing&quot;&gt;{{cite news|last=Hall|first=Sandra|work=[[The Sydney Morning Herald]]|title=The Last King of Scotland|url=http://www.smh.com.au/news/film-reviews/the-last-king-of-scotland/2007/02/02/1169919520376.html|date=February 2, 2007|accessdate=January 14, 2010}}&lt;/ref&gt;

== Кино бүтээлүүд ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot; | Жүжигчин
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Он
! Монгол хэлээр
! Англи хэлээр
! Бүтээсэн дүр
|-
|[[1982]]
|[[Рижмонт Хай сургууль дахь түргэн өөрчлөлт]]
|Fast Times at Ridgemont High
|Чарльз Жефферсон
|-
|rowspan=3|[[1986]]
|[[Мөнгөний өнгө (кино)|Мөнгөний өнгө]]
|The Color of Money
|Амос
|-
|[[Хойд ба Өмнөд 2]]
|North and South, Book II
|Каффи
|-
|[[Цэргийн салаа (кино)|Цэргийн салаа]]
|Platoon
|Үлэмж биет Харольд
|-
|[[1987]]
|[[Өглөөний мэнд, Вьетнам]]
|Good Morning, Vietnam
|Эдвард Гэрлик
|-
|rowspan=2|[[1988]]
|[[Шувуу (кино)|Шувуу]]
|Bird
|[[Чарльз Паркер]]
|-
|[[Цуст тулаан (кино)|Цуст тулаан]]
|Bloodsport
|Роулинс
|-
|[[1990]]
|[[Ширэнгэн ой (кино)|Ширэнгэн ой]]
|Downtown
|Деннис Куррен
|-
|rowspan=2|[[1991]]
|
|Diary of a Hitman
|Деккер
|-
|
|A Rage in Harlem
|Жексон
|-
|rowspan=2|[[1992]]
|
|The Crying Game
|Жоди
|-
|
|Last Light
|Фред Уитмор
|-
|[[1993]]
|
|Body Snatchers
|хошууч Коллинз
|-
|rowspan=3|[[1994]]
|
|Blown Away
|Энтони Франклин
|-
|
|Prкt-а-Porter
|Си Бьянко
|-
|
|The Enemy Within
|хурандаа Маккензи Кейси
|-
|rowspan=2|[[1995]]
|
|Species
|Дэн Смитсон
|-
|
|Smoke
|Сайрус Кол
|-
|[[1996]]
|
|Phenomenon
|Нэйт Поуп
|-
|[[1999]]
|[[Сүнст нохой: Самурайн замнал (кино)|Сүнст нохой: Самурайн замнал]]
|Ghost Dog: The Way of the Samurai
|Сүнст нохой
|-
|[[2000]]
|
|Battlefield Earth
|Кер
|-
|rowspan=2|[[2002]]
|[[Түгшүүрт өрөө (кино)|Түгшүүрт өрөө]]
|Panic Room
|Бёрнхэм
|-
|[[Утасны бүхээг (кино)|Утасны бүхээг]]
|Phone Booth
|ахмад Эд Рейми
|-
|rowspan=3|[[2005]]
|
|A Little Trip to Heaven
|Эбе Холт
|-
|
|American Gun
|Картер
|-
|
|Mary
|Тэд Янгер
|-
|rowspan=2|[[2006]]
|[[Шотландын сүүлчийн хаан (кино)|Шотландын сүүлчийн хаан]]
|The Last King of Scotland
|[[Иди Амин]]
|-
|
|The Marsh
|Жеффри Хант
|-
|rowspan=2|[[2007]]
|
|The Air I Breathe
|
|-
|
|The Great Debaters
|Доктор Жеймс Фармер
|-
|rowspan=2|[[2008]]
|
|Vantage Point
|Ховард Льюис
|-
|
|Street Kings
|Ахмад Жек Уандер
|-
|[[2009]]
|
|Powder Blue
|Чарли
|-
|[[2010]]
|
|''Repo Men''
|Жейк
|-
|[[2010]]
|
|''The Experiment''
|Бэррис
|}

== Эшлэл ==

{{Reflist
| colwidth = 30em
| refs =
}}

== Холбоос ==
* {{Commonscat|Forest Whitaker|Форест Уитакер}}
* [[Зураг:Wikiquote-logo.svg|link=https://en.wikiquote.org/wiki/Forest_Whitaker|24x24px]] &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20151030154156/https://mn.wikipedia.org/wiki/Biligt/%D0%9D%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80:%D0%91%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B4_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%BB%D2%AF%D2%AF%D0%B4 Wikiquote] ([[Англи хэл|en]])&lt;/span&gt; — &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://en.wikiquote.org/wiki/Forest_Whitaker?uselang=mn '''Форест Уитакер''']&lt;/span&gt;
* {{imdb|0001845}}
* {{tvtome person|61686}}
* [https://web.archive.org/web/20090412181131/http://www.candlesforrwanda.org/view/28/forest-whitaker.html Forest Whitaker lighting a candle for Rwanda]

{{DEFAULTSORT:Уитакер, Форест}}
[[Ангилал:АНУ-ын жүжигчин]]
[[Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч]]
[[Ангилал:Киноны продюсер]]
[[Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан]]
[[Ангилал:БАФТА шагналтан]]
[[Ангилал:Оскарын шагналтан]]
[[Ангилал:Эмми шагналтан]]
[[Ангилал:Техасын хүн]]
[[Ангилал:Америкчууд]]
[[Ангилал:1961 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>c606vxn03s2oouo4jsve5njtrqfhhrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гэрэл зураг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22326</id>
    <revision>
      <id>867262</id>
      <parentid>867004</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T01:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24786" sha1="1p0qsbf6uz2clh8alzsimyiroq9mxfb" xml:space="preserve">[[Файл:Large format camera lens.jpg|thumb|right|Том форматтай камерын линз.]]
'''Гэрэл зураг-'''гэрэл зургийн хальс эсвэл электрон зураг-мэдрэгч зэрэг [[цацаргалт]] мэдрэмтгий зүйлс дээрх цацаргалтыг буулгаж авах замаар зураг үүсгэх практик, шинжлэх ухаан бөгөөд урлаг юм. Линз нь ямар нэг обьектоос ялгарах эсвэл тухайн обьект дээр тусаад хугарсан гэрлийн цацрагийн фокусыг тааруулан, камерын дотор байрлах гэрэл мэдрэмтгий гадарга дээр бодит дүрс болгон буулгахад ашиглагддаг. Улмаар электрон дүрс мэдрэгч нь дүрсийг пикселийн (нягтрал) нарийвчлалаар буулган, боловсруулж дижитал файл хэлбэрээр хадгалдаг. Зураг, видео хэлбэрээр хадгалагдсан дижитал файлыг зургийн аппаратнаас шууд үзэх, компьютер лүү хуулах, дэлгэцээр харуулах буюу студид угааж, принтерээр хэвлэн ашиглаж болдог. Гэрэл зургийг шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэл, бизнест өргөнөөр ашиглахын зэрэгцээ урлаг, уран бүтээл, харилцаа холбооны зорилгоор түгээмэл ашигладаг.

Гэрэл зургийн ач холбогдол бол түүхэн баримт болдог гол онцлогтой юм.

== Үгийн гарал зүй ==
Фотограф гэдэг үг нь Грекийн  φωτός (''phōtos'') буюу гэрэл&lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfa%2Fos φάος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus&lt;/ref&gt; болон γραφή (''graphé'')  буюу зураг&lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgrafh%2F γραφή], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus&lt;/ref&gt; гэсэн хоёр үгний нийлбэр юм.&lt;ref&gt;Harper, Douglas. [http://www.etymonline.com/index.php?term=photograph &quot;photograph&quot;]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.&lt;/ref&gt;

== Түүх ==
=== Анхны технологи ===
[[File:Camera obscura box.jpg|thumb|Зураг зурахад ашиглагддаг хайрцган аппарат]]
Гэрэл зураг нь хэд хэдэн технологийн нийлбэр юм. Анхны гэрэл зураг гарахаас өмнө Хятадын философич Мо Ди болон Грекийн математикч [[Аристотель]], [[Евклид]] нар МЭӨ 4, 5-р зуунд хайрганы нүхээр гэрэл тусган зураг зурах камерны талаар дүрсэлсэн байдаг.&lt;ref&gt;Campbell, Jan (2005) ''[http://books.google.com/books?id=lOEqvkmSxhsC&amp;pg=PA114 Film and cinema spectatorship: melodrama and mimesis]''. Polity. p. 114. [[:en:Special:BookSources/074562930X|ISBN 0-7456-2930-X]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.com/?id=MTXdplfiz-cC&amp;pg=PA20&lt;/ref&gt; Хүн төрөлхтний хөгжил дэвшлийн гайхамшгийн нэг болох гэрэл зургийн түүх эртний Арабын физикч, математикч, эмч, филисофич [[Ибн-Аль-Хайсам|Ибн-Аль-Хайсамын]] нэртэй салшгүй холбоотой. Дундад зууны Европт Альхазен хэмээн алдаршсан тэрээр 965 онд төрж 1039 онд өөд болсон ба тухайн үеийнхээ хамгийн өндөр боловсролыг эзэмшиж, гэрэл, гэрлийн туяаны тухай тодорхой бүх л мэдэгдэхүүнийг тусгасан оптикийн тухай шинжлэх ухааны өгүүллээ бичжээ. Тэр үед гэрэл зургийн талаар ямар ч ойлголт байхгүй байсан боловч чухам энэ эрдэмтэн гэрэл зургийн аппарат маягийн зүйл хийсэн нь өнөөгийн бидний сонирхлыг ихэд татдаг. Үүний тулд тэрээр жирийн 1 хайрцаг авч 1 талд нь цоолж нүх гаргаад түүнийхээ өмнө хэд хэдэн лаа асаажээ. Нүхний эсрэг талд цулгай дэлгэц буюу самбар байрлуулахад уг дэлгэц буюу самбар дээр лаануудын доош харсан дүрс гардаг болохыг нээжээ. Ийнхүү Ибн-Аль-Хайсам 200 жилийн дараа харанхуй каамер хэмээх нэр хүртсэн зүйлийг нээсэн хийгээд энэ нь түүний хийдэг ердийн туршилтуудын 1 байсан тул өөрийн нээлтэндээ төдийлөн ач холбогдол өгөлгүй орхисон бөгөөд Европ тив үүнийг 200 жилийн дараа олж мэджээ.

=== Дундад зуун&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://jagaa.blogmn.net/21813/gerel-zurgiin-tuuhees.html&lt;/ref&gt; ===
1519 онд алдарт [[Леонардо да Винчи]] харанхуй камерийг шинжлэх ухааны ажиглалт хийхэд чухал төхөөрөмж гэж нэрлэсэн тэмдэглэл бичжээ. 1544 онд [[Нидерланд|Нидерландын]] математикч Хээма Фрийзиус түүний тусламжтайгаар нарны хиртэлтэнд анх ажиглалт хийж байсан түүхтэй. 16-р зууны дунд үед Италийн иргэн Жамбаттиссаделла Поорте харанхуй камерийн нүхэнд линз суулгах санаа төрсөн бөгөөд ингэснээр дүрсний чанарыг эрс сайжруулж, улам боловсронгуй болсон тул тэр дорхноо л аялагчид, зураачдын байнгын дагуул болжээ. Цаасан дээр гарсан оптик дүрсийг тэд үзэг харандаагаар дагуулан тодруулдаг байв. Шинжлэх ухааны лабораторит энэ нь өнөөдрийн гэрэл зургийн аппарат буюу туршлагыг бүртгэгч дуран байлаа. 

Астрономич Иохами Кээплэр суурин дээрээ эргэж, тал бүр тийш харах боломжтой, салхин тээрэмний хэмжээтэй харанхуй камерийг зохион бүтээв. Оросын эрдэмтэн [[Михаил Васильевич Ломоносов|Михаил Ломоносов]] лаборантууддаа, машинуудыг зурахад харанхуй камерийг байнга ашиглах шаардлага тавьдаг байв. Германы эрдэмтэн, физикч Крийстоф Шлайнэр харанхуй камерыг нар руу чиглүүлэв. Түүний дуран Кээплэрийн зөвлөснөөр 2 хэсэг цуглуулагч линзээс бүрдэж байснаараа [[Галилео Галилей|Галилео Галилейн]] дурангаас ялгарч байсан бөгөөд алсад буй зүйлүүдийн бодит дүрсийг дамжуулах боломжийг хангасан байна. Эрдэмтэд энэ камерийн тусламжтайгаар Галилейн нээсэн толбоноос гадна, гадаргуу дээр гарсан хаягдлууд тод ажиглагдаж буйг тогтоожээ. 

Үүнээс дахин 2 зууны дараа Францын одон орон судлаач, физикч [[Доминик Франсуа Жан Араго]] тэднийг дахин нээж “протуберац” ([[Герман хэл|герман]]. ''Protuberanzen'', лат. ''protubero'') хэмээн нэрлэжээ. Энэ үед эрдэмтэд бийр хэрэглэлгүй, зөвхөн гэрлээр зурах боломжийг шургуу судалж байлаа. Өөрөөр хэлбэл, дурангийн цуглуулж өгсөн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох хэрэгтэй байв. Харанхуй камерийг гэрэл зургийн аппарат болгон хувиргах шаардлагатай байлаа. 

=== 19-р зуун&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ===
19-р зууны хамгийн гайхамшигтай бөгөөд ач холбогдолтой нээлтүүдийн нэг болох гэрэл зургийг Нийсэфор Ньепс (1765-1833) анхны харанхуй камерийг хийсэн. Тэр гэрлийн тусламжтайгаар сийлбэр хэвлэх хэв хийхийг мөрөөдөж, чулуун бараар хэвлэх аргатай нилээд нарийн танилцаж өөрийнхээ хийж буй зүйлээ гелиографи гэж нэрлэжээ.

Мөн 1822 онд Парисын Маре гудамжинд Луи Жак Дагэр ([[Франц хэл|франц]]. ''Louis Jacques Mandé Daguerre'', 1787 —1851) “Диорама” хэмээх үзвэрийн газраа нээжээ. Тэрээр зургууд нь солигддог үзмэр хийсэн байна. Нимгэн, хагас тунгалаг даавуун дээр зурсан зургуудыг бүгдийг нь зэрэгцүүлэн сараалжуудаас зүүж байрлуулаад араас нь ээлжлэн гэрэлтүүлдэг байжээ. Үзэгчид гэгээн цагаан өдөр гэнэт шөнө болж хөгжмийн аялгуунд гоёмсог зураг харж байгаагаа гайхаж, шагшран магтаж байхад Дагэрт гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох санаа эргэлдсээр байв. Тэрээр тухайн үеийн бусад зураачдын адил харанхуй камер ашиглан зурдаг байсан бөгөөд оптикийг ч муугүй мэддэг байв. Ж.Дагэр францын зохион бүтээгч [[Жозеф Ньепс|Жозеф Нийсэфор Ньепс]] ([[Франц хэл|франц]]. ''Joseph Nicéphore Niépce''; 1765 —1833) тухай сонсоод түүнд захидал бичиж 1827 онд танилцаад 1829 онд хамтран ажиллаж, шинэчлэл хийхээр “Ноён Ньепсийн нээж ноён Дагэрийн боловсронгуй болгосон гелиографи” гэдэг нэртэй гэрээ байгуулжээ.

Дагэр Ньепсийн олж харж чадаагүй хэв-барнаас хуулбарлах, байгаа байдлаар нь зураг авах 2-ын ялгааг ойлгож хөрөг зураг нь өнгөнүүдийн хувьд зөв, тод дамжуулахыг хамгаас илүү шаарддаг учир зураг авах хугацаа 5 хоромоос хэтрэх ёсгүй хэмээн үзэж йодоор боловсруулсан мөнгөөр бүрхсэн ялтас ашиглахыг санал болгожээ. Йодот мөнгө ашигласнаар орчин үеийн гэрэл зургийн аргад тун дөхөж ирсэн хэдий ч бүр 1818 онд Английн астрономч Жон Хээршэл йодот мөнгөний харлах процессыг тиосульфит зогсоодог болохыг нээснийг тэд мэдэж чадаагүй юм.

Ньепсийг нас барсны дараа Даагэр йодот мөнгөөр богино хугацаанд позитив дүрс гаргаж бэхжүүлэх аргыг олж даагэреотип хэмээн нэрлэжээ. Энэ арга нь Ньепсийнхээс огт өөр арга байсан ч хамтын ажиллагааны гэрээ хүчин төгөлдөр хэвээр байсан тул дундынх болжээ. Даагэрийн нээсэн энэ арга маш энгийн бөгөөд түгээмэл байсан тул тэр дороо л нийтэд хүртээл болсон байна. Өөрийн дүрс-Даагэреотипийг харахыг хүсэгчид маш олон байсан ба тэдний хэрэгцээний хирээр харанхуй каамер, химийн бодисууд, дуран, мөнгөжүүлсэн ялтсуудыг үйлдвэрлэж эхлэв.Мөнгөн усны уураар дүрс тодруулах болон тиосульфитаар бэхжүүлэх аргыг ч Даагэр /Жооно Хээршэлийн нээснийг мэдэлгүйгээр/ нээжээ. Гэвч энэ бүгдийг Даагэр өөрөө санаачилсангүй, зөвхөн Ньепсийн санааг үргэлжлүүлж байж олж нээжээ.

Гелиограф анх гарснаас хойш 13 жилийн дараа буюу 1839 оны 1-р сард Парисын ШУА-ийн хурал дээр нэрт эрдэмтэн, улс төрийн зүтгэлтэн Доминик-Франсуа Араго анх Луи Дагэр, Нийсэфор Ньепс нар хавтгай метал гадаргуу дээр объектуудын гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэн авах боломжийг нээснийг илтгэжээ. Энэ үед Английн эрдэмтэн [[Уильям Тальбот|Уильям Фокс Тальбот]] ([[Англи хэл|англи]]. ''William Henry Fox Talbot''; 1800 —1877) харанхуй камер ашиглан дүрс буулгах процессыг сонирхож 1835 онд буюу ажиллаж эхэлснээсээ хойш 2 жилийн дараа, өөрийн байшин болон Лакокийн сүмийн зургийг авч чаджээ. Эдгээр зургийг 2 цагийн хугацаатай барил өгч авсан хэдий ч анхны, жинхэнэ гэрэл зургийн  негативууд /энэ нэрийг Таальбот өгчээ/ байжээ. Гэвч Тальбот туршилтаа төдхөн орхисон байна.

1839 оны 1-р сарын сүүлчээр Уильям Тальбот Лондоны Эзэн хааны нийгэмлэгийн хурал дээр өөрийн нээсэн калотайпийн аргын тухай илтгэл тавьж гэрэл зургийг боловсронгуй болгох талаар ажиллаж эхэлсэн байна. Ингээд хэдхэн сарын дараа азот хүчлийн мөнгө бүхий хальсан дээр авдаг болсноор дүрсийг ердөө л 3 хоромд буулгах боломжтой болжээ. Таальбот өөрийн аргаа шууд гаргаж тавьсан бол дагэреотипийг гаргалгүйгээр мөхөөж чадах байсан ба нэгэнт их хүч хөрөнгө зарж бүтээсэн Даагэротипийг 10 жилийн дараа калотайп шахан гаргажээ. Хожим нь энэ арга эхлээд хуурай, дараа нь нойтон желатин ялтсуудад шахагдан өөрчлөгдсөн билээ. Ийнхүү хүн төрөлхтний олон чухал нээлтийн нэг болох гэрэл зураг урлагийн болон аж үйлдвэрийн шинэ салбар болон үүсэж хөгсөн байна. Хожим бромт мөнгө, хлорт мөнгө, йодот мөнгө зэрэг бодисуудаар гэрэл мэдрүүлэн, метол, эсвэл гидрохиноноор тодруулаад тиосульфат натригаар зогсоож төрөл бүрийн гадаргууд буулгадаг болсныг өнөөгийн бид хэрэглэж байна.  

Шинжлэх ухаан техникийн дэвшлийн эрин - өнөө үед тоон програмт зураг үүсэн хөгжиж байгаа нь зарим талаараа гэрэл зургийн ач холбогдлыг бууруулсан нь гэмт хэрэгтэн этгээдүүдийн бүртгэлээр ХIХ зууны сүүл үед баруун Европыг дагуулан шуугиулж байсан Бертильонаж буюу антропометрийн хэмжил зүйн арга ХХ зууны эхэнд дактилоскопихэмээх гарын мөрний ухаанд зайгаа тавин өгсөнтэй төстэй ч бодит байдлыг дүрслэх чадал, засвар хийх, хуурамчаар үйлдсэнийг тогтоох боломж өндрөөрөө урлаг, криминалистик зэрэг салбарт үнэлж баршгүй хэвээрээ байна.

=== Хар цагаан зураг ===
Бүх гэрэл зураг эхэндээ зөвхөн хар, цагаан өнгөтэй. Хар, цагаан зураг нь саарал болон цэнхэр, бор шаргал туяатай гардаг байсан. Одоо хэр нь камераар хар, цагаан зураг дарж болохоос гадна зөвхөн хар, цагаан зураг дардаг камер ч байдаг. Мөн зураг засварлах програмуудад хар, цагаан болгох үйлдлүүд байдаг. 

=== Өнгөт зураг ===
1903 онд авсан өнгөт зураг байдаг. Тухайн үед тусгай төхөөрөмж ашиглан, маш удаан хугацааны туршид зургийг бүтээж, хэвлэдэг байсан. Өнгөтөөр зураг авах боломжийг 1840 оны үеэс судалж эхэлсэн. Эхэн үед өнгөт зураг гэрэлд цохигдох, их хугацаа шаардах гэх мэт сул талтай байсан. 1855 онд физикч [[Жеймс Клерк Максвелл]] ([[Англи хэл|англи]]. ''James Clerk Maxwell''; 1831—1879)  гурван үндсэн өнгийг тусгаарлах зарчмын талаар судалгаа гаргасан бөгөөд '''''1861''''' онд энэ зарчмын дагуу анхны өнгөт зургийг авсан. Максвелл улаан, ногоон, цэнхэр шүүлтүүр ашиглан 3 ширхэг хар, цагаан зураг авч, дараа нь нийлүүлэх замаар өнгөт зураг гаргаж авах санаа гаргажээ. 1860-аад оны сүүлээр Луйс Дукос ду Хаурон өнгөт зураг хэвлэх аргийг нээсэн. 

Улмаар хальс хийж зураг дарах камер бүтээгдэх болж 1935 он гэхэд Кодак өнгөт хальсыг нэвтрүүлсэн. Үүнтэй төстэй  &quot;''Agfacolor Neu&quot;'' хальсыг Agfa компани 1936 онд бүтээжээ. 1963 онд Поларойд компани зураг дарсны дараа 1-2 минутын дотор хэвлэн гаргах камер гаргасан байна. 1995-2005 оны хооронд дижитал камер хэрэглээнд хүчтэй нэвтрэх болсон. 

=== Дижитал гэрэл зураг  ===
1981 онд Японы [[Sony|&quot;Sony&quot;]] компани энгийн хүмүүс ашиглаж болох анхны хагас дижитал камерыг худалдаанд гаргасан. Мавика хэмээх энэхүү камер нь дүрсийг дискэнд хадгалдаг байсан бөгөөд дискэн дээр хадгалагдсан дүрсийг дэлгэцээр харах боломжтой байсан. 1991 онд Кодак анхны дижитал камер болох DCS 100-г гаргасан. Энэ камер өндөр үнэтэй байсан хэдий ч сэтгүүлч, мэргэжлийн гэрэл зурагчид өргөнөөр ашиглаж эхэлсэн байна. 

Дижитал камер нь электрон дүрс мэдрэгч ашиглан дүрсийг электрон дата болгон хадгалдаг бөгөөд өмнөх үеийн камеруудаас ялгаатай нь зураг угаах гэх мэт химийн процесс ашигладаггүй юм. Дижитал зургийг төрөл бүрийн янзалж, өөрчлөх боломжтой. Өнөөдөр дэлхий даяар дижитал камер болон ухаалаг гар утас ашиглан зураг авах болсон билээ. 

=== Нийлэг гэрэл зураг ===
Нийлэг гэрэл зураг нь компьютер орчинд авах зураг бөгөөд зураг авалт нь бодитоор зураг авч байгаа мэт загварчлагдсан байдаг. Дижитал ертөнцөд дижитал зураг авалт хийх нь бодит ертөнцөд зураг авах хэмжээ, хязгаарыг давах боломжийг бий болгосон.&lt;ref&gt;{{cite conference|url = http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html|title = Synthesis photography and architecture|last1 = Paux|first1 = Marc-Olivier|date = 1 February 2011|conference = [[Imagina]]|location = Monaco}} {{Webarchiv|url=http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html |wayback=20150402092825 |text=Synthesis photography and architecture |archiv-bot=2026-08-27 01:54:01 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Камерны түүхэн хөгжил ==
&lt;!-- Images showing cameras typical for their time or cameras that were first of their kind (other suggestions for criterias?)--&gt;
&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:Studijskifotoaparat.JPG|19-р зууны 3 хөлтэй, студийн камер
File:Box Camera.jpg|Чиглүүлээд зураг дарах [[хайрцган камер]], кино зураг авалтад ашиглагддаг анхны камер, c. 1910
File:No1-A Autographic Kodak Jr.jpg|Kodak-ийн хураадаг камер 1922
File:Leica-II-Camera-1932 cropped.jpg|[[Leica Camera|Leica-II]], [[135 мм]] кино зураг авалтын анхны камеруудын нэг, 1932
File:Contax-s.jpg|[[Contax]] S 1949&amp;nbsp;– анхны [[олон талт призмт камер]] [[Single-lens reflex camera|SLR]]
File:Polaroid Colorpack 80.jpg|Polaroid Colorpack 80 зураг хэвлэдэг камер, c 1975
File:Photography using Canon Digital IXUS 850 IS.jpg|[[Дижитал камер]], [[Canon Ixus]] загвар, c. 2000.
File:Capas-d1.jpg|Nikon D1, анхны [[digital single-lens reflex camera|digital SLR]] сурвалжлага, спортын зураг авалтад ашиглагддаг, c. 2000
File:Phone photography.jpg|[[Ухаалаг утас]], c. 2010
&lt;/gallery&gt;

== Техникийн шинж чанар ==
Камер бол зураг авах хэрэгсэл бөгөөд дуу бичлэг хураах төхөөрөмж суулгаснаар видео бичлэг хийх буюу кино зураг авалт хийх боломжтой болсон. Дижитал сорон болон электрон соронзон бүхий санах ойтой.&lt;ref&gt;http://www.dpreview.com/learn/?/glossary/&lt;/ref&gt;

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

[[Ангилал:Гэрэл зураг| ]]
[[Ангилал:Дүрслэх урлагийн төрөл]]
[[Ангилал:Уран сайхны арга техник]]
[[Ангилал:Хуулбарлах техник]]</text>
      <sha1>1p0qsbf6uz2clh8alzsimyiroq9mxfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атеизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24173</id>
    <revision>
      <id>867259</id>
      <parentid>866996</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24521" sha1="4m5hizwv6sl6akuwz0qsp4s0iyu4y0g" xml:space="preserve">[[Файл:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|thumb|right|250px| ''atheoi'' буюу αθεοι гэсэн &quot;бурхангүй хүмүүс&quot; хэмээх Грек үг]]
'''Атеизм''' буюу '''Шашингүйн үзэл''' гэж бурхан орших явдалд итгэхгүй байх үзэл.&lt;ref name=Nielsen-EB/&gt; Илүү давчуу байдлаар тайлбарлавал атеизм гэдэг нь [[бурхан]] тэнгэр байхгүй хэмээх үзэл юм.&lt;ref name=RoweRoutledge/&gt;&lt;ref name=oxdicphil/&gt; Өргөнөөр тайлбарлавал атеизм бол ямар нэгэн бурхан тэнгэр байдаг эсэхэд үл итгэх явдал билээ.&lt;ref name=oxdicphil/&gt;&lt;ref name=religioustolerance/&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |title=atheism |publisher=Oxford University Press |accessdate=2012-04-09 }} {{Webarchiv|url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |wayback=20190121124816 |text=atheism |archiv-bot=2026-08-27 00:51:38 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Атеизмийн эсрэг&lt;ref name=reldef/&gt;&lt;ref name=OED-theism /&gt; болох [[Тейзм]] гэдэг нь ядаж нэг бурхан оршдогт итгэх явдал.&lt;ref name=OED-theism&gt;{{cite book |title=Oxford English Dictionary |edition=2nd |year=1989 |quote=Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism |title=Merriam-Webster Online Dictionary |quote=belief in the existence of a god or gods | accessdate=2011-04-09}}&lt;/ref&gt; Атеизмийн үзэлтэй хүнийг Атеист гэнэ.

Атеизм хэмээх үг нь Грек хэлний ἄθεος (''atheos'') буюу &quot;бурхангүй&quot; хэмээх үгнээс гаралтай бөгөөд үүнийг бүхэл нийгмээрээ бурхан тэнгэрт тахин шүтэх үзлийг эсэргүүцдэг хүмүүсийг тодорхойлдог, доош нь хийсэн утгатай үг байжээ. Чөлөөт үзэл баримтлал, эргэлзээт лавлагаа дэлгэрч, шашны шүүмжлэл ихэссэнээр тус үгийг хэрэглэх тохиолдол багасаж эхэлжээ. &lt;ref name=KArmstrong&gt;{{cite book |last=Armstrong |first=Karen |authorlink=Karen Armstrong |title=A History of God |url=https://archive.org/details/alf.900.arm.270 |year=1999 |publisher=London: Vintage |isbn=0-09-927367-5}}
&lt;/ref&gt;

Атеистууд нь ер бусын зүйлтэй холбоотойгоор тайлбарладаг зүйлд эргэлзээтэй ханддаг бөгөөд баттай бодит үзэл баримтлалыг энэ тэргүүнд тавьдаг хүмүүс байдаг. Атеизм нь олонход ямар нэгэн бурхан тэнгэрт итгэхгүй байхыг зөвлөдөг. Атеизмийг дэмжигч маргаанууд нь гүн ухаан, нийгэм, түүх зэрэг олон олон шинжлэх ухаанаас гаралтай. Зарим атеистууд нь төрийг шашнаас тусгаарлах үзэлтэй&lt;ref name=honderich/&gt;&lt;ref&gt;
Fales, Evan. &quot;Naturalism and Physicalism&quot;, in {{harvnb|Martin|2007|pp=122–131}}.
&lt;/ref&gt; байдаг ч хүмүүсийн дунд баримталдаг үзэл, философиуд нь ялгарах жишээтэй. Атеизм нь шашинг бодвол дэлхий ертөнцийг илүү хялбараар тайлбарладаг хэмээн олонх атеистууд хэлдэг бөгөөд ийм учраас атеизм нь бурхан байхгүйг батлах бус, эсрэгээр нь шашин нь бурхан байгаа гэдгийг тайлбарлах үүрэгтэй хэмээн үздэг.&lt;ref&gt;{{harvnb|Stenger|2007|pp=17–18}}, citing {{cite book|last=Parsons|first=Keith M.|title=God and the Burden of Proof: Plantinga, Swinburne, and the Analytical Defense of Theism|url=https://archive.org/details/godandtheburdeno0000pars|year=1989|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus Books|isbn=978-0879755515}}&lt;/ref&gt;

Зарим шашин шүтлэгт атеизмийн дүр төрхүүд илэрдэг. Үүнд, [[Жайнизм]], [[Буддизм]], [[Хиндүизм]], [[Паган]] хөдөлгөөнүүд&lt;ref name=&quot;Neopaganism&quot;&gt;{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=RfGhUW8RdUIC&amp;pg=PA194&amp;dq=neopaganism+atheism#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=A New Vision A New Heart A Renewed Call - Volume Two|publisher=William Carey Library|quote=Although Neo-Pagans share common commitments to nature and spirit there is a diversity of beliefs and practices. Some are atheists, others are polytheists (several gods exists), some are pantheists (all is God) and others are panentheists (all is in God).|date=19 October 2009|isbn=9780878083640}}
&lt;/ref&gt; (Викка гэх мэт&lt;ref name=&quot;Wicca&quot;&gt;{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=stQQJlV9FT8C&amp;pg=PA115&amp;dq=neopaganism+atheism#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=New Religions|publisher=Chelsea House Publishers|quote=There is no universal worldview that all Neo-Pagans/Wiccans hold. One online information source indicates that depending on how the term ''God'' is defined, Neo-Pagans might be classified as monotheists, duotheists (two gods), polytheists, pantheists, or atheists.|date=19 October 2009|isbn=9780791080962}}
&lt;/ref&gt;), бурхангүй шашнууд хамаарагдана. Жайнизм болоод Буддизмийн зарим хэлбэрүүд нь бурханд итгэхийг санал болгодоггүй&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://books.google.com.vc/books?id=Jb0rCQD9NcoC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q=atheism&amp;f=false |last=Kedar |first=Nath Tiwari |year=1997 |title=Comparative Religion |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |isbn=81-208-0293-4 |page=50}}
&lt;/ref&gt; байхад Хиндүизм нь атеизмийг хүчинтэйд тооцдог ч дагаж мөрдөхөд хэцүү гэдэг.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Chakravarti| first = Sitansu| title = Hinduism, a way of life| publisher = Motilal Banarsidass Publ.| year = 1991| page = 71| url = http://books.google.com/?id=J_-rASTgw8wC&amp;pg=PA71| isbn = 978-81-208-0899-7|quote = According to Hinduism, the path of the atheist is very difficult to follow in matters of spirituality, though it is a valid one. |accessdate=2011-04-09}}
&lt;/ref&gt;

Атейзмийг тодорхойлогч шалгуурууд нь хоорондоо зөрчилддөг тул өнөө үед дэлхий дээрх Атейстуудын тоог тогтоох нь тийм ч амар биш юм.&lt;ref name=&quot;Martin2007&quot;&gt;{{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|editor=Martin, Michael T|title=The Cambridge companion to atheism|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=0-521-84270-0|page=56|url=http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&amp;pg=PA56|accessdate=2011-04-09}}
&lt;/ref&gt; Нэгэн тооцоогоор дэлхийн хүн амын 2.3% нь атеистууд, 11.9% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.&lt;ref name=&quot;Britannica demographics&quot;&gt;{{cite web
|url=http://search.eb.com/eb/article-9432620
|title=Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2005
|publisher=Encyclopædia Britannica
|year=2005
|accessdate=2007-04-15}}
* 2.3% Atheists: Persons professing atheism, skepticism, disbelief, or irreligion, including the militantly antireligious (opposed to all religion).
* 11.9% Nonreligious: Persons professing no religion, nonbelievers, agnostics, freethinkers, uninterested, or dereligionized secularists indifferent to all religion but not militantly so.
&lt;/ref&gt; Өөр нэг судалгаанаас харахад өөрсдийгөө атейст хэмээн тодорхойлсон хүмүүс нь барууныхны дунд хамгийн өндөр хувийг эзэлдэг, тухайлбал: [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]]-4 %, [[Итали]]-7%, [[Испани]]-11%, [[Их Британи]]-17%, [[Герман]]-20%, [[Франц]]-32% байдаг байна.&lt;ref name=&quot;Harris&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131
|title=Religious Views and Beliefs Vary Greatly by Country, According to the Latest Financial Times/Harris Poll
|publisher=Financial Times/Harris Interactive
|date=2006-12-20
| accessdate=2011-04-09}}
&lt;/ref&gt; Харин [[Монгол улс]]ад 2010 онд хийсэн хүн амын тооллогоор нийт хүн амын 38.6% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.&lt;ref&gt;[http://toollogo2010.mn/doc/Statistic_undsen_ur_dun.pdf 2010 оны Хүн амын тооллого, Үндсэн дүн]&lt;/ref&gt;

== Үгний гарал болоод хэрэглээ ==
Эртний Грек хэлэнд ''atheos'' (ἄθεος) нь &quot;бурхангүй&quot; хэмээх утгатай тэмдэг нэр байв. Энэ үгийг анх бурханы эсрэг, сүсэггүй хэмээх шүүмжлэлийн байдлаар хэрэглэж байжээ. МЭӨ 5-р зуунд энэ үг нь илүү утга төгөлдөршиж бурхантай харилцаа холбоог тасалсан, бурхныг үгүйсгэсэн хэмээх утгатай болов. ἀσεβής (''asebēs'') хэмээх үгийг өөрийн бурхныг үл шүтэж эсэргүүцдэг ч бусад бурхныг шүтдэг хүмүүст оноох болов. Сонгодог бичвэрүүдийн орчин үеийн хөрвүүлгээр ''atheos''-ийг &quot;atheistic&quot; буюу &quot;атеист тал руугаа&quot; гэж орчуулах нь бий. [[Цицеро]] нь тус үгийг латин хэлнээ ''atheos'' гэж хөрвүүлжээ. Анхны [[Христийн шашин]]тнууд, [[Эртний Грекийн шашин]]д итгэгчид нар тус үгийг нөгөөдөө оноож доромжилдог байжээ.

Атеист (atheist) хэмээх үг нь англи хэлнээ Атеизм хэмээх үгнээс өмнө гарч ирсэн бөгөөд анх 1566, 1571 онд хэрэглэгдэж байв. Бурхан шашин үл шүтэх хэмээх утгаар Атеист хэмээх нэршлийг хамгийн эртний үедээ 1577 оны үед хэрэглэж байжээ. Түүнтэй холбоотой үгс, нэршлүүд нь хожим бий болжээ: деист - 1621 онд, теист - 1662 онд, [[деизм]] - 1675 онд, [[теизм]] - 1678 онд. Тухайн үедээ деизм, деист хэмээх үгс нь одоогийнхоо тодорхойлолтоор явж байсан бол теизм хэмээх үг нь сүүлдээ деизмээс ялгарах болжээ.

Карен Армстронг бичихдээ 16 болон 17-р зууны үед атеист хэмээх үг нь зөвхөн доромжлол байдлаар хэрэглэгддэг байсан - хэн ч өөрийгөө атеист хэмээхгүй байх байсан гэжээ. 17-р зууны дунд үед бурханд итгэхгүй байх нь боломжгүй зүйл хэмээн үздэг байв.

18-р зууны сүүл үед Европт ''Атеизм''-г анх өөртөө олгогч үзэл хэмээн үзэх болов - үүнд, монотеист Авраамийн бурханд (Христ, Лал, Жүдизмийн бурхан) итгэхгүй байх явдлыг. 20-р зуунд даяаршил бий болсноор тус үгийг бүхий л бурханд итгэхгүй байх явдалд хэрэглэх болсон. 

Зарим Атеистууд &quot;Атеизм&quot; хэмээх үг нь хэрэгцээгүй хэмээн тайлбарладаг. Сэм Харис ''Letter to a Christian Nation'' номондоо:

&lt;blockquote&gt;''Атеизм'' хэмээх үг нь угтаа оршин тогтнох ёсгүй. Атеизм нь ердөө л ямар нэг учир шалтгаангүй шашны үзлийн эсрэг гаргадаг ухаалаг хүмүүсийн дуу авиа юм.&lt;/blockquote&gt;

=== Эерэг, сөрөг гэх ===
Философчид тухайлахад Антони Флю болон Майкл Мартин нар эерэг Атеизм-ийг сөрөг Атеизм-тай (сул дорой зөөлөн) анх эерэгцүүлэн гаргаж иржээ. Эерэг Атеизм гэдэг бол бурхан гэж байдаггүй гэх үзлийг хүлээн зөвшөөрсөн үзэл баримтлал юм. Сөрөг Атеизм нь non-theism-ийн бүхий л хэлбэрүүдийг өөртөө багтаадаг. Энэ ангиллийн дагуу хэн ч эерэг ба сөрөг Атеист биш юм. Сул дорой ба хүчтэй Атеизм нь харьцангуй сүүлийн үеийнх ба эерэг ба сөрөг Атеизм нь өмнө нь үүссэн ба тэдгээрийг философи, уран зохиол болон католик өршөөлд хэрэглэгдэж байв. Энэхүү нэршлийн доор ихэнх үл мэдэгчдийг сөрөг Атейзмууд хэмээн нэрлэж байлаа. Мартины үед тухайлахад үл мэдэгчид нь сөрөг Атеизмыг баталдаг ихэнх үл мэдэгчид нь Атеизмын талаас үзэл бодлоо илэрхийлдэг ба энэ нь theism(физм)-ээс илүү харьцуулж үздэг байна. Бурхан байхгүй хэмээх үзэл нь заримдаа итгэл үнэмшилээ хаяхад хүргэдэг. 

=== Практик атейзм ===
Практик буюу прагматик атеизмд бас анатизм ч гэж нэрлэгддэг хувь үзэл санаатнууд /хүмүүс/ нь хэрвээ бурхан гэж байгаагүй бол мөн байгалийн хуулийг ангилахгүйгээр тайлбарлах байсан гэдэг. Бурхан байгаа эсэх нь тодорхойгүй гэвч шаардлаггүй болон огт хэрэгцээгүй мэтээр төсөөлөгддөг гэвч бурхад хүний амьдралын зорилгыг тодорхойлохгүй бидэнд өдөр тутмын амьдралд нөлөөлөхгүй юм. Практик атеизмын хэлбэр нь шинжлэх ухааны харилцаа хамааралтай далд хамааралтай, энэхүү шинжлэх ухааны утга хамаарал нь байгалын ухаан юм. Натурал философийн шинжлэх ухааны аргад үндэслэн батлах /нотлох/ эсвэл шууд хүлээн зөвшөөрч түүнд бүрэн итгэж үнэмших явдал байлаа.

Практик атеизм нь дараах хэлбэртэй байна.
*Шашны оновчгүй байдал – бурханд итгэх нь хүний зан, ёс суртахуун, шашны зан үйл болон бусад ямар нэгэн үйл явдалд нөлөөлөхгүй. 
*Бурхан шашны аливаа зан үйлүүд нь оюун ухааны бөгөөд практик үйл хэргүүдээс ангид байх.
*Ялгаагүй байх- бурхан шашны асуудлуудын сонирхолд нөлөөлөхгүй байх.
*Бурхан шашин үл шүтэх үзэл санаанаас ангид байх. 

=== Онолын атеизм ===
Онолын атейзм нь бурхан байдаг гэх үзэлтэй зарчмын хувьд гарч ирсэн Үүнд:Паскалийн Вагерийн маргааны хариулт нь байдаг. Үнэндээ Онолын атеизм бол үндсэндээ онтологик болон физик онотологик юм. 

== Ишлэл ==
{{Reflist|3
|refs=
&lt;ref name=Nielsen-EB&gt;
*{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=Instead of saying that an atheist is someone who believes that it is false or probably false that there is a God, a more adequate characterization of atheism consists in the more complex claim that to be an atheist is to be someone who rejects belief in God for the following reasons...: for an anthropomorphic God, the atheist rejects belief in God because it is false or probably false that there is a God; for a nonanthropomorphic God... because the concept of such a God is either meaningless, unintelligible, contradictory, incomprehensible, or incoherent; for the God portrayed by some modern or contemporary theologians or philosophers... because the concept of God in question is such that it merely masks an atheistic substance—e.g., &quot;God&quot; is just another name for love, or ... a symbolic term for moral ideals.
|accessdate=2011-12-06 |ref=harv}}
*{{Cite encyclopedia |title=Atheism |first=Paul |last=Edwards |authorlink=Paul Edwards (philosopher) |publisher=MacMillan Reference USA (Gale)|editor=Donald M. Borchert |origyear=1967 |year=2005 |edition=2nd |encyclopedia=[[Encyclopedia of Philosophy|The Encyclopedia of Philosophy]] |volume=Vol. 1 |page=359 |isbn=9780028657806 |quote=On our definition, an 'atheist' is a person who rejects belief in God, regardless of whether or not his reason for the rejection is the claim that 'God exists' expresses a false proposition. People frequently adopt an attitude of rejection toward a position for reasons other than that it is a false proposition. It is common among contemporary philosophers, and indeed it was not uncommon in earlier centuries, to reject positions on the ground that they are meaningless. Sometimes, too, a theory is rejected on such grounds as that it is sterile or redundant or capricious, and there are many other considerations which in certain contexts are generally agreed to constitute good grounds for rejecting an assertion. |ref=harv}}(page 175 in 1967 edition)
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=RoweRoutledge&gt;
{{cite encyclopedia
|url=http://books.google.com/?id=lnuwFH_M5o0C&amp;pg=PA530&amp;lpg=PA530&amp;dq=atheism+routledge#v=onepage&amp;q=atheism%20routledge&amp;f=false |first=William L. |last=Rowe |authorlink=William L. Rowe |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |title=Atheism |year=1998 |editor=Edward Craig |isbn=9780415073103 |publisher=Taylor &amp; Francis
|quote=As commonly understood, atheism is the position that affirms the nonexistence of God. So an atheist is someone who disbelieves in God, whereas a theist is someone who believes in God. Another meaning of &quot;atheism&quot; is simply nonbelief in the existence of God, rather than positive belief in the nonexistence of God. ...an atheist, in the broader sense of the term, is someone who disbelieves in every form of deity, not just the God of traditional Western theology.
|accessdate=2011-04-09
|ref=harv}}
&lt;/ref&gt;
&lt;!-- ТҮР ЗУУР ТАВЬСАН!!!!!!
&lt;ref name=agnosticism-contrast&gt;
*{{cite web|title = Atheism | url=http://www.merriam-webster.com/concise/atheism?show=0&amp;t=1323944845|work=Encyclopædia Britannica Concise|publisher=Merriam Webster|accessdate=2011-12-15 | quote = Critique and denial of metaphysical beliefs in God or divine beings. Unlike agnosticism, which leaves open the question of whether there is a God, atheism is a positive denial. It is rooted in an array of philosophical systems.}}
*{{cite book|last=Zuckerman|first=edited by Phil|title=Atheism and secularity|year=2010|publisher=Praeger|location=Santa Barbara, Calif. [u.a.]|isbn=9780313351839 | quote = A major source of these biases is the lack of clear definitions. Atheism and secularity are defined in opposition to religion, with atheism (the rejection of theism) often perceived as an extreme form of secularism (the decline of religious influence over society). But atheism is a narrow term referring to a specific belief (that there is no god), whereas secularism has various meanings, including a range of attitudes (such as religious indifference, doubt, agnosticism, and atheism) as as behaviors (such as lack of regular church attendance or disregard for traditional religious morality). }}
*{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=atheism, in general, the critique and denial of metaphysical beliefs in God or spiritual beings. As such, it is usually distinguished from theism, which affirms the reality of the divine and often seeks to demonstrate its existence. Atheism is also distinguished from agnosticism, which leaves open the question whether there is a god or not, professing to find the questions unanswered or unanswerable.
|accessdate=2011-12-06 |ref=harv}}

*{{cite web |year=1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Atheism |title=Atheism |work=Encyclopædia Britannica | accessdate=2011-04-09 | quote = But dogmatic atheism is rare compared with the sceptical type, which is identical with agnosticism in so far as it denies the capacity of the mind of man to form any conception of God, but is different from it in so far as the agnostic merely holds his judgment in suspense, though, in practice, agnosticism is apt to result in an attitude towards religion which is hardly distinguishable from a passive and unaggressive atheism.}}

&lt;/ref&gt;
--&gt;
&lt;ref name=honderich&gt;
Honderich, Ted (Ed.) (1995). &quot;Humanism&quot;. ''The Oxford Companion to Philosophy''. Oxford University Press. p 376. ISBN 0-19-866132-0.
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=religioustolerance&gt;
[[Religioustolerance.org]]'s short article on [http://www.religioustolerance.org/atheist4.htm Definitions of the term &quot;Atheism&quot;] suggests that there is no consensus on the definition of the term. Most dictionaries (see the OneLook query for [http://www.onelook.com/?w=atheism&amp;ls=a &quot;atheism&quot;]) first list one of the more narrow definitions.
* {{Cite book |url=http://www.ditext.com/runes/a.html |title=Dictionary of Philosophy |first=Dagobert D.(editor) |last=Runes |authorlink=Dagobert D. Runes |year=1942 edition |publisher=Littlefield, Adams &amp; Co. Philosophical Library |location=New Jersey |isbn=0-06-463461-2 |quote=(a) the belief that there is no God; (b) Some philosophers have been called &quot;atheistic&quot; because they have not held to a belief in a personal God. Atheism in this sense means &quot;not theistic&quot;. The former meaning of the term is a literal rendering. The latter meaning is a less rigorous use of the term though widely current in the history of thought |accessdate=2011-04-09}} – entry by [[Vergilius Ferm]]
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=oxdicphil&gt;
{{cite encyclopedia |editor=Simon Blackburn |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Philosophy |title=atheism |url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&amp;entry=t98.e278 |accessdate=2011-12-05 |edition=2008 |year=2008 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |quote= Either the lack of belief that there exists a god, or the belief that there exists none. Sometimes thought itself to be more dogmatic than mere agnosticism, although atheists retort that everyone is an atheist about most gods, so they merely advance one step further.}}&lt;!--Same in 2005 edition: http://books.google.com/books?id=WHILCw0hDA4C&amp;pg=PA27&amp;dq=%22atheism%22#v=onepage&amp;q=%22atheism%22&amp;f=false --&gt;
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reldef&gt;{{cite web |url=http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |title=Definitions: Atheism |publisher=Department of Religious Studies, University of Alabama |accessdate=2011-04-09 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607093325/http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

[[Ангилал:Атеизм| ]]</text>
      <sha1>4m5hizwv6sl6akuwz0qsp4s0iyu4y0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coldplay хамтлагийн бүтээлүүд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24983</id>
    <revision>
      <id>867257</id>
      <parentid>865774</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T23:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110751" sha1="ftphbmxtobimp3sad317aei90c6smuz" xml:space="preserve">{{Инфобокс уран бүтээлчийн дискографи
| Artist       = Coldplay
| Image        = {{CSS image crop|Image=ColdplayManch03062351 (cropped).jpg|Align=center|bSize=290|cWidth=290|cHeight=190|oTop=3}}
| Alt          = Coldplay onstage with their respective instruments
| Caption      = Coldplay [[Манчестер хотын цэнгэлдэх хүрээлэн|Этихад цэнгэлдэх хүрээлэнд]] 2023 онд
| Studio       = 10
| EP           = 18
| Live         = 6
| Compilation  = 12
| Singles      = 43
| Promotional  = 14
| 1Option name = Буяны сингл
| 1Option      = 5
}}

Британий рок хамтлаг Колдплей-н нийт уран бүтээлд  5н студи цомог болон 10n EP(өргөтсөн сингл),27н сингл,2 амьд тоглолтын цомог болон 27н клип
багтдаг.2009 оны байдалаар дэлхий даяар 50 гаруй сая цомог борлуулан [[дэлхийн хамгийн хамгийн их борлуулалттай уран бүтээлч]]идийн нэгт орсон байна.
Тэд анхны цомогоо 2000 оны 7р сард [[Parachutes]] нэртэйгээр гаргасан бөгөөд олон амжилтыг ар араасаа дагуулан шүүмжлэл магтаалын аль алийг авсан байна.Энэ цомог нь дэлхийд 7,5 сая борлогдсон бөгөөд борлуулалтаараа [[АНУ]]-с 1 Платиниум гэрчилгээ болон Их Британиас 7 удаа Платиниум гэрчилгээ авчээ.Энэхүү цомог нь араасаа 4 сингл гарган ирсэнээс &quot;[[Yellow]]&quot; болон &quot;[[Trouble]]&quot; синглүүд нь Их британий сингл чартийн эхний 10т бичигдээд зогсохгүй &quot;[[Shiver]]&quot; болон &quot;[[Don't Panic]]&quot; синглүүд нь [[Европ]]-н жишээлбэл [[Нидерланд]] болон Польш улсуудын чарт-д дээгүүр байрт орсон байна.Хамтлагийн 2 дох цомгоо 2002 8р сард [[A Rush of Blood to the Head]] нэртэйгээр гаргасан байна.Энэхүү цомог нь өмнөх цомгоосоо илүү их боруулалт хийж чадсан байна.Энэ цомог нь 9н орны жагсаалтыг тэргүүлсэн юм.Анхны сингл болох &quot;[[In My Place]]&quot; n' Их Британий болон хэдэн хөгжимийн дэлгүүрүүдийн жагсаалтын 2т орж чадсан байна.Удаах синглүүд болох &quot;[[The Scientist]]&quot;,&quot;[[Clocks]]&quot; болон ,&quot;[[God Put A Smile Upon Your Face]]&quot; синглүүд нь чамгүй амжилтыг олсон.
&quot;[[Coldplay]]&quot; хамтлагийн 3дах студийн цомог болох &quot;[[X&amp;Y]]&quot; 2005 оны 6р сард худалдаанд гарсан бөгөөд 2005 оны хамгийн их борлуулалттай цомог болсон юм.Энэ цомог 2005 сүүл гэхэд дэлхий даяар 8,3 сая хувь борлуулж чадсан байна.&quot;[[X&amp;Y]]&quot; цомог нь олон орны хөгжимийн жагсаалтыг тэргүүлээд зогсохгүй [[АНУ]]-д л гэхэд худалдаанд гарсан эхний долоо хоногтоо 737'000 хувь борлуулж чадсан юм.[[Х&amp;Y]] Цомог нь 6 синглтэй ба [[Speed of Sound]] нь хамгийн амжилттай синглүүдийн нэг болсон юм.Энэхүү сингл нь Итали Австрали болон бусад 10 орны чарт-д тэргүүн байрт орсон байна.Удаах синглүүд болох [[Fix You]],[[Talk]] болон [[The Hardest Part]] нь чамгүй амжилт олсон.[[Viva la Vida or Death and All His Friends]] нь [[Coldplay]] хамтлагийн 4дэх студи цомог юм.Энэ цомог нь 2008 оны 6-р сард худалдаанд гарсан ба энэ цомог тэдний хувьд хамгийн их амжилт олсон цомог болсон юм.Энэ цомог нь 36 орны дууны жагсаалтыг тэргүүлсэн юм.Түүнчлэн &quot;[[Viva la Vida]]&quot; нь хамтлагийн хамгийн их амжилт  олсон сингл болсон юм.2011 оны 6р сард л гэхэд [[АНУ]]-д 5 сая хувь борлогджээ.&quot;[[Mylo Xyloto]]&quot; нь [[Coldplay]] хамтлагийн 5 дах студи цомог бөгөөд 2011 оны 10 дугаар сард худалдаанд гарсан юм.Энэхүү цомог нь олон улсад орнуудын чартад тэргүүн болон дээгүүр байруудад бичигдсэн.[[Mylo Xyloto]] цомог нь [[&quot;Every Teardrop is A Waterfall&quot;]],[[&quot;Paradise&quot;]],[[&quot;Princess of China&quot;]],[[&quot;Up wIth The Birds&quot;]],[[&quot;Hurts Like Heaven&quot;]] зэрэг синглүүдээ гаргасан.2014 оны 5-р сарын 19 нд [[Coldplay]] нь өөрсдийн 6дах цомог Ghost Stories-г худалдаанд гаргасан бөгөөд өмнөх цомгуудын адилаар улс орнуудын чартад тэргүүн байрт бичигджээ.[[&quot;Ghost Stories&quot;]] цомгоос [[&quot;Magic&quot;]],[[&quot;Midnight&quot;]],[[&quot;A Sky Full of Stars&quot;]] хэмээх синглүүд гарсан.Одоогийн байдлаар Coldplay хамтлагийн 18,2 сая цомог болон 33,6 сая сингл АНУ-д татан авалт хийгдээд байна.&lt;ref name=us_sales&gt;{{cite web|url=http://m.billboard.com/v/News/IsColdplaysPlanned20|title=Is Coldplay's Planned 2016 Stadium Trek a Farewell Tour?|author=Hampp, Andrew|work=[[Billboard (Magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=20 February 2015|accessdate=21 February 2015}}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==Цомгууд==
===Студи Цомгууд===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Студи цомгуудын жагсаалт болон тэдгээрийн борлуулалтм,гэрчилгээнүүдийг үзүүлэв.
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Нэр
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:30em;&quot;| Цомгийн тайлбар
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:22em;&quot;| Борлуулалт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| [[Хөгжмийн гэрчилгээнүүдийн жагсаалт|Гэрчилгээнүүд]]
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[UK Albums Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UK-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/coldplay/ |title=Coldplay |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=11 March 2012 |format=select &quot;Albums&quot; tab}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|australian-charts.com}} |accessdate=7 December 2009}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Canadian Albums Chart|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CAN-albums&quot;&gt;{{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Canadian Albums}} |title=Coldplay – Chart History: Canadian Albums |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{cite web |url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discographie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|lescharts.com}} |accessdate=7 December 2009 |language=French}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Media Control Charts|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;GER-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Coldplay/?type=longplay |title=Chartverfolgung / Coldplay / Longplay |publisher=[[Media Control Charts]] |work={{noitalic|musicline.de}} |accessdate=24 February 2012 |language=German |archive-date=4 Арван хоёрдугаар сар 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111204101701/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Coldplay/?type=longplay |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Irish Albums Chart|IRL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;IRL&quot;&gt;{{cite web |url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|irish-charts.com}} |accessdate=7 December 2009}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[MegaCharts|NLD]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NLD&quot;&gt;{{cite web |url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discografie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|dutchcharts.nl}} |accessdate=7 December 2009 |language=Dutch}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Recorded Music NZ|NZ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;&gt;{{cite web |url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|charts.org.nz}} |accessdate=7 December 2009 |archive-date=11 Долдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711203249/http://www.charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Swiss Music Charts|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWI&quot;&gt;{{cite web |url=http://swisscharts.com/artist/Coldplay |title=Discographie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|swisscharts.com}} |accessdate=22 December 2012 |format=select &quot;Charts&quot; tab |language=German}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;US-albums&quot;&gt;{{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Billboard 200}} |title=Coldplay – Chart History: Billboard 200 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Parachutes|Parachutes]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2000 оны 7-р сарын 10&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Parachutes-Coldplay/dp/B00004U9MS |title=Parachutes |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: [[Parlophone]]
* Формат: [[Компакт диск|CD]], [[Кассет|CS]], [[Gramophone record|LP]]
| 1 || 2 || 19 || 31 || 54 || 2 || 29 || 4 || 38 || 51
|
* ДД: 8,500,000&lt;ref name=&quot;Worldwide album sales&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=10842560 |title=Big band theory: who are the brightest stars? |work=[[The New Zealand Herald]] |date=25 October 2012 |accessdate=30 December 2012 |author=Kara, Scott |archive-date=4 Арван хоёрдугаар сар 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121204164039/http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=10842560 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Их Британи: 2,626,887&lt;ref name=&quot;UK album sales&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.musicweek.com/businessanalysis/read/official-charts-analysis-coldplay-lp-sells-168k-to-set-2014-pace/058549 |title=Official Charts Analysis: Coldplay LP sells 168k to set 2014 pace
|publisher=Intent Media |work=[[Music Week]] |date=26 May 2014|accessdate=27 May 2014}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
* Шинэ Зеланд: 75,000&lt;ref name=&quot;Worldwide album sales&quot;/&gt;
* АНУ: 2,700,000&lt;ref name=&quot;US album sales&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/news/1049687/ask-billboard |title=Ask Billboard |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=5 October 2012 |author=Caulfield, Keith}}&lt;/ref&gt;
|
* [[British Phonographic Industry|BPI]]: 8× Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx |title=Certified Awards Search |publisher=[[British Phonographic Industry]] |accessdate=27 August 2009 |format=To access, enter the search parameter &quot;Coldplay&quot; |archive-date=1 Наймдугаар сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801142929/http://www.bpi.co.uk/certified-awards/Search.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Australian Recording Industry Association|ARIA]]: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2003-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-albums-2003.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2003 Albums |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[Bundesverband Musikindustrie|BVMI]]: Gold&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/?action=suche&amp;strTitel=&amp;strInterpret=Coldplay&amp;strTtArt=alle&amp;strAwards=checked |title=Gold–/Platin-Datenbank (Coldplay) |publisher=[[Bundesverband Musikindustrie]] |accessdate=26 September 2012 |language=German}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI]] SWI: Gold&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Coldplay |title=The Official Swiss Charts and Music Community: Awards (Search for: Coldplay) |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|swisscharts.com}} |accessdate=19 May 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[Music Canada|MC]]: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;&gt;{{cite certification |region=Canada |artist=Coldplay |accessdate=12 March 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[Recording Industry Association of America|RIAA]]: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Coldplay%22 |title=American certifications – Coldplay |publisher=[[Recording Industry Association of America]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[Recorded Music NZ|RMNZ]]: 2× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1287&amp;chartKind=A |title=Top 50 Albums Chart – Chart #1287 – Issue Date: 25 November 2001 |publisher=[[Recorded Music NZ|Recording Industry Association of New Zealand]] |accessdate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]]: 2× Gold&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.snepmusique.com/les-disques-dor/?q=Coldplay&amp;submit=OK&amp;awards_year=0 |title=Notre Base de Données: Coldplay |publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique]] |language=French |accessdate=22 July 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[A Rush of Blood to the Head]]''
|
* Худалдаанд гарсан:2002 оны 8-р сарын 26&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Rush-Of-Blood-The-Head/dp/B000069AUI |title=A Rush Of Blood To The Head |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Parlophone
* Формат: CD, CS, LP
| 1 || 1 || 1 || 4 || 1 || 1 || 3 || 1 || 1 || 5
|
* ДД: 15,000,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.todayfm.com/FOCUS-GROUP-:-COLDPLAY |title=Focus Group: Coldplay |publisher=[[Today FM]] |date=29 January 2014 |accessdate=24 March 2014 |archive-date=7 Гуравдугаар сар 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307214347/https://www.todayfm.com/FOCUS-GROUP-:-COLDPLAY |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Их Британи: 2,875,980&lt;ref name=&quot;UK album sales&quot;/&gt;
* Шинэ Зеланд: 90,000&lt;ref name=&quot;Worldwide album sales&quot;/&gt;
* АНУ: 4,925,000&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://ca.music.yahoo.com/photos/top-new-acts-since-2000-1403561474-slideshow/492514929mm017-coldplay-per-photo-1403561220970.html | title=USA: Top 20 New Acts Since 2000 | publisher=Yahoo! Music | date=July 8, 2014 | last=Grein | first=Paul | access-date=Аравдугаар сар 4, 2014 | archive-date=Аравдугаар сар 8, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141008124824/https://ca.music.yahoo.com/photos/top-new-acts-since-2000-1403561474-slideshow/492514929mm017-coldplay-per-photo-1403561220970.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
* BPI: 9× Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: 7× Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2012-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesALBUMaccreds2012.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2012 Albums |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;
* BVMI: 3× Gold&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* IFPI SWI: Gold&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* MC: 4× Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RIAA: 4× Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: 2× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1383&amp;chartKind=A |title=Top 50 Albums Chart – Chart #1383 – Issue Date: 9 November 2003 |publisher=[[Recorded Music NZ|Recording Industry Association of New Zealand]] |accessdate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;
* SNEP: 2× Gold&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[X&amp;Y]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2005 оны 6-р сарын 6 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/X-Y-Coldplay/dp/B0006L16N8 |title=X&amp;Y |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Parlophone
* Формат: CD, LP, [[Music download|дижитал]]
| 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1
|
* ДД: 13,000,000&lt;ref name=&quot;Worldwide album sales&quot;/&gt;
* Их Британи: 2,730,107&lt;ref name=&quot;UK album sales&quot;/&gt;
* Шинэ Зеланд: 75,000&lt;ref name=&quot;Worldwide album sales&quot;/&gt;
* АНУ: 3,100,000&lt;ref name=&quot;US album sales&quot;/&gt;
|
* BPI: 9× Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: 6× Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2012-albums&quot;/&gt;
* BVMI: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* IFPI SWI: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* [[Irish Recorded Music Association|IRMA]]: 8× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum.htm |title=2005 Certification Awards – Multi Platinum |publisher=[[Irish Recorded Music Association]] |accessdate=26 September 2012 |archive-date=4 Зургадугаар сар 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604162431/http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* MC: 5× Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RIAA: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: 4× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1532&amp;chartKind=A |title=Top 50 Albums Chart – Chart #1532 – Issue Date: 2 October 2006 |publisher=[[Recorded Music NZ|Recording Industry Association of New Zealand]] |accessdate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;
* SNEP: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Viva la Vida or Death and All His Friends]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2008 оны 6-р сарын 12 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Viva-Vida-Death-All-Friends/dp/B00180OSXG |title=Viva la Vida or Death and All His Friends |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Parlophone
* Формат: CD, LP, Дижитал
| 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1
|
* ДД: 10,000,000&lt;ref name=&quot;Worldwide album sales&quot;/&gt;
* Их Британи: 1,469,819&lt;ref name=&quot;UK album sales&quot;/&gt;
* Канад: 334,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://au.sys-con.com/node/801712 |title=The Nielsen Company 2008 Canadian Music Industry Report |publisher=[[Business Wire]] |date=7 January 2009 |accessdate=19 March 2013 |archive-date=31 Тавдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531123952/http://au.sys-con.com/node/801712 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Шинэ Зеланд: 45,000&lt;ref name=&quot;Worldwide album sales&quot;/&gt;
* АНУ: 2,700,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/news/467960/coldplay-the-billboard-cover-story |title=Coldplay: The Billboard Cover Story |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=12 August 2011 |accessdate=5 October 2012 |author=Waddell, Ray}}&lt;/ref&gt;
|
* BPI: 4× Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: 4× Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2009-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;
* BVMI: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* IFPI SWI: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* IRMA: 4× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum08.htm |title=2008 Certification Awards – Multi Platinum |publisher=[[Irish Recorded Music Association]] |accessdate=26 September 2012 |archive-date=26 Арван нэгдүгээр сар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126182922/http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum08.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* MC: 5× Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* [[NVPI]]: Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nvpi.nl/goud/platina/viva-la-vida |title=Viva La Vida – Goud/Platina |publisher=[[NVPI|Nederlandse Vereniging van Producenten en Importeurs van beeld- en geluidsdragers]] |accessdate=26 September 2012 |language=Dutch |archive-date=17 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030921/http://www.nvpi.nl/goud/platina/viva-la-vida |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* RIAA: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: 2× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=63 |title=Latest Gold / Platinum Albums |work={{noitalic|RadioScope}} |accessdate=12 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724195817/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=79&amp;Itemid=62 |archivedate=24 Долдугаар сар 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* SNEP: Diamond&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Mylo Xyloto]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2011 оны 10-р сарын 24 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Mylo-Xyloto-Coldplay/dp/B0053YGYO4 |title=Mylo Xyloto |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Parlophone
* Формат: CD, LP, Дижитал
| 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1
|
* ДД: 8,000,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.usatoday.com/story/life/music/2012/11/17/coldplay-live-2012-dvd-blu-ray/1708275/ |title=Coldplay's Mylo Xyloto tour hits TV, DVD, CD, Blu-ray |work=[[USA Today]] |date=17 November 2012 |accessdate=31 January 2013 |author=Gundersen, Edna}}&lt;/ref&gt;
* Их Британи: 1,451,209&lt;ref name=&quot;UK album sales&quot;/&gt;
* Шинэ Зеланд: 30,000&lt;ref name=&quot;Worldwide album sales&quot;/&gt;
* АНУ: 1,600,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.musicweek.com/news/read/adele-tops-music-week-global-chart-with-145-million-sales/048096 |title=Adele tops Music Week global chart with 14.5 million sales |publisher=Intent Media |work=[[Music Week]] |date=16 February 2012 |accessdate=5 October 2012 |author=Williams, Paul}}&lt;/ref&gt;
|
* BPI: 4× Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2012-albums&quot;/&gt;
* BVMI: 3× Gold&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* IFPI SWI: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* IRMA: 2× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum11.htm |title=2011 Certification Awards – Multi Platinum |publisher=[[Irish Recorded Music Association]] |accessdate=26 September 2012 |archive-date=19 Наймдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819094149/http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum11.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* MC: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RIAA: Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: 2× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=1944 |title=NZ Top 40 Albums Chart – 18 June 2012 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=3 Долдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703154514/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=1944 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* SNEP: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Ghost Stories|Ghost Stories]]''
|
* Released: 19 May 2014 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Ghost-Stories-Coldplay/dp/B00IQE4NUK |title=Ghost Stories |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Parlophone
* Формат: CD, LP, дижитал
| 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 2 || 1 || 1 || 1
|
* ДД: 4,000,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldmusicawards.com/index.php/news/second-week-ed-sheerans-x-worlds-no1-album |title=For The Second Week, Ed Sheeran's 'X' Is World's No.1 Album! |publisher=[[World Music Awards]] |date=19 July 2014 |accessdate=3 September 2014}}&lt;/ref&gt;
* Их Британи: 600,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-selling-artist-albums-of-2014-so-far-3169/ |title=The Official Top 40 Biggest Selling Artist Albums of 2014 so far! |last=Copsey |first=Rob |publisher=Official Charts Company |date=2 October 2014 |accessdate=3 October 2014}}&lt;/ref&gt;
* АНУ: 853,500&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/6259342/1994-vs-2014-top-selling-albums-comparison |title=1994 vs. 2014: Comparing the Top-Selling Albums |last=Lynch |first=Joe |work=Billboard |publisher=Prometheus Global Media |date=2 October 2014 |accessdate=2 October 2014}}&lt;/ref&gt;
|
* BPI: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2014-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2014.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2014 Albums |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=8 June 2014}}&lt;/ref&gt;
* BVMI: Gold&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* IFPI SWI: Platinum&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* MC: Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RIAA: Gold&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: Gold&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2506 |title=NZ Top 40 Albums Chart - 26 May 2014 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=24 May 2014 |archive-date=10 Тавдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510032126/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2506 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* SNEP: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[A Head Full of Dreams]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2015 оны 12-р сарын 4
* Лабэл: Parlophone
* Формат: CD, LP, Дижитал
| 1 || 2 || 2 || 4 || 3 || 2 || 1 || 4 || 1 || 2
|
* ДД: 6,000,000&lt;ref name=&quot;A Head Full of Dreams sales November 2017&quot;/&gt;
* Канад: 160,000&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* Их Британи: 1,133,832&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.musicweek.com/live/read/coldplay-s-a-head-full-of-dreams-tour-becomes-third-highest-grossing-tour-in-history/070535|title=Coldplay's A Head Full Of Dreams Tour becomes third highest grossing tour in history|last=Hanley|first=James|work=Music Week|date=16 November 2017|accessdate=19 January 2018}}&lt;/ref&gt;
* АНУ: 1,097,000&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
|
* BPI: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesAlbumAccreds2016.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2016 Albums |publisher=Australian Recording Industry Association |accessdate=21 January 2018}}&lt;/ref&gt;
* BVMI: Platinum&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* IFPI SWI: Platinum&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* MC: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* NVPI: Platinum&lt;ref name=&quot;NVPI&quot;/&gt;
* RIAA: Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4356 |title=NZ Top 40 Singles Chart – 24 April 2017 |publisher=Recorded Music NZ |accessdate=20 November 2016 |archive-date=21 Дөрөвдүгээр сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421194911/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4356 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* SNEP: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
|}

===Амьд тоглолтоос бүрдсэн цомогууд===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Амьд цомгууд болон тэдгээрийн амжилт, борлуулалт, гэрчилгээнүүдийн жагсаалт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Нэр
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:25em;&quot;| Цомгийн мэдээлэл
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Оргил амжилтууд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10em;&quot;| Борлуулалт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| Гэрчилгээ
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[UK Albums Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UK-albums&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-albums&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AUT&quot;&gt;{{cite web |url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discographie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|austriancharts.at}} |accessdate=22 December 2012 |language=German}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Canadian Albums Chart|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CAN-albums&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Media Control Charts|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;GER-albums&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[VG-lista|NOR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NOR&quot;&gt;{{cite web |url=http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|norwegiancharts.com}} |accessdate=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Recorded Music NZ|NZ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Swiss Music Charts|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWI&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;US-albums&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Coldplay Live 2003]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2003 оны 11-р сарын 1&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://itunes.apple.com/us/album/live-2003/id16380356 |title=Live 2003 by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Capitol, Parlophone
* Формат: CD, digital download
| 46 || 16 || — || 10 || 26 || 34 || 24 || 26 || — || 13
|
* US: 686,000&lt;ref name=&quot;US album sales&quot;/&gt;
|
* ARIA: Gold&lt;ref name=&quot;ARIA-2003-albums&quot;/&gt;
* RIAA: Gold&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: Gold&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rianz.org.nz/rianz/oldchart.asp?chartNum=1396&amp;chartKind=A |title=Top 50 Albums Chart – Chart #1396 – Issue Date: 29 February 2004 |publisher=[[Recorded Music NZ|Recording Industry Association of New Zealand]] |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[LeftRightLeftRightLeft]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2009 оны 5-р сарын 15 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/leftrightleftrightleft-mw0000819818 |title=LeftRightLeftRightLeft – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Capitol, Parlophone
* Формат: CD, digital download
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Coldplay Live 2012]]''
|
* Худалаанд гарсан: 2012 оны 11-р сарын 19 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;Live 2012&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/music/2012/sep/26/coldplay-second-live-album?newsfeed=true |title=Coldplay to release second live album in November |work=[[The Guardian]] |date=26 September 2012 |accessdate=26 September 2012 |author=Michaels, Sean}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Capitol, Parlophone
* Формат: CD, digital download
| — || — || 10 || — || 5 || 3 || — || — || 11 || —
|
|
* SNEP: Platinum&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Ghost Stories Live 2014]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2014 оны 11-р сарын 24 &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/gb/album/ghost-stories-live-2014/id928168764 |title=Ghost Stories Live 2014 by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=20 October 2014}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Parlophone, [[Atlantic Records|Atlantic]]
* Формат: CD, digital download
| 2 || — || — || — || — || — || — || 32 || — || 93
|
|
* BPI: Gold&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| &quot;—&quot; тэмдэглэгээ нь тухайн улсад худалдаанд гараагүй эсвэл ямар нэгэн байр эзлээгүйг нь үзүүлнэ.
|}

===Түүвэр цомгууд===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of compilation albums, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:15em;&quot;| Нэр 
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:19em;&quot;| Цомгийн мэдээлэл
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;6&quot;| Оргил амжилтууд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| Гэрчилгээ
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[UK Albums Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chart Log UK – 2012 + Weekly Updates + Sales 2012 |url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK2012.HTM |publisher=Zobbel.de |accessdate=10 February 2013 |author=Zywietz, Tobias}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-albums&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Tracklisten|DEN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;DEN&quot;&gt;{{cite web |url=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|danishcharts.com}} |accessdate=2 May 2012 |archive-date=6 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106044136/http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Associação Fonográfica Portuguesa|POR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;POR&quot;&gt;{{cite web |url=http://portuguesecharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|portuguesecharts.com}} |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Productores de Música de España|SPA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SPA-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://spanishcharts.com/search.asp?cat=a&amp;search=Coldplay |title=Search for: Coldplay (Albums) |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|spanishcharts.com}} |accessdate=24 March 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''A Rush of Blood to the Head / Parachutes''
|
* Худалаанд гарсан: 2006 10-р сарын 2 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/a-rush-of-blood-to-the-head-parachutes-mw0001480151 |title=A Rush of Blood to the Head/Parachutes – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: [[EMI]]
* Формат: CD [[box set]]
| — || — || — || — || 22 || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[The Singles 1999–2006]]''
|
* Худалдаанд гарсан: 2007 оны 3-р сарын 26 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/7-Collection-VINYL-Coldplay/dp/B000MTEZPU |title=The 7&quot; Collection &lt;nowiki&gt;[Vinyl]&lt;/nowiki&gt; |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Capitol, Parlophone
* Формат: [[Gramophone record|7&quot;]] хайрцаг сэт
| — || — || 5 || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''The Remixes''
|
* Худалдаанд гарсан: 2007 оны 4-р сарын 11 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/remixes-mw0001524593 |title=Remixes – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Parlophone
* Формат: CD, LP
| — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Parachutes / A Rush of Blood to the Head / Live 2003''
|
* Худалдаанд гарсан: 9 November 2007 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(FRA)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.fr/Parachutes-Rush-Blood-Head-Live/dp/B000VBIDTI |title=Parachutes - A Rush Of Blood To The Head - Live 2003: Coldplay, Nelson Ken |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: Parlophone
* Формат: CD and [[DVD]] box set
| — || — || — || 134 || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Viva la Vida / X&amp;Y''
|
* Худалдаанд гарсан: 2011 оны 9-р сарын 13 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/Viva-La-Vida-2cd-set/dp/B003UC4A7O |title=Viva La Vida/X &amp; Y (2cd set) |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: EMI
* Формат: CD box set
| — || — || — || 84 || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''4 CD Catalogue Set''
|
* Худалдаанд гарсан: 2012 оны 11-р сарын 26 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/4-CD-Catalogue-Set-Coldplay/dp/B009TO99TG |title=4 CD Catalogue Set |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=9 December 2012}}&lt;/ref&gt;
* Лабэл: EMI
* Формат: CD box set
| 80 || 27 || — || — || 29 || 48
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| &quot;—&quot; нь тухайн бүс нутагт худалдаанд гараагүй эсвэл чартад бичигдээгүйг илтгэнэ.
|}

===Video albums===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Видео цомгууд болон тэдгээрийн чартад үзүүлсэн амжилт,гэрчилгээнүүд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:15em;&quot;| Нэр
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:19em;&quot;| Цомгийн тайлбар
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Чартад үзүүлсэн оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| [[List of music recording certifications|Гэрчилгээнүүд]]
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[UK Video Charts|UK&lt;br /&gt;Video]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/video-archive-chart/_/29/2012-12-01/ |title=2012 Top 40 Music Video Archive – 1st December 2012 |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=24 December 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS&lt;br /&gt;DVD]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The ARIA Report: Issue 1187 (Week Commencing 26 November 2012) |url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20121204-1257/Issue1187.pdf |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 December 2012 |page=23 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Ö3 Austria Top 40|AUT&lt;br /&gt;DVD]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://austriancharts.at/weekchart.asp?cat=d&amp;year=2003&amp;date=20031123 |title=Austria Top 40 – Musik-DVD Top 10 – 13/08/2005 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|austriancharts.at}} |accessdate=4 October 2012 |language=German}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Ultratop|BEL&lt;br /&gt;(FL)&lt;br /&gt;DVD]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for video albums on the Belgian Music DVDs Chart for Flanders:
* ''Live 2003'': {{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/weekchart.asp?cat=d&amp;year=2005&amp;date=20050813 |title=Ultratop 10 Muziek-DVD – 13/08/2005 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|ultratop.be}} |accessdate=4 October 2012 |language=Dutch}}
* ''Live 2012'': {{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/weekchart.asp?cat=d&amp;year=2012&amp;date=20121124 |title=Ultratop 10 Muziek-DVD – 24/11/2012 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|ultratop.be}} |accessdate=22 December 2012 |language=Dutch}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Ultratop|BEL&lt;br /&gt;(WA)&lt;br /&gt;DVD]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ultratop.be/fr/weekchart.asp?cat=d&amp;year=2012&amp;date=20121124 |title=Ultratop 10 DVD Musicaux – 24/11/2012 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|ultratop.be}} |accessdate=24 December 2012 |language=French}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Tracklisten|DEN&lt;br /&gt;DVD]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=47&amp;y=2012&amp;list=v10 |title=Musik DVD Top-10 – 30.11.2012 (Uge 47 – 2012) |publisher=[[Tracklisten]] |accessdate=24 December 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Irish Recorded Music Association|IRL&lt;br /&gt;DVD]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irma.ie/aucharts.asp |title=Top 10 Music DVDs – Week Ending 22nd November 2012 |publisher=[[Irish Recorded Music Association]] |accessdate=24 December 2012 |archive-date=16 Гуравдугаар сар 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110316050837/http://irma.ie/aucharts.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[MegaCharts|NLD&lt;br /&gt;DVD]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for video albums in the Netherlands:
* ''Live 2003'': {{cite web |url=http://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=d&amp;year=2003&amp;date=20031122 |title=Dutch DVD Music Top 30 – 22/11/2003 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|dutchcharts.nl}} |accessdate=4 October 2012 |language=Dutch}}
* ''Live 2012'': {{cite web |url=http://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=d&amp;year=2012&amp;date=20121124 |title=Dutch DVD Music Top 30 – 24/11/2012 |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|dutchcharts.nl}} |accessdate=24 December 2012 |language=Dutch}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Associação Fonográfica Portuguesa|POR&lt;br /&gt;DVD]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;POR-video-albums&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.artistas-espectaculos.com/noticias/pt/topafp.htm |title=Top AFP – Semana 49 de 2012 |publisher=[[Associação Fonográfica Portuguesa]] |accessdate=24 December 2012 |language=Portuguese |archive-date=19 Аравдугаар сар 2013 |archive-url=https://archive.ph/20131019200254/http://www.artistas-espectaculos.com/noticias/pt/topafp.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard charts|US&lt;br /&gt;Video]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for video albums on the Top Music Video chart in the United States:
* ''Live 2003'': {{cite journal |url=http://books.google.com/books?id=OQ8EAAAAMBAJ&amp;pg=PA50 |title=Top Music Videos |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |volume=115 |issue=47 |publisher=[[Nielsen Business Media]] |date=22 November 2003 |accessdate=11 August 2013 |page=50}}
* ''Live 2012'': {{cite journal |title=Top Music Video |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |volume=124 |issue=49 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |date=8 December 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Live 2003''
|
* Released: 4 November 2003 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/release/live-2003-bonus-dvd-mr0001275355 |title=Live 2003 &lt;nowiki&gt;[Bonus DVD]&lt;/nowiki&gt; – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012 |author=Wilson, MacKenzie}}&lt;/ref&gt;
* Label: Capitol, Parlophone
* Formats: DVD
| — || — || 2 || 8 || — || — || — || 1 || — || 1
|
* RIAA: 6× Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Live 2012''
|
* Released: 19 November 2012 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;Live 2012&quot;/&gt;
* Label: Capitol, Parlophone
* Formats: DVD, [[Blu-ray Disc|Blu-ray]]
| 1 || 1 || — || 1 || 1 || 2 || 2 || 1 || 1 || 1
|
* BPI: 4× Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* [[Associação Fonográfica Portuguesa|AFP]]: Gold&lt;ref name=&quot;POR-video-albums&quot;/&gt;
* ARIA: 7× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ariacharts.com.au/chart/music-dvds/805 |title=ARIA Music DVDs Chart – 04/02/2013 |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=5 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;13&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| &quot;—&quot; denotes a recording that did not chart or was not released in that territory.
|}

===Extended plays===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of extended plays, with selected chart positions and certifications
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:15em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:19em;&quot;| Album details
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;7&quot;| Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:12em;&quot;| [[List of music recording certifications|Certifications]]
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[UK Albums Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UK-albums&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-albums&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Canadian Albums Chart|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CAN-albums&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Media Control Charts|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;GER-albums&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Irish Albums Chart|IRL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;IRL&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[VG-lista|NOR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NOR&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;US-albums&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Safety (EP)|Safety]]''
|
* Released: 18 May 1998 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/safety-mw0001268349 |title=Safety – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
* Format: CD, CS
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[The Blue Room (EP)|The Blue Room]]''
|
* Released: 11 October 1999 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/blue-room-mw0000379593 |title=Blue Room – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012 |author=Wilson, MacKenzie}}&lt;/ref&gt;
* Label: Parlophone
* Format: CD, CS, [[Gramophone record|12&quot;]]
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Acoustic''
|
* Released: 29 October 2000 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/acoustic-cd-mw0001893052 |title=Acoustic CD – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
* Label: Parlophone
* Format: CD, CS
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Trouble – Norwegian Live EP]]''
| 
* Released: 17 August 2001 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(NOR)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/trouble-norwegian-live-mw0000454010 |title=Trouble: Norwegian Live – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012 |author=Wilson, MacKenzie}}&lt;/ref&gt;
* Label: Parlophone
* Format: CD, CS
| — || — || — || — || — || 3 || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Mince Spies]]''
|
* Released: 30 November 2001 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nme.com/artists/coldplay/album/mince-spies/1936 |title=Coldplay – Mince Spies |publisher=IPC Media |work=[[NME]] |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Label: Parlophone
* Format: CD
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Remixes''
|
* Released: 2003 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.com/Clocks-Smile-Upon-Your-Remixes/dp/B007KPUQA2 |title=Clocks / God Put A Smile Upon Your Face (Remixes): Coldplay |work={{noitalic|[[Amazon.com]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Label: Parlophone
* Format: 12&quot;
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Prospekt's March]]''
|
* Released: 21 November 2008 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://itunes.apple.com/gb/album/prospekts-march/id296174020 |title=Prospekt's March by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Label: Parlophone
* Format: CD, digital download, 12&quot;
| 38 || 50 || 18 || 47 || 36 || — || 15
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Every Teardrop Is a Waterfall]]''
|
* Released: 26 June 2011 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://itunes.apple.com/gb/album/every-teardrop-is-waterfall/id445634740 |title=Every Teardrop Is a Waterfall – EP by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
* Label: Parlophone
* Format: CD, digital download, 7&quot;
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''iTunes Festival: London 2011''
|
* Released: 18 September 2011 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/Magazine/article775130.ece |title=Free download: Coldplay – iTunes Festival 2011 |work=[[The Sunday Times]] |date=18 September 2011 |accessdate=4 October 2012 |archive-date=13 Арван хоёрдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151213172611/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/Magazine/article775130.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Label: EMI
* Format: Digital download
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Live in Madrid''
|
* Released: 31 October 2011 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://play.google.com/store/music/album/Coldplay_Live_In_Madrid?id=Biiyj5knsxlgdwwtypmx5imm4v4&amp;hl=en |title=Coldplay: Live In Madrid |work={{noitalic|[[Google Play]]}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
* Label: EMI
* Format: Digital download
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[A Sky Full of Stars]]''
|
* Released: 29 June 2014 &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(UK)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/gb/album/a-sky-full-of-stars-ep/id892542258 |title=A Sky Full of Stars – EP by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=6 September 2014}}&lt;/ref&gt;
* Label: Parlophone
* Format: CD, digital download
| — || — || — || — || — || — || —
|
|-
| colspan=&quot;10&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| &quot;—&quot; denotes a recording that did not chart or was not released in that territory.
|}

==Синглүүд==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Синглүүдийн жагсаалт болон тэдгээрийн гарсан он болон хамаарах цомгийг харуулав.
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Нэр
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Гарсан он
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Оргил амжилт 
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| [[List of music recording certifications|Гэрчилгээнүүд]]
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Цомог
|-

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[UK Singles Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UK-singles&quot;&gt;Peak chart positions for singles in the United Kingdom:
* All except &quot;Brothers &amp; Sisters&quot;, &quot;Don't Panic&quot;, &quot;God Put a Smile Upon Your Face&quot;, &quot;Lovers in Japan&quot;, &quot;Strawberry Swing&quot; and &quot;Hurts Like Heaven&quot;: {{cite web |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/coldplay/ |title=Coldplay |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=11 March 2012}}
* &quot;Brothers &amp; Sisters&quot;, &quot;Don't Panic&quot;, &quot;God Put a Smile Upon Your Face&quot;, &quot;Lovers in Japan&quot; and &quot;Strawberry Swing&quot;: {{cite web |url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK_C.HTM |title=Chart Log UK: Chris C. – CZR |publisher=Zobbel.de |accessdate=7 December 2009 |author=Zywietz, Tobias}}
* &quot;Hurts Like Heaven&quot;: {{cite web |title=Chart Log UK – Weekly Updates Sales 2011 |url=http://zobbel.de/cluk/CLUK2011.HTM |publisher=Zobbel.de |accessdate=12 July 2012 |author=Zywietz, Tobias}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-singles&quot;&gt;Peak chart positions for singles in Australia:
* All except &quot;Shiver&quot;, &quot;Don't Panic&quot;, &quot;Life in Technicolor II&quot; and &quot;Charlie Brown&quot;: {{cite web |url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|australian-charts.com}} |accessdate=7 December 2009 }}
* &quot;Shiver&quot;: {{cite book |title=[[Kent Music Report|Australian Chart Book 1993–2005]] |author=Kent, David |authorlink=David Kent (historian) |publisher=Australian Chart Book |location=[[St Ives, New South Wales|St Ives]], N.S.W. |year=2006 |isbn=0-646-45889-2}}
* &quot;Don't Panic&quot;: {{cite web |title=The ARIA Report: Issue 585 (Week Commencing 14 May 2001) |url=http://www.aria.com.au/issue585.PDF |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=12 March 2012 |page=4 |format=PDF |archive-date=21 Хоёрдугаар сар 2002 |archive-url=https://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20020221-0000/www.aria.com.au/issue585.PDF |url-status=dead }}
* &quot;Life in Technicolor II&quot;: {{cite web |title=The ARIA Report: Issue 993 (Week Commencing 9 March 2009) |url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20090320-0000/issue993.pdf |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=12 March 2012 |page=4 |format=PDF |archive-date=16 Дөрөвдүгээр сар 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416143226/http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20090320-0000/issue993.pdf |url-status=dead }}
* &quot;Charlie Brown&quot;: {{cite web |url=http://www.ariacharts.com.au/pages/chartifacts.htm |title=Chartifacts – Week Commencing: 12th March 2012 |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=13 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317171306/http://www.ariacharts.com.au/pages/chartifacts.htm |archivedate=17 Гуравдугаар сар 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CAN-singles&quot;&gt;Peak chart positions for singles in Canada:
* All except &quot;In My Place&quot;, &quot;The Scientist&quot;, &quot;Clocks&quot;, &quot;Speed of Sound&quot;, &quot;Fix You&quot; and &quot;Talk&quot;: {{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Billboard Canadian Hot 100}} |title=Coldplay – Chart History: Billboard Canadian Hot 100 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=25 March 2012}}
* &quot;In My Place&quot;, &quot;The Scientist&quot;, &quot;Clocks&quot;, &quot;Speed of Sound&quot;, &quot;Fix You&quot; and &quot;Talk&quot;: {{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/coldplay-mn0000775877/awards |title=Coldplay – Awards (Billboard Singles) |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[GfK Entertainment|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;GER-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Coldplay/single |title=Chartverfolgung / Coldplay / Single |publisher=[[Media Control Charts]] |work={{noitalic|musicline.de}} |accessdate=24 February 2012 |language=German |archive-date=14 Долдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213631/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Coldplay/single |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Irish Singles Chart|IRE]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;IRL&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Dutch Top 40|NLD]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NLD-singles&quot;&gt;{{cite web |title=Top 40 artiest: Coldplay |url=http://www.top40.nl/top40-artiesten/coldplay |publisher=Stichting Nederlandse Top 40 |accessdate=26 September 2012 |language=Dutch |format=select individual songs for chart information}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Recorded Music NZ|NZ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Swiss Hitparade|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWI&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;US-singles&quot;&gt;{{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Hot 100}} |title=Coldplay – Chart History: Hot 100 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Brothers &amp; Sisters]]&quot;
| 1999
| 107 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| {{n/a}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Shiver]]&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2000
| 35 || 57 || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Parachutes''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Yellow]]&quot;
| 4 || 5 || — || 96 || — || 9 || 51 || 23 || — || 48
|
* BPI: Gold&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2001-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-singles-2001.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2001 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;
* RIAA: Gold&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Trouble]]&quot;
| 10 || — || — || 60 || — || 16 || 38 || 36 || 76 || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Don't Panic]]&quot;
| 2001
| 130 || 57 || — || — || — || — || 55 || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[In My Place]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2002
| 2 || 23 || 2 || 60 || 65 || 2 || 43 || 24 || 37 || —
|
| rowspan=&quot;4&quot;| ''A Rush of Blood to the Head''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[The Scientist]]&quot;
| 10 || 40 || 16 || 96 || 26 || 15 || 44 || — || 28 || —
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* RIAA: Gold&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Clocks]]&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2003
| 9 || 28 || 7 || 65 || 50 || 15 || 2 || 13 || 71 || 29
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* RIAA: Gold&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[God Put a Smile upon Your Face]]&quot;
| 100 || 43 || — || — || — || — || 38 || 35 || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Moses (song)|Moses]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=10/06/2003&amp;Format=6 |title=R&amp;R Going For Adds: Alternative (Week Of: October 6, 2003) |work=[[Radio &amp; Records]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| ''Live 2003''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[2000 Miles]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.coldplay.com/pop.html |title=Coldplay – 2000 Miles |publisher=[[Coldplay]] |accessdate=20 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613120622/http://www.coldplay.com/pop.html |archivedate=13 Зургадугаар сар 2007 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| ''Sweet Tracks''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Speed of Sound (song)|Speed of Sound]]&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2005
| 2 || 9 || 2 || 42 || 19 || 11 || 6 || 13 || 22 || 8
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Gold&lt;ref name=&quot;ARIA-2005-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-accreditations-singles-2005.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2005 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;
* MC: Gold&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RIAA: Gold&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
| rowspan=&quot;6&quot;| ''X&amp;Y''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Fix You]]&quot;
| 4 || 25 || 4 || 187 || 65 || 8 || 43 || 17 || 53 || 59
|
* BPI: Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2011-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.auSINGLEaccreds2011.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2011 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;
* RIAA: Gold&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: Platinum&lt;ref name=&quot;Radioscope-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=63 |title=Latest Gold / Platinum Singles |work={{noitalic|RadioScope}} |accessdate=11 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724195729/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=63 |archivedate=24 Долдугаар сар 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Talk (song)|Talk]]&quot;
| 10 || 20 || 4 || 34 || 29 || 18 || 1 || 20 || 28 || 86
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[The Hardest Part (Coldplay song)|The Hardest Part]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2006
| — || 40 || — || — || — || — || 25 || 28 || 44 || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;What If&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/what-if-mw0000468136 |title=What If – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[White Shadows]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=722&amp;page=&amp;iframe=true |title=The Oracle |publisher=[[Coldplay]] |date=20 May 2009 |accessdate=29 June 2013 |archive-date=3 Гуравдугаар сар 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230753/http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=722&amp;page=&amp;iframe=true |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 2007
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Violet Hill (song)|Violet Hill]]&quot;
| rowspan=&quot;5&quot;| 2008
| 8 || 9 || 6 || 36 || 10 || 13 || 9 || 5 || 11 || 40
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Gold&lt;ref name=&quot;ARIA-2008-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008Singles.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2008 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Viva la Vida or Death and All His Friends''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Viva la Vida]]&quot;
| 1 || 2 || 4 || 7 || 5 || 3 || 1 || 16 || 5 || 1
|
* BPI: Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2008-singles&quot;/&gt;
* BVMI: Gold&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* IFPI SWI: Platinum&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* MC: Gold&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RIAA: 6× Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: Platinum&lt;ref name=&quot;Radioscope-singles&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Lovers in Japan]]&quot;
| 131 || — || 77 || — || — || — || 12 || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Lost!]]&quot;
| 54 || — || 55 || — || 73 || — || 15 || — || 53 || 87
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Lhuna]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.coldplay.com/oracledetail.php?id=477 |title=The Oracle Knows Everything |publisher=[[Coldplay]] |date=23 January 2009 |accessdate=20 August 2013 |archive-date=12 Тавдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512222947/http://www.coldplay.com/oracledetail.php?id=477 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(featuring [[Kylie Minogue]])&lt;/span&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| {{n/a}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Life in Technicolor II]]&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2009
| 28 || 63 || 92 || — || — || 29 || 15 || — || 39 || —
|
| ''Prospekt's March''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Lost!|Lost+]] / Viva la Vida&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/lost-viva-la-vida-performed-live-at-the-51st-grammy-awards-mw0001994331 |title= Lost?/Viva La Vida [Performed Live at The 51st Grammy Awards] – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=24 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(live at the [[51st Grammy Awards|51st Annual Grammy Awards]], featuring [[Jay-Z]])&lt;/span&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| {{n/a}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Strawberry Swing]]&quot;
| 158 || — || — || — || — || — || 45 || — || — || —
|
| ''Viva la Vida or Death and All His Friends''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Christmas Lights (song)|Christmas Lights]]&quot;
| 2010
| 13 || 32 || 18 || — || 26 || 15 || 7 || 34 || 10 || 25
|
| {{n/a}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Every Teardrop Is a Waterfall]]&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2011
| 6 || 14 || 9 || 20 || 24 || 9 || 4 || 13 || 6 || 14
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2012-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesSINGLEaccreds2012.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2012 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=24 February 2012}}&lt;/ref&gt;
* IFPI SWI: Gold&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
| ''Mylo Xyloto''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;In My Place&quot;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(live from [[Glastonbury Festival 2011|Glastonbury]])&lt;/span&gt;
| 40 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| {{n/a}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Paradise (Coldplay song)|Paradise]]&quot;
| 1 || 3 || 13 || 5 || 12 || 2 || 3 || 3 || 4 || 15
|
* BPI: Platinum&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: 6× Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2013-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2013.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2013 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=21 February 2013}}&lt;/ref&gt;
* BVMI: Gold&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* MC: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RIAA: Platinum&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: Platinum&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1860 |title=NZ Top 40 Singles Chart – 27 February 2012 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=15 May 2012 |archive-date=5 Есдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905185743/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1860 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* SNEP: Gold&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
| rowspan=&quot;6&quot;| ''Mylo Xyloto''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Charlie Brown (Coldplay song)|Charlie Brown]]&quot;
| rowspan=&quot;5&quot;| 2012
| 22 || 78 || — || 148 || — || 20 || 25 || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Princess of China]]&quot;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(with [[Rihanna]])&lt;/span&gt;
| 4 || 16 || 17 || 24 || 41 || 5 || 20 || 8 || 20 || 20
|
* BPI: Gold&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2012-singles&quot;/&gt;
* RMNZ: Gold&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1953 |title=NZ Top 40 Singles Chart – 16 July 2012 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=17 July 2012 |archive-date=24 Есдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924100141/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=1953 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Up with the Birds]]&quot; / &quot;[[U.F.O. (song)|U.F.O.]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/up-with-the-birds-mw0002349573 |title=Up With the Birds – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Hurts Like Heaven]]&quot;
| 157 || — || — || — || — || — || 42 || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Up in Flames]]&quot;
| — || — || — || — || — || — || 46 || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Atlas]]&quot;
| 2013
| 12 || 30 || 33 || 31 || 19 || 12 || 27 || 20 || 10 || 69
|
| ''[[The Hunger Games: Catching Fire – Original Motion Picture Soundtrack|The Hunger Games: Catching Fire]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Magic]]&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2014
| 10 || 5 || 13 || 6 || 14 || 4 || 2 || 10 || 5 || 14
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2014-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2014.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2014 Singles |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=4 May 2014}}&lt;/ref&gt;
* IFPI SWI: Gold&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* MC: Gold&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Ghost Stories''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Midnight (Coldplay song)|Midnight]]&quot;
| 48 || 25 || 27 || 5 || 44 || — || 61 || 11 || 19 || 29
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[A Sky Full of Stars]]&quot;
| 9 || 2 || 4 || 3 || 6 || 3 || 2 || 2 || 2 || 10
|
* BPI: Silver&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* ARIA: Platinum&lt;ref name=&quot;ARIA-2014-singles&quot;/&gt;
* IFPI SWI: Gold&lt;ref name=&quot;IFPI SWI&quot;/&gt;
* MC: Platinum&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RIAA: Gold&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* RMNZ: Gold&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/?chart=2553 |title=NZ Top 40 Singles Chart - 18 August 2014 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |accessdate=18 August 2014 |archive-date=22 Арван хоёрдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144232/http://nztop40.co.nz/?chart=2553 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[True Love (Coldplay song)|True Love]]&quot;
| 180 || — || — || 146 || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Ink (song)|Ink]]&quot;
| 156 || — || — || — || — || — || 68 || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Miracles (Coldplay song)|Miracles]]&quot;
| 95 || — || — || 153 || — || — || — || — || — || —
|
| ''[[Unbroken – Original Motion Picture Soundtrack|Unbroken]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Adventure of a Lifetime]]&quot;
| 2015
| 7 || 20 || 20 || 4 || 5 || 8 || 11 || 12 || 3 || 36
|
* BPI: Gold&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* MC: Gold&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* RMNZ: Gold &lt;ref&gt;{{Cite web|title = The Official New Zealand Music Chart|url = http://nztop40.co.nz/|website = THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART|access-date = 2016-01-20|archive-date = 2013-09-06|archive-url = https://archive.today/20130906192544/http://nztop40.co.nz/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[A Head Full of Dreams]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Hymn for the Weekend]]&quot;
| 2016
| 23 || 32&lt;ref&gt;http://www.ariacharts.com.au/chart/singles&lt;/ref&gt; || — || 95 || 41 || 15&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p/musicvideo/music/archive/index_test.jsp&amp;ct=240001&amp;arch=t&amp;lyr=2016&amp;year=2016&amp;week=06 |title=Archive copy |access-date=2016-02-13 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215214206/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p/musicvideo/music/archive/index_test.jsp&amp;ct=240001&amp;arch=t&amp;lyr=2016&amp;year=2016&amp;week=06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || 45 || 79 || 52 || 68
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| &quot;—&quot; denotes a recording that did not chart or was not released in that territory.
|-
|}

===Promotional singles===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of promotional singles, showing year released and album name
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot;| Year
! scope=&quot;col&quot;| Album
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Proof&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://itunes.apple.com/us/album/proof/id388071937 |title=Proof by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2005
| rowspan=&quot;2&quot;| &quot;Speed of Sound&quot; single
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Things I Don't Understand&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://itunes.apple.com/us/album/things-i-dont-understand/id388095212 |title=Things I Don't Understand by Coldplay |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;A Spell a Rebel Yell&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/a-spell-a-rebel-yell-mw0001795202 |title=A Spell a Rebel Yell – Coldplay |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
| 2008
| &quot;Violet Hill&quot; single
|-
|}

==Other charted songs==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of songs, with selected chart positions, showing year released and album name
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Album
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[UK Singles Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for other charted songs in the United Kingdom: 
* All except &quot;Major Minus&quot;, &quot;Moving to Mars&quot;, &quot;Always in My Head&quot;, &quot;Ink&quot;, &quot;Another's Arms&quot; and &quot;O&quot;: {{cite web |url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK_C.HTM |title=Chart Log UK: Chris C. – CZR |publisher=Zobbel.de |accessdate=7 December 2009 |author=Zywietz, Tobias}}
* &quot;Major Minus&quot; and &quot;Moving to Mars&quot;: {{cite web |url=http://zobbel.de/cluk/CLUK2011.HTM |title=Chart Log UK – Weekly Updates Sales 2011 |publisher=Zobbel.de |accessdate=12 July 2012 |author=Zywietz, Tobias}}
* &quot;Always in My Head&quot;, &quot;Ink&quot;, &quot;Another's Arms&quot; and &quot;O&quot;: {{cite web |url=http://www.zobbel.de/cluk/140531cluk.txt |title=Chart: CLUK Update 31.05.2014 (wk21) |publisher=Zobbel.de |accessdate=1 June 2014 |author=Zywietz, Tobias}}
* &quot;Another's Arms&quot;: {{cite web |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/coldplay/ |title=Coldplay |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=11 March 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The ARIA Report: Issue 1114 (Week Commencing 4 July 2011) |url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20110730-0000/Issue1114.pdf |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=12 November 2011 |page=4 |format=PDF |archive-date=13 Арван хоёрдугаар сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151213172644/http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20110730-0000/Issue1114.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Ultratop|BEL&lt;br /&gt;(FL)]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;BEL (FL)&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discografie Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|ultratop.be}} |accessdate=23 April 2012 |language=Dutch}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url={{BillboardURLbyName|artist=coldplay|chart=Billboard Canadian Hot 100}} |title=Coldplay – Chart History: Billboard Canadian Hot 100 |publisher=[[Prometheus Global Media]] |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[VG-lista|NOR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NOR&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Productores de Música de España|SPA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SPA-singles&quot;&gt;{{cite web |url=http://spanishcharts.com/search.asp?cat=s&amp;search=Coldplay |title=Search for: Coldplay (Songs) |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|spanishcharts.com}} |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Sverigetopplistan|SWE]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWE&quot;&gt;{{cite web |url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Coldplay |title=Discography Coldplay |publisher=Hung Medien |work={{noitalic|swedishcharts.com}} |accessdate=9 May 2014}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;US-singles&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em; font-size:90%;&quot;| [[Pop 100|US&lt;br /&gt;Pop]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/coldplay-mn0000775877/awards |title=Coldplay – Awards (Billboard Singles) |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=4 October 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;The World Turned Upside Down&quot;
| 2007
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || 87
| &quot;Fix You&quot; single
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Life in Technicolor&quot;
| rowspan=&quot;7&quot;| 2008
| 112 || — || 50 || 92 || — || — || — || — || — || —
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Viva la Vida or Death and All His Friends''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Cemeteries of London]]&quot;
| 134 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Death and All His Friends]]&quot;
| 183 || — || — || — || — || — || — || 50 || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[42 (song)|42]]&quot;
| 123 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Glass of Water]]&quot;
| 134 || — || — || 92 || — || — || — || — || —{{efn|group=upper-alpha|&quot;Glass of Water&quot; did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number 23 on the Bubbling Under Hot 100 Singles chart.&lt;ref name=&quot;US-Bubbling-singles&quot;/&gt;}} || —
| rowspan=&quot;3&quot;| ''Prospekt's March''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Prospekt's March/Poppyfields]]&quot;
| 182 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Lost!|Lost+]]&quot;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(featuring [[Jay-Z]])&lt;/span&gt;
| — || — || 34 || — || — || 8 || — || 21 || 40 || 44
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;The Goldrush&quot;
| 2009
| 139 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
| &quot;Life in Technicolor II&quot; single
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;A Message 2010&quot;
| 2010
| 88 || — || 49 || 57 || — || — || — || 22 || —{{efn|group=upper-alpha|&quot;A Message 2010&quot; did not enter the ''Billboard'' Hot 100, but peaked at number seven on the Bubbling Under Hot 100 Singles chart.&lt;ref name=&quot;US-Bubbling-singles&quot;/&gt;}} || —
| ''[[Hope for Haiti Now (album)|Hope for Haiti Now]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Major Minus]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2011
| 133 || 72 || 50 || 68 || 71 || — || 26 || — || 92 || —
| ''Mylo Xyloto''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Moving to Mars (Coldplay song)|Moving to Mars]]&quot;
| 163 || 71 || 49 || 64 || 70 || — || 25 || — || 90 || —
| ''Every Teardrop Is a Waterfall''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Always in My Head&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2014
| 124 || — || — || — || 111 || — || — || — || — || —
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Ghost Stories''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Ink&quot;
| 156 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Another's Arms]]&quot;
| 70 || — || — || — || 83 || — || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;O&quot;
| 108 || — || — || — || 107 || — || — || — || — || —
|-
| colspan=&quot;13&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| &quot;—&quot; denotes a recording that did not chart or was not released in that territory.
|}

==Other appearances==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ List of guest appearances, showing year released and album name
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot;| Year
! scope=&quot;col&quot;| Album
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Trouble&quot; (acoustic version)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/2-meter-sessies-vol-10-mw0000716111 |title=2 Meter Sessies, Vol. 10 – Various Artists |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012}}&lt;/ref&gt;
| 2001
| ''2 Meter Sessies, Vol. 10''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;How You See the World No. 2&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/help-a-day-in-the-life-mw0000409902 |title=Help a Day In the Life – Various Artists |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012 |author=Loftus, Johnny}}&lt;/ref&gt;
| 2005
| ''[[Help!: A Day in the Life]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[In the Sun (song)|In the Sun]]&quot; (live)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://itunes.apple.com/us/album/in-the-sun-ep/id121054236 |title=In the Sun – EP by Michael Stipe |work={{noitalic|[[iTunes Store]]}} |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |accessdate=20 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(with [[Michael Stipe]])&lt;/span&gt;
| 2006
| ''In the Sun''
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;A Message 2010&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allmusic.com/album/hope-for-haiti-now-mw0001961711 |title=Hope for Haiti Now – Various Artists |work={{noitalic|[[AllMusic]]}} |publisher=[[Rovi Corporation]] |accessdate=26 September 2012 |author=Leahey, Andrew}}&lt;/ref&gt;
| 2010
| ''[[Hope for Haiti Now (album)|Hope for Haiti Now]]''
|-
|}

==Music videos==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of music videos, showing year released and directors
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot;| Year
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Director(s)
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Bigger Stronger&quot;
| 1999
| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=746&amp;page=&amp;iframe=true |title=The Oracle |publisher=[[Coldplay]] |date=29 May 2009 |accessdate=12 March 2012 |archive-date=6 Долдугаар сар 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706020237/http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=746&amp;page=&amp;iframe=true |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Shiver&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2000
| [[Grant Gee]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1442014/20010322/coldplay.jhtml |title=Coldplay Giving U.S. Another Shot |date=22 March 2001 |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=24 September 2008 |author=Basham, David |archive-date=15 Зургадугаар сар 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615192840/http://www.mtv.com/news/articles/1442014/20010322/coldplay.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Yellow&quot;
| James &amp; Alex&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yellow {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/65783/yellow.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053540/http://www.mtv.com/videos/coldplay/65783/yellow.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Trouble&quot; (version 1)
| [[Sophie Muller]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://music.yahoo.com/read/news/12043300 |title=Pink Is Ready To Have Some Fun With 'Try This' |work={{noitalic|[[Yahoo! Music]]}} |date=6 October 2003 |accessdate=18 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527112128/http://music.yahoo.com/read/news/12043300 |archivedate=27 Тавдугаар сар 2006 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Trouble&quot; (version 2)
| rowspan=&quot;2&quot;| Tim Hope&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mediaweek.co.uk/news/172096/ |title=Music Videos 36: Coldplay – Trouble |publisher=[[Haymarket Media Group]] |work=[[MediaWeek]] |date=1 October 2001 |accessdate=26 September 2012 }}{{Dead link|date=Долдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Don't Panic {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/11321/dont-panic.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130140030/http://www.mtv.com/videos/coldplay/11321/dont-panic.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Don't Panic&quot;
| 2001
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;In My Place&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2002
| Sophie Muller&lt;ref&gt;{{cite web |title=In My Place {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/19722/in-my-place.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111219/http://www.mtv.com/videos/coldplay/19722/in-my-place.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;The Scientist&quot;
| [[Jamie Thraves]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Scientist {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/21347/the-scientist.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111223/http://www.mtv.com/videos/coldplay/21347/the-scientist.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Clocks&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2003
| Dominic Leung&lt;ref&gt;{{cite web |title=Clocks {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/48703/clocks.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130140057/http://www.mtv.com/videos/coldplay/48703/clocks.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;God Put a Smile upon Your Face&quot;
| Jamie Thraves&lt;ref&gt;{{cite web |title=God Put a Smile Upon Your Face {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/23892/god-put-a-smile-upon-your-face.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130115237/http://www.mtv.com/videos/coldplay/23892/god-put-a-smile-upon-your-face.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Speed of Sound&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2005
| [[Mark Romanek]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Speed of Sound {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/48839/speed-of-sound.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130121711/http://www.mtv.com/videos/coldplay/48839/speed-of-sound.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Fix You&quot;
| Sophie Muller&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fix You {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/56407/fix-you.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130121715/http://www.mtv.com/videos/coldplay/56407/fix-you.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Talk&quot;
| [[Anton Corbijn]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Talk {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/67585/talk.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111239/http://www.mtv.com/videos/coldplay/67585/talk.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;The Hardest Part&quot;
| 2006
| Mary Wigmore&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.coldplay.com/content/ezine/documents/ezine17.pdf |title=Coldplay Ezine: Issue 17 |date=April 2006 |publisher=[[Coldplay]] |accessdate=29 October 2008 |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070213074409/http://www.coldplay.com/content/ezine/documents/ezine17.pdf |archivedate=13 Хоёрдугаар сар 2007 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Violet Hill&quot; (version 1)
| rowspan=&quot;8&quot;| 2008
| [[Asa Mader]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Violet Hill {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/233694/violet-hill.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419060620/http://www.mtv.com/videos/coldplay/233694/violet-hill.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Violet Hill&quot; (version 2)
| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1589032/20080609/coldplay.jhtml |title=Coldplay Give Track-By-Track Tour Of Viva La Vida, Explain Handclaps, Tack Pianos And The Number 42 |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |date=29 June 2008 |accessdate=29 August 2008 |author=Montgomery, James |archive-date=11 Гуравдугаар сар 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100311163005/http://www.mtv.com/news/articles/1589032/20080609/coldplay.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Viva la Vida&quot; (version 1)
| [[Hype Williams]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Viva La Vida {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/264962/viva-la-vida.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 July 2012 |archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053514/http://www.mtv.com/videos/coldplay/264962/viva-la-vida.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Viva la Vida&quot; (version 2)
| Anton Corbijn&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.coldplay.com/vivavideo2.php |title=Viva la Vida video 2 |publisher=[[Coldplay]] |accessdate=11 November 2008 |archive-date=26 Арван нэгдүгээр сар 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126022412/http://www.coldplay.com/vivavideo2.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lost!&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lost {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/288313/lost.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053519/http://www.mtv.com/videos/coldplay/288313/lost.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Coldplay |url=http://www.vevo.com/artist/coldplay?source=instantsearch |publisher=[[Vevo]] |accessdate=10 March 2012 |archive-date=11 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311225152/http://www.vevo.com/artist/coldplay?source=instantsearch |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.coldplay.com/newsdetail.php?id=184 |title=Lovers In Japan video premiere tomorrow |publisher=[[Coldplay]] |date=30 October 2008 |accessdate=12 March 2012 |archive-date=13 Хоёрдугаар сар 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213003920/http://www.coldplay.com/newsdetail.php?id=184 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lost+&quot;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(featuring [[Jay-Z]])&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lovers in Japan&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lost?&quot;
| Paul O'Brien&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.coldplay.com/lostcontest.html |title=Lost? video competition |publisher=[[Coldplay]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=30 Арван хоёрдугаар сар 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230022313/http://www.coldplay.com/lostcontest.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Life in Technicolor II&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2009
| [[Dougal Wilson]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Life in Technicolor ii {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/338536/life-in-technicolor-ii.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075040/http://www.mtv.com/videos/coldplay/338536/life-in-technicolor-ii.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Strawberry Swing&quot;
| [[Shynola]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Strawberry Swing {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/424460/strawberry-swing.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075023/http://www.mtv.com/videos/coldplay/424460/strawberry-swing.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Christmas Lights&quot;
| 2010
| rowspan=&quot;4&quot;| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web |title=Christmas Lights {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/604575/christmas-lights.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075057/http://www.mtv.com/videos/coldplay/604575/christmas-lights.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Every Teardrop Is A Waterfall {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/668835/every-teardrop-is-a-waterfall.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=5 Арван хоёрдугаар сар 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205083304/http://www.mtv.com/videos/coldplay/668835/every-teardrop-is-a-waterfall.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Paradise {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/706393/paradise.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075038/http://www.mtv.com/videos/coldplay/706393/paradise.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Charlie Brown {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/735505/charlie-brown.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=12 March 2012 |archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075100/http://www.mtv.com/videos/coldplay/735505/charlie-brown.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Every Teardrop Is a Waterfall&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2011
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Paradise&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Charlie Brown&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2012
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Princess of China&quot;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(with [[Rihanna]])&lt;/span&gt;
| Adria Petty, Alan Bibby&lt;ref&gt;{{cite web |title=Princess Of China {{!}} Coldplay {{!}} Music Video |url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/790611/princess-of-china.jhtml |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |accessdate=26 September 2012 |archive-date=11 Гуравдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311230218/http://www.mtv.com/videos/coldplay/790611/princess-of-china.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Hurts Like Heaven&quot;
| Mark Osborne&lt;ref&gt;{{cite web |title=A rebelião de cores e sons do Coldplay em 'Hurts Like Heaven' |url=http://tecoapple.mtv.uol.com.br/2012/10/07/a-rebeliao-de-cores-e-sons-do-coldplay-em-hurts-like-heaven/ |work={{noitalic|[[MTV]]}} |publisher=[[Viacom Media Networks]] |date=7 October 2012 |accessdate=8 October 2012 |language=Portuguese |archive-date=17 Арван хоёрдугаар сар 2012 |archive-url=https://archive.today/20121217091302/http://tecoapple.mtv.uol.com.br/2012/10/07/a-rebeliao-de-cores-e-sons-do-coldplay-em-hurts-like-heaven/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Midnight&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2014
| Mary Wigmore&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.spin.com/articles/coldplay-midnight-stream-video-single/ |title=Watch Coldplay's Woodsy, Bon Iver-Hued 'Midnight' Video |work=[[Spin (magazine)|Spin]] |date=25 February 2014 |accessdate=26 February 2014 |author=Reilly, Dan}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Magic&quot;
| [[Jonas Åkerlund]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://consequenceofsound.net/2014/04/watch-coldplays-video-for-magic/ |title=Watch: Coldplay’s video for 'Magic' |publisher=[[Consequence of Sound]] |date=7 April 2014 |accessdate=7 April 2014 |author=Young, Alex}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;A Sky Full of Stars&quot;
| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/2014-06-17/coldplay-record-their-a-sky-full-of-stars-video-in-sydney/5530722 |title=Coldplay fans join band on Sydney street for video shoot of A Sky Full of Stars |publisher=[[ABC Australia]] |date=18 June 2014 |accessdate=18 June 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;True Love&quot;
| Jonas Åkerlund&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://coldplay.com/newsdetail.php?id=1671&amp;page=0 |title=True Love is Coldplay's next single |publisher=[[Coldplay|Coldplay.com]] |date=4 August 2014 |accessdate=6 August 2014 |archive-date=8 Наймдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808042052/http://coldplay.com/newsdetail.php?id=1671&amp;page=0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

==Notes==
{{notelist-ua|30em}}

==References==
{{reflist|colwidth=30em}}

==External links==
* [http://www.coldplay.com/ Official website]
* [http://www.allmusic.com/artist/coldplay-mn0000775877 Coldplay] at [[AllMusic]]
* {{Discogs artist |artist=Coldplay |name=Coldplay}}
* {{MusicBrainz artist |id=cc197bad-dc9c-440d-a5b5-d52ba2e14234 |name=Coldplay}}


==Клип==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Coldplay-с албан ёсоор гаргасан клип болон түүний найруулагчид
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Дууны нэр
! scope=&quot;col&quot;| Он
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Найруулагч
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Bigger Stronger&quot;
| 1999
| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=746&amp;page=&amp;iframe=true | title=The Oracle | publisher=[[Coldplay]] | date=29 May 2009 | accessdate=12 March 2012 | archive-date=6 Долдугаар сар 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110706020237/http://www.coldplay.com/oracledetail_pop.php?id=746&amp;page=&amp;iframe=true | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Shiver&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2000
| [[Grant Gee]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.mtv.com/news/articles/1442014/20010322/coldplay.jhtml | title=Coldplay Giving U.S. Another Shot | date=22 March 2001 | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=24 September 2008 | author=Basham, David | archive-date=15 Зургадугаар сар 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090615192840/http://www.mtv.com/news/articles/1442014/20010322/coldplay.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Yellow&quot;
| James &amp; Alex&lt;ref&gt;{{cite web | title=Yellow {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/65783/yellow.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053540/http://www.mtv.com/videos/coldplay/65783/yellow.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Trouble&quot; (version 1)
| [[Sophie Muller]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://music.yahoo.com/read/news/12043300 | title=Pink Is Ready To Have Some Fun With 'Try This' | work={{noitalic|[[Yahoo! Music]]}} | date=6 October 2003 | accessdate=18 October 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527112128/http://music.yahoo.com/read/news/12043300 | archivedate=27 Тавдугаар сар 2006 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Trouble&quot; (version 2)
| rowspan=&quot;2&quot;| Tim Hope&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.mediaweek.co.uk/news/172096/ | title=Music Videos 36: Coldplay – Trouble | publisher=[[Haymarket Media Group]] | work=[[MediaWeek]] | date=1 October 2001 | accessdate=26 September 2012 }}{{Dead link|date=Долдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Don't Panic {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/11321/dont-panic.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130140030/http://www.mtv.com/videos/coldplay/11321/dont-panic.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Don't Panic&quot;
| 2001
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;In My Place&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2002
| Sophie Muller&lt;ref&gt;{{cite web | title=In My Place {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/19722/in-my-place.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111219/http://www.mtv.com/videos/coldplay/19722/in-my-place.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;The Scientist&quot;
| [[Jamie Thraves]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=The Scientist {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/21347/the-scientist.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111223/http://www.mtv.com/videos/coldplay/21347/the-scientist.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Clocks&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2003
| Dominic Leung&lt;ref&gt;{{cite web | title=Clocks {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/48703/clocks.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130140057/http://www.mtv.com/videos/coldplay/48703/clocks.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;God Put a Smile upon Your Face&quot;
| Jamie Thraves&lt;ref&gt;{{cite web | title=God Put a Smile Upon Your Face {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/23892/god-put-a-smile-upon-your-face.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130115237/http://www.mtv.com/videos/coldplay/23892/god-put-a-smile-upon-your-face.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Speed of Sound&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2005
| [[Mark Romanek]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=Speed of Sound {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/48839/speed-of-sound.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130121711/http://www.mtv.com/videos/coldplay/48839/speed-of-sound.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Fix You&quot;
| Sophie Muller&lt;ref&gt;{{cite web | title=Fix You {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/56407/fix-you.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130121715/http://www.mtv.com/videos/coldplay/56407/fix-you.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Talk&quot;
| [[Anton Corbijn]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=Talk {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/67585/talk.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=30 Арван нэгдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151130111239/http://www.mtv.com/videos/coldplay/67585/talk.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;The Hardest Part&quot;
| 2006
| Mary Wigmore&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.coldplay.com/content/ezine/documents/ezine17.pdf | title=Coldplay Ezine: Issue 17 | date=April 2006 | publisher=[[Coldplay]] | accessdate=29 October 2008 | format=PDF | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070213074409/http://www.coldplay.com/content/ezine/documents/ezine17.pdf | archivedate=13 Хоёрдугаар сар 2007 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Violet Hill&quot; (version 1)
| rowspan=&quot;8&quot;| 2008
| [[Asa Mader]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=Violet Hill {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/233694/violet-hill.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419060620/http://www.mtv.com/videos/coldplay/233694/violet-hill.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Violet Hill&quot; (version 2)
| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.mtv.com/news/articles/1589032/20080609/coldplay.jhtml | title=Coldplay Give Track-By-Track Tour Of Viva La Vida, Explain Handclaps, Tack Pianos And The Number 42 | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | date=29 June 2008 | accessdate=29 August 2008 | author=Montgomery, James | archive-date=11 Гуравдугаар сар 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100311163005/http://www.mtv.com/news/articles/1589032/20080609/coldplay.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Viva la Vida&quot; (version 1)
| [[Hype Williams]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=Viva La Vida {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/264962/viva-la-vida.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 July 2012 | archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053514/http://www.mtv.com/videos/coldplay/264962/viva-la-vida.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Viva la Vida&quot; (version 2)
| Anton Corbijn&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.coldplay.com/vivavideo2.php | title=Viva la Vida video 2 | publisher=[[Coldplay]] | accessdate=11 November 2008 | archive-date=26 Арван нэгдүгээр сар 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121126022412/http://www.coldplay.com/vivavideo2.php | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lost!&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web | title=Lost {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/288313/lost.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=19 Дөрөвдүгээр сар 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150419053519/http://www.mtv.com/videos/coldplay/288313/lost.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Coldplay | url=http://www.vevo.com/artist/coldplay?source=instantsearch | publisher=[[Vevo]] | accessdate=10 March 2012 | archive-date=11 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140311225152/http://www.vevo.com/artist/coldplay?source=instantsearch | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.coldplay.com/newsdetail.php?id=184 | title=Lovers In Japan video premiere tomorrow | publisher=[[Coldplay]] | date=30 October 2008 | accessdate=12 March 2012 | archive-date=13 Хоёрдугаар сар 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120213003920/http://www.coldplay.com/newsdetail.php?id=184 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lost+&quot;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(featuring [[Jay-Z]])&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lovers in Japan&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Lost?&quot;
| Paul O'Brien&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.coldplay.com/lostcontest.html | title=Lost? video competition | publisher=[[Coldplay]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=30 Арван хоёрдугаар сар 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121230022313/http://www.coldplay.com/lostcontest.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Life in Technicolor II&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2009
| [[Dougal Wilson]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=Life in Technicolor ii {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/338536/life-in-technicolor-ii.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075040/http://www.mtv.com/videos/coldplay/338536/life-in-technicolor-ii.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Strawberry Swing&quot;
| [[Shynola]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=Strawberry Swing {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/424460/strawberry-swing.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075023/http://www.mtv.com/videos/coldplay/424460/strawberry-swing.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Christmas Lights&quot;
| 2010
| rowspan=&quot;4&quot;| Mat Whitecross&lt;ref&gt;{{cite web | title=Christmas Lights {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/604575/christmas-lights.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075057/http://www.mtv.com/videos/coldplay/604575/christmas-lights.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Every Teardrop Is A Waterfall {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/668835/every-teardrop-is-a-waterfall.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=5 Арван хоёрдугаар сар 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131205083304/http://www.mtv.com/videos/coldplay/668835/every-teardrop-is-a-waterfall.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Paradise {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/706393/paradise.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075038/http://www.mtv.com/videos/coldplay/706393/paradise.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Charlie Brown {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/735505/charlie-brown.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=12 March 2012 | archive-date=12 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312075100/http://www.mtv.com/videos/coldplay/735505/charlie-brown.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Every Teardrop Is a Waterfall&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2011
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Paradise&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Charlie Brown&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2012
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Princess of China&quot;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;(with [[Rihanna]])&lt;/span&gt;
| Adria Petty, Alan Bibby&lt;ref&gt;{{cite web | title=Princess Of China {{!}} Coldplay {{!}} Music Video | url=http://www.mtv.com/videos/coldplay/790611/princess-of-china.jhtml | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | accessdate=26 September 2012 | archive-date=11 Гуравдугаар сар 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140311230218/http://www.mtv.com/videos/coldplay/790611/princess-of-china.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;Hurts Like Heaven&quot;
| Mark Osborne&lt;ref&gt;{{cite web | title=A rebelião de cores e sons do Coldplay em 'Hurts Like Heaven' | url=http://tecoapple.mtv.uol.com.br/2012/10/07/a-rebeliao-de-cores-e-sons-do-coldplay-em-hurts-like-heaven/ | work={{noitalic|[[MTV]]}} | publisher=[[Viacom Media Networks]] | date=7 October 2012 | accessdate=8 October 2012 | language=Portuguese | archive-date=17 Арван хоёрдугаар сар 2012 | archive-url=https://archive.today/20121217091302/http://tecoapple.mtv.uol.com.br/2012/10/07/a-rebeliao-de-cores-e-sons-do-coldplay-em-hurts-like-heaven/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|}
;Specific
{{Reflist|2}}
{{Coldplay}}
[[Ангилал:Coldplay]]</text>
      <sha1>ftphbmxtobimp3sad317aei90c6smuz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самбуугийн Сарантуяа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31456</id>
    <revision>
      <id>867242</id>
      <parentid>860986</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amikkkk</username>
        <id>95821</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */</comment>
      <origin>867242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6511" sha1="ezp2af72583aofy0upv8vd334sxmnc4" xml:space="preserve">{{Жүжигчин
| төрсөн_он         = 1959 он
| төрсөн_газар      = [[Монгол улс|Монгол]] улсын [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар]]&lt;br&gt;аймгийн [[Халзан сум|Халзан]] сум
| яс_үндэс          = [[Монгол үндэстэн]]
|зураг=Самбуугийн Сарантуяа.jpg| иргэн             = {{flag|Монгол}} (өнөөгийн)
| ажил_үйл          = жүжигчин
| нөхөр           = О. Бат-Өлзий
| төрөл           = тайз (жүжиг), дэлгэц (УСК, ОАК)
| дүр_маяг        =
| танил_үе        = 1980-аад он - одоо
| театр           = 
| сургууль        = 
| алдар_нэр       = '''Төр нийгмийн шан'''&lt;br&gt;Монгол улсын ардын жүжигчин (2012)
}}

'''Самбуугийн Сарантуяа''' (1959 оны 6-р сарын 16-нд [[Сүхбаатар аймаг|Сүхбаатар аймгийн]] [[Халзан сум|Халзан суманд]] төрсөн) [[Монгол улс|Монголын]] тайз, дэлгэцийн [[жүжигчин]]. [[Монгол Улс|Монгол Улсын]] [[Ардын Жүжигчин]]. 

== Намтар ==
Тэрээр Самбуугийн ууган охин болж төрөөд таван дүүтэй болсон байна. 1966-1976 онд нийслэлийн 16-р дунд сургуульд сурч төгссөн. 

1976-1980 онд УБИС-ийн кинодрамын ангийг Х.Хайнзан, Б.Мөнхдорж нарын удирдлагад суралцаж төгссөн.

1980 оноос [[Улсын Драмын Эрдмийн Театр|Улсын Драмын Эрдмийн Театрт]] жүжигчнээр ажиллаж байв. 

Нөхөр нь гавьяат жүжигчин [[Осорын Бат-Өлзий]].  

== Уран бүтээл ==

=== Тайзны дүр ===

# Ширүүн тулааны өмнөхөн (1981) -Бурмаа
# Эмч нар (1984)  - Бүрнээ
# Чи хэн бэ? (1985) - Рита
# Байцаагч түшмэл (1985) - Мария Антоновна
# Сандрал (1987) - Гульжан
# Ээдрээ (1989)  - Жавзан
# Ричард ван III (1994) - Маргарита
# Ромео, Жульетта (1996) - Өрлөг эх
# Хурим (1998) - Настасья Тимофеевна
# Цахлай (2001) - Галина Андреевна
# Тэмүжин (2001) - Өэлүн ээж
# Эрлэгийн данс (2003) - Дэнсмаа
# Садар эрийг номхотгосон нь (2003)
# Хар санаа хайр сэтгэл (2004) - Мильфорд
# Хүйтэн сэнтий (2004) - Норжин хатан
# Саран хөхөө (2004) - Мадимахани
# Ээжээ (2006) - Эхийн дүрд 
# Мануухай (2007) - Булган
# Нэргүй од( 2008) - Куку
# Лусын дагина (2008) - Эмээ
# Эдип (2008) - Иокаста
# Парисийн дарь эхийн сүм (2009) - Тэнүүлч
# Шар тэнгисийн тарчлаан (2009)- Бурмаа
# Аянгат бороо (2009) - Ши пин
# Оролмаа эх (2011) онд - Оролмаа
# Ану хатан (2011) Юм-Агас хатан
# Эцсийн зогсоол зөвхөн чи (2013)  Хатагтай Браун
# Солиотой (2014) - Мария
# Бүүвэй (2014) - Дулам
# Адууны түүх (2016) - Хулангоо
# Бүсгүйн зурвас (2019) - Эрхлэгч
# Тал нутаг (2019) - Жяо эх 
# Анна Каренина (2020) - Вронская хатагтай

=== Дэлгэцийн дүр ===

* 1979 он &quot;Халгай-2&quot; кино- сэтгүүл бүсгүй
*     1981 он &quot;[[Говь Хянганд тулалдсан нь]]&quot; -Борхүү
*     1983 он &quot; [[Саруул талын ерөөл]]&quot; -Пагмадулам
*     1984 он &quot; [[Ард Аюуш (кино)|Ард Аюуш]]&quot;- Оюун-эрдэнэ
*     1985 он &quot;[[Галын урсгал]]&quot; -Туяа
*     1988 он &quot; [[Амьдралын нахиа]]&quot;- Цолмон
*     1992 он &quot; [[Мөнх тэнгэрийн хүчин дор]]&quot; -Бөртэ үжин
*     1993 он &quot; [[Алт амилах цагаар]]&quot; - Цэвэл
*     1994 он &quot;Наймаачин&quot; -Нансал
*     1995 он &quot; [[Цэц магнай]]&quot; -Оюундалай
*     2001 он &quot;Зүрхэнд шивсэн үг&quot;
*     2013 он &quot;Ану хатан&quot; -Юм Агас
*     2015 он &quot;Эр хүн болгож өгөөч&quot;
*     2017 он &quot;ТҮЦ-ний охид&quot;
*     2020 он &quot;37-р точка&quot;-
*     2022 он &quot;Гадны нөлөөгүй&quot;-

==Гавьяа шагнал==

* 1996 онд [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин]]
* 2005 онд “Хар санаа хайр сэтгэл” жүжгийн Мильфордын дүрээр “Гэгээн Муза II” наадмын шилдэг эмэгтэй туслах дүрийн шагнал
* 2009 онд “Эдип” жүжгийн Иокаста хатны дүрээр “Гэгээн Муза VI” наадмын шилдэг эмэгтэй гол дүрийн шагнал
* 2010 онд “Аянгат бороо” жүжгийн Ши Пиний дүрээр “Гэгээн Муза VII” наадмын шилдэг эмэгтэй туслах дүрийн шагнал
* 2011 онд [[Монгол Улс]]ын [[Ардын Жүжигчин]] цол
* 2012 онд БСШУЯ-ны “Мөнгөн мод” шагналын “Тайз дэлгэцийн шилдэг жүжигчин” шагнал
* 2012 онд “Оролмаа эх” жүжгийн Оролмаа эхийн дүрээр “Гэгээн Муза IX “ наадмын шилдэг эмэгтэй гол дүрийн шагнал

==Эх сурвалж==
* [https://web.archive.org/web/20161211101737/http://artfilm.mn/person/2643/ САМБУУГИЙН САРАНТУЯА]
*https://web.archive.org/web/20210511115718/http://drama.mn/artist?id=19

{{DEFAULTSORT:Сарантуяа, Самбуугийн}}
[[Ангилал:Монголын жүжигчин]]
[[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]]
[[Ангилал:Халзангийн хүн]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1959 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>ezp2af72583aofy0upv8vd334sxmnc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34774</id>
    <revision>
      <id>867261</id>
      <parentid>867000</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T01:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10395" sha1="0ezdcq8qoxuy74rl0ez5iu1lv8p679k" xml:space="preserve">{{Short description|1918-1933 онуудад Герман улс}}
{{Инфобокс улс
| native_name            = {{lang|de|Deutsches Reich}}&lt;!-- Do not replace with Weimar Republic as this parameter is for the OFFICIAL name. --&gt;
| conventional_long_name = Германы Эзэнт Гүрэн&lt;!-- Do not replace with Weimar Republic as that is the COMMON NAME whereas this parameter is for the official name. --&gt;
| common_name            = Ваймарын Бүгд Найрамдах
| p1                     = Германы эзэнт гүрэн
| flag_p1                = Flag of Germany (1867–1918).svg
| s1                     = Нацист Герман
| flag_s1                = Flag of Germany (1933–1935).svg
| image_flag             = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg
| flag_type              = [[Германы далбаа#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1918–1933)|Далбаа]]&lt;br&gt;(1919–1933)
| image_coat             = Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg
| coa_size               = 80
| symbol_type            = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын сүлд|Сүлд]]&lt;br&gt;(1919–1928)
| national_anthem        = {{lang|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}&lt;br /&gt;&quot;Германчуудын дуу&quot;&lt;br /&gt; (1922 оноос)&lt;ref name=&quot;faz-20120904&quot;&gt;{{cite news |access-date=2022-08-04 |first=Винфрид |last=Клайн |date=2012-09-14 |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |title=Wer sind wir, und was wollen wir dazu singen? |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/geisteswissenschaften/vom-deutschlandlied-zur-nationalhymne-wer-sind-wir-und-was-wollen-wir-dazu-singen-11878854.html |website=FAZ.NET}}&lt;!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:Deutschlandlied (old recording).oga]]}}&lt;/div&gt;
| image_map              = Weimar Republic 1930.svg
| map_width              = 250px
| image_map_caption      = Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 1930 онд
| image_map2             = Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg
| image_map2_caption     = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын засаг захиргааны хуваарь|Герман улсууд]] 1925 онд
| population_density_km2 = 133.129
| capital                = [[Берлин]]
| coordinates            = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Стандарт Герман хэл|Герман]]
| common_languages       = {{hidden|'''Албан бус:'''|[[Доод Герман хэл|Доод Герман]], [[Польш хэл|Польш]], [[Лимбург хэл|Лимбург]], [[Фриз хэлнүүд|Фриз]], [[Идиш хэл|Идиш]], [[Дани хэл|Дани]], [[Сорб хэл|Сорб]], [[Синти Цыган хэл|Синти]], [[Литва хэл]]|style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal;}}
| religion               = 1925 оны тоолого:&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |wayback=20160809154418 |text=Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939) |archiv-bot=2026-05-24 03:22:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809154418/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |date=9 August 2016 }} Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser and Anselm Faust. Munich: Verlag C. H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.&lt;/ref&gt;{{plainlist|
* 64.1% [[Протестант]] ([[Лютеран]], [[Кальвинизм]], [[Нэгдсэн сүм|Нэгдсэн]])
* 32.4% [[Ромын Католик]]
* 0.9% [[Герман дахь еврейчүүдийн түүх|Еврей]]
* 2.6% Бусад}}
| demonym                = Германчууд
| government_type        = Холбооны [[Холимог засаглалын систем|хагас-ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]]
* [[Ардын Төлөөлөгчдийн зөвлөл|түр засгийн газар]] {{small|(1918 оны 11 сарын 10-наас 1919 оны 2 сарын 13 хүртэл)}}
* ерөнхийлөгчийн [[зарлигаар засаглал]] {{small|(1930–1933)}}
| title_leader           = [[Германы ерөнхийлөгч (1919–1945)|Ерөнхийлөгч]]
| year_leader1           = 1919–1925
| leader1                = [[Фридрих Эберт]]
| year_leader2           = 1925–1933
| leader2                = [[Паул фон Хинденбург]]
| title_deputy           = [[Германы канцлер#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1919–1933)|Канцлер]]
| year_deputy1           = 1918 (анхны)
| deputy1                = [[Friedrich Ebert]]
| year_deputy2           = 1933 (сүүлийн)
| deputy2                = [[Адольф Хитлер]]
| era                    = [[Дайны хоорондын үе]]
| event_start            = [[Германд бүгд найрамдах улсын тунхаглал|Тунхаглав]]
| date_start             = 11 сарын 9,
| year_start             = 1918
| event1                 = [[Ваймарын Үндсэн хууль|Үндсэн хууль]]
| date_event1            = 8 сарын 11, 1919
| event2                 = [[Үндэстнүүдийн Лиг]]т элссэн
| date_event2            = 9 сарын 8, 1926
| event3                 = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхийлөгчийн засгийн газрууд|Зарлигаар засаглаж]] эхлэв
| date_event3            = 3 сарын 29, 1930&lt;ref name=&quot;Adam-2005&quot;/&gt;
| event4                 = [[Адольф Хитлер|Хитлер]] [[Адольф Хитлерийн эрх мэдэлд хүрэлт#Хяналтыг булаан авсан (1931–1933)|тангараг өргөв]]
| date_event4            = 1 сарын 30, 1933
| event5                 = [[Рейхстагийн галын зарлиг]]
| date_event5            = 2 сарын 28, 1933
| event_end              = [[1933 оны Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль|Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль]]
| date_end               = 3 сарын 23,
| year_end               = 1933&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |title=The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933 |first=Уильям Л. |last=Хош |date=2007-03-23 |encyclopedia=[[Britannica.com|Britannica]] Blog |language=en-US |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311083054/http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |title=The law that 'enabled' Hitler's dictatorship |date=2013-03-23 |website=[[DW.com]] |language=en |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907195649/https://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Republic to Reich: A History of Germany 1918–1945 |last=Мэйсон |first=К. Ж. |publisher=McGraw-Hill}}&lt;/ref&gt;
| legislature            = [[Хоёр танхимт]]
| house1                 = [[Рейхсрат (Герман)|Рейхсрат]] ''(де-факто)''
| type_house1            = [[Дээд танхим]]
| house2                 = [[Рейхстаг (Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс)|Рейхстаг]]
| type_house2            = [[Доод танхим]]
| stat_year1             = 1925
| stat_area1             = 468787
| ref_area1              = &lt;ref name=&quot;Wahlen in der Weimarer Republik&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |title=Das Deutsche Reich im Überblick |work=Wahlen in der Weimarer Republik |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121115812/http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| stat_pop1              = 62,411,000
| ref_pop1               = &lt;ref name=&quot;Wahlen in der Weimarer Republik&quot; /&gt;
| currency               = {{Unbulleted list|1919–23 [[Цаасан марк|&quot;Цаасан марк&quot; (ℳ)]] |1923–24 [[Рентенмарк]] (RM) |1924–33 [[Райхсмарк|Райхсмарк (ℛℳ)]]}}
| today                  = {{plainlist|
* [[Герман]]
* [[Польш]]
* [[Орос]]{{efn|[[Калининград муж]]}}
* [[Литва]]{{efn|[[Клайпеда хошуу|Клайпеда]] ба [[Таураге хошуу]]ны хэсэг}}
*[[Нидерланд]]{{efn|[[Дуйвелсберг]]}}}}
}}

'''Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс''' ({{lang-de|Weimarer Republik}}) бол 1919 онд [[Германы Хаант Улс]]ын дараа байгуулагдсан  [[парламентын ардчилсан]] засаглалтай [[холбооны бүгд найрамдах]] улс юм. Энэ улс 1933 онд [[Адольф Хитлер]] засгийн эрхэнд гарч Райхсканцлер болсоноор дуусгавар болсон байна. [[Ваймар]] нь энэхүү бүгд найрамдах улсыг байгуулах Үндсэн хуулийн чуулган болсон хотын нэр юм.

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Weimar Republic|Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс}}
* {{DNB-Portal|4065109-5|TEXT=Ном зүй:}}
* Arnulf Scriba: [http://www.dhm.de/lemo/html/weimar/ Die Weimarer Republik] 

== Эх сурвалж ==
=== Тэмдэглэл ===
{{Notelist}}

=== Эшлэл ===
{{reflist}}

[[Ангилал:Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс| ]]
[[Ангилал:20-р зууны Германы түүx]]
[[Ангилал:1919 онд байгуулагдсан]]</text>
      <sha1>0ezdcq8qoxuy74rl0ez5iu1lv8p679k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэнь Дин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35301</id>
    <revision>
      <id>867297</id>
      <parentid>782805</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2441" sha1="dzlvlsufh0irk2v20zxromqbaf5gryw" xml:space="preserve">{{Инфобокс Тамирчин
|нэр = Чэнь Дин
|улс ={{CHN}}
|спорт = [[Хөнгөн атлетик]]
|төрөл = [[20 километрийн спорт алхаа]]
|төрсөн огноо ={{birth date and age|1992|08|05}}
|төрсөн газар =[[Хятад]], [[Юньнань]]
|өндөр = 1.80 м
|жин = 62 кг
|медалиудыг үзүүлэх =үгүй
|медалийн загварууд ={{МедальТэмцээн|[[Зуны олимп]]}}
{{МедальАлт|[[Лондоны олимп (2012 он)|Лондон 2012]] | 20 км алхаа}}
{{МедальТэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ]]}}
{{МедальМөнгө|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Москва 2013]] | [[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|20 км алхаа]]}}
}}
'''Чэнь Дин''' ({{zh|s=陈定}}, ''[[1992]] оны [[8 сарын 5|наймдугаар сарын 5-нд]] төрсөн'') нь [[Хятад]]ын [[хөнгөн атлетик]]ч бөгөөд [[Лондоны олимп (2012 он)|Лондоны олимпод]] [[20 километрийн спорт алхаа]]н төрөлд 1:18:46 цагийн амжилтаар түрүүлэн [[Хөнгөн атлетикийн олимпын дээд амжилт|Олимпын дээд амжилт]]ыг шинэчлэн тогтоосон тамирчин юм.

==Эшлэл==
{{reflist}}

== Цахим холбоос ==
*[https://web.archive.org/web/20130426225049/http://www.london2012.com/athlete/chen-ding-1074405/ Profile of Chen Ding] at ''london2012.com''

{{DEFAULTSORT:Чэнь, Дин}}
[[Ангилал:Хятадын спорт алхагч]]
[[Ангилал:20 километрийн спорт алхааны олимпын аварга]]
[[Ангилал:Хятадын олимпын аварга]]
[[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:Хятадын олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:Хятадууд]]
[[Ангилал:1992 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>dzlvlsufh0irk2v20zxromqbaf5gryw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дижикстрагийн алгоритм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38026</id>
    <revision>
      <id>867265</id>
      <parentid>867006</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15369" sha1="tu0r9hz14zygqy9qpvaltc37ado3d0q" xml:space="preserve">[[Файл:Dijkstra Animation.gif|thumb|right]]
'''Дижикстрагийн алгоритм''', Dijkstra –ийн алгоритмыг 1956 онд Нидерландын компьютерын эрдэмтэн судлаач Edsger Dijkstra үүсгэн томъёолсон ба 1959 онд нийтлүүлсэн. Графийн хайлтийн алгоритм бөгөөд нэг эхтэй богино замын бодлогыг шийдвэрлэдэг. Графийн ирмэгүүд нь сөрөг биш утгатай нэг эхтэй богино замын бодлогыг шийдсэн бөгөөд хамгийн богино замын модыг гаргаж өгдөг. Энэ алгоритм нь хамгийн бага замыг олохдоо эхний цэгээс  графын зангилаа бүрээр дайрдаг. Алгоритм нь нэг зангилаанаас өөр нэг зангилаа очих хамгийн  богино замыг олохоор ажиллах ба хамгийн дөт замыг олмогц програм зогсоно. Жишээлбэл: Дижикстрагийн алгоритм нь  нэг хотоос  өөр нэг хотруу холбосон  эхлэлийн цэг болон төгсгөлийн цэгийн хоорондох зай  хамгийн богино  байхаар тооцон олдог. Улмаар , хамгийн эхний богино зам бол сүлжээний шугамын протоколуудад өргөн ашигладаг, тухайлбал IS-IS ба OSPF(нээлттэй хамгийн эхний богино зам) юм. 
Дижикстрагийн  анхны алгоритмийн бага эрэмбийг олох дараалалд  O(|V2|) –ийг хэрэглэдэггүй.  V нь координатын босоо тэнхлэг дэх тоо. Энэ алгоритмын санааг Leyzorek  бас дэвшүүлж байсан. Бага эрэмбэтэй дараалал дээр суурилсан Fibonacci-ийн овоолго байдлаар  O(|E|+|V|log|V|) томёонд хэрэгжүүлсэн.  E- эрмэгийн тоо  Энэ нь  шинж тэмдэггүй ,сөрөг биш утгагай, нэг эхтэй ,богино замаа хамгийн хурдан мэдэх алгоритм юм.  

== 1.Алгоритм ==
[[Image:Dijkstras progress animation.gif|thumb|Illustration of Dijkstra's algorithm search for finding path from a start node (lower left, red) to a goal node (upper right, green) in a [[robotics|robot]] [[motion planning]] problem. Open nodes represent the &quot;tentative&quot; set. Filled nodes are visited ones, with color representing the distance: the greener, the farther. Nodes in all the different directions are explored uniformly, appearing as a more-or-less circular [[wavefront]] as Dijkstra's algorithm uses a [[consistent heuristic|heuristic]] identically equal to 0.]]

Бид одоо анхны гэж нэрлэгдсэн зангилаанаас эхэлнэ.  Заннгилааны зайг Y үсгээр тэмдэглэнэ. Анхны зангилаанаас Y хүртэлхийг зай гэдэг. Дижикстрагийн алгоритмаар зарим анхдагч зайн утгуудыг оноож өгдөг, алхам алхмаар сайжруулдаг. 
1.	Эхлээд бүх зангилаандаа анхны утгыг олгоно:
Тэр нь манай анхны зангилаанаас бусад зангилаанд тодорхойгүй буюу  тэг гэдэг утга өгнө. 
2.	Анхдагч зангилааг тухайн зангилаа болгож авна. Бүх зангилааг агуулсан зочлоогүй зангилаануудын олонлогыг үүсгэнэ. 
3.	Тухайн зангилааны хувьд хөрш зангилаануудад анхааран тэдрээрийг урьдчилан бодож тооцоолно. Одоогийн а зангилаа 6-ийн урттай гэж тэмдэглэгдсэн, түүний b хөрш  зангилаатай холбогдсон ирмэгийн урт нь 2 бол b хүртэлх урт нь (6+2=8) болно. Хэрэв энэ зай нь өмнө b хүртэлх урьдчилсан зайнаас бага бол түүнийг дарж бичнэ. Шалгаж үзсэн ч гэсэн (зочилсон ) гэж тэмдэглээгүй бол тэр зангилаа зочлоогүй олонлогт байсаар байна. 
4.	Тухайн зангилааны бүх хөршүүдийг авч үзсэний дараа тухайн зангилааг зочилсон гэж тэмдэглээд зочлоогүй олонлогоос хасна. Зочилсон зангилааг дахин хэзээ ч шалгахгүй. 
5.	Хэрвээ очих ёстой эцсийн зангилааг зочилсон гэж тэмдэглэсэн бол (2 зангилааны хоорондох зам) тодорхойлогдсон, хэрэв зочлоогүй олонлог дахь зангилаануудын урьдчилсан хамгийн бага зай нь тодорхойгүй бол (төлөвлөгдсөн нэвтрэлт дууссан эсвэл анхны зангилаа болон үндсэн зочлоогүй зангилааны хооронд холбоо байхгүй байна). Тэгээд алгоритм дуусна. 
6.	Хамгийн бага урьдчилсан зайтай зочлоогүй зангилааг шинэ тухайн зангилаа болгоод 3-р алхам руу буцаана.
 
== Тайлбар/description/ ==
:Та хотын газрын зургаас нэг газарт хүрэх хамгийн богино замыг олохын тулд анх эхлэх газар болон  явах замаа тодорхойлох хэрэгтэй. Явах замаа тодорхойлохдоо: эхлэх цэгээс очих газар хүртлээ шулуунаар холбоно.  Үүнийг хязгааргүй орон зайд ашиглах боломжгүй гэхдээ очоогүй газруудаа хаяглалгүй үлдээдэг....

== Ажиллах, гүйцэтгэх хугацаа ==
Дижикстрагын алгоритмын дээд хугацааг тооцоолохдоо төгсгөлийн тоо/E/ ба оройн тоо/V/ дүрсэлж болох ба функцээр илэрхийлэхэд |E|, |V| гэж тэмдэглэдэг. Ямарч oройн Q олонлогийн явах хугацаа О(|E|*dkq + |V|*emq) dkq ба emq нь хамгийн цөөн үйлдэл ба бага хугацаа зарах үйлдлүүд юм.
Хамгиин хялбар Дижикстрагын алгоритмын хэрэглээ бол Q-г жирийн хэлхээтэй жагсаалт эсвэл цуваанд хадгалж, хамгийн бага хугацааг гаргах бол Q дэх оройнуудаас шугаман хайлт хийх юм. Энэ тохиолдолд явах хугацаа О(|E|+|V|^2)=O(|V|^2).
Сийрэг граф-д Дижисктрагын алгоритмыг холбоост листэнд хийж хоёртын модны хайлт, хоёртын овоолго эсвэл фибонакын овоолгын анхдагч дарааллаар ашиглаж хамгийн бага хугацаа олохыг хурдан болгож алгоритмаа үр дүнтэйгээр шийдвэрлэсэн. Хоёртын модны хайлт эсвэл , хоёртын овоолго хэрэглэж хугацааг О((|E|+|V|)log|V|) олно. Энэ нь O(|E|log|V|)-ээр граф холбоостой үед дийлэгддэг.
Энгийн хоёртын овоолго дээр О(|V|)хугацааг хэмнэхийн тулд oрой болгоны заагчийг овоолгын заагчтай хамт санах хэрэгтэй (бас анхны дараалал Q өөрчлөгдөхөд хугацаа хоцрогдолгүй  байх ).
Тэгэхлээр зөвхөн O(lov|V|)цаг авна. Фибонакын овоолго үүнийг O(|E|+|V|log|V|) болгож сайжруулна.  Чиглэл нь тодорхой бус график зурган дээр хамгийн богино замыг шугаман хугацаанд олох боломжтой, оройнуудыг хамгийн богино хугацаанд бага зам туулхаар тооцоолон бодохдоо математикийн дүрмийн боловсруулалтыг ашигладаг.  

==Тэмдэглэл==
{{reflist}}

== Эшлэл ==
* {{cite journal | authorlink = Edsger W. Dijkstra | first1 = E. W. | last1 = Dijkstra | url = http://www-m3.ma.tum.de/twiki/pub/MN0506/WebHome/dijkstra.pdf | title = A note on two problems in connexion with graphs | journal = Numerische Mathematik | volume = 1 | year = 1959 | pages = 269–271 | ref = harv | doi = 10.1007/BF01386390 | access-date = 2013-12-06 | archive-date = 2020-01-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200123110037/http://www-m3.ma.tum.de/foswiki/pub/MN0506/WebHome/dijkstra.pdf | url-status = dead }}
* {{cite book | author1-link = Thomas H. Cormen | first1 = Thomas H. | last1 = Cormen | author2-link = Charles E. Leiserson | first2 = Charles E. | last2 = Leiserson | author3-link = Ronald L. Rivest | first3 = Ronald L. | last3 = Rivest | author4-link = Clifford Stein | first4 = Clifford | last4 = Stein | title = [[Introduction to Algorithms]] | edition = Second | publisher = [[MIT Press]] and [[McGraw–Hill]] | year = 2001 | isbn = 0-262-03293-7 | chapter = Section 24.3: Dijkstra's algorithm | pages = 595–601}}
* {{cite conference|first1=Michael Lawrence|last1=Fredman|authorlink1=Michael Fredman|first2=Robert E.|last2=Tarjan|authorlink2=Robert Tarjan|title=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms|conference=25th Annual Symposium on Foundations of Computer Science|year=1984|publisher=[[IEEE]]|pages=338&amp;ndash;346|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/SFCS.1984.715934|ref=harv|doi=10.1109/SFCS.1984.715934}} {{Webarchiv|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/SFCS.1984.715934 |wayback=20121011090757 |text=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms |archiv-bot=2026-08-27 02:08:01 InternetArchiveBot }}
* {{cite journal|first1=Michael Lawrence|last1=Fredman|authorlink1=Michael Fredman|first2=Robert E.|last2=Tarjan|authorlink2=Robert Tarjan|title=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms|journal=Journal of the Association for Computing Machinery|volume=34|year=1987|pages=596&amp;ndash;615|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=28874|ref=harv|doi=10.1145/28869.28874|issue=3}}
* {{cite journal | first1 = F. Benjamin | last1 = Zhan | first2 = Charles E. | last2 = Noon | month =February | year = 1998 | title = Shortest Path Algorithms: An Evaluation Using Real Road Networks | url = https://archive.org/details/sim_transportation-science_1998-02_32_1/page/65 | journal = [[Transportation Science]] | volume = 32 | issue = 1 | pages = 65–73 | doi = 10.1287/trsc.32.1.65}}
* {{cite book|first1=M.|last1=Leyzorek|first2=R. S.|last2=Gray|first3=A. A.|last3=Johnson|first4=W. C.|last4=Ladew|first5=S. R.|last5=Meaker, Jr.|first6=R. M.|last6=Petry|first7=R. N.|last7=Seitz|title=Investigation of Model Techniques &amp;mdash; First Annual Report &amp;mdash; 6 June 1956 &amp;mdash; 1 July 1957 &amp;mdash; A Study of Model Techniques for Communication Systems|publisher=Case Institute of Technology|location=Cleveland, Ohio|year=1957|ref=harv}}
* {{cite journal|first1=D.E.|last1=[[Donald_Knuth|Knuth]]|title=A Generalization of Dijkstra's Algorithm|url=https://archive.org/details/information-processing-letters_1977-02_6_1/page/1|journal=[[Information Processing Letters]]|volume=6|number=1|pages=1–5|year=1977}}

== Холбоос ==
{{linkfarm|date=September 2012}}
{{Commons category|Dijkstra's algorithm}}
* C/C++
** [https://github.com/xtaci/algorithms/blob/master/include/dijkstra.h Dijkstra's Algorithm in C++]
** [http://www.boost.org/doc/libs/1_43_0/libs/graph/doc/dijkstra_shortest_paths.html Implementation in Boost C++ library]
** [https://web.archive.org/web/20141231054104/http://www.rawbytes.com/dijkstras-algorithm-in-c/ Dijkstra's Algorithm in C Programming Language]
* Java
** [http://www.dgp.toronto.edu/people/JamesStewart/270/9798s/Laffra/DijkstraApplet.html Applet by Carla Laffra of Pace University]
** [https://web.archive.org/web/20200217212029/http://students.ceid.upatras.gr/~papagel/english/java_docs/minDijk.htm Visualization of Dijkstra's Algorithm]
** [https://web.archive.org/web/20070927234553/http://www-b2.is.tokushima-u.ac.jp/~ikeda/suuri/dijkstra/Dijkstra.shtml Shortest Path Problem: Dijkstra's Algorithm]
** [http://www.unf.edu/~wkloster/foundations/DijkstraApplet/DijkstraApplet.htm Dijkstra's Algorithm Applet]
** [http://code.google.com/p/annas/ Open Source Java Graph package with implementation of Dijkstra's Algorithm]
** [https://web.archive.org/web/20150307205448/http://www.stackframe.com/software/PathFinder A Java library for path finding with Dijkstra's Algorithm and example Applet]
** [https://github.com/graphhopper/graphhopper/tree/90879ad05c4dfedf0390d44525065f727b043357/core/src/main/java/com/graphhopper/routing Dijkstra's algorithm as bidirectional version in Java]
* C#/.Net
** [https://web.archive.org/web/20081202152613/http://www.codeproject.com/KB/recipes/ShortestPathCalculation.aspx Dijkstra's Algorithm in C#]
** [https://web.archive.org/web/20111229201146/http://www.codeproject.com/KB/recipes/FastHeapDijkstra.aspx Fast Priority Queue Implementation of Dijkstra's Algorithm in C#]
** [https://web.archive.org/web/20180121140629/http://quickgraph.codeplex.com/ QuickGraph, Graph Data Structures and Algorithms for .NET]
* [https://web.archive.org/web/20141220002741/http://optlab-server.sce.carleton.ca/POAnimations2007/DijkstrasAlgo.html Dijkstra's Algorithm Simulation]
* [http://purl.umn.edu/107247 Oral history interview with Edsger W. Dijkstra],  [[Charles Babbage Institute]] University of Minnesota, Minneapolis.
* [http://www.cs.sunysb.edu/~skiena/combinatorica/animations/dijkstra.html Animation of Dijkstra's algorithm]
* [http://bonsaicode.wordpress.com/2011/01/04/programming-praxis-dijkstra’s-algorithm/ Haskell implementation of Dijkstra's Algorithm] on Bonsai code
* [http://hansolav.net/sql/graphs.html Implementation in T-SQL]
* [https://web.archive.org/web/20121218050306/http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/20025-advanced-dijkstras-minimum-path-algorithm A MATLAB program for Dijkstra's algorithm]
* [https://web.archive.org/web/20140116200833/http://www.turb0js.com/a/Dijkstra%27s_Algorithm Step through Dijkstra's Algorithm in an online JavaScript Debugger]

[[Ангилал:Оновчлолын алгоритм]]
[[Ангилал:Граф хайлтын алгоритм]]
[[Ангилал:Routing]]
[[Ангилал:Аялал ба маршрутын төлөвлөлт]]</text>
      <sha1>tu0r9hz14zygqy9qpvaltc37ado3d0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сэлаж тойрог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39742</id>
    <revision>
      <id>867228</id>
      <parentid>775463</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6127" sha1="fgasrhz3mg3ouc9wvqsvhrar2z6zqq1" xml:space="preserve">{{short description|Румыны тойрог}}
{{Инфобокс суурин
| name                    = Сэлаж тойрог
| native_name             = Județul Sălaj
| native_name_lang        = ro
| other_name              = Szilágy megye
| settlement_type         = [[Румыны тойргууд|Тойрог]]
| image_skyline      = {{multiple image
 |total_width   = 280px
 |perrow        = 1/2/2/1
 |border        = infobox
 |caption_align = center
| image1 = RO SJ Zalau.jpg
| caption1 = [[Залэу]]
| image2 = RO SJ Bic 1.jpg
| caption2 = Бик хийд
| image3 = RO SJ Grădina Zmeilor.JPG
| caption3 = Цаасан шувууны цэцэрлэг
| image4 = RO SJ Rezervația peisagistică Tusa-Barcău.JPG
| caption4 = Туса-Баркау
| image5 = Fildu de Sus, Sălaj.JPG
| caption5 = Филду де Сус
| image6 = RO SJ Măgura Priei 18.jpg
| caption6 = Приэ уул
}}
| image_flag              = Drapel Județul Sălaj.png
| flag_alt                = 
| image_seal              = 
| seal_alt                = 
| image_shield            = [[File:RO Județul Sălaj COA.svg|65px]]
| shield_alt              = 
| nickname                = 
| motto                   = 
| image_map               = Salaj_in_Romania.svg
| map_alt                 = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = 
| coordinates             = {{Coord|47|12|N|23|3|E|type:adm1st_region:RO-SJ|display=inline,title}}
| coor_pinpoint           = 
| coordinates_footnotes   = 
| subdivision_type        = Улс
| subdivision_name        = [[Румын]]
| subdivision_type1       = Хөгжлийн бүс нутаг
| subdivision_name1       = [[Баруун Хойд хөгжлийн бүс (Румын)|Баруун Хойд]]
| subdivision_type2       = Түүхэн бүс нутаг
| subdivision_name2       = [[Кришана]], [[Трансильвани]]
| established_title       = 
| established_date        = 
| founder                 = 
| seat_type               = Нийслэл
| seat                    = [[Залэу]]
| government_footnotes    = 
| leader_party            = PNL
| leader_title            = Тойргийн зөвлөлийн тэргүүн
| leader_name             = {{ill|Дину Янку-Салажану|ro}}
| leader_title1           = [[Префект]]
| leader_name1            = {{ill|Тома Дари|ro}}
| unit_pref               = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = 3864.38
| area_land_km2           = 
| area_water_km2          = 
| area_water_percent      = 
| area_note               = 
| area_rank               = [[Румыны тойргийн жагсаалт (газар нутгаар)|Румынд 38-д]]
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
|population_total       = {{Romania metadata Wikidata|population_total}}
|population_as_of       = {{Romania metadata Wikidata|population_as_of}}
|population_footnotes   = {{Romania metadata Wikidata|population_footnotes}}
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| population_rank         = [[Румыны тойргийн жагсаалт (хүн амын тоогоор)|Румынд 39-д]]
| timezone1               = 
| utc_offset1             = 
| timezone1_DST           = 
| utc_offset1_DST         = 
| postal_code_type        = 
| postal_code             = 
| area_code_type          = [[Румын дахь утасны дугаар|Утасны код]]
| area_code               = (+40) 260 эсвэл (+40) 360&lt;ref&gt;Ашиглаж буй дугаар зах зээл дээрх холбооны компанийн ашигладаг дугаарлалтын системээс хамаарна.&lt;/ref&gt;
| iso_code                = RO-SJ
| website                 = [http://www.cjsj.ro/ Тойргийн зөвлөл]&lt;br /&gt;[https://sj.prefectura.mai.gov.ro/ Префектур]
| footnotes               = 
| blank1_name             = ДНБ (нэрлэсэн)
| blank1_info             = US$3.600&amp;nbsp;тэрбум (2025) 
| blank2_name             = ДНБ [[нэг хүнд ноогдох]]
| blank2_info             = US$16,963 (2025)
}}

'''Сэла́ж тойрог''' ({{lang-ro|Judeţul Sălaj}} [{{IPA|səˈlaʒ}}]) — [[Румын|Румыны]] [[Румын#Засаг захиргааны хуваарь|нэгдүгээр зэргийн]] тойрог, 691.106 хүнтэй «жудец». Сэлаж тойргийн төв нь [[Залэу]].

== Газар зүй ==
Тус тойрог нь нийт 3864&amp;nbsp;км² газар нутагтай ба энэ нь Румын улсын нийт газар нутгийн 1,62&amp;nbsp;%-тай тэнцэх нутаг юм. Сэлаж тойргийн зүүн хойд хэсэг нь Сомешийн талд орших бол үлдсэн нутаг нь [[Апусенийн нуруу]]ны ард оршдог. Томоохон голуудын тоонд [[Сомеш гол|Сомеш]], [[Баркэу гол|Баркэу]], [[Алмаш гол|Алмаш]], [[Залэу гол|Залэу]], [[Сэлаж гол|Сэлаж]] зэрэг орно.

[[Сату Маре тойрог|Сату Маре]] ба [[Марамуреш тойрог|Марамуреш тойргуудтой]] умард талаараа, [[Бихор тойрог]]той баруун ба баруун урд талаараа, [[Клуж тойрог]]той зүүн ба өмнөд талаараа хиллэнэ.

== Мөн үзэх ==
* [[Румыны тойргийн жагсаалт]]

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Sălaj County‎|Сэлаж тойрог}}
* [http://www.cjsj.ro/ Тойргийн Зөвлөлийн цахим хуудас]
* [https://salaj-county.map2web.eu/ Сэлаж тойргийн газрын зураг]

== Эх сурвалж ==
{{лавлах холбоос}}

{{Хөтлөгч мөр Румыны тойрог}}

[[Ангилал:Сэлаж тойрог| ]]
[[Ангилал:Румыны тойрог]]</text>
      <sha1>fgasrhz3mg3ouc9wvqsvhrar2z6zqq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тимиш тойрог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39744</id>
    <revision>
      <id>867230</id>
      <parentid>744107</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6329" sha1="e8dmuxc79fnfvbgz4i8y3cwbtavuvzr" xml:space="preserve">{{short description|Румыны тойрог}}
{{Инфобокс суурин
|name                    = Тимиш тойрог
|native_name             = Județul Timiș
|native_name_lang        = ro
|settlement_type         = [[Румыны тойргууд|Тойрог]]
| image_skyline           = {{multiple image
  | total_width            = 290
  | border                 = infobox
  | perrow                 = 1/2/1
  | caption_align          = center
  | image1                 = BaroquePalaceTemesvarFotoThalerTamas.jpg
  | caption1               = [[Барокко ордон, Тимишоара]]
  | image2                 = Aerial view of Charlottenburg.jpg
  | caption2               = [[Богда|Шарлоттенбург]]
  | image3                 = Sannicolaumare.jpg
  | caption3               = [[Сынниколау Маре]]
  | image4                 = Splaiul Coriolan Brediceanu din Lugoj (octombrie 2023).jpg
  | caption4               = [[Лугож]]
  }}
|image_flag              = Timis flag.webp
|image_seal              = 
|image_shield            = [[File:Timis county coat of arms.png|65px]]
|etymology               = [[Тимиш (гол)|Тимиш гол]]
|nickname                = 
|motto                   = 
|image_map               = Timis in Romania.svg
|map_caption             = Румын дахь Тимиш тойргийн байршил
|coordinates             = {{coord|45|41|34.08|N|21|24|19.8|E|type:adm1st|display=inline,title}}
|subdivision_type        = Улс
|subdivision_name        = [[Румын]]
|subdivision_type1       = [[Румыны түүхэн бүс нутгууд|Түүхэн бүс нутаг]]
|subdivision_name1       = [[Банат]]
|subdivision_type2       = [[Румыны хөгжлийн бүс нутгууд|Хөгжлийн бүс нутаг]]
|subdivision_name2       = [[Баруун хөгжлийн бүс (Румын)|Баруун]]
|established_title       = Байгуулагдсан
|established_date        = 1968
|seat_type               = Тойргийн төв
|seat                    = [[Тимишоара]]
|government_type         = 
|governing_body          = Тойргийн зөвлөл
|leader_title            = Тэргүүн
|leader_name             = [[Альфред Симонис]] ([[Социал Демократ Нам (Румын)#|PSD]])&lt;ref name=&quot;cj-timis&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cjtimis.ro/consiliul-judetean-timis/conducere/ |title=Conducerea |work=Consiliul Județean Timiș |access-date=2026-08-26 |archive-date=2022-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614104248/https://www.cjtimis.ro/consiliul-judetean-timis/conducere/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|leader_title1           = Префект
|leader_name1            = Корнелиа Мичикой ([[Румыныг Аврах Холбоо|USR]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.prefecturatimis.ro/echipa.php |title=Echipa instituției |work=Instituția Prefectului – Județul Timiș |access-date=2026-08-26 |archive-date=2021-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310183621/http://www.prefecturatimis.ro/echipa.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|unit_pref               = Metric
|area_footnotes          = 
|area_water_percent      = 
|area_rank               = 1-т
|area_total_km2          = 8696.7
|area_land_km2           = 
|area_water_km2          = 
|elevation_footnotes     = 
|elevation_m             = 
|population_total       = {{Romania metadata Wikidata|population_total}}
|population_as_of       = {{Romania metadata Wikidata|population_as_of}}
|population_footnotes   = {{Romania metadata Wikidata|population_footnotes}}
|population_rank         = 6-д
|population_density_km2  = auto
|population_demonym      = ''timișean'' (эр), ''timișeană'' (эм)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dexonline.ro/definitie/timi%C8%99ean |title=timișean |work=dexonline |access-date=2026-08-26 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609075415/https://dexonline.ro/definitie/timi%C8%99ean |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| blank1_name             = ДНБ (нэрлэсэн)
| blank1_info             = US$ 19.150&amp;nbsp;тэрбум (''2025'')
 | blank2_name                    = [[ДНБ]] [[нэг хүнд ноогдох]]
 | blank2_info                    = US$ 29,437 (''2025'')
| timezone               = [[Зүүн Европын Цаг|ЗЕЦ]]
| utc_offset             = +2
| timezone_DST           = [[Зүүн Европын Зуны Цаг|ЗЕЗЦ]]
|utc_offset1_DST         = +3
|postal_code_type        = 
|postal_code             = 
|area_code_type          = SIRUTA код
|area_code               = [http://colectaredate.insse.ro/senin/classifications.htm?selectedClassification=SIRUTA_AN_2015&amp;action=search&amp;resetCount=true&amp;firstOperator=%3D&amp;itemCode=350&amp;locale=ro 350]
|registration_plate_type = [[Румын улсын автомашины улсын дугаар|Улсын дугаар]]
|registration_plate      = TM
| website                 = [https://cjtimis.ro/ Тойргийн зөвлөл]&lt;br/&gt;[https://tm.prefectura.mai.gov.ro/ Тойргийн префектур]
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 8
}}

'''Ти́миш тойрог''' ({{lang-ro|Judeţul Timiş}}) — [[Румын|Румыны]] [[Румын#Засаг захиргааны хуваарь|дөчин нэгэн тойргийн нэг]]. 683.540 хүнтэй.&lt;ref name=&quot;stat&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2012/02/Comunicat_DATE_PROVIZORII_RPL_2011_.pdf |title=&quot;COMUNICAT DE PRESĂ 2 februarie 2012 privind rezultatele provizorii ale Recensământului Populaţiei şi Locuinţelor – 2011&quot; |access-date=2014-02-24 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422020048/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2012/02/Comunicat_DATE_PROVIZORII_RPL_2011_.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Цахим холбоос ==
{{commonscat|Timiș County‎|Тимиш тойргийн зургийн цомог}}
* [http://www.cjtimis.ro/ Тимиш Тойргийн Зөвлөлийн цахим хуудас]

== Эх сурвалж ==
{{лавлах холбоос}}

{{Хөтлөгч мөр Румыны тойрог}}

[[Ангилал:Тимиш тойрог| ]]
[[Ангилал:Румыны тойрог]]</text>
      <sha1>e8dmuxc79fnfvbgz4i8y3cwbtavuvzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Харгита тойрог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39746</id>
    <revision>
      <id>867234</id>
      <parentid>843093</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5723" sha1="gr2xwq1i1ew0myo25fk6gi5vo0rd17e" xml:space="preserve">{{short description|Румыны тойрог}}
{{Инфобокс суурин
| official_name = Харгита тойрог
| native_name = {{lang|ro|Județul Harghita|italics=no}}
| other_name = {{lang|hu|Hargita megye}}
| settlement_type = [[Румыны тойргууд|Тойрог]]
| image_skyline = Jud Harghita.jpg
| image_caption = 
| image_flag = Flag of Harghita County.gif
| flag_link = 
| image_shield = [[File:Stema Harghita.svg|75px]]
| shield_link = 
| image_map = Harghita in Romania.svg
| map_caption = Румын дахь Харгита тойргийн байршил
| subdivision_type = Улс
| subdivision_name = {{ROU}}
| subdivision_type1 = Хөгжлийн бүс нутаг&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| subdivision_name1 = [[Төв хөгжлийн бүс (Румын)|Төв]]
| subdivision_type2 = Түүхэн бүс нутаг
| subdivision_name2 = [[Трансильвани]]
| subdivision_type3 = Нийслэл хот (''Reședință de județ'')
| subdivision_name3 = [[Меркуря Чук]]
| government_footnotes = 
| government_type = Тойргийн зөвлөл
| leader_party = [[Румын дахь Унгаруудын Ардчилсан Холбоо|RMDSZ]]
| leader_title = Тойргийн зөвлөлийн тэргүүн
| leader_name = {{ill|Барна-Ботонд Биро|ro}}
| leader_title1 = Префект&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| leader_name1 = {{ill|Сандор Петрес|ro}}
| established_title = 
| established_date = 
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 6639
| area_rank = [[Румыны тойргийн жагсаалт (газар нутгаар)|Румынд 13-т]]
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_total_sq_mi = 
| area_land_sq_mi = 
| area_water_sq_mi = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2 = 
| area_urban_sq_mi = 
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_ft = 
| latd = 
| latm = 
| lats = 
| latNS = 
| longd = 
| longm = 
| longs = 
| longEW = 
| population_total = {{Romania metadata Wikidata|population_total}}
| population_as_of = {{Romania metadata Wikidata|population_as_of}}
| population_footnotes = {{Romania metadata Wikidata|population_footnotes}}
| population_rank = [[Румыны тойргийн жагсаалт (хүн амын тоогоор)|Румынд 33-т]]
| population_density_km2 = 46
| population_density_sq_mi = 
| population_metro = 
| population_density_metro_km2 = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_density_urban_km2 = 
| population_density_urban_sq_mi = 
| population_note = 
| timezone = [[Зүүн Европын Цаг|ЗЕЦ]]
| utc_offset = +2
| timezone_DST = [[Зүүн Европын Зуны Цаг|ЗЕЗЦ]]
| utc_offset_DST = +3
| postal_code_type = [[Румыны шуудангийн кодын жагсаалт|Шуудангийн код]]
| postal_code = 53wxyz&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| area_code = [[Румыны утасны кодын жагсаалт|+40 x66]]&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
| blank_name = [[Румын улсын автомашины улсын дугаар|Улсын дугаар]]
| blank_info = HR&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
| blank1_name = ДНБ
| blank1_info = US$4.450&amp;nbsp;тэрбум (''2025'')
| blank2_name = [[ДНБ]] [[нэг хүнд ноогдох]]
| blank2_info = US$15,242 (''2025'')
| footnotes = &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Румыны хөгжлийн бүс нутаг захиргааны үүрэг гүйцэтгэдэггүй бөгөөд [[Европын Холбоо]]ноос ирсэн санхүүжилтийг удирдах зорилготой байгуулагдсан.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 2007 оны байдлаар Префект нь улс төрч биш, төрийн албан хаагч юм. Тэрээр улс төрийн намын гишүүн байх эрхгүй бөгөөд төрийн албан хаагчдаас огцорсноос (эсвэл хасагдсанаас) хойш эхний зургаан сарын хугацаанд улс төрийн ямар нэгэн үйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;w, x, y, болон z нь хот, гудамж, гудамжны хэсэг, эсвэл хаягийн барилгыг заах цифрүүд юм.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;x нь операторыг заах цифр: 2 нь хуучин үндэсний оператор болох [[Ромтелеком]], 3 нь бусад газрын утасны сүлжээний&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;зөвхөн тойргийн хязгаарт явдаг тээврийн хэрэгслийн (жишээлбэл, нийтийн тээврийн хэрэгсэл) болон тойргийн гадна явдаг тээврийн хэрэгслийн улсын дугаарын аль алинд нь ашиглагддаг
| website = [https://judetulharghita.ro Тойргийн зөвлөл]&lt;br /&gt;[https://hr.prefectura.mai.gov.ro/ Тойргийн префектур]
}}

'''Харгита тойрог''' ({{lang-ro|Judeţul Harghita}} {{Audio|Ro-Harghita.ogg|''дуудлага''}}) — [[Румын|Румыны]] [[Румын#Засаг захиргааны хуваарь|дөчин нэгэн тойргийн нэг]]. 310.867 хүнтэй.&lt;ref name=&quot;vz2011&quot; /&gt;

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Harghita County|Харгита тойрог}}
* [https://web.archive.org/web/20100116152650/http://www.judetulharghita.ro/ Харгита Тойргийн Зөвлөлийн цахим хуудас]

== Эх сурвалж ==
{{лавлах холбоос}}

{{Хөтлөгч мөр Румыны тойрог}}

[[Ангилал:Харгита тойрог| ]]
[[Ангилал:Румыны тойрог]]</text>
      <sha1>gr2xwq1i1ew0myo25fk6gi5vo0rd17e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яломица тойрог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39749</id>
    <revision>
      <id>867236</id>
      <parentid>865333</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4810" sha1="o6q4zjsjzoju4524xlw6o4t5gturfjz" xml:space="preserve">{{short description|Румыны тойрог}}
{{Инфобокс суурин
| name                    = Яломица тойрог
| native_name             = Județul Ialomița
| native_name_lang        = ro
| settlement_type         = [[Румыны тойргууд|Тойрог]]
| image_skyline           = Jud Ialomiţa.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| image_flag              = Flag of Ialomiţa County, Romania.svg
| flag_alt                = 
| image_seal              = 
| seal_alt                = 
| image_shield            = [[File:Stema Ialomita.svg|65px]]
| shield_alt              = 
| nickname                = 
| motto                   = 
| image_map               = Ialomita in Romania.svg
| map_alt                 = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = 
| coordinates             = {{coord|44.64|27.3|type:adm1st_region:RO|display=inline,title}}
| coor_pinpoint           = 
| coordinates_footnotes   = 
| subdivision_type        = Улс
| subdivision_name        = [[Румын]]
| subdivision_type1       = Хөгжлийн бүс нутаг
| subdivision_name1       = [[Өмнөд хөгжлийн бүс (Румын)|Өмнөд]]
| subdivision_type2       = Түүхэн бүс нутаг
| subdivision_name2       = [[Их Валахи]]
| established_title       = 
| established_date        = 
| founder                 = 
| seat_type               = Нийслэл
| seat                    = [[Слобозиа]]
| government_footnotes    = 
| leader_party            = [[Социал Демократ Нам (Румын)|PSD]]
| leader_title            = Тойргийн зөвлөлийн тэргүүн
| leader_name             = {{ill|Мариан Павел|ro}}
| leader_title1           = [[Префект]]
| leader_name1            = Константин Марин
| unit_pref               = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = 4,453
| area_land_km2           = 
| area_water_km2          = 
| area_water_percent      = 
| area_note               = 
| area_rank               = [[Румыны тойргийн жагсаалт (газар нутгаар)|Румынд 35-д]]
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
|population_total       = {{Romania metadata Wikidata|population_total}}
|population_as_of       = {{Romania metadata Wikidata|population_as_of}}
|population_footnotes   = {{Romania metadata Wikidata|population_footnotes}}
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| population_rank         = [[Румыны тойргийн жагсаалт (хүн амын тоогоор)|Румынд 39-д]]
| timezone1               = 
| utc_offset1             = 
| timezone1_DST           = 
| utc_offset1_DST         = 
| postal_code_type        = 
| postal_code             = 
| area_code_type          = [[Румын дахь утасны дугаар|Утасны код]]
| area_code               = (+40) 243 эсвэл (+40) 343&lt;ref&gt;Ашиглаж буй дугаар зах зээл дээрх холбооны компанийн ашигладаг дугаарлалтын системээс хамаарна.&lt;/ref&gt;
| iso_code                = RO-IL
| website                 = [http://cjialomita.ro Тойргийн зөвлөл]&lt;br /&gt;[https://il.prefectura.mai.gov.ro/ Префектур]
| footnotes               = 
| blank1_name             = ДНБ (нэрлэсэн)
| blank1_info             = US$ 1.652&amp;nbsp;тэрбум (''2015'') 
| blank2_name             = ДНБ/[[нэг хүнд ноогдох]]
| blank2_info             = US$ 6,384 (''2015'')
}}

'''Я́ломица тойрог''' ({{lang-ro|Judeţul Ialomița}} [{{IPA|ˈjalomitsa}}], {{Audio|Ro-Ialomița.ogg|''дуудлага''}}) — [[Румын|Румыны]] [[Румын#Засаг захиргааны хуваарь|нэгдүгээр зэргийн]] тойрог, 274.148 хүнтэй «жудец». Яломица тойргийн төв нь [[Слобозиа]].

== Мөн үзэх ==
* [[Румыны тойргийн жагсаалт]]

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Ialomița County|Яломица тойрог}}
* [http://www.cicnet.ro/ Тойргийн Зөвлөлийн цахим хуудас]{{Dead link|date=Наймдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://ialomita-county.map2web.eu/projekt/new/20669 Яломица тойргийн газрын зураг]

== Эх сурвалж ==
{{лавлах холбоос}}

{{Хөтлөгч мөр Румыны тойрог}}

[[Ангилал:Яломица тойрог| ]]
[[Ангилал:Румыны тойрог]]</text>
      <sha1>o6q4zjsjzoju4524xlw6o4t5gturfjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яш тойрог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39752</id>
    <revision>
      <id>867238</id>
      <parentid>775499</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5785" sha1="nhnoz7z9px0fh7a36okbf2wo7ywhu1q" xml:space="preserve">{{short description|Румыны тойрог}}
{{Инфобокс суурин
| name                    = Яш тойрог
| native_name             = Județul Iași
| native_name_lang        = ro
| settlement_type         = [[Румыны тойргууд|Тойрог]]
| image_skyline           = {{multiple image
  | total_width            = 290
  | border                 = infobox
  | perrow                 = 1/2/1
  | caption_align          = center
  | image1                 = Palatul Culturii Iași.jpg
  | caption1               = [[Соёлын ордон (Яш)|Яшийн соёлын ордон]]
  | image2                 = Mănăstirea „Sf. Trei Ierarhi“ (1) (cropped).jpg
  | caption2               = [[Трей Иерархи хийд]]
  | image3                 = Biserica Sf. Gheorghe din Harlau (cropped).jpg
  | caption3               = Гэгээн Жоржийн сүм, [[Хырлэу]]
  | image4                 = Barajul Aroneanu (cropped).jpg
  | caption4               = Старча нуур, [[Бутя, Яш|Бутя]]
  }}
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| image_flag              = Flag of Iași County.svg
| flag_alt                = 
| image_seal              = 
| seal_alt                = 
| image_shield            = [[File:Actual Iasi county CoA.svg|65px]]
| shield_alt              = 
| nickname                = 
| motto                   = 
| image_map               = Iasi in Romania.svg
| map_alt                 = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = 
| coordinates             = {{coord|47.25|27.31|type:adm1st_region:RO|display=inline,title}}
| coor_pinpoint           = 
| coordinates_footnotes   = 
| subdivision_type        = Улс
| subdivision_name        = [[Румын]]
| subdivision_type1       = Хөгжлийн бүс нутаг
| subdivision_name1       = [[Зүүн Хойд хөгжлийн бүс (Румын)|Зүүн Хойд]]
| subdivision_type2       = Түүхэн бүс нутаг
| subdivision_name2       = [[Баруун Молдав]]
| established_title       = 
| established_date        = 
| founder                 = 
| seat_type               = Нийслэл
| seat                    = [[Яш]]
| government_type         = Тойргийн зөвлөл
| leader_title            = Тойргийн зөвлөлийн тэргүүн
| leader_name             = {{ill|Алекс Костел|ro}}
| leader_title1           = Префект
| leader_name1            = {{ill|Константин Гузга|ro}}
| unit_pref               = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = 5,476
| area_land_km2           = 
| area_water_km2          = 
| area_water_percent      = 
| area_note               = 
| area_rank               = [[Румыны тойргийн жагсаалт (газар нутгаар)|Румынд 23-т]]
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
|population_total       = {{Romania metadata Wikidata|population_total}}
|population_as_of       = {{Romania metadata Wikidata|population_as_of}}
|population_footnotes   = {{Romania metadata Wikidata|population_footnotes}}
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| population_rank         = [[Румыны тойргийн жагсаалт (хүн амын тоогоор)|Румынд 2-т]]
| timezone1               = 
| utc_offset1             = 
| timezone1_DST           = 
| utc_offset1_DST         = 
| postal_code_type        = 
| postal_code             = 
| area_code_type          = [[Румын дахь утасны дугаар|Утасны код]]
| area_code               = (+40) 232 эсвэл (+40) 332&lt;ref&gt;Ашиглаж буй дугаар зах зээл дээрх холбооны компанийн ашигладаг дугаарлалтын системээс хамаарна.&lt;/ref&gt;
| iso_code                = RO-IS
| website                 = [http://www.icc.ro/ Тойргийн зөвлөл]&lt;br /&gt;[https://is.prefectura.mai.gov.ro/ Префектур]
| footnotes               = 
| blank1_name             = ДНБ (нэрлэсэн)
| blank1_info             = US$ 5.431&amp;nbsp;тэрбум (''2015'') 
| blank2_name             = ДНБ/[[нэг хүнд ноогдох]]
| blank2_info             = US$ 27,032 (2022)
}}

'''Яш тойрог''' ({{lang-ro|Judeţul Iaşi}} [{{IPA|jaʃʲ}}]; {{Audio|Ro-Iași.ogg|''дуудлага''}}) — [[Румын|Румыны]] [[Румын#Засаг захиргааны хуваарь|дөчин нэгэн тойргийн нэг]]. 772.348&lt;ref name=&quot;vz2011&quot; /&gt; хүнтэй.

== Хүн ам ==
2002 онд энэхүү тойрогт 816.910 оршин суугчтай ба хүн амын нягтрал нь 150 хүн км² тутамд байв.

2011 оны хүн амын тооллогоор 772.348 оршин суугч тоологдсон бөгөөд үүгээр хүн амын нягтрал нь 141 хүн/км² болон буурсан үзүүлэлттэй гарчээ.&lt;ref name=&quot;vz2011&quot; /&gt;

== Газар зүй ==
Яш тойрог нийт 5476 км² газар нутагтай ба энэ нь Румын Улсын нийт нутаг дэвсгэрийн 2,29 %-тай тэнцэнэ.

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Iași County|Яш тойрог}}
* [https://web.archive.org/web/20071031055617/http://www.icc.ro/ Яш Тойргийн Зөвлөлийн цахим хуудас]

== Эх сурвалж ==
{{лавлах холбоос}}

{{Хөтлөгч мөр Румыны тойрог}}

[[Ангилал:Яш тойрог| ]]
[[Ангилал:Румыны тойрог]]</text>
      <sha1>nhnoz7z9px0fh7a36okbf2wo7ywhu1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39758</id>
    <revision>
      <id>867239</id>
      <parentid>866560</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13982" sha1="iwfnln00ke70rmvzhyuyroc8wp4op73" xml:space="preserve">{{Short description|Румыны Яш тойргийн захиргааны төв}}
{{Инфобокс суурин
| name               = Яш
| native_name        = Iași
| other_name         =
| settlement_type    = [[Румыны хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]]
| image_blank_emblem = File:Logo Destination Iasi Negru.png
| blank_emblem_type  = [[Брэнд тэмдэг]]
| image_skyline      = {{multiple image
|total_width   = 280px
|perrow        = 1/2/2/2
|border        = infobox
|caption_align = center
|image1       = Palatul Culturii Iași - seara din lateral (cropped).jpg
|alt1          =
|caption1      = [[Соёлын ордон (Яш)|Соёлын ордон]]
|image2        = Catedrala „Sf. Gheorghe” și „Întâmpinarea Domnului” (1).jpg
|alt5          =
|caption2      = [[Яш хотын цогчин дуган]]
|image3        = Mănăstirea „Sf. Trei Ierarhi“ (1).jpg
|alt4          =
|caption3      = [[Трей Иерархи хийд]]
|image4        = Romania Iași National Theatre.jpg
|alt2          =
|caption4     =[[Яшийн үндэсний театр|Василе Александригийн үндэсний театр]]
|image5       =Teiul lui Eminescu (panoramă dinspre sud).jpg
|alt3          =
|caption5      = [[Эминескугийн Далдуу мод]]
|image6        = Universitatea „Alexandru Ioan Cuza” (5).jpg
|alt6          =
|caption6      = [[Яшийн их сургууль]]
|image7        = Turn clopotniță Golia (2).jpg
|caption7      = [[Голиа сүм|Голиа цамхаг]]
}}
| image_flag         = ROU IS Iasi Flag.png
| image_shield       = ROU IS Iasi CoA.png
| nicknames           = Агуу хайрын хот, Алдарт хувь тавилангийн хот, Агуу санааны хот, Гурван Холбооны Хот, Долоон толгод дээрх хот&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://romaniancoins.org/1000leiu1918.html|title=1000 lei 1998 – 80th anniversary of the Great Union of 1918|publisher=Romanian Coins.org|access-date=2026-06-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iasi.djc.ro/|title=Iași, the cultural city|access-date=2026-06-13|language=ro|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120802105002/http://www.iasi.djc.ro/|archive-date=2012-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.laiasi.ro/despreiasi.htm|title=About Iaşi|publisher=La Iaşi|access-date=2026-06-13|date=2002|language=ro|archive-date=2017-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111121301/http://www.laiasi.ro/despreiasi.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| image_map          = {{Switcher|[[File:Map_of_Iași_within_Iași_County.svg|frameless]]|Яшийн газрын зураг|[[File:Iași metropolitan area map.svg|frameless]]|[[Яш хотын бүс|Хотын бүс]]|default=1}}
| map_caption        = [[Яш тойрог]] дахь Яшийн байршил
| pushpin_map        = Румын
| pushpin_map_caption = Румын дахь байршил
| coordinates        = {{coord|47|09|44|N|27|35|20|E|region:RO_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type   = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]]
| subdivision_name   = {{ROU}}
| subdivision_type1  = [[Румыны тойргууд|Тойрог]]
| subdivision_type2  = [[Румыны засаг захиргааны хуваарь|Статус]]
| subdivision_name1  = [[Яш тойрог|Яш]]
| subdivision_name2  = Тойргийн төв
| established_title  = Суурьшсан
| established_date   = 14-р зуунаас өмнө
| established_title2 = Анхны албан ёсны баримт
| established_date2  = 1408
| leader_party       = {{Polparty|RO|PNL}}
| leader_title       = Хотын дарга {{no bold|(2024&amp;ndash;2028)}}
| leader_name        = Михай Чирика&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://prezenta.roaep.ro/locale09062024v2/ |title=Results of the 2024 local elections |publisher=Төв Сонгуулийн Товчоо |access-date=2026-06-13 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| area_magnitude     =
| area_total_km2     = 93.9
| area_land_km2      =
| area_water_km2     =
| area_metro_km2     = 1,159
| elevation_m        = 60
| population_total   = 316,162
| population_as_of   = [[2021 оны Румыны хүн амын тооллого|2021]]
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;RPL2021&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.03_1.3.1-si-1.03.2.xls|title=Populaţia rezidentă după grupa de vârstă, pe județe și municipii, orașe, comune, la 1 decembrie 2021|publisher=[[Үндэсний Статистикийн Хүрээлэн (Румын)|INSSE]]|language=ro|date=2023-05-31|access-date=2026-06-13|archive-date=2023-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626052140/https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.03_1.3.1-si-1.03.2.xls|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 2,894
| pop_est_as_of      =
| population_est     =
| pop_est_footnotes  =
| population_metro   = 423,154
| population_metro_footnotes =
| postal_code_type   = Шуудангийн код
| postal_code        = 700xxx
| area_code          = +40 x32
| website            = {{URL|http://www.primaria-iasi.ro}}
| footnotes          =
| population_demonym = {{lang|ro|ieșean, ieșeancă}} ([[Румын хэл|ro]])
| timezone           = [[Зүүн Европын Цаг|ЗЕЦ]]
| utc_offset         = +2
| timezone_DST       = [[Зүүн Европын Зуны Цаг|ЗЕЗЦ]]
| utc_offset_DST     = +3
| blank_name         = [[Румын автомашины улсын дугаар|Улсын дугаар]]
| blank_info         = IS
| blank1_name        = [[Коппений уур амьсгалын ангилал|Уур амьсгал]]
| blank1_info        = [[Чийглэг эх газрын уур амьсгал#Зөөлөн/сэрүүн зуны дэд төрөл|Dfb]]
}}

'''Яш''' ({{lang-ro|Iaşi}} [{{IPA|jaʃʲ}}] {{Audio|Ro-Iași.ogg|''дуудлага''}}) — [[Румын|Румыны]] [[Яш тойрог|Яш тойргийн]] засаг захиргааны төв, 290,422 хүнтэй [[хот]].&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |wayback=20160118131243 |text=Recensământului din 2011: «Tab8. Populaţia stabilă după etnie – judeţe, municipii, oraşe, comune» |archiv-bot=2023-09-26 23:18:34 InternetArchiveBot }}.&lt;/ref&gt; 

== Байрлал ==
Тус хот нь [[Молдав-Румыны хил|Бүгд Найрамдах Молдав Улсын хилээс]] 20 км баруунш, улсын нийслэл [[Бухарест]]ээс агаарын зайгаар тооцвол 400 орчим километрийн зайд оршдог. Газар нутгийн хувьд дов толгод ихтэй ч газар тариалан ихээхэн эрхэлнэ. Хот дундуур [[Жижия гол]]ын баруун цутгал болох [[Бахлуй гол]] урсана. Яш хотыг хүрээлсэн толгодоос нь шалтгаалан Ромын нэгэн адил «Долоон Толгодын Хот» гэж нэрлэдэг.

== Зургийн цомог ==
&lt;gallery perrow=&quot;4&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Universitatea Alexandru Ioan Cuza Iasi 01.JPG|Александру Иаон Кузагийн нэрэмжит Яшийн Их Сургууль
Iasi airport.cristibur.jpg|Яшийн нисэх буудал
Palatculturaiasi.jpg|Соёлын ордон
Iasi, Public Garden Palas 6.jpg|Худалдаа, бизнесийн төв талбай
&lt;/gallery&gt;

== Уур амьсгал ==
{{Уур амьсгалын хүснэгт
|location = Яш, Румын ([[Яшийн олон улсын нисэх буудал]]) (1991–2020, туйлын үе 1896-одоо)
|metric first = Yes
|single line = Yes
| Jan record high C = 19.4
| Feb record high C = 22.5
| Mar record high C = 27.9
| Apr record high C = 31.8
| May record high C = 36.4
| Jun record high C = 38.0
| Jul record high C = 40.1
| Aug record high C = 41.3
| Sep record high C = 38.0
| Oct record high C = 33.9
| Nov record high C = 29.0
| Dec record high C = 19.5
|year record high C = 41.3
 | Jan high C = 1.3
 | Feb high C = 3.9
 | Mar high C = 10.2
 | Apr high C = 17.5
 | May high C = 23.3
 | Jun high C = 27.0
 | Jul high C = 29.0
 | Aug high C = 28.8
 | Sep high C = 23.1
 | Oct high C = 16.3
 | Nov high C = 8.8
 | Dec high C = 2.8
 | year high C = 16.0

 | Jan mean C = -2.1
 | Feb mean C = -0.3
 | Mar mean C = 4.5
 | Apr mean C = 11.1
 | May mean C = 16.8
 | Jun mean C = 20.7
 | Jul mean C = 22.4
 | Aug mean C = 21.7
 | Sep mean C = 16.3
 | Oct mean C = 10.4
 | Nov mean C = 4.8
 | Dec mean C = -0.5
 | year mean C = 10.5

 | Jan low C = -5.1
 | Feb low C = -3.6
 | Mar low C = 0.2
 | Apr low C = 5.6
 | May low C = 10.7
 | Jun low C = 14.7
 | Jul low C = 16.3
 | Aug low C = 15.6
 | Sep low C = 11.0
 | Oct low C = 6.1
 | Nov low C = 1.7
 | Dec low C = -3.3
 | year low C = 5.8
| Jan record low C = -30.6
| Feb record low C = -36.3
| Mar record low C = -22.7
| Apr record low C = -9.4
| May record low C = -3.0
| Jun record low C = 3.5
| Jul record low C = 6.3
| Aug record low C = -0.5
| Sep record low C = -6.7
| Oct record low C = -21.1
| Nov record low C = -27.2
| Dec record low C = -29.5
|year record low C = -36.3
 | precipitation colour = green
 | Jan precipitation mm = 27.7
 | Feb precipitation mm = 25.8
 | Mar precipitation mm = 33.5
 | Apr precipitation mm = 43.5
 | May precipitation mm = 59.9
 | Jun precipitation mm = 78.0
 | Jul precipitation mm = 70.8
 | Aug precipitation mm = 49.4
 | Sep precipitation mm = 49.2
 | Oct precipitation mm = 45.4
 | Nov precipitation mm = 33.0
 | Dec precipitation mm = 31.8
 | year precipitation mm = 548.0

 | unit precipitation days = 1.0 мм
 | Jan precipitation days = 5.9
 | Feb precipitation days = 4.9
 | Mar precipitation days = 6.2
 | Apr precipitation days = 6.5
 | May precipitation days = 8.4
 | Jun precipitation days = 8.4
 | Jul precipitation days = 7.5
 | Aug precipitation days = 5.4
 | Sep precipitation days = 5.5
 | Oct precipitation days = 5.4
 | Nov precipitation days = 5.0
 | Dec precipitation days = 6.0
 | year precipitation days = 75.1
|Jan snow cm = 11.3
|Feb snow cm = 14.3
|Mar snow cm = 11.9
|Apr snow cm = 6.9
|May snow cm = 0.0
|Jun snow cm = 0.0
|Jul snow cm = 0.0
|Aug snow cm = 0.0
|Sep snow cm = 0.0
|Oct snow cm = 0.7
|Nov snow cm = 10.4
|Dec snow cm = 6.3
|year snow cm = 61.8

|Jan humidity = 82
|Feb humidity = 80
|Mar humidity = 71
|Apr humidity = 62
|May humidity = 61
|Jun humidity = 62
|Jul humidity = 60
|Aug humidity = 63
|Sep humidity = 66
|Oct humidity = 73
|Nov humidity = 79
|Dec humidity = 83
|year humidity = 70
| Jan dew point C =-5.6
| Feb dew point C =-4.7
| Mar dew point C =-0.1
| Apr dew point C =4.7
| May dew point C =9.6
| Jun dew point C =13.2
| Jul dew point C =14.6
| Aug dew point C =13.9
| Sep dew point C =10.6
| Oct dew point C =6.1
| Nov dew point C =2.0
| Dec dew point C =-2.0

 | Jan sun = 71.3
 | Feb sun = 95.0
 | Mar sun = 147.6
 | Apr sun = 196.1
 | May sun = 254.0
 | Jun sun = 265.5
 | Jul sun = 291.2
 | Aug sun = 276.0
 | Sep sun = 200.5
 | Oct sun = 146.9
 | Nov sun = 77.9
 | Dec sun = 61.5
 | year sun = 2083.5
|source 1 =  NOAA (цас ба шүүдрийн цэг 1961–1990),&lt;ref name=&quot;WMONormals&quot;&gt;{{cite web
|url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Romania/CSV/Iasi_15090.csv
|title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Iași
|publisher = Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа
|access-date = 2026-06-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= NOAA&gt;{{Cite FTP | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/RO/15090.TXT
| server = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]]
| title = Iași Climate Normals 1961–1990
| access-date = 2026-06-13}}&lt;/ref&gt; Meteomanz (extremes since 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&amp;cou=2050&amp;ind=15090&amp;m1=01&amp;y1=2009&amp;m2=06&amp;y2=2024 |title=ARAD - Weather data by month |access-date=2026-06-13 |website=meteomanz}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = Румыны Үндэсний Статистикийн Хүрээлэн (туйлшрал 1901–2000),&lt;ref name= extremes&gt;{{cite web
  |url = http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf
  |title = AIR TEMPERATURE (monthly and yearly absolute maximum and absolute minimum)
  |work = Romanian Statistical Yearbook: Geography, Meteorology, and Environment
  |publisher = Румыны Үндэсний Статистикийн Хүрээлэн
  |year = 2007
  |access-date = 2026-06-13}}&lt;/ref&gt; [[Deutscher Wetterdienst]] (туйлшрал, 1896–2015 ба чийгшил, 1896–1960)&lt;ref name = DWD&gt;
{{cite web
| url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_150900_kt.pdf
| title = Klimatafel von Iasi (Jassy), Moldau (Bessarabien) / Rumänien
| work = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world
| publisher = Deutscher Wetterdienst
| language = de
| access-date = 2026-06-13}}&lt;/ref&gt;
|date=2010
}}

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Iași‎‎|Хотын зургийн цомог}}
* [https://web.archive.org/web/20171223020409/http://www.rumaenien-tourismus.de/iasi.html Seite zur Förderung des Tourismus in Rumänien über Iași]
* [http://romaniancoins.org/iasi/indexiasi.html Bilder aus Iași und Umgebung]

== Эх сурвалж ==
{{лавлах холбоос}}

{{DEFAULTSORT:Яш}}
[[Ангилал:Яш| ]]&lt;!--please leave the empty space as standard--&gt;
[[Ангилал:Яш тойргийн суурин]]
[[Ангилал:Баруун Молдавын суурин]]
[[Ангилал:Румыны хот]]
[[Ангилал:Румыны тойргийн төв]]
[[Ангилал:Румыны урьдын нийслэл]]</text>
      <sha1>iwfnln00ke70rmvzhyuyroc8wp4op73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тимишоара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39762</id>
    <revision>
      <id>867231</id>
      <parentid>858981</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14442" sha1="j1a7md3xc8kd9gipozwib82p2rs19wj" xml:space="preserve">{{Short description|Румыны Тимиш тойргийн захиргааны төв}}
{{Инфобокс суурин
| name = Тимишоара
| native_name = Timișoara
| settlement_type = [[Румыны хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]]
| official_name = Тимишоара хотын захиргаа
| image_skyline = {{multiple image
 |total_width   = 280px
 |perrow        = 1/2/2/1
 |border        = infobox
 |caption_align = center
 |image1        = Piața Victoriei Timișoara.jpg
 |alt1          = 
 |caption1      = [[Ялалтын талбай, Тимишоара|Ялалтын талбай]] болон [[Тимишоара Үнэн алдартны сүм|хотын сүм]]
 |image2        = Festivalul Inimilor Timișoara.jpg
 |alt2          =
 |caption2      = [[Сарнайн цэцэрлэгт хүрээлэн, Тимишоара|Сарнайн цэцэрлэгт хүрээлэн]] ба [[Бега (Тиса)|Бега]]
 |image3        = Domul Romano-Catolic din Timișoara (2023) - IMG 01.jpg
 |alt3          =
 |caption3      = [[Гэгээн Жоржийн сүм, Тимишоара|Гэгээн Жоржийн сүм]]
 |image4        = Opera Națională Română din Timișoara (April - 2023).jpg
 |alt4          = 
 |caption4      = [[Румыны Үндэсний Дуурь, Тимишоара|Румыны Үндэсний Дуурь]]
 |image5        = Piața Libertății Timișoara.jpg
 |alt5          = 
 |caption5      = [[Эрх чөлөөний талбай, Тимишоара|Эрх чөлөөний талбай]] 
 |image6        = April 2023 - Piața Unirii din Timișoara - img 05.jpg
 |alt6          =
 |caption6      = [[Холбооны талбай, Тимишоара|Холбооны талбай]]
 }}
| image_flag = Drapeau de la Savoie.svg
| image_shield = ROU TM Timisoara CoA1.png
| etymology = 
| nicknames = ''Mica Vienă'' ([[Жижиг Вена]]), Сарнайн хот,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://voceatimisului.ro/timisoara-orasul-rozelor/ |title=Timișoara &quot;Orașul Rozelor&quot; |work=Vocea Timișului |date=2013-04-01 |access-date=2026-06-13 |archive-date=2023-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162143/https://voceatimisului.ro/timisoara-orasul-rozelor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хот,&lt;ref name=&quot;strutz&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XzdcnoX8XwYC |title=Timișoara |last=Штруц |first=Рудольф Ж. |publisher=JR-Design |date=2013 |access-date=2026-06-13 |archive-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114204208/https://books.google.com/books?id=XzdcnoX8XwYC |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Garden City&lt;ref&gt;{{cite book |title=Timișoara oraș grădină, oraș al parcurilor, oraș al florilor: monografie |last=Чиупа |first=Василе |publisher=ArtPress |date=2018}}&lt;/ref&gt;
| image_map = Timisoara jud Timis.svg
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 8
| map_caption = Тимиш тойрог дахь байршил
| pushpin_map = Румын#Европ
| pushpin_relief = 1
| pushpin_label_position = bottom
| coordinates = {{coord|45|45|35|N|21|13|48|E|type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type = Улс
| subdivision_name = {{flag|Румын}}
| subdivision_type1 = [[Румыны тойргууд|Тойрог]]
| subdivision_name1 = [[Тимиш тойрог|Тимиш]]
| subdivision_type2 = [[Румыны засаг захиргааны хуваарь|Статус]]
| subdivision_name2 = Тойргийн төв
| established_title = Анхны албан ёсны баримт
| established_date = 1212 (''castrum regium Themes'')&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/ErdelyHelysegnevTar-erdely-bansag-es-partium-torteneti-es-kozigazgatasi-helysegnevtara-1/telepulesek-1C9/t-1535/timisoara-15B6/ |title=Timișoara |work=Arcanum |access-date=2026-06-13 |archive-date=2021-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128161123/https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/ErdelyHelysegnevTar-erdely-bansag-es-partium-torteneti-es-kozigazgatasi-helysegnevtara-1/telepulesek-1C9/t-1535/timisoara-15B6/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_party = [[Румыныг Аврах Холбоо|USR]]
| leader_title = Хотынэ дарга {{no bold|(2024&amp;ndash;2028)}}
| leader_name = [[Доминик Фриц]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://prezenta.roaep.ro/locale09062024v2/ |title=Results of the 2024 local elections |publisher=Сонгуулийн Төв Товчоо |access-date=2026-06-13 }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1 = Дэд дарга
| leader_name1 = Рубен Лацку ([[Румыныг Аврах Холбоо|USR]])&lt;br /&gt;Паула Ромочан&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rfi.fr/ro/rom%C3%A2nia/20241213-usr-are-%C3%AEn-premier%C4%83-la-timi%C8%99oara-primar-%C8%99i-doi-viceprimari-alian%C8%9Be-interesante |title=USR are în premieră, la Timișoara, primar și doi viceprimari. Alianțe interesante |work=RFI România |date=2024-12-13}}&lt;/ref&gt; ([[Румыныг Аврах Холбоо|USR]])
| unit_pref = metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;tm-arad&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fonduri-ue.ro/images/files/studii-analize/41339/StudiuTM-AR-FINAL.pdf |title=Studiu de potențial privind dezvoltarea la nivelul municipiilor Timișoara și Arad |work=Fonduri UE |pages=8–9 |access-date=2026-06-13 |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129152907/https://www.fonduri-ue.ro/images/files/studii-analize/41339/StudiuTM-AR-FINAL.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://adi-pct.ro/despre-noi/constituire/ |title=Constituire |work=ADI-PCT |access-date=2026-06-13 |archive-date=2022-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231205850/https://adi-pct.ro/despre-noi/constituire/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 130.03
| area_metro_km2 = 1080.31
| population_as_of = [[2021 оны Румыны хүн амын тооллого|2021 оны тооллого]]
| population_total = 250,849
| population_rank = [[Румыны хот, суурингийн жагсаалт|5-р байр]]
| population_metro = 430,071&lt;ref name=&quot;tempo&quot;&gt;{{cite web |url=http://statistici.insse.ro:8077/tempo-online/#/pages/tables/insse-table |title=POP107D - POPULAȚIA DUPĂ DOMICILIU la 1 ianuarie pe grupe de vârstă și vârste, sexe, județe și localități |work=TEMPO Online |publisher=Institutul Național de Statistică |access-date=2026-06-13 |archive-date=2021-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305084419/http://statistici.insse.ro:8077/tempo-online/#/pages/tables/insse-table |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;RPL2021&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.03_1.3.1-si-1.03.2.xls|title=Populaţia rezidentă după grupa de vârstă, pe județe și municipii, orașe, comune, la 1 decembrie 2021|publisher=[[Үндэсний Статистикийн Хүрээлэн (Румын)|INSSE]]|language=ro|date=2023-05-31|access-date=2026-06-13|archive-date=2023-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626052140/https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.03_1.3.1-si-1.03.2.xls|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| pop_est_as_of = 
| population_est = 
| pop_est_footnotes = 
| population_demonyms = ''timișorean'',&amp;nbsp;''timișoreancă''&amp;nbsp;([[Румын хэл|ro]])
| elevation_m = 90
| area_code_type = [[Румын дахь утасны дугаар|Утасны код]]
| area_code = [[Румыны утасны кодууд|+40 x56]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| postal_code_type = [[Румын дахь шуудангийн код|Шуудангийн код]]
| postal_code = 300xyz&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| timezone = [[Зүүн Европын Цаг|ЗЕЦ]]
| utc_offset = +2
| timezone_DST = [[Зүүн Европын Зуны Цаг|ЗЕЗЦ]]
| utc_offset_DST = +3
| website = {{URL|https://www.primariatm.ro/}}
| blank1_name = [[Румын автомашины улсын дугаар|Улсын дугаар]]
| blank1_info = TM
| blank2_name = Олон улсын нисэх буудал
| blank2_info = [[Тимишоара Траян Вуя олон улсын нисэх буудал]] ([[Олон улсын Агаарын тээврийн Холбооны нисэх онгоцны буудлын код|TSR]])
| blank3_name = [[Коппений уур амьсгалын ангилал|Уур амьсгал]]
| blank3_info = [[Далайн уур амьсгал|Cfb]]
| footnotes = 
}}

'''Тимишоара''' (Timişoara) — [[Румын|Румыны]] [[Тимиш тойрог|Тимиш тойргийн]] засаг захиргааны төв, 319,279 хүнтэй [[хот]].&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |wayback=20160118131243 |text=Recensământului din 2011: «Tab8. Populaţia stabilă după etnie – judeţe, municipii, oraşe, comune» |archiv-bot=2023-09-26 19:01:24 InternetArchiveBot }}.&lt;/ref&gt; 

== Уур амьсгал ==
{{Уур амьсгалын хүснэгт
| width        = auto
| location     = Тимишоара (1991–2020, туйлын үе 1901–одоо)
| metric first = yes
| single line  = yes
|Jan record high C = 18.3
|Feb record high C = 21.5
|Mar record high C = 28.2
|Apr record high C = 32.2
|May record high C = 35.1
|Jun record high C = 39.0
|Jul record high C = 41.1
|Aug record high C = 41.0
|Sep record high C = 39.7
|Oct record high C = 33.8
|Nov record high C = 27.1
|Dec record high C = 20.2
|year record high C = 41.1
|Jan high C = 3.9
|Feb high C = 6.8
|Mar high C = 12.6
|Apr high C = 18.8
|May high C = 23.7
|Jun high C = 27.4
|Jul high C = 29.7
|Aug high C = 29.9
|Sep high C = 24.1
|Oct high C = 18.3
|Nov high C = 11.5
|Dec high C = 4.9
|year high C = 
|Jan mean C = 1.0
|Feb mean C = 1.9
|Mar mean C = 6.5
|Apr mean C = 12.2
|May mean C = 17.2
|Jun mean C = 20.9
|Jul mean C = 22.7
|Aug mean C = 22.5
|Sep mean C = 17.0
|Oct mean C = 11.5
|Nov mean C = 6.4
|Dec mean C = 1.5
|year mean C = 
|Jan low C = -3.0
|Feb low C = -1.9
|Mar low C = 1.6
|Apr low C = 6.4
|May low C = 11.1
|Jun low C = 14.8
|Jul low C = 16.3
|Aug low C = 16.3
|Sep low C = 12.7
|Oct low C = 7.1
|Nov low C = 2.8
|Dec low C = -1.3
|year low C = 
|Jan record low C = -35.3
|Feb record low C = -29.2
|Mar record low C = -20.0
|Apr record low C = -5.2
|May record low C = -5.0
|Jun record low C = 2.2
|Jul record low C = 5.9
|Aug record low C = 5.0
|Sep record low C = -1.9
|Oct record low C = -6.8
|Nov record low C = -15.4
|Dec record low C = -24.8
|year record low C = -35.3
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 35.7
|Feb precipitation mm = 34.2
|Mar precipitation mm = 34.6
|Apr precipitation mm = 48.3
|May precipitation mm = 60.5
|Jun precipitation mm = 80.8
|Jul precipitation mm = 59.5
|Aug precipitation mm = 57.7
|Sep precipitation mm = 51.2
|Oct precipitation mm = 50.4
|Nov precipitation mm = 45.2
|Dec precipitation mm = 46.3
|year precipitation mm = 
|unit precipitation days = 1.0 мм
|Jan precipitation days = 6.8
|Feb precipitation days = 7.0
|Mar precipitation days = 6.8
|Apr precipitation days = 7.5
|May precipitation days = 8.6
|Jun precipitation days = 8.6
|Jul precipitation days = 7.4
|Aug precipitation days = 5.7
|Sep precipitation days = 7.1
|Oct precipitation days = 6.4
|Nov precipitation days = 7.0
|Dec precipitation days = 8.5
|year precipitation days = 
|Jan humidity = 90
|Feb humidity = 86
|Mar humidity = 79
|Apr humidity = 73
|May humidity = 73
|Jun humidity = 74
|Jul humidity = 73
|Aug humidity = 75
|Sep humidity = 76
|Oct humidity = 81
|Nov humidity = 85
|Dec humidity = 89
|year humidity = 80
|Jan sun = 74.2
|Feb sun = 106.5
|Mar sun = 165.2
|Apr sun = 208.1
|May sun = 242.9
|Jun sun = 263.3
|Jul sun = 282.4
|Aug sun = 278.8
|Sep sun = 194.4
|Oct sun = 161.9
|Nov sun = 96.3
|Dec sun = 60.7
|year sun = 2134.7
| source 1 = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]],&lt;ref name=NOAA9120&gt;{{cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Romania/CSV/Timisoara_15247.csv |title=Timișoara Climate Normals 1991–2020 |publisher=[[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]] |access-date=2026-06-13 |archive-date=2023-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031160212/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Romania/CSV/Timisoara_15247.csv |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Deutscher Wetterdienst]] (чийгшил 1896-1960)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_152470_kt.pdf |title=Klimatafel von Temeswar (Temeschburg) / Rumänien |work=Deutscher Wetterdienst |language=de |access-date=2026-06-13 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329153057/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_152470_kt.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| source 2 = Үндэсний Статистикийн Хүрээлэн (туйлшрал, 1901–2000),&lt;ref name=&quot;metodologie&quot;&gt;{{cite web |url=https://insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf |title=Geografie, meteorologie și mediu înconjurător |publisher=Institutul Național de Statistică |date=2007 |access-date=2026-06-13 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226230822/https://insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Meteomanz (2021 оноос туйлшрал)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&amp;cou=2050&amp;ind=15247&amp;m1=01&amp;y1=2009&amp;m2=06&amp;y2=2024 |title=TIMISOARA - Weather data by month |access-date=2026-06-13|website=meteomanz}}&lt;/ref&gt;
}}

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Timișoara|Тимишоара}}
* [https://web.archive.org/web/20220122153931/http://www.primariatm.ro/index.php?lg=de PrimariaTM.ro]

== Лавлах бичиг ==
{{лавлах холбоос}}
{{stub}}

{{DEFAULTSORT:Тимишоара}}
[[Ангилал:Тимишоара| ]]
[[Ангилал:1212 онд байгуулагдсан]]
[[Ангилал:Румыны тойргийн төв]]
[[Ангилал:Румыны хот]]
[[Ангилал:Унгарын хуучин нийслэл]]
[[Ангилал:Банатын суурин (Румын)]]
[[Ангилал:Тимиш тойргийн суурин]]</text>
      <sha1>j1a7md3xc8kd9gipozwib82p2rs19wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангилал:Монголын сонин</title>
    <ns>14</ns>
    <id>45732</id>
    <revision>
      <id>867254</id>
      <parentid>546502</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="heiun1vw8187p52aoz6ygelaa0125nl" xml:space="preserve">{{Cat main|Монголын сонины нэрсүүд}}

[[Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээлэл|сонин]]
[[Ангилал:Сонин улс орноор]]</text>
      <sha1>heiun1vw8187p52aoz6ygelaa0125nl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867268</id>
      <parentid>867254</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-45794-30|~2026-45794-30]] ([[User talk:~2026-45794-30|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ.</comment>
      <origin>546502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="4qb6izpkt7rwk84j7il1f617mzm4g5n" xml:space="preserve">{{Cat main|Монголын сонины нэрс}}

[[Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээлэл|сонин]]
[[Ангилал:Сонин улс орноор]]</text>
      <sha1>4qb6izpkt7rwk84j7il1f617mzm4g5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эрэгзэнгийн Чойдог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62705</id>
    <revision>
      <id>867244</id>
      <parentid>855845</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amikkkk</username>
        <id>95821</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бүжгэн жүжиг */</comment>
      <origin>867244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10071" sha1="1byryukbu5renc6hupi0dg8sdmuokok" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = Эрэгзэнгийн Чойдог
| image        = Эрэгзэнгийн Чойдог.jpg
| caption      = 
| birth_date   = {{birth date|1926|10|10|mf=y}}
| birth_place  = [[БНМАУ]], [[Улаанбаатар]]
| death_date   = {{death date and age|1988|07|07|1926|10|10|mf=y}}
| nationality  = [[Монгол үндэстэн]]
| citizenship  = {{flag|Монгол}}
| occupation   = Хөгжмийн зохиолч
| agent        = 
| alma_mater   = [[Пётр Чайковский|П.И.Чайковскийн]] нэрэмжит Москвагийн хөгжмийн консерватори
| spouse       = Ж.Цэгмэд &lt;br /&gt; Климова Клавдия Гавриловна
| children     = 2
}}

'''Эрэгзэнгийн Чойдог''' (1926 оны 10-р сарын 10-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн - 1988 онд нас барсан) нь [[Монгол Улс]]ын [[Төрийн шагнал|төрийн шагналт]], [[Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн|Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн]], хөгжмийн зохиолч юм.

== Намтар ==

Э.Чойдогийн мэндлэхэд эцэг Цагаан, эх Эрэгзэн нь Батчулуун гэж нэр хайрласан гэдэг. Гэвч багадаа хүндээр өвдөхөд нэгэн лам нэр нь хүндэдсэн гэх “онош” тавьж солиулсан аж. (Энэ нэрийг хожим ууган хүүдээ өгсөн) Бага насанд нь аав нь өнгөрсөн тул ээжээрээ овоглосон байна.

1937 онд Дотоод яамны бага сургууль байгуулагдахад элсэн орсон. 1940-1942 онд Уран сайхны сургуульд (одоогийн [[Хөгжим Бүжгийн Коллеж|Хөгжим бүжгийн коллеж]]) сурч, Улсын төв театрт 1949 он хүртэл хөгжимчнөөр ажиллаад 1952 он хүртэл [[Дорнод]] аймгийн театрт хөгжмийн багш хийжээ. Үүний дараа [[Улсын дуурь бүжгийн эрдмийн театр|Улсын хөгжмийн драмын театр]]т хөгжимчнөөр ажиллаж байгаад 1953-1956 онд Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгад уран сайхны удирдагч болж 1961 он хүртэл Москвагийн хөгжмийн их сургуулийн хөгжмийн зохиолчийн ангид М.Чулаки багшийн удирдлага дор суралцсан байна.

Ийн [[Ховд]] аймгийн театрт жил гаруй хөгжмийн багш хийж, ЗХУ-д диплом хамгаалаад [[Дорнод аймгийн Хөгжимт драмын театр|Дорнод аймгийн Хөгжимт драмын театрт]] 1967 он хүртэл ажилласан аж. Улсын Ардын дуу, бүжгийн чуулгад 1981 он хүртэл удирдаач хийж, 1981-1988 онд [[Дархан]] хотын “Залуучууд” театрт хөгжмийн багшаар ажилласан байна.

== Шагнал ==
* 1976 онд [[Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн]] цол
* 1986 онд &quot;Мөнгөн залаа&quot; балет, &quot;Найрамдал&quot; симфони удиртгал, &quot;Монголын сайхан орон&quot; баримтат киноны хөгжмөөр [[Төрийн шагнал]] хүртсэн.

== Бүтээлүүд ==
“Монголын сайхан орон” баримтат киног 1961 онд [[Ардын хувьсгал]]ын 40 жилийн ойд зориулан [[Монгол кино үйлдвэр|&quot;Монгол кино&quot; үйлдвэр]], БНАГУ-ын “Дефа” кино үйлдвэртэй хамтран бүтээжээ. Энэ киноны хөгжим нь бие даасан симфони зохиолтой эн тэнцэхүйц шилдэг туурвил бөгөөд Э.Чойдогийн төрийн шагнал хүртсэн бүтээлийнх нь нэг нь юм. 

=== Дуурь, хөгжимт драм ===
* &quot;Эрдэнийн Дорж&quot; 1950 он
* &quot;Алтан ай&quot; 1950 он
* &quot;Ариунзул’ дуурь&quot; 1966 он
* &quot;Хаш цагаан өргөө&quot; 1981 он
* &quot;Дөшин жирмийнхэн&quot;

=== Бүжгэн жүжиг ===
* &quot;Шарилжин дундах цэцэг&quot; (Ч.Нацагдоржийн зохиол) 1965 он
* &quot;Мөнхийн найрамдал&quot;  1968 он
* &quot;Хөгжмийн эгшиг&quot; 1973 он
* &quot;Мөнгөн залаа&quot; 1979 он 
*&quot;Чойжид дагина&quot; 
*”Орчин үеийн бүжиг”

=== Хөгжмийн бүтээл === 
* &quot;Монголын сайхан орон&quot; симфони чуулбар 1954 он
* &quot;Хөдөлмөрийн нэг өдөр&quot; симфони чуулбар 1958 он
* &quot;Ардын баяр&quot; удиртгал 1962 он
* &quot;Найрамдал&quot; удиртгал 1962 он
* &quot;Бүжгийн чуулбар&quot; 1974 он
* &quot;Улаанбаатарын өглөө&quot; симфони найраглал 1975 он
* &quot;Шивээ хиагтын ялалт&quot; удиртгал 1986 он

=== Киноны хөгжим ===
* &quot;Монголын сайхан орон&quot; баримтат кино 1961 он
* &quot;[[Хүргэн хүү]]&quot; УСК 1970 он
* &quot;[[Дайсны цэргүүдээ сонсоцгоо!]]&quot; УСК 1971 он
* &quot;[[Эх бүрдийн домог]]&quot; УСК 1973 он
* &quot;[[Нар хиртсэн жил]]&quot; УСК 1974 он
* &quot;[[Загийн алим]]&quot; УСК 1976 он
* &quot;[[Таван одот тугийн эзэд]]&quot; баримтат кино 1977 он
* &quot;[[Туулсан зам]]&quot; баримтат кино  1981 он

=== Ардын хөгжимд зориулсан бүтээл ===
* &quot;Ардын дууны цоморлиг&quot; 1955 он
* Монголын ардын дууны сэдэвт удиртгал 1962 он
* &quot;Хөдөө нутгийн үзэсгэлэн&quot; удиртгал 1985 он
* &quot;Нарлаг эх орон&quot; чуулбар 1985 он
* &quot;Хүлгийн хурдаар&quot; удиртгал 1987 он

=== Цөөхүүл хөгжмийн бүтээл ===
* Монгол бүжиг 1950 он
* Төгөлдөр хуурын прелюди 1958 он
* Монгол ардын 3 дуу төгөлдөр хууртай 1958 он
* Хийлийн гоцлол төгөлдөр хууртай 1959 он
* Велончель(морин хийл) гоцлол төгөлдөр хууртай 1960 он
* Хийлийн гоцлол төгөлдөр хууртай 1961 он
* Төгөлдөр хуурийн 4 перлюди 1961 он
* Чавхдаст хөгжмийн дөрвөл (4 ангитай) 1961 он
* Төгөлдөр хуурт зориулсан хувилбар аяз 1962 он
* Ятга хуучирын аяз 1963 он
* Чавхдаст хөгжмийн гурвал 1964 он
* Үндэсний цөөхүүлд зориулсан дөрвөл аяз 1960-1970 он
* Шудрага гоцлол төгөлдөр хууртай 1971 он
* Mорин хуурын гоцлол 1971 он
* Ёочингын гоцлол төгөлдөр хууртай 1978 он
* Морин хуурын гоцлол ардын найрал хөгжимтэй 1979 он
* Ардын дууны найрууллага ардын цөөхүүл хөгжимд 1983 он
* Mорин хуурын чуулга төгөлдөр хууртай 1985 он
* &quot;Хөгжилын зам&quot; ардын хөгжмийн цөөхүүл 1986 он
* Ятгын чуулганд зориулсан аяз төгөлдөр хуурын прелюди 1986 он

=== Бүжгийн хөгжим ===
* Молдав, Орос, Болгар, Польш, Унгар, Гүрж, Барга бүжиг 1950 он 
*Солонгос, Дорно зүгийн, Үзэмчин, &quot;Баатруудын бүжиг&quot;, &quot;Эсгийчин&quot; 1951 он 
*&quot;Халх&quot; (Лувсангомбо эх дэглэлт) 1951 он 
*&quot;Ардын баяр&quot; |чуулбар|, &quot;Малчин&quot;, &quot;Дөрвөд&quot; бүжиг 1952 он
* &quot;Торгууд&quot; (Радгаа эх дэглэлт) 1952 он 
*Буриад, Зүүн Монголын бүжгийн чуулбар 1953 он 
* &quot;Баруун монгол бүжгийн чуулбар&quot; (Лувсангомбо эх дэглэлт) 1954 он
* &quot;Говийн залуус&quot; (Гүрбазар) 1954 он
* &quot;Эрийн гурван наадам&quot; (Ц.Сэвжидийн дэглэлт) 1955 он
* &quot;Охидын уянга&quot; 1968 он 
*&quot;Охид&quot; 1971 он 
* &quot;Жалам хар&quot; (Ц.Сэвжидийн дэглэлт) 1972 он 
* &quot;Аягатай бүжиг&quot; (Ц.Сэвжидийн дэглэлт) 1981 он 
зэрэг 60 гаруй бүжгийн хөгжим 

=== Дуу ===
* &quot;Миний ээж&quot; (А.Дандий-Ядам) 
*&quot;Малчин&quot; (Д.Авирмэд) 1950 он
* &quot;Д.Сүхбаатарын магтуу&quot; 1951 он
* &quot;Намын тухай дуу&quot; (Ч.Лхамсүрэн) 1954 он
* &quot;Хэрлэн&quot; (Д.Лувсаншарав) 1957 он
* &quot;Наран дурьтгал эх орон&quot; (Ш.Дашдооров) 1974 он
* &quot;Саальчин бүсгүй&quot; (Л.Дагвадорж) 1975 он
* &quot;Энхийн саруул өргөө&quot; (С.Сүрэнжав) 1983 он
* &quot;Миний сайхан ээж&quot; (Ч.Чимэд) 

{{DEFAULTSORT:Чойдог, Эрэгзэнгийн}}
[[Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч]]
[[Ангилал:Хөгжмийн багш]]
[[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]]
[[Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн]]
[[Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч]]
[[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1926 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1988 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>1byryukbu5renc6hupi0dg8sdmuokok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>R (программчлалын хэл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66085</id>
    <revision>
      <id>867258</id>
      <parentid>866983</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T00:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120433" sha1="hz5ula9b2uea5irh1rlm37ra2dx7fdu" xml:space="preserve">{{Infobox programming language
| name                   = R хэл
| logo                   = [[File:R logo.svg|200px|Лого]]
| released               = {{Start date and age|1993|08}}&lt;ref name=&quot;Interface98&quot;&gt;{{cite techreport |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Interface98.pdf |title=R : Past and Future History |first=Ross |last=Ihaka |institution=Statistics Department, The University of Auckland, Auckland, New Zealand |conference=Interface '98 |year=1998}}&lt;/ref&gt;
| designer               = [[wikisource:en:Ross Ihaka|Ross Ihaka]] and [[wikisource:en:Robert Gentleman (statistician)|Robert Gentleman]]
| developer              = R Core Team&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ |at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}}&lt;/ref&gt;
| typing                 = [[wikisource:en:dynamic typing|Dynamic]]
| implementations        =
| dialects               =
| influenced             = 
| license                = [[GNU GPL#Version 2|GNU GPL v2]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.r-project.org/COPYING |title=R license |publisher=r-project |access-date=6 June 2016}}&lt;/ref&gt;
| website                = [https://www.r-project.org/ www.r-project.org]
| wikibooks              = 
| paradigms              = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[Array programming|Array]], [[Object-oriented programming|object-oriented]], [[Imperative programming|imperative]], [[Functional programming|functional]], [[Procedural programming|procedural]], [[Reflective programming|reflective]]
| latest_release_version = 3.4.0 (You Stupid Darkness)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-devel/NEWS.html|title=R News|website=CRAN|access-date=22 April 2017}}&lt;/ref&gt;
| latest_release_date    = {{Start date and age|2017|04|21}}
| latest_test_version    =
| latest_test_date       =
| influenced_by          = 
| file_ext               = .r, .R, .RData, .rds, .rda
}}

R нь статистик тооцоолол, график дүрслэлд зоиулагдсан нээлттэй эх бүхий [[программчлалын хэл]] болон програм хангамж бөгөөд Статистик Тооцооллын R Сан дээр түшиглэдэг.{{refn| R language and environment
* {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ| at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}}
R Foundation
* {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-the-R-Foundation_003f |title=R FAQ |at=2.13 What is the R Foundation? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}}
The R Core Team [https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Citing-R asks authors who use R in their data analysis] to cite the software using:
* R Core Team (2016). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. URL http://www.R-project.org/.
}} R хэлийг статистикчид, [[Data mining|өгөгдлийн уурхайчид]] статистикийн програм хангамж{{refn| widely used
* {{cite journal | author1 = Fox, John | author2 = Andersen, Robert | lastauthoramp = yes | title = Using the R Statistical Computing Environment to Teach Social Statistics Courses | publisher = Department of Sociology, McMaster University | date = January 2005 | url = http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | format = PDF | accessdate = 2006-08-03 | archive-date = 2016-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611085820/http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | url-status = dead }}
* {{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html |title=Data Analysts Captivated by R's Power | date=2009-01-06 | accessdate=2009-04-28|last=Vance| first=Ashlee |work=[[New York Times]]| quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}}
}} зохиох, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html|title=Data Analysts Captivated by R's Power|date=2009-01-06|accessdate=2009-04-28|last=Vance|first=Ashlee|work=[[New York Times]]|quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}}&lt;/ref&gt; зэрэгт өргөн хэрэглэхийн зэрэгцээ сүүлийн жилүүдэд түүний хэрэглээ бусад чиглэлд ч хурдацтай өсөн нэмэгдэж байна.{{refn| R's popularity
* David Smith (2012); [http://java.sys-con.com/node/2288420 ''R Tops Data Mining Software Poll''], Java Developers Journal, May 31, 2012.
* Karl Rexer, Heather Allen, &amp; Paul Gearan (2011); [http://www.rexeranalytics.com/Data-Miner-Survey-Results-2011.html ''2011 Data Miner Survey Summary''], presented at Predictive Analytics World, Oct. 2011.
* {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}}
* {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi =  10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}}
}}

R бол GNU програм хангамж юм.{{refn| GNU project
* {{cite web | url=http://directory.fsf.org/project/gnur/ | publisher=Free Software Foundation (FSF) Free Software Directory|title=GNU R |date=19 July 2010|accessdate=13 November 2012}}
* {{cite web | author=R Project|date=n.d.|url=https://www.r-project.org/about.html | title=What is R? | accessdate=2009-04-28}}
}} R програмын эх код [[Си хэл|C]], [[Фортран|Fortran]], R хэл дээр бичигдсэн.&lt;ref&gt;{{cite web|author=&quot;Wrathematics&quot;|url=http://librestats.com/2011/08/27/how-much-of-r-is-written-in-r/|title=How Much of R Is Written in R|date=27 August 2011|accessdate=2011-12-01|publisher=librestats}}&lt;/ref&gt; R програмыг [[GNU General Public License|GNU GPL Олон Нийтийн Лиценз]]-ээр голлох [[Үйлдлийн систем|үйлдлийн системүүд]] дээр үнэ төлбөргүй ашиглах боломжтой. Мөн R нь командын мөрнөөс ажилладаг тул зориулалтын [[Хэрэглэгчийн график интерфейс|график интерфейс]] бүхий програмаар дамжуулан ашиглах нь зүйтэй.&lt;ref name=&quot;R_gui&quot;&gt;{{cite web|title=7 of the Best Free Graphical User Interfaces for R|url=http://www.linuxlinks.com/article/20110306113701179/GUIsforR.html|website=linuxlinks.com|accessdate=9 February 2016}}&lt;/ref&gt;

== Түүх ==
R нь John Chambers гэдэг хүний Bell Labs-д ажиллаж байх үедээ зохиосон [[wikisource:en:S (programming language)|програмчлалын S хэл]] дээр тулгуурласан. Эдгээрийн хооронд хэдэн чухал ялгаа байдаг ч S хэлээр бичигдсэн кодын ихэнх нь R дээр шууд ажилладаг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.r-project.org/about.html|title=R: What is R?|website=R-Project|accessdate=7 February 2016}}&lt;/ref&gt;

R програмыг Росс Ihaka , Роберт Gentleman&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://myprofile.cos.com/rgentleman|title=Individual Expertise profile of Robert Gentleman|last=Gentleman|first=Robert|date=9 December 2006|accessdate=2009-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723215206/http://myprofile.cos.com/rgentleman|archivedate=23 July 2011}}&lt;/ref&gt; нар Шинэ Зеландын Веллингтон Их Сургууль-д байх үедээ зохиосон бөгөөд одоогоор ''R Development Core Team'' хөгжүүлж байна. S хэлний зохиогч Chambers уг багийн нэг гишүүн юм. R гэх нэр нь түүнийг анхлан зохиогчдын нэр болон гол суурь нь болсон S хэлний нэртэй холбоотой.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Why-is-R-named-R_003f|title=The R FAQ: Why is R named R?|isbn=3-900051-08-9|author=Kurt Hornik|accessdate=2008-01-29}}&lt;/ref&gt; Төсөл 1992 онд санаачлагдсан бол анхны хувилбар нь 1995 онд гарсан. Харин тогтвортой beta хувилбар нь 2000 онд гарсан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/html/interface98-paper/paper_2.html|title=R : Past and Future History -- A Free Software Project|website=cran.r-project.org|access-date=2016-05-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|title=Over 16 years of R Project history|website=Revolutions|access-date=2016-05-30|archive-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006060821/http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Massey.pdf|title=The R Project: A Brief History and Thoughts About the Future|last=Ihaka|first=Ross|date=|website=stat.auckland.ac.nz|publisher=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

== R програм Монгол улсад ==
R програмыг хэрэглэх, R хэлийг судлах явдал [[Монгол улс]]ад улам бүр дэлгэрч буй бөгөөд үүнийг гэрчлэх мэдээ материал&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.num.edu.mn/?p=38344|title=Судалгаанд статистикийн аргыг хэрэглэх нь сэдэвт сургалт амжилттай болж өндөрлөлөө|website=news.num.edu.mn|access-date=2016-11-29}}&lt;/ref&gt;, нийгмийн сүлжээний бүлгэмүүд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/238749916309897/|title=Монголын R хэрэглэгчдийн групп|website=facebook.com|access-date=2017-05-19}}&lt;/ref&gt; цөөнгүй байна. Зарим их, дээд сургууль сургалтын хөтөлбөртөө R програмыг нэвтрүүлснээс тухайлан [[Монгол Улсын Их Сургууль]] дээр хэрэгжиж буй Статистик хөтөлбөрийг дурдаж болно.{{citation needed|date=May 2017}} Монгол хэл дээрх ном, сурах бичиг, гарын авлагын хувьд [https://web.archive.org/web/20171129163653/http://galaa.mn/ Г.Махгал], Ш.Мөнгөнсүх нар бичиж Б.Магсаржав хянан тохиолдуулсан [https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html Статистик програмчлалын R хэл] сурах бичиг хэвлэгдэн гарчээ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|title=МУИС Пресс хэвлэлийн газар|website=mongolbooks.com|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519163835/http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://magadlal.mn/books/id-2.html|title=www.magadlal.mn|website=magadlal.mn|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Статистикийн зүгээс онцлох зүйлс ==
R, түүний сангууд олон янзын статистик болон график хэрэгсэл агуулдаг. Тухайлбал шугаман болон шугаман бус загвар, статистик шинжүүрүүд, хугацаан цувааны шинжилгээ, бүлэглэх, ангилах болон бусад олон шинжилгээ дурдаж болно. Мөн R програмын нэмэлт багцууд олон янзын функц болон бусад зүйлс агуулдаг. R хэлний стандарт функцүүдийн олонх нь R хэл дээрээ бичигдсэн бөгөөд нэмэлтээр [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээрх код оруулан ажиллуулж болдог. Өндөр мэдлэг чадвартай хэрэглэгчид C, C++,&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.jstatsoft.org/v40/i08|title=Rcpp: Seamless R and C++ Integration|first1=Dirk|last1=Eddelbuettel|first2=Romain|last2=Francois|journal=[[Journal of Statistical Software]]|volume=40|issue=8|year=2011|doi=10.18637/jss.v040.i08}}&lt;/ref&gt; [[Java]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Calling R from Java|first=Duncan|last=Temple Lang|url=http://www.nuiton.org/attachments/168/RFromJava.pdf|date=6 November 2010|accessdate=18 September 2013|publisher=Nuiton}}&lt;/ref&gt; [[.NET Фрэймворк|.NET]]{{refn| .NET Framework
* {{cite web  |title=Making GUIs using C# and R with the help of R.NET |url = http://psychwire.wordpress.com/2011/06/19/making-guis-using-c-and-r-with-the-help-of-r-net/}}
* {{cite web |title=R.NET homepage |url=http://rdotnet.codeplex.com/ |access-date=2017-05-18 |archive-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013020201/http://rdotnet.codeplex.com/ |url-status=dead }}
* {{cite conference |url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |title=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |last1=Haynold |first1=Oliver M. |date=April 2011 |conference=R/Finance 2011 |conference-url=http://www.rinfinance.com/RinFinance2011/agenda/ |publisher= |book-title= |pages= |location=Chicago, IL, USA |id= }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-27 00:13:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-24 01:53:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-20 23:59:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-18 03:45:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-14 23:52:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-12 03:31:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-09 00:17:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-06 04:13:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-03 00:06:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-31 05:13:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-27 23:53:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-25 04:34:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-22 00:43:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-19 00:19:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-16 01:14:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-13 00:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-10 01:11:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-07 00:12:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-04 01:07:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-30 23:49:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-28 01:35:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-25 00:08:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-22 00:37:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-18 23:54:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-16 01:14:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-13 00:14:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-10 00:40:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-09 01:15:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-30 00:38:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-27 00:13:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-24 00:21:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-20 23:36:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-18 00:41:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-14 23:39:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-12 00:42:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-09 00:06:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-06 00:39:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-02 23:33:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-30 00:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-26 23:38:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-24 00:34:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-23 18:36:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-20 20:14:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-04 03:21:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-31 23:46:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-29 01:12:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 23:40:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 15:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-20 22:50:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-17 23:46:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-14 22:54:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-11 23:57:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-08 23:22:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-05 23:40:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-02 22:48:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-27 23:49:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-24 22:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-21 23:32:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-18 23:02:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-15 23:30:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-12 22:45:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-09 23:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-06 23:31:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-03 22:53:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-31 23:53:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-28 22:54:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-25 23:32:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-22 23:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-19 23:35:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-16 22:55:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 23:22:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 03:16:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-10 04:04:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-05 22:44:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-02 21:42:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-31 00:40:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-27 22:10:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-24 22:29:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-21 21:38:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-18 22:42:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-15 21:36:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-12 22:21:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 22:02:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 03:45:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-05 21:09:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-02 19:51:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-25 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-21 23:47:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-15 18:28:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-12 17:33:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-09 18:20:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-06 17:56:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-03 18:15:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-31 17:30:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-28 18:41:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-25 18:26:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-22 19:11:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 17:21:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 11:24:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 02:49:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-14 21:41:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 20:40:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 14:14:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 07:33:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-07 22:30:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-04 21:50:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-01 21:57:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-28 22:26:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-25 21:31:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-22 22:20:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-19 21:38:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-17 02:50:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-13 22:36:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-10 22:11:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-07 23:03:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 22:07:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 15:38:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-01 16:55:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-29 15:32:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 16:17:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 05:15:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-23 08:15:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-20 00:58:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-16 23:37:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-14 01:18:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-10 23:56:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-08 00:11:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-05 00:39:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-01 23:58:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-30 00:38:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 23:52:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 09:26:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-23 08:56:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-20 08:08:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-17 09:00:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-13 02:17:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 12:20:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 07:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 03:51:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-11 22:54:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-09 17:17:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 22:40:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 15:10:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 05:45:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 21:39:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 08:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-23 17:13:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 20:09:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 00:21:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-19 00:48:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-17 00:06:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 12:49:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 04:39:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 09:35:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 00:55:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-12 01:56:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-09 01:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-06 02:10:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-04 21:26:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-29 00:04:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-26 00:51:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-23 00:06:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-20 02:24:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-17 00:55:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-14 00:10:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-11 00:45:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-08 00:19:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-05 00:52:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-01 23:56:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-29 01:00:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-26 00:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-23 00:44:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 23:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 21:44:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 19:51:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 17:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 16:01:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 14:02:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 12:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 10:14:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 08:24:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 06:31:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 04:38:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 02:34:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-17 22:09:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-07 21:38:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-04 20:50:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-01 22:11:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-29 20:49:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-26 21:49:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-23 21:06:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-20 21:41:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-17 20:54:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-14 21:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-11 20:48:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-08 21:41:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 20:55:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 14:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 07:26:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 01:27:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-01 22:19:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-26 23:16:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-23 22:32:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-20 22:59:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-17 22:13:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-14 23:11:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-11 22:21:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-08 22:50:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-05 22:25:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-02 23:03:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-30 22:09:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-29 19:19:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-24 22:21:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 22:54:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 17:03:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-18 17:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 17:33:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 11:02:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-11 21:07:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-08 21:55:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-05 21:02:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-02 21:53:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-30 21:14:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-27 21:46:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-24 20:59:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-21 22:01:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-18 21:06:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-15 21:41:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-12 21:15:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-09 22:36:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-06 21:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-03 21:52:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-30 20:59:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-27 21:53:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-24 21:25:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 21:36:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 15:16:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-18 15:56:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-15 15:31:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-12 16:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-09 17:02:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-06 18:17:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-20 23:39:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-18 22:35:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-08 00:12:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-05 00:41:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-01 23:54:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-29 01:10:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-26 00:54:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-23 00:42:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-20 00:16:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-17 00:39:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-13 23:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-11 01:00:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-07 23:55:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-05 00:50:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-02 00:13:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-30 00:43:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-27 00:02:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-24 00:51:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-20 23:52:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-18 00:48:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 23:48:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 19:34:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 14:52:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 12:21:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 09:07:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-10 16:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-07 15:01:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-04 16:35:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-31 09:33:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-28 12:22:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-25 09:51:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-22 09:58:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-17 13:54:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-14 14:33:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-11 13:16:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-08 15:15:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-05 13:29:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-02 14:31:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-29 14:02:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-26 13:52:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-24 18:03:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-20 11:07:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-17 11:47:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-14 11:19:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-11 11:45:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-08 10:54:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-05 11:53:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-02 10:48:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-30 11:46:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-27 11:12:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-24 11:42:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-21 11:41:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-18 12:34:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-15 11:55:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-12 10:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-09 11:53:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-08 10:54:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-07 08:13:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-06 00:38:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-04 23:27:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-02 01:42:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-29 00:14:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-26 01:43:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-23 00:59:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-20 00:07:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-17 00:48:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-14 00:20:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-11 00:57:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-07 20:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-04 18:23:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-01 20:05:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-29 19:22:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-27 03:09:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 17:56:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 05:41:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-22 02:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-21 08:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 14:08:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 01:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-19 12:23:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-18 12:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-17 20:04:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-14 21:51:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-11 21:02:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-08 21:37:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-05 20:47:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-02 21:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-28 21:02:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-25 21:36:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-22 21:10:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-19 21:40:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-16 21:01:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-13 21:44:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-10 20:53:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-07 21:24:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-04 20:40:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-01 21:47:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 19:37:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 03:10:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-28 03:40:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-27 08:11:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-26 15:41:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-25 23:48:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 23:22:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 03:04:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-23 10:42:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-22 16:16:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-21 15:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 20:27:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 05:13:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-19 13:05:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-18 13:06:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 16:34:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 00:43:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-16 09:14:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-13 01:25:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-10 07:39:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-07 00:41:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-04 00:02:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-01 00:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-28 23:55:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-26 00:48:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-22 23:59:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-20 00:42:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-16 23:59:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-14 00:46:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-10 23:47:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-08 01:13:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-05 00:45:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-01 23:52:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-29 01:02:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-25 23:51:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-23 00:47:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-20 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-17 00:36:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-13 23:55:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-11 00:55:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-07 23:50:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-05 19:50:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-02 00:06:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-30 01:23:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-26 23:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-24 01:20:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-20 23:50:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-18 00:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-15 00:08:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-12 00:39:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-08 23:53:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-06 01:17:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-02 23:50:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-30 01:05:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 23:46:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 05:10:10 InternetArchiveBot }}
}} болон [[Python]] зэрэг хэл дээр R хэлний объект уруу шууд хандаж ажиллах код бичдэг.&lt;ref name=&quot;SASvsR&quot;&gt;{{cite web|url=https://intellipaat.com/blog/choosing-between-sas-r-and-python-for-big-data-solution/|title=Choosing between SAS, R and Python for Big Data Solution - Intellipaat Blog|first=|last=Intellipaat|work=intellipaat.com|accessdate=2 December 2016}}&lt;/ref&gt; Статистик тооцооллын бусад хэлнүүдээс ялгарах гол давуу тал бол R хэлний [[Объект хандалтат програмчлал|объект-хандалтат]] чанар бөгөөд энэ нь S хэлнээс түүнд дамжсэн билээ. R хэлний бас нэг онцлог lexical scoping зарчмыг хэрэгжүүлсэн явдал юм.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jackman|first=Simon|title=R For the Political Methodologist|journal=The Political Methodologist|volume=11|issue=1|pages=20–22|date=Spring 2003|publisher=Political Methodology Section, [[American Political Science Association]]|url=http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|format=PDF|accessdate=2006-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721143309/http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|archivedate=2006-07-21}}&lt;/ref&gt;

Түүний өөр нэг давуу тал бол математикийн тэмдэгт агуулсан, хэвлэлийн шаардлагад нийцэх график диаграм байгуулдаг явдал юм. Мөн нэмэлт багцуудын тусламжтай динамик болон интерактив график диаграм ч байгуулах боломжтой.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|title=CRAN Task View: Graphic Displays &amp; Dynamic Graphics &amp; Graphic Devices &amp; Visualization|publisher=The Comprehensive R Archive Network|accessdate=2011-08-01|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926233106/https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

R програм өөрийн баримт бичиг боловсруулалтын [[LaTeX]] төст Rd гэх форматтай.&lt;ref name=&quot;R_Rd&quot;&gt;{{cite web|title=Rd format|url=http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|website=hep.by|accessdate=9 February 2016|archive-date=13 Есдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913185536/http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Програмчлалын зүгээс онцлох зүйлс ==
R нь шууд хөрвүүлэгдэн ажилладаг хэл бөгөөд хэрэглэгчид түүнийг командын мөрний хөрвүүлэгчээр дамжуулж ашигладаг. Хэрэв хэрэглэгч R хэлний командын мөрөнд &lt;code&gt;2+2&lt;/code&gt; гэж бичээд enter дарвал компьютер доор үзүүлсэн шиг 4 гэсэн хариу өгнө:&lt;source lang=&quot;rout&quot;&gt;
&gt; 2+2
[1] 4
&lt;/source&gt;R програм энэ тооцоог тус бүр нэг элементтэй хоёр векторын нийлбэр гэж ойлгох тул үр дүн нь нэг элементтэй вектор байна. &lt;code&gt;[1]&lt;/code&gt; угтвар векторын эхний элемент хэвлэгдсэнийг илтгэнэ (энэ нь тооцооны үр дүн олон мөр дамнан хэвлэгдэх үед илүү ашиг тустай байдаг).

APL , MATLAB зэрэгтэй адил R хэл матриц дээрх арифметик үйлдлүүдийг дэмждэг. R-ын [[Өгөгдлийн бүтэц|өгөгдлийн бүтцэд]] вектор, матриц, массив, датафрейм (өгөгдлийн сангийн хүснэгттэй төстэй), лист зэрэг багтдаг.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dalgaard|first=Peter|title=Introductory Statistics with R|url=https://archive.org/details/introductorystat0000dalg_u2n4|year=2002|publisher=Springer-Verlag|location=New York, Berlin, Heidelberg|isbn=0387954759|pages=[https://archive.org/details/introductorystat0000dalg_u2n4/page/10 10]–18, 34}}&lt;/ref&gt; Эдгээр объектуудаас гадна регрессийн загвар, хугацаан цуваа болон гео-орон зайн координат зэрэг өөр бусад төрлийн объектууд байдаг. Мөн хэрэглэгч өөрөө шинээр объектын класс тодорхойлж ашиглах боломжтой. Скаляр төрлийн өгөгдлийн хувьд энэ нь бие даасан өгөгдлийн бүтэц болдоггүй.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Ihaka|first=Ross|last2=Gentlman|first2=Robert|date=Sep 1996|title=R: A Language for Data Analysis and Graphics|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/R-paper.pdf|journal=Journal of Computational and Graphical Statistics|publisher=American Statistical Association|volume=5|issue=3|pages=299–314|doi=10.2307/1390807|accessdate=2014-05-12}}&lt;/ref&gt; Үүний оронд скаляр утгыг нэг урттай вектор гэж үздэг.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://adv-r.had.co.nz/Data-structures.html|title=Data structures · Advanced R.|website=adv-r.had.co.nz|access-date=2016-09-26}}&lt;/ref&gt;

R нь зарим функцийн хувьд функц бүхий [[процедур хандалтат програмчлал]] болон ерөнхий функц бүхий [[объект хандалтат програмчлал]]&lt;nowiki/&gt;ын аль алийг дэмждэг. Ерөнхий функц нь түүний аргументаар дамжин ирсэн объектын классаас хамааран ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл ерөнхий функц объектын классыг ялгаад улмаар харгалзах функц уруу замчилж өгдөг. Жишээлбэл &lt;code&gt;print&lt;/code&gt; нэртэй ерөнхий функц ашиглан бараг бүх төрлийн объектын утгыг хэвлэх тушаалыг  &lt;code&gt;print(objectname)&lt;/code&gt;  хэлбэрээр өгч болдог.&lt;ref name=&quot;help_print&quot;&gt;{{cite web|last1=R Core Team|title=Print Values|url=https://stat.ethz.ch/R-manual/R-devel/library/base/html/print.html|website=R Documentation|publisher=R Foundation for Statistical Computing|accessdate=30 May 2016}}&lt;/ref&gt;

== Багц ==
R програмын боломж бололцоог хэрэглэгчдийн үүсгэсэн ''багц'' нэмж суулгах замаар жишээлбэл мэргэжлийн статистикийн арга техник, график төхөөрөмж (тухайлбал ggplot2 багц, зохиогч нь Hadley Wickham), импорт/экспортын боломжууд, тайлан гаргах хэрэгсэл (knitr, Sweave) гэх мэтээр өргөтгөх боломжтой. Тэдгээр багцууд голдуу R заримдаа [[Java]], [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээр бичигдсэн байдаг.{{citation needed|date=January 2016}}

R програмын суулгацад агуулагдах үндсэн багцуудаас гадна Comprehensive R Archive Network (CRAN),&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cran.r-project.org/|title=The Comprehensive R Archive Network|publisher=}}&lt;/ref&gt; Bioconductor, Omegahat,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.omegahat.net/|title=Omegahat.net|publisher=Omegahat.net|date=|accessdate=2016-09-09}}&lt;/ref&gt; GitHub болон бусад агуулахуудад (2017 оны 4 сарын байдлаар) 10500 нэмэлт багц байна.{{refn| packages available from repositories
* {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}}
* {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi =  10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}}
* {{Cite web|url = http://www.rdocumentation.org/|title = &lt;nowiki&gt;Search all R packages and function manuals | Rdocumentation&lt;/nowiki&gt;|date = 2014-06-16|accessdate = 2014-06-16|website = Rdocumentation|publisher = }}
}}

== Гол үе шатууд ==
R програмын өөрчлөлтийн түүхчилсэн жагсаалт CRAN дээр хадгалагдаж байдаг.&lt;ref name=&quot;RNews&quot;&gt;Changes in versions 3.0.0 onward:
&lt;/ref&gt; Тэдгээрээс заримыг онцлон дор жагсаав.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Release
! Date
! Description
|-
! 0.16
|
|This is the last [[Alpha test|alpha]] version developed primarily by Ihaka and Gentleman. Much of the basic functionality from the &quot;White Book&quot; (see [[S (programming language)#History|S history]]) was implemented. The mailing lists commenced on April 1, 1997.
|-
! 0.49
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot;|1997-04-23
| This is the oldest [[Source code|source]] release which is currently available on CRAN.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cran.r-project.org/src/base/R-0/|title=Index of /src/base/R-0|publisher=}}&lt;/ref&gt; CRAN is started on this date, with 3 mirrors that initially hosted 12 packages.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/1997/000001.html|title=ANNOUNCE:  CRAN|publisher=}}&lt;/ref&gt; Alpha versions of R for Microsoft Windows and the [[classic Mac OS]] are made available shortly after this version.{{citation needed|reason=the CRAN announcement does not specifically mention Windows or Mac OS|date=October 2015}}
|-
! 0.60
| 1997-12-05
| R becomes an official part of the [[GNU Project]]. The code is hosted and maintained on [[Concurrent Versions System|CVS]].
|-
! 0.65.1
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot;|1999-10-07
| First versions of update.packages and install.packages functions for downloading and installing packages from CRAN.&lt;ref&gt;https://cran.r-project.org/src/base/NEWS.0&lt;/ref&gt;
|-
! 1.0
| 2000-02-29
| Considered by its developers stable enough for production use.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/2000/000127.html|title=R-1.0.0 is released|author=Peter Dalgaard|accessdate=2009-06-06}}&lt;/ref&gt;
|-
! 1.4
| 2001-12-19
| S4 methods are introduced and the first version for [[macOS|Mac OS X]] is made available soon after.
|-
! 2.0
| 2004-10-04
| Introduced [[lazy loading]], which enables fast loading of data with minimal expense of system memory.
|-
! 2.1
| 2005-04-18
| Support for [[UTF-8]] encoding, and the beginnings of [[internationalization and localization]] for different languages.
|-
! 2.11
| 2010-04-22
| Support for Windows 64 bit systems.
|-
! 2.13
| 2011-04-14
| Adding a new compiler function that allows speeding up functions by converting them to byte-code.
|-
! 2.14
| 2011-10-31
| Added mandatory namespaces for packages. Added a new parallel package.
|-
! 2.15
| 2012-03-30
| New load balancing functions. Improved serialization speed for long vectors.
|-
! 3.0
| 2013-04-03
| Support for numeric index values 2&lt;sup&gt;31&lt;/sup&gt; and larger on 64 bit systems.
|}

== Интерфейсүүд ==
Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг R хэлний график интерфэйс бүхий хөгжүүлэлтийн цогц орчин бол RStudio юм. Үүнтэй ижил төстэй интерфэйс гэвэл R Tools for Visual Studio програмыг нэрлэж болно.

R хэлэнд зориулагдсан интерфейст мөн Crackle GUI, R Commander, RKWard багтана.

Өргөн хэрэглэгддэг зарим редактор R хэлийг дэмждэг. Тухайлбал Eclipse,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.walware.de/goto/statet|title=StatET for R|author=Unknown|access-date=2017-05-18|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926134541/http://www.walware.de/goto/statet|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Emacs,
Кейт,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|title=Syntax Highlighting|publisher=Kate Development Team|accessdate=2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707062903/http://www.kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|archivedate=2008-07-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
LyX.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wiki.lyx.org/LyX/LyxWithRThroughSweave|title=LyX with R through Sweave|author=Paul E. Johnson and Gregor Gorjanc|accessdate=2017-04-04}}&lt;/ref&gt;
Notepad++,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sourceforge.net/projects/npptor/|title=NppToR: R in Notepad++|publisher=sourceforge.net|accessdate=2013-09-18|date=8 May 2013}}&lt;/ref&gt;
WinEdt,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/packages/RWinEdt/index.html|title=RWinEdt: R Interface to 'WinEdt'|author=Uwe Ligges|accessdate=2017-04-04}}&lt;/ref&gt;
Tinn-Р.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|title=Tinn-R|accessdate=2017-04-04|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713103753/http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

R хэлийг [[Python]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rpy.sourceforge.net|title=A simple and efficient access to R from Python|accessdate=18 September 2013|date=21 October 2012|first=Laurent|last=Gautier}}&lt;/ref&gt; Perl,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://metacpan.org/module/Statistics::R|title=Statistics::R - Perl interface with the R statistical program - metacpan.org|author=Florent Angly|publisher=}}&lt;/ref&gt; Ruby,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://github.com/alexgutteridge/rsruby|title=GitHub - alexgutteridge/rsruby: Ruby - R bridge.|author=alexgutteridge|work=GitHub}}&lt;/ref&gt; F#&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bluemountaincapital.github.io/FSharpRProvider/|title=F# R Type Provider|author=BlueMountain Capital|publisher=}}&lt;/ref&gt; , Julia&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://github.com/JuliaInterop/RCall.jl}}&lt;/ref&gt; зэрэг хэд хэдэн скрипт хэлнээс хандаж ашиглах боломжтой байдаг.

== useR! хурал ==
R хэрэглэгчдийн албан ёсны жил тутмын цугларалт бол  &quot;[https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html useR!]&quot; юм.&lt;ref name=&quot;user&quot;&gt;&quot;useR!&quot;&lt;/ref&gt;

Үүний анхны арга хэмжээ [https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/ useR! 2004] 2004 оны тав дугаар сард Австри улсын [[Вена]] хотноо зохион байгуулагдсан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|title=useR! 2004 - The R User Conference|accessdate=2013-09-18|date=27 May 2004|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Уг арга хэмжээ 2005 онд өнжсөнөөс хойш жил бүр Европ болон Хойд Америкт ээлжлэн зохион байгуулагдаж байна.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.r-project.org/conferences.html|title=R-related Conferences|author=R Project|date=9 August 2013|accessdate=2013-09-18|archive-date=2015-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Дараагийн хурлуудыг дор жагсаав:
* [https://www.r-project.org/conferences/useR-2006/ useR! 2006, Vienna, Austria]
* [https://web.archive.org/web/20161031082351/http://user2007.org/ useR! 2007, Ames, Iowa, USA]
* [https://web.archive.org/web/20170603005926/http://www.statistik.uni-dortmund.de/useR-2008/ useR! 2008, Dortmund, Germany]
* [https://web.archive.org/web/20161206224014/http://math.agrocampus-ouest.fr/infoglueDeliverLive/evenements/useR2009 useR! 2009, Rennes, France]
* [https://www.r-project.org/conferences/useR-2010/ useR! 2010, Gaithersburg, Maryland, USA]
* [https://web.archive.org/web/20170421113054/http://web.warwick.ac.uk/statsdept/useR-2011/ useR! 2011, Coventry, United Kingdom]
* [https://web.archive.org/web/20161103201807/http://biostat.mc.vanderbilt.edu/wiki/Main/UseR-2012 useR! 2012, Nashville, Tennessee, USA]
* [https://web.archive.org/web/20161103062642/http://www.edii.uclm.es/~useR-2013// useR! 2013, Albacete, Spain]
* [https://web.archive.org/web/20190107054408/http://user2014.stat.ucla.edu/ useR! 2014, Los Angeles, California, USA]
* [http://user2015.math.aau.dk// useR! 2015, Aalborg, Denmark]
*[https://user2016.r-project.org// useR! 2016, Stanford, California, USA]
* [http://user2017.brussels/ useR! 2017, Brussels, Belgium]
*[https://user2018.r-project.org/ useR! 2018, Brisbane, Australia]
*[https://web.archive.org/web/20191202142748/http://www.user2019.fr/ useR! 2019, Toulouse, France]
*[https://user2020.r-project.org/ useR! 2020, St. Louis, Missouri, USA]

== R сэтгүүл ==
''R сэтгүүл'' нь R төслийн нээлттэй хандалттай, хөндлөнгийн хяналттай сэтгүүл юм. Энд R програмын хэрэглээ болон хөгжүүлэлт тухайлбал R хэлний багц, програмчлалын зөвлөмж, мэдээ зэрэг зүйлс хэвлэгддэг.

== SAS, SPSS болон Stata програмуудтай харьцуулахад ==
R програмыг SAS, SPSS, Stata зэрэг өргөн тархсан статистикийн програмуудтай нарийвчлан харьцуулах нь зүйтэй.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.burns-stat.com/pages/Tutor/R_relative_statpack.pdf|title= Comparison of R to SAS, Stata and SPSS|first=Patrick|last=Burns|date=27 February 2007|accessdate=2013-09-18}}&lt;/ref&gt; R нь статистикийн програмуудын харьцуулалт дээр статистикийн шилдэг програмуудтай хамт тэргүүн эгнээнд жагсдаг.

''New York Times'' сонины 2009 оны 1 дүгээр сарын дугаарт өгөгдөл шинжээчдийн дунд R програм хүлээн зөвшөөрөгдөхийн зэрэгцээ SAS зэрэг арилжааны чанартай статистикийн програмын зах зээлд болзошгүй аюул учруулж буй талаар нийтлэл хэвлэгдсэн байдаг.{{refn | R as competition for commercial statistical packages
* {{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=Data Analysts Are Mesmerized by the Power of Program R: [Business/Financial Desk] | date=2009-01-07}}
* {{cite news| url=http://bits.blogs.nytimes.com/2009/01/08/r-you-ready-for-r/ | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=R You Ready for R? | date=2009-01-08}}
}}

== Жишээ ==

=== Бичигдэх хэлбэр ===
Дараах жишээнд уг [[Синтакс|хэлний бичигдэх хэлбэр]] болон командын мөрнөөс ажиллах байдлыг харууллаа.{{citation needed|date=January 2016}}

R хэлэнд утга оноох оператор болох = тэмдэгтийн оронд &lt;- хоёр тэмдэгтээс тогтох сумыг өргөн хэрэглэдэг.&lt;ref&gt;{{cite web|author=R Development Core Team|title=Assignments with the = Operator|url=https://developer.r-project.org/equalAssign.html|accessdate=14 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;source lang=&quot;rout&quot;&gt;
&gt; x &lt;- c(1,2,3,4,5,6)   # Create ordered collection (vector)
&gt; y &lt;- x^2              # Square the elements of x
&gt; print(y)              # print (vector) y
[1]  1  4  9 16 25 36
&gt; mean(y)               # Calculate average (arithmetic mean) of (vector) y; result is scalar
[1] 15.16667
&gt; var(y)                # Calculate sample variance
[1] 178.9667
&gt; lm_1 &lt;- lm(y ~ x)     # Fit a linear regression model &quot;y = f(x)&quot; or &quot;y = B0 + (B1 * x)&quot;
                        # store the results as lm_1
&gt; print(lm_1)           # Print the model from the (linear model object) lm_1

Call:
lm(formula = y ~ x)

Coefficients:
(Intercept)            x
     -9.333        7.000

&gt; summary(lm_1)          # Compute and print statistics for the fit
                         # of the (linear model object) lm_1

Call:
lm(formula = y ~ x)

Residuals:
1       2       3       4       5       6
3.3333 -0.6667 -2.6667 -2.6667 -0.6667  3.3333

Coefficients:
            Estimate Std. Error t value Pr(&gt;|t|)
(Intercept)  -9.3333     2.8441  -3.282 0.030453 *
x             7.0000     0.7303   9.585 0.000662 ***
---
Signif. codes:  0 ‘***’ 0.001 ‘**’ 0.01 ‘*’ 0.05 ‘.’ 0.1 ‘ ’ 1

Residual standard error: 3.055 on 4 degrees of freedom
Multiple R-squared: 0.9583,	Adjusted R-squared: 0.9478
F-statistic: 91.88 on 1 and 4 DF,  p-value: 0.000662

&gt; par(mfrow=c(2, 2))     # Request 2x2 plot layout
&gt; plot(lm_1)             # Diagnostic plot of regression model
&lt;/source&gt;[[Файл:Plots_from_lm_example.svg]]

=== Функцийн бүтэц ===
Хэрэглэгчийн функц зохиоход хялбар байдал нь R хэлний нэг давуу тал юм. Функцийн бие доторх объект функцийн дотоод хувьсагч болохын зэрэгцээ функцийн буцаах утга өгөгдлийн аль ч төрөл хэлбэрт байж болдог.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statmethods.net/management/userfunctions.html|title=Quick-R: User-Defined Functions|first=Robert|last=Kabacoff|year=2012|accessdate=2013-10-28|website=statmethods.net}}&lt;/ref&gt; Функцийн бүтцийг харуулсан жишээг дор өгөв:&lt;source lang=&quot;r&quot;&gt;
functionname &lt;- function(arg1, arg2, ... ){ # функцийн нэр болон аргументуудыг зарлаж байна
  statements                                # тушаалууд
  return(object)                            # object объектыг функцийн утга болгон буцааж байна
}

sumofsquares &lt;- function(x){ # хэрэглэгчийн үүсгэсэн функц
  return(sum(x^2))           # x векторын элементүүдийн квадратуудын нийлбэрийг буцааж байна
}
&lt;/source&gt;&lt;source lang=&quot;rout&quot;&gt;

&gt; sumofsquares(1:3)
[1] 14
&lt;/source&gt;

=== Mandelbrot олонлог ===
R хэл дээрх дараах богинохон код ''c'' комплекс тогтмолын янз бүрийн утганд харгалзах ''z'' = ''z''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + ''c'' тэгшитгэлийн эхний 20 итерацаар Mandelbrot олонлогийг дүрслэн үзүүлнэ. Мөн энэ жишээ дараах зүйлсийг харуулна:
* энд caTools багцын хэрэглээ
* [[комплекс тоо]]&lt;nowiki/&gt;н дээрх үйлдэл
* тоон элементүүдээс тогтох олон хэмжээст массивын хэрэглээ (&lt;code&gt;C&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Z&lt;/code&gt; , &lt;code&gt;X&lt;/code&gt;).&lt;source lang=&quot;r&quot;&gt;
install.packages(&quot;caTools&quot;)  # багц суулгах тушаал
library(caTools)             # write.gif функц ашиглахаар харгалзах багцыг дуудаж байна
jet.colors &lt;- colorRampPalette(c(&quot;#00007F&quot;, &quot;blue&quot;, &quot;#007FFF&quot;, &quot;cyan&quot;, &quot;#7FFF7F&quot;,
                                 &quot;yellow&quot;, &quot;#FF7F00&quot;, &quot;red&quot;, &quot;#7F0000&quot;))
dx &lt;- 400                    # урт
dy &lt;- 400                    # өргөн
C &lt;- complex( real=rep(seq(-2.2, 1.0, length.out=dx), each=dy ),
              imag=rep(seq(-1.2, 1.2, length.out=dy), dx ) )
C &lt;- matrix(C,dy,dx)         # комплекс тоонуудыг матриц хэлбэрт шилжүүлэх
Z &lt;- 0                       # Z хувьсагчид 0 утга оноох
X &lt;- array(0, c(dy,dx,20))   # гаралтанд ашиглах 3 хэмжээст массивыг үүсгэж байна
for (k in 1:20) {            # 20 итерац бүхий давталт
  Z &lt;- Z^2+C                 # итерац
  X[,,k] &lt;- exp(-abs(Z))     # үр дүнг хадгалах
}
write.gif(X, &quot;Mandelbrot.gif&quot;, col=jet.colors, delay=900)
&lt;/source&gt;[[Файл:Mandelbrot_Creation_Animation.gif|400x400px]]

== Санал болгох бусад мэдээлэл ==

* [[wikisource:en:Comparison of numerical analysis software|Comparison of numerical analysis software]]
* [[wikisource:en:Comparison of statistical packages|Comparison of statistical packages]]
* [[wikisource:en:List of numerical analysis software|List of numerical analysis software]]
* [[wikisource:en:List of statistical packages|List of statistical packages]]
* [[wikisource:en:Programming with Big Data in R|Programming with Big Data in R]] (pbdR)&lt;ref&gt;{{cite web|author=Ostrouchov, G., Chen, W.-C., Schmidt, D., Patel, P.|title=Programming with Big Data in R|year=2012|url=http://r-pbd.org/}}&lt;/ref&gt;
* [[wikisource:en:Rmetrics|Rmetrics]]

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|GNU R|R}}
* [https://www.r-project.org/ R төслийн албан ёсны веб сайт]
* [https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-release/R-intro.html An Introduction to R]
* [https://www.r-project.org/doc/bib/R-books.html R books], has extensive list (with brief comments) of R-related books
* [http://www.r-bloggers.com/ R-bloggers], a daily news site about R, with 10,000+ articles, tutorials and case-studies, contributed by over 450 R bloggers.
* [https://web.archive.org/web/20121206104812/http://rgm3.lab.nig.ac.jp/RGM/ The R Graphical Manual], a collection of R graphics from all R packages, and an index to all functions in all R packages
* [http://rseek.org R seek], a custom frontend to Google search engine, to assist in finding results related to the R language
* [https://web.archive.org/web/20061004131509/http://addictedtor.free.fr/graphiques/index.php R Graph Gallery]

== Ашигласан материал ==
{{Reflist|3}}

[[Ангилал:Статистикийн программчлалын хэл]]
[[Ангилал:Чөлөөт статистикийн программ хангамж]]
[[Ангилал:Чөлөөт тоон программ хангамж]]
[[Ангилал:GNU багц]]</text>
      <sha1>hz5ula9b2uea5irh1rlm37ra2dx7fdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Улс орнуудын нэрийн утга учир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66614</id>
    <revision>
      <id>867291</id>
      <parentid>867038</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134542" sha1="dt0q1iwoh6lnt0m7g9ouyjzq0u01zq0" xml:space="preserve">Улс орнуудын нэрийг монгол хэлний цагаан толгойн үсгийн дарааллаар байршуулж, нэрийн утга учрыг тайлбарласан болно.

==А==

=== {{AUS}} ===
Эртний Ромын &quot;Үл мэдэгдэх өмнөдийн газар нутаг&quot; номонд дурдсан нэршилээр буюу Шинэ Латин хэлээр &quot;Өмнөдийн газар нутаг&quot; гэсэн утгатай нэршил. Анх уг нэршлийг 1625 онд Испани хэлээр хэрэглэж байсан &lt;ref&gt;[[Purchas, Samuel]]. &quot;[http://memory.loc.gov/service/rbc/rbdk/d0404/02951422.jpg A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt]&quot;, in ''Hakluytus Posthumus'', Vol. IV, pp. 1422–1432. 1625.&lt;/ref&gt; бөгөөд одоогийн Австрали гэх нэрийг Британийн нэрт Аялагч Меттью Флиндерс 1814 онд байр зүйн нэрээр хэрэглэж, олонд түгээжээ.&lt;ref name=&quot;Flind&quot;&gt;Flinders, Matthew. ''[http://www.slsa.sa.gov.au/encounter/collection/B12985211_259_3.htm A Voyage to Terra Australis] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111005442/http://www.slsa.sa.gov.au/encounter/collection/B12985211_259_3.htm |date=11 November 2012 }}''. 1814.&lt;/ref&gt; Шинэ Өмнөд Уэльсийн амбан захирагч Лаклан Магуэр 1817 оны орчимд Их Британийн колониудын зөвлөлд хүргэсэн тайлан мэдээлэлдээ &quot;Австрали&quot; гэх нэрийг албан ёсны баримт бичигт анхлан ашиглажээ.&lt;ref&gt;Letter of 12 December 1817. Op. cit. ''Weekend Australian'', 30–31 December 2000, p. 16.&lt;/ref&gt; Энэ явдлаас хойш долоон жилийн дараа буюу 1824 онд уг тивийг олон улсад &quot;Австрали&quot; хэмээн нэрлэж хэвшсэн юм.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Department of Immigration and Citizenship|title=Life in Australia|publisher=Commonwealth of Australia|year=2007|page=11|isbn=978-1-921446-30-6|format=PDF|url=http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|accessdate=30 March 2010}}&lt;/ref&gt;   

=== {{AUT}} ===
Герман хэлний &quot;Өстеррайх&quot; гэх үгийг 1147 оноос эхлэн Латин хэлэнд оруулан &quot;Австри&quot; гэж хэрэглэж иржээ. Энэ нь &quot;Дорнын газар нутаг&quot; гэсэн утга бүхий Герман үг юм.&lt;ref&gt;Online Etymology Dictionary. &quot;[http://www.etymonline.com/index.php?search=Austria Austria]&quot;.&lt;/ref&gt;  Ийнхүү нэрлэх болсон нь 976 оны орчимд Баварын вант улсын зүүн хэсэг одоогийн Австри улсын нутаг дэвсгэрийг хамтатган захирдаг байсантай холбоотой. Зарим үндсэрхэг үзэлтнүүд &quot;Дорны эзэнт гүрэн&quot; гэсэн утгатай гэж ч мэтгэдэг. Нэршлийн тухайтад Австралитай тунчиг төстэй нэршил. 

=== {{AZE}} ===
Элленистикийн эрин үед хамаарах Ахеменидийн хаанчлалын цаг мөчид хамаарах үеэс эхлэн &quot;Азербайжан&quot; буюу &quot;Атропатуудын газар нутаг&quot; гэх нэршил үүсчээ. Атропат гэдэг нь эртний Грек хэлээр &quot;Галнаас аврагдагсад&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ancient Egypt's warfare: a survey of armed conflict in the chronology of ancient Egypt, 1600 BC-30 BC|last=Benson|first=Douglas S.|year=1995|publisher=D. S. Benson|url=https://books.google.com/?id=OMRyAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Originally, Media Atropatene was the northern part of greater Media. To the north, it was separated from [[Kingdom of Armenia (antiquity)|Armenia]] by the [[Aras River|R. Araxes]]. To the east, it extended as far as the mountains along the [[Caspian Sea]], and to the west as far as [[Lake Urmia]] (ancient [[Matiane]] Limne) and the mountains of present-day Kurdistan. The [[Sefīd-Rūd|R. Amardos]] may have been the southern border.&quot; from Kroll, S.E. &quot;Media Atropatene&quot;. 1994. in Talbert, J.A. ''[https://books.google.com/books?id=x_FHmc_E2uQC Barrington Atlas of the Greek and Roman World: Map-by-map Directory]''. Princeton University Press, 2000.&lt;/ref&gt; Одоогийн тогтсон нэршил болох Азербайжаныг 1918 онд Орос хэлэнд хувирган бий болгожээ. &quot;Галнаас аврагдагсад&quot; гэх үг хэрхэн бий болсоныг тайлбарлавал, Аугаа их Александрыг насан өөд болсоны дараа Урарти, Саспиричуудын хоорон цус асгаруулсан мөргөлдөн болж улмаар Зүүн Арменийг захирч байсан XVIII Ахеменаны Сатрапы Диадочи Селесиусын дарлалаас чөлөөлж &quot;Атропат&quot; буюу &quot;Галнаас чөлөөлөгсөд&quot; гэх нэр үүссэн домогтой.&lt;ref&gt;[[Strabo]]. ''[[Geographica]]''. XI.xiii.524{{spaced ndash}}526.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Pliny the Elder|Pliny]]. VI.13.&lt;/ref&gt; ''Atropátios Mēdía'' ({{lang|grc|Ἀτροπάτιος Μηδία}}),&lt;ref&gt;[[Strabo]]. ''[[Geographica]]''. XI.xiii.523{{spaced ndash}}529.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Herodotus. ''History''. III.94. Op. cit. Rennell, James. ''[https://books.google.com/books?id=Poc9AAAAYAAJ&amp;pg=PA366 The Geography System of Herodotus Examined and Explained, by a Comparison with Those of Other Ancient Authors, and with Modern Geography]'', Vol. 1. C.J.G. &amp; F. Rivington, 1830. Retrieved 17 September 2011.&lt;/ref&gt; 
::'''''Транскавказ''''', ЗХУ-ын үед албан ёсны баримт бичигт хэрэглэж байсан нэршил. Оросоор &quot;Закавказе&quot; гэсэн үг. Энэ нь Кавказын нуруу сунан тогтсонтой холбогдуулан газар зүйн байршлаар нь нэрлэсэн цэвэр Орос нэршил юм. 

=== {{ALB}} ===
&quot;Албани&quot; гэх нэрний тухайд хоёр хувилбар бий. Эхнийх нь &quot;Альба&quot; буюу Латин хэлний &quot;цагаан&quot; гэх өнгө заасан нэршил. Удаах нь Прото-Индо-Европ хэлний &quot;альб&quot; буюу &quot;толгод&quot; гэх утгатай байр зүйн нэршил. Аль нь ч бай &quot;Албаничуудын газар нутаг&quot; гэсэн утга бүхий нэршил нь өнөө цаг үед иржээ.&lt;ref name=&quot;OEtDalb&quot;&gt;Online Etymology Dictionary. &quot;[http://www.etymonline.com/index.php?search=albania&amp;searchmode=none Albania]&quot;.&lt;/ref&gt; Анх уг нэршлийг манай эриний 1080 онд Мишель Атталейтын номонд Албаной гэх босогчдын газар нутгийг нэрлэсэн хэсэгт дурдсан байдаг.&lt;ref name=&quot;MAhist&quot;&gt;[[Attaliates, Michael]]. ''History''. Op. cit. in Elsei, Robert. ''The Albanian Lexicon of Dion Von Kirkman'', pp. 113–122.&lt;/ref&gt; Анна Комненагын &quot;Алексиад&quot; зохиолд &quot;Албанон&quot; эсвэл &quot;Арбанон&quot; гэж уг нутгийг нэрлэсэн байдаг.&lt;ref&gt;Op. cit. in Wilkes, J.J. ''The Illyrians'', p. 279. 1992. ISBN 978-0-631-19807-9.&lt;/ref&gt;  Дээр дурдсан зохиолуудаас бүр өмнө буюу манай эриний 150 онд Иллирийн эзэрхийллийн эхэн үед буюу Птоломейн үед &quot;Альбани&quot; гэх үгийг ашиглаж байсан баримт бий.   
::'''''Шкипери''''' Албаничууд өөрийн хэлээр улсаа &quot;Шкипери&quot; хэмээн нэрлэж байна. Албани хэлээр &quot;шкип&quot; гэдэг нь &quot;Бүгдийг ойлгож ухаарах&quot; гэсэн утга агуулдаг.&lt;ref&gt;Kristo Frasheri. ''History of Albania (A Brief Overview)''. Tirana, 1964.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mirror.undp.org/albania/download/pdf/albanian.pdf|title=The Albanian Language|last=Lloshi|first=Xhevat|format=PDF|publisher=United Nations Development Programme|accessdate=9 November 2010}}&lt;/ref&gt; Сүүлийн үед &quot;Шкипонье&quot; буюу &quot;Бүргэд&quot; гэсэн утгатай буюу &quot;Бүргэдүүдийн газар нутаг&quot; гэсэн утгатай гэх тайлбар олон нийтийн дунд түгээмэл тархжээ.

=== {{ALG}} ===
Алжир гэдэг нь Османы Турк хэлээр &quot;Чезайр&quot; буюу &quot;арлууд&quot; гэсэн утгыг агуулдаг. Улмаар Франц хэлэнд &quot;Альжер&quot;, Каталон хэлэнд &quot;Алджер&quot; гэж нэвтрэн орсон байдаг.&lt;ref name=&quot;leschi&quot;&gt;[[Louis Leschi|Leschi, Louis]]. ''Origins of Algiers''. 1941. Op. cit. in ''El Djezair Sheets''. July 1941. Op. cit. in &quot;[http://alger-roi.fr/Alger/alger_son_histoire/textes/3_origines_alger_1941_feuillets.htm History of Algeria]&quot;. {{fr icon}}&lt;/ref&gt; Анх &quot;Алжир&quot; гэх нэршлийг 1839 онд Францчууд тус нутгийг эзлэн захирах үед албан ёсоор ашигласан байдаг. Ингэж нэрлэх болсон нь ихээхэн учиртай. Тодруулбал, тус улсын нийслэл хотыг хуучнаар &quot;Жазаир Бани Мазганна&quot; буюу Мазганнагын үр садын арлууд&quot; гэж нэрлэдэг байжээ. Мазганна гэдэг нь тус улсад анхлан үүссэн төрт улс байсан гэдэг. Тус улсын нийслэл хотын эргээс дөрвөн арал цуварч харагддаг. Улсын нэршилтэй холбоотой өөр нэгэн домог бий. Энэ нь Зиридийн хаант улсыг үндэслэгч Зири Ибн Манад гэх хааны нэрнээс үүсэлтэй гэх домог. Зири гэдэг нь Берберчүүдийн хэлээр &quot;Сарны туяа&quot; гэх утгыг илэрхийлдэг юм байна.&lt;ref&gt;Yver., G. &quot;[https://books.google.com/books?id=zJU3AAAAIAAJ&amp;pg=PA257 Alger]&quot;. ''E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913–1936'', Vol. I. E.J. Brill (Leiden), 1987.&lt;/ref&gt; 2011}}


=== {{USA}} ===
Их Британийн эзлэн түрэмгийллээс мултрах &quot;Тусгаар тогтнолын тунхаг бичигт&quot; анхлан дурдсанаар &quot;Америкийн нэгдсэн улс&quot; гэх нэр бий болжээ. Улмаар АНУ-ын Үндсэн хуулинд албан ёсны болон дипломат ёс, олон улсын тэмцээн наадам, соёл урлагын арга хэмжээ, олон улсын хурал, цуглаанд &quot;Америкийн нэгдсэн улс&quot;, олон нийт, ард нийтийн дунд &quot;Нэгдсэн улс&quot; гэсэн нэршлийг ашиглаж байхаар хуульчилсан байдаг. &quot;Америк&quot; гэх нэрийг анх Германы газрын зураг зохион бүтээгч Мартин Вальдсимюллер 1507 онд дэлхийн бөмбөрцгийн баруун талд байрлах газар нутгийг &quot;Америка&quot; гэж нэрлэсэн байдаг. Энэ нь тус газар нутгийг анхлан нээсэн хэмээн номондоо дурдсан аялагч Америго Веспуччигийн дурсгалыг хүндэтгэсэн нэршил байсан гэдэг.

=== {{ANG}} ===
Ангол гэх нэрийг тус улсыг колоничлон захирч байсан Португальчууд бий болгожээ.&lt;ref&gt;Heywood, Linda M. &amp; Thornton, John K. ''[https://books.google.com/books?id=S42CypbRTlQC&amp;pg=PA82 Central Africans, Atlantic Creoles, and the foundation of the Americas, 1585–1660],'' p. 82. Cambridge University Press, 2007.&lt;/ref&gt; Угтаа &quot;Ндонгочуудын газар нутаг&quot; гэсэн утгатай уугуул оршин суугчдын нэрийг Португаль хэл рүү хөрвүүлэн хэрэглэсэн нь энэ. Мбундун хэлээр &quot;Нгола а килуанже&quot; буюу &quot;төмрийн дархадын ахлагч&quot; гэсэн утгыг энэ үг илтгэнэ.&lt;ref&gt;Fage, J.D. ''The Cambridge History of Africa,'' Vol. 3: ''[https://books.google.com/books?id=V7qpKqM2Ji8C&amp;pg=PA536 The Cambridge History of Africa: From c. 1050 to c. 1600].'' Cambridge University Press, 1977. ISBN 0-521-20981-1. Retrieved 23 September 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Collins, Robert O. &amp; Burns, James M. ''[https://books.google.com/books?id=PZcX2jQFTRcC&amp;pg=PA153 A History of Sub-Saharan Africa]'', p. 153. Cambridge University Press, 2007. ISBN 0-521-86746-0. Retrieved 23 September 2011.&lt;/ref&gt;

=== {{AND}} ===
Тус улсын нэр ямар утга агуулдаг нь тодорхойгүй. Шарльмайнын &quot;Марка Хиспаника&quot; номонд дурдсанаар &quot;Ад-Дарра&quot; буюу &quot;Ой мод&quot; гэх Араб үгнээс &lt;ref&gt;{{cite book|title=Andorra, the Hidden Republic: Its Origin and Institutions, and the Record of a Journey Thither|year=1912|pages=9|last=Gaston|first=L. L.|publisher=McBridge, Nast &amp; Co|location=New York, USA}}&lt;/ref&gt; эсвэл Наварро-Арагон хэлний &quot;Андурриал&quot; буюу &quot;Бэлчирийн нутаг&quot; гэх утгатай байх боломжтой гэж бичсэн байдаг.&lt;ref&gt;Online Etymology Dictionary. &quot;[http://www.etymonline.com/index.php?term=Andorra Andorra].&quot; Accessed 16 September 2011.&lt;/ref&gt; 

=== {{ATG}} ===
Антигуа: Испани хэлний &quot;Антежо&quot; &lt;ref name=&quot;HistAnti&quot;&gt;Oliver, Vere Langford.&lt;!--sic--&gt; [https://archive.org/details/historyofislando01oliv The History of the Island of Antigua, One of the Leeward Caribbees in the West Indies, from the First Settlement in 1635 to the Present Time]''. Mitchell and Hughes (London), 1894.&lt;/ref&gt; буюу &quot;Эртний&quot; гэх утгатай үг. Анхлан уг нэрийг 1493 онд алдарт аялагч Кристофер Колумб &quot;Санта Мариа ла Антигуа&quot; хэмээн ашигласан байдаг.&lt;ref&gt;Murphy, A. Reg. ''Archaeology Antigua''. &quot;{{Webarchiv|url=http://www.archaeologyantigua.org/background_timeline.htm |wayback=20110904065919 |text=Timeline |archiv-bot=2023-09-26 19:50:00 InternetArchiveBot }}.&quot; Accessed 23 September 2011&lt;/ref&gt;  
:'''Барбуда''' Испаний хэлний &quot;Барбодо&quot; буюу &quot;Сахалтай&quot; гэсэн утгатай үг. Тус нутгийн саглагар моднууд, уугуул оршин суугчдын сахал, үс ургуулах ёсыг харсан нэрт аялагч анлан ийн улга алдаж байсан гэдэг.

=== {{UAE}} ===
Арабын нэгдсэн эмират нь тус улсын бүрэлдэхүүнд багтах долоон эмирт улс нэгдсэнийг илтгэх бөгөөд олон улсад болон Араб хэлээрээ өөрөөр нэршээгүй. 

=== {{ARG}} ===
Испани хэлний &quot;Аргенто&quot; буюу &quot;Мөнгөлөг&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Анхлан энэ нэршлийг Испанийн нэрт яруу найрагч Рио де ла Плата &quot;Мөнгөн гол&quot; гэх шүлгэн дурдсан байдаг. Энэхүү шүлэгнээс санаа аван Аргентиний нутагт хөл тавьсан Себастиан Кабо &quot;Ла Аргентина&quot; буюу &quot;Мөнгөн уст нутаг&quot; хэмээн уулга алдаж, улмаар ийн нэрийдэх болжээ.&lt;ref name=&quot;BritRdlP&quot;&gt;{{cite web|title=Río de la Plata|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/463804/Rio-de-la-Plata|accessdate=11 August 2010}}&lt;/ref&gt; 

=== {{ARM}} ===
Тус улсын нэр ямар утга агуулдаг нь тодорхойгүй. Эртний Грекийн судар бичгүүдэд &quot;Арменой&quot; гэж тэмдэглэснийг одоогийн Арменичуудыг нэрлэсэн байх хэмээн олон эрдэмтэд таамагладаг. &quot;Арменой&quot; эсвэл &quot;Армина&quot; гэх үг ямар утга агуулж байгааг одоо болтол эрдэмтэд тогтоогоогүй байгаа юм. Зарим түүхчид үүнийг МЭӨ 2200 онд хүчээ авч байсан Ассирийн Арманумчуудаас гаралтай хэмээн үздэг. Өөр нэг таамаг байдаг нь Прото-Индо-Европ хэлээр &quot;Ар&quot; буюу &quot;Байгуулсан, үүссэн&quot; гэх утгатай үгнээс гаралтай гэх домог. Тус улсад байх олон уул нуруу, толгод, тосгод &quot;ар&quot; гэх үгнээс үүссэн &quot;Арарат, Арян, Арта&quot; зэргээс улсын нэр үүссэн гэх өөр нэг таамаг ч бий.&lt;ref&gt;[[Gamkrelidze, Tamaz]] &amp; [[Vyacheslav Ivanov (philologist)|Ivanov, Vyacheslav]]. &quot;The Early History of Indo-European (aka Aryan) Languages&quot;.{{Page needed|date=September 2010}} ''Scientific American''. March 1990.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mallory, James P. &quot;Kuro-Araxes Culture&quot;. ''Encyclopedia of Indo-European Culture''.{{Page needed|date=September 2010}} Fitzroy Dearborn, 1997.&lt;/ref&gt;  

=== {{AFG}} === 
16-р зуунд бүтээгдсэн &quot;Бабурнама&quot; сударт Афгени буюу &quot;Афганичуудын газар нутаг&quot; гэх үг бий. Үүнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&amp;ct=92 |title=Events of the Year 910 (p.5)|author=[[Babur]]|work=[[Baburnama|Memoirs]]|publisher=[[Packard Humanities Institute]]|year=1525|accessdate=22 August 2010}}&lt;/ref&gt;  Түүнчлэн 10-р зууны үед бүтээгдсэн Худуд аль-Алам номонд &quot;Афгани&quot; гэх үг хэрэглэгдсэн байдаг. Паштун хэлэнд &quot;Афгани&quot; нь &quot;байрлах, байрших&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Паштун болон Дари хэлэнд &quot;Афгани&quot; гэх нэг л утгаар тус улсын нэр бичигддэг.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Afghans |last1=Vogelsang |first1=Willem |authorlink=|volume=|year=2002|publisher=Wiley Blackwell|location=|isbn=0-631-19841-5|page=18|url=https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA18#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=2010-08-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;khyber&quot;&gt;Anonymous. ''[[Ḥudūd al-ʿĀlam]]''. Op. cit. in &quot;{{Webarchiv|url=http://www.khyber.org/articles/2005/TheKhalajWestoftheOxus.shtml|wayback=20110613145756|text=The Khalaj West of the Oxus: excerpts from ''The Turkish Dialect of the Khalaj''|archiv-bot=2023-11-06 07:37:05 InternetArchiveBot}} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613145756/http://www.khyber.org/articles/2005/TheKhalajWestoftheOxus.shtml|date=13 June 2011}}&quot; ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', Vol 10, No 2, pp. 417–437. University of London. Retrieved 10 January 2007.&lt;/ref&gt;  1801 оноос эхлэн өнөөгийн бидний мэдэх &quot;Афганистан&quot; гэх нэрийг ашиглаж эхэлжээ.

==Б==

=== {{BHS}} ===
Испани хэлээр &quot;бүү де лас Бахамас&quot; буюу &quot;Гүехэн тэнгис&quot; гэх утгатай үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.&lt;ref name=&quot;DicCarib&quot;&gt;Allsopp, Jeannette. ''[https://books.google.com/books?id=PmvSk13sIc0C&amp;pg=PA70&amp;lpg=PA70 Dictionary of Caribbean English Usage]'', p. 70. University of the West Indies Press, 2003. ISBN 976-640-145-4. Retrieved 24 September 2011.&lt;/ref&gt; Анхлан уг нэршлийг 1523 оны орчимд Италийн нэгэн газрын зурагт тэмдэглэсэн байдаг.&lt;ref&gt;Anonymous. &quot;{{Webarchiv|url=http://scholar.library.miami.edu/floridamaps/view_image.php?image_name=dlp00020000520001001&amp;group=spanish |wayback=20151117014054 |text=Turin Map |archiv-bot=2024-09-11 11:21:55 InternetArchiveBot }}.&quot; c. 1523. Retrieved 24 September 2011.&lt;/ref&gt;  Харин англи хэлэнд 1670-аад оны үед &quot;Гранд Бахама&quot; номонд дурдсанаар нэвтэрчээ. Үүнээс гадна өөр нэг домог байдгыг Испанийн эрдэмтэн Лукаян Тайно тайлбарласан байдаг. Энэ нь нутгийн уугуул иргэдийн хэлээр &quot;Ба Ха Ма&quot; буюу &quot;Дундадын дээр орших газар нутаг&quot; гэсэн утгатай нэршлээс дээрх улсын нэр үүсчээ.

=== {{NEP}} ===
Бидний мэдэх Балба буюу Непал улсын нэр нь Санскритаар &quot;нипалаяа&quot; буюу &quot;Уулын бэлд орших нутаг&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Мөн үүнээс гадна &quot;Непа&quot; буюу &quot;Сүм дуганы нутаг&quot; гэсэн Бирм үгнээс гаралтай гэж олонх судлаачид үздэг. Буддын шашинтай улсууд ихэвчлэн төвд хэлний &quot;Нямбал&quot; буюу &quot;Ариун нутаг&quot; гэсэн утгатай гэж үздэг ажээ.

=== {{BAN}} === 
Бенгал хэлний &quot;Бенгал улс&quot; гэх утгатай үг. Бенгал хэлээр &quot;Бангла&quot; гэж Бенгалчуудыг нэрлэдэг бөгөөд &quot;Деш&quot; гэдэг нь &quot;улс, орон&quot; гэх утгатай юм. Анх уг нэрийг 1971 онд Пакистанаас тусгаар тогтноход Шейх Мужибур Рахман тусгаар тогтнолын тунхаг бичигт ашигласан байдаг. Бангла буюу Бенгалчуудыг 9-р зууны эхэн үеэс ном сударт тэмдэглэж байсан баримт бий.&lt;ref&gt;M.A. Amitabha Bhattacharyya, ''Historical Geography of Ancient and Early Mediaeval Bengal'', Sanskrit Pustak Bhandar, 1977, pp. 61–62.&lt;/ref&gt;  

=== {{BRB}} === 
Португаль хэлний &quot;Барбадас&quot; буюу &quot;Сахалтнууд&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.&lt;ref name=&quot;OxJurn&quot;&gt;Reece, Robert. Oxford Journals: ''Notes and queries''. &quot;[https://books.google.com/books?id=PeCIn2CrgYEC&amp;pg=PA346 Barbados v. Barbadoes]&quot;. Oxford University Press, 1861. Retrieved 27 September 2011.&lt;/ref&gt;  Италийн Генуяа мужийн газрын зурагч Висконте Мажжиоло 1519 онд бүтээсэн газрын зурагт анхлан уг нэршлийг ашигласан байдаг.&lt;ref&gt;Maggiolo, Vesconte. {{Webarchiv|url=http://bsb-mdz12-spiegel.bsb.lrz.de/~mdz/index.html?c=autoren_index&amp;l=en&amp;ab=Maggiolo%2C+Vesconte |wayback=20120328064057 |text=Seeatlas (Alte Welt und Terra Nova) |archiv-bot=2023-09-26 19:50:00 InternetArchiveBot }} – BSB Cod.icon. 135. (Genoa), 1519. {{de icon}}&lt;/ref&gt;  

=== {{BHR}} ===
Араб хэлний &quot;Аль Бахрайн&quot; буюу &quot;Хоёр тэнгис&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Алдарт Коран сударт энэ нутгийн талаар таван ч удаа дурдсан байдаг. Өөр нэгэн домогт өгүүлснээр хоёр тэнгисийн бэлчих Аль-Ахса нутаг нь туйлийн амар тайван, үржил шимт нутаг бөгөөд Аль-Жавахари хэлээр &quot;Бахри&quot; гэдэг нь &quot;Холбоо тэнгис&quot; гэсэн утгатай ажээ. Гэвч сүүлийн домгийг олон нийт хүлээн зөвшөөрдөггүй. 

=== {{BLR}} ===
Орос хэлний &quot;Бела&quot; буюу &quot;цагаан&quot;, &quot;рус&quot; буюу Орос гэх утгатай үгсээс &quot;Цагаан орос&quot; буюу Беларус улсын нэр үүсчээ. Эртний судар бичгүүдэд Оросын нэг хэсэг байсан болохоор тусгайлан дурдаж байгаагүй. Ихэнх түүхчид улаантан болон цагаантнууд гэж хуваагдаж байснаас шалтгаалан улстөрийн үзэл баримтлалын дагуу нутаг заан &quot;Беларус&quot; улсын нэр үүссэн гэдэгт итгэдэг юм.

=== {{BEL}} ===
Бельги гэх үг нь &quot;Белгик Гаул&quot; үндэстнүүд гэсэн утгатай Ром үг. Латин хэлэнд орж ирэхдээ Бельги болж, &quot;Бельгийн газар нутаг&quot; гэх утгыг илэрхийлэх болжээ. 1830 онд одоогийн Бельгийн хаант улс Нидерландаас тусгаар тогтноход &quot;Бельгийн нэгдсэн улс&quot; гэсэн нэршлийг авсан боловч энэ нэршлээрээ удаагүй. Бельги гэдэг нь Прото-Сельтик хэлний &quot;белг&quot;, Прото-Индо-Европ хэлний &quot;бхелгх&quot; буюу &quot;догшин&quot; гэсэн утгатай илэрхийлдэг.&lt;ref&gt;Koch, John. ''Celtic Culture: a Historical Encyclopedia'', p. 198. ABC-CLIO 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pokorny, Julius. ''Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch'', pp. 125–126. Bern-Muenchen-Francke, 1959. {{de icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pokorny, Julius. ''The Pre-Celtic Inhabitants of Ireland'', p. 231. Celtic, DIAS, 1960.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maier, Bernhard. ''Dictionary of Celtic Religion and Culture'', p. 272. Boydell &amp; Brewer, 1997.&lt;/ref&gt; Хэл зүйн зарим шинжээчид үүнийг Прото-Индо-Европ хэлээр &quot;гэрэлтсэн&quot; гэж хөрвүүлбэл ононо гэсэн санал гаргасан ч энэ тайлбарыг зарим нь хүлээн зөвшөөрдөггүй.&lt;ref&gt;Pokorny, Julius. ''Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch'', p. 118. 1959. ISBN 3-7720-0947-6. {{de icon}}&lt;/ref&gt;

=== {{BLZ}} === 
Энэ улсын нэрний утга учир тодорхойгүй. 17-р зууны эхэн үед Шотландн аялагчид &quot;Белизе&quot; нэрт голны нэрээр нэрлэсэн байх гэсэн таамаг бий. Мөн түүнчлэн Испани хэлний &quot;Вализе&quot;, &quot;Бализе&quot; гэсэн үгнээс ч үүссэн байх боломжтой гэж үздэг.&lt;ref name=&quot;brit1893&quot;&gt;{{cite encyclopedia |year=1892|title=British Honduras|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |volume=12|location=New York|publisher=The Britannica Publishing Company |url=https://books.google.com/books?id=uGRJAAAAYAAJ&amp;pg=PA133|accessdate=25 October 2010}}&lt;/ref&gt; Мөн энэ нэрний талаар өөр нэг домог байдаг нь Маяачуудын өгсөн нэр гэж үздэг явдал. &quot;Белиз&quot; гэдэг нь Маяа хэлээр &quot;шавартай ус&quot; гэсэн утга илэрхийлдэг ажээ.&lt;ref&gt;Wright, Ronald. ''[https://books.google.com/books?id=F3QS1NJHJEMC&amp;pg=PA24&amp;lpg=PA24 Time among the Maya: Travels in Belize, Guatemala, and Mexico]''. Grove Press, 2000. ISBN 0-8021-3728-8. Retrieved 28 September 2011.&lt;/ref&gt; Нутгийн иргэдийн дунд түгээмэл тархсан домгоор бол Франц хэлний &quot;Бализ&quot; буюу &quot;Гэрэл цацарсан&quot; гэх үгнээс гаралтай гэж үздэг юм байна.

=== {{BEN}} ===  
Тус улсын нэр Нигер хэлээр &quot;Бениний бэлчир дэх газар нутаг&quot; гэсэн утга илэрхийлдэг. Үүнээс гадна нутгийн Ицкери омгийнхний &quot;Убину&quot;, Ёруба омгийнхний &quot;Ибину&quot; буюу &quot;Хавчиг гэр&quot; гэсэн үгнээс гаралтай гэж үзэх судлаачид ч бий. Араб хэлний &quot;бини&quot; буюу &quot;үр сад&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр үүссэн байх ч боломжтой юм. 

=== {{BUL}} === 
Тус улсын нэр Прото-Турк хэлний &quot;булгха&quot; буюу &quot;холилдсон, &quot;булгак&quot; буюу &quot;хувьсгал&quot; гэсэн үгнээс гаралтай гэж олонх судлаачид үздэг.&lt;ref&gt;Bowersock, Glen W. &amp; al. ''[https://books.google.com/books?id=c788wWR_bLwC&amp;pg=PA354 Late Antiquity: a Guide to the Postclassical World]'', p. 354. Harvard University Press, 1999. ISBN 0-674-51173-5.&lt;/ref&gt;  Эрдэмтэд үүнээс гадна эртний Монгол хэлний &quot;булгарах&quot; буюу &quot;салж, хагацах&quot; гэсэн үгнээс гаралтай гэж үздэг юм.

=== {{BOL}} ===
Испанийн алдарт аялагч Симон Боливарын дурсгалыг мөнхжүүлж тус улсыг &quot;Боливарын газар нутаг&quot; хэмээн нэрийджээ. Уг нэрийг хошууч генерал Антонио Хосе де Сукре өгсөн гэдэг. Тус улс Перу улсаас тусгаар тогтносны дараа үндэсний ассемблейн анхдугаар хуралдаанаар хошууч генералын өгсөн нэрийг хэвээр баталсан байна.&lt;ref&gt;''{{Webarchiv|url=http://www.historia-bolivia.com/6-de-Agosto-Independencia-de-Bolivia/6 |wayback=20110820091233 |text=6 de Agosto: Independencia de Bolivia |archiv-bot=2023-09-26 19:50:00 InternetArchiveBot }} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110820091233/http://www.historia-bolivia.com/6-de-Agosto-Independencia-de-Bolivia/6 |date=20 August 2011 }}.'' {{es icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cob&quot;&gt;Maria Luise Wagner. &quot;Construction of Bolivia: Bolívar, Sucre, and Santa Cruz&quot;. In Hudson &amp; Hanratty.&lt;/ref&gt; Алдарт аялагч, эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч Симон Боливарын нэр нь Испанийн Бискай мужийн &quot;Болибар&quot; тосгон нэрнээс үүссэн гэж намтар судлаачид нь үздэг.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.euskaltzaindia.net/index.php?option=com_eoda&amp;Itemid=478&amp;lang=eu&amp;testua=ziortza&amp;view=izenak |title= Ziortza |author= Euskaltzaindia|date= |work= |publisher= |accessdate=10 September 2011}}&lt;/ref&gt; 

=== {{BIH}} ===  
:Босниа: Босна голын нэрээр тус улсын нэрийг нэрлэжээ. Энэ нэршлийг анх 958 оны үед Византын эзэн хаан VII Константин түүх шастирт тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. &quot;Босна&quot; гэдэг нь Прото-Индо-Европ хэлээр &quot;бос&quot;, &quot;богх&quot; буюу &quot;урсаж буй их усан&quot; гэсэн утгатай.&lt;ref name=&quot;Imamovic&quot;&gt;Imamović, Mustafa (1996). Historija Bošnjaka. Sarajevo: BZK Preporod. ISBN 9958-815-00-1&lt;/ref&gt;
:Херцеговин: Амальгам болон эртний Герман хэлээр &quot;герцог&quot; буюу &quot;гүн, ван&quot; гэсэн утгатай бол &quot;овина&quot; гэдэг нь Серби-Хорват хэлээр &quot;улс&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг.

=== {{BOT}} === 
Тус улсын хамгийн том үндэстэн болох Сецвана хэлээр &quot;Цваначуудын эх орон&quot; гэсэн утгатай. Британийн хэлзүйч Ливингстоуны баталж буйгаар Сецвана хэлээр &quot;адилхан, ижил&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг ажээ. Үүнээс гадна &quot;эрх чөлөө&quot; гэсэн утгатай гэж тайлбарлах эрдэмтэд цөөнгүй бий.&lt;ref&gt;Ripley, George &amp; Dana, Charles A., Eds. &quot;[[:s:The American Cyclopædia (1879)/Bechuana|Bechuana]]&quot;. ''The American Cyclopædia''. (New York), 1879.&lt;/ref&gt; 

=== {{BRA}} ===
Португаль хэлний &quot;пау-бразил&quot; буюу &quot;Улаан мод&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.&lt;ref name=&quot;Bueno36&quot;&gt;Bueno, Eduardo. ''Brasil: uma História'', p. 36. Ática (São Paulo), 2003. ISBN 85-08-08213-4. {{pt icon}}&lt;/ref&gt;  Яг энэ нэршлийг хамгийн анх 1330 онд Английн Анжелино Дулкерт гэх эрдэмтэн ашиглаж байсан гэдэг. Гэвч тухайн үед Бразилийг хараахан илрүүлж амжаагүй байсан юм.

=== {{BRU}} ===
Тус улсын нэрний утга учирын талаар нэгдсэн ойлголт байхгүй. Харин орчин үед Малай хэлний &quot;Баруна&quot; гэх үгнээс гаралтай гэсэн үзэл тархжээ. 14-р зууны үед Борнео дээр хөл тавьсан Аванг Алак Бетатар өөрийн нутгийн хэлээр &quot;Баруна&quot; буюу &quot;Хаана байна&quot; гэж дагалдагчдаасаа асууснаас энэ нэр үүсчээ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Curriculum Development Department|title=History for Brunei Darussalam: Sharing Our Past|year=2008|publisher=EPB Pan Pacific|location=Section 2.2|isbn=99917-2-545-8|page=26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.southeastasianarchaeology.com/2007/03/08/treasuring-bruneis-past/ |title=Treasuring Brunei's past |publisher=Southeast Asian Archaeology |date=8 March 2007 |accessdate=19 September 2011 |archive-date=1 Аравдугаар сар 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001142659/http://www.southeastasianarchaeology.com/2007/03/08/treasuring-bruneis-past/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Түүнчлэн 978 оны Хятадын судар бичгүүдэд &quot;Бони&quot;  нэрт хааны тухай дурдсан бий. Уг хааны нэрнээс улсын нэр үүссэн байж магадгүй гэж зарим эрдэмтэд санал дэвшүүлжээ. Бас нэгэн таамаг байдаг нь 1550 онд тус нутагт хөл тавьсан Италийн аялагч Людовико ди Вартема &quot;Борней арал&quot; гэж тэмдэглэсэнтэй холбоотой ажээ. &quot;Варунай&quot; буюу эртний Санскрит хэлээр &quot;далайчдын нутаг&quot; гэсэн утгатай үгнээс гаралтай гэж үзэх эрдэмтэд ч бий. 

=== {{BFA}} ===
Тус улсын Море омгийнхний хэлээр &quot;буркина&quot; гэдэг нь &quot;шударга, итгэж болох&quot; гэсэн утгатай, Диоула омгийнхний хэлээр &quot;фасо&quot; гэдэг нь &quot;газар нутаг, эцгийн гэр&quot; гэсэн утгатай хоёр үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. 1983 онд тусгаар тогтносон тус улсын ерөнхийлөгч Томас Санкара энэ нэрийг сонгон хэрэглэх зарлиг гаргасан юм. 

=== {{BDI}} === 
Тус улсын голлох үндэстэн болох &quot;Рунди&quot; хэлээр &quot;Рундичуудын эх орон&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг ажээ. 1962 онд Бельгийн харьяалалаас тусгаар тогтноход энэ нэрийг сонгон хэрэглэх болжээ. 

=== {{BHU}} === 
Тус улсын нэрний утга учир тодорхойгүй, маш олон таамаг, тайлбар, домог өнөө үетэй золгожээ. Францын аялагч Жеан Баптист Тавернье 1676 онд гаргасан &quot;Зургаан аялал&quot; номондоо &quot;Боутан&quot; гэх үгийг дурдсан байдаг. Тухайн үед Бутан улс гэж байгаагүй бөгөөд Төвдийн хаант улсын нэгдсэн захиргаанд багтаж байсан гэдэг. Бутан даяар тархсан үзлээр бол Санскрит хэлний &quot;Бота-анта&quot; буюу &quot;Төвдийн хязгаар нутаг&quot; гэсэн утгатай үгнээс гаралтай ажээ.ref name=&quot;Names&amp;Histories&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chakravarti7&quot;&gt;{{cite book|title=A Cultural History of Bhutan |volume=1 |first=Balaram |last=Chakravarti |publisher=Hilltop |year=1979 |page=7 |url=https://books.google.com/books?id=6VxuAAAAMAAJ |accessdate=1 September 2011}}&lt;/ref&gt;  Түүнчлэн Балба хэлээр &quot;Бодо Хатан&quot; буюу &quot;Төвдийн нутаг&quot; гэх утгатай үгнээс үүдэлтэй байж болох юм. Бутаны хэл шинжлэлийн зарим эрдэмтэд Санскрит хэлний &quot;Бу-Уттан&quot; буюу &quot;Өндөрлөг газар&quot; гэх үгнээс гаралтай гэж тайлбарладаг.
::'''Друк Юл''' Бутанчууд өөрсдийнхөө хэлээр улсаа ийн нэрлэдэг. Энэ нь Бутан хэлний &quot;Аянгын лууны газар нутаг&quot; гэсэн утга илэрхийлдэг ажээ. Тэд 1730 оноос энэ нэршлийг хэрэглэх болсон байна.

==В== 

=== {{VAN}} === 
Уугуул Вануатучуудын хэлээр энэ нь &quot;Бидний эх орон&quot; гэх үгнээс гаралтай ажээ. 

=== {{VAT}} === 
Итали хэлний &quot;Ватикан толгодын хот&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Энэ нь тус хотыг тойрон хүрээлдэг &quot;Ватикан&quot; гэх нэртэй толгодын нэр юм. Харин Ватикан гэдэг нь Италийн &quot;Ватиканиари&quot; буюу &quot;Ариун номын нутаг&quot; гэсэн утгай үгнээс гаралтай ажээ. Эртний Ромын үеэс энэ нэрийг хэрэглэн, түүх, шастирт тэмдэглэсэн нь бий. 

=== {{VEN}} === 
Тус нутагт анхлан хөл тавьсан Италийн аялагчид болох Алонсо де Ожеда, Америго Веспуччи нар &quot;Венесуола&quot; буюу &quot;Бяцхан Венец&quot; гэж уулга алдсанаас хойш газрын зураг, албан ёсны баримт бичигт ийнхүү тэмдэглэх болжээ. 

=== {{VIE}} ===
Тус улсын нэршил нь &quot;Вьет&quot; буюу &quot;Өмнөд&quot;, &quot;Нам&quot; буюу &quot;газар&quot; гэх үгнээс гаралтай гэж ихэнх түүхчид үздэг. МЭӨ 2-р зуунаас хойш ийнхүү хаант улсыг ийн нэрийдэх болжээ.&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://www.anviettoancau.net/anviettc/docs/2007-02/trbontai.pdf |wayback=20110723020926 |text=An Introduction to Vietology |archiv-bot=2025-10-06 06:43:22 InternetArchiveBot }}&quot;, p. 3.&lt;/ref&gt; Вьет Нам гэх үгийг хамгийн анх МЭӨ 239 оны нэвтэрхий тольд Хятадын эрдэмтэд тэмдэглэжээ. Харин одоогийн бидний мэдэх &quot;Вьетнам&quot; гэх үгийг 16-р зууны яруу найрагч Нгуен Бин Хием хэрэглэсэн байдаг.

==Г==

=== {{GAB}} ===
Португаль хэлний &quot;Габао&quot; буюу &quot;Халхлагдсан&quot; гэх утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Комо голын адагт орших энэ нутаг олон нийтээс халхлагдсан, хэр баргын хүн хүрч очиход төвөгтэй учир ийнхүү нэрийдэх болжээ. 

=== {{GUY}} ===
Нутгийн уугуул иргэдийн хэлээр &quot;Их нууруудын нутаг&quot; гэсэн утгатай. 

=== Гайти {{HAI}} ===
Гайтийн Тайно/Аравак омгийнхний хэлээр &quot;Уулын нутаг&quot; гэсэн утгатай үг юм. Хиспаниола арлын баруун хэсэгт орших уг нутаг өндөр уулсаар хүрээлэгдсэн байгалийн өвөрмөц тогтоцтой.

=== {{GMB}} === 
Мандинкан омгийн &quot;Гамбура&quot; буюу &quot;Каабу голын хаан&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байдаг. Улмаар 1965 онд Их Британиас тусгаар тогтноход одоогийн &quot;Гамби&quot; гэх нэрийг сонгожээ. Гамбра гэх нутгийн нэршил бүр 1455 онд Алвис Кадамосто гэх газарзүйч номонд тэмдэглэсэн байдаг.&lt;ref&gt;Cadamosto, Alvise. ''Mondo Nuovo, Libro de la Prima Navigazione di Luigi di Cadamosto de la Bassa Ethiopia ed Altre Cosa''. Op cit. Montalbado, Francanzano (ed.) ''Paesi Novamente Retrovati et Novo Mondo da Alberico Vesputio Florentino Intitulato''. (Vicenza), 1507. {{it icon}}&lt;/ref&gt; Нутгийн иргэдийн дунд түгэн тархсан өөр нэг домгоор бол Португаль хэлний &quot;Гамбио&quot; буюу &quot;худалдаа, арилжаа&quot; гэх үгнээс үүссэн гэдэг. Энэ нь тухайн үедээ Португальчуудын боолын худалдаа явуулдаг гол нутаг байсантай холбоотой.

=== {{GHA}} ===
Тус улс 1957 оны гуравдугаар сарын 6-ны өдөр Их Британиас тусгаар тогтноход &quot;Гана&quot; гэх нэрийг албан ёсоор авчээ. Энэ нь Малиан Ганын эзэнт гүрний хааны урд бичигддэг байсан &quot;Дайчдын хаан&quot; гэсэн утгатай цол нэрнээс үндэслэсэн нэр юм. 

=== {{GUA}} === 
Нахуати омгийнхний хэлээр &quot;Куаутемаллан&quot; буюу &quot;Ой модны нутаг&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.

=== {{GIN}} === 
Тус улсын нэр чухам ямар утгатай талаар нэгдсэн ойлголт байхгүй. Харин Португаль хэлний &quot;Гвин&quot; буюу &quot;эрэг, ирмэг&quot; гэх утгатай үгнээс үүссэн байж болно гэдэгтэй ихэнх эрдэмтэд нэгддэг. Яг энэ нэршлээр 1481 онд тус улсыг Португалийн эзлэн түрэмгийлэгчид нэрлэж байсан баримт бий. Өөрөөр Дьенне болон Берберчүүдийн хэлний &quot;гинавен, агинау, агинаоу&quot; буюу &quot;хар&quot;, &quot;шатсан&quot; гэх утгатай үгнээс үүссэн гэх хувилбар бий.&lt;ref name=&quot;Bovi&quot;&gt;Bovill, Edward Wm. ''The Golden Trade of the Moors: West African Kingdoms in the Fourteenth Century''. Weiner (Princeton), 1995.&lt;/ref&gt;

=== {{GNB}} ===
Нэрний утга учир нь дээр дурдсан Гвиней улсынхтай төстэй. 1973 онд тус улсы Португалиас тусгаар тогтноход энэ нэрийг сонгон хуульчилжээ. 

=== {{GER}} ===    
Нэрний утга учрын талаар олон янзын таамаг байдаг ч түмэнд түгсэн нэг хувилбар бий. Үүгээр бол Сельтик хэлний &quot;гайр&quot; буюу &quot;хөрш&quot; &lt;ref name=&quot;OEDgerm&quot;&gt;''Oxford English Dictionary''. &quot;Germany&quot;.&lt;/ref&gt;, &quot;гайрм&quot; буюу &quot;цуст тулаан&quot;, &quot;гар&quot; буюу &quot;хашхираан/жад&quot; гэсэн үгнээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. МЭӨ гуравдугаар зуунаас эхлэн Ромын их удирдагч Юлий Цезарь газрын зураг болон албан ёсны баримт бичигт энэ нэрийг ашиглаж, олон нийтэд таниулсан юм.
::'''''Дойчленд''''' Германчууд эх хэлээрээ улсынхаа нэрийг ингэж бичдэг. Энэ нь &quot;Ард түмний нутаг&quot; гэсэн утгатай эртний герман хэлний үг юм. 

=== {{GRE}} === 
Тус улсын нэрний талаар олон янзын домог яриа бий. Үүнээс дурдвал. Аугаа Гомерын дуулалд &quot;Греа&quot; гэх тосгоны тухай гардаг. Үүнээс үүдэн тус улсын нэр үүссэн гэх домог бий. Уг тосгоны &quot;Греа&quot; гэх үг нь &quot;хөгшин эмэгтэй&quot; гэх утгатай юм байна. Нутгийн иргэдийн дунд тархсан өөр нэг домгоор бол &quot;Керас&quot; буюу &quot;хүндэтгэл хайрлах&quot; гэсэн утгатай ажээ. Энэ нь Аугаа Грекус гэх хамба ламтан тус нутгийг адислан, аравнайлсантай холбоотой юм. 
::'''''Хеллас''''' Грекчүүд эх хэлээрээ нутгаа ийн нэрлэдэг. Уг нэршил чухам юунаас сэдэвлэсэн нь тодорхойгүй. Нутгийн иргэдэд тархсан домгоор бол Трой улсын Хеллен хамба ламын нэртэй холбоотой ажээ.

=== {{GRD}} === 
Испанийн Гранада мужийн нэрнээс тус улсын нэршил үүсчээ.

==Д==

=== {{DEN}} ===
Дани улсын нэр чухам юунаас үүссэн нь тодорхойгүй. Гэвч дараах хоёр ойлголт орчин үе хүртэл ам дамжин яригдаж иржээ. Гэхдээ Прото-Индо-Европ хэлний &quot;дхен&quot; буюу &quot;доор, тэгш тал&quot;, &quot;мерек&quot; буюу &quot;хил, ой мод&quot; гэх утгатай үгнээс үүссэн байх боломжтой гэж хэл зүйчид үздэг. Анх энэ талаар Паулус Оросиус гэгч &quot;Тэрс үзэлтнүүдийн эсрэг тэмцсэн долоон түүх&quot; номонд дурдсан нь бий.&lt;ref&gt;Thorpe, B. ''&lt;u&gt;The Life of Alfred The Great&lt;/u&gt; Translated from the German of Dr. R. Pauli To Which Is Appended Alfred's Anglo-Saxon Version of Orosius'', p. 253. Bell, 1900.&lt;/ref&gt;  Нутгийн иргэдийн дунд түгэн тархсан домог нь эрт цагт Данийн нутагт алдар суугаараа мандаж байсан Дан гэх хааны нэрнээс үүссэн ажээ. 

=== {{DMA}} === 
Аугаа аялагч Кристофер Колумб 1493 оны 11-р сарын 3-ны  өдөр тус нутагт анхлан хөл тавьж, улмаар &quot;Ням гаригийн  газар нутаг&quot; гэх утгатай &quot;Доминик&quot; гэх испани нэр хайрлажээ. Тухайн үед ням гаригыг гэгээнтнүүдийг дурсах өдөр болгон Испанийн христийн шашинтнууд тэмдэглэдэг байсантай холбоотой. Гэхдээ түүхчид бас өөр тайлбар хийдэг. Учир нь Кристофер Колумб өөрийн төрсөн эцэг Доменежогийн нэрээр нэрлэсэн байж болох талтай юм. 

=== {{DOM}} === 
Тус улсын нэршлийн тухайд дээр дурдсан Доминик улстай тун төстэй домог ярианууд өдийг хүртэл ам дамжин яригдаж иржээ. Гэвч Кристофер Колумби Гэгээн Доминикийн өдөр буюу наймдугаар сарын 4-ний өдөр &lt;ref&gt;Partido Revolucionario Dominicano. &quot;{{Webarchiv|url=http://www.prd.org.do/ciudad/leyenda-e-historia-envuelven-la-fundaci%C3%B3n-de-santo-domingo |wayback=20120701044753 |text=Leyenda e Historia Envuelven la Fundación de Santo Domingo |archiv-bot=2026-02-07 13:50:57 InternetArchiveBot }} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120701044753/http://www.prd.org.do/ciudad/leyenda-e-historia-envuelven-la-fundaci%C3%B3n-de-santo-domingo |date=1 July 2012 }}''. Accessed 18 October 2011. {{es icon}}&lt;/ref&gt; тус улсыг нээсэнтэй холбогдуулж Испаниар &quot;Гэгээн Доминикийн газар нутаг&quot; гэх нэр хайрласан гэдэг домогтой юм.

=== {{TLS}} ===
Португаль хэлний &quot;Дорнын дорно орших арал&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Малай хэлэнд &quot;Тимур&quot; гэдэг нь &quot;дорно&quot;, &quot;зүүн&quot; гэсэн утгыг агуулдаг байна.

==Е==

=== {{EGY}} === 
[[File:Kmt obelisk.jpg|thumb|200px|Египетээр ''Km.t'' гэж бичсэн Луксорын чулуун багана. Франц улс Парис хот]]

фараонуудын үеийн эртний Египетийн хэлээр &quot;Ка болон Птагын эх орон&quot; гэсэн утгатай үг юм. Үүнийг Грек, Латин хэлэнд &quot;Айжиптос&quot; гэж буулгасан нь тус улсын нэр болжээ. Ка болон Птах нь эртний Египетийн хоёр том бурхан бөгөөд &quot;Птах&quot; гэдэг нь &quot;нээгч, илрүүлэгч&quot; гэсэн утгатай Египет үг юм. Харин Грек улсын ардын домог боох &quot;Страбо&quot;-д &quot;Аханоу гиптиос&quot; буюу &quot;Аахены доох нь орших нутаг&quot; гэсэн утгатай грек үг ажээ.
::'''''Миср/Маср''''' Египетчүүд эх хэлээрээ улсаа ийн нэрлэдэг. Энэ нь Араб хэлээр &quot;хот&quot; гэсэн утгатай юм.

==Ж==

=== {{DJI}} ===
Тус улсын нэрний талаар тодорхой ойлголт байхгүй. Гэвч өнөө цаг үед &quot;Техути/Тот бурханы нутаг&quot; гэсэн утгатай нутгийн иргэдийн нэрнээс үүссэн гэх үзэл давамгайлж байна. Хачирхалтай нь Техути гэдэг нь эртний Египетийн сарны бурхан юм.

==З==

=== {{ZAM}} === 
&quot;Замбези голын нутаг&quot; гэсэн утгатай Африк үг. Замбези нь тус улсын зүүн хэсэгт орших бөгөөд Зимбабве улсаас тусгаарлаж байдаг нэг ёсны хил юм. Замбези нь Замби, Ангол, Намиб, Ботсвана, Зимбабве, Мозамбик улсуудыг дамнан урсдаг 2,574 км урт гол юм байна. 

=== {{ZIM}} === 
Шона омгийнхний хэлээр &quot;Жимба-же-мабве&quot; буюу &quot;Чулуун гэр&quot; гэсэн утгатай үгнээр уг нэршил үүссэн байна. Шона омгийн суут бүтээл болох чулуун хэрэм, орд харшнуудаас Зимбабве гэх нэр үүсчээ.

==И==

=== {{ISR}} ===
Израйль гэдэг нь &quot;Бурхантай хамт тулалдах&quot; гэсэн утгатай Хебрю үг юм. Энэ нь Библийн сударт гардаг гэгээн Йаковын хэсгээр үүдсэн нэршил ажээ. Ерөөс бурхантай хамт ялах, хамт байх гэсэн санаагаар дээрх нэрийг сонгосон байна. 

=== {{IDN}} ===
&quot;Энэтхэгийн арлууд&quot; гэсэн утгатай Грек үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Үүнээс хойш ялангуяа 19-р зууны дунд үеэс эхлэн &quot;Дорнод Энэтхэг&quot; гэж англи хэлэнд тэмдэглэх болсон юм.

=== {{JOR}} ===
&quot;Йордан голынхон&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Харин Йордан голын нэрийг Хебрю, Канаан хэлний &quot;ирд&quot; буюу &quot;Сөнөсөн тэнгисийн доох нь талд&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн гэж үздэг. Тус улс Йордан голын зүүн эрэг дагуу оршдог юм.

=== {{IRQ}} ===
&quot;Эрак&quot; буюу &quot;Доод орших газар&quot; гэсэн утгатай Перси хэлнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Мөн түүнчлэн Эвфрат мөрний бэлчирт орших &quot;Эрэк/Урук&quot; гэсэн хотын нэрнээс үүсэлтэй гэсэн тайлбар ч байдаг. 

=== {{IRN}} ===
&quot;Арянчуудын нутаг&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр гаралтай. &quot;Аря&quot; гэдэг нь Прото-Индо-Европ хэлээр &quot;угсаатан&quot;, &quot;чөлөөт&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. 

=== {{IRL}} ===
Ирландчууд өөрсдийгөө &quot;Эйре&quot; гэж нэрлэдэг бөгөөд &quot;Эйречүүдийн нутаг гэсэн утгатай Ирланд үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. &quot;Эйре&quot; гэх үг нь Сельтик хэлний &quot;ивериу&quot; буюу &quot;үржил шим&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг бөгөөд нийлээд &quot;Үржил шимт нутаг&quot; гэх утгыг илэрхийлнэ. Түүнчлэн &quot;Төмрийн нутаг&quot; гэж нэрлэх саналтай эрдэмтэд ч бий.

=== {{ESP}} === 
Латин хэлний Хиспаниа гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Хиспаниа нь &quot;И-сепаним&quot; буюу &quot;туулай&quot; гэх утгатай Пуник үг юм. Латин хэлэнд нэвтрэхтэй буруу дуудагдаж Хиспаниа болсон гэдэг. Үүнээс үзвэл &quot;Туулайнуудын нутаг&quot; гэсэн утгатай Араб үг болж байгаа юм. 

=== {{ISL}} ===
Хуучин Норс хэлний &quot;исс&quot; буюу &quot;мөс&quot; гэсэн утгатай үгнээс гаралтай &quot;Мөсөн нутаг&quot; гэх утга илэрхийлдэг үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Хуучныг судлаач Адам Рудерфорд болон зохиолч Эйнар Палссон нар &quot;Сельтикийн өв уламжлал&quot; номондоо &quot;ис-ланд&quot; буюу &quot;Исүс&quot; болон &quot;Айсис&quot; охин тэнгэрийн өлгий нутаг гэсэн утгатай гэж тайлбарласан нь бий.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Arfur Kelta|year=1981|publisher=Mímir|location=Reykjavík|page=36|author=Einar Pálsson|accessdate=14 November 2013|language=Icelandic}}&lt;/ref&gt; 

=== {{ITA}} ===
Италийн домгийн баатар Италусын нэрнээс үүссэн гэх олонд алдаршсан домог бий. Түүнчлэн эртний Грек хэлний &quot;италос&quot; буюу &quot;бух&quot; гэсэн үгнээс үүсэлтэй гэж үзэх түүхчид ч байдаг. Мөн латин хэлний &quot;витулус&quot; буюу &quot;тугал&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүссэн байх магадлалтай. Гэвч италичууд &quot;тугал&quot; гэсэн тодотголтой үг биш гэдэгт одоо хэр нь итгэлтэй байдаг. Ихэнх Италичууд Италус гэх домгийн баатраас үүдэлтэй нэр гэдэгт орчин цагт итгэх болжээ.

=== {{UK}} ===
Дундад зууны Латин хэлний &quot;Британниа Майор&quot; буюу &quot;Их Британи&quot; гэсэн утгатай үгнээс уг нэршил үүсчээ. Анх энэ нэршлийг Жефри гэх зохиолч өөрийн номондоо дурдсан байдаг. &quot;Британи&quot; гэдэг нь Уэльс хэлний &quot;Претани&quot; буюу &quot;будагдсан хүмүүс&quot; гэсэн үгнээс үүсэлтэй ажээ. Сельтик болон Викингүүдийн үед Их Британийн нутагт амьдарч байсан хүмүүс биендээ шивээс хийж, янз бүрийн өнгөөр будах нь элбэг байснаас дээрх нэршил үүссэн байна. 
::'''''Нэгдсэн хаант улс''''' Энэ нь Их Британи, Умард Ирландын нэгдсэн хаант улс гэх үгний товчлол юм. 1927 оноос эхлэн албан ёсны баримт бичигт дээрх нэршлийг ашиглах болсон байна. 
::'''''Албион''''' Грек хэлний &quot;Албиво&quot; буюу Латин хэлээр &quot;Альба&quot; буюу &quot;цагаан&quot; гэх үгнээс уг нэршил үүсчээ. Доверийн цагаан эргийг харсан уран зохиолчид дээрх нэрийг өгсөн байх магадлалтай.

==Й==

=== {{YEM}} ===
Тус улсын нэрний талаар нэгдсэн тодорхойлолт байдаггүй. Харин Араб хэлний &quot;Имн&quot; буюу &quot;өмнөд&quot; &quot;Йамин&quot; буюу &quot;баруун тал&quot; гэх үгнээс үүссэн гэсэн домог бий.&lt;ref&gt;Many [[Semitic languages]], including [[Arabic language|Arabic]] and [[Hebrew language|Hebrew]], preserve a system with south on the &quot;right&quot; and north on the &quot;left&quot;&lt;/ref&gt; Зарим судлаачид &quot;Юмн&quot; буюу &quot;аз жаргал&quot; гэсэн утга илэрхийлдэг гэж үздэг.

==К==

=== {{CPV}} ===
Португаль хэлний Кабо Верде буюу &quot;Ногоон хошуу&quot; гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. 1444 онд энэ газар нутгийг илрүүлэхэд бүх юм нь ногооч харагдаж байсан тул аялагч, эзлэн түрэмгийлэгчид ийм нэр өгчээ. 

=== Казахстан {{KAZ}} ===
Амальгам хэлээр &quot;Казахуудын өлгий нутаг&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. &quot;казак&quot; гэдэг нь &quot;нүүдэлчин&quot;, &quot;чөлөөт&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг бөгөөд &quot;стан&quot; гэдэг нь персээр &quot;нутаг&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. 

=== {{CAM}} === 
Санскрит хэлний &quot;камания бхожа&quot; буюу &quot;Сайныг мөрөөдөгсдийн өлгий&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ.&lt;ref&gt;Law, B.C. ''Some Ksatriya Tribes of Ancient India'', p. 233. 1975&lt;/ref&gt; Түүнчлэн эрт цагт төвд, энэтхэг, пакистан, вьетнам, лаосын нутгийг хамран оршиж байсан Сваямбува Камбу гэх нутаг дэвсгэр, Хинди соёлын томоохон төвөөс нэр нь үүссэн гэж үзэх теологичид бий..&lt;ref&gt;Casey, Robert. ''Four Faces of Siva'', pp. 88–100. Bobbs-Merrill Company (Indianapolis), 1934.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;George Coedes. ''Inscriptions du Cambodge'', II, pp. 10 &amp; 155. {{fr icon}}&lt;/ref&gt; Others suppose it to be an exonym derived from [[Old Persian]] ''Kambaujiya'' (&quot;weak&quot;) or the cognate [[Avestan]] ''Kambishta'' (&quot;the least&quot;)&lt;ref&gt;Harmatta, J. Op. cit. [disapprovingly] in ''Achaemenid History'', 13, pp. 110–111. PF 302 and PFNN 2350.&lt;/ref&gt; Орон нутгийнхан тэр бүр таалан хүлээж аваад байдаггүй өөр тайлбар байдаг нь Перси хэлний &quot;Камбаужия&quot; буюу &quot;үлбэгэр&quot;, Авестан хэлний &quot;Камбишта&quot; буюу &quot;өчүүхэн&quot; гэсэн утгатай үгнээс ч үүссэн гэх домог. 

=== {{CMR}} ===
Герман хэлний &quot;Камерун&quot;, Франц хэлний &quot;Камероун&quot; буюу &quot;сам хорхой&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Энэ нь тус улсад урсдаг Вури голтой холбоотой нэр юм. Тус улсад ирсэн европынхон эрэг дагуу &quot;сам хорхой&quot; ихээр барьж байсантай энэ нэршил холбоотой.&lt;ref name=&quot;MLW&quot;&gt;{{cite book |url=http://nlbif.eti.uva.nl/bis/lobsters.php?menuentry=soorten&amp;id=73 |chapter=''Callianassa turnerana'' |title=FAO Species Catalogue, Vol. 13. Marine Lobsters of the World |author=Lipke B. Holthuis |author-link=Lipke Holthuis |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |year=1991 |isbn=92-5-103027-8 |series=FAO Fisheries Synopsis No. 125 |access-date=2017-07-20 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724172129/http://nlbif.eti.uva.nl/bis/lobsters.php?menuentry=soorten&amp;id=73 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

=== {{CAN}} ===
Тус улсын уугуул иргэд болох Ироко омгийнхний &quot;Канада&quot; буюу &quot;Тосгон&quot; гэх үгнээс Канад улсын нэр үүсчээ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Origin of the Name, Canada|url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o5-eng.cfm|publisher=Canadian Heritage|year=2008|accessdate=23 May 2011|archive-date=27 Долдугаар сар 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727225559/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o5-eng.cfm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Британи, Францын дарангуйллын үеэс Канад гэж нэрлэсээр өдийг хүрсэн юм. Нутгийнхан дунд тархсан өөр нэг домгоор бол Испани, Португалийн эзлэн түрэмгийлэгчид алт, мөнгө хайж ирсэн боловч юуг ч эс олжээ. Чухамдаа үүнээс болж Испаничууд &quot;ака&quot;, Португальчууд &quot;ка-нада&quot; гэж хэлээд буцсан гэдэг. Энэ нь &quot;юу ч алга&quot; гэх утгыг илэрхийлдэг юм байна. 

=== {{QAT}} ===
Эртний Зубара улсын Катари тосгоны нэрнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн гэж олонх катарчууд үзэх болжээ. Грекийн алдарт Птоломейн үеийн газрын зурагт &quot;Катари&quot; гэх үгийг ашигласан байдаг. Англи хэлтнүүд &quot;Каттер&quot; буюу &quot;зүсэгч, таслагч, сийлбэрчин&quot; гэж ойлгож, дууддаг боловч энэ нь тийм утгыг огтоос илэрхийлдэггүй билээ. 

=== {{KEN}} ===
Кени уулын нэрнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Кени гэдэг нь Кикую омгийн хэлээр &quot;Кере Ниага&quot; буюу &quot;Цагаан хайрхан&quot; гэх утгатай үг ажээ. Мөн тус омгийнхний &quot;Кирима Нгай&quot; буюу &quot;Бурхадын орших хайрхан&quot; гэх утгатай байж магадгүй гэж Германы эрдэмтэд үздэг юм. 

=== {{CYP}} ===
Тус улсын нэр чухам ямар утга агуулдаг болох нь тодорхойгүй. Олон нийтэд түгсэн домгоор бол Латин болон Грек хэлний &quot;зэс&quot; гэх утгатай үгнээс үүссэн ажээ.&lt;ref&gt;Fisher, Fred H. ''Cyprus: Our New Colony And What We Know About It'', pp. 13–14. Geo. Routledge &amp; Sons (London), 1878.&lt;/ref&gt; Шумерийн &quot;Кубар&quot; буюу &quot;хүрэл&quot; гэх үгнээс ч үүссэн байж болох талтай. Өөр нэгэн домгоор бол Грекийн &quot;кипариссос&quot; буюу &quot;агар задан мод&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Cyprus |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=19 September 2011}}&lt;/ref&gt; эсвэл &quot;кипрос&quot; буюу &quot;улаан хүрэн&quot; гэх үгнээс үүссэн гэж үздэг байна.  

=== Киргизстан {{KGZ}} ===
Турк хэлний &quot;кирк&quot; буюу &quot;40&quot; гэсэн тооны нэрнээс үүдсэн &quot;40 овгийнхний нутаг&quot; гэсэн утгыг тус улсын нэр илэрхийлдэг байна.

=== {{KIR}} ===
Британийн аялагч Томас Гильберт тус арлыг нээсэнтэй холбогдуулан уугуул иргэд түүний нэрийг &quot;Кирибат&quot; гэж дуудсанаас үүдэн энэ нэршил үүссэн байна.

=== {{COL}} ===
Алдарт аялагч Кристофер Колумбийн нэрнээс үүдэн &quot;Колумбийн газар нутаг&quot; гэсэн утгатай үг юм. 1819 онд алдарт тэмцэгч Симон Боливар уг нэрийг хайрлаж, улмаар улсын албан ёсны нэр болгожээ. 1863 онд энэ нэрийг албан ёсоор соёрхон батласан юм.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Carlos Restrepo Piedrahita|url=http://www.lablaa.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero1992/febrero2.htm|title=El nombre &quot;Colombia&quot;, El único país que lleva el nombre del Descubrimiento|work=Revista Credencial|date=February 1992|accessdate=29 February 2008|language=es|archive-date=5 Нэгдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105031144/http://www.lablaa.org/blaavirtual/revistas/credencial/febrero1992/febrero2.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  

=== {{COM}} ===
Араб хэлний &quot;Камар&quot; буюу &quot;Сар&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ.

=== {{CGO}} ===
Францын дарангуйллаас ангижирч тусгаар тогтносон улс болсон 1960 онд Конго голын нэрнээс санаа аван ийнхүү нэрлэх болжээ. &quot;Конго&quot; гэсэн үг нь Баконго омгийнхний хэлээр &quot;анчид&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг юм байна.&lt;ref&gt;Bentley, Wm. Holman. ''Pioneering on the Congo''. Fleming H. Revell Co., 1900.{{Verify source|date=October 2011}}&lt;/ref&gt; Конго гол нь Ангол, Бурунди, Камерун, Төв Африк, хоёр Конго, Руанда, Танзани, Замби улсыг дамнан урсдаг, 4,700 км үргэлжилсэн гол юм. 

=== {{COD}} ===
Улстөрийн үзэл суртлын хувьд хоёр хуваагдсан улс учир нэрний утгын тухайтад Бүгд найрамдах Конго улстай адилхан. 

=== {{KOS}} ===
Серби хэлний &quot;Кос&quot; буюу &quot;хар шувуу&quot;, &quot;ово&quot; буюу &quot;нутаг&quot; гэсэн утгтай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ.

=== {{CRC}} ===
Испани хэлний &quot;Баян эрэг&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Аугаа аялагч Кристофер Колумб энэ газар анхлан хөл тавьсан 1502 онд &quot;Коста дель Оро&quot; буюу &quot;Алтан эрэг&quot; гэж уулга алдаж байсан удаатай. 

=== {{CIV}} ===
Франц хэлний &quot;Зааны ясан эрэг&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Францын дарангуйллын үед тус улс зааны ясны худалдааны гол түшиц газар байснаас үүдэн дээрх нэршил гарсан байна. Зарим улсууд тус улсыг &quot;Алтан эрэг&quot;, &quot;Боолын эрэг&quot; гэх мэт янз бүрээр нэрлэдэг. 

=== {{CUB}} ===
Тус улсын нэр чухам ямар утга учиртай болох нь өнөө хэр нь тодорхойгүй байна. Гэвч Тайно омгийнхний &quot;кубао&quot; буюу &quot;үржил шимт нутаг&quot; &lt;ref&gt;Carrada, Alfred. ''The Dictionary of the Taino Language'', &quot;{{Webarchiv|url=http://www.alfredcarrada.org/notes8.html |wayback=20090219192148 |text=Plate 8 |archiv-bot=2026-01-18 03:30:41 InternetArchiveBot }}&quot;.{{Unreliable source?|date=September 2009}}&lt;/ref&gt;  &quot;коабана&quot; буюу &quot;сайхан нутаг&quot; &lt;ref&gt;[http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm Taino Indigenous Peoples of the Caribbean Dictionary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430163856/http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |date=30 April 2008 }}&quot;.{{Unreliable source?|date=June 2009}}&lt;/ref&gt; гэсэн үгнээс гаралтай гэж үзэх тайлбар бий. Өөр нэг тайлбараар бол аугаа аялагч Кристофер Колумб Испанийн Женоа мужийн &quot;Куба&quot; гэх тосгоны нэрнээс санаа авч ийнхүү нэрлэсэн гэж үздэг байна. &lt;ref&gt;Barreto, Augusto Mascarenhas. ''O Português Cristóvão Colombo: Agente Secreto do Rei Dom João II.'' Lisbon, 1988. Translated edition: ''The Portuguese Columbus: Secret Agent of King John&amp;nbsp;II''. Palgrave Macmillan, {{ISBN|0-333-56315-8}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Da Silva, Manuel L. and Silvia J. ''Christopher Columbus was Portuguese'', pp. 396 ff. Express Printing (Fall River), 2008. {{ISBN|978-1-60702-824-6}}.&lt;/ref&gt; 

=== {{KUW}} ===
Араб хэлний &quot;кут&quot;, &quot;коут&quot; буюу &quot;усны ойролцоо барьсан цайз&quot; гэсэн утга үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. 

==Л==

=== {{LAO}} ===
Энэтхэг хэлний &quot;лава&quot; гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Лава гэдэг Лахорын домгоор Рама бурханы ихэр хүүхдийн нэгнийх нь нэр юм. Үүнээс гадна Хятад хэлний &quot;Лан Шанг&quot; буюу &quot;сая, сая зааны өлгий нутаг&quot; гэх утгатай үгнээс үүссэн байж болох юм. 

=== {{LVA}} ===
Тус улсын нэр нь Балтын орнуудын хэлээр &quot;Лиет&quot; буюу &quot;нэгдсэн, бэхжих&quot; гэх үгнээс үүссэн гэж үзэх судлаачид бий. Мөн түүнчлэн Латгалиансуудын овгийн нэрнээс үүссэн гэж үзэх сүүлийн үед давамгайлах болжээ. 

=== {{LSO}} ===
Сесото омгийнхний хэлээр &quot;Басоточуудын эх орон&quot; гэсэн утгатай үг юм. &lt;ref&gt;{{cite book|title=No Place Left to Bury the Dead|url=https://archive.org/details/noplacelefttobur00itan|first=Nicole|last=Itano|publisher=Simon and Schuster|year=2007|page=[https://archive.org/details/noplacelefttobur00itan/page/314 314]|isbn=0-7432-7095-9}}&lt;/ref&gt; Басото гэдэг нь тус улсад амьдарч байсан эртний овог аймаг бөгөөд &quot;восото&quot; буюу &quot;хүн төрөлхтөн&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. &lt;ref&gt;Merriam-Webster Online. &quot;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/basotho Basotho]&quot;. Retrieved 11 May 2012.&lt;/ref&gt;

=== {{LBR}} ===
Латин хэлний &quot;Либер&quot; буюу &quot;эрх чөлөө&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. АНУ боолчилсон хар арьстнуудад тусгайлан газар заан өгч улс болгон суурьшуулахдаа энэ нэрийг өгсөн байна.

=== {{LIB}} ===
Араб хэлний &quot;лебнан&quot; буюу &quot;цагаан&quot;, &quot;лебнен&quot; буюу &quot;сүү&quot; гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Үүнээс гадна Ливан уулын нэрнээс үүдсэн нэр байж болно гэж судлаачид үздэг. Нутгийнхний хэлээр &quot;ливан&quot; гэдэг нь &quot;Бурханы зүрх&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. МЭӨ 2900 онд зохиогдсон &quot;Гигламешийн судар&quot; бичигт Эбла гэж дурдагдсан бол Библийн сударт Эблагын тухай 71 удаа дурдагддаг юм. 

=== {{LBY}} ===
Тус улсын нэрний утга учир тухайлан тодорхой болоогүй. Гэхдээ Египетийн газар нутагт хамаардаг байсан &quot;Ливийн цөл&quot;-өөс тус улсын нэршил үүссэн гэж ихэнх судлаачид үздэг. Эртний Берберчүүдийн хэлээр &quot;Либианс&quot; буюу &quot;цөлийн баруун тал&quot; гэсэн утгатай ч гэж зарим эрдэмтэд үздэг байна. 

=== {{LTU}} ===
Нэрний утга учрын талаар олон янзын таамаг, тайлбар бий. Үүнээс дурдвал Балтын орнууд эрт цагт нэгдэн нэг эзэнт гүрэн байснаас үүдэн &quot;лиети&quot; буюу &quot;нэгдсэн, бэхжих&quot; гэсэн утгай үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Түүнчлэн Грек хэлний &quot;а-лей-сон&quot; буюу &quot;Аяга&quot;, Тохари хэлний &quot;лиям&quot; буюу &quot;нуур&quot; эртний слав хэлний &quot;лияти&quot; буюу &quot;аадар бороо&quot; гэх үгнүүдээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. Литвачуудийн итгэдэгээр бол литва хэлний &quot;лиетус&quot; буюу &quot;хур элбэгтэй нутаг&quot; гэсэн утгатай юм байна. 

=== {{LIE}} ===
Герман хэлний &quot;гялтганасан чулуу&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Ариун Ромын эзэнт гүрний үед өөрөөр нэрлэж байсан ч Ариун Ромын эзэнт гүрэн задран унасны дараа энэ нэрээ сэргээн авсан байна. 

=== {{LUX}} ===
Герман хэлний &quot;люцл&quot; буюу &quot;жижиг&quot;, &quot;бург&quot; буюу &quot;шилтгээн&quot; гэх утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Эдгээр үгнүүд нийлээд &quot;Жижиг шилтгээн&quot; гэх утгыг илэрхийлнэ. 

==М==

=== {{MRI}} ===
Нэрний утга учрын тухайтад дээр дурдсан Мауритани улсын утгатай тун төстэй. Түүнээс гадна эртний Голландын эзэнт гүрний Маурис Нассау гэх эзэн хааны нэрнээс үүссэн гэж зарим судлаачид таамагладаг.

=== {{MRT}} ===
Латин хэлний &quot;Моорчуудын нутаг&quot; гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Моор гэдэг нь эртний араб үндэстнүүдийн нэг юм.

=== {{MAD}} ===
Малагаси омгийнхний хэлээр &quot;Малагасичуудын эх орон&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Малагаси гэдэг нь чухам ямар үг болох талаар өнөө цаг үед ямар ч тайлбар ирээгүй байна. Харин Венецийн худалдаачин Марко Поло аялалынхаа үеэр тус улсын нэрийг буруу дуудсанаас болж &quot;Мадагаскар&quot; гэх улсын нэр бий болжээ. Чухам түүний буруу дуудсан нэрнээс болж газрын зурагт энэ нэрээр тэмдэглэх болсон байна. 

=== {{MKD}} ===
Грек хэлний &quot;Македовиа&quot; буюу &quot;хязгаар нутаг, дараагийн&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ.&lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2364599 Μακεδονία], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?term=Macedonia Macedonia], Online Etymology Dictionary&lt;/ref&gt; Түүнээс гадна Грек хэлний &quot;Македнос&quot; буюу &quot;өндөр, нарийхан&quot; гэх үгнээс үүссэн гэх тайлбар бий. &lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2364596 μακεδνός], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus&lt;/ref&gt; 

=== {{MWI}} ===
Уугуул Малавичуудын хэлээр &quot;оргилсон их усан&quot; гэх утгатай үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Түүнээс гадна Малави нуурын нэрнээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. Малави нуур нь 560 км урт, 75 км өргөн 706 метрийн гүн, Малави, Мозамбик, Танзани улсуудыг дамнан оршдог нуур юм.

=== {{MAS}} ===
Малайн хойгын нэрнээс тус улсын нэр үүссэн байх гэдэгт ихэнх түүхч, судлаачид итгэдэг. Чухамдаа эртний Энэтхэгийн худалдаачид энэ хойгоор дамжин олон арван төрлийн худалдаа хийдэг байсан түүх бий. Малай хэлний &quot;мала&quot; буюу &quot;уулс&quot; гэсэн үгнээс тус хойгын нэр үүссэн гэж үзэх эрдэмтэд бий. Түүнчлэн япон, малай хэлний &quot;мелаю&quot;, &quot;млаю&quot; буюу &quot;шургуу ажиллагсдын өлгий нутаг&quot; гэсэн утгатай үгнээс үүссэн гэх домог бий. Энэ хоёр домог орчин цагт хамгийн элбэг тархжээ. 

=== {{MDV}} ===
Санскрит хэлний &quot;маладвипа&quot; буюу &quot;арлуудын цэцгэн титэм&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. Түүнчлэн малай хэлний &quot;мала&quot; буюу &quot;уулс&quot;, санскрит хэлний &quot;дива&quot; буюу &quot;арал&quot; гэсэн үгнээс үүдсэн &quot;Уулсын арал&quot; гэх утгатай гэсэн өөр нэг домог ч бий. 

=== {{MLI}} ===
Эртний Баруун Африк хэлний &quot;мали&quot; буюу &quot;усны үхэр&quot; гэх үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. 

=== {{MLT}} ===
Тус улсад эрт цагт Грек болон Финикүүдийн соёл холилдож байснаас шалтгаалан дараах хоёр утгаар тайлбарлагддаг. &lt;ref name=&quot;ndmh&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp|publisher=Department of Information – Maltese Government|title=Notable dates in Malta's history|date=6 February 2008|access-date=21 Долдугаар сар 2017|archive-date=25 Арван нэгдүгээр сар 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Грек хэлний &quot;мелита&quot; буюу &quot;зөгийн бал&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн гэх домог бий. Византийн эзэнт гүрэн аль 395 оноос эхлэн энэ нэрээр газрын зурагт тэмдэглэсэн байна.&lt;ref name=&quot;ndmh&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.maltatoday.com.mt/2003/06/29/l7.html |publisher=Malta Today |title=Controversy over unique Maltese bee population |date=6 February 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120319221059/http://www.maltatoday.com.mt/2003/06/29/l7.html |archivedate=19 March 2012 |df= }}&lt;/ref&gt; Финикчүүдийн &quot;малет&quot; буюу &quot;диваажин&quot; гэх үгнээс үүссэн гэх өөр нэг хувилбар бас бий.&lt;ref&gt;{{cite book| last =Pickles| first =Tim| title =Malta 1565: Last Battle of the Crusades| publisher =Osprey Publishing| url =https://books.google.com/books?id=0LuvbRQ78sIC&amp;pg=PA11&amp;lpg=PA11&amp;dq=Maleth+Malta+haven&amp;source=web&amp;ots=PGO2OF9Y9I&amp;sig=rcodiMbexlDy5YwMXhelH7zEYyw| isbn =978-1-85532-603-3}}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

=== {{MAR}} ===
Эртний Бербер хэлний &quot;Мур Акуш&quot; буюу &quot;Бурхадын нутаг&quot; гэсэн утгай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ.

=== {{MHL}} === 
Британийн нэрт аялагч, ахмад Жон Маршаллын нэрээр тус улсыг нэрлэжээ. 

=== {{MEX}} ===
Эртний Нахуати омгийнхний хэлээр &quot;нар&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Түүнээс гадна уугуул мексикчүүдийн хаан &quot;Мексихтили&quot; хааны нэрнээс ч үүссэн гэж үзэх эрдэмтэд бий. 
Нахуати омгийн &quot;метцтий&quot; буюу &quot;сар&quot;, &quot;зиктий&quot; буюу &quot;гол&quot; гэсэн үгнээс үүссэн гэх өөр нэг таамаг байдаг. Одоогийн Мексикчүүдийн итгэдэг өөр нэг домог бол эртний Ацтекын нийслэл &quot;Мекихко&quot; гэдэг байснаас үүдэн гарсан гэх домог юм. 

=== {{FSM}} ===
Грек хэлний &quot;микро&quot; буюу &quot;жижиг&quot;, &quot;несос&quot; буюу &quot;арал&quot; гэх үгнээс үүдсэн &quot;жижиг арлууд&quot; гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. 

=== {{MDA}} ===
Эртний Готик хэлний &quot;мулда&quot; буюу &quot;шороо&quot;, &quot;шавар&quot; гэх үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Түүнчлэн Румыньд орших Молдав голоос тус улсын нэр үүссэн гэж үздэг. Румыньчуудын дунд тархсан домгийн дүрээс одоогийн нэр үүссэн гэх өөр нэг домог бий. Энэ домгоор бол Драгос Вода гэх залуу баатар эр нутгийн догшин сахиус, ад зэтгэрийн амьтадыг дарахаар нэгэн өдөр анд гарчээ. Тэр уг ан хийхдээ эр, эм хоёр нохой дагуулж явжээ. Молда гэх эм нохой нь ямар ч догшин амьтадыг номхоруулж чадах шидтэй бол Мадыш гэх эр нохой нь ад зэтгэрийн ямар ч амьтныг даран сөнөөх чадалтай юм байна. Үүнээс үүдэн тус улсын одоогийн нэр болох &quot;Молдав&quot; нэр үүссэн ажээ. 

=== {{MON}} ===
Грек хэлний &quot;Ганцаар амьдрах&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Эртний Грекчүүд тус улсыг МЭӨ 6-р зуунд эзлэн захирч байсан гэх домог бий. 
 
=== {{MGL}} ===
&quot;Монголчуудын нутаг&quot; гэх үгнээс одоогийн нэршил үүсчээ. Харин Монгол гэдэг нь уулын хажуугаар урсах &quot;Мон&quot; нэрт голоос одоогийн нэр үүссэн гэж үзэх өөр нэг домог бий. Түүнчлэн &quot;Мөнх&quot; гэх үгнээс үүссэн байж магадгүй гэж Монгол улсын их сургуулийн Түүх, нийгмийн ухааны сургуулиас гаргасан номонд дурджээ.

&lt;ref&gt;{{cite book
|author=[[National University of Mongolia]], School of Social Sciences, Department of History
| title         = Монгол улсын түүх
| trans_title   = History of Mongolia
| year          = 1999
| publisher     = Admon
| location      =
| language      = Mongolian
| isbn          =
| pages         = 67–69
| chapter       = 2. Хүний үүсэл, Монголчуудын үүсэл гарвал
| trans_chapter = 2. Origins of Humanity; Origins of the Mongols
}}&lt;/ref&gt;


Мөн монгол гэдэг нь &quot;Ба&quot; гэх эртний монгол үгнээс гаралтай бөгөөд &quot;Ба&quot; гэдэг нь бид гэсэн утгатай болно. Энэхүү &quot;Ба&quot; Гэдэг үгэн дээр олон тооны &quot;-ууд&quot; нөхцлийг залгаснаар &quot;Багууд&quot; буюу &quot;Бангууд&quot; гэмээн их инхлэг үсэгтэй бичдэг. Монгол хэлнээ Б болон М гийгүүлэгч сэлгэдэг.

•Үүний жишээ болгож НУЛМИС (ᠨᠢᠯᠪᠤᠰᠤ) гэс үг бий.

Ийн үсэг сэлгэн явсаар Мангууд буюу Мангул, Монгол гэсэн үг бий болсон гэсэн тайлбар бий.

Мөнтүүнчлэн бидний өвөг дээдэс өөрсдийгөө Бида улус буюу Бидний улс гэсэн байдлаар нэрлэдэг байсан нь хачирхалтай хэрэг билээ. 

=== {{MNE}} ===
Итали хэлний Венец аялагаар &quot;Хар уул&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. 
::'''''Чёрна Гора/Црна Гора''''' Монтенегрочууд өөрийн хэлээр улсаа ийн нэрлэдэг. Орос болон Монтенегро дуудлагаар мөн л &quot;Хар уул&quot; гэх утгыг илэрхийлнэ.

=== {{MOZ}} ===
Эртний арабын гарамгай удирдагч болох Шейх Мусса бен Мбикигийн нэрнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Нэг ёсондоо Мозамбик арлын нэрнээс одоогийн нэршил нь үүссэн байна. 

=== {{MYA}} ===
Эртний Бирм хэлний &quot;мьян&quot; буюу &quot;хурдан&quot;, &quot;мар&quot; буюу &quot;хүчтэй&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн гэдэгт ард иргэд нь итгэдэг. Гэвч эртний Миндон улсын харьяанд байсан албатуудыг &quot;Мьянмачууд&quot; гэж нэрлэдэг байснаас шалтгаалан одоогийн нэрийг сонгосон гэж эрдэмтэд үздэг юм.&lt;ref name=&quot;thantmyintu2001&quot;&gt;{{cite book | first=Thant | last=Myint-U | year=2001 | title=The Making of Modern Burma | url=https://archive.org/details/makingofmodernbu0000than | isbn=0-521-79914-7 | publisher=Cambridge Univ. Press | location=Cambridge}}&lt;/ref&gt;

==Н==

=== {{NAM}} ===
Нама хэлний &quot;Намиб&quot; буюу &quot;Юу ч үгүй газар орон&quot; гэсэн утгатай үгнээс үүсчээ. Намибын цөл энэ нутагт оршдог учир улсын нэр үүнээс үүссэн байна. 

=== {{NRU}} ===
Науру омгийнхний хэлээр &quot;Анаоэро&quot; буюу &quot;Би далайн эрэг явлаа&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүсэн бий болжээ. Герман хэлэнд энэ улсыг &quot;Наводо&quot; эсвэл &quot;Онаверо&quot; гэж тэмдэглэж байсан гэдэг.

=== {{NIG}} ===
Нигер голын нэрнээс тус улсын нэр үүсчээ. Нигер гэдэг нь Туарег хэлний &quot;негхиррэн&quot; буюу &quot;урсаж буй ус&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг юм байна. Мөн нигер хэлний &quot;Ни Гир&quot; буюу &quot;Гир мөрөн&quot; гэсэн үгнээс үүсэлтэй ажээ.&lt;ref&gt;{{cite book
  | title =Atlas A-Z
  | publisher =Dorling Kindersley
  | year =2004
  | location =New York City
  | page =289 }}&lt;/ref&gt;  Латин хэлт орнууд буюу барууныхан латин хэлний &quot;нигер&quot; буюу &quot;хар арьст&quot; гэсэн үгнээс үүсэлтэй гэдэгт итгэдэг. Гэвч энэ нь арьс өнгөөр ялгаварласан үзлээс өөр юу ч биш юм. 

=== {{NGR}} === 
Нэрний утга учрын тухайд дээр дурдсан Нигер улстай  ижилхэн юм. 

=== {{NED}} ===
Голланд хэлээр &quot;Доод нутаг&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. &lt;ref&gt;see:[http://www.etymonline.com/index.php?search=nether&amp;searchmode=none Online Etymology Dictionary on Nether] However, the explanation given in this source about the origin of the word ''Nederlanden'' as used &quot;by the Austrians&quot; in contradistinction to their own  mountainous country, is extremely implausible, if only because the use of the word antedates the [[Austrian Netherlands]] by two centuries at least. Austria itself has a ''Niederösterreich'' region ([[Lower Austria]]) that is quite mountainous, but derives its name from its downriver location.&lt;/ref&gt; Герман улс цэвэр газар зүйн байршлаас шалтгаалан ингэж нэрлэх болсон байна. Учир нь Райн мөрний адаг хэсэгт тус улс байрладаг учир ийнхүү нэрлэхэд хүрчээ. &lt;ref name=Duke&gt;{{cite book|last=Duke|first=A.|title=Dissident identities in the early modern Low Countries|year=2009|publisher=Ashgate Publishing}}&lt;/ref&gt;{{rp|37}} 
::'''''Голланд''''' Олон улсад тус улсыг голцуу энэ нэрээр нь мэддэг. Энэ нь Герман хэлний &quot;холт&quot; буюу &quot;модот нутаг&quot; гэсэн үгнээс үүсэлтэй гэж судлаачид үздэг.&lt;ref&gt;Online Etymology Dictionary. &quot;[http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=holland&amp;searchmode=none Holland]&quot;.&lt;/ref&gt;  

=== {{NCA}} ===
Никарагуа гэдэг нь тус улсын уугуул иргэдийн хэлээр &quot;никари&quot; буюу &quot;нуур&quot; гэсэн үгнээс үүсчээ. Уугуул иргэд &quot;Никари&quot; гэж тус улсад урсдаг голоо нэрлэдэг байсан гэдэг. Харин Испанийн аялагч Гил Гонзалез Давила энэ нутагт хөл тавихдаа &quot;акуа&quot; буюу &quot;ус&quot; гэсэн үг нэмж одоогийн бидний мэдэх &quot;Никарагуа&quot; гэх үг бий болсон байна. Никарагуа нуур нь 161 метр урт, 71 км өргөн 26 метр гүн зөвхөн Никарагуа улсад байдаг нуур юм.

=== {{NOR}} === 
Хуучин Норс хэлний &quot;норорвегр&quot; буюу &quot;Умардын зам&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. 
::'''''Норге''''' Норвегичууд эх хэлээ улсаа ийн бичдэг бөгөөд энэ нь &quot;Умард&quot; гэсэн утгатай үг юм.

==О==

=== {{OMA}} ===
Араб хэлний &quot;аамен&quot;, &quot;амун&quot; буюу &quot;гэрээслэгдсэн, суурьшсан&quot; гэсэн утгатай үгнээс гаралтай гэж олон судлаачид үздэг байна. Ромын алдарт жанжин Плиний, Птоломей нар энэ нутгиийг &quot;Омана&quot; гэж түүх шастирт тэмдэглэсэн байдаг.&lt;ref&gt;[[Pliny the Elder]]. ''[[Natural History (Pliny)|Natural History]]'', VI.149.&lt;/ref&gt;

=== {{RUS}} ===
Орос гэдэг нь хуучин Норд хэлний &quot;родс&quot; буюу &quot;завьчин&quot; гэх үгнээс үүдэлтэй ажээ. Византийн Грекчүүд &quot;Росиа&quot;, Варангичууд &quot;Рус гэж тэмдэглэж байжээ.

==Ө== 

=== {{RSA}} ===
Газар нутгийн байршлын тухайд Африк тивийн өмнөд хэсэгт орших учир &quot;Өмнөд Африк гэж нэрлэх болжээ. 
::'''''Суйд-Африка''''' Өмнөд Африкчууд өөрийн эх хэлээрээ ингэж нэрлэдэг. Энэ нь Африкчуудын хэлээр &quot;Өмнөд Африк&quot; гэсэн үг юм. 
::'''''Азаниа''''' Цагаан арьстанууд голчлон амьдардаг бүс нутагт африк хэлээс өөрөөр ингэж дууддаг. Энэ нь грек хэлний &quot;Азайнейн&quot; буюу &quot;хуурай&quot; гэсэн үгнээс үүдсэн нэр юм. 

=== {{KOR}} ===
&quot;Горео&quot; болон &quot;Гогурео&quot; улсыг нэрлэдэг байснаас тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. Йемаек хэлний &quot;Гуру&quot; буюу &quot;хана хэрэмт хот&quot;, &quot;Гаури&quot; буюу &quot;төвийн&quot; гэсэн үгнээс гаралтай гэдэгт эрдэмтэд нэгджээ. Харин Өмнөд гэсэн тодотголыг Солонгосын дайнаас хойш хоёр хуваагдахад авчээ. 
::'''''Гуулин улс''''' Энэ нь Хятад хэлний &quot;Гао Ли&quot; буюу &quot;сүрлэг&quot; гэсэн үгнээс гаралтай юм. 

=== {{SSD}} ===
Судан гэдэг нь Араб хэлний &quot;судан&quot; буюу &quot;хар арьстан&quot; гэх үгнээс үүдсэн нэр юм. Харин урдаа &quot;өмнөд&quot; гэсэн дагавар нэмсэн нь одоогоос зургаан жилийн өмнө Суданы дайнаар хоёр хуваагдсанаас хойш ийм дагавар авах болжээ. 

==П==

=== {{PAK}} ===
Пакистан гэдэг нь Урду хэлний &quot;Паки&quot; буюу &quot;ариун&quot;, Перс хэлний &quot;стан&quot; буюу &quot;улс&quot; гэсэн утгатай ажээ. Өөрөөр хэлбэл &quot;Ариун улс&quot; гэсэн утгатай үг юм. Улстөрийн үзэл суртлын үед Энэтхэгээс үргэлж тусдаа байхын тулд Пакистаны хөдөлгөөнийг удирдаж байсан Рахмат Али гэгч &quot;Одоо эсвэл хэзээ ч үгүй&quot; зохиолдоо &quot;Пунжаб, Кашмир, Синдх, Балучистан мужууд нийлээд ПАКСТАН&quot; болж байгаа гэж тайлбарлаж байжээ.&lt;ref name=&quot;Now or Never&quot;&gt;{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever%3F}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ikram1995&quot;&gt;{{cite book|author=[[S. M. Ikram]]|title=Indian Muslims and partition of India|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&amp;pg=PA177|accessdate=23 December 2011|date=1 January 1995|publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm |title=Rahmat Ali ::Now or Never |publisher=The Pakistan National Movement |accessdate=14 April 2011 |author=Rahmat Ali |page=2 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110419012150/http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm |archivedate=19 April 2011 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;  

=== {{PLW}} ===
Палаучуудын домгоос тус улсын нэр үүсчээ. Палау хэлээр &quot;Айбелау&quot; буюу &quot;Шууд бус хариултууд&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Учир нь тус улсыг бүтээж байсан Чуаб гэх үлэмж биет бурханы асуултад булзайруулсан хариулт өгч байсан тул маш удаанаар тус улсыг бүтээсэн гэдэг домог бий билээ.&lt;ref&gt;Belau National Museum, cited by Pelnar, Bonnie. &quot;[http://www.underwatercolours.com/bai/bais.html The Bais of Balau]&quot;. Retrieved 22 September 2011.&lt;/ref&gt; 
::'''''Белау''''' Палаучууд эх хэлээрээ өөрсдийн улсаа ийн нэрлэдэг билээ. Утгыг нь дээр дурдсан тул тайлбарлахаа азная.  

=== {{PLE}} ===
Хебрю хэлний &quot;Филистинчүүдийн газар орон&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүсчээ.&lt;ref&gt;[http://etymonline.com/index.php?term=Palestine&amp;allowed_in_frame=0 Online Etymology Dictionary (Palestine)]&lt;/ref&gt; Филистинчүүдийг Латин хэлэнд тэмдэглэхдээ &quot;Палестина&quot; гэж тэмдэглэсэн байдаг. Эртний Филистиний нутагт одоогийн Газын зурвас, Ашдод, Ашкелон, Экрон, Гат хотын нутаг багтдаг байжээ. 

=== {{PAN}} ===
Уугуул Куева индианчуудын хэлээр &quot;Арвин их загасны орон&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. Тус улсын нийслэл хотыг ч мөн ингэж нэрлэдэг билээ.

=== {{PNG}} ===
Папуа гэдэг нь Малай хэлний &quot;папуах&quot; буюу &quot;үсэрхэг&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Харин Шинэ Гвиней гэдэг нь тус улсыг анхлан нээсэн Испанийн аялагч Иниго Ортиз де Ретез Африкын Гвиней улстай яг ижилхэн учир &quot;Шинэ Гвиней&quot; гэх нэр өгсөн байна.

=== {{PAR}} ===
Тус улсын нэр нь чухам ямар утга учиртай нь бидний үед тодорхойгүй байна. Эртний Гуарани хэлний &quot;пара&quot; буюу &quot;гол&quot;, &quot;гуай&quot; буюу &quot;титэм&quot; гэсэн үгнээс гаралтай гэх тайлбар байдаг. Мөн түүнчлэн &quot;Их уст гол&quot; гэсэн уугуул иргэдийн нэр гэсэн тайлбар ч бий. Тус улсад аж төрж байгаад устан үгүй болсон &quot;Паяагуачуудын нутаг&quot; гэсэн утгай үг гэсэн домог ч бас бий. 

=== {{PER}} ===
Энэ улсын нэрний талаар хоёр тайлбар өнөө цаг үед хүрч иржээ. Эхнийх нь &quot;Биру&quot; буюу &quot;Гол&quot; гэсэн утгай үг гэсэн тайлбар бий. Харин удаах тайлбар нь Тус улсад ирсэн эзлэн түрэмгийлэгчид нутгийн гурван иргэнийг дагуулан шинэ газар нутагтайгаа танилцаж явжээ. Гэтэл Испаничууд &quot;Энэ чухам ямар нэртэй газар вэ&quot; гэж асуусан байна. Тэднийг дагалдаж явсан нутгийн гурван эр чухам юу гээд байгааг нь ойлгоогүй учир уугуул иргэдийг ахалж явсан ахмад настай нэгэн эр өөрийнхөө нэрийг асууж байна гэж бодон &quot;Беру&quot; гэж хариулснаас тус улсын одоогийн нэр үүсчээ. 

=== {{POL}} ===
&quot;Польшчуудын нутаг&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Харин Польш гэдэг нь польш хэлний &quot;Поле&quot; буюу &quot;Нээлттэй талбай&quot; гэсэн үгнээс гаралтай ажээ. Аравдугаар зуунд Полан гэж судар номонд тэмдэглэгдэж байсан бол Полска гэх нэр 13-14-р зуунд өөргөн тархжээ. 

=== {{POR}} ===
Тус улсын нэрний тайлбар олон янз. Тус улсын Порто болон Гайа хотуудын нэрнээс үүссэн гэсэн тайлбар байдаг бол латин хэлний &quot;порт&quot; буюу &quot;боомт&quot;, Грек хэлний &quot;каллис&quot; буюу &quot;үзэсгэлэнтэй&quot;, Латин хэлний &quot;Калере&quot; буюу &quot;халуун&quot; гэсэн үгнээс үүссэн гэх тайлбар бий.

==Р==

=== {{RWA}} ===
Кинярванда хэлний &quot;кванда&quot; буюу &quot;Газар нутгаа тэлсэн&quot; гэсэн үгнээс үүдэлтэй ажээ.&lt;ref&gt;Vansina, Jan ''[https://books.google.com/books?id=tgT-lyk40agC&amp;pg=PA35 Antecedents to Modern Rwanda: the Nyiginya Kingdom]'', p. 35. University of Wisconsin Press, 2004. {{ISBN|0-299-20124-4}}. Retrieved 1 October 2011.&lt;/ref&gt; Түци омгийн хаадууд эрт цагт зэргэлдээ овог аймгуудаа байлдан эзэлж байснаас тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. 

=== {{ROU}} ===
Ромчуудын харьяанд орших нутаг гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Ромын эзэнт гүрний үеэс тус нутгийг ийн нэрлэх болсон юм. Түүнчлэн тус улсын ард иргэдийг ч ромчууд гэдэг байсан түүхтэй. Анх I Карол хаан 1866 оноос тус улсын одоогийн нэршлийг ашиглаж эхэлсэн гэдэг.

==С==

=== {{SAM}} ===
Уугуул Самоачуудын хэлний &quot;са&quot; буюу &quot;ивээгдсэн&quot;, &quot;моа&quot; буюу &quot;төв&quot; гэсэн утгатай үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Бас өөр нэг домгоор бол &quot;Моа шувуунуудын орон&quot; гэсэн үг гэсэн утгатай ажээ. 

=== {{SMR}} ===
Италийн алдарт Католик шашны гэгээнтэн, Католик номлолыг сурталдагч &quot;Гэгээн Маринус&quot;-ын нэрнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Гэгээн Маринус нь манай эриний 301-305 оны орчимд одоогийн Сан Марино орчимд сүм дуган бариулах ажил эрхэлж байгаад Ромчуудын хяхалт хавчлагаас шалтгаалан Хорват руу дүрвэж байсан түүхтэй юм. 

=== {{STP}} ===
:'''Сан Томе''': Португалын эзлэн түрэмгийлэгчид 1470 юм уу 1471 оны 12-р сарын 21-нд буюу Гэгээн Томасын өдөр тус газрыг нээсэн учир ийн нэрлэсэн байна. 
:'''Принсипи''': Гэдэг нь португал хэлний &quot;Гүн, ван, хунтайж&quot; гэсэн үг юм.

=== {{KSA}} ===
Саудчуудын Араб гэсэн утгатай араб үг. Учир нь тус улсыг Сауд угсааны хаадууд ээлжлэн захирдаг учир ийнхүү нэрлэх болжээ. &quot;Сауд&quot; гэдэг үг нь арабын зурхайн нэгэн одны систем юм.

=== {{SWZ}} ===
Сваци омгийнхний хэлээр &quot;Свацичуудын газар нутаг&quot; гэх үгнээс тус улсын нэршил үүссэн байна. Тус омгийг &quot;Сваци&quot; гэх хаан эрт цагт үндэслэжээ. 

=== Сейнт Винсент ба Гренадинес ===
:'''Сейнт Винсент''': Аунгаа аялагч Кристофер Колумб 1498 оны нэгдүгээр сарын 22-ны өдөр буюу Гэгээн Винсентын өдөр нээсэн учир ийн нэрлэсэн байна. 
:'''Гренадинес''': Энэ нь Испанийн Гранада хотыг санагдуулсан учир ийнхүү нэрлэх болсонтой холбоотой ажээ.

=== Сейнт Киттс ба Невис ===
:'''Сейнт Киттс''': Алдарт аялагч Кристофер Колумб тус газар орныг нээхдээ Гэгээн Кристоферийн нэрийг хүндэтгэн ийнхүү нэрлэх болсон байна. 
:'''Невис''': Испани хэлний &quot;Цасан хатан&quot; гэх үгнээс энэхүү нэршил үүсчээ.

=== {{LCA}} ===
Францын далайчид 1502 оны 12-р сарын 13-ны өдөр буюу Гэгээн Люсын өдрөөр тус газрыг нээсэн учир шинээр нээсэн газраа ийнхүү нэрлэх болжээ.

=== {{SYC}} ===
Францын аялагчид 1754-1756 онд Францын эзэн хаан XV Луй хааны зарлигаар Сангийн сайд Жеан Море де Сейшэллийн нэрээр ийнхүү нэрлэсэн байна.
 
=== {{SEN}} ===
Сенегал голын нэрнээс тус улсын нэршил үүсчээ. Сенегал гэдэг нь Берберчүүдийн хэлээр &quot;Зенага&quot; буюу &quot;газар нутаг&quot; гэсэн үг юм. Сенегал гол өнөө цаг үед Сенегалын хойд хэсэг, Мавритани улсын нутагт урсаж байгаа билээ. 

=== {{SRB}} === 
Тус улсын нэршил чухам ямар утгатай нь тодорхойгүй. Грек хэлний &quot;сиро&quot; буюу &quot;давтах&quot;, хуучин Индик хэлний &quot;сарбх&quot; буюу &quot;тулалдах&quot;, латин хэлний &quot;серо&quot; буюу &quot;бүтээн байгуулах&quot; Орос хэлний &quot;Пасерб&quot; буюу &quot;дагавар хүүхэд&quot;, Украин хэлний &quot;присербится&quot; буюу &quot;нэгдэн орох&quot; гэсэн утгатай үгсээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. Түүнчлэн судлаач Шустерын баталж байгаагаар Прото-Слав хэлний &quot;уух&quot; гэсэн үгнээс үүдэлтэй ажээ.

=== {{SIN}} ===
Санскрит хэлний &quot;Симхапура&quot; буюу &quot;Арслант хот&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. 

=== {{SYR}} ===
Чухам ямар утга учиртай нь өнөө хэр нь тодорхойгүй байна. Ассирчуудыг нэрлэсэн үгнээс үүссэн гэж үзэх эрдэмтэд байдаг бол Эртний Грек хэлний &quot;сириак&quot; буюу &quot;хүмүүс&quot; гэсэн үгнээс үүссэн байх гэсэн таамаг ч бий. 

=== {{SVK}} ===
Славчууд гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Слав гэдэг нь &quot;слово&quot; буюу &quot;үг&quot; гэх утгатай гэж эрдэмтэд тайлбарладаг. Түүнчлэн &quot;слава&quot; буюу &quot;суу алдар, &quot;слух&quot; буюу &quot;сонсох&quot; гэсэн үгнээс гаралтай гэсэн тайлбар ч бий.

=== {{SVN}} === 
Славчуудын Венеци гэх утга бүхий Герман үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. 

=== {{SOL}} ===
Испанийн алдарт аялагч Альваро де Менданиа и Нейра 1567 юм уу 1568 онд тус бүлэг арлыг нээхдээ Библи сударт дурдагдсан Соломон хааныг бодож үг нэрийг өгчээ. Чухамдаа тэрээр Соломон хааны нуусан эрдэнэ энд байгаа гэж бодож, хэсэг хугацаанд алт, эрдэнэс хайж өнгөрөөсөн юм. 

=== {{SOM}} ===
Сомаличуудын нутаг гэсэн утгатай уугуул иргэдийн өгсөн нэр ажээ. Сомали гэдэг нь &quot;сак мааль&quot; буюу &quot;үхэрчид&quot; гэх үнээс үүссэн гэх өөр нэг домог ч бас бий. Түүнчлэн Самаале гэх хамба ламтаны нэрийг бэлгэдсэн гэж үзэх түүхчид ч байдаг. 

=== {{SDN}} ===
Дээр дурдсан Өмнөд Суданы нэрний утгатай төстэй учир дурдахаа азная. 

=== {{SUR}} === 
Суринен үндэстнүүдийн нутаг гэсэн утгатайгаар тус улсын нэрийг тайлбарладаг. 

=== {{SLE}} ===
Испани хэлний &quot;Сьерра Леона&quot; буюу &quot;Арслант уул&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн байна. Португалийн аялагч Педро де Синтра 1462 онд энэ нутгийг нээхдээ арслан шиг хэлбэртэй сунаж тогтсон уул нурууг анхлан харж улмаар энэ нэрийг өгсөн гэх домог бий.

==Т==

=== {{THA}} ===
Тай хэлээр &quot;Тай үндэстний өлгий нутаг&quot; гэх утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. &quot;Тай&quot; үндэстнүүдийн нэр чухам ямар утгатай талаар олон янзын тайлбар бий. Тухайлбар &quot;хүн ард&quot;, &quot;хүн төрөлхтөн&quot; гэсэн утгыг илтгэдэг гэж зарим эрдэмтэн үздэг бол зарим нь &quot;эрх чөлөө&quot; гэсэн утгатай гэж тайлбарладаг. 
::'''''Ратча Аначак Тай''''' Эх хэлээрээ албан ёсны албан бичигт өөрийн улсаа ингэж бичдэг. Энэ нь &quot;Тайландын язгуур угсаа&quot; гэсэн утгатай тайланд үг юм. 

=== {{TJK}} ===
&quot;Тажикуудын эх нутаг&quot; гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн байна. &quot;Тажик&quot; гэдэг нь Шинэ Перс хэлээр &quot;Тази&quot; буюу &quot;Араб&quot; гэсэн утгыг илтгэдэг. Түүнчлэн төвд хэлний &quot;Таг Жиг&quot; буюу &quot;бар, ирвэс&quot; гэсэн утгатай гэж тайлбарлах судлаачид ч бий. Харин перс хэлний &quot;стан&quot; буюу &quot;улс&quot; гэсэн үг нийлж одоогийн бидний мэдэх &quot;Тажикистан&quot; гэх нэр бий болжээ. 

=== {{TAN}} ===
&quot;Танганияка болон Занзибарын газар нутаг&quot; гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. 1964 онд Танзаничууд тусгаар тогтнохдоо &quot;Танганияка болон Занзибарын нэгдсэн улс &quot; гэх нэрийг авсан байна.
::'''''Танганияка''''' Тус улсын хамгийн том нуур. Харин энэ нуурын нэр ямар учиртай талаар олон янзын тайлбар бий. Сир Ричард Френцис Бартон үүнийг &quot;ту танганияка&quot; буюу &quot;нэгдэн орох&quot;, &quot;ус тааралдах&quot; гэсэн утгатай нутгийн иргэдийн үгнээс үүдсэн гэж үздэг бол Хенри Стенли гэх эрдэмтэн &quot;тонга&quot; буюу &quot;арал&quot;, &quot;хика&quot; буюу &quot;хавтгай&quot; гэсэн утгатай гэж тайлбарласан байдаг. 
::'''''Занзибар''''' Перс болон Араб хэлний &quot;Занжибар&quot; буюу &quot;Хар эрэг&quot; гэсэн утгатай үг юм.

=== {{TOG}} ===
Нутгийн уугуул иргэд болох Эве омгийн хэлээр &quot;то&quot; буюу &quot;ус&quot;, &quot;го&quot; буюу &quot;эрэг&quot; гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Peoples of Africa: Togo-Zimbabwe |url=https://books.google.com/books?id=rlz2bWRPmvgC&amp;pg=PA531 |year=2001 |publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7168-4|page=531}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Togo1920s&quot;/&gt; Мөн Германчуудын нээсэн &quot;Тоговилль&quot; гэх тосгоны нэрнээс улсын нэр үүссэн гэх өөр нэг хувилбар ч бий. 

=== {{TGA}} ===
Уугуул Самоачуудын хэлээр &quot;Өмнөд&quot;, &quot;Өмнөдийн&quot; гэх утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. 

=== {{CAF}} ===
Франц хэлний &quot;République centrafricaine&quot; гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна.

=== {{TRI}} ===
Испани хэлний хоёр өөр утгатай үг нийлснээр тус улсын нэр бий болсон байна. 
::'''''Тринидад''''' Аугаа аялагч Кристофер Колумб гурав дахь аялалынхаа үр дүнд тус газар нутгийг нээхдээ &quot;Эцэг, хүү, ариун сүнсний ивээл шингэсэн ариун арал&quot; гэх нэр хайрласан байна. Үүнээс &quot;Тринидад&quot; гэх нэршил үүссэн гэдэг. 
::'''''Тобаго''''' &quot;Тамхи&quot; буюу &quot;Тамхины орон&quot; гэх үгнээс үүссэн гэх тайлбар байдаг. Гэвч энэ тайлбар дээр эрдэмтэд өөр, өөр үзэл бодолтой байдаг билээ.

=== {{TUV}} ===
&quot;Найман арал&quot;, &quot;Өөр хоорондоо адилгүй найман арал&quot; гэх Тувалу үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүсчээ. 

=== {{TUN}} ===
Тус улсын нутаг дэвсгэр дээр эрт цагт оршин тогтнож байсан Тинес хотын нэрнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн гэж үздэг. &quot;Таниф&quot; буюу эртний Финикийн охин тэнгэрийн нэр нь &quot;Тинес&quot; хотын нэр болсон байна. &lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Taylor
  | first = Isaac
  | title = Names and Their Histories: A Handbook of Historical Geography and Topographical Nomenclature
  | publisher = BiblioBazaar, LLC
  | year = 2008
  | page = 281
  | isbn = 0-559-29668-1 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ej-brill&quot;&gt;{{cite book
  | last = Houtsma
  | first = Martijn Theodoor
  | title = E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936
  | publisher = Brill
  | year = 1987
  | page = 838
  | isbn = 90-04-08265-4 }}&lt;/ref&gt; Мөн түүнчлэн Бербер хэлний &quot;доор орших&quot;, &quot;цогцолсон&quot; гэх үгнээс ч үүссэн байх гэсэн таамаг бий. &lt;ref name=&quot;peter-ross&quot;&gt;{{cite book
  | first1 = Peter M.
  | last1 = Rossi
  | first2 = Wayne Edward
  | last2 = White
  | title = Articles on the Middle East, 1947–1971: A Cumulation of the Bibliographies from the Middle East Journal
  | publisher = Pierian Press,  [[University of Michigan]]
  | year = 1980
  | page = 132 }}&lt;/ref&gt; 

=== {{TUR}} ===
Араб хэлний &quot;Тюрк&quot; буюу &quot;цогцлоон бүтээсэн&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. 

=== {{TKM}} ===
&quot;Туркменчүүдийн эх орон&quot; гэсэн утгатай үг юм. &quot;Туркмен&quot; гэдэг нь Согдиан хэлний &quot;Турк шиг харагддаг&quot;, &quot;Турктэй ижилхэн&quot; гэсэн утгыг илэрхийлдэг байна. Учир нь улстөрийн байгуулал, бүтцийн хувьд яг дуурайж анхлан үүссэн учир ийнхүү нэрлэх болжээ. &lt;ref&gt;[[Yury Zuev|Yu. Zuev]], ''&quot;Early Türks: Essays on history and ideology&quot;'', Almaty, Daik-Press, 2002, p. 157, {{Listed Invalid ISBN|9985-4-4152-9}}&lt;/ref&gt; Туркменчууд заримдаа &quot;Цэвэр Турк&quot; гэж өөрсдийнхөө нэрийг тайлбарлах нь бий. &lt;ref&gt;''US Library of Congress Country Studies.'' &quot;[http://memory.loc.gov/frd/cs/tmtoc.html Turkmenistan].&quot;&lt;/ref&gt; Исламын шашны түүхч, теологич Ибн Хатирийн үзэж байгаагаар &quot;итгэл үнэмшил, ариун шүтээн&quot; гэсэн үгнээс гаралтай гэж тайлбарласан байдаг.

==У== 

=== {{UGA}} ===
Свахили хэлний &quot;Буганда&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Буганда гэдэг нь тус улсад оршин тогтнож байсан Багандагын хаант улсын нэр юм. &quot;Баганда&quot; гэдэг нь &quot;Ах дүүс&quot;, &quot;эвтэй хүмүүс&quot; гэсэн утгыг илтгэдэг байна. 

=== {{UZB}} ===
Турк хэлний &quot;уз&quot; буюу &quot;өөрийн&quot;, &quot;бек&quot; буюу &quot;эрхэм&quot;, перс хэлний стан буюу &quot;улс&quot; гэсэн үгнүүд нийлж тус улсын одоогийн нэр үүсчээ. Зарим судлаачид&quot; Эрх чөлөөтэй нутаг&quot; гэж тус улсын нэрний утгыг тайлдаг. 

=== {{UKR}} ===
Украин гэдэг нь Слав хэлний &quot;Крайна&quot; буюу &quot;улс&quot;, &quot;хязгаар нутаг&quot; гэх утгатай юм. 

=== {{URY}} ===
&quot;Уругвай голын хажууд орших улс&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн эршил үүсчээ. &quot;Уругвай&quot; гэдгийг эрдэмтэд олон янзаар тайлбарласан байдаг. Зарим нь &quot;уругуа&quot; буюу &quot;дун&quot;, &quot;и&quot; буюу &quot;ус&quot; гэж тайлбарласан бол зарим нь &quot;уру&quot; буюу &quot;шувууд&quot;, &quot;гуаи&quot; буюу &quot;нүүдэллэж ирдэг&quot; гэсэн утгатай гэж тайлбарлажээ. 

==Ф==

=== {{FJI}} ===
Уугуул Фижичүүдийн хэлээр &quot;фиси&quot; буюу &quot;хараач&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн байна. &lt;ref&gt;Thompson, Basil. &quot;{{Webarchiv|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_1_1892/Volume_1,_No._3,_1892/The_land_of_our_origin_(Viti,_or_Fiji.)_by_Basil_Thompson,_p143-146/p1 |wayback=20180210080244 |text=The Land of Our Origin (Viti, or Fiji) |archiv-bot=2023-11-20 07:34:56 InternetArchiveBot }}&quot;. ''Journal of the Polynesian Society'', Vol. 1, No. 3, pp. 143–146. 1892&lt;/ref&gt; Харин Британийн аялагч Жеймс Күүкийн тайлбарласнаар уугуул иргэд нь &quot;Вити Левү&quot; буюу &quot;Аугаа Вити&quot; гэж оршин суугаа газраа нэрлэдэг байсан гэжээ. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fiji.gov.fj/ |title=Fiji Today, 2005–2006 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201208130939/http://www.fiji.gov.fj/ |archivedate=2020-12-08 |df= |access-date=2017-07-23 |url-status=dead }}. ''{{cite web |url=http://www.fiji.gov.fj/uploads/FijiToday2005-06.pdf |title=Fiji Today, 2005–2006 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070403140105/http://www.fiji.gov.fj/uploads/FijiToday2005-06.pdf |archivedate=3 April 2007 |df= }} '': &quot;Europeans in Fiji&quot;.&lt;/ref&gt; 

=== {{FIN}} ===
Хуучин Норс хэлээр &quot;Финчүүдийн өлгий нутаг&quot; гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүссэн байна. &lt;ref name=&quot;Names&amp;Histories&quot;/&gt; Манай эриний анхдугаар зууны үеэс эртний Грекийн судар бичгүүдэд &quot;Фенни&quot;, &quot;Финной&quot;, хоёрдугаар зуун буюу Птоломейн үед &quot;Фани&quot; гэх зэргээр тэмдэглэж иржээ. Фин гэдэг нь Прото Герман хэлний &quot;финне&quot; буюу &quot;хэсүүлч&quot;, &quot;анчид&quot; гэх үгнээс үүссэн гэдэгт олонх судлаачид нэгддэг.
:'''''Суоми''''' Финландчууд эх хэлээрээ улс орноо ингэж бичдэг. Фин хэлний &quot;Суомаа&quot; буюу &quot;баянбүрд&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүсчээ. &lt;ref name=&quot;Names&amp;Histories&quot;/&gt; 

=== {{FRA}} === 
Эртний Франк хэлээр &quot;Франкуудын эх орон&quot; гэх үгнээс тус улсын нэр үүссэн байна. Франк гэдэг нь Прото-Герман хэлээр &quot;франкон&quot; буюу &quot;жад&quot; гэсэн үг юм. Үүнээс гадна Эртний Герман хэлний &quot;Франкиш&quot; буюу &quot;эрх чөлөөт&quot; гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн гэх хувилбар байдаг. &lt;ref name=&quot;Names&amp;Histories&quot;/&gt;

==Х==

=== {{HON}} === 
Хондурас гэх нэрийг нэрт аялагч Кристофер Колумб өгсөн гэдэг. Энэ нь Испани хэлээр &quot;далайн гүн ёроол&quot; гэсэн утгатай. Учир нь тус улсын хойд эрэгт маш гүн далай бий.

=== {{HRV}} ===
Улсын нэрний талаар тогтсон ойлголт байхгүй. Гэхдээ Дундад зууны латин хэлний &quot;Круаити&quot; буюу &quot;ус нэрэгчид&quot; гэх үгнээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий. Збигнев Голаб гэх Хорват эрдэмтний тайлбараар бол &quot;Хровати&quot; буюу &quot;жадны үзүүр бүтээгчид&quot;, &quot;храват&quot; буюу &quot;уулчид&quot; гэх үгнээс үүссэн гэжээ. 

=== {{CHN}} ===
Эртний Санскрит хэлний &quot;хина&quot;, Дундад зууны Перс хэлний &quot;хини&quot; гэх үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. &lt;ref name=&quot;AmHerChin&quot;&gt;''The American Heritage Dictionary of the English Language''. &quot;[http://dictionary.reference.com/browse/China?qsrc=2888 China]&quot;. Houghton-Mifflin (Boston), 2000.&lt;/ref&gt;  &quot;Хина&quot; гэдэг нь тусгайлсан утгагүй &quot;Чин&quot; болон &quot;Жин&quot; гүрнийг өөрсдийнхөө хэлээр нэрлэсэн гэж эрдэмтэд үздэг. 
::'''''Жүнггүо''''' Олонд хамгийн өргөн тархсан энэ нэр нь &quot;Дундад улс&quot; гэсэн утгатай.

==Ч==

=== {{TCD}} ===
Тус улсын баруунөмнөд хэсэгт орших Чад нуурын нэрнээс Чад улсын нэр үүсчээ. Канури омгийнхний хэлээр Чад гэдэг нь &quot;нуур&quot; гэсэн үг юм байна. 

=== {{CHL}} ===
Тус улсын нутаг дэвсгэрт 1553 онд хөл тавьсан Испанийн экспедицийн ахлагч Диего де Альмагро &quot;Халуун ногоо хэрэглэдэг хүмүүс&quot; гэж тэмдэглэснээс энэ нэр үүсчээ. Испани хэлний &quot;Чили&quot; гэх үг тус улсын нэр болсон байна. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Chile |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=19 September 2011}}&lt;/ref&gt;  Түүнчлэн Инкачуудын домогт хаан Тилигийн нэрнээс үүссэн байх гэсэн таамаг бий.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chile.com/tpl/articulo/detalle/ver.tpl?cod_articulo=7225 |title=Chile.com.La Incógnita Sobre el Origen de la Palabra Chile |publisher=Chile.com |date=15 June 2000 |accessdate=17 December 2009 |language=es |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415204553/http://www.chile.com/tpl/articulo/detalle/ver.tpl?cod_articulo=7225 |archivedate=15 April 2009 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/459648/Picunche |title=Picunche (people) – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=17 December 2009}}&lt;/ref&gt; Олонд төдийлөн түгээгүй ч Күечуа омгийн &quot;чири&quot; буюу &quot;алт&quot; &lt;ref name=&quot;1911britannica&quot;&gt;&quot;CHILE.&quot; Encyclopædia Britannica. 11th ed. 1911. (&quot;derived, it is said, from the Quichua chiri, cold, or tchili, snow&quot;)&lt;/ref&gt;, Аймара омгийн &quot;тчили&quot; буюу &quot;газрын төгсөгл&quot;, &quot;цас&quot; &lt;ref name=&quot;1911britannica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761572974_4/Chile.html |title=Chile (república) |encyclopedia=Enciclopedia Microsoft Encarta Online |year=2005 |accessdate=26 February 2005 |quote=The region was then known to its native population as Tchili, a Native American word meaning &quot;snow.&quot; |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080510215421/http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761572974_4/Chile.html |archivedate=10 May 2008 |df=dmy }} {{Webarchiv|url=http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761572974_4/Chile.html |wayback=20080510215421 |text=Chile (república) |archiv-bot=2026-08-27 07:26:35 InternetArchiveBot }}  31 October 2009.&lt;/ref&gt;, Мапүче омгийн &quot;чийли-чийли&quot; буюу &quot;шар далавчит хар шувуу&quot; гэх утгатай гэсэн тайлбарууд байдаг. &lt;ref name=&quot;hudson&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Miguel |last=de Olivares y González SJ |contribution=Historia de la Compañía de Jesús en Chile |url= |title=Colección de historiadores de Chile y documentos relativos a la historia nacional |year=1864 |origyear=1736 |editor=Imprenta del Ferrocarril |location=Santiago |volume=4 |number= |pages= |accessdate=14 October 2010|language=es}}&lt;/ref&gt; 

=== {{CZE}} ===
1993 онд дэгдсэн ягаан хувьсгалын дараа энэ нэрийг сонгосон байна. &quot;Чета&quot; буюу &quot;цэргийн нэг хороо&quot; гэсэн утгатай гэсэн тайлбар байдаг. &lt;ref&gt;Online Etymology Dictionary. &quot;[http://dictionary.reference.com/browse/czech Czech]&quot;. Retrieved 11 February 2011.&lt;/ref&gt;

==Ш==

=== {{SWE}} ===
Хуучин Норс хэлний &quot;свипиод&quot; буюу &quot;айлын ганц хүүхэд&quot; гэсэн үгнээс гаралтай гэсэн тайлбар өнөө цагт тархжээ. Түүнчлэн &quot;Эх орны иргэн&quot; гэх утгатай гэж Германы эрдэмтэд тайлбарласан байдаг. 
::'''Свериге''' Шведчүүд эх хэлээрээ улс орноо ийн нэрлэдэг. &quot;Шведийн хаант нутаг&quot; гэсэн утгатай Швед үг юм. 

=== {{CHE}} ===
Алеманик үндэстний хамгийн их тархсан, мөн уг үндэстнийг байгуулсан гэгдэх Швицо хааны нэрнээс тус улсын нэр үүсэн бий болжээ. Анхлан МЭ 972 онд &quot;Швиц&quot; гэсэн нэрээр түүх шастирт тэмдэглэгдсэн байдаг. 
::'''Хелветиа''' Олонд танигдсан домгийн нэр. Энэ нь Латин хэлээр Сельтик үндэстнүүдийг нэрлэдэг үг юм. 

=== {{NZL}} ===
Голланд хэлний &quot;Нова Зийландиа&quot; буюу &quot;Шинэ тэнгисийн нутаг&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсэн бий болжээ. Алдарт аялагч Жеймс Күүк тус нутагт анхлан хөл тавьмагцаа ангилаар ийн тэмдэглэсэн нь Голланд хэлэнд түгэж, улмаар газрын зурагт ийнхүү тэмдэглэх болсон байна. 

=== {{LKA}} ===
Санскрит хэлний &quot;Шри&quot; буюу &quot;ариун&quot;, &quot;Ланка&quot; буюу &quot;арал&quot; гэсэн үгнээс бүтсэн &quot;Ариун Арал&quot; гэх утгатай нэр юм. Домогт Равана хааны хаант улсын гол төв нь Шри Ланк байсан гэж үздэг.

==Э==

=== {{GNQ}} ===
Экваторын бүслүүрийг дайран оршдог улс учир ийнхүү экваторын гэсэн үгийг өмнөө авчээ. Харин &quot;Гвиней&quot; гэдэг нь Бербер хэлний &quot;гинавен&quot;, &quot;агинау&quot;, &quot;агинаоу&quot; буюу &quot;түлэгдсэн&quot;, &quot;хар арьстан&quot; гэх үгнээс үүсэн бий болжээ.&lt;ref name=&quot;Bovi&quot;&gt;Bovill, Edward Wm. ''The Golden Trade of the Moors: West African Kingdoms in the Fourteenth Century''. Weiner (Princeton), 1995.&lt;/ref&gt;  

=== {{ECU}} ===
Испанийн эзлэн түрэмгийлэгчид Күйто хотноо колоничлолын захиргаа барих гэж байсан тэр цаг үед захиргааны барилга экваторын бүслүүрээс ердөө 40 км-ийн зайтай байсан тул ийнхүү нэрлэх болжээ. Экваторын бүслүүрийг Испаниар &quot;Экуадор&quot; гэж нэрлэдэг байсантай холбоотой. 

=== {{SLV}} ===
Испани хэлний &quot;Сальвадор&quot; буюу &quot;Авран нигүүлсэгч&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүссэн байна. 1525 оны 4-р сарын 1-ний өдөр тус улсыг нээсэн Гонзало де Альварадо энэ нутагт хөл тавиад &quot;Ертөнцийн эзэн Исүс христийн өлгий нутаг л ийм байдаг байх&quot; гэж өдрийн тэмдэглэлдээ бичсэн байжээ. {{es icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;San Salvador. [http://www.sansalvador.gob.sv Official website]. ''{{Webarchiv|url=http://www.sansalvador.gob.sv/?p=17 |wayback=20170704045822 |text=Historia oficial de la ciudad de San Salvador |archiv-bot=2023-11-29 13:57:21 InternetArchiveBot }}''. {{es icon}}&lt;/ref&gt; 

=== {{IND}} === 
Хуучин Перс хэлний &quot;Хинду&quot; үндэстнүүд гэсэн үгнээс тус улсын нэр үүссэн гэх тайлбар байдаг бол Латин хэлний &quot;Индус голынхон&quot; гэсэн утгатай гэж үзэх эрдэмтэд ч байдаг. Гэвч &quot;Индус&quot; гэж нэрлээд байгаа голыг энэтхэгээр &quot;Синду&quot; гэж нэрлэдэг юм. 
::'''''Бхарат''''' Энэтхэгчүүд эх хэлээрээ өөрсдийгөө ийнхүү нэрлэдэг. Эртний энэтхэгийн домогт хоёр хааны нэг болох Бхаратагын нэрээр ийнхүү өөрсдийгөө нэрлэх болсон байна. 

=== {{ERI}} ===
Эртний Грек хэлний &quot;Эритра Талассиа&quot; буюу &quot;Улаан тэнгис&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэр үүсчээ. 1890 онд Италичууд тус улсыг эзлэн захирах болж Грек үгийг Итали хэл рүү хөрвүүлэн &quot;Эритрум&quot; гэх болсоноор орчин үеийн &quot;Эритри&quot; гэх нэршил бий болсон байна. 

=== {{EST}} ===
Латин хэлний &quot;Аестигийн газар нутаг&quot; гэсэн үгнээс одоогийн нэршил нь үүссэн гэх тайлбар бий. Аести гэдэг нь хуучин Литвын харьяанд байсан ханлигуудын нэгдэл хаант улсын нэр юм. Гэвч Прото-Герман хэлний &quot;аустам, Прото-Индо-Европ хэлний &quot;аус&quot; буюу &quot;зүүн&quot;, &quot;өрнө&quot; гэсэн үгнээс үүссэн гэх тайлбар ч байдаг. 

=== {{ETH}} ===
Латин хэлний &quot;Аетопиа&quot; буюу &quot;Харуудын өлгий нутаг&quot; гэх утгатай үгнээс тус улсын одоогийн нэршил бий болжээ. Мөн Грек хэлэнд &quot;Алтиопс&quot; буюу &quot;Түлэгдсэн нүүртнүүдийн нутаг&quot; гэх утгаас ч үүссэн байж болох талтай. Этиопчууд өөрсдөө Библид дурдагддаг Куш гэгээтний хүү &quot;Итиоппс&quot;-ын нэрнээс улсын нэр үүссэн гэж тайлбаралдаг байна.&lt;ref name=&quot;Names&amp;Histories&quot;/&gt;

==Я==

=== {{JPN}} ===
Шанхай хятад хэлний &quot;Жеппун&quot; буюу &quot;Наран мандах нутаг&quot; гэсэн үгнээс тус улсын одоогийн нэршил үүсчээ. Анх алдарт аялагч Марко Поло яг энэ утгаар нь олон улсад таниулж байсан юм. 
::'''''Нихон / Ниппон''''' Сино-Япон хэлний &quot;Онёоми&quot; гэх утгатай үгтэй бичлэгийн хувьд ижилхэн бичигддэг. Энэ нь &quot;ажиллах&quot;, &quot;хийх&quot; гэсэн утгыг агуулдаг ажээ. 

=== {{JAM}} ===
Тайно/Аравак хэлний &quot;Замайка&quot;, &quot;Хамайка&quot; буюу &quot;Ус болон моддын нутаг&quot; гэх үгнээс нэршил нь үүссэн байна. Зарим эрдэмтэд &quot;Рашаан булагын эх орон&quot; ч гэж тайлбарлах нь бий.

== Мөн үзэх ==
{{Commonscat|Country names in non-Latin scripts|Улс орнуудын нэрийн утга учир}}
* [[Дэлхийн улс орны нэрс]]

==Эшлэл==
&lt;references /&gt;

[[Ангилал:Хороним|!Улсууд]]
[[Ангилал:Улсуудын жагсаалт|нэрийн утга учир]]</text>
      <sha1>dt0q1iwoh6lnt0m7g9ouyjzq0u01zq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юнител</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69083</id>
    <revision>
      <id>867301</id>
      <parentid>839759</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T08:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khishignyam Dashdavaa</username>
        <id>107071</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>867301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25919" sha1="ob88qsm3qs2a7xbua6iod15by7oat4c" xml:space="preserve">{{Short description|Монголын цахилгаан холбооны компани}}
{{Инфобокс компани
| logo = Unitel Logo.png
| name = Юнител Групп
| logo_size = 
| image = Central Tower (Ulaanbaatar).jpg
| image_caption = Юнителийн төв байр байрладаг [[Сэнтрал Тауэр (Монгол)|Сэнтрал Тауэр]]
| type = [[Хувийн компани|Хувийн]]
| industry = [[Цахилгаан холбоо]]
| founded = {{start date and age|2005|12|23}}
| location = [[Сэнтрал Тауэр (Монгол)|Сэнтрал Тауэр]]&lt;br&gt;[[Улаанбаатар]], [[Монгол]]
| area_served = Монгол
| key_people = {{Plainlist|
* Дорждагва Жамъяншарав
* {{small|(CEO)}}
}}
| num_employees =  1600 (&quot;2022&quot;)
| products = [[Гар утас]]&lt;br /&gt;[[Өргөн зурвасын интернет|Өргөн зурвасын интернетийн холболт]]&lt;br /&gt;Суурин холбоо&lt;br /&gt;[[IPTV]]&lt;br /&gt;[[Медиа дамжуулалт]]
| brands = Юнител&lt;br /&gt;Юнивишн&lt;br /&gt;Гэр Интернэт&lt;br /&gt;LookTV&lt;br /&gt;DDish
| subsid = Юнител&lt;br /&gt;Юнивишн&lt;br /&gt;Юпланет&lt;br /&gt;Орбитнэт&lt;br /&gt;Номадиа Пикчерс&lt;br /&gt;Эм Пи Эс Си&lt;br /&gt;Юни Трансмишн нэтворкс&lt;br /&gt;Бизнес саппорт систем&lt;br /&gt;Телко инженеринг сервис&lt;br /&gt;Дижитал сэйлс чаннел&lt;br /&gt;Юни Оффис Менежмент
| homepage = http://www.unitel.mn
}}

'''Юнител Групп''' (Unitel) нь Монголын мэдээлэл харилцаа холбооны цогц үйлчилгээ үзүүлэгч мэдээллийн технологийн групп юм. 2006 онд үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд Юнител ХХК, [[Юнивишн]] ХХК, Номадиа Пикчэрс ХХК, Грийн Фючюрс ХХК (LookTV платформ), Эм Пи Эс Си ХХК (Токи аппликейшн) зэргийг багтаадаг. Юнител Групп нь нийслэл Улаанбаатар хот болон Монгол орны 21 аймгийн хэрэглэгчдэд зориулсан үйл ажиллагаа явуулдаг, Монгол улсын шилдэг 100 аж ахуй нэгжид жил бүр нэрлэгддэг үндэсний хэмжээний групп компани юм. 

== Түүх ==
2005 оны үүрэн холбооны сонгон шалгаруулалтад BSB Telekom консорциум шалгарснаар Юнител компани үүсгэн байгуулагдах үндэс тавигджээ. Ийнхүү Юнител компани Монгол улсад үйл ажиллагаа явуулах эрх бүхий үүрэн телефоны 3 дахь оператор болж, GSM системд суурилсан үйлчилгээг үзүүлж эхэлсэн байна. 

'''&lt;big&gt;Түүхийн товчоон&lt;/big&gt;''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Он
!Үйл явдал
|-
|2001
|
* MCS Ком ХХК өрхийн өргөн зурваст сүлжээг байгуулав. 
|-
|2003
|
* Монсат ХХК Монголд анх удаа хиймэл дагуулын үйлчилгээг танилцуулав. 
|-
|2004
|
* Скайнетворкс Улаанбаатар хотод шилэн кабелийн хамгийн өргөн сүлжээг байгуулж эхлэв. 
|-
|2005
|
* BSB телеком консорциум (Юнител) Мобайл зах зээлд гуравдагч үйлчилгээ үзүүлэгчийг тодруулах нээлттэй тендерт шалгарав. 
|-
|2006
|
* Юнител ХХК GSM системд суурилсан үүрэн холбооны оператор байгуулагдав
|-
|2007
|
* Скайнетком Монголын анхны IP утасны үйлчилгээг танилцуулав. 
|-
|2009
|
* Юнител ХХК олон улсын роуминг үйлчилгээг танилцуулав. 
* 3G сүлжээг Монгол орон даяар нэвтрүүлэв. 
|-
|2010
|
* Юнител ХХК 100 хувь Монголын хөрөнгө оруулалттай үндэсний компани болов. 
|-
|2011
|
* Юнител ХХК, Юнивишн ХХК нэгдэж, Юнител Монголын хамгийн том ICT групп болж өргөжив. 
* Юнивишн ХХК нь IPTV, суурин утас, өндөр хурдны интернэт хосолсон гуравласан үйлчилгээг зах зээлд нэвтрүүлэв.
|-
|2012
|
* Дижитал контент үйлдвэрлэх U-planet байгуулагдаж, мобайл аппликейшнийг зах зээлд танилцуулж эхлэв. 
* Монголын анхны OTT үйлчилгээ Univision – Anywhere-ийг хэрэглээнд нэвтрүүлэв&lt;ref&gt;[https://gogo.mn/r/vjlyx&lt;nowiki&gt;] - Univision anywhere: Дэлхийн хаанаас ч, хэзээ ч Монголын телевизийн сувгуудыг үздэг боллоо&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|
* Холливуд их зургаан студи (20th Century Fox, Warner Bros, Paramount Pictures, Columbia Pictures, Universal Pictures, Walt Disney Pictures) болон Солонгосын CJ энтертайнменттай контент дамжуулах хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулав.
* Samsung Electronics –ийн стратегийн түнш болж, үлгэр жишээ бизнес моделийг танилцуулав. 
|-
|2014
|
* Prime Pictures кино продюсингийн компанийн анхны бүтээл “Үргээлэг” болон “Давхар цохилт” кино нээлтээ хийв 
|-
|2015
|
* IPTV 2.0 сүлжээг нэвтрүүлж, IPTV гуравласан үйлчилгээг орон даяар өргөтгөн байгуулав
|-
|2016
|
* Монголын хамгийн анхны, хамгийн өргөн 4G LTE сүлжээг улс орон даяар байгуулав. 
* Монголын анхны OTT үйлчилгээ Univision Anywhere нь LookTV 1.0 болж шинэчлэгдэв 
|-
|2017
|
* Монголд анх удаа өрхийн интернэтийн ГЭР интернэт үйлчилгээг нэвтрүүлэв. 
* Юнивишн ХХК-ийн IPTV гуравласан үйлчилгээний сүлжээгээ 21 аймагт нэвтрүүлэв.
* Prime Pictures контент продюсингийн компани нь Nomadia Pictures ХХК болж байгуулагдав 
|-
|2018
|
* Монголд анх удаа TDD 4G сүлжээг нэвтрүүлж, дата сүлжээний багтаамжийг 2 дахин нэмэгдүүлэв; 
* My Unitel app, Chatbot, Киоск, Агент системүүдийг амжилттай нэвтрүүлж, дижитал сувгуудын тоогоо нэмэгдүүллээ. 
* Юнивишн ХХК-ийн IPTV гуравласан үйлчилгээ 3.0 системд албан ёсоор шилжив
|-
|2019
|
* Юнивишн ХХК-ийн IPTV гуравласан үйлчилгээний сүлжээгээ гэр хорооллын бүсэд нэвтрүүлж эхлэв
|-
|2020
|
* LookTV 3.0 хувилбар хэрэглээнд нэвтрэв 
* Toki аппликейшнийг зах зээлд танилцуулав 
|}

== Бүрэлдэхүүн компаниуд ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Компанийн нэр
!Үйл ажиллагааны чиглэл
|-
|Юнител ХХК 
|
* Үүрэн холбооны оператор компани 
|-
|Юнивишн ХХК
|
* Интернэт, олон суваг дамжуулах үйлчилгээ, суурин холбооны гуравласан үйлчилгээ үзүүлэгч
|-
|Юпланет ХХК 
|
* Контент аггергатор, спортын суваг, даатгалын зуучлагч компани 
|-
|Орбитнэт ХХК 
|
* Тавган антенаар интернэт хүргэх үйлчилгээ үзүүлэгч 
|-
|Номадиа Пикчерс ХХК 
|
* Кино болон контент үйлдвэрлэлийн цогц үйл ажиллагаа явуулагч продюсинг компани 
|-
|Эм Пи Эс Си ХХК 
|
* Токи чатбот болон банк бус санхүүгийн цахим үйл ажиллагааг Токи чатботоор дамжуулан гүйцэтгэнэ 
|-
|Грийн Фючюрс ХХК
|
* LookTV OTT үйлчилгээний платформ 
|}

== Онцлох технологийн мэдээлэл ==

=== Юнивишний гуравласан үйлчилгээ ===
2011 онд IPTV, суурин утас, өндөр хурдны интернэт бүхий гуравласан үйлчилгээг Юнивишн компани зах зээлд нийлүүлснээр [[Монгол Улс|Монгол улс]] IPTV-ийг нэвтрүүлсэн Азийн анхны 5 орны нэг болов. Ингэснээр дотоодын сувгууд HD формат руу шилжих суурь тавигджээ.&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/lr/11y4&lt;nowiki&gt;] - ЭНЭ ЗУНЫ ТЕХНОЛОГИЙН ТЭСРЭЛТ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

=== Гэр интернэт ===
2017 онд “Гэр интернэт” үйлчилгээ нэвтэрснээр хот суурин төдийгүй хөдөө орон нутгийн иргэд өндөр хурдны интернэтэд холбогдох боломжтой болжээ.&lt;ref&gt;[[https://old.caak.mn/view/8271168/ https://caak.mn/view/8271168/]] - “Хөдөлгөөнт интернэт”-ийг сонгох 8 шалтгаан&lt;/ref&gt;

=== LookTV ===
2016 онд LookTV OTT үйлчилгээ хэрэглээнд нэвтрэв. Ингэснээр Монголын төдийгүй дэлхий дахины хэрэглэгчид Монголын телевизийн сувгууд болон кино контентыг цаг хугацаа, орон зайнаас үл хамааран хүлээн авч үзэх боломжтой болжээ.&lt;ref&gt;[https://www.unread.today/c/477&lt;nowiki&gt;] - Мэдүүштэй вэб: Look TV - Нүд баясгаж, сэтгэл сэргээнэ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

=== Toki апп ===
2020 онд Токи аппликейшн нээлтээ хийв. Токи нь олон нийтийн сүлжээ, онлайн төлбөр тооцоо, бүтээгдэхүүн үйлчилгээний захиалга, лавлах зэрэг олон үйлдлийг багтаасан аппликейшн юм.&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/20f3&lt;nowiki&gt;] - ICT EXPO: Монголын анхны хиймэл оюун ухаант хөтлөгч &quot;Марал&quot; анхны ярилцлагаа хийлээ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

=== 4G сүлжээ ===
2018 онд Юнител компани Монгол орон даяар 4G сүлжээг нэвтрүүлснээр хэрэглэгчид хот суурин, хөдөө орон нутгийг үл хайхран интернэтэд холбогдох боломжийг бүрдүүлжээ.&lt;ref&gt;[https://mcs.mn/mn/%D1%8E%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB-%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF-4g-%D1%81%D2%AF%D0%BB%D0%B6%D1%8D%D1%8D%D0%B3-%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D0%B0%D1%80-%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%BB%D0%B0/&lt;nowiki&gt;] - Юнител групп 4G сүлжээг орон даяар анхлан нэвтрүүлэв&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Нийгмийн Хариуцлага ==

=== Байгаль орчин ===
Юнител Групп нь 2016-2021 онд “Ногоон байгаасай” хөтөлбөрийнхөө&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/1xqy&lt;nowiki&gt;] Эх дэлхий минь Ногоон байгаасай&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; хүрээнд Монгол орны байгаль орчныг хамгаалах, хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, олон нийтийн мэдлэг мэдээллийг нэмэгдүүлэх чиглэлд 95 сая төгрөгийг зарцуулжээ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.unitel.mn/unitel/esg&lt;nowiki&gt;] Тогтвортой хөгжил&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Дижитал шилжилт ===
Юнител Групп нь 2016-2021 онд цахим үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, хэрэглэгчийн боловсролыг дээшлүүлэх, хүмүүнлэгийн үйлсэд цахим шийдлээр дэмжлэг үзүүлэх&lt;ref&gt;[https://mongolia.unfpa.org/en/news/help-technology-sexual-and-reproductive-health-information-and-counseling-services-become&lt;nowiki&gt;] - With the help of technology sexual and reproductive health information and counseling services become available to adolescents&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; зэргээр нийт 305 сая төгрөгийг зарцуулсан байна&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

=== Хүний хөгжил ===
Юнител Групп нь 2016-2021 онд залуу үеийг төлөвшүүлэх, олон нийтийг эерэг хандлагад уриалах, нийгэмд сайн сайхныг түгээх зорилгоор 523 сая төгрөгийг&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; дараах төсөл, хөтөлбөрүүдэд зарцуулжээ: “Зөв бай”&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/1rv4&lt;nowiki&gt;] - Увсын хүүхдүүдийн томчуудад хандсан “ЗӨВ БАЙ” уриалга юу байв?&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, “Зөв харилц”&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/unitelofficial/videos/504669410973093/&lt;nowiki&gt;] - #ЦахимОрчинд Зөв Харилц | Unitel&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, “Зөв гэр бүл”&lt;ref&gt;[https://www.caak.mn/view/8275083/&lt;nowiki&gt;] - Буруу үйлдлийн эсрэг “Зөв гэр бүл”&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, “Эгэл Монголоос эерэг бүхэн эхэлнэ&lt;ref&gt;[https://gogo.mn/r/n82vy&lt;nowiki&gt;] - Автобусны буудлын зураг юу илтгэнэ вэ?&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;”, “Та ч бас хүүхэд байсан&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/1l99&lt;nowiki&gt;] - Та ч бас хүүхэд байсан&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;”, “Цуурхлыг Зогсооё&lt;ref&gt;[https://www.ub.life/p/emegteichuudiin-bayariig-tokhiolduulan-soshiald-khumuus-tsuurkhliig-zogsooyo-urialgad-negdej-buig-batlakh-18-post&lt;nowiki&gt;] - Эмэгтэйчүүдийн баярыг тохиолдуулан сошиалд хүмүүс “Цуурхлыг_Зогсооё” уриалгад нэгдэж буйг батлах 18 пос&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;”, “Бэлгээ Бэлэглэе”&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/22os&lt;nowiki&gt;] - Хүүхдийн төлөөх байгууллагад ШИНЭ ЖИЛИЙН бэлгээ зориулна&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. 

=== Өв соёл ===
Юнител Групп нь 2016-2021 онд Монгол өв соёлыг цахим хэлбэрт хөрвүүлэн хадгалах, олон нийтэд түгээх зорилготой “Монгол кино HD&lt;ref&gt;[https://mcs.mn/mn/srproject/%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB-%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE-hd-%D1%82%D3%A9%D1%81%D3%A9%D0%BB/&lt;nowiki&gt;] - “Монгол кино HD” төсөл&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;” төсөл 75 киног HD формат руу хөрвүүлж,  “Дижитал музей&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/2d7g&lt;nowiki&gt;] - 13-р зууныг “амилуулсан” Зэв дижитал музей&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;” төсөл Монгол улсын 13-р зууны түүхийг Монголын үндэсний музейд AR, VR хэлбэрээр дэлгэж&lt;ref&gt;[https://gogo.mn/r/en3l9&lt;nowiki&gt;] - AR, VR технологи ашиглан сурагчдад түүхийн хичээл заалаа&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, “Бүүвэй хөтөлбөр” хүүхдийн 28 үлгэрийг аудио болон видеонд хувиргаж&lt;ref&gt;[https://soundcloud.com/unitel/sets/buuveikhutulbur&lt;nowiki&gt;] - Бүүвэй хөтөлбөр&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, “Монгол дуу 4K” төсөл 100 дууг сэргээн түгээж, энэ хүрээнд нийт 239 сая төгрөгийг зарцуулжээ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Эрүүл мэнд, боловсрол ===
Юнител Групп нь 2016-2021 онд олон нийтийн эрүүл мэндийн боловсролыг дээшлүүлэх, алслагдмал бүс нутагт эрүүл мэндийн үйлчилгээг цахим хэлбэрээр хүргэх “Эрүүл Байя&lt;ref&gt;[https://montsame.mn/mn/read/279673&lt;nowiki&gt;] - “Эрүүл байя” урьдчилан сэргийлэх үзлэг оношилгоонд 500 орчим иргэн хамрагдлаа&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;”, “Ногоон зүрх&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/1jqi&lt;nowiki&gt;] - “Ногоон зүрх” аянд нэгдэж бусдад итгэл бэлэглээрэй&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;”, Улсын нэгдүгээр төв эмнэлэгтэй хамтарсан “Биеэ хайрлаарай&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/1ldf&lt;nowiki&gt;] - Дархан хотын иргэдэд үнэ төлбөргүй&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;” зэрэг хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж, нийт 242 сая төгрөгийг&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; эрүүл мэндийн салбарт зарцуулжээ. 

=== Онцгой байдлын үеийн тусламж ===
Монгол улсын нутаг дэвсгэрт тохиох гамшгийн хор хөнөөлийг бууруулахад Юнител Групп идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд 2016-2021 онд гамшигтай тэмцэх, гамшгаас урьдчилан сэргийлэх чиглэлд 215 сая төгрөгийг зарцуулжээ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Мөн түүнчлэн 2020-2021 оны COVID-19 цар тахлын жилүүдэд Юнител Групп нь 5 тэрбум төгрөгөөр үнэлэгдэх интернэт урсгал, дата, сүлжээний өргөтгөл, цахим дэд бүтэц байгуулалтын туслалцааг УОК болон 21 аймгийн онцгой комисс, ОБЕГ, ЭМЯ, МХЕГ, ЦЕГ, ХХЕГ зэрэг байгууллагад буцалтгүй тусламж болгож үнэгүй үзүүлжээ&lt;ref&gt;[https://gogo.mn/r/dk416&lt;nowiki&gt;] - Юнител групп цар тахалтай тэмцэхэд 5 тэрбум төгрөгийн дэмжлэг үзүүлжээ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. 

=== Мэдээллийн аюулгүй байдал ===
Юнител Групп нь харилцагч, үйлчлүүлэгч болон хамтран ажиллагч байгууллагын мэдээллийг хамгаалах зорилгоор мэдээллийн аюулгүй байдлын удирдлагын төв системийг шинэчилж, дэлхийд тэргүүлэгч шийдэл болох Splunk системийг суурилуулсны зэрэгцээ Монгол улсын Мэдээллийн аюулгүй байдлын мэдээлэл удирдлагын төв болох MNCERT/CC төрийн бус байгууллагын идэвхтэй гишүүн юм&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

=== Компанийн сайн засаглал ===
Юнител Групп нь 1600 гаруй ажиллагсдынхаа ажил амьдралын тэнцвэртэй байдал, мэргэжлийн хөгжилд анхаарахын компанийн ёс зүйн дүрмийг баримтлан хэрэгжүүлэх, хүйсийн тэнцвэртэй байдлыг хангах зэрэг асуудалд өндөр ач холбогдол өгч байна. 2021 оны байдлаар Юнител Группийн нийт ажилчдын 52% нь эмэгтэй, 48% нь эрэгтэй байжээ. 

== Технологийн дэвшлийг нэвтрүүлэн үйл ажиллагаандаа ашигласан онцлох жишээ ==

=== Валентины Метаверс шоу ===
2022 оны 2-р сарын 14 буюу Валентины баярын өдөр Юнител компанийн цар тахлаас сэргийлэн олон нийтийг цуглуулсан баярын арга хэмжээ зохион байгуулахаас зайлсхийж “U&amp;Me” нэртэй виртуал үдэшлэг зохион байгуулав&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/2gta&lt;nowiki&gt;] - Монголын хамгийн анхны “Live Metaverse virtual event” зохион байгуулагдлаа&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. Үдэшлэгт оролцогчид виртуал стиль имиджээ сонгон 3D дүрээ бүтээн 8 төрлийн өрөөнөөс сонгож, хүмүүстэй танилцаж, ярилцаж, таалагдсан хүндээ бэлэг бэлэглэн хамтдаа тоглож, бүжиглэж, stand up комеди сонсож, амьд хөгжмийн тоглолт үзэж өнгөрүүлжээ&lt;ref&gt;[https://gogo.mn/r/9q878&lt;nowiki&gt;] - Монгол залуус Метаверс виртуаль үдэшлэг хийлээ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

=== ICT expo ===
Монгол улсын мэдээллийн технологийн салбарын хөгжил дэвшлийг олон нийтэд сурталчилдаг жил бүрийн ICT expo-д Юнител компани жил бүр технологийн дэвшлийг ашигласан үзүүлэн дэлгэж байна. Тухайлбал ICT 2021-д 360 градус фото видео&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/2buv&lt;nowiki&gt;] - Технологийн ертөнцөөр зочилсон шинийг эрэлхийлэгч иргэдийн зорих Look TV-гийн үзэсгэлэнгийн талбайд ТАВТАЙ МОРИЛ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, ICT 2020-д Toki app&lt;ref&gt;[https://unread.today/c/ictexpo-toki&lt;nowiki&gt;] - ICT Expo 2020: “Toki” - Танд туслах цогц шийдэл&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, ICT 2019-д VR zone&lt;ref&gt;[https://gogo.mn/r/245435?i=&lt;nowiki&gt;] - “ICT EXPO 2019”: Шилдэг нийгмийн хариуцлагатай компаниар ЮНИТЕЛ ГРУПП тодорлоо&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, ICT 2018-д холограм үйлчилгээний ажилтан&lt;ref&gt;[https://ikon.mn/n/1eal&lt;nowiki&gt;] - “ICT-Expo-2018” үзэсгэлэнгийн үеэр “Digital future” буюу цахим ирээдүйн талаар хэлэлцэнэ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; зэргийг ашиглан олон нийтэд танилцуулгаа хүргэж байжээ.

=== U brand: 2 дахь өдрийн шинэ жил ===
COVID-19 цар тахлын цаг үед Юнител компани шинэ үеийнхний хоббиг дэмжигч “U brand”-ээрээ дамжуулан залуу уран бүтээлчдийг оролцуулсан AR тоглолт&lt;ref&gt;[https://maad.mn/2021/12/28/happy-u-year-2022-u-brand/&lt;nowiki&gt;] - Залуучуудын заавал үзэх кино: “2 дахь өдрийн шинэ жил”&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;, шинэ жилийн баярыг тохиолдуулсан “2 дахь өдрийн шинэ жил” нэртэй богино хэмжээний уран сайхны кино&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=9F3x79n0N9U - 2 ДАХЬ ӨДРИЙН ШИНЭ ЖИЛ | HAPPY U YEAR&lt;/ref&gt; зэргийг бүтээжээ.

== Шагнал ==
Монголын Татварын ерөнхий газрын тайлангаар Юнител ХХК нь 2021 оны том ангиллын шилдэг татвар төлөгчдийн нэг болж&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=https://mta.mn/c/top |wayback=20220517164041 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-10-06 22:21:22 InternetArchiveBot }} - Татварын ерөнхий газар&lt;/ref&gt; Монгол улсынхаа төсөвт 68.3 тэрбум, аймаг сум, дүүргийн төсөвт 2 тэрбум, нийт 70.3 тэрбум төгрөгийн татвар, төлбөр хураамж төлж 2148 ажилчдыг ажлын байраар ханган огт сүлжээгүй байсан алслагдсан 59  сум, баг суурин газар шинээр 4G сүлжээгээ оруулан,  500 гаруй бааз станцад өргөтгөл,  бүтээн байгуулалтын ажил хийжээ.&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=https://mta.mn/c/top |wayback=20220517164041 |text=Archive copy |archiv-bot=2023-10-06 22:21:22 InternetArchiveBot }} - Татварын ерөнхий газар

https://gogo.mn/r/3nm62 - Юнител ХХК топ 10 “Шилдэг татвар төлөгч” -ийн нэгээр шалгарлаа&lt;/ref&gt;

Монгол Улсын засгийн газар болон Монголын үндэсний худалдаа аж үйлдвэрийн судалгаагаар Юнител компани, Юнивишн компани нь 2021 оны Монгол Улсын Топ-100&lt;ref&gt;https://ikon.mn/n/2k7l - ТАНИЛЦ: Монгол Улсын 2021 оны ТОП-100 ААН ба онцлох үзүүлэлтүүд&lt;/ref&gt; аж ахуй нэгжид багтжээ.

== Мэдээллийн эх сурвалж ==
&lt;references /&gt;

== Цахим холбоос ==
* [https://unitel.mn/ Албан ёсны цахим хуудас]

[[Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж]]
[[Ангилал:Үүрэн холбооны аж ахуйн нэгж]]
[[Ангилал:2005 онд байгуулагдсан]]</text>
      <sha1>ob88qsm3qs2a7xbua6iod15by7oat4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нямдоржийн Анараа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75949</id>
    <revision>
      <id>867266</id>
      <parentid>867205</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>867266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="841" sha1="p2wpsyqergw0vtazsbozqxlbja9dl4u" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}

'''Нямдоржийн Анараа''' (1976 оны 12 сар - 2023 оны 4 сарын 13) нь Монголын бэлгийн цөөнхийн эрхийн төлөө тэмцэгч байсан. Лесби, гей, бисексуал, трансжендер буюу [[ЛГБТ]] төвийг үүсгэн байгуулагчдын нэг байсан бөгөөд 1997 оноос хойш бэлгийн цөөнхийн эрхээр ажиллаж байсан. Тэрээр 2023 онд 46 насандаа таалал төгссөн.

{{DEFAULTSORT:Анараа, Нямдоржийн}}
[[Ангилал:Монголын хүний эрхийн төлөө тэмцэгч]]
[[Ангилал:Монголын хуульч]]
[[Ангилал:1976 онд төрсөн]]
[[Ангилал:2023 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>p2wpsyqergw0vtazsbozqxlbja9dl4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хайфа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105908</id>
    <revision>
      <id>867294</id>
      <parentid>867041</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T07:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>70653</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>867294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74349" sha1="2dubtnp3n6hsensxfvyich4vu2liviw" xml:space="preserve">{{Short description|Хойд Израилын хот}}
{{Инфобокс суурин
| name                     = Хайфа
| native_name              = {{native name|he|חיפה|italics=off}}&lt;br /&gt;{{native name|ar|حيفا|italics=off}}
| settlement_type          = [[Израилын хотын жагсаалт|Хот]] 
| image_skyline            = {{Multiple image
  | perrow = 1/3/2/2
  | border = infobox
  | total_width = 300
  | caption_align = center
  | image1 = The Hanging Gardens of Haifa, Israel (50099173503) (cropped).jpg
  | caption1 = [[Бахайн ертөнцийн төв]]өөс харагдах Хайфа хот
  | image2 = SailTower.jpg
  | caption2 = [[Дарвуул (Хайфа)|Дарвуул]]
  | image3 = Haifa_Theatre_0401.jpg
  | caption3 = [[Хайфагийн театр]]
  | image4 = Israel_Electric_Company_Building_-_Hof_HaCarmel_-_Haifa.jpg
  | caption4 = [[IEC Tower]]
  | image5 = 98082 polytechnic PikiWiki Israel.jpg
  | caption5 = [[Израилын Үндэсний Шинжлэх ухаан, Технологи, Сансрын Музей|Мадатек]]
  | image6 = Bat Galim neighborhood and Haifa Bay.jpg
  | caption6 = [[Бат-Галим]]
  | image7 = Hadar_and_Carmel.jpg
  | caption7 = [[Адар]]
  | image8 = 97600_stella_maris_monastery_PikiWiki_Israel.jpg
  | caption8 = [[Стелла Марис хийд]]
}}
| image_flag               = Flag of Haifa.svg
| image_blank_emblem       = [[File:Haifa coa.svg|60px]]
| blank_emblem_type        = Сүлд
| image_map                = Printable_map_haifa_israel_g_view_level_12_eng_svg.svg
| mapsize                  = 250px
| map_caption              = Хайфагийн газрын зураг
| pushpin_map_alt          =
| pushpin_map              = Израил умард хайфа#Израил
| pushpin_mapsize          =
| pushpin_label_position   = left
| pushpin_map_caption      = Израил дахь байршил
| coordinates              = {{coord|32|49|09|N|34|59|57|E|region:IL|display=inline,title}}
|subdivision_type          = [[Дэлхийн улс орны нэрс|Улс]]
|subdivision_name          = {{ISR}}
|subdivision_type1         = [[Израилын тойргууд|Тойрог]]
|subdivision_name1         = [[Хайфа тойрог|Хайфа]]
|subdivision_type2         = Дэд тойрог
|subdivision_name2         = [[Хайфа дэд тойрог|Хайфа]]
| established_title        = Байгуулагдсан
| established_date         = МЭ 1-р зуун
|government_type           = [[Хотын дарга-зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга-зөвлөл]]
|governing_body            = Хайфа хотын захиргаа
| leader_title             = [[Хайфа хотын дарга|Хотын дарга]]
| leader_name              = [[Йона Яхав]]
| unit_pref                = metric
| area_total_dunam         = {{formatnum:63666|R}}
| population_footnotes     = {{Israel populations|reference}}
| population_total         = {{Israel populations|Haifa}}
| population_urban         = 600,000
| population_metro         = 1,050,000
| population_as_of         = {{Israel populations|Year}}
| population_density_km2   = auto
| population_demonym       = Хайфачууд
| demographics_type1       = Угсаатан
| demographics1_footnotes  = {{Israel populations|reference}}
|  demographics1_title1    = [[Израилын Еврейчүүд|Еврейчүүд]]
|  demographics1_info1     = 73.1%
|  demographics1_title2    = [[Израилын араб иргэд|Арабууд]]
|  demographics1_info2     = 12.1%
|  demographics1_title3    = Бусад
|  demographics1_info3     = 14.8%
| timezone1           = [[Израилын Стандарт Цаг|IST]]
| utc_offset1         = +2
| timezone1_DST       = [[Израилын Зуны Цаг|IDT]]
| utc_offset1_DST     = +3
| website                  = {{URL|www.haifa.muni.il/English/Pages/default.aspx|www.haifa.muni.il}}
}}

'''Хайфа''' ({{lang-he|חֵיפָה‎}}; [[Араб хэл|Араб]]: حَيْفَا) — [[Израил]]д [[Тел-Авив]], [[Иерусалим]] хотуудын дараа хэмжээгээрээ гуравт ордог, 285.3 мянган хүнтэй [[хот]].&lt;ref name=&quot;CBS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls|publisher=[[Israel Central Bureau of Statistics]]|title=Localities in Israel – 2014|access-date=2 October 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003124527/http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls|archive-date=3 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About+Israel/Cities/Haifa+9.htm|title=Haifa|access-date=5 May 2007|publisher=[[Jewish Agency for Israel|Jewish Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926234156/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About%2BIsrael/Cities/Haifa%2B9.htm|archive-date=26 September 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Хайфа тойргийн нийслэл, хойд зүгийн нийслэл, хамгийн том хот гэж тооцогддог.

Хайфа [[Израил|Израил улсад]] нөлөөтэй аж үйлдвэр, тээвэр, соёлын төв гэж тооцогддог ба тус улсын далайн худалдааны том төвүүдийн нэг. Үүссэн цагаасаа хойш боомт хот байсан. 2000-аад онд ч гэсэн хотын бэлгэ тэмдэг нь Хайфагийн боомт байсаар байна. Энэ боомт нь Израил улсын томоохон худалдааны боомт юм. 

Кармел уулын энгэрт баригдсан уг суурин нь 3000 гаруй жилийн түүхтэй. Хамгийн анх баригдсан суурин нь МЭӨ 14-р зууны Тель Абу Хавам гэдэг нэртэй суурин юм.&lt;ref name=&quot;Judaica&quot;&gt;[[Encyclopaedia Judaica|Encyclopedia Judaica]], ''Haifa'', Keter Publishing, Jerusalem, 1972, vol. 7, pp. 1134–1139&lt;/ref&gt; МЭ-ий 3-р зуунд Хайфаг будаг үйлдвэрлэлийн төв гэдэг байжээ. Мянган жилийн туршид Хайфаг кананчууд, еврейчүүд, финикчүүд, [[Перс үндэстэн|персүүд]], хасмонейчууд, [[Ромын эзэнт гүрэн|ромчууд]], [[Византын эзэнт гүрэн|византчууд]], [[арабчууд]], загалмайтнууд, [[Османы эзэнт гүрэн|османчууд]], [[Британийн эзэнт гүрэн|англичууд]] эзэлж, захирч байв. 1948 онд [[Израил|Израил улс]] байгуулагдсанаас хойш Хайфа хотын захиргаа хотыг удирдаж байна. 

Энд [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ийн]] соёлын өв [[Бахайн ертөнцийн төв ордон]] байдаг.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/news/452|access-date=8 July 2008|date=8 July 2008|title=Three new sites inscribed on UNESCO's World Heritage List|author=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; 

== Нэрний гарал үүсэл ==
Нэг таамаглалаар Хайфа хотын нэр нь [[Еврей хэл|еврей]] хэлний ‏חוף יפה‏‎ «''хоф яфе''» — «гоё эрэг» гэдэг үгээс үүссэн гэдэг.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Amit-Kokhavi|first=Hanah|title=Haifa—sea and mountain, Arab past and Jewish present, as reflected by four writers|journal=Israel Studies|volume=2|issue=3|year=2006|pages=142–167|doi=10.1353/is.2006.0025|s2cid=201768025}}&lt;/ref&gt; 

== Түүх ==

=== Османчуудын ноёрхол ===
[[1516 он|1516 онд]] [[Османы эзэнт гүрэн]] Палестиныг эзлэн авах үед Хайфад хүн амьдардаггүй байсан гэж үздэг.  [[1596 он|1596 онд]] Хайфа [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] татварын бүртгэлд анх гарч ирэв. [[Ислам|Мусульман]] 32 өрх амьдардаг байсан бөгөөд [[улаан буудай]], [[арвай]], зуны ургац, чидун, [[ямаа]] зэрэг бүтээгдэхүүнээр татвар төлдөг байжээ. [[17-р зуун|17-р зуунд]] [[Европ]], Палестины хоорондох наймаа өргөжин тэлснээр Хайфа боомт хот болон хөгжин сэргэж, олон хөлөг онгоц [[Акко]] биш Хайфад ирэх болсон.

[[1764 он|1764]]-[[1765 он|1765 онд]] 250 оршин суугчтай байв.

[[1765 он|1765 онд]] Арабын Акко ба Галилийн захирагч Захир-аль-Умар хүн амаа зүүн зүгт 2.4 километрийн зайд бэхэлсэн шинэ газарт нүүлгэн шилжүүлжээ. Түүхч Моше Шароны хэлснээр шинэ Хайфаг Захир [[1769 он|1769 онд]] байгуулжээ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae: H-I|volume=5|url=https://books.google.com/books?id=X1uNAgAAQBAJ&amp;pg=PA263|first=Moshe|last=Sharon|author-link=Moshe Sharon|year=2013|publisher=BRILL|isbn=9789004254817|page=262}}&lt;/ref&gt; Энэхүү үйл явдал нь орчин үеийн Хайфагийн эхлэлийг тавьсан юм. [[1775 он|1775 онд]] аль-Умарыг нас барсны дараа энэ хоёр богино хугацааг эс тооцвол [[1918 он]] хүртэл [[Османы эзэнт гүрэн|Османы эзэнт гүрний]] удирдлага дор байв.

[[1799 он|1799 онд]] [[Наполеон I Бонапарт|Наполеон Бонапарт]] Палестин, Сирийг эзлэх үеэр Хайфаг эзэлсэн боловч удалгүй ухрахаас өөр аргагүй болов.   [[1831 он|1831]]-[[1840 он|1840 оны]] хооронд Ибрахим Паша хяналтаа тогтоосны дараа Мухаммед Али Хайфаг захирч байв.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2|title=Haifa during the British Mandate Period|publisher=Tour-Haifa.co.il|access-date=15 February 2008|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415121907/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/37/c2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;modern&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2|title=Modern Haifa|access-date=15 February 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415121913/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/38/c2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[1858 он|1858 онд]] хотын хананы гадна уулын энгэрт анхны байшингуудыг барьж эхлэв. Баруун Палестины Британийн судалгаагаар Хайфагийн хүн амыг [[1859 он|1859 онд]] 3000 орчим гэж тооцжээ.&lt;ref&gt;Carmel, Alex: ''Ottoman Haifa: A History of Four Centuries under Turkish Rule'' (2010)&lt;/ref&gt;

Хайфад энэ хугацаанд хүн амын олонх нь [[Ислам|мусульман]] шашинтай хэвээр байсан боловч тэнд цөөн тооны [[еврей]] нийгэмлэг оршин тогтносоор байв. [[1839 он|1839 онд]] [[Еврей|еврейчүүдийн]] тоо 124 байв. Кармелит лам нарын нөлөө улам бүр нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан Хайфагийн [[Христ итгэл|христийн]] шашинтны тоо мөн өссөн. [[1840 он]] гэхэд оршин суугчдын 40 орчим хувь нь [[Христ итгэл|христийн шашинтай]] арабчууд байв.

[[1868 он|1868 онд]] өнөөгийн Германы колони хэмээх газар суурьшсан Германы мессианчууд ирсэн нь Хайфагийн хөгжлийн эргэлтийн цэг болсон. Германчууд уурын цахилгаан станц барьж ашиглалтад оруулж, үйлдвэрүүд нээж, [[Акко]], [[Назарет]], [[Тибери]] руу тээвэрлэх үйлчилгээг нээж, хотыг шинэчлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm|title=Templers|access-date=27 January 2008|publisher=University of Haifa|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701120321/http://schumacher.haifa.ac.il/templers.htm|archive-date=1 July 2007}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Haifa_1975.jpg|thumb|[[1875 он|1875 оны]] Хайфа хотын газрын зураг]]
[[Файл:Haifa_1942.jpg|right|thumb|[[1942 он|1942 оны]] Хайфа 1:20,000]]
Хайфад [[Еврей|еврейчүүдийн]] цагаачлалын анхны томоохон давалгаа [[19-р зуун|19-р зууны]] дунд үед [[Марокко|Мароккогоос]] эхэлсэн бөгөөд хэдэн жилийн дараа [[Турк|Туркээс]] цагаачид олноор ирж суурьшиж байв. [[Еврей|Еврейчүүд]] Хайфа хотын хүн амын наймны нэгийг бүрдүүлдэг байсан бөгөөд ихэнх нь тус хотын зүүн хэсэгт байрлах еврей хороололд амьдардаг байсан. Ялангуяа [[Румын|Румынаас]] ирсэн [[еврей]] цагаачдын нэлээд хэсэг нь 1880-аад онд Хайфад суурьшжээ. [[Еврей|Еврейчүүдийн]] тоо [[1900 он|1900 онд]] 1500 байсан бол [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн|Дэлхийн 1-р дайны]] өмнөхөн 3000 болж өсчээ.

[[20-р зуун|20-р зууны]] эхэн үед Хайфагийн хүн ам өсөн нэмэгдэж, аж үйлдвэрийн боомт хот болон хөгжиж эхэлсэн. Жезрелийн хөндийн төмөр зам гэгддэг Хежазын төмөр замыг [[1903 он|1903]]-[[1905 он|1905 оны]] хооронд барьсан. Төмөр зам нь хотын худалдааны хэмжээг нэмэгдүүлж, ажилчид болон гадаадын худалдаачдыг татдаг байв. Хайфагийн [[Еврей|еврейчүүд]] олон тооны үйлдвэр, соёлын байгууллагуудыг байгуулсан.
[[Файл:Haifa_from_hill_side_1898.jpg|thumb|Хайфа, [[1898 он]]]]

=== Британийн мандат ===
[[1918 он|1918 оны]] [[9 сарын 22|9 сарын 22-нд]] [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн эзэнт гүрний]] цэргүүд [[Назарет|Назарет руу]] явж байхад [[Турк үндэстэн|туркүүд]] Хайфаг орхиж байгаа тухай тагнуулын мэдээлэл иржээ. 

Британийн мандатын үед Хайфад томоохон бүтээн байгуулалтууд хийгдэв.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Michael Dumper|author2=Bruce E. Stanley|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&amp;pg=PA161|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5|pages=161–}}&lt;/ref&gt;  [[Усан боомт|Боомт]] нь орлогын томоохон эх үүсвэр байв.  [[Британийн эзэнт гүрэн|Британийн]] явуулсан 1922 оны тооллогоор Хайфад 9377 [[Ислам|мусульман]], 8863 [[Христ итгэл|христ]], 630 [[еврей]], бусад 164 хүн амьдарч байсан гэж тэмдэглэгджээ. Палестины 1931 оны тооллогын үеэр хүн ам нь 20,324 [[Ислам|мусульман]], 13,824 [[Христ итгэл|христ]], 15,923 [[еврей]] болж нэмэгджээ.&lt;ref&gt;Bosworth, C. Edmund: ''Historic Cities of the Islamic World''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census1922&quot;&gt;Barron, 1923, p. [https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n8/mode/1up 10]&lt;/ref&gt; [[1922 он|1922]], [[1931 он|1931 оны]] тооллогын хооронд [[Ислам|мусульман]], [[еврей]], [[Христ итгэл|христийн]] хүн амын тоо 217%, 256%, 156% тус тус өсчээ. [[1938 он|1938 онд]] Хайфад 52,000 [[еврей]], 51,000 [[Ислам|мусульман]], [[Христ итгэл|христийн]] шашинтан амьдарч байжээ.&lt;ref&gt;{{cite book|editor=J. B. Barron|title=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|publisher=Government of Palestine|year=1923|at=[https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n35/mode/1up Table XI ]}}; {{cite book|editor=E. Mills|title=Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas|publisher=Government of Palestine|location=Jerusalem|year=1932|page=91}}&lt;/ref&gt;

Хайфагийн бүтээн байгуулалт нь [[Их Британи|Их Британийг]] [[Ойрх Дорнод|Ойрх Дорнодын]] газрын тосны гол боомт, зангилаа болгох төлөвлөгөөтэй холбоотой байв. Британийн засгийн газар боомтыг хөгжүүлж, газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүд барьж, ингэснээр тус хотыг хүнд үйлдвэрлэлийн төв болгон хурдацтай хөгжүүлэхэд дөхөм болжээ. Хайфа нь бүрэн цахилгаанжсан анхны хотуудын нэг байв. Палестины цахилгааны компани [[1925 он|1925 онд]] Хайфагийн цахилгаан станцын нээлтийг хийснээр аж үйлдвэржилтийн үүд хаалгыг нээсэн. Улсын харьяа Палестины төмөр зам мөн Хайфад үндсэн цехүүдээ барьсан.&lt;ref&gt;Shamir, Ronen (2013) ''Current Flow: The Electrification of Palestine''. Stanford: Stanford University Press&lt;/ref&gt;

[[1947 он|1947 онд]] 70,910 орчим [[арабчууд]] (41,000 [[Ислам|мусульманчууд]] ба 29,910 [[Христ итгэл|христүүд]]), 74,230 [[Еврей|еврейчүүд]] тэнд амьдарч байжээ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html|title=Supplement to a Survey of Palestine|access-date=11 April 2008|archive-date=14 Наймдугаар сар 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814220537/http://www.palestineremembered.com/Acre/Maps/Story574.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:חיפה_-_מראה_חלקי-JNF013403.jpeg|thumb|Хайфа, [[1945 он]]]]

=== 1947–1948 оны Палестины иргэний дайн ===
[[1947 он|1947 оны]] 11-р сарын сүүлчээр НҮБ-ын Палестиныг хуваах төлөвлөгөөнд Хайфаг санал болгож буй Еврейчүүдийн улсын нэг хэсэг болгосон. Энэхүү шийдвэрийг эсэргүүцсэн [[Арабчууд|арабчуудын]] эсэргүүцэл нь [[Еврей|еврейчүүд]] болон [[Арабчууд|арабчуудын]] хоорондох тэмцэл болон хувирч, арванхоёрдугаар сард хэдэн арван хүн амь үрэгдэв. Хайфа хотын араб хорооллууд эмх замбараагүй байдалд байсан. Орон нутгийн Арабын үндэсний хороо нөхцөл байдлыг тогтворжуулахын тулд гарнизон зохион байгуулж, айдаст автсан оршин суугчдыг тайвшруулахыг оролдов. Хэчнээн их хүчин чармайлт гаргасан ч араб оршин суугчид еврей хорооллуудтай хил залгаа гудамжуудыг орхиж, 250 орчим араб гэр бүл Халиса хорооллыг орхисон.&lt;ref&gt;[[Yoav Gelber]], ''Independence Versus Nakba''; Kinneret–Zmora-Bitan–Dvir Publishing, 2004, {{ISBN|965-517-190-6}}, pp.136–137&lt;/ref&gt;

[[1947 он|1947 оны]] [[12 сарын 30|12 сарын 30-нд]] [[Иргун Цвай Леуми|Иргуний]] гишүүд Хайфа дахь Нэгдсэн боловсруулах үйлдвэрийн хаалганы гадна байсан [[арабчууд]] руу бөмбөг шидэж, зургаан хүн алагдаж, 42 хүн шархаджээ.&lt;ref&gt;{{Citation|title=The Israel/Palestine Question|author-link=Ilan Pappé|first=Ilan|last=Pappé|publisher=[[Routledge]]|year=1999|isbn=978-0-415-16947-9}}&lt;/ref&gt; Үүний хариуд тус компанийн араб ажилчид 39 еврей ажилчныг хөнөөсөн юм. Еврей [[Хагана]] зэвсэгт бүлэглэл газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн олон араб ажиллагсдын амьдардаг арабын Балад аш-Шайх тосгонд дайралт хийв.&lt;ref&gt;Benny Morris, ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited'', p101.&lt;/ref&gt; 

Хайфа дахь Британийн цэргийн хүчин [[1948 он|1948 оны]] [[4 сарын 21|4 сарын 21-нд]] хотын ихэнх нутгаас гарч, боомтын байгууламжуудыг хянасаар байв.

Хотын дарга Шабтай Леви болон бусад еврей удирдагчид [[Арабчууд|арабчуудыг]] явахгүй байхыг уриалав.&lt;ref&gt;Morris, Benny (1987), ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem, 1947–1949''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-33028-9}}. Page 315. Quoting CP v/4/102, Stockwell Report. He comments: &quot;Nor is there any evidence that a &quot;massacre&quot; took place in the town.&quot;&lt;/ref&gt; 
[[Файл:הריסות העיר התחתית בחיפה לאחר מלחמת השחרור.jpg|thumb|[[1950 он|1950-иад оны]] Хайфа хот]]

=== Израил улс ===
[[1948 он|1948 оны]] [[5 сарын 14|5 сарын 14-ний]] өдөр [[Израил|Израил улс]] байгуулагдсаны дараа Хайфа нь [[Израил|Израилд]] [[Еврей|еврейчүүдийн]] цагаачлах гарц болсон. [[1948 он|1948 оны]] [[Араб-Израилын дайн|Араб-Израилын дайны]] үеэр Хайфагийн хорооллууд заримдаа зөрчилдөөнтэй байсан. Дайны дараа еврей цагаачид шинэ хорооллуудад суурьшиж эхэлсэн.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=History since Independence|access-date=9 April 2008|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2|publisher=Haifa Municipality|archive-date=12 Арван хоёрдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212183755/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/36/c2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[1953 он|1953 онд]] зам тээврийн мастер төлөвлөгөө болон ирээдүйн [[Архитектур|архитектурын]] төлөвлөгөөг гаргасан. 

[[Тел-Авив]] нь нийслэлийн статустай болсон бол Хайфа бүс нутгийн нийслэл болох үүргээ алдав. [[Ашдод|Ашдодод]] боомт нээгдсэн нь үүнийг улам даамжруулав. Израилын Аялал жуулчлалын яам Тиберийг аялал жуулчлалын төв болгон хөгжүүлэхэд анхаарч ажиллахад Хайфа хотын аялал жуулчлал буурчээ. Гэсэн хэдий ч Хайфагийн хүн ам 1970-аад оны эхээр 200,000-д хүрч, [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсаас]] ирсэн олон тооны цагаачид хотын хүн амыг 35,000-аар нэмэгдүүлжээ. Израилын анхны өндөр технологийн парк 1970-аад онд Хайфад нээгдэв. [[Османы эзэнт гүрэн|Османы]] үеийн түүхэн олон барилга байгууламжийг нурааж, 1990-ээд онд Хуучин хотын томоохон хэсгийг нурааж, хотын захиргааны шинэ төв байгуулах ажлыг эхлүүлжээ.&lt;ref name=&quot;Johal&quot;&gt;{{cite web|title=Sifting Through the Ruins: Historic Wadi Salib Under Pressure.|first=Am|last=Johal|publisher=Media Monitors Network|date=18 August 2004|url=http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928015832/http://usa.mediamonitors.net/headlines/sifting_through_the_ruins_historic_wadi_salib_under_pressure|archive-date=28 September 2007}}&lt;/ref&gt;

[[1999 он|1999]]-[[2003 он|2003]] онуудад [[Палестин|Палестины]] хэд хэдэн террорист халдлага Хайфад болж, 68 энгийн иргэн амиа алджээ. [[2006 он|2006 онд]] Хайфа хотыг Ливаны 2-р дайны үеэр [[Хезболла|Хезболла бүлэглэлийн]] 93 пуужингаар цохиж,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5318424.stm|title=In focus: Haifa|access-date=9 April 2008|work=BBC News|date=6 September 2006}}&lt;/ref&gt; 11 иргэний аминд хүрсэн. Пуужин харвасан газруудын дотор галт тэрэгний буудал, газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн цогцолбор байв.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3276392,00.html|title=8 killed in rocket attack on Haifa – Israel News, Ynetnews|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=12 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/840990.html|title=Katyusha rocket hit Haifa oil refineries complex during Second Lebanon War|work=Haaretz|access-date=5 May 2009|archive-date=24 Долдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724135023/http://www.haaretz.com/hasen/spages/840990.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Хүн ам ==
{{Хүн амын түүхэн тоо|1800|15=1972|footnote=|align=right|24=279600|23=2016|22=264407|21=2008|20=255914|19=1995|18=225775|17=1983|16=219559|14=183021|1000|13=1961|12=145140|11=1947|10=24600|9=1922|8=20000|7=1914|6=6000|5=1880|4=2000|1840|percentages=pagr}}
Хайфа нь 103,000 өрх буюу 285,316 хүн амтай, [[Израил|Израилд]] хэмжээгээрээ гуравт ордог хот. Хуучин [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсын]] цагаачид Хайфа хотын хүн амын 25% -ийг бүрдүүлдэг.&lt;ref name=&quot;Stats2003&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf|title=The Arab Population of Israel 2003|access-date=3 January 2008|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201024709/http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf|archive-date=1 December 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Израилын Статистикийн төв товчооны мэдээллээр [[арабчууд]] Хайфа хотын хүн амын 10% -ийг эзэлдэг бөгөөд ихэнх нь Вади Ниснас, Аббас, Халисса хороололд амьдардаг.&lt;ref&gt;Faier, Elizabeth (2005) ''Organizations, Gender, and the Culture of Palestinian Activism in Haifa, Israel: fieldwork and Palestinians in Israel New venues: nongovernmental organizations and social change Activism: support, conflict, and ideas Two tales of a city: history, space, and identity Honor, land, and protest ...'' Routledge, {{ISBN|0-415-94951-3}}&lt;/ref&gt;

1994-2009 оны хооронд [[Тел-Авив]], [[Иерусалим|Иерусалимтай]] харьцуулахад тус хотод хүн амын тоо буурч, хөгшрөлт ихэсч байсан бөгөөд залуучууд боловсрол, ажлын байр хайхын тулд улсын төв рүү нүүсээр байгаа. Гэсэн хэдий ч шинэ төслүүд болон дэд бүтцийн шинэчлэлтийн үр дүнд хот хүн амынхаа бууралтыг зогсоож, шилжилт хөдөлгөөнийг бууруулж, хот руу чиглэсэн дотоод шилжих хөдөлгөөнийг татав. [[2009 он|2009 онд]] хотод сүүлийн 15 жилийн хугацаанд анх удаа хүн амын эерэг өсөлттэй гарчээ.&lt;ref name=&quot;demo&quot;&gt;{{cite web|url=http://urbaneconomics.blogspot.com/2006/12/is-haifa-aging.html|publisher=urbaneconomics.blogspot.com|title=Is Haifa Ageing?|access-date=10 February 2008|date=6 December 2006|work=Central Bureau of Statistics, Statistical Abstract of Israel, no. 56, 2005}}&lt;/ref&gt;

[[2016 он|2016 онд]] батлагдсан хөгжлийн төлөвлөгөөнд 2025 он гэхэд Хайфа хотын хүн амыг 330,000 оршин суугчидтай болгохоор зорьж байна.&lt;ref name=&quot;globes&quot;&gt;{{cite web|title=Haifa plans for 55,000 more residents by 2025|url=https://en.globes.co.il/en/article-new-haifa-outline-plan-55000-more-residents-by-2025-1001159957|website=Globes|language=en|date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== Газар зүй ==
Хайфа нь [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эрэг хавиар, [[Европ]], [[Африк]], [[Ази]] тивийг холбосон түүхэн хуурай гүүр, Кишон голын аманд байрладаг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeanddate.com/worldclock/city.html?n=1504|title=Haifa, Israel|publisher=Timeanddate.com|access-date=20 March 2008}}&lt;/ref&gt; [[Кармел уул|Кармел уулын]] хойд энгэр, Хайфа булангийн эргэн тойронд байрладаг тус хот гурван давхаргад хуваагддаг.&lt;ref name=&quot;tiers&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tourism.gov.il/Tourism_Euk/Destinations/Haifa/general+info.htm|title=Haifa – General info|access-date=20 March 2008|publisher=Israeli Ministry of Tourism}}&lt;/ref&gt; Хамгийн нам давхарга нь Хайфа боомтыг оролцуулаад худалдаа, аж үйлдвэрийн төв юм. Дунд түвшин нь [[Кармел уул|Кармел уулын]] энгэрт байрладаг бөгөөд хуучин хорооллуудаас бүрддэг бол дээд түвшин нь орчин үеийн хорооллуудаас бүрддэг. Хайфа нь [[Тел-Авив|Тель-Авив]] хотоос хойд зүгт 90 км зайд байрладаг бөгөөд [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] эргийн олон тооны наран шарлагын газруудтай.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|title=Road Distances Chart|publisher=Israel Ministry of Tourism|access-date=20 March 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409211830/http://www.goisrael.com/NR/rdonlyres/FAEF9852-0C3C-43CD-B751-BE0C4A977000/5304/RoadDistanceChart1.pdf|archive-date=9 April 2008}}&lt;/ref&gt;{{wide image|Haifa BW 4.JPG|1000px|Кармел уулаас авсан Хайфа хотын дэлгэмэл зураг|align-cap=center}}

== Уур амьсгал ==
Хайфа нь халуун хуурай зун, зөөлөн бороотой өвөлтэй [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгисийн]] уур амьсгалтай.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/text_761575008___2/israel.html|title=Israel|access-date=20 March 2008|encyclopedia=Encarta|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028171259/http://encarta.msn.com/text_761575008___2/Israel.html|archive-date=28 October 2009|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=http://encarta.msn.com/text_761575008___2/israel.html |wayback=20091028171259 |text=Israel |archiv-bot=2026-08-27 07:47:05 InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Гурван сард хавар ирэхэд температур нэмэгдэж эхэлдэг. Зуны дундаж температур 26°[[Цельсийн градус|C]], өвлийн улиралд 12°[[Цельсийн градус|C]]. Хайфад цас ховор ордог боловч, зарим үед өглөө 3°[[Цельсийн градус|C]] байх үед цас орох тохиолдол байдаг. Агаарын чийгшил жилийн туршид их байдаг бөгөөд бороо ихэвчлэн 9-р сараас 5-р сарын хооронд ордог. Жилийн дундаж [[хур тунадас]] нь 629 мм.

{{Уур амьсгалын хүснэгт
|location=[[Хайфа нисэх буудал]] (5 м / 16 фут) (Хэм: 1995–2010, Туйлшрал 1898–2011, Хур тунадас: 1980–2010)
|metric first=yes
|single line=yes
|Jan record high C=27.0
|Feb record high C=30.4
|Mar record high C=38.0
|Apr record high C=42.5
|May record high C=44.6
|Jun record high C=43.5
|Jul record high C=37.8
|Aug record high C=37.8
|Sep record high C=41.8
|Oct record high C=41.4
|Nov record high C=36.0
|Dec record high C=31.5
|Jan avg record high C=22.6
|Feb avg record high C=25.0
|Mar avg record high C=29.9
|Apr avg record high C=35.5
|May avg record high C=36.2
|Jun avg record high C=34.6
|Jul avg record high C=35.2
|Aug avg record high C=34.1
|Sep avg record high C=34.7
|Oct avg record high C=35.4
|Nov avg record high C=30.3
|Dec avg record high C=24.7
|year avg record high C=
|Jan high C=17.8
|Feb high C=18.6
|Mar high C=20.9
|Apr high C=23.8
|May high C=26.5
|Jun high C=29.5
|Jul high C=31.6
|Aug high C=31.6
|Sep high C=30.2
|Oct high C=27.9
|Nov high C=24.4
|Dec high C=19.8
|year high C=
|Jan mean C=13.9
|Feb mean C=14.4
|Mar mean C=16.5
|Apr mean C=19.4
|May mean C=22.4
|Jun mean C=25.7
|Jul mean C=28.0
|Aug mean C=28.4
|Sep mean C=26.7
|Oct mean C=23.7
|Nov mean C=19.8
|Dec mean C=15.8
|year mean C=
|Jan low C=10.0
|Feb low C=10.2
|Mar low C=12.1
|Apr low C=14.8
|May low C=18.2
|Jun low C=21.9
|Jul low C=24.4
|Aug low C=25.1
|Sep low C=23.2
|Oct low C=19.5
|Nov low C=15.1
|Dec low C=11.8
|year low C=15.9
|Jan avg record low C=5.4
|Feb avg record low C=6.1
|Mar avg record low C=7.6
|Apr avg record low C=9.5
|May avg record low C=13.7
|Jun avg record low C=18.4
|Jul avg record low C=21.7
|Aug avg record low C=22.7
|Sep avg record low C=19.5
|Oct avg record low C=14.8
|Nov avg record low C=9.9
|Dec avg record low C=7.3
|year avg record low C=
|Jan record low C=-1.6
|Feb record low C=-3.5
|Mar record low C=2.0
|Apr record low C=4.3
|May record low C=9.6
|Jun record low C=13.0
|Jul record low C=17.0
|Aug record low C=17.9
|Sep record low C=14.2
|Oct record low C=8.5
|Nov record low C=5.0
|Dec record low C=0.2
|year record low C=
|rain colour=green
|Jan rain mm=124.9
|Feb rain mm=95.2
|Mar rain mm=52.8
|Apr rain mm=23.6
|May rain mm=2.7
|Jun rain mm=0.1
|Jul rain mm=0.0
|Aug rain mm=0.0
|Sep rain mm=1.2
|Oct rain mm=28.0
|Nov rain mm=77.8
|Dec rain mm=135.5
|unit rain days=0.1 мм
|Jan rain days=13.9
|Feb rain days=11.7
|Mar rain days=8.6
|Apr rain days=3.6
|May rain days=1.4
|Jun rain days=0.1
|Jul rain days=0.1
|Aug rain days=0
|Sep rain days=0.8
|Oct rain days=3.9
|Nov rain days=8.0
|Dec rain days=11.8
|source 1=''Израилын Цаг Уурын Алба''&lt;ref name=IMS&gt;{{cite web |url=http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/TempNormals.htm |title=Temperature average |publisher=Израилын Цаг Уурын Алба |access-date=2026-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618145923/http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/TempNormals.htm |archive-date=2013-06-18}}{{in lang|he}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Rain&gt;{{cite web |url=http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/RainNormals.htm |title=Precipitation average |access-date=2026-06-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925080227/http://www.ims.gov.il/IMS/CLIMATE/ClimaticAtlas/RainNormals.htm |archive-date=2011-09-25}}{{in lang|he}}&lt;/ref&gt;
}}

== Эдийн засаг ==
[[Файл:Haifa_Refinery_by_David_Shankbone.jpg|thumb|Хайфагийн газрын тос боловсруулах үйлдвэр]]
[[Файл:Matam_hi-tech_park_(Haifa).jpg|thumb|Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв Матам]]
Израилын &quot;Хайфа ажилладаг, [[Иерусалим]] залбирдаг, [[Тел-Авив]] хөгжилддөг&quot; гэсэн нийтлэг үг Хайфа нь ажилчид, аж үйлдвэржсэн хот гэдгээрээ нэр хүндтэй болохыг нотолж байна.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tel Aviv: &quot;Haifa works, Jerusalem prays, and Tel Aviv plays&quot;|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works,-Jerusalem-prays,-and-Tel-Aviv-plays%22.html|access-date=23 March 2008|work=The Daily Telegraph|location=London|date=14 November 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415113817/http://www.telegraph.co.uk/travel/middleeast/israel/721623/Tel-Aviv-%22Haifa-works%2C-Jerusalem-prays%2C-and-Tel-Aviv-plays%22.html|archive-date=15 April 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Хайфа хотын аж үйлдвэрийн бүс нь хотын зүүн хэсэгт, [[Кишон гол|Кишон голын]] эргэн тойронд байрладаг. Энд Израилын газрын тос боловсруулах хоёр үйлдвэрийн нэг болох Хайфа газрын тос боловсруулах үйлдвэр байрладаг (нөгөө үйлдвэр нь [[Ашдод|Ашдодод]] байрладаг). Хайфа газрын тос боловсруулах үйлдвэр жилд 9 сая тонн (66 сая [[баррель]]) түүхий нефть боловсруулдаг.&lt;ref name=&quot;foundation&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm|title=Haifa Today|access-date=21 March 2008|publisher=Haifa Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415062842/http://www.haifa-foundation.org/haifa_today.htm|archive-date=15 April 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1930-аад онд баригдсан өнөө үед ашиглагдаагүй, 80 метрийн өндөртэй хөргөгч цамхаг нь Британийн мандатын үед баригдсан хамгийн өндөр барилга байв.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=haifaoilrefinerycoolingtowers-haifa-israel|title=Haifa Oil Refinery Cooling Towers|access-date=17 February 2008|publisher=Emporis.com}}&lt;/ref&gt; Матам (Merkaz Ta'asiyot Mada - Scientific Industries Center гэсэн үг) нь [[Израил|Израилын]] хамгийн том, хамгийн эртний бизнес парк бөгөөд тус хотын өмнөд хэсэгт байрладаг бөгөөд Израил болон олон улсын өндөр технологийн компаниудын олон тооны үйлдвэр, судалгаа, шинжилгээний байгууламжийг байрлуулдаг: [[Apple]], [[Amazon.com|Amazon]], Abbot, Cadence, [[Intel]], IBM, Magic Leap, [[Microsoft]], Motorola, [[Google]], Yahoo!, Elbit, CSR, Philips, PwC, Amdocs гэх мэт.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.american.edu/carmel/ab5293a/Casestudy/Israel/israel.htm|title=Israel|publisher=American.edu|access-date=17 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haifa.il.ibm.com|title=IBM Haifa Labs|access-date=27 January 2008|publisher=IBM Haifa Labs|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308204625/http://www.haifa.il.ibm.com/|archive-date=8 March 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Хайфагийн худалдааны төвүүд нь Хуцот Хамифратц, Хорев Центр Молл, Панорама Центр, Кастра Центр, Колони Центр (Лев Ха-Мошава), Ханеви'им Тауэр Молл, Каньон Хайфа, Лев Хамифратц Молл, Гранд Каньон юм. [[2010 он|2010 онд]] Монокл сэтгүүл Хайфаг бизнесийн хамгийн ирээдүйтэй, дэлхийн хамгийн том хөрөнгө оруулалтын боломж бүхий хотоор тодруулсан. Хайфа хотын захиргаа зам, дэд бүтцэд 350 гаруй сая доллар зарцуулсан бөгөөд барилга барих зөвшөөрлийн тоо өмнөх хоёр жилд 83 хувиар өссөн байна.&lt;ref name=&quot;Monocle&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3988794,00.html|title=Haifa: Greatest business potential|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=24 March 2013}}&lt;/ref&gt;

[[2014 он|2014 онд]] Тел-Авивын Хөрөнгийн биржтэй өрсөлдөхүйц технологид суурилсан хөрөнгийн бирж байгуулна гэж зарласан.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globes.co.il/en/article-haifa-plans-technology-stock-market-1000963887|title=Archived copy|access-date=2015-12-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222081450/http://www.globes.co.il/en/article-haifa-plans-technology-stock-market-1000963887|archive-date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt; Хайфа хотын захиргаа хотыг Хойд Израилын аялал жуулчлалын төв болгохоор зорьж байгаа бөгөөд тэндээс аялагчид өдөржингөө [[Акко]], [[Назарет]], [[Тибери]], Галиль зэрэг газруудаар аялах боломжийг олгохоор зорьж байна.&lt;ref name=&quot;hotels&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4319604,00.html|title=Dozens of hotels planned in Haifa|publisher=Ynetnews.com|date=20 June 1995|access-date=12 March 2013}}&lt;/ref&gt; 7.75 акр талбай дээр 85,000 метр квадрат талбай бүхий таван барилгыг багтаасан шинэ амьдралын шинжлэх ухааны аж үйлдвэрийн паркийг Матам аж үйлдвэрийн парктай зэрэгцүүлэн барьж байна.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000756854&amp;fid=1124|title=Building to begin on Haifa life sciences park|work=Globes|date=13 June 2012|access-date=24 March 2013}}&lt;/ref&gt;

=== Аялал жуулчлал ===
[[2005 он|2005 онд]] Хайфа хотод нийт 1462 өрөө бүхий 13 зочид буудал байжээ.&lt;ref name=&quot;tourism&quot;&gt;{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf|title=Hotels and Tourism|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|access-date=14 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226230016/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Tourism/Y2005/Download/Tourism2005.pdf|archive-date=26 February 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Тус хот нь 17 километр эргийн шугамтай бөгөөд үүнээс 5 километр наран шарлагын газар юм.&lt;ref name=&quot;leisure&quot;&gt;{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070330013119/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/LeisureActivity/Y2004/Download/LeisureActivityDL.pdf|url-status=dead|archive-date=30 March 2007|title=Leisure Activity|work=Haifa Statistical Yearbook|publisher=Haifa Municipality|page=56|access-date=14 February 2008}}&lt;/ref&gt; Хайфагийн аялал жуулчлалын гол үзмэр нь [[Бахайн ертөнцийн төв ордон|Бахайн ертөнцийн төв]] бөгөөд Бабын алтан бөмбөгөр сүм, хүрээлэн буй орчны цэцэрлэгүүд байдаг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://terraces.bahai.org/terraces.en.html|title=Terraces of the Shrine of the Bab|access-date=11 April 2008|archive-date=23 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423225420/http://terraces.bahai.org/terraces.en.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bahai.org/dir/bwc|title=Baha'i World Center|access-date=20 March 2008|publisher=[[Baháʼí International Community]]}}&lt;/ref&gt; [[2005 он|2005]]-[[2006 он|2006 оны]] хооронд 86,037 хүн бурхан шүтлэгт зочилжээ. [[2008 он|2008 онд]] [[Бахайн ертөнцийн төв ордон|Бахайн цэцэрлэгүүдийг]] [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-гийн]] дэлхийн өвд бүртгэжээ. Хайфа хотын захиргааны захиалгаар [[2007 он|2007 онд]] гаргасан тайланд илүү олон зочид буудал, Хайфа-[[Акко]]-Кесарийн хоорондох гаталга онгоцны шугам барих, боомтын баруун бэхэлгээг амралт, зугаа цэнгэлийн бүс болгон хөгжүүлэх, орон нутгийн нисэх онгоцны буудал, боомтыг өргөтгөх шаардлагатай байгааг дурджээ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/864746.html|title=Making Haifa into an international tourist destination|date=30 May 2007|access-date=10 March 2008|work=Haaretz|archive-date=15 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415044437/http://www.haaretz.com/hasen/spages/864746.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Урлаг ба соёл ==
[[Файл:South_Dado_Beach_-_Hof_HaCarmel_-_Haifa_(1506044661).jpg|left|thumb|Дадо далайн эрэг дагуух зугаалгын газар]]
[[Файл:Folk_dancing_in_Dado_Beach,_Haifa_2015.JPG|thumb|Ардын бүжиг]]
Хайфа нь боомт, аж үйлдвэрийн хотын дүр төрхтэй хэдий ч хойд Израилын соёлын төв юм. 1950-иад оны үед хотын дарга [[Абба Хуши]] зохиолч, яруу найрагчдыг хот руу нүүхийг уриалахад онцгой хүчин чармайлт гаргаж, тус улсад байгуулагдсан анхны хотын театр болох Хайфа театрыг байгуулжээ.&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng//modules/article/view.category.php/19|title=Culture &amp; Leisure|publisher=Tour-Haifa.co.il|access-date=18 February 2008|archive-date=11 Дөрөвдүгээр сар 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110411140703/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.category.php/19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Хотын бусад театруудад Кригерийн урлагийн төв, Раппапортын урлаг соёлын төв багтдаг. Конгрессийн төв нь үзэсгэлэн, концерт, тусгай арга хэмжээ зохион байгуулдаг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c19/148|title=The Congress Center|publisher=Haifa Municipality|access-date=2 April 2008|archive-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119054714/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c19/148|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[1975 он|1975 онд]] байгуулагдсан Хайфа кино театрт суккотын баярын өдрүүдэд жил бүр Хайфагийн олон улсын кино наадам болдог.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haifasymphony.co.il/eabout.asp|title=Haifa Symphony|access-date=20 January 2008|publisher=Haifa Symphony|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217224625/http://www.haifasymphony.co.il/eabout.asp|archive-date=17 December 2007}}&lt;/ref&gt; Хайфа нь 29 [[Кино театр|кино театртай]]. Тус хот орон нутгийн &quot;Едиот Хайфа&quot; сонинг эрхлэн гаргадаг бөгөөд өөрийн Хайфа радио станцтай. Израилын [[араб хэл]] дээр гардаг Аль-Иттихад, Аль-Мадина сонинууд мөн Хайфад байрладаг. 1990-ээд оны үед Хайфа хотод [[Боб Дилан]], Ник Кэйв, Блур, П.Ж.Харви нарын оролцсон Хайфа рок &amp; блюз фестивалийг зохион байгуулж байжээ.

=== Музей ===
[[Файл:P1190557_-_בית_הטכניון_ההיסטורי_-_החצר.JPG|thumb|Үндэсний шинжлэх ухааны музей, Хайфа]]
Хайфа нь арав гаруй музейтэй.&lt;ref name=&quot;museums&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.get2israel.com/Destinations/haifa.aspx|title=Haifa Museums|publisher=Get2Israel.com|access-date=18 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080229091637/http://www.get2israel.com/Destinations/haifa.aspx|archive-date=29 February 2008}}&lt;/ref&gt; Хамгийн алдартай музей бол Израилын Шинжлэх ухаан, технологи, сансар судлалын үндэсний музей бөгөөд [[2004 он|2004 онд]] бараг 150,000 хүн музейг зочилсон байна. Энэхүү музей нь Хадар хорооллын Технионы хуучин барилгад байрладаг. Японы уран зургийн Тикотины музей нь зөвхөн [[Японы урлагт]] зориулагдсан [[Ойрх Дорнод|Ойрх Дорнодын]] цорын ганц музей юм. Хайфад орших бусад музейд Эртний түүхийн музей, Үндэсний далайн музей ба Хайфа хотын музей, Хехтийн музей, Дагоны археологийн үр тариа боловсруулах музей, Төмөр замын музей, Нууц цагаачдын болон тэнгисийн цэргийн музей багтдаг. Зураач Херманн Струкийн хуучин гэр, студи нь одоо Херманн Струкийн музей болжээ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c21/123|title=The Mane Katz Museum|access-date=25 January 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=13 Гуравдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313222222/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c21/123|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ган Ха-Эм цэцэрлэгт хүрээлэн дэх Хайфагийн  амьтны хүрээлэнд одоо [[Израил|Израил улсад]] устаж үгүй болсон Сирийн хүрэн баавгай бүхий жижиг амьтдын цуглуулга байдаг.

== Засгийн газар ==
[[1940 он|1940 онд]] анхны еврей хотын даргаар Шабтай Леви сонгогдов. Левигийн хоёр орлогч нь [[Арабчууд|араб]] (нэг нь [[Ислам|мусульман]], нөгөө нь [[Христ итгэл|христийн]] шашинтай) байсан бөгөөд зөвлөлийн үлдсэн хэсэг нь дөрвөн [[еврей]], зургаан [[Арабчууд|арабаас]] бүрдсэн байв.&lt;ref name=&quot;govt&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kUOK3a6hAMsC&amp;q=haifa+municipality&amp;pg=PA129|title=Mixed Towns, Trapped Communities: Historical Narratives, Spatial Dynamics|last=Daniel Monterescu|first=Dan Rabinowitz|pages=113–132|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|access-date=26 July 2009|isbn=978-0-7546-4732-4|year=2007}}&lt;/ref&gt;

Өнөөдөр Хайфаг хотын дарга [[Эйнат Калиш-Ротем]] тэргүүтэй 12 дахь хотын зөвлөл удирдаж байна. Хотын сонгуулийн үр дүн нь Кнессетийн сонгуультай адил зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг шийддэг. 

Хотын зөвлөл нь хотод хууль тогтоох зөвлөл бөгөөд туслах хууль батлах бүрэн эрхтэй.&lt;ref name=&quot;council&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117042303/http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/|archive-date=17 January 2008|title=City Council Overview|language=he|publisher=Haifa Municipality}}&lt;/ref&gt; [[2003 он|2003 онд]] сонгогдсон 12 дахь зөвлөл 31 гишүүнтэй бөгөөд либерал Шинуй-Ногоонууд хамгийн олон суудал авсан (6), [[Ликуд]] 5 суудалтай хоёрт орсон.&lt;ref name=&quot;councillors&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/members.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117045014/http://www.haifa.muni.il/Cultures/he-IL/Municipality/Management/CityCouncil/members.htm|archive-date=17 January 2008|title=Members of the 12th City Council|language=he|publisher=Haifa Municipality}}&lt;/ref&gt;

=== Хотын дарга нар ===
[[Файл:PikiWiki_Israel_6692_haifa_city_hall.jpg|thumb|Хотын захиргаа]]
{{Div col}}
* [[Наджиб Эффенди аль-Ясин]] (1873–77)
* [[Ахмад Эффенди Джалаби]] (1878–81)
* [[Мустафа Бей аль-Салих]] (1881–84)
* [[Мустафа Паша аль-Халил]] (1885–1903)
* [[Джамиль Садик]] (1904–10)
* [[Рифат аль-Салах]] (1910–11)
* [[Ибрахим аль-Халил]] (1911–13)
* [[Абд аль-Рахман аль-Хадж]] (1920–27)
* [[Хасан Бей Шукри]] (1914–20, 1927–40)
* [[Шабтай Леви]] (1940–51)
* [[Абба Хуши]] (1951–1969)
* [[Моше Флиманн]] (1969–1973)
* [[Йосеф Альмоги]] (1974–1975)
* [[Йерухам Цейсель]] (1975–1978)
* [[Ари Гурель]] (1978–1993)
* [[Амрам Мицна]] (1993–2003)
* [[Гиора Фишер]] (түр хотын дарга, 2003)
* [[Йона Яхав]] (2003–2018)
* [[Эйнат Калиш-Ротем]] (2018-2024)
* [[Йона Яхав]] (2024–одоо үе)
 {{Div col end}}

== Эмнэлгийн байгууламж ==
[[Файл:Rambam_Health_Care_Campus_Main_Building.JPG|thumb|Рамбам эрүүл мэндийн төв]]
[[Файл:Haifa_U_Rabin_Building.jpg|thumb|[[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургууль]], Рабин барилга]]
Хайфа хотын эрүүл мэндийн байгууллагууд нийт 4000 эмнэлгийн ортой.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rambam.org.il/Home+Page/Research/default.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071108234444/http://www.rambam.org.il/Home+Page/Research/default.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2007|title=research at rambam|publisher=Rambam.org.il|access-date=5 May 2009}}&lt;/ref&gt; Хамгийн том эмнэлэг бол 2004 онд 78000 хүн хэвтэн эмчлүүлсэн 900 ортой, засгийн газрын мэдэлд байдаг Рамбам эмнэлэг юм.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5197326.stm|title=Haifa hospital in the firing line|first=Raffi|last=Berg|work=BBC News|date=20 July 2006|access-date=5 January 2010}}&lt;/ref&gt; Бнай-Цион эрүүл мэндийн төв, Кармел эмнэлэг тус бүр 400 ортой. Хайфа нь 20 гэр бүлийн эрүүл мэндийн төвтэй. 2004 онд Хайфад байдаг эмнэлэгүүдэд нийт 177.478 хүн хэвтэн эмчлүүлсэн байна. Рамбам эрүүл мэндийн төв нь 2006 онд Ливаны хоёрдугаар дайны үеэр галын шууд шугаманд байсан тул өвчтөнүүдээ хамгаалахын тулд тусгай урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах шаардлагатай болсон.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3287614,00.html|title=Haifa hospital goes underground|work=Ynetnews|access-date=18 February 2008|date=7 August 2006|first=Ahiya|last=Raved}}&lt;/ref&gt;

== Боловсрол ==
Хайфад олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн хоёр их сургууль, хэд хэдэн коллеж байрладаг. [[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургууль]] нь 1963 онд байгуулагдсан бөгөөд Кармел уулын оргилд байдаг. 30 давхар Эшкол цамхгийн дээд давхарт Израилын хойд хэсгийг дэлгэмэл байдлаар харуулдаг. Археологи, уран зургийн чухал цуглуулгатай Хехтийн музей нь [[Хайфагийн их сургууль|Хайфа их сургуулийн]] кампуст байрладаг.

[[Технион - Израилын технологийн дээд сургууль]] нь 1912 онд байгуулагдсан. 18 факультет, 42 эрдэм шинжилгээний хүрээлэнтэй. Анхны байрлаж байсан барилгад одоо Хайфагийн шинжлэх ухааны музей байрладаг. Израилын анхны технологийн ахлах сургууль болох Босмат нь 1933 онд Хайфа хотод байгуулагдсан.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/894017.html|title=The closing of a dream come true|access-date=25 January 2008|work=Haaretz|archive-date=3 Арван хоёрдугаар сар 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203085715/http://www.haaretz.com/hasen/spages/894017.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2006–2007 оны байдлаар Хайфа 70 бага сургууль, 23 дунд сургууль, 28 ахлах сургууль, 8 мэргэжлийн дунд сургуультай байв. Хайфа хотын цэцэрлэгт 5133, бага сургуульд 2081, дунд сургуульд 7911, ахлах сургуульд 8072, мэргэжлийн дунд сургуульд 2646, бүрэн дунд сургуулийн 2068 сурагч хичээллэж байв.&lt;ref name=&quot;edu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Education/Y2007/Download/EducationDL.pdf|title=Education|access-date=14 February 2008|date=1 June 2007|publisher=Haifa Municipality|work=Haifa Statistical Yearbook 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226230026/http://www1.haifa.muni.il/spru/doc/YB/Education/Y2007/Download/EducationDL.pdf|archive-date=26 February 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Оюутнуудын 86% нь [[Еврей хэл|еврей хэлээр]] ярьдаг, 14% нь [[Араб хэл|араб]] сургуулиудад сурч байсан. 2004 онд Хайфа хот нийт 367.323 ширхэг ном хадгалдаг 16 хотын номын сантай.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ratner|first=David|url=http://www.haaretz.com/print-edition/business/haifa-s-christian-schools-lead-the-league-1.123464|title=Haifa's Christian schools lead the league|work=Haaretz|date=25 May 2004|access-date=24 March 2013|archive-date=3 Есдүгээр сар 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903212521/http://www.haaretz.com/print-edition/business/haifa-s-christian-schools-lead-the-league-1.123464|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Тээвэр ==

=== Нийтийн тээвэр ===
[[Файл:Haifa_cable_car.jpg|thumb|Кармел уулаас Бат Галим руу бууж буй кабель машин]]
Хайфад зургаан төмөр замын өртөө, Кармелит, одоогоор [[Израил|Израилын]] цорын ганц метроны систем үйлчилдэг. [[Израил|Израилын]] төмөр замын [[Нагария]]-[[Тел-Авив|Тел-Авивын]] эрэг орчмын төмөр замын гол шугам Хайфагийн булангийн эргээр дайран өнгөрдөг бөгөөд хотын дотор зургаан буудалтай. Баруун өмнөөс зүүн хойд чиглэлд эдгээр станцууд нь: Хайфа Хоф Ха-Кармел, Хайфа Бат-Галим, Хайфа Мерказ Ха-Шмона, Ха-Мифрац Централ, Хутзот Ха-Мифратц, Кирьят-Хайм. Хайфагаас [[Тел-Авив]], [[Бен-Гурион олон улсын нисэх буудал|Бен-Гурион олон улсын нисэх онгоцны буудал]], [[Нагария]], [[Акко]], [[Кирьят-Моцкин]], [[Биньямина]], [[Лод]], [[Рамла]], [[Бейт Шемеш]], [[Иерусалим]] болон бусад байршил руу шууд галт тэрэг явдаг.

Хайфагийн хот хоорондын автобусны холболтыг зөвхөн хоёр терминал ажиллуулдаг Egged автобус компани гүйцэтгэдэг:

* Ха-Мифрац төв автобусны буудал, Ха-Мифрац төв төмөр замын буудлын хажууд
* Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төмөр замын буудалтай залгаа Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны буудал

Тус улсын хойд хэсэгт байрлах шугамууд Ха-Мифрац төв автобусны буудлыг ашигладаг бөгөөд тэдгээрийн хамрах хүрээ нь [[Израил|Израилын]] хойд хэсгийн ихэнх хотуудыг хамардаг. Өмнө зүг рүү чиглэсэн шугамууд Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны зогсоолыг ашигладаг.
[[Файл:The_New_Carmelit_08-10-2018.jpg|left|thumb|Кармелит нь газар доорхи төмөр зам бөгөөд одоогоор Израилын цорын ганц метроны систем юм]]
Хайфа Хоф Ха-Кармелийн төв автобусны буудлаас шууд хүрэх газрууд нь [[Тел-Авив]], [[Иерусалим]], [[Эйлат]], [[Раанана]], [[Нетания]], [[Хадера]], [[Зихрон-Яаков]], Атлит, [[Тират-Кармель]], [[Бен-Гурион олон улсын нисэх буудал|Бен-Гурион олон улсын нисэх онгоцны буудал]] орно.

Автобусны шугамууд бямба гарагийн өглөөнөөс хойш хот даяар хөнгөлөлттэй хуваарийн дагуу ажилладаг. 2008 оны зуны туршид эдгээр шугамууд долоо хоногт 7 шөнө ажилласан. Хайфа нь [[Израил|Израилын]] зуны цагт бямба гарагт далайн эрэг рүү автобусаар үйлчилдэг цорын ганц хот юм.
[[Файл:Port_of_Haifa_2752-1.jpg|thumb|Хайфа хотын боомт]]
Хайфагийн газар доорхи төмөр замын системийг Кармелит гэдэг. Энэ бол Парис талбайгаас Кармел уулын Ган Ха-Эм хүртэл явдаг төмөр зам дээрх газар доорхи фуникуляр юм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|title=The Carmelit|access-date=19 February 2008|publisher=Tour-Haifa.co.il|archive-date=4 Тавдугаар сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504211823/http://www.tour-haifa.co.il/eng/modules/article/view.article.php/c10/159|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Нэг зам, зургаан өртөө, хоёр галт тэргээр дэлхийн хамгийн богино метроны шугамаар Гиннесийн номонд бичигджээ.

=== Агаар болон далайн тээвэр ===
[[Хайфа нисэх онгоцны буудал]] нь [[Тел-Авив]], [[Эйлат]] руу нисэх дотоодын нислэгүүд болон [[Кипр]], [[Грек]], [[Йордан]] руу олон улсын нислэгийн нислэг үйлддэг. Хайфа хотоос нислэг үйлддэг онгоцууд нь Аркия, Исраир юм. Хөлөг онгоцнууд Хайфа боомтоос Зүүн Газар дундын тэнгис, Өмнөд Европ, Хар тэнгисийн чиглэлүүд хүртэл үйлчилдэг.

=== Зам ===
Хайфа ба тус улсын төв лүү аялахад далайн эргийн дагуух гол хурдны авто зам болох хурдны зам 2-оор дамжин өнгөрөх боломжтой. 4-р хурдны зам нь Хайфагийн хойд эрэг дагуу, мөн хурдны зам 2-оос урагш, дотогшоо урсдаг. Өмнө нь Хайфагийн хойд талын хурдны замын дагуух хөдөлгөөн хотын төв хэсгээр дайрч өнгөрөх ёстой байв. [[2010 он|2010 оны]] [[12 сарын 1|12-р сарын 1-ний]] өдөр нээгдсэн Кармелийн хонгилууд энэ хөдөлгөөнийг Кармел уулын доогуур чиглүүлж хотын төвийн түгжрэлийг бууруулж байна.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ppp.mof.gov.il/Mof/PPP/MofPPPTopNavEnglish/MofPPPProjectsEnglish/PPPProjectsListEng/TashtiotTaburaEng/Carmeltunnels/|title=Carmel Tunnels|publisher=Israel MOF|access-date=22 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120712130111/http://ppp.mof.gov.il/Mof/PPP/MofPPPTopNavEnglish/MofPPPProjectsEnglish/PPPProjectsListEng/TashtiotTaburaEng/Carmeltunnels/|archive-date=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== Спорт ==
[[Файл:SammyOferSTD.jpg|thumb|Сами Офер цэнгэлдэх хүрээлэн]]
Хайфагийн гол цэнгэлдэх хүрээлэнгүүд нь: [[УЕФА|УЕФА-гийн]] баталсан 30,780 хүний суудалтай Сами Офер цэнгэлдэх хүрээлэн, Томас Д'Александро цэнгэлдэх хүрээлэн, Неве Шаанань Атлетик цэнгэлдэх хүрээлэн. 

Тус хотын хөлбөмбөгийн хоёр гол клуб нь одоогоор [[Израилын Премьер Лиг|Израилын Премьер Лигт]] тоглож байгаа Маккаби Хайфа, Хапоэл Хайфа нар юм. Маккаби Израилд арван хоёр түрүүлсэн бол Хапоэл нэг түрүүлсэн.

Тус хотод Израилын хөлбөмбөгийн Лигийн нэг хэсэг болох [[Йокнеам цэнгэлдэх хүрээлэн|Йокнеам цэнгэлдэх хүрээлэнд]] тоглодог Америкийн Хайфа Андердогс хэмээх хөлбөмбөгийн клуб байдаг. Лигийн анхны улирлын аварга шалгаруулах тэмцээнд баг нь хожигдсон боловч [[2005 он|2005 онд]] Израилын хөлбөмбөгийн лигтэй нэгдсэн Америкийн хөлбөмбөгийн Израилын бүрэлдэхүүнд багтаж нэг цол хүртсэн. Хайфа Хоукс бол Хайфа хотоос гаралтай [[Хоккей|хоккейн]] баг юм. [[1996 он|1996 онд]] тус хот салхин сэнтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулсан.

== Ах дүү хотууд ==
Одоогийн байдлаар:&lt;ref&gt;{{cite web|title=Secretary General / Foreign Relations|url=https://www.haifa.muni.il/English/MayorsOffice/Pages/CitySecretary-.aspx|website=haifa.muni.il|publisher=Haifa|access-date=2020-01-30}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Украин}} [[Украин|Украины]] [[Одесса]] — 1992 он
* {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Массачусеттс]], [[Бостон]] — 1999 он
* {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Калифорни]], [[Сан-Франциско]] — 1984 он
* {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Флорида]], [[Форт-Лодердейл]] — 2002 он
* {{flagicon|Их Британи}} [[Их Британи]], [[Портсмут]] — 1962 он
* {{flagicon|Их Британи}} [[Их Британи]], [[Ньюкасл апон Тайн|Ньюкасл]] — 1980 он
* {{flagicon|Итали}} [[Итали]], [[Турин]] — 1997 он
*{{flagicon|Дани}} [[Дани]], [[Ольборг]] — 1972 он
* {{flagicon|Бельги}} [[Бельги]], [[Антверпен]] — 1986 он
* {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Бремен]] — 1978 он
* {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Дюссельдорф]] — 1988 он
* {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Майнц]] — 1987 он
* {{flagicon|Герман}} [[Герман]], [[Эрфурт]] — 2000 оны
* {{flagicon|Франц}} [[Франц]], [[Марсель]] — 1962 он
* {{flagicon|Кипр}} [[Кипр]], [[Лимасол]] — 2000 он
* {{flagicon|Хятад}} [[Хятад]], [[Шанхай]] — 1994 он
* {{flagicon|Филиппин}} [[Филиппин]], [[Манила]] — 1971 он
* {{flagicon|Өмнөд Африк}} [[Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс|Өмнөд Африк]], [[Кейптаун]] 
* {{flagicon|Аргентин}} [[Аргентин]], [[Росарио]] — 1988 он
* {{flagicon|Орос}} [[Оросын Холбооны Улс|Орос]], [[Санкт-Петербург]] — 2008 он
* {{flagicon|Хятад}} [[Хятад]], [[Чөндү|Чөнду]] — 2013 он

== Зургийн цомог ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;6&quot;&gt;
Файл:Haifa genel0301.jpg|Кармел уулын баруун энгэр ба худалдаа, ажил эрхлэлтийн бүс Матам, &quot;Каньон Азриели Хайфа&quot; худалдааны төв, Конгрессийн төв.
Файл:Technion – Israel Institute of Technology19.jpg|Технионы кампус
Файл:Eshkol tower haifa u.jpg|[[Хайфа их сургууль]], Эшкол цамхаг
Файл:Matam hi-tech park (Haifa).jpg|Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв Матам
Файл:Haifa Convention Center09 April2013.JPG|Хурлын төв
Файл:Метронит..jpg|Метронит
Файл:Lev Hamifratz-Citymall.JPG|Синемол худалдааны төв
Файл:Haifa South Haifa Mall OIC.jpg|«Каньон Азриэли Хайфа» худалдааны төв
Файл:Karmelit.jpg|Кармелит
Файл:Carmel Tunnels, Check Post entrance 1.JPG|Кармелын хонгил
Файл:Hof Hacarmel IMG 9919.JPG|Леонардо зочид буудал
Файл:Port of Haifa 2752-1.jpg|Хайфагийн боомт
Файл:Port of Haifa - aerial view.jpg|Хайфа булан
Файл:Downterraces.jpg|Бахай цэцэрлэгээс харагдах үзэмж
Файл:MerkazitHaMifrtaz b.jpg|[[Израил|Израилын]] хамгийн том тээврийн төв «Мерказит ха-Мифрац»
&lt;/gallery&gt;

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Haifa|Хайфа}}
{{Wikinews|Haifa|Хайфа}}
{{Wikivoyage|Haifa|Хайфа}}

== Эшлэл ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
{{Израилын хот}}
{{Хайфа тойрог}}

[[Ангилал:Хайфа| ]]
[[Ангилал:Далайн боомттой суурин]]
[[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]]
[[Ангилал:Хайфа тойргийн хот]]
[[Ангилал:Хайфа тойрог]]
[[Ангилал:Израилын хот]]</text>
      <sha1>2dubtnp3n6hsensxfvyich4vu2liviw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангилал:Харгита тойрог</title>
    <ns>14</ns>
    <id>113790</id>
    <revision>
      <id>867235</id>
      <parentid>662920</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="7biypawbjnvlqzqof4vfygcs8ysumt2" xml:space="preserve">{{Cat main|Харгита тойрог}}
{{Commons cat|Harghita County|Харгита тойрог}}

[[Ангилал:Румыны тойрог]]
[[Ангилал:Трансильванийн газар зүй]]</text>
      <sha1>7biypawbjnvlqzqof4vfygcs8ysumt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангилал:Яш тойрог</title>
    <ns>14</ns>
    <id>113814</id>
    <revision>
      <id>867241</id>
      <parentid>662995</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="gbrsw9ngjzrfyh0a2sm7mtk9tnjadem" xml:space="preserve">{{Cat main|Яш тойрог}}
{{Commons cat|Iași County|Яш тойрог}}

[[Ангилал:Румыны тойрог|Яш тойрог]]
[[Ангилал:Баруун Молдав]]</text>
      <sha1>gbrsw9ngjzrfyh0a2sm7mtk9tnjadem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангилал:Яш</title>
    <ns>14</ns>
    <id>113819</id>
    <revision>
      <id>867240</id>
      <parentid>663003</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="974v55kex1c0f97padrguoh8xirqk1o" xml:space="preserve">{{Cat main|Яш}}
{{Commons category|Iași|Яш}}

[[Ангилал:Румыны хот|Яш]]
[[Ангилал:Яш тойргийн суурин|Яш]]
[[Ангилал:Румын суурингаар]]</text>
      <sha1>974v55kex1c0f97padrguoh8xirqk1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангилал:Тимиш тойрог</title>
    <ns>14</ns>
    <id>113838</id>
    <revision>
      <id>867233</id>
      <parentid>663156</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="0ruzewkfrko1foptlttjqtxm6te3acm" xml:space="preserve">{{Cat main|Тимиш тойрог}}
{{Commons category|Timiș County|Тимиш тойрог}}

[[Ангилал:Банат]]
[[Ангилал:Румыны тойрог]]</text>
      <sha1>0ruzewkfrko1foptlttjqtxm6te3acm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангилал:Тимишоара</title>
    <ns>14</ns>
    <id>113890</id>
    <revision>
      <id>867232</id>
      <parentid>663315</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="ox62kf4ov9qkxemaq1sjqu5bhxozu8w" xml:space="preserve">{{Cat main|Тимишоара}}
{{Commons category|Timișoara|Тимишоара}}

[[Ангилал:Румыны хот]]
[[Ангилал:Тимиш тойргийн суурин|Тимишоара]]
[[Ангилал:Румын суурингаар]]</text>
      <sha1>ox62kf4ov9qkxemaq1sjqu5bhxozu8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангилал:Сэлаж тойрог</title>
    <ns>14</ns>
    <id>115534</id>
    <revision>
      <id>867229</id>
      <parentid>668513</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="332ttag7m0q53116c1m02kpigpeq34f" xml:space="preserve">{{Cat main|Сэлаж тойрог}}
{{Commons cat|Sălaj County|Сэлаж тойрог}}

[[Ангилал:Румыны тойрог|Сэлаж]]
[[Ангилал:Кришана|Сэлаж]]
[[Ангилал:Трансильванийн газар зүй|Сэлаж]]</text>
      <sha1>332ttag7m0q53116c1m02kpigpeq34f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ангилал:Яломица тойрог</title>
    <ns>14</ns>
    <id>115535</id>
    <revision>
      <id>867237</id>
      <parentid>668521</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T14:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>867237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="if8afxx8u7wfe8d6v7skh44ooiftnpv" xml:space="preserve">{{Cat main|Яломица тойрог}}

{{DEFAULTSORT:Яломица тойрог}}
{{Commons category|Ialomița County|Яломица тойрог}}

[[Ангилал:Румыны тойрог]]</text>
      <sha1>if8afxx8u7wfe8d6v7skh44ooiftnpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>118272</id>
    <revision>
      <id>867243</id>
      <parentid>853680</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amikkkk</username>
        <id>95821</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>867243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10877" sha1="f6djn7hbxv2glcwfxh88zqz0d6ch97b" xml:space="preserve">Сайн байна уу? Та боломжтой бол Юндэндоржийн Оюун гуайн тухай Англи хэлээр википедиа пейж нээж өгч туслана уу? Уншсанд баярлалаа.

== Хэлэлцүүлэг / Яриа ==

Hello!

Please see the discussion at [[Wikipedia:Хурал#Хэлэлцүүлэг / Яриа]]

Thank you! [[Хэрэглэгч:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Amire80|talk]]) 14:57, 10 Арванхоёрдугаар сар 2021 (UTC)

== Stefania Turkewich ==

Hello Avirmed Batsaikhan, When you have time, could you take a look at the English article: [[en: Stefania Turkewich]]?  Stefania was the first woman composer of classical music in Ukraine.  Would it be possible for you to give this article a start in the Mongolian language Wikipedia with an introductory sentence or paragraph for the «CEE Spring 2022» Wikipedia project?  Thank you. [[Хэрэглэгч:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Nicola Mitchell|talk]]) 13:36, 1 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

:Today I posted in Mongolian language Wikipedia, Good luck.     [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|talk]]) 03:58, 2 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

::Thank you for all the work!  The article looks great!  [[Хэрэглэгч:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Nicola Mitchell|talk]]) 19:22, 2 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:en:Constitution of Azerbaijan]] in Mongolian Wikipedia? It does not need to be long.

Yours sincerely, [[Хэрэглэгч:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Multituberculata|talk]]) 14:41, 26 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

:Already upload in Mongolian Wikipedia the article &quot;Constitution of Azerbaijan&quot;.   [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|talk]]) 17:13, 26 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

::Thank you very much for the new article and all the best! [[Хэрэглэгч:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Multituberculata|talk]]) 13:54, 29 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

== Сайн байна уу ==

Википедиагаа жаахан шинэчлэе гээд хэд хэдэн хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн байгаа юм, та завтай бол санал онолоо өгөөч? Баярлалаа!
* [[Хэлэлцүүлэг:Нүүр_хуудас]]
[[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 03:18, 2 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

:Бусад хэл дээрх Вики-тэй адил тодорхой гарчиг оруулах хэрэгтэй. Жишээ нь Олон улсын харилцаа гэдэгт &quot;Монгол-америкийн харилцаа&quot;, &quot;Монгол-Оросын харилцаа&quot;,...,..., зэргийг оруулах зэрэг   [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|talk]]) 11:12, 3 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Ангилал, Interlanguage link нэмэх ==

Сайн байна уу,

Та шинээр оруулж байгаа өгүүллүүддээ ангилал (category), interlanguage link нэмж байвал википедиагийн з.б-д их хэрэгтэй шүү - Ангиллыг өгүүллийнхээ доор (кодоор) &lt;nowiki&gt;[[Ангилал:блабла]]&lt;/nowiki&gt; гэж нэмж болно, эсвэл Visual Editor ашиглаад:

[[Файл:Add category example.png|200px]]

Interlanguage link-ийг зүүн талын &quot;Add interlanguage links&quot; холбоос дээр дараад &quot;enwiki&quot; (англи викитэй холбох нь хамгийн шулуухан) гэж байгаад бусад хэлээрх өгүүллүүдээс хайгаад холбож болно (ингэснээр wikidata-д бас холбогдоод бусад хэлний викигээс монгол вики руух холбоос нэмэгдэнэ):

[[Файл:Add interwiki example.png|200px]]

Асууж барих зүйл байвал хэлээрэй! Thanks [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 01:55, 9 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== TOGG ==

@[[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] Hi, I created an article for the new Turkish car manufacturer TOGG but it was deleted twice since I used machine translation. I have seen that you have created some car-related articles on Mongolian Wikipedia and I want to ask you can you create an article for TOGG for me please? Thanks [[Хэрэглэгч:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:ARDITGILA|talk]]) 09:20, 28 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Зураг ==

Таны Commons руу оруулж бгаа зурагнууд устгагдаад байх шиг байна, одоохондоо шууд монгол вики рүү аплоуд хийгээч? Лиценз гэх мэтийг дараа нь шийдэж байгаад Commons руу хуулж болно. --[[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 23:47, 19 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

:Харин тийм ээ. Ок [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|talk]]) 01:03, 20 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

== Question? ==

kk: Ассалаумағалейкум моңғол тіліне үлес қоспақшымын, кіші өңдемелер арқылы. Соңғы өңдемемді көріп өз ойыңызды білдірсеңіз қуанышты болар едім? [[Хэрэглэгч:Muzaffar Turgunov|Muzaffar Turgunov]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Muzaffar Turgunov|talk]]) 19:15, 24 Арваннэгдүгээр сар 2023 (UTC)

== Эшлэл ==

Таны оруулж байгаа хувь нэмэр арвин их байгаад баярлаж байдаг. Гэхдээ таны бичсэн шинэ, хуучин өгүүлэлд ямар ч эшлэл алга байна. Цаашид засвар хийхдээ тэр сэдэвт нэмсэн өгүүлбэр зэргийг ямар эх сурвалж, баримтаас авч ашигласнаа тодорхой тэмдэглэж байвал сайн байна. Мөн ангилал нэмж байвал сайн байна.[[Хэрэглэгч:Megzer|Megzer]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Megzer|яриа]]) 05:52, 23 Гуравдугаар сар 2024 (UTC)

:Яаж эшлэл хийхийг мэдэхгүй учир хийгээгүй. Мөн Ангилал яаж нэмэх вэ? Алхам алхамаар яаж хийхийг заагаад өгнө үү. [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 12:54, 24 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC)
:Ангилал (Category) нэмэх тухай [https://www.youtube.com/watch?v=hEIzbIpo9Dg заавар бичлэг].

== Translation request ==

Hello, Avirmed Batsaikhan.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Mongolian Wikipedia?

Kindest regards, [[Хэрэглэгч:Oirattas|Oirattas]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Oirattas|яриа]]) 13:50, 18 Аравдугаар сар 2024 (UTC)

== Шинэ хуудасны талаар ==

Сайн байна уу? 

Шинэ хуудас үүсгэхдээ ангилал, эшлэл нэмээд үүсгэснийхээ дараа бусад хэлтэй холбодог болж болох уу?

Холбоос нэмэх товч дээр дараад нэмдэг шүү. [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 21:08, 7 Арванхоёрдугаар сар 2024 (UTC)

== Хуудас өөр хүн бичсэн болох юм? ==

Энэ миний бичиж үүсгэсэн өгүүллийг өөр хүн үүсгэсэн болгоод гарч байх юм ? Жишээ нь &quot;Лунд Их сургууль&quot; гэх хуудас. ичдэггүй улс вэ? [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 14:56, 11 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)

:Та өмнө нь байсан өгүүллийг өөр нэрээр дахин үүсгэсэн тул би таны оруулсан агуулгыг анх байсан өгүүлэлд нэгтгэсэн болно. Шинэ хуудас үүсгэхдээ тухайн өгүүлэл монгол хэлний википедиад байгаа эсэхийг шалгаж байна уу. Баярлалаа. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|яриа]]) 07:26, 12 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)
::zaa [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 09:43, 12 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)

== Request ==

Hello, Avirmed Batsaikhan.

Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Mongolian Wikipedia? The latter is an active supervolcano.

Yours sincerely, [[Хэрэглэгч:Kurcke|Kurcke]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Kurcke|яриа]]) 20:11, 26 Хоёрдугаар сар 2026 (UTC)

== Хуудас зөөх хүсэлт ==

Сайн байна уу. Төвөг удсанд уучлаарай. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026/Батжаргалын Заяабал]] ноорог хуудсыг эх сурвалж, эшлэл, зураг, бүтэцтэйгээр аль болох цэгцлэн бэлтгээд байна. Одоогоор надад хуудас зөөх эрх нээгдээгүй тул боломжтой бол [[Батжаргалын Заяабал]] нэрээр үндсэн өгүүллийн орон зай руу зөөх боломжтой эсэхийг шалгаж өгч тусална уу. Хэрэв шаардлага хангахгүй зүйл байвал засах зөвлөгөө өгвөл их баярлана. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026|MongolEditor2026]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolEditor2026|яриа]]) 14:27, 17 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC)</text>
      <sha1>f6djn7hbxv2glcwfxh88zqz0d6ch97b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867304</id>
      <parentid>867243</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T11:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amikkkk</username>
        <id>95821</id>
      </contributor>
      <comment>/* Хүсэлт */ шинэ хэсэг</comment>
      <origin>867304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11280" sha1="8e93p5885gm107hhuy6uqaxduv2xksh" xml:space="preserve">Сайн байна уу? Та боломжтой бол Юндэндоржийн Оюун гуайн тухай Англи хэлээр википедиа пейж нээж өгч туслана уу? Уншсанд баярлалаа.

== Хэлэлцүүлэг / Яриа ==

Hello!

Please see the discussion at [[Wikipedia:Хурал#Хэлэлцүүлэг / Яриа]]

Thank you! [[Хэрэглэгч:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Amire80|talk]]) 14:57, 10 Арванхоёрдугаар сар 2021 (UTC)

== Stefania Turkewich ==

Hello Avirmed Batsaikhan, When you have time, could you take a look at the English article: [[en: Stefania Turkewich]]?  Stefania was the first woman composer of classical music in Ukraine.  Would it be possible for you to give this article a start in the Mongolian language Wikipedia with an introductory sentence or paragraph for the «CEE Spring 2022» Wikipedia project?  Thank you. [[Хэрэглэгч:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Nicola Mitchell|talk]]) 13:36, 1 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

:Today I posted in Mongolian language Wikipedia, Good luck.     [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|talk]]) 03:58, 2 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

::Thank you for all the work!  The article looks great!  [[Хэрэглэгч:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Nicola Mitchell|talk]]) 19:22, 2 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:en:Constitution of Azerbaijan]] in Mongolian Wikipedia? It does not need to be long.

Yours sincerely, [[Хэрэглэгч:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Multituberculata|talk]]) 14:41, 26 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

:Already upload in Mongolian Wikipedia the article &quot;Constitution of Azerbaijan&quot;.   [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|talk]]) 17:13, 26 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

::Thank you very much for the new article and all the best! [[Хэрэглэгч:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Multituberculata|talk]]) 13:54, 29 Тавдугаар сар 2022 (UTC)

== Сайн байна уу ==

Википедиагаа жаахан шинэчлэе гээд хэд хэдэн хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн байгаа юм, та завтай бол санал онолоо өгөөч? Баярлалаа!
* [[Хэлэлцүүлэг:Нүүр_хуудас]]
[[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 03:18, 2 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

:Бусад хэл дээрх Вики-тэй адил тодорхой гарчиг оруулах хэрэгтэй. Жишээ нь Олон улсын харилцаа гэдэгт &quot;Монгол-америкийн харилцаа&quot;, &quot;Монгол-Оросын харилцаа&quot;,...,..., зэргийг оруулах зэрэг   [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|talk]]) 11:12, 3 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Ангилал, Interlanguage link нэмэх ==

Сайн байна уу,

Та шинээр оруулж байгаа өгүүллүүддээ ангилал (category), interlanguage link нэмж байвал википедиагийн з.б-д их хэрэгтэй шүү - Ангиллыг өгүүллийнхээ доор (кодоор) &lt;nowiki&gt;[[Ангилал:блабла]]&lt;/nowiki&gt; гэж нэмж болно, эсвэл Visual Editor ашиглаад:

[[Файл:Add category example.png|200px]]

Interlanguage link-ийг зүүн талын &quot;Add interlanguage links&quot; холбоос дээр дараад &quot;enwiki&quot; (англи викитэй холбох нь хамгийн шулуухан) гэж байгаад бусад хэлээрх өгүүллүүдээс хайгаад холбож болно (ингэснээр wikidata-д бас холбогдоод бусад хэлний викигээс монгол вики руух холбоос нэмэгдэнэ):

[[Файл:Add interwiki example.png|200px]]

Асууж барих зүйл байвал хэлээрэй! Thanks [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 01:55, 9 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== TOGG ==

@[[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] Hi, I created an article for the new Turkish car manufacturer TOGG but it was deleted twice since I used machine translation. I have seen that you have created some car-related articles on Mongolian Wikipedia and I want to ask you can you create an article for TOGG for me please? Thanks [[Хэрэглэгч:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:ARDITGILA|talk]]) 09:20, 28 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Зураг ==

Таны Commons руу оруулж бгаа зурагнууд устгагдаад байх шиг байна, одоохондоо шууд монгол вики рүү аплоуд хийгээч? Лиценз гэх мэтийг дараа нь шийдэж байгаад Commons руу хуулж болно. --[[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 23:47, 19 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

:Харин тийм ээ. Ок [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|talk]]) 01:03, 20 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

== Question? ==

kk: Ассалаумағалейкум моңғол тіліне үлес қоспақшымын, кіші өңдемелер арқылы. Соңғы өңдемемді көріп өз ойыңызды білдірсеңіз қуанышты болар едім? [[Хэрэглэгч:Muzaffar Turgunov|Muzaffar Turgunov]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Muzaffar Turgunov|talk]]) 19:15, 24 Арваннэгдүгээр сар 2023 (UTC)

== Эшлэл ==

Таны оруулж байгаа хувь нэмэр арвин их байгаад баярлаж байдаг. Гэхдээ таны бичсэн шинэ, хуучин өгүүлэлд ямар ч эшлэл алга байна. Цаашид засвар хийхдээ тэр сэдэвт нэмсэн өгүүлбэр зэргийг ямар эх сурвалж, баримтаас авч ашигласнаа тодорхой тэмдэглэж байвал сайн байна. Мөн ангилал нэмж байвал сайн байна.[[Хэрэглэгч:Megzer|Megzer]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Megzer|яриа]]) 05:52, 23 Гуравдугаар сар 2024 (UTC)

:Яаж эшлэл хийхийг мэдэхгүй учир хийгээгүй. Мөн Ангилал яаж нэмэх вэ? Алхам алхамаар яаж хийхийг заагаад өгнө үү. [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 12:54, 24 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC)
:Ангилал (Category) нэмэх тухай [https://www.youtube.com/watch?v=hEIzbIpo9Dg заавар бичлэг].

== Translation request ==

Hello, Avirmed Batsaikhan.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Mongolian Wikipedia?

Kindest regards, [[Хэрэглэгч:Oirattas|Oirattas]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Oirattas|яриа]]) 13:50, 18 Аравдугаар сар 2024 (UTC)

== Шинэ хуудасны талаар ==

Сайн байна уу? 

Шинэ хуудас үүсгэхдээ ангилал, эшлэл нэмээд үүсгэснийхээ дараа бусад хэлтэй холбодог болж болох уу?

Холбоос нэмэх товч дээр дараад нэмдэг шүү. [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 21:08, 7 Арванхоёрдугаар сар 2024 (UTC)

== Хуудас өөр хүн бичсэн болох юм? ==

Энэ миний бичиж үүсгэсэн өгүүллийг өөр хүн үүсгэсэн болгоод гарч байх юм ? Жишээ нь &quot;Лунд Их сургууль&quot; гэх хуудас. ичдэггүй улс вэ? [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 14:56, 11 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)

:Та өмнө нь байсан өгүүллийг өөр нэрээр дахин үүсгэсэн тул би таны оруулсан агуулгыг анх байсан өгүүлэлд нэгтгэсэн болно. Шинэ хуудас үүсгэхдээ тухайн өгүүлэл монгол хэлний википедиад байгаа эсэхийг шалгаж байна уу. Баярлалаа. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|яриа]]) 07:26, 12 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)
::zaa [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 09:43, 12 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)

== Request ==

Hello, Avirmed Batsaikhan.

Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Mongolian Wikipedia? The latter is an active supervolcano.

Yours sincerely, [[Хэрэглэгч:Kurcke|Kurcke]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Kurcke|яриа]]) 20:11, 26 Хоёрдугаар сар 2026 (UTC)

== Хуудас зөөх хүсэлт ==

Сайн байна уу. Төвөг удсанд уучлаарай. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026/Батжаргалын Заяабал]] ноорог хуудсыг эх сурвалж, эшлэл, зураг, бүтэцтэйгээр аль болох цэгцлэн бэлтгээд байна. Одоогоор надад хуудас зөөх эрх нээгдээгүй тул боломжтой бол [[Батжаргалын Заяабал]] нэрээр үндсэн өгүүллийн орон зай руу зөөх боломжтой эсэхийг шалгаж өгч тусална уу. Хэрэв шаардлага хангахгүй зүйл байвал засах зөвлөгөө өгвөл их баярлана. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026|MongolEditor2026]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolEditor2026|яриа]]) 14:27, 17 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC)

== Хүсэлт ==

Сайн байна уу? Та боломжтой бол Юндэндоржийн Оюун гуайн тухай Англи хэлээр википедиа пейж нээж өгч туслана уу? Уншсанд баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Amikkkk|Amikkkk]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Amikkkk|яриа]]) 11:53, 27 Наймдугаар сар 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8e93p5885gm107hhuy6uqaxduv2xksh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хишигжавын Цогтбаатар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143954</id>
    <revision>
      <id>867260</id>
      <parentid>865036</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T01:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ノボホショコロトソ</username>
        <id>65718</id>
      </contributor>
      <comment>キャプションに西暦を追加</comment>
      <origin>867260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3326" sha1="oxu6qopmpd80el16pn3pofdd3sxgf4q" xml:space="preserve">[[Файл:Khishigjav Tsogtbaatar.jpg|thumb|Хишигжавын Цогтбаатар (2023)]]
'''Хишигжавын Цогтбаатар''' (1956 онд [[Сэлэнгэ аймаг|Сэлэнгэ аймгийн]] [[Ерөө сум|Ерөө суманд]] төрсөн) Монгол Улсын ШУА-ийн Палеонтологийн хүрээлэнгийн захирал, Шинжлэх ухааны доктор, дэд профессор, [[Палеонтологи|палеонтологич]]. Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн. 

== Намтар ==
Х.Цогтбаатар нь Сэлэнгэ аймгийн Ерөө суманд төрсөн. Эцэг Цэгмидийн Хишигжав Алтанбулагийн Хяраан зүгийн хүн, элэнц өвөө нь тэнд харуул занги Өнөхишиг гэж хүн байжээ. Эцэг Ц.Хишигжав нь УБДС (МУБИС)-ийн түүх, газар зүйн анги төгссөн багш. Сэлэнгэ аймагт олон жил дунд сургуулийн захирал, хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад, 1970 оноос Алтанбулагийн музейг анх байгуулсан. Музейн ажлыг барилга бариулахаас нь эхлүүлсэн Ц.Хишигжав 1990 он хүртэл захирлаар ажилласан. 

Х.Цогтбаатар Сэлэнгэ аймгийн Бумцэндийн нэрэмжит 10 жилийн дунд сургуулийг 1976 онд, МУИС-ийн биологийн ангийг 1981 онд тус тус төгссөн. Мөн Япон улсын Кагошимагийн Их сургуульд докторын зэрэг хамгаалсан.

БНМАУ-ын ШУА-д 1981 онд томилогдон ирсэн. Эрдэм шинжилгээний ажлын гарааг тухайн үеийн Байгалийн түүхийн музейн палеонтологийн тасгаас эхэлж ШУА-ийн Палеонтологийн хүрээлэнгийн захирал хүртэл ажиллажээ. 

== Шагнал ==
2022 оны 12-р сарын 20-нд Монгол, Япон хоёр улсын хооронд палеонтологийн судалгаа, шинжилгээний ажлыг хөгжүүлэхэд жинтэй хувь нэмэр оруулан хоёр орны найрсаг харилцааг хөгжүүлэхэд гүйцэтгэсэн гавьяаг үнэлэн ШУА-ийн Палеонтологийн хүрээлэнгийн захирал, доктор, дэд профессор Х.Цогтбаатарт Япон улсын Гадаад хэргийн сайдын өргөмжлөл хүртээсэн. 

2025 оны 11-р сарын 25-нд Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн цол хүртсэн.

{{DEFAULTSORT:Цогтбаатар, Хишигжавын}}
[[Ангилал:Монголын палеонтологич]]
[[Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн]]
[[Ангилал:Ерөөгийн хүн]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1956 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>oxu6qopmpd80el16pn3pofdd3sxgf4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Си 1 телевиз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145695</id>
    <revision>
      <id>867245</id>
      <parentid>852025</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T15:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="3mroa6ote7u4bang1caarsj1lepq0xy" xml:space="preserve">||[[Инфобокс телевизийн суваг]]||
== C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулах телевиз бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 26-нд нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн юм. ===</text>
      <sha1>3mroa6ote7u4bang1caarsj1lepq0xy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867246</id>
      <parentid>867245</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="0e3juzhpppn0rhmfyia2dx05o4lvzxx" xml:space="preserve">||[[Инфобокс телевизийн суваг]]||
== C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулагч телевизийн суваг бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 26-нд анхны нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн тухайн үед С1 телевиз нь монголын телевизүүдээс анх удаа урьд өмнө түүхэнд байгаагүй илүү тод дүрстэй илүү өнгө сайтай техник технологиор холбогдсон орчин үеийн хэлбэртэй дижитал хувилбарь нийцсэн суваг байв өнгөрсөн саруудад 20 жилийн ойгоор гүйцэтгэх захирал Англи улсын иргэн Бен Мойл монгол улсад үндэснтй хэмжээний цоо шинэ суваг байгуулах хөрөнгө оруулалт хийж байсан гэх яриа өгөв дараа нь тус суваг 2006 оны хаврын сард дижитал формат төдийгүй илүү сайн технолоиор туршилтын хөтөлбөрийг бэлтгэв үүний дараа нь орчин үеийн өнгө төрхтэй энтертайнмент зугаа цэнгэлийн маягийн нэвтрүүлгүүдийг хийж эхлэв дараа нь анх удаа спортын шууд дамжуулалт нь FIFA WORLD CUP GERMANY 2006 тэмцээнийг шууд дамжуулан үзэгчдийг уйдаахгүйгээр хүргэж байв   ===</text>
      <sha1>0e3juzhpppn0rhmfyia2dx05o4lvzxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867247</id>
      <parentid>867246</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="t14arhxn5ucvnd600xk778xbsfcy5zt" xml:space="preserve">||[[Инфобокс телевизийн суваг]]||
== C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулагч телевизийн суваг бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 26-нд анхны нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн тухайн үед С1 телевиз нь монголын телевизүүдээс анх удаа урьд өмнө түүхэнд байгаагүй илүү тод дүрстэй илүү өнгө сайтай техник технологиор холбогдсон орчин үеийн хэлбэртэй дижитал хувилбарь нийцсэн суваг байв өнгөрсөн саруудад 20 жилийн ойгоор гүйцэтгэх захирал Англи улсын иргэн Бен Мойл монгол улсад үндэснтй хэмжээний цоо шинэ суваг байгуулах хөрөнгө оруулалт хийж байсан гэх яриа өгөв дараа нь тус суваг 2006 оны хаврын сард дижитал формат төдийгүй илүү сайн технолоиор туршилтын хөтөлбөрийг бэлтгэв үүний дараа нь орчин үеийн өнгө төрхтэй энтертайнмент зугаа цэнгэлийн маягийн нэвтрүүлгүүдийг хийж эхлэв дараа нь анх удаа спортын шууд дамжуулалт нь FIFA WORLD CUP GERMANY 2006 тэмцээнийг шууд дамжуулан үзэгчдийг уйдаахгүйгээр хүргэж байв   ===
https://en.wikipedia.org/wiki/C1_Television</text>
      <sha1>t14arhxn5ucvnd600xk778xbsfcy5zt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867248</id>
      <parentid>867247</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Der-Wir-Ing</username>
        <id>77184</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-45794-30|~2026-45794-30]] ([[User talk:~2026-45794-30|talk]]) to last version by ~2026-20392-72: unnecessary links or spam</comment>
      <origin>852025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="dg1kp7plk4tvrwrnz36snbbvzet43rg" xml:space="preserve">=== C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулах телевиз бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 26-нд нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн юм. ===</text>
      <sha1>dg1kp7plk4tvrwrnz36snbbvzet43rg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867249</id>
      <parentid>867248</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="1jo7esx2ft2ij3ei4p6ydnx1jk0qykr" xml:space="preserve">&lt;gallery&gt;
Example.jpg|https://www.google.com/imgres?q=c1%20television%20mongolia&amp;imgurl=https%3A%2F%2Fupload.wikimedia.org%2Fwikipedia%2Fcommons%2Fc%2Fc6%2FC1_TV.png%3Futm_source%3Den.wikipedia.org%26utm_campaign%3Dindex%26utm_content%3Doriginal&amp;imgrefurl=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FC1_Television&amp;docid=e8_DcjK7U7DYtM&amp;tbnid=OnuMbKXgBdgXLM&amp;vet=12ahUKEwiWvqKr1r6WAxXHjuEIHXEXKmYQnPAOegQIORAA..i&amp;w=1272&amp;h=816&amp;hcb=2&amp;ved=2ahUKEwiWvqKr1r6WAxXHjuEIHXEXKmYQnPAOegQIORAA
Example.jpg|Caption2
&lt;/gallery&gt;


=== C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулах телевиз бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 26-нд нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн юм. ===</text>
      <sha1>1jo7esx2ft2ij3ei4p6ydnx1jk0qykr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867250</id>
      <parentid>867249</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>98809</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-45794-30|~2026-45794-30]] ([[User talk:~2026-45794-30|talk]]) to last version by Der-Wir-Ing: That won't work. Please don't use external pictures</comment>
      <origin>852025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="dg1kp7plk4tvrwrnz36snbbvzet43rg" xml:space="preserve">=== C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулах телевиз бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 26-нд нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн юм. ===</text>
      <sha1>dg1kp7plk4tvrwrnz36snbbvzet43rg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867251</id>
      <parentid>867250</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T16:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <origin>867251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="i6t5tp672ru6dh472fh6vuu37z6tyx7" xml:space="preserve">=== C1 телевиз бол монголын өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулах телевиз бөгөөд 2006 оны 4-р сарын 24-нд нэвтрүүлгээ цацаж эхэлсэн юм. ===</text>
      <sha1>i6t5tp672ru6dh472fh6vuu37z6tyx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Перт (Шотланд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148071</id>
    <revision>
      <id>867263</id>
      <parentid>867193</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zorigt moved page [[Перт（Их Британи）]] to [[Перт (Шотланд)]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>867193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="9hok85a4da5amhlzk6sollokxm3cjcx" xml:space="preserve">Перт бол Тэй голын эрэг дээр байрладаг Шотландын төв хэсгийн түүхэн хот юм. Энэ хот нь урьд өмнө Шотландын хаант улсын эртний нийслэл байсан бөгөөд Шотландын түүхэнд улс төр, шашны маш чухал байр суурь эзэлдэг байв. Алдарт Сконы ордон (Scone Palace) тус хотын ойролцоо оршдог бөгөөд энд Шотландын үе үеийн хаад титэм өргөх ёслолоо үйлддэг байжээ. Өнөөдөр Перт бол үзэсгэлэнт цэцэрлэгт хүрээлэн, соёлын идэвхтэй амьдралтай, цэцэглэн хөгжиж буй орчин үеийн хот бөгөөд 2012 онд хотын статусаа сэргээсэн байна.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Perth, Scotland |date=2026-08-17 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Perth,_Scotland&amp;oldid=1369794870 |work=Wikipedia |access-date=2026-08-26 |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>9hok85a4da5amhlzk6sollokxm3cjcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бангор (Хойд Ирланд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148079</id>
    <revision>
      <id>867264</id>
      <parentid>867204</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T02:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zorigt moved page [[Бангор]] to [[Бангор (Хойд Ирланд)]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>867204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1226" sha1="m1wf82jj5l700bd725zk50vrud4nk6a" xml:space="preserve">Бангор нь Хойд Ирландын Белфаст булангийн өмнөд эрэгт байрладаг бөгөөд хамгийн сүүлд (2022 онд) хотын статус авсан суурингуудын нэг юм. Түүхэнд Бангор нь VI зуунд Бангорын хийд байгуулагдсанаар Дундад зууны үеийн Европын Христийн шашны сургалт, номлолын чухал төв болж байжээ. Өнөөдөр энэ хот нь Хойд Ирландын хамгийн том дарвуулт завины зогсоол (Бангор усан боомт) болон үзэсгэлэнт далайн эрэг бүхий алдартай амралтын газар болон хөгжсөн. Тус хот нь хийдийн баялаг түүх, Викториагийн үеийн уран барилга, орчин үеийн аялал жуулчлалын эрч хүчийг хослуулсан байдаг.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Бангор Газрын зураг дээр, Их Британи, байршил |url=https://mn.toponavi.com/185773 |access-date=2026-08-26 |website=mn.toponavi.com}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>m1wf82jj5l700bd725zk50vrud4nk6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>UB Post</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148080</id>
    <revision>
      <id>867255</id>
      <timestamp>2026-08-26T16:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45794-30</username>
        <id>106963</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;UB POST сонин (English:Ub Post newspaper) нь улаанбаатар хотод англи хэлээр чөлөөтэй хэвлэгддэг өдөр тутмын хэсэгчилсэн сонинуудын нэг ба англи хэл сонирхдог уншигчид нь захиалан уншдаг ба монгол ньюс ххк-ийн бүрэлдэхүүнд багтдаг цаасан болон цахим сонин юм&lt;ref&gt;{{Cite web |tit...&quot;</comment>
      <origin>867255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="hzaqtfz4gooifbh5jtk7y16aqf92pu5" xml:space="preserve">UB POST сонин (English:Ub Post newspaper) нь улаанбаатар хотод англи хэлээр чөлөөтэй хэвлэгддэг өдөр тутмын хэсэгчилсэн сонинуудын нэг ба англи хэл сонирхдог уншигчид нь захиалан уншдаг ба монгол ньюс ххк-ийн бүрэлдэхүүнд багтдаг цаасан болон цахим сонин юм&lt;ref&gt;{{Cite web |title=www.ubPost.mn |url=https://www.ubpost.mn/ |access-date=2026-08-26 |website=www.ubpost.mn |language=en}}&lt;/ref&gt;

Https://ubpost.mn</text>
      <sha1>hzaqtfz4gooifbh5jtk7y16aqf92pu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дроэда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148081</id>
    <revision>
      <id>867269</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Дроэда бол Бойн голын эрэг дээр байрладаг Ирландын зүүн эргийн хамгийн эртний хотуудын нэг юм. Тус хот нь түүхийн баялаг өвтэй бөгөөд Дундад зууны үеийн хамгаалалтын чухал цайз байсан төдийгүй Ирландын парламентын хурлыг хэд хэдэн удаа зохион байгуулж...&quot;</comment>
      <origin>867269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="h3c0ai7a1mkmvscgezsnqdekffgbsjs" xml:space="preserve">Дроэда бол Бойн голын эрэг дээр байрладаг Ирландын зүүн эргийн хамгийн эртний хотуудын нэг юм. Тус хот нь түүхийн баялаг өвтэй бөгөөд Дундад зууны үеийн хамгаалалтын чухал цайз байсан төдийгүй Ирландын парламентын хурлыг хэд хэдэн удаа зохион байгуулж байжээ. Дроэда хотод Гэгээн Лаврентийн хаалга зэрэг Дундад зууны үеийн үнэт дурсгалууд хадгалагдан үлдсэн байдаг. Өнөөдөр энэ хот нь Ленстер мужийн хамгийн том, эдийн засгийн өндөр идэвхтэй аж үйлдвэр, худалдаа, суурьшлын чухал төв болон хөгжжээ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Drogheda, Ireland: information, maps, hotels, weather, and more - World Sites Atlas (Sitesatlas.com) |url=https://www.sitesatlas.com/city/EI-Drogheda/ |access-date=2026-08-27 |website=www.sitesatlas.com}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>h3c0ai7a1mkmvscgezsnqdekffgbsjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дандолк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148082</id>
    <revision>
      <id>867270</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Дандолк бол Ирландын зүүн хойд хэсэгт, Умард Ирландын хилтэй ойрхон орших Лаут гүнлэгийн засаг захиргааны төв юм. XII зуунд байгуулагдсан тус хот нь Дублин болон Белфаст гэсэн хоёр том хотын дундах стратегийн гол коридорт байрладаг. Дандолк нь түүхэндээ ш...&quot;</comment>
      <origin>867270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="tpskevfmtousx0wxwvnqbiwp118sh80" xml:space="preserve">Дандолк бол Ирландын зүүн хойд хэсэгт, Умард Ирландын хилтэй ойрхон орших Лаут гүнлэгийн засаг захиргааны төв юм. XII зуунд байгуулагдсан тус хот нь Дублин болон Белфаст гэсэн хоёр том хотын дундах стратегийн гол коридорт байрладаг. Дандолк нь түүхэндээ шар айраг, инженерчлэл, нэхмэлийн үйлдвэрлэлээрээ алдартай байсан. Өнөөгийн Дандолк бол орчин үеийн технологийн салбар хөгжсөн, мөн Дандолкийн Технологийн Институт байрладаг залуучуудын эрч хүчтэй хот юм.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Дандолк |date=2026-01-31 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BA&amp;oldid=151459592 |work=Википедия |access-date=2026-08-27 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>tpskevfmtousx0wxwvnqbiwp118sh80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сордс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148083</id>
    <revision>
      <id>867271</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Сордс бол Ирландын зүүн хэсэгт, Дублины нисэх онгоцны буудлыг багтаасан Хойд Дублин бүсийн засаг захиргаа, худалдааны гол төв юм. Энэ хотын түүх нь 560 онд Гэгээн Колумбагийн байгуулсан хийдийн тууриас эхтэй. Хотын төвд Дундад зууны үеийн алдарт Сордс цай...&quot;</comment>
      <origin>867271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1086" sha1="95wbz0etaav4ose63tuxnj6829528gm" xml:space="preserve">Сордс бол Ирландын зүүн хэсэгт, Дублины нисэх онгоцны буудлыг багтаасан Хойд Дублин бүсийн засаг захиргаа, худалдааны гол төв юм. Энэ хотын түүх нь 560 онд Гэгээн Колумбагийн байгуулсан хийдийн тууриас эхтэй. Хотын төвд Дундад зууны үеийн алдарт Сордс цайз сүндэрлэн байдаг. Өнөөдөр нийслэл хоттой ойр орших газар зүйн давуу талынхаа ачаар Сордс нь жижиглэн худалдаа болон олон улсын томоохон компаниуд төвлөрсөн, өндөр хөгжсөн орчин үеийн дагуул хот болон өөрчлөгдсөн байна.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Сордс |date=2025-07-16 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%81&amp;oldid=146355986 |work=Википедия |access-date=2026-08-27 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>95wbz0etaav4ose63tuxnj6829528gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наван</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148084</id>
    <revision>
      <id>867272</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Наван бол Ирландын төв-зүүн хэсэгт, Бойн болон Блэкуотер голуудын бэлчир дээр байрладаг Мит гүнлэгийн засаг захиргаа, худалдааны төв юм. Наван хот нь ойролцоо орших Европын хамгийн том газар доорх цайрын уурхай (Тара уурхай)-гаараа дэлхийд алдартай. Энэ х...&quot;</comment>
      <origin>867272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1088" sha1="thxqubxini38kj267vuhjeyz4tihvbq" xml:space="preserve">Наван бол Ирландын төв-зүүн хэсэгт, Бойн болон Блэкуотер голуудын бэлчир дээр байрладаг Мит гүнлэгийн засаг захиргаа, худалдааны төв юм. Наван хот нь ойролцоо орших Европын хамгийн том газар доорх цайрын уурхай (Тара уурхай)-гаараа дэлхийд алдартай. Энэ хот нь Ирландын Ерөнхий сайд асан Берти Ахерн зэрэг алдартнуудын төрсөн нутаг юм. Өнөөгийн Наван нь түүхэн хөдөө аж ахуйн уламжлал болон орчин үеийн аж үйлдвэрийн эрч хүчийг хослуулсан, тасралтгүй өргөжин хөгжиж буй хот юм.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Наван |date=2026-04-13 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD&amp;oldid=152707283 |work=Википедия |access-date=2026-08-27 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>thxqubxini38kj267vuhjeyz4tihvbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148085</id>
    <revision>
      <id>867274</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Брей бол Ирландын зүүн эрэгт, Уиклоу гүнлэгт, Дублин хотын өмнөд хэсэгтэй залган оршдог хот бөгөөд &quot;Уиклоугийн хаалга&quot; гэгддэг. Викториагийн эрин үед төмөр зам тавигдсанаас хойш Брей нь Ирландын хамгийн алдартай далайн эргийн амралтын газар байсаар ирсэ...&quot;</comment>
      <origin>867274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="1jgzjls12rwq7a2ttgnitu07fp3lizw" xml:space="preserve">Брей бол Ирландын зүүн эрэгт, Уиклоу гүнлэгт, Дублин хотын өмнөд хэсэгтэй залган оршдог хот бөгөөд &quot;Уиклоугийн хаалга&quot; гэгддэг. Викториагийн эрин үед төмөр зам тавигдсанаас хойш Брей нь Ирландын хамгийн алдартай далайн эргийн амралтын газар байсаар ирсэн. Энд хэдэн километр үргэлжлэх үзэсгэлэнт далайн эргийн явган хүний зам болон сүр жавхлант Брей Хед толгой байдаг. Брей бол аялал жуулчлалын үзэсгэлэнт газар төдийгүй Ирландын кино урлагийн гол бааз (Ардмор кино студи байрладаг) юм.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Брей (Ирландия) |date=2025-11-14 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%80%D0%B5%D0%B9_(%D0%98%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F)&amp;oldid=149757359 |work=Википедия |access-date=2026-08-27 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1jgzjls12rwq7a2ttgnitu07fp3lizw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эннис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148086</id>
    <revision>
      <id>867275</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гансүх753</username>
        <id>106537</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Эннис бол Ирландын баруун хэсэгт, Фэргус голын эрэг дээр байрладаг Клэр гүнлэгийн засаг захиргааны төв юм. Хотын түүх нь XIII зуунд байгуулагдсан Францискийн хийдтэй шууд холбогддог. Эннис бол Ирландын уламжлалт хөгжим, соёлын гол төв бөгөөд жил бүр энд зо...&quot;</comment>
      <origin>867275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1028" sha1="p614g6646ob605exhz6afkk5flqf8kl" xml:space="preserve">Эннис бол Ирландын баруун хэсэгт, Фэргус голын эрэг дээр байрладаг Клэр гүнлэгийн засаг захиргааны төв юм. Хотын түүх нь XIII зуунд байгуулагдсан Францискийн хийдтэй шууд холбогддог. Эннис бол Ирландын уламжлалт хөгжим, соёлын гол төв бөгөөд жил бүр энд зохиогддог уламжлалт хөгжмийн наадам нь дэлхийн өнцөг булан бүрээс жуулчдыг татдаг. Дундад зууны үеийн нарийн, муруй гудамжуудаа хадгалан үлдсэн тул тус хот нь түүхэн өвөрмөц уур амьсгалтай.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Эннис |date=2024-10-27 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AD%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81&amp;oldid=141071258 |work=Википедия |access-date=2026-08-27 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>p614g6646ob605exhz6afkk5flqf8kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карлоу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148087</id>
    <revision>
      <id>867276</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гансүх753</username>
        <id>106537</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Карлоу бол Ирландын зүүн өмнөд хэсэгт, Бэрроу голын эрэг дээр байрладаг Карлоу гүнлэгийн засаг захиргааны төв юм. Энэ нь мянга орчим жилийн түүхтэй эртний хот бөгөөд XIII зууны эхэн үеийн Карлоу цайзын туурь болон алдарт Гэгээн Патрикийн коллеж нь хотын го...&quot;</comment>
      <origin>867276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="t3l6bpqrd13pxo0l24yzn3cchtcr8zw" xml:space="preserve">Карлоу бол Ирландын зүүн өмнөд хэсэгт, Бэрроу голын эрэг дээр байрладаг Карлоу гүнлэгийн засаг захиргааны төв юм. Энэ нь мянга орчим жилийн түүхтэй эртний хот бөгөөд XIII зууны эхэн үеийн Карлоу цайзын туурь болон алдарт Гэгээн Патрикийн коллеж нь хотын гол тэмдэг юм. Орчин үед Карлоу нь Ирландын хөнгөн үйлдвэрлэл, дээд боловсролын чухал төв болон хөгжсөн бөгөөд Зүүн Өмнөд Технологийн Их Сургуулийн кампус нь энэхүү түүхэн хотод залуу хүний эрч хүчийг нэмдэг.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Карлоу (город) |date=2025-10-19 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%BE%D1%83_(%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4)&amp;oldid=149230123 |work=Википедия |access-date=2026-08-27 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>t3l6bpqrd13pxo0l24yzn3cchtcr8zw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Килкенни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148088</id>
    <revision>
      <id>867277</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гансүх753</username>
        <id>106537</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Килкенни бол Ирландын зүүн өмнөд хэсэгт, Нор голын эрэг дээр байрладаг Норманы үеийн түүхэн хот юм. Орчин үеийн засаг захиргааны бүтцэд хотхон гэж ангилагддаг ч түүхэндээ хотын статустай байжээ. Килкенни нь сүр жавхлант Килкенни цайз, Гэгээн Канисын цог...&quot;</comment>
      <origin>867277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="3k0ljwcz6e1ljzdf4w0d3f03c6pmvoq" xml:space="preserve">Килкенни бол Ирландын зүүн өмнөд хэсэгт, Нор голын эрэг дээр байрладаг Норманы үеийн түүхэн хот юм. Орчин үеийн засаг захиргааны бүтцэд хотхон гэж ангилагддаг ч түүхэндээ хотын статустай байжээ. Килкенни нь сүр жавхлант Килкенни цайз, Гэгээн Канисын цогчин дуган болон Дундад зууны үеийн хар гантиг чулуун барилгуудаараа Европт алдартай. Энэ хот нь Ирландын гар урлал, орчин үеийн урлаг дизайны нийслэл төдийгүй аялал жуулчлалын томоохон төв юм.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Килкенни (город) |date=2026-08-21 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8_(%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4)&amp;oldid=154574761 |work=Википедия |access-date=2026-08-27 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3k0ljwcz6e1ljzdf4w0d3f03c6pmvoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наас(Ирланд)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148089</id>
    <revision>
      <id>867278</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гансүх753</username>
        <id>106537</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Наас бол Ирландын зүүн хэсэгт, Килдэр гүнлэгт байрладаг тус гүнлэгийн засаг захиргааны төв, цэцэглэн хөгжиж буй дагууль хот юм. Хотын нэр нь Ирланд хэлээр &quot;Хаадын чуулган&quot; гэсэн утгатай бөгөөд эртний үед Ленстерийн хаадын оршин сууж, хуралддаг улс төрийн...&quot;</comment>
      <origin>867278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="94wgu0ey60cy46y54obp31m6xmyte7f" xml:space="preserve">Наас бол Ирландын зүүн хэсэгт, Килдэр гүнлэгт байрладаг тус гүнлэгийн засаг захиргааны төв, цэцэглэн хөгжиж буй дагууль хот юм. Хотын нэр нь Ирланд хэлээр &quot;Хаадын чуулган&quot; гэсэн утгатай бөгөөд эртний үед Ленстерийн хаадын оршин сууж, хуралддаг улс төрийн ариун газар байжээ. Наас хотын орчин тойрон нь Ирландын алдартай морин уралдааны талбай, цэвэр үүлдрийн морь үржүүлгийн баазуудаар хүрээлэгдсэн байдаг. Өнөөдөр Дублин хоттой хурдны замаар холбогдсон тул Наас нь орчин үеийн тохилог суурьшлын бүс болжээ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Naas |date=2026-07-14 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Naas&amp;oldid=1364108520 |work=Wikipedia |access-date=2026-08-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>94wgu0ey60cy46y54obp31m6xmyte7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трали</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148090</id>
    <revision>
      <id>867279</id>
      <timestamp>2026-08-27T02:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Гансүх753</username>
        <id>106537</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Трали бол Ирландын баруун өмнөд хэсэгт байрладаг Кэрри гүнлэгийн засаг захиргааны төв юм. Энэ нь XIII зуунд байгуулагдсан Англи-Норманы түүхэн хот юм. Трали хот нь жил бүр зохиогддог олон улсын соёлын томоохон арга хэмжээ болох &quot;Тралигийн Сарнай&quot; наадмаара...&quot;</comment>
      <origin>867279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="ttztnpwt6cq577dorjynmev55rdj9y0" xml:space="preserve">Трали бол Ирландын баруун өмнөд хэсэгт байрладаг Кэрри гүнлэгийн засаг захиргааны төв юм. Энэ нь XIII зуунд байгуулагдсан Англи-Норманы түүхэн хот юм. Трали хот нь жил бүр зохиогддог олон улсын соёлын томоохон арга хэмжээ болох &quot;Тралигийн Сарнай&quot; наадмаараа дэлхийд алдартай. Тус хот нь Кэрри гүнлэгийн музей зэрэг соёлын баялаг өвөө хадгалан үлдсэнээс гадна Ирландын байгалийн үзэсгэлэнт Дингл хошууг зорих аялагчдын гол хаалга болдог.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Трали |date=2025-10-20 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8&amp;oldid=149265976 |work=Википедия |access-date=2026-08-27 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ttztnpwt6cq577dorjynmev55rdj9y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бүүвэйхэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148091</id>
    <revision>
      <id>867302</id>
      <timestamp>2026-08-27T09:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46481-40</username>
        <id>107080</id>
      </contributor>
      <comment>Анхны мэдээлэл дээр эх сурвалж оруулж хуудас үүсгэв.</comment>
      <origin>867302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="lge66frzgsite2xh5a8zo94bxsw5q8d" xml:space="preserve">
'''Бүүвэйхэн''' нь 2021 онд байгуулагдсан, хүүхдийн ариун цэврийн хэрэгсэл болон живхний чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг Монголын үндэсний брэнд юм.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=Ээжүүдийн итгэлийг шингээсэн “Бүүвэйхэн” - BUSINESS.MN |url=https://business.mn/2026/04/16/eejuudiin-itgeliig-shingeesen-buuveihen/ |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Түүх ===
Тус брэндийг дөрвөн хүүхдийн ээж Б.Содгэрэл 2021 онд үүсгэн байгуулжээ. Тэрээр хүйтэн уур амьсгалтай оронд живх чийгтэхэд хурдан хөрж, хүүхдийн арьсыг жиндүүлдэг асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд дэлхийн зах зээл дээрх живхний технологиудыг судлан брэндийн санаагаа гаргасан байна. Компани байгуулагдсаны дараах жил буюу 2022 оны 6 дугаар сард анхны бүтээгдэхүүнээ зах зээлд гаргажээ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=gogo.mn |title=Бүүвэйхэн брэнд ээжүүдийн итгэл дээр Германы Dermatest лабораторийн чанарын баталгаа нэмлээ |url=https://gogo.mn/r/9l89d2 |access-date=2026-08-27 |website=gogo.mn |language=mn}}&lt;/ref&gt;

=== Үйл ажиллагаа ба Технологи ===
&quot;Бүүвэйхэн&quot; брэнд нь Монгол орны сэрүүн уур амьсгалд тохируулсан, шингэнийг 12 цаг хүртэл барих давхар шингээгчтэй технологиор живхээ үйлдвэрлэдэг.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=Ээжүүдийн итгэлийг шингээсэн “Бүүвэйхэн” - BUSINESS.MN |url=https://business.mn/2026/04/16/eejuudiin-itgeliig-shingeesen-buuveihen/ |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Бүтээгдэхүүний түүхий эдийг АНУ болон Японоос татан авдаг бөгөөд шингээгчийг Японы &quot;Sumitomo&quot; брэндийн материалаар, хөвөнг анхдагч модон хөвөнгөөр хийдэг байна. Түүнчлэн олон улсын SGS лабораторийн шинжилгээнд орсон, BPA-Free буюу химийн хорт бодисгүй түүхий эд ашигладаг. Үйлдвэрлэл нь бүрэн вакуум ба автоматжуулсан орчинд хийгддэг бөгөөд бүтээгдэхүүн тээвэрлэлтийг эрүүл ахуйн стандартын дагуу вакуум бүхээгтэй автомашинаар гүйцэтгэдэг.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=Ээжүүдийн итгэлийг шингээсэн “Бүүвэйхэн” - BUSINESS.MN |url=https://business.mn/2026/04/16/eejuudiin-itgeliig-shingeesen-buuveihen/ |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Бүтээгдэхүүнүүд ===

* Хүүхдийн живх
* Нэг удаагийн өндөр шингээлттэй [https://business.mn/2026/04/16/eejuudiin-itgeliig-shingeesen-buuveihen/ шүлсэвч]
* Тосгууртай, нэг удаагийн хоолны энгэрэвч&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=Ээжүүдийн итгэлийг шингээсэн “Бүүвэйхэн” - BUSINESS.MN |url= |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Хүүхдийн нойтон салфетка 
* Нэг удаагийн амны хаалт</text>
      <sha1>lge66frzgsite2xh5a8zo94bxsw5q8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>867303</id>
      <parentid>867302</parentid>
      <timestamp>2026-08-27T09:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46481-40</username>
        <id>107080</id>
      </contributor>
      <comment>Агуулга засав</comment>
      <origin>867303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="6q9g4fc0u61fwsis26gj1nzqw5tk665" xml:space="preserve">
'''Бүүвэйхэн''' нь 2021 онд байгуулагдсан, хүүхдийн живх болон дагалдах хэрэгслийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг Монголын үндэсний брэнд юм.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=Ээжүүдийн итгэлийг шингээсэн “Бүүвэйхэн” - BUSINESS.MN |url=https://business.mn/2026/04/16/eejuudiin-itgeliig-shingeesen-buuveihen/ |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Түүх ===
Тус брэндийг дөрвөн хүүхдийн ээж Б.Содгэрэл 2021 онд үүсгэн байгуулжээ. Тэрээр хүйтэн уур амьсгалтай оронд живх чийгтэхэд хурдан хөрж, хүүхдийн арьсыг жиндүүлдэг асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд дэлхийн зах зээл дээрх живхний технологиудыг судлан брэндийн санаагаа гаргасан байна. Компани байгуулагдсаны дараах жил буюу 2022 оны 6 дугаар сард анхны бүтээгдэхүүнээ зах зээлд гаргажээ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=gogo.mn |title=Бүүвэйхэн брэнд ээжүүдийн итгэл дээр Германы Dermatest лабораторийн чанарын баталгаа нэмлээ |url=https://gogo.mn/r/9l89d2 |access-date=2026-08-27 |website=gogo.mn |language=mn}}&lt;/ref&gt;

=== Үйл ажиллагаа ба Технологи ===
&quot;Бүүвэйхэн&quot; брэнд нь Монгол орны сэрүүн уур амьсгалд тохируулсан, шингэнийг 12 цаг хүртэл барих давхар шингээгчтэй технологиор живхээ үйлдвэрлэдэг.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=Ээжүүдийн итгэлийг шингээсэн “Бүүвэйхэн” - BUSINESS.MN |url=https://business.mn/2026/04/16/eejuudiin-itgeliig-shingeesen-buuveihen/ |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Бүтээгдэхүүний түүхий эдийг АНУ болон Японоос татан авдаг бөгөөд шингээгчийг Японы &quot;Sumitomo&quot; брэндийн материалаар, хөвөнг анхдагч модон хөвөнгөөр хийдэг байна. Түүнчлэн олон улсын SGS лабораторийн шинжилгээнд орсон, BPA-Free буюу химийн хорт бодисгүй түүхий эд ашигладаг. Үйлдвэрлэл нь бүрэн вакуум ба автоматжуулсан орчинд хийгддэг бөгөөд бүтээгдэхүүн тээвэрлэлтийг эрүүл ахуйн стандартын дагуу вакуум бүхээгтэй автомашинаар гүйцэтгэдэг.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=Ээжүүдийн итгэлийг шингээсэн “Бүүвэйхэн” - BUSINESS.MN |url=https://business.mn/2026/04/16/eejuudiin-itgeliig-shingeesen-buuveihen/ |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Бүтээгдэхүүнүүд ===

* Хүүхдийн живх
* Нэг удаагийн өндөр шингээлттэй [https://business.mn/2026/04/16/eejuudiin-itgeliig-shingeesen-buuveihen/ шүлсэвч]
* Тосгууртай, нэг удаагийн хоолны энгэрэвч&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=Ээжүүдийн итгэлийг шингээсэн “Бүүвэйхэн” - BUSINESS.MN |url= |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Хүүхдийн нойтон салфетка 
* Нэг удаагийн амны хаалт</text>
      <sha1>6q9g4fc0u61fwsis26gj1nzqw5tk665</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>