Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Дэлхий 0 3589 867703 867273 2026-08-30T08:26:00Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867703 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Гараг | bgcolour=#c0c0ff | name = дэлхий | symbol = [[Файл:Earth symbol (small, bold).svg|32px|alt=🜨|Дэлхийн одон орны тэмдэг]] | image = [[File:The Blue Marble (remastered).jpg|frameless|center]] | caption = | epoch = [[J2000.0]] | apoapsis = 152,097,701&nbsp;км <br />1.0167103335&nbsp;[[Одон орны нэгж|а.н.]] | periapsis = 147,098,074&nbsp;км <br /> 0.9832898912&nbsp;А.Н. | semimajor = 149,597,887.5&nbsp;км <br /> 1.0000001124&nbsp;А.Н. | eccentricity = 0.016710219 | inclination = 1°34'43.3"<ref name=Allen294>{{cite book | title=Allen's Astrophysical Quantities | а.н.thor=Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387987460 | url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 | pages=294}}</ref> <br /> [[тогтмол хавтан|тогтмол хавтанд]] | asc_node = 348.73936° | arg_peri = 114.20783° | period = 365.256366&nbsp;өдөр<br /> 1.0000175&nbsp;[[Юлианы жил (одон орон)|Юлианы жил]] | avg_speed = 29.783&nbsp;км/с <br /> 107,218&nbsp;км/цаг | satellites = 1&nbsp;([[Сар]]) | physical_characteristics = yes | flattening = 0.0033528<ref name=iers/> | equatorial_radius = 6,378.1&nbsp;км<ref name=iers>{{cite conference | а.н.thor=IERS Working Groups | editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard | title=General Definitions and Numerical Standards | year=2003 | booktitle=IERS Technical Note No. 32 | publisher=U.S. Naval Observatory and Bureа.н. International des Poids et Mesures | url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 | accessdate=2008-08-03 }} {{Webarchiv|url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |wayback=20131213022556 |text=General Definitions and Numerical Standards |archiv-bot=2026-08-30 08:26:00 InternetArchiveBot }}</ref> | polar_radius = 6,356.8&nbsp;км<ref>{{cite book | first=Anny | last=Cazenave | editor=Ahrens, Thomas J. | year=[[1995]] | chaptertitle=Geoid, Topography and Distribution of Landforms | title=Global earth physics a handbook of physical constants | publisher=American Geophysical Union | location=Washington, DC | isbn=0-87590-851-9 | url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf | accessdate=2008-08-03 | format=PDF | archive-date=2006-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf | url-status=dead }}</ref> | mean_radius = 6,371.0&nbsp;км<ref>{{cite book | а.н.thor=Various | editor=David R. Lide | year=2000 | title=Handbook of Chemistry and Physics | edition=81st | publisher=CRC | isbn=0849304814 }}</ref> | circumference = 40,075.02&nbsp;км&nbsp;([[экватор]]ын)<br />40,007.86&nbsp;км&nbsp;([[уртрагийн]])<br />40,041.47&nbsp;км&nbsp;(дундаж) | surface_area = 510,072,000&nbsp;км²<ref>{{cite journal | last = Pidwirny | first = Michael | date=2006-02-02 | title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) | publisher=University of British Columbia, Okanagan | url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html | accessdate=2007-11-26 }}</ref><ref name=cia>{{cite web | author=Staff | date=2008-07-24 | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | title=World | work=The World Factbook | publisher=Central Intelligence Agency | accessdate=2008-08-05 | archive-date=2010-01-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | url-status=dead }}</ref> 148,940,000&nbsp;км²&nbsp;- хуурай газар &nbsp;&nbsp;(29.2 %)<br /> 361,132,000&nbsp;км²&nbsp;- ус &nbsp;(70.8 %) | volume = [[Дэлхийн эзлэхүүн|1.0832073{{e|12}}]]&nbsp;км<sup>3</sup> | mass = 5.9736{{e|24}}&nbsp;кг<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = 2004-09-01 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> | density = 5.5153&nbsp;г/см<sup>3</sup> | surface_grav = [[Дэлхийн татах хүч|9.780327]] м/с²<ref name="yoder12">Yoder, C. F. (1995) p. 12.</ref><br />0.99732&nbsp;[[хүндийн хүчний хурдатгал|''g'']] | escape_velocity = 11.186&nbsp;км/с&nbsp; | sidereal_day = 0.99726968&nbsp;өдөр<ref name=Allen296>{{cite book | title=Allen's Astrophysical Quantities | а.н.thor=Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387987460 | url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 | pages=296}}</ref><br />23{{smallsup|ц}}&nbsp;56{{smallsup|м}}&nbsp;4.100{{smallsup|с}} | rot_velocity = 1,674.4 км/цаг (465.1 м/с) | axial_tilt = 23.439281° | albedo = 0.367<ref name="earth_fact_sheet"/> | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Кельвин]] | min_temp_1 = 184&nbsp;K | mean_temp_1 = 287&nbsp;K | max_temp_1 = 331&nbsp;K | temp_name2 = [[Цельс]] | min_temp_2 = −89&nbsp;°C | mean_temp_2 = 14&nbsp;°C | max_temp_2 = 57.7&nbsp;°C | surface_pressure = 101.3&nbsp;[[кПа]] ([[Далайн түвшнээс дээш өндөр|Дундаж далайн түвшин]]) | atmosphere_composition = 78.08%&nbsp;[[Азот]] (N<sub>2</sub>)<br /> 20.95%&nbsp;[[Хүчилтөрөгч]] (O<sub>2</sub>)<br /> 0.93%&nbsp;[[Аргон]]<br /> 0.038%&nbsp;[[Нүүрсхүчлийн хий]]<br /> 1% орчмын [[усны уур]] ([[уур амьсгал]]аас хамаарч өөр байна)<ref name="earth_fact_sheet"/> |note=no }} '''Дэлхий''' нь [[Нарны аймаг|нарны аймгийн ]]ганц амьдралт гараг ([[ертөнц]]) бөгөөд нарны аймгийн 3 дахь [[гариг|гараг]] юм. Дэлхий нь 4.57 тэрбум [[жил|жилийн]] өмнө үүссэн<ref name="age_earth">{{cite book | first=G.B. | last=Dalrymple | year=1991 | title=The Age of the Earth | url=https://archive.org/details/ageofearth00unse | publisher=Stanford University Press | location=California | id=ISBN 0-8047-1569-6 }}</ref> бөгөөд нэг дагуултай ([[Сар]]). 365.26 [[өдөр|өдөрт]] [[Нар|Нарыг]] бүтэн тойрдог).<ref>This period is known as the [[sidereal year]]. The number of solar өдөр is one less than the number of [[Sidereal day|sidereal days]] becа.н.se the orbital motion of the Earth about the Sun results in one additional revolution of the planet about its axis.</ref>. Дэлхийн эргэлтийн тэнхлэг 23.5° хазайсан байдаг нь дэлхийн [[Жилийн дөрвөн улирал|улирлын]] өөрчлөлтийн шалтгаан болно<ref>Ahrens, ''Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants'', p. 8.</ref>. Дэлхий нь [[агаар мандал|агаар мандалтай]], гадаргуугийнх нь 71% нь [[далай]] ([[ус]]), үлдсэн 29% нь хуурай газар ([[тив]], [[арал]]). Дэлхийн гадаргуу нь [[Плит тектоник|тектоникийн хавтангуудад]] хуваагдах ба тэдгээр нь тасралтгүй нүүж (хөвж) байдаг. Дэлхий нь гүн рүүгээ бүслүүрлэг тогтоцтой бөгөөд [[Дэлхийн цөм|цөм]], [[манти]], [[Дэлхийн царцдас|царцдасаас]] тогтоно. == Дэлхийн үүсэл == 4.57 тэрбум жилийн өмнө<ref name="age_earth" /> Дэлхий болон [[Нарны аймаг|Нарны аймгийн]] бусад гарагууд хийн мананцраас (''Solar Nebula'') үүссэн гэж [[Шинжлэх ухааны таамаглал|таамаглаж]] байгаа бөгөөд дэлхий нь эхлээд халуун хайлмаг байгаад аажмаар хөрж, хатуу царцдастай болсон байна. Дэлхийн дагуул [[Сар]] нь, Дэлхийг Ангараг гарагтай ойролцоо хэмжээтэй биет ("Тейя" гэж нэрлэдэг) мөргөх үед үүссэн гэж таамагладаг<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphа.н.g | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708-712 | date = 2001 | url = http://www.nature.com/nature/journal/v412/n6848/abs/412708a0.html }}</ref>. Аажмаар Дэлхийн [[температур]] 100&nbsp;°C (212&nbsp;°F) орчим болоход эртний [[агаар мандал]] дахь [[ус|усны]] уур коденсацлагдан, [[далай]] үүсэж эхэлсэн байна. Агаар мандалд [[хүчилтөрөгч]], улмаар агаар мандлын дээд давхаргад [[озон]] (O<sub>3</sub>) үүссэнээр, [[нар|нарнаас]] ирэх [[хэт ягаан туяа]] багасаж, анхны нийлмэл эст амьтад, улмаар жинхэнэ [[олон эст амьтад]] үүсэж эхэлжээ<ref>{{cite web | last = Burton | first = Kathleen | date = [[November 29]], [[2000]] | url = http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html | title = Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-05 | archive-date = 2011-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111011032824/http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html | url-status = dead }}</ref>. Дэлхийн гадаргуу байнга, тасралтгүй өөрчлөгдөж байсан гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл эх газрууд нүүж, хоорондоо нэгдэн супер [[тив]] үүсгэн, дараа нь задраж байснаас нилээд чухал [[супер тив]] нь 600-540 [[сая]] [[жил|жилийн]] өмнө үүсэж, 180 сая [[жил|жилийн]] өмнө задарсан ([[супер тив|Гондван]], [[супер тив|Лаурази]] 2 супер тивийг үүсгэсэн) [[супер тив|Пангей]] юм<ref>{{cite journal | а.н.thor=Murphy, J. B.; Nance, R. D. | title=How do supercontinents assemble? | journal=American Scientist | year=1965 | volume=92 | pages=324–33 | url=http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm | accessdate=2007-03-05 | archive-date=2007-07-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm | url-status=dead }}</ref>. Дэлхий дээр хэд хэдэн томоохон [[мөстлөг|мөстлөгүүд]] явагдсан гэж таамагладаг ба эхнийх нь 750-580 сая жилийн өмнө (Неопротерозой), сүүлийнх нь 10,000 жилийн өмнө дууссан байна<ref>{{cite web | а.н.thor=Staff | url = http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm | title = Paleoclimatology - The Study of Ancient Climates | publisher = Page Paleontology Science Center | accessdate = 2007-03-02 }}</ref>. Дэлхийн хөгжлийн түүхэнд [[амьд организм|амьд организмын]] томоохон сүйрлүүд тохиолдож байснаас сүүлийнх нь 65 [[сая]] жилийн өмнө болсон [[үлэг гүрвэл|үлэг гүрвэлүүдийн]] мөхөл юм (Шалтгааныг нь дэлхий дээр [[солир]] унасантай холбон таамагладаг). Уг сүйрлийн дараагаар жижиг амьтад жишээлбэл [[сүүн тэжээлтэн]] амьтад эрчимтэй тархаж эхэлсэн ба хэдэн сая жилийн өмнө [[Африк|Африкийн]] [[мич|мичтэй]] төстэй амьтдыг хоёр хөл дээрээ явдаг болсон гэж [[Шинжлэх ухааны таамаглал|таамагладаг]]<ref>{{cite journal | last = Gould | first = Stephan J. | title=The Evolution of Life on Earth | journal=Scientific American | date=October , 1994 | url=http://brembs.net/gould.html | accessdate=2007-03-05 }}</ref>. == Дэлхийн бүтэц == [[Нарны аймaг|Нарны аймгийн]] 4 гариг (Наранд ойрхон 4 гариг) хатуу, чулуурхаг гадаргуутай ("Хөрст гариг") бөгөөд тэдгээрээс Дэлхий нь хамгийн том, их [[нягт|нягттай]], хүчтэй [[соронзон орон|соронзон оронтой]], газрын татах хүч хамгийн ихтэй [[гариг]] юм. Дэлхий нь ерөнхийдөө зуйвандуу бөмбөлөг хэлбэртэй боловч, үнэндээ гадаргуу нь тэгш биш учир Дэлхийн хэлбэрийг [[Геоид]] гэж нэрлэнэ. === Химийн найрлага === Дэлхийн [[масс]] ойролцоогоор 5.98 ×10<sup>24</sup> [[кг]]. Гол бүрдүүлэгч [[химийн элемент|элементүүд]] нь [[төмөр]] (32.1%), [[хүчилтөрөгч]] (30.1%), [[цахиур]] (15.1%), [[магни]] (13.9%), [[хүхэр]] (2.9%), [[никель]] (1.8%), [[кальци]] (1.5%), [[хөнгөнцагаан]] (1.4%) ба үлдэх 1.2% нь бусад [[химийн элемент|химийн элементүүд]] юм<ref>{{cite journal | а.н.thor=Morgan, J. W.; Anders, E. | title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury | journal=Proceedings of the National Academy of Science | year=1980 | volume=71 | issue=12 | pages=6973–6977 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | accessdate=2007-02-04 | archive-date=2013-07-18 | archive-url=https://archive.today/20130718075202/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | url-status=dead }}</ref>. [[АНУ|АНУ-ын]] [[геохими|геохимич]] [[Ф.Кларк|Ф.Кларк-ийн]] тооцоогоор, Дэлхийн царцдасын 47% нь [[хүчилтөрөгч]] бөгөөд нийт чулуулагийн 99.22% нь [[цахиур]], [[хөнгөн цагаан]], [[төмөр]], [[кальци]] зэрэг нийт 11 ислээс тогтдог байна. {| {{prettytable}} |+ Ф.Кларкийн хүснэгт <br />(Дэлхийн царцдасын үндсэн ислүүд) !Найрлага !Химийн томъёо !Тархалт |- |[[Цахиурын исэл]] |style="text-align: center;"|SiO<sub>2</sub> |style="text-align: right;"|59.71% |- |[[Хөнгөнцагааны исэл]] |style="text-align: center;"|Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> |style="text-align: right;"|15.41% |- |[[Кальцийн исэл]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|4.90% |- |[[Магнийн исэл]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|4.36% |- |[[Натрийн исэл]] |style="text-align: center;"|Na<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|3.55% |- |[[Төмрийн (II) исэл]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.52% |- |[[Калийн исэл]] |style="text-align: center;"|K<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|2.80% |- |[[Төмрийн (III) исэл]] |style="text-align: center;"|Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub> |style="text-align: right;"|2.63% |- |[[Ус]] |style="text-align: center;"|H<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|1.52% |- |[[Титаний давхар исэл]] |style="text-align: center;"|TiO<sub>2</sub> |style="text-align: right;"|0.60% |- |[[Фосфорийн тавч исэл]] |style="text-align: center;"|P<sub>2</sub>O<sub>5</sub> |style="text-align: right;"|0.22% |- !colspan="2"|Нийт !style="text-align: right;"|99.22% |} === Дэлхийн дотоод бүтэц === [[Файл:Earth-crust-cutaway-mn.png|thumbnail|upright=1.25|Дэлхийн бүтэц (хэмжээ харгалзаагүй, схем).]] Дэлхий нь гүн рүүгээ үелэсэн бүтэцтэй бөгөөд химийн найрлагынхаа хувьд: * Хамгийн гадна талдаа, силикатлаг найрлагатай, хатуу [[Дэлхийн царцдас|царцдас]], * Түүний дотор талд шингэн [[манти]], * [[Манти|Мантитай]] харьцуулахад харьцангуй халуун [[Дэлхийн цөм|гадаад цөм]], * Хамгийн төвдөө хатуу [[Дэлхийн цөм|дотоод цөм]] гэж хуваагдана. Харин [[Геологи|Геологийн]] хувьд [[литосфери]], [[астеносфери]], [[манти|дээд манти]], [[манти|доод манти]], [[Дэлхийн цөм|гадаад]] болон [[Дэлхийн цөм|дотоод цөм]] гэсэн үе давхрагуудтай<ref>{{cite book | first=Toshiro | last=Tanimoto | editor=Thomas J. Ahrens | year=1995 | title=Crustal Structure of the Earth | booktitle=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants | publisher=American Geophysical Union | location=Washington, DC | id=ISBN 0-87590-851-9 | url=http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf | accessdate=2007-02-03 | archive-date=2006-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061016194153/http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf | url-status=dead }}</ref> . {| {{prettytable}} class="wikitable" !colspan=2 style="width: 33%;"|Гүн !rowspan=2 valign="bottom"|Үе давхрага !rowspan=2 style="width: 15%;"|Нягт<br />гр/см<sup>3</sup> |- !Километр !Миль |- |style="text-align: center;"|0–60 |style="text-align: center;"|0–37 |[[Литосфери]] (Зузаан нь 5-200 км хүртэл өөрчлөгддөг) |style="text-align: center;"|— |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|0–35 |style="text-align: center;"|0–22 |... [[Дэлхийн царцдас|Царцдас]] (Зузаан нь 5-70км хүртэл өөрчлөгддөг) |style="text-align: center;"| 2.2–2.9 |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|35–60 |style="text-align: center;"|22–37 |... Мантийн дээд хэсэг |style="text-align: center;"| 3.4–4.4 |- |style="text-align: center;"|35–2890 |style="text-align: center;"|22–1790 |[[Манти]] |style="text-align: center;"| 3.4–5.6 |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|100–700 |style="text-align: center;"|62–435 |... [[Астеносфери]] |style="text-align: center;"|— |- |style="text-align: center;"|2890–5100 |style="text-align: center;"|1790–3160 |[[Дэлхийн цөм|Гадаад цөм]] |style="text-align: center;"| 9.9–12.2 |- |style="text-align: center;"|5100–6378 |style="text-align: center;"|3160–3954 |[[Дэлхийн цөм|Дотоод цөм]] |style="text-align: center;"| 12.8–13.1 |} ==== Цөм ==== * Дэлхийн дундаж [[нягт]] 5515 кг/м³, харин гадаргуугийн дундаж [[нягт]] 3017 кг/м³ тул [[Дэлхийн цөм|Дэлхийн цөмийг]] харьцангуй илүү нягттай гэж үздэг ба энэ нь [[геофизик|сейсмийн]] судалгаагаар батлагддаг байна. Сейсмийн (чичирхийллийн) S долгионы хурдны сааралтаар гадаад цөмийг шингэн зуурмаг хэмээн баталжээ. Учир нь S долгион нь шингэн биеийг нэвтэрдэггүй байна. Дэлхийн үүслийн эхний үед, ойролцоогоор 4.52 [[тэрбум]] [[жил|жилийн]] орчим, хүнд химийн нэгдлүүд дэлхийн төврүү сууж буюу бөөгнөрөн, хөнгөн нь дэлхийн царцдас буюу гадаргуу руу шилжин, ялгаралт явагдсаны үр дүнд цөм нь үүссэн гэж үздэг. Цөм нь үндсэндээ [[төмөр]] (80%), [[никель]], мөн багахан хэмжээний бусад [[химийн элемент|химийн элементээс]] тогтоно. Эдгээр бусад элементүүдийг хүхэр, карбон, устөрөгч байх магадлалтай хэмээн үздэг. ==== Манти ==== [[Файл:Slice_earth.svg|thumbnail|right|Дэлхийн дотоод бүтэц. 1. Эх газрын царцдас - 2. Далайн царцдас - 3. Дээд манти - 4. Доод манти - 5. Гадаад цөм - 6. Дотоод цөм </br>A: [[Мохийн зааг]] </br> B: [[Гутенбергийн зааг]] </br>C: [[Лехманий зааг]]]] * ''Гол өгүүллэг: [[Манти]]'' Манти нь Дэлхийн нийт [[эзэлхүүн|эзэлхүүний]] 70%-ийг эзэлдэг, нийтдээ 2,890 [[км]] зузаан. Даралт [[манти]] ба [[Дэлхийн цөм|цөмийн]] заагт ~140 [[Паскаль|ГПа]] (1.4 Мaтм), [[температур]] 500&nbsp;°C-900&nbsp;°C (932&nbsp;°F-1,652&nbsp;°F) хооронд хэлбэлзэх ба [[манти]], [[Дэлхийн цөм|гадаад цөмийн]] зааг дээр 4,000&nbsp;°C (7,200&nbsp;°F) байна. Мантийг үндсэн 2 хэсэгт хуваадаг. Дээд болон доод манти. Энэ хоёр үе нь бүрдүүлэгч эрдэс минералаараа ялгагдана. ==== Царцдас ==== * ''Гол өгүүллэг: [[Дэлхийн царцдас]]'' Геологийн үүднээс, [[Дэлхийн царцдас]] нь Дэлхийн хамгийн гадна талын хатуу бүрхүүл ([[литосфери|литосферийн]] дээд хэсэг) бөгөөд [[магмын чулуулаг|базальтлаг]] болон [[магмын чулуулаг|боржинлог]] чулуулгаас тогтоно. Дэлхийн нийт эзэлхүүний < 1% эзлэнэ. === Тектоникийн плит === * ''Гол өгүүллэг: [[Плит тектоник]]'' [[Плит тектоник|Литосфери]] нь [[Плит тектоник|тектоникийн плитүүд]] гэж нэрлэгдэх хэсгүүдэд хуваагдсан (эвдэрсэн) байдаг бөгөөд [[Плит тектоник|астеносфери]] дээгүүр нүүж (хөвж) байдаг байна. Нийтдээ 7 том [[Плит тектоник|плит]], олон тооны жижиг [[Плит тектоник|плитүүд]] байна. === Дэлхийн гадаргуу === Дэлхийн нийт гадаргуугийн 70.8% нь [[ус|усаар]] ([[Далай|Далайгаар]]) бүрхэгдэнэ<ref name="Pidwirny2006">{{cite web | last = Pidwirny | first = Michael | year = 2006 | url = http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html | title = Fundamentals of Physical Geography | edition = 2nd Edition | publisher = PhysicalGeography.net | accessdate = 2007-03-19 }}</ref>. [[Далай|Далайн]] ёроолын гадаргуу нь тэгш бус бөгөөд уул нурууд ([[Далайн голч нуруу]]), [[галт уул]], хавцал, дэвсэг зэрэгтэй байна<ref name="ngdc2006">{{cite web | author=Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F. | date = 2006-07-07 | url =http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML | title =Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data | publisher = NOAA/NGDC | accessdate = 2007-04-21 }}</ref>. Үлдэх 29.2% нь [[тив|хуурай газар]] бөгөөд [[цөл]], тэгш тал, өндөр уулс зэрэг [[геоморфологи|геоморфологийн]] олон элементүүдээс бүрдэнэ. Хуурай газрын гадаргуугийн 75% нь [[чулуу|тунамал чулуулгаар]] хучигдана<ref>{{cite web | last = Jessey | first = David | url = http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html | title = Weathering and Sedimentary Rocks | publisher = Cal Poly Pomona | accessdate = 2007-03-20 | archive-date = 2007-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html | url-status = dead }}</ref>. Үлдэх хэсэгт нь [[чулуу|магмын]] болон [[чулуу|хувирмал чулуулаг]] тархана. Дэлхийн газрын гадаргуу дээр хамгийн өргөн тархалттай [[эрдэс|эрдэсүүд]] бол [[Силикатын бүлгийн эрдэс|кварц]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|хээрийн жонш]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|амфибол]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|гялтгануур]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|пироксен]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|оливин]], [[Карбонатын бүлгийн эрдэс|кальцит]], [[Карбонатын бүлгийн эрдэс|доломит]] зэрэг юм<ref>{{cite web | а.н.thor = Staff | url = http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm | title = Minerals | publisher = Museum of Natural History, Oregon | accessdate = 2007-03-20 | archive-date = 2007-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703170251/http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm | url-status = dead }}</ref>. Дэлхийн гадаргуу нь тектоник хөдөлгөөн болон элэгдэл, [[өгөршил|өгөршлөөс]] хамааран тасралтгүй өөрчлөгддөг байна. Дэлхийн [[тив|хуурай газрын]] хамгийн нам дор цэг нь [[далай|далайн]] төвшнөөс доош 418 м-т орших [[Сөнөсөн тэнгис]], хамгийн өргөгдсөн цэг нь 8,848 м өргөгдсөн [[Эверест]] оргил юм. Эх газар дунджаар далайн төвшнөөс дээш 686 м өргөгдсөн байдаг<ref name="hr_mill">{{cite journal | last=Mill | first=Hugh Robert | title=The Permanence of Ocean Basins | journal=The Geographical Journal | year=1893 | volume=1 | issue=3 | pages=230-234 | url=http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S453.htm | accessdate=2007-02-25 | archive-date=2007-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070225054604/http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S453.htm | url-status=dead }}</ref>. === Усан мандал === Дэлхийн нийт гадаргуугийн ихэнхи нь [[ус|усаар]] бүрхэгдсэн байдгаараа [[нарны аймаг|Нарны аймгийн]] бусад [[гариг|гаригуудаас]] ялгаатай бөгөөд "Цэнхэр Гариг" гэж нэрлэгддэг. Дэлхийн усан мандал үндсэндээ [[далай|Дэлхийн далайнуудаас]] бүрдэх боловч, үүнд бас [[Тив|эх газрын]] [[тэнгис]], [[нуур]], [[гол|гол мөрөн]], газрын гадаргуугаас 2000 [[метр|м]] хүртэл гүнд орших гүний [[ус|усыг]] оруулдаг байна. Дэлхийн хамгийн гүн [[ус|устай]] газар бол [[Номхон далай|Номхон далайд]] орших [[Марианы хотгор]] (10,911 м гүн)<ref name="rain.org">{{cite web | а.н.thor=Staff | url = http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | title = "Deep Ocean Studies" | work = Ocean Studies | publisher = RAIN National Public Internet and Community Technology Center | accessdate = 2006-04-02 }}</ref>. Далайн дундаж гүн 3,794 м байдаг. [[Далай|Далайн]] нийт [[масс]] 1.35 х 10<sup>18</sup> [[тонн]] буюу Дэлхийн нийт массын 1/4400, [[эзэлхүүн]] нь 1.386 × 109 км³. Дэлхий дээрхи нийт усны 97.5% нь давстай [[ус]] бөгөөд үлдэх 2.5% нь цэвэр ус юм. Цэвэр усны 68.7% нь [[ус|мөс]] хэлбэрээр оршино<ref>{{cite web | а.н.thor = Igor A. Shiklomanov ''et al'' | year = 1999 | url = http://espejo.unesco.org.uy/ | title = World Water Resources and their use Beginning of the 21st Century" Prepared in the Framework of IHP UNESCO | publisher = State Hydrological Institute, St. Petersburg | accessdate = 2006-08-10 | archive-date = 2006-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060808204116/http://espejo.unesco.org.uy/ | url-status = dead }}</ref>. Далайн ус нь [[нар|нарны]] [[энерги|энергийг]] их хэмжээгээр шингээдэг учир далайн усны [[температур|температурын]] тархалтаар дэлхийн [[цаг уур]] тодорхойлогдоно<ref>{{cite web | last = Scott | first = Michon | date = [[April 24]], [[2006]] | url = http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ | title = Earth's Big heat Bucket | publisher = NASA Earth Observatory | accessdate = 2007-03-14 }}</ref>. Үүний тод жишээ бол [[ЭНСО]] (El Niño-Southern Oscillation) юм<ref>{{cite web | first =Sharron | last =Sample | date =June 21, 2005 | url =http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html | title =Sea Surface Temperature | publisher =NASA | accessdate =2007-04-21 | archive-date =2007-04-29 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070429030121/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html | url-status =dead }}</ref>. === Агаар мандал === * ''Гол өгүүллэг: [[Агаар мандал]]'' Дэлхийн агаар мандал гэж [[Дэлхийн татах хүч|Дэлхийн татах хүчинд]] захирагдан, Дэлхийн гадна талаар хүрээлэн байгаа [[хийн төлөв|хийн]] давхрагыг хэлнэ. Агаар мандлын 78% нь [[азот]], 20.95% [[хүчилтөрөгч]], 0.93% [[аргон]], 0.038% [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл]], 1% [[ус|усны уур]] болон маш бага хэмжээтэй бусад [[хийн төлөв|хийнүүд]] байна. Эдгээр хийнүүдийг нийлүүлээд бид [[агаар]] гэж нэрлэдэг. Агаар мандал нь [[Нар|Нарнаас]] ирэх [[хэт ягаан туяа|хэт ягаан туяаг]] шингээж, [[өдөр]], [[шөнө|шөнийн]] [[температур|температурын]] ялгааг тогтворжуулан, Дэлхий дээр [[амьдрал]] байх нөхцөлийг бүрдүүлнэ<ref name="atmosphere">{{cite web | а.н.thor = Staff | date = October 8, 2003 | url = http://www.nasa.gov/а.н.dience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html | title = Earth's Atmosphere | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 }}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Газрын гадаргуу орчмын агаар мандлын дундаж [[температур]] 15&nbsp;°C байдаг. == Сар == * ''Гол өгүүллэг: [[Сар]]'' Сар нь дэлхийн [[байгалийн дагуул]] юм.Бидний амьдарч буй орчин дэлхий бол орой өдөр гэсэн цаг байдаг тэдний нэг бол нар,сар хоёр юм.Түүнийг ялгахад амархан юм үүн нэг нь гэгээтэй нэг нь харанхуй байдаг == Дэлхийн эргэлт ба орбит == Дэлхий тэнхлэгээрээ 23 цаг, 56 минут, 4.091 секундэд нэг бүтэн эргэдэг бөгөөд <ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = January, 30, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | title = Astronomical Times | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110818022038/http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | url-status = dead }}</ref> Нарнаас дунджаар 150 сая км зайд, 30 км/сек (108,000 км/ц) хурдтайгаар 365.2564 өдөрт Нарыг нэг бүтэн тойрно. Дэлхийн тэнхлэг нь Нар-Дэлхийг дайрсан хавтгайтай харьцуулахад 23.5 градусаар хазайсан байх ба энэ нь Дэлхий дээрх өвөл зуны улирал солигдох шалтгаан болно. == Нийгмийн газарзүй == Дэлхийн [[хүн ам]] нь [[2006]] [[он|оны]] [[2 сар|2 сарын]] байдлаар 6,600,000,000 байгаа<ref>Currently it is closer to 6.6&nbsp;billion than 6.5&nbsp;billion. It will reach 6.6&nbsp;billion in June 2007.</ref><ref name="LiveScience"> {{cite news | first= Leonard | last= David | url= http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | title= Planet's Population Hit 6.5 Billion Saturday | work= Live Science | date= [[2006-02-24]] | accessdate= 2006-04-02 }} </ref> бөгөөд [[2013]] онд 7 тэрбум, [[2050]] онд 9.2 тэрбум хүрнэ гэсэн тооцоо байдаг<ref>{{cite web | а.н.thor=Staff | url = http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm | title = World Population Prospects: The 2006 Revision | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref>. Хүн амын өсөлтийн дийлэнх нь хөгжиж буй орнуудад хамаарна. Дэлхийн нийт гадаргуугийн 1/8 нь хүн оршин суухад тохиромжтой гэж тооцогддог байна (2/3 нь [[далай]], үлдэх хуурай газрын тэн хагас нь [[цөл]] (14%)<ref>{{cite journal | а.н.thor=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions | year=2007 | volume=4 | pages=439-473 | url=http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | accessdate=2007-03-31 }}</ref>, өндөр уулс (27%) зэрэг)<ref>{{cite web | а.н.thor = Staff | url = http://www.biodiv.org/programmes/defа.н.lt.shtml | title = Themes & Issues | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity | accessdate = 2007-03-29 }}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2007 оны байдлаар суверн статустай 201 [[улс|орон]], [[НҮБ]]-ийн гишүүн 192 [[улс]] байна. == Мөн үзэх == * [[Нарны аймаг]] == Цахим холбоос == * [http://www.wikimapia.org/ WikiSatellite view of Earth at WikiMapia] * [http://geomag.usgs.gov USGS Geomagnetism Program] * [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/BlueMarble NASA Earth Observatory] * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth Earth Profile] by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://www.co-intelligence.org/newsletter/comparisons.html The size of Earth compared with other planets/stars] * [https://web.archive.org/web/20090122063915/http://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html Climate changes causes the earth's shape to change - Nasa] * [https://web.archive.org/web/20071116132744/http://www.funonthenet.in/content/view/282/31/ Beautiful Views of Planet Earth] Pictures of Earth from space * [http://www.flashearth.com/ Flash Earth] A Flash-based viewer for satellite and aerial imagery of the Earth * [https://web.archive.org/web/20130218015318/http://www.projectshum.org/Planets/earth.html Projectshum.org's Earth fact file] (for younger folk) * [http://www.geody.com/?world=terra Geody Earth] World's search engine that supports Google Earth, NASA World Wind, Celestia, GPS, and other applications. * [https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space Planet Earth] From AOL Research & Learn: Photos, quizzes and info about Earth's climate, creatures and science. * [https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space Earth From Space] Some Photos From the Exhibit == Эшлэл == {{reflist}} {{Нарны аймаг}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Дэлхий| ]] [[Ангилал:Дэлхий (гараг)| ]] [[Ангилал:Нарны аймгийн гараг]] qqwns3qifougx8yp0wqsxa1r1igyupp Газрын тос 0 4368 867693 864410 2026-08-30T06:29:29Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867693 wikitext text/x-wiki [[File:Oil_Reserves.png|thumb|350px|2013 оны байдлаар дэлхийн нийт баталгаажсан газрын тосны нөөц]] [[File:Petroleum cm05.jpg|thumb|]] [[File:Korňanský_ropný_prameň.JPG|thumb|Газрын гадарга дээр нэвчиж гарсан газрын тос]] '''Газрын тос ''' (''Petroleum'' - [[грек хэл|грек гаралтай]], [[латин]] үг бөгөөд πετρα - чулуу + ολιον - тос, [[Орос хэл|орос]]. ''нефть'') нь олон төрлийн [[нүүрсустөрөгч|нүүрсустөрөгчдөөс]] тогтох тосон шингэн, [[шатах ашигт малтмал]] юм. [[Алкан]] нь газрын тосыг бүрдүүлэгч үндсэн [[нүүрсустөрөгч]] бөгөөд C<sub>5</sub>H<sub>12</sub> аас C<sub>18</sub>H<sub>38</sub> хүртэлх нэгдэлүүд нь тааралдана. Үүнээс хөнгөн нүүрс-устөрөгчид нь (хийн төлөвт) [[байгалийн хий]], болон [[Байгалийн хий|тосны хийг]], харин хүндүүд нь хатуу төлөвт орших ба [[нүүрс|нүүрсний]] үндсэн бүтэц болно. 20, 21-р зууны турш газрын тос нь хамгийн чухал ашигт малтмал юм. Газрын тос нь [[хүхэр]], [[хүчилтөрөгч]], [[азот]] зэрэг химийн элементүүдийг тодорхой хэмжээгээр агуулна. Ихэвчлэн хар, хар хүрэн өнгөтэй. Газрын тос нь байгаль дээр элстэй холилдон хагас хатуу хэлбэртэй тохиолдож болох ба [[битум]] гэж нэрлэнэ (Жишээлбэл, [[Канад|Канадын]] "Athabasca"). Олборлож буй нийт газрын тосны 84%-ийг эрчим хүчний түүхий эд, үлдэх 16%-ийг химийн үйлдвэрийн түүхий эд болгон хэрэглэж байна. Газрын тос нь байгальд, нүх сүвэрхэг чулуулагт агуулагдах ба нөөцийн хэмжээг 1.2 триллион баррель гэж тооцож байна <ref>[http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.html EIA reserves estimates]</ref>. Дэлхийн газрын тосны хэрэглээ өдөрт 84 сая баррель бөгөөд өнөөгийн хэрэглээний төвшингөөр тооцвол 32 жилийн дараа буюу ойролцоогоор [[2039]] онд газрын тосны нөөц шавхагдаж дуусна гэж үздэг. == Газрын тосны шинж чанар == === Химийн найрлага === [[Файл:Octane molecule 3D model.png|thumb|right|250px|[[нүүрсустөрөгч|Oктан]], нэгэн төрлийн [[нүүрсустөрөгч|алкан]] (хар бөмбөлөг нь [[нүүрстөрөгч]], цагаан нь [[устөрөгч|устөрөгчийн]] [[атом]])]] Газрын тосонд 1000 орчим төрлийн химийн нэгдлүүд агуулагддагаас ихэнх нь шингэн [[нүүрсустөрөгч|нүүрсустөрөгчид]] (> 500 буюу массын 80—90%), гетероатомт органик нэгдлүүд (4—5 %), [[Хүхэр|хүхэрт]] нэгдлүүд (250 орчим), [[азот|азоттой]] (>30), болон [[хүчилтөрөгч|хүчилтөрөгчтэй]] (85 орчим) нэгдлүүд, мөн бага хэмжээний [[ванади]] ба [[никель|никельт]] нэгдлүүд байна. Үүнээс гадна ууссан нүүрсустөрөгчийн хий (C1-C4, 4 % хүртэл), [[ус]] (10 % хүртэл), эрдсийн давсууд (голчлон хлорид, 0,1—4000 мг/л түүнээс дээш), мөн мeханик хольцууд болох [[шаварлаг чулуу|шавар]], [[элсэн чулуу|элс]], [[шохойн чулуу]] агуулагдана. ==== Нүүрсустөрөгчдийн найрлага ==== [[нүүрсустөрөгч|Парафины]] [[нүүрсустөрөгч|нүүрсустөрөгчид]] (дунджаар 30—35 %, ховороор 40—50 %), [[нүүрсустөрөгч|нафтены]] (25—75 %), бага хэмжээний [[нүүрсустөрөгч|ароматик]] (10—20, ховор тохиолдолд 35 %) нүүрсустөрөгчид газрын тосыг бүрдүүлнэ. ==== Элементийн найрлага ==== Үндсэн элементийн найрлагын хувьд (%): [[нүүрстөрөгч]] - 82-87, [[устөрөгч]] - 11-14.5, [[хүхэр]] - 0.01-6 (ховроор 8 хүртэл), [[азот]] - 0.001-1.8, [[хүчилтөрөгч]] - 0.005-0.35 (ховроор 1.2 хүртэл) бөгөөд мөн [[ванади|V]](10<sup>-5</sup> - 10<sup>-2</sup>%), [[никель|Ni]](10<sup>-4</sup> - 10<sup>-3</sup>%), [[хлор|Cl]] (хүртэл 2•10<sup>-2</sup>%) зэрэг нийт 50 орчим [[химийн элемент]] агуулна. {| {{prettytable}} |+ Зарим газрын тосны химийн найрлага (%-иар) !Орд||Нягт, г/см<sup>3</sup>||С||Н||S||N||O||Үнс |- |[[Ухтин]] ([[ОХУ]])||0,897||85,30||12,46||0,88||0,14||-||0,01 |- |[[Грозни]] ([[ОХУ]])||0,850||85,95||13,00||0,14||0,07||0,74||0,10 |- |[[Сурухан]] ([[Азербайжан]])||0,793||85,34||14,14||0,03||-||0,49||- |- |[[Калифорни]] ([[АНУ]])||0,912||84,00||12,70||0,40||1,70||1,20||- |} === Физик шинж чанар === Газрын тос нь хар хүрэн, хар өнгөтэй, ногоовтор туяатай дундаж молекул жин нь 220—300 г/моль (хааяа 450—470). Нягт дунджаар 0,82—0,95 г/см³; 0,83г/см³-ээс бага үед хөнгөн, 0,831-0,860 - дунд зэрэг, 0,860 дээш үед - хүнд газрын тос гэж нэрлэнэ (API нягт = (141.5/SG 60&nbsp;°F-д) - 131.5). Химийн бүтцээсээ хамаараад газрын тосны хайлах, буцлах температурын хязгаар нилээн өргөн хүрээнд байх ба парафины агуулгаас хамааран царцах температур нь −60 аас + 30&nbsp;°C байна. Зуурамдлага 1,98 ээс 265,90 мм²/с , дулаан ялгаруулах чадвар 43,7—46,2 Мж/кг байна. == Ангилал == Дэлхийн газрын тосны зах зээл дээр газрын тосыг хэд хэдэн төрөл (Benchmark)-д, [[АПИ]] (АРI) хувийн жин ("хөнгөн", "дунд зэрэг", "хүнд") болон зууралдлага дээр нь үндэслэн ангилдаг байна. Үүнээс гадна, бага хүхрийн агуулгатай түүхий тосыг "амтат", өндөр агуулга бүхий тосыг "гашуун" гэж хэлэх нь байдаг байна. Учир нь хүхрийн өндөр агуулгатай тосыг хүхрээс нь салгахын тулд урьдчилсан боловсруулалт хийх хэрэгтэй болно. Түүхий газрын тосны төрөлүүд: * Баруун Техас (West Texas Intermediate, WTI) - Хойд Америкаас олборлодог, бага хүхрийн агуулгатай, хөнгөн тос. * Брент - Хойд тэнгисийн Брент, Нинианы зэрэг нийт 15 ордуудаас олборлодог тос. "Баруун Техас" төрлийн тосноос арай хүнд, хүхрийн агуулга өндөр. * Дубай (Dubai) - [[Персийн булан|Персийн булангийн]] тос. * Тапис (Малайз) - Ихэвчлэн зүүн өмнөд Азийн хөнгөн тосыг, * Минас(Индонез) - зүүн өмнөд Азийн хөнгөн тос, * ОПЕК - ОПЕК-ийн орнуудын газрын тосны дундаж найрлага == Олборлох арга == Газрын тосыг олборлодог үндсэн арга нь [[цооног|цооногоор]] олборлох бөгөөд, анхдагч олборлолтоор тосны нийт нөөцийн 20% орчимыг гадаргуу дээр гаргаж авна. Тосыг агуулж буй давхраас нь газрын гүнд тодорхой даралтад байх бөгөөд, уг давхраасын даралт болон газрын гадаргуугийн даралтын зөрүүнээс хамааран тос нь газар дээр өөрөө гадны нөлөөгүйгээр оргилон гарна. Үүнийг анхдагч олборлолт гэж нэрлэнэ. Аажмаар давхраасын даралт бууран, тос өөрөө гарч ирэх нь багасах тул шахуурга ашиглан соруулах, мөн давхраасын даралтыг нэмэгдүүлэхийн тулд ус, хийг тосны давхрааст шахаж тосны гарцыг ихэсгэхээр хэрэглэж буй аргуудыг хоёрдогч олборолтын аргууд гэж нэрлэнэ. Хоёрдогч олборлолтоор тосны 5-10%-ийг олборлоно. Улмаар хоёрдогч олборлолтын аргууд үр дүн өгөхгүй бол, [[агуулагч чулуулaг|агуулагч чулуулгийн]] [[нэвчимж|нэвчимжийг]] ихэсгэх, тосны зууралдлагыг багасгах замаар гуравдагч олборлолтыг явуулна. Дулааны болон химийн аргуудыг хэрэглэнэ. Жишээлбэл усны уурыг гүнд шахаж, тосны зууралдагыг багасгах гэх мэт. == Хэрэглээний түүх == [[Файл:Oilfields_California.jpg|thumb|Газрын тосны орд [[Америкийн Нэгдсэн Улс]], [[Калифорни муж]], [[1938]] он]] 4000 гаруй жилийн өмнөөс газрын тосыг хүмүүс хэрэглэж эхэлсэн түүхтэй. [[Вавилони]] хотын хана, цамхагийг барихад асфальт хэрэглэж байсан гэсэн мэдээ бий. <ref name=EB1911>{{1911|article=Petroleum}}</ref> 4-р зуунд [[Хятад|Хятадад]] 243 м гүнтэй анхны газрын тосны цооногийг өрөмдөж байжээ. 7-р зуунд [[Япон|Японд]] газрын тосыг "шатагч ус" гэж нэрлэдэг, дэнлүү болгон хэрэглэдэг байжээ.<ref name=EB1911 /> Орчин үеийн газрын тосны түүх [[1846]] онд Абрахам Пино Геснэр (Abraham Pineo Gesner) [[керосин|керосиныг]] [[нүүрс|нүүрснээс]] гаргаж авснаас эхэлсэн гэж үздэг. Анхны тосны цооног Апшероны хойг (Азербайжаны Баку хотоос зүүн хойш) дээр [[1848]] онд өрөмдөгдөж, [[1852]] онд [[Польш|Польшийн]] эмзүйч [[Игнаций Лукасевич]] газрын тосноос керосин гаргаж авах аргыг нээжээ. Улмаар Бакуд анхны газрын тос нэрэх үйлдвэр 1861 онд байгуулагдсан юм. Тухайн үед Баку Дэлхийн тосны 90 хувийг олборлон боловсруулж байв. [[1910]] он гэхэд, [[Канад|Канадын]] Албертад, [[Индонез|Индонезийн]] Суматра арал, [[Иран]], [[Перу]], [[Венесуэл]], [[Мексик]]т хэд хэдэн газрын тосны томоохон ордуудаас олборлож байв. Гэвч [[1950|1950-аад]] оны дунд хүртэл, нүүрс нь эрчим хүчний үндсэн түүхий эд хэвээр байсан юм. Өнөөгийн байдлаар нийт тээврийн хэрэгслийн 90% газрын тосноос гарган авсан төрөл бүрийн түлшийг хэрэглэж, химийн үйлдвэрийн маш чухал түүхий болжээ. Газрын тос олборлолтын хэмжээгээр [[Саудын Араб]], [[Оросын Холбооны Улс|ОХУ]], [[АНУ]]-ууд, мэдэгдэж буй нөөцийн 62.5% [[Саудын Араб]], [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|АНЭУ]], [[Ирак]], [[Катар]], [[Кувейт]]-д байна. == Газрын тосны хэрэглээ, нийлүүлэлт == === Хэрэглээ === Газрын тосны үндсэн хэрэглээ нь төрөл бүрийн түлш ([[бензин]], [[дизель түлш]], [[тийрэлтэт хөдөлгүүрийн түлш]], [[Шингэрүүлсэн нефтийн хий|шингэрүүлсэн хий]] (LPG) гэх мэт), тос болон тослох материал, хуванцарууд, химийн бодисууд гарган авах юм. Дэлхийн нийт газрын тосны хэрэглээ [[2005]] оныхоор өдөрт 84 сая баррель байна. === Олборлолт === [[Файл:Oil producing countries map.png|thumb|300px|Газрын тос олборлогч орнууд]] Их хэмжээний олборлолт хийдэг орнууд, [[2004]] оныхоор: {| {{prettytable}} !# !Орон !(×10<sup>6</sup>[[Баррель]]/өдөр) !(×10<sup>3</sup>m³/өдөр) |- |1 |[[Саудын Араб]] ([[Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага]] ОПЕК) |10.37 |1,649 |- |2 |[[Оросын Холбооны Улс]] |9.27 |1,474 |- |3 ||[[Америкийн Нэгдсэн Улс]] |8.69 |1,382 |- |4 |[[Иран]] (ОПЕК) |4.09 |650 |- |5 |[[Мексик]] |3.83 |609 |- |6 |[[Хятад|БНХАУ]] |3.62 |576 |- |7 |[[Норвеги]] |3.18 |506 |- |8 |[[Канад]] |3.14 |499 |- |9 |[[Венесуэл]] (ОПЕК) |2.86 |455 |- |10 |[[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|АНЭУ]] (ОПЕК) |2.76 |439 |- |11 |[[Кувейт]] (ОПЕК) |2.51 |399 |- |12 |[[Нигер]] (ОПЕК) |2.51 |399 |- |13 |[[Их Британи]] |2.08 |331 |- |14 |[[Ирак]] (ОПЕК) |2.03 |323 |} === Нөөц === [[Файл:Top ten largest oil reserves by country.GIF|thumb|220px|Газрын тосны их нөөцтэй орнууд]] Газрын тосны ихээхэн нөөцтэй орнууд, гигабаррелиар (10<sup>9</sup> баррель) [http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.html]. <!-- In researching please note that Billion can have different meanings depending on the country. Some use 10^9, while others use 10^12. --> :{| {{prettytable}} | Орон/Бүс нутаг | Багаар тооцоход | Дээд хэмжээгээр |- |'''[[Хойд Америк]]''' |50.7 |222.9 |- |[[Канад]] |16.5 |178.8 |- |[[Америкийн Нэгдсэн Улс]] |21.3 |29.3 |- |[[Мексик]] |12.9 |14.8 |- |'''Төв болон [[Өмнөд Америк]] тив''' |76 |401.1 |- |[[Венесуэл]] |52.4 |361.2 |- |[[Бразил]] |10.6 |11.2 |- |'''[[Европ|Баруун Европ]]''' |16.2 |17.3 |- |[[Их Британи]] |4.1 |4.5 |- |[[Норвеги]] |7.7 |8.0 |- |'''[[Зүүн Европ]] & Хуучин Зөвлөлт Холбоот Улс''' |79.2 |121.9 |- |[[Оросын Холбооны Улс]] |60 |72.4 |- |[[Казахстан]] |9 |39.6 |- |'''[[Ойрх Дорнод]]''' |708.3 |733.9 |- |[[Иран]] |125.8 |132.7 |- |[[Ирак]] |115 |115 |- |[[Кувейт]] |99 |101.5 |- |[[Катар]] |15.2 |15.2 |- |[[Саудын Араб]] |261.9 |264.3 |- |[[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|АНЭУ]] |69.9 |97.8 |- |'''[[Африк]]''' |100.8 |113.8 |- |[[Алжир]] |11.4 |11.8 |- |[[Ливи]] |33.6 |39.1 |- |[[Нигер]] |35.3 |35.9 |- |'''[[Ази]] ба [[Номхон далай|Номхон далайн]] бүс''' |36.2 |39.8 |- |[[Хятад]] |15.4 |16.0 |- |[[Австрали]] |1.5 |4 |- |[[Энэтхэг]] |4.9 |5.6 |- |[[Индонез]] |4.3 |4.3 |- |'''[[Дэлхий|Дэлхийн]] нийт''' |1082 |1650.7 |- |} === Экспорт === [[Файл:Oil_Export_2022.png|thumb|300px|Газрын тосны экспорт, орнуудаар]] Газрын тосны экспорт, [[2003]] он: # [[Саудын Араб]] (ОПЕК) # [[ОХУ]] # [[Норвеги]] # [[Иран]] (ОПЕК) # [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|АНЭУ]] (ОПЕК) # [[Венесуэл]] (ОПЕК) # [[Кувейт]] (ОПЕК) # [[Нигер]] (ОПЕК) # [[Мексик]] # [[Алжир]] (ОПЕК) # [[Ливи]] (ОПЕК) === Үнэ === [[Файл:Oil Prices 1861 2006.jpg|thumb|center|500px|Газрын тосны үнэ, [[1861]] - [[2006]]]] == Гадны холбоос == * [https://web.archive.org/web/20210304192634/http://www.lloydminsterheavyoil.com/ OTS Heavy Oil Science Centre] (includes overview of all phases of the oil industry) * [http://www.eia.doe.gov/oil_gas/petroleum/info_glance/petroleum.html US Energy Information Administration] - Part of the informative website of the US Government's Energy Information Administration. * [http://www.offshore-environment.com/discharges.html] - Environmental effects of oil extraction * [http://www.api.org/ American Petroleum Institute] - the trade association of the US oil industry. * [http://dhatz.blogspot.com/2006/06/oil-to-38657-per-barrel.html How derivatives drive oil prices up, despite ample supply in physical oil market (9-Jun-06)] * [http://www.morganstanley.com/GEFdata/digests/20050616-thu.html Andy Xie, MorganStanley economist for Asia, thinks oil is financial bubble (16-Jun-2005)] * [https://web.archive.org/web/20061028083436/http://www.oxfordenergy.org/comment.php?0008 Explanation of pricing mechanism in oil markets] * [https://web.archive.org/web/20061019060601/http://www.atimes.com/atimes/Global_Economy/GE26Dj02.html The real problems with $50 oil], An analysis by Henry C.K. Liu in Asia Times Online, details the economic impact of high oil prices. * [http://theoildrum.com The Oil Drum] - A Community Discussion about Peak Oil and the Oil Industry. * [https://web.archive.org/web/20060203024633/http://www.touchoilandgas.com/ Petroleum directory] Industry news service * [http://platts.com/Oil/Resources/ Oil prices and industry news] * [http://www.bp.com/genericsection.do?categoryId=92&contentId=7005893 BP Statistical Review of World Energy] * [https://priceofoil.com/ Oil Prices] * [http://www.oilrocks.com Oil Rocks] * [http://www.nymex.com Nymex] - oil trading center of the US * [http://www.bloomberg.com/energy/ Bloomberg Energy Prices] - current prices on world mercantile exchanges * [https://web.archive.org/web/20070620141219/http://www.oilmarketer.co.uk/ Oil Marketer] - oil news and market information * [http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=3884623 Oil in troubled waters] - Economist article on investor approaches to oil markets, supply, and future * [https://web.archive.org/web/20061211010322/http://www.pnl.gov/er_news/08_95/ER_News/oil1.kb.html One Case of an Oil and Gas Field being 'Renewed'] * [https://web.archive.org/web/20010715123314/http://www.globaloilwatch.com/ Global Oil Watch] - Real-time oil and gas news and resources * [https://web.archive.org/web/20060831114913/http://www.leeric.lsu.edu/bgbb/3/index.html Black Gold Beneath the Bayous: Oil Formation] - online textbook giving a non-technical of the biogenic theory of the origin of petroleum * [http://www.petrotalk.com PetroTalk] Portal for petro related Articles, Discussion, Links and more * [https://web.archive.org/web/20080517011056/http://attra.ncat.org/attra-pub/biodiesel_sustainable.html Petroleum Club] Online Community for the Petroleum Industry * [https://web.archive.org/web/20110102191714/http://www.mississippioiljournal.com/map Interactive Oil Well Map of Mississippi] Mississippi Oil Journal * [https://web.archive.org/web/20071116150958/http://www.our-energy.com/oil_en.html Oil, petroleum: Development, production, consumption and reserves] * [https://web.archive.org/web/20070808222833/http://www.euroekonom.com/graphs-html/oil-consumption.html World oil consumption] World oil consumption * [https://web.archive.org/web/20080422064721/http://www.south-dakota-oil-and-gas.com/ Drilling sites in Western South Dakota] Drilling sites in South Dakota [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Ашигт малтмалын геологи]] [[Ангилал:Газрын тос| ]] [[Ангилал:Шатах ашигт малтмал]] skvrpqcuqela5799lhukgem5vvgwk9i Индонез 0 8249 867706 867281 2026-08-30T10:01:57Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867706 wikitext text/x-wiki {{short description|Зүүн өмнөд Ази, Океанд оршдог улс}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Индонез Улс | common_name = Индонез | native_name = {{native name|id|Republik Indonesia}} | image_flag = Flag of Indonesia.svg | flag_type = [[Индонезийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg | symbol_type = [[Индонезийн төрийн сүлд|Үндэсний тамга <br />(Сүлд)]] | national_motto = <br>{{native phrase|kaw|[[Индонезийн үндэсний уриа|Bhinneka Tunggal Ika]]|paren=omit}} ([[Хуучин Ява хэл|Хуучин Ява]])<br>"Олон янз байдалд эв нэгдэл" | other_symbol = {{lang|id|[[Панчасила (улс төр)|Панчасила]]}}<br />(Таван зарчим) | other_symbol_type = Үндэсний үзэл суртал: | national_anthem = {{lang|id|[[Индонезийн төрийн дуулал|Indonesia Raya]]}}<br />"Их Индонез"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;"> </div> | image_map = {{Switcher|[[File:Indonesia (orthographic projection).svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Indonesia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}} | capital = [[Жакарта]] | largest_city = [[Жакарта]] | coordinates = {{Coord|6|10|S|106|49|E|type:city_region:ID}} | languages_type = Албан ёсны хэл | languages = [[Индонез хэл]]<!--Note: Not just the official language, but also the national language (bahasa pemersatu)--> | languages2_type = Орон нутгийн хэл | languages2 = [[Индонезийн хэлнүүд|700+ хэлнүүд]]<ref name="ethnologue"/> | ethnic_groups = [[Индонезийн ард түмэн|1,300+ угсаатан]]<ref name="BPS">{{cite web|url=http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|title=Nationality, Ethnicity, Religion, and Languages of Indonesians|language=id|last1=Na'im|first1=Akhsan|last2=Syaputra|first2=Hendry|publisher=[[Statistics Indonesia]]|date=2010|access-date=2015-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194534/http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|archive-date=2015-09-23}}</ref> | religion_year = 2018 | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|86.7% [[Индонез дэх ислам|Ислам]]|10.7% [[Индонез дэх христийн шашин|Христийн шашин]]|1.7% [[Индонез дэх хиндүизм|Хиндүизм]]|0.8% [[Индонез дэх буддизм|Буддизм]]| 0.1% [[Алиран Кеперкаян|Уламжлалт]], [[Индонез дэх күнзийн сургаал|Күнз]], <br>болон [[Индонез дэх шашин шүтлэг|бусад]]}} | religion_ref = <ref name="RELIGION">{{cite web|url=https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|title=Statistik Umat Menurut Agama di Indonesia|publisher=[[Ministry of Religious Affairs (Indonesia)|Ministry of Religious Affairs]]|date=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903221250/https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|archive-date=2020-09-03|access-date=2020-09-24|language=id}}</ref> | demonym = [[Индонезчүүд‎]] | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Индонезийн Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Прабово Субианто]] | leader_title2 = {{nowrap|[[Индонезийн Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]]}} | leader_name2 = [[Гибран Ракабуминг Рака]] | leader_title3 = {{nowrap|[[Төлөөлөгчдийн Танхимын Дарга (Индонез)|Танхимын Дарга]]}} | leader_name3 = [[Пуан Махарани]] | leader_title4 = {{nowrap|[[Индонезийн Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]]}} | leader_name4 = [[Мухаммед Сирифуддин]] | legislature = [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ) | upper_house = [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ) | lower_house = [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ) | sovereignty_type = Тусгаар тогтнол | sovereignty_note = ([[Голландын колонийн эзэнт гүрэн|Нидерландаас]])<!-- Based on consensus, please discuss on the Talk Page before changing Netherlands to Japan, or adding both --> | established_event1 = [[Индонезийн тусгаар тогтнолыг тунхаглал|Тунхагласан]] | established_date1 = 8 сарын 17, 1945 он | established_event2 = [[Нидерланд-Индонезийн дугуй ширээний хурал|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн]] | established_date2 = 12 сарын 27, 1949 он | area_km2 = 1,904,569<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|title=UN Statistics|publisher=United Nations|date=2005|access-date=2007-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031023924/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|archive-date=2007-10-31}}</ref> | area_rank = 14 | area_sq_mi = 735,358 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = | area_data2 = 4.85 | population_estimate = {{increaseNeutral}} 277,749,853<ref>{{cite web|url=https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|publisher=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|title=Indonesian Population 2022|access-date=12 April 2023|archive-date=13 Аравдугаар сар 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013070650/https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|url-status=dead}}</ref> | population_census = 270,203,917<ref name="2020census" /> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 4 | population_census_year = 2020 | population_density_km2 = 143 | population_density_sq_mi = 371 | population_density_rank = 90 | GDP_PPP = {{increase}} {{currency|4.398 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF">{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=536,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=International Monetary Fund|access-date=2023-04-12}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 7 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} {{currency|15,855|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 98 | GDP_nominal = {{increase}} {{currency|1.392 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 16 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} {{currency|5,016|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 112 | Gini = 37.9 | Gini_year = 2021 | Gini_change = increase <!--/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=GINI index (World Bank estimate) – Indonesia|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ID|publisher=[[World Bank]]|access-date=2021-04-15}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.705 | HDI_year = 2021 | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=2022-09-08|access-date=2022-09-08}}</ref> | HDI_rank = 114 | currency = [[Индонез рупиа]] (Rp) | currency_code = IDR | time_zone = [[Индонез дэх цаг|янз бүрийн]] | utc_offset = +7 - +9 | date_format = ӨӨ/СС/ЖЖЖЖ | drives_on = зүүн | calling_code = [[+62]] | cctld = [[.id]] }} [[Зүүн Өмнөд Ази]]йн, [[Далайн орнууд]]ын ч гэж хэлж болох байрлалд 17,508 арлын дээр оршдог<ref>[http://ec.europa.eu/europeaid/where/asia/regional-cooperation/support-regional-integration/asem/documents/10.03.10_info_on_indonesia_finale_en.pdf Information on Indonesia]. ASEM Development conference II: Towards an Asia-Europe partnership for sustainable development. 26–27 May 2010, Yogyakarta, Indonesia. ec.europa.eu</ref> [[Тусгаар тогтнол|тусгаар тогтносон]], [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] [[улс]]ыг '''Бүгд Найрамдах Индонез Улс''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}), товчоор '''Индонез улс''', '''Индонез''' гэнэ. [[Нидерланд]] XVII зууны үеэс [[Зондын арлууд]]ад эзэмшил орон (''колони'')-оо тэлсээр байлаа. [[XX зуун]]ы эхнээс [[Индонезийн ард түмэн|нутгийн ард түмэн]] яс үндэс харгалзалгүй эвлэн нэгдэж тусгаар тогтнохын төлөө тэмцсээр олон улсын дэмжлэгийг ч хүртэж, 1949 онд нэгэн шинэ улсыг үүсгэжээ. [[Жава үндэстэн|Жава]] тэргүүтэй [[Индонез#Хүн ам|энэ олон ястан]] одоо хэр нь нэг хэлтэн, нэг үндэстэн болох ирээдүй рүүгээ дөтөлсөөр л яваа. 1950 оноос Индонез төрийн байгууламжийн хувьд [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]], төрийн хэлбэрийн хувьд ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]] болжээ. Одоо [[Индонез#Орон нутаг|орон нутаг, засаг захиргааны]] шаардлагаар дотроо 33 [[муж]] болж хуваагддаг. Ойр хавийн [[Сингапур]], [[Бруней]], [[Малайз]] гурван улсынхтай яг адил [[Малай хэлний]] нэгэн аялгууг албан ёсоор батлан сурцгааж байгаа. Түүнийгээ [[Индонез хэл]] гэж итгэж, [[латин үсэг|латин үсгээр]] бичдэг. Дурдсан улсуудаас гадна [[Зүүн Тимор]], [[Папуа-Шинэ Гвиней]], [[Австрали]], [[Палау]], [[Филиппин]], [[Энэтхэг]]тэй газар эс бөгөөс тэнгисийн усаар хиллэдэг. Индонезийн харьяаны 1.9 сая хавтгай дөрвөлжин километр газарт 2020 онд 270 сая 203 мянган хүн амьдарч байв. Дэлхийн олон улсаас хүн амын тоогоор [[Улс орнууд хүн амын тоогоор|4-р олон]], газар нутгийн хэмжээгээр [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|15-р том]] улс мөн гэдэг. Нэгт км-т 123.7 ноогддог гэдэг нь харин дундаж (79-р) байрынх. VII зууны [[Шривижая]], XIII зууны [[Мажапахит]] гэх мэтээр түрүү үеийн улс-нийгэмд [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрсэн. Дараа нь XIII зуунаас араб худалдаачдын сурталд автаж XVI зуун гэхэд олонх нь [[Ислам]]ын ёс үйлдэлт хүмүүс болцгоожээ. Одоо Индонезийн хүн амын 86% нь [[Ислам|мусульман (хотон)]] гэдэг. [[Исламын улс]] гэдэгт багтахгүй ч Ислам шашинтны тооны олноор дэлхийд тэргүүлнэ. Индонезийн газрын доор [[техтоник хавтан]]гууд шүргэлцдэгээс шалтгаалаад газрын чичирхийлэл олон давтагддаг, сүрхий идэвхтэй [[галт уул]]стай. Үүгээрээ хүнд халтай ч гэсэн галт уулын бялхдас газрын хөрсийг үржил шимтэй болгодгоос хүн эртнээс бөөгнөрч сууж нутагшсан. Халуун орны дагуу эн ихтэй учир [[амьтан]], [[ургамал|ургамлаар]] баялаг. Индонезийн худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн [[ДНБ]] [2010 онд] 1.124 тэрбум [[америк доллар]]тай тэнцэж байгаагаараа дэлхийн [[Олон улсын харьцуулалт:ХАЧ-аар тэгшитгэсэн ДНБ|16-р их орлогот]] улс гэгдэж [[Их Хорь|Их Хорийн]] эгнээнд багтаж байгаа юм. Гэвч хүн ардын олонх ядуу байгаа,<ref name=economist1>{{cite journal |title=Poverty in Indonesia: Always with them |journal=[[The Economist]] |date=14 September 2006 |accessdate=26 December 2006 |url= http://www.economist.com/node/7925064?story_id=7925064}}; [http://www.economist.com/node/8001604?story_id=8001604 correction].</ref><ref name = "Asia">{{cite journal |last=Guerin |first=G |title=Don't count on a Suharto accounting |journal=Asia Times Online |location=Hong Kong |date=23 May 2006 |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |access-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2012 |archive-date=14 Арван нэгдүгээр сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114103951/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |url-status=dead }}</ref> нэг хүнд ноогдох ДНБ [2010 онд] $4,666-аар хэмжигдэж байна. 1967 онд [[АСЕАН]]-ыг байгуулалцсан. == Нэр == Тус улсын одооны «Индонез» төрлийн нэрс Европт үүссэн. Индонезийг эзэмшиж асан Нидерландынхан [[нидерландаар]]аа ''Maleische Archipel'' (Малайн олтриг), ''Nederlandsch Oost Indië'' (Нидерландын Дорнод Энэтхэг), ''Indië'' (Энэтхэг), ''de Oost'' (Дорнод) гэх мэтээр тоомжиргүйхэн нэрийдэж байжээ.<ref name = "Kroef">{{cite journal |title = The Term Indonesia: Its Origin and Usage |url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_july-september-1951_71_3/page/166 |journal= Journal of the American Oriental Society |author = Justus M van der Kroef | volume = 71 | issue = 3 | pages = 166–71 | year = 1951 | doi =10.2307/595186 |jstor=595186}}</ref> 1850 онд Английн угсаатны зүйч [[Жорж Виндзор Эрл]] [[Англи хэл|Англи]] хэлнээ ''Indunesians'' (''Индунезианс'', «Энэтхэгийн арлынхан») гэх нэрийг анх оруулж иржээ.<ref name="JIAEA_1">{{cite journal |last=Earl |first= George SW |title=On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations |journal= Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA) |year=1850 |page = 119}}</ref> Үгийн уг гарлыг мөшгөвөл ''Indus'' ([[Инд мөрөн]] дахь нутаг буюу «[[Энэтхэг]]» гэсэн үг) гэх латин, νῆσος (''несос'' - «[[арал]]») гэх грек үгсийн нийлэмж юмсанжээ.<ref name = "EcoSeas1">{{cite book | last = Tomascik | first = T | coauthors=Mah, JA, Nontji, A, Moosa, MK |title = The Ecology of the Indonesian Seas&nbsp;– Part One | url = https://archive.org/details/ecologyofindones0000unse | publisher = Periplus Editions | year = 1996 | location = Hong Kong | isbn = 962-593-078-7}}</ref> 1900 он гарахад англи ''Indonesia'' нэрээс бусад хэлнээ хувилан тархсан бөгөөд Индонезийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгчид Нидерландын нэрээс татгалзаж, энэ нэрийг гол болгожээ.<ref name = "Kroef" />. Монголд 20-р зуунд [[оросоор]] ''Индонезия'' гэж байдгийг харгалзан «улс» «орон», «нутаг» гэх утгатай ''-ия'' дагаврыг салгаж [[Кирилл монгол бичгийн дүрэм|кирилл монголоор]] '''Индонез''' гэж бичдэг болжээ. ==Түүх== [[Жава арал|Жава]] арлаас ''[[босоо хүн]]ий'' (''homo erectus'') хэсэг яс олдсон нь Индонезийн арлуудад [[балар эртний үе]]д хүн амьдарч байсны баталгаа юмсанжээ. Хожим "[[Жава хүн]]" гэж алдаршсан түүнийг 1.5 сая, бүр 35 мянган жилийн өмнөх ч гэж янз бүрээр таасан байдаг.<ref>{{cite journal|title=Shell tool use by early members of Homo erectus in Sangiran, central Java, Indonesia: cut mark evidence |doi=10.1016/j.jas.2006.03.013|year=2007|last1=Choi|first1=Kildo|last2=Driwantoro|first2=Dubel|journal=Journal of Archaeological Science|volume=34|page=48}}</ref><ref>[http://www.terradaily.com/reports/Finding_showing_human_ancestor_older_than_previously_thought_offers_new_insights_into_evolution_999.html Finding showing human ancestor older than previously thought offers new insights into evolution]. Terradaily.com. 5 July 2011. Retrieved 29 January 2012.</ref><ref>{{Cite journal |last=Pope |title= Recent advances in far eastern paleoanthropology |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-anthropology_1988_17/page/43 | journal = Annual Review of Anthropology | volume = 17 | pages = 43–77 | year =1988 |doi=10.1146/annurev.an.17.100188.000355 |first1= GG}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |pages=309–12}}; {{Cite journal |last = Pope | first = GG | title = Evidence on the age of the Asian Hominidae | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 80 | issue=16 |pages=4988–92 |year= 1983|pmid = 6410399 | doi = 10.1073/pnas.80.16.4988 | pmc =384173}} cited in {{cite book |last=Whitten |first= T | coauthors = Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali | publisher =Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |page= 309}}; {{Cite journal | last = de Vos | first = JP | coauthors = PY Sondaar | title = Dating hominid sites in Indonesia |journal=Science |volume=266 |issue=16 |pages=4988–92 |year=1994 |doi=10.1126/science.7992059}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T | coauthors =Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title= The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location= Hong Kong |page = 309}}</ref> Одоогийн Индонезийн хүн амын олонх нь [[Австронез]] угсаа, бүлэгт хамаарна. "Австронез хүмүүс [[Зүүн Өмнөд Ази]], [[Тайвань]] зэрэг газраас эхлэн нүүгээд [[нийтийн он тооллын өмнөх|М.Э.Ө]] 2000 оны үед Индонезэд ирсэн. Тэгээд нутгийн [[Меланез]] хүмүүсийг дорнош шахан нутаглуулжээ" гэх судалгаа байдаг.<ref>Taylor (2003), pp. 5–7</ref> М.Э.Ө VIII зуунд эндхийн хүмүүс [[газар тариалан]] эрхлэх, [[тутарга|тутаргын]] талбайд ажилладаг болцгоож,<ref>Taylor (2003), pp. 8–9</ref> М.Э I зуун гэхэд жижиг төр улс, гацаа тосгон хэлбэржин тогтсон байлаа. Далайн тээвэр зайлшгүй дайрах чухал байрлал нь Индонезийг үеийн үед Энэтхэг, Хятадтай холбож олон улсын, арал хоорондын худалдааг цэцэглүүлсэн.<ref>Taylor (2003), pp. 15–18</ref> Ер нь Индонезийн түүхийн гол сэдэв нь худалдаа арилжаа мөн юм.<ref>Taylor (2003), pp. 3, 9–11, 13–5, 18–20, 22–3</ref><ref>Vickers (2005), pp. 18–20, 60, 133–4</ref> [[Image:Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097.jpg|thumb|left|150px|[[Банда арлууд]]ад ургадаг анхилам үнэрт [[задь]] мод]] [[File:Presiden Sukarno.jpg|thumb|left|150px|Индонез улсыг байгуулагч [[Сукарно]]]] [[VII зуун]]аас өөр хоорондоо, ойр хавьтайгаа далайн тээврээр харилцдаг [[Шривижая]] улс (аймгийн холбоо ч гэж хэлж болох) нийгэм Суматра, Жава арлаар тогтсон. Энэ үед [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрчээ.<ref>Taylor (2003), pp. 22–26</ref><ref>Ricklefs (1991), p. 3</ref> [[VIII зуун|VIII]]-[[X зуун]]д Жава арлын дорнод Будда шүтлэгт [[Сайлендра]], Хиндү шүтлэгт [[Матарам]] зэрэг улс нийгэм оршин байсныг үлдээсэн [[суврага]], шүтлэгийн газар зэргээс нь мэдэж болно. [[XIII зуун]]аас хоёр зуугаад жил тогтносон дорно Жавад төвтэй [[Мажапахит]] гэх Хиндү шашинт улс бараг л Индонез даяар алдаршиж үлгэрлэж байв.<ref>{{cite journal |title=The next great empire |url=https://archive.org/details/sim_futures-uk_1982-02_14_1/page/47 |author=Peter Lewis |journal=Futures |volume=14 |issue= 1 | year = 1982 | pages=47–61 |doi=10.1016/0016-3287(82)90071-4}}</ref> Мусульман (хотон) худалдаачид [[Суматра арал|Суматра]] арлын умард эрэгт олон жил ирж очиж байхдаа XIII зуунд [[Ислам]] шашиндаа итгүүлээд амжжээ.<ref>Ricklefs (1991), pp. 3–14</ref> Эхлээд ноёд язгууртан, умард эргийнхэнд л таалагдсан ч аажмаар түгсээр [[XVI зуун]] гэхэд Суматра, Жава арлынхны үндсэн бишрэл, зан заншил болсон.<ref>Ricklefs (1991), pp. 12–14</ref> Европынхноос Индонезийн ард түмэнтэй анх [[задь]], [[башир цэцэг]] гэх мэт үнэт [[халуун ногоо]] авахын тулд 1512 онд ирсэн Португалийн [[Франсишку Серран]]ы ахалсан худалдаачид учирсан гэдэг.<ref>Ricklefs (1991), pp. 22–24</ref> Араас нь Нидерланд, Британийнхан ирдэг болж 1602 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг компани]] үүссэн. 1800 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг]] гэх нэртэй эзэмшил орон (''колони'') гэгдэх болжээ. [[Нидерланд]] анхандаа, дунд үедээ зөвхөн эргийн ойр хавьд эзэрхэж байлаа. [[XX зуун]]ы эхэнд л өнөөгийн Индонезийн хил хязгаар дотор ноёрхож чаджээ.<ref>Dutch troops were constantly engaged in quelling rebellions both on and off Java. The influence of local leaders such as [[Prince Diponegoro]] in central Java, [[Imam Bonjol]] in central Sumatra and [[Pattimura]] in [[Maluku Islands|Maluku]], and a bloody [[Aceh War|thirty-year war in Aceh]] weakened the Dutch and tied up the colonial military forces.({{Cite document |last=Schwartz |year=1999 |pages=3–4}}</ref> Сөргүүлээд 1908 оноос Индонезийн ард түмэн ямар оронд амьдарч байгаагаа мэдэрч, үндэсний ухамсар бүрдэж, тусгаар тогтнолын төлөө зорьцгоосон. [[Дэлхийн II дайн]]ы үед Индонезийг [[Япон]] эзлэж Нидерландынхан талийж одсон.<ref name="Ricklefs">Ricklefs (1991)</ref><ref>{{cite journal | title = Dutch Attitudes towards Colonial Empires, Indigenous Cultures, and Slaves |journal= Eighteenth-Century Studies | volume=31 |issue=3 | author = Gert Oostindie and Bert Paasman |pages=349–55 |year=1998 |url=http://muse.jhu.edu/journals/eighteenth-century_studies/v031/31.3oostindie.html |doi= 10.1353/ecs.1998.0021}}</ref> Япон дайнд бууж өгсний нөгөөдөр нь Индонезийнхан үндсэрхэг тэмцлийн удирдагч [[Сукарно]]г ерөнхийлөгч болгож, Индонез улсын тусгаар тогтнолыг тунхаглажээ.<ref>{{cite journal |title=Indonesia | author = HJ Van Mook | authorlink =Hubertus Johannes van Mook |journal=Royal Institute of International Affairs | year = 1949 |volume=25 |issue=3 |pages=274–85 |jstor=3016666}}</ref><ref name="Charles1945">{{cite journal |title=Independence the Issue |journal=Far Eastern Survey |author=Charles Bidien | volume =14 |issue=24 |pages=345–8 |date= 5 December 1945 | doi = 10.1525/as.1945.14.24.01p17062 |jstor=3023219}}</ref><ref>{{cite book | last =Taylor | first =Jean Gelman | title = Indonesia: Peoples and History | url =https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl | publisher =Yale University Press | year =2003 | page =[https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl/page/325 325] | isbn = 0-300-10518-5 }}</ref><ref>Reid (1973), p. 30</ref> Гэвч Нидерланд эзэмшилдээ дахин оруулах гэж дайтав. Хотуудыг эзлэвч бүхэл орныг эзлэж чадахгүй байсаар 1949 онд олон улсын буруушаалт, дарамтанд аргагүй дийлдэн тусгаар тогтнолыг нь хүлээн зөвшөөрсөн.<ref name="Charles1945" /><ref>{{cite web |url= http://www.globalsecurity.org/military/world/war/indo-inde.htm |title=Indonesian War of Independence |accessdate=11 December 2006 |publisher=Global Security |work=Military}}</ref> Тэгэхдээ [[Нидерландын Шинэ Гвиней]]г өгөөгүй байсан бөгөөд 1962 оны [[Нью-Йоркийн гэрээ]], 1969 оны НҮБ-ийн тогтоолоор Индонезийн харьяанд шилжжээ.<ref>[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB128/ Indonesia's 1969 Takeover of West Papua Not by "Free Choice"]. National Security Archive, Suite 701, Gelman Library, The George Washington University.</ref> Сукарно улсаа холбооноос нэгдмэл, ардчилалаас эзэрхэг дэглэмд тогтоон барьж, сөргөлдөгч [[Индонезийн цэрэг зэвсэг|цэргийнхэн]] болон [[Индонезийн коммунист нам]] (ИКН)-ынхныг эвлэрүүлэн намжааж байв.<ref>Ricklefs (1991), pp. 237–280</ref> 1965 онд цэргийнхэн төрийг эргүүлж, [[коммунизм]]ыг [[1965-1966 онд Индонезэд олон хүн алж хядагдсан нь|зэвсгийн хүчээр дараад]] (хагас сая хүн алагдсан уу?<ref>{{cite journal |author=John Roosa and Joseph Nevins |date=5 November 2005 |url=http://www.counterpunch.org/2005/11/05/the-mass-killings-in-indonesia/|title= 40 Years Later: The Mass Killings in Indonesia |accessdate=12 November 2006 |journal=[[CounterPunch]]}}</ref><ref>{{cite journal |title= Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966 |url= https://archive.org/details/sim_asian-survey_july-august-2002_42_4/page/550 |author=Robert Cribb |journal=Asian Survey |volume=42 |issue=4 |year=2002 |pages=550–563 |doi = 10.1525/as.2002.42.4.550}}</ref>), яллан буруутгаж байхын аргагүй болгосноор ИКН сэхээгүй.<ref>Friend (2003), pp. 107–109</ref><ref>{{cite video | people =Chris Hilton (writer and director) | title =Shadowplay | medium =Television documentary | publisher =Vagabond Films and Hilton Cordell Productions |year=2001}}</ref><ref>Ricklefs (1991), pp. 280–283, 284, 287–290</ref> Цэргийн дарга нараас генерал [[Сухарто]] 1968 оны 3 сард улсын ерөнхийлөгч болж дэвшив. Сухарто улсаа [[Шинэ эмх журам (Индонез)|шинээр журамлаж]], [[АНУ]]-аар тэтгүүлж байв.<ref>US National Archives, RG 59 Records of Department of State; [https://web.archive.org/web/20040701005635/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/john%D0%B1%D0%B0sonlb/xxvi/4445.htm cable no. 868], ref: Embtel 852, 5 October 1965.</ref><ref>Vickers (2005), p. 163</ref><ref>David Slater, ''Geopolitics and the Post-Colonial: Rethinking North-South Relations,'' London: Blackwell, p. 70</ref> Сухартогийн гучин жилд улсын эдийн засаг тэнхэрсэн, үүнд [[гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт]] ч сайнаар нөлөөлж байв.<ref name="Ricklefs" /><ref>Vickers (2005)</ref><ref>Schwarz (1994)</ref> Гэхдээ түүний дарангуйлал [[авлига|авлигыг]] тэнхрүүлж, улс төрийн сөрөг бодол санааг боомилж байжээ.<ref name="Ricklefs" /><ref>Vickers (2005)</ref><ref>Schwarz (1994)</ref> [[1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал]]аар Индонез их хохирсон.<ref>{{cite book | last =Delhaise | first = Philippe F | title =Asia in Crisis: The Implosion of the Banking and Finance Systems | publisher =Willey | year =1998 | page =123 | isbn = 0-471-83450-5}}</ref> 1998 онд газар газарт эсэргүүцлийн жагсаал, үймээн самуун дэгдэж Сухарто аргагүй огцров.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/indonesia/latest_news/97848.stm |title=President Suharto resigns |publisher=BBC |date=21 May 1998 |accessdate=12 November 2006}}</ref> Индонезэд эзлэгдээд 25 жил болсны эцэст 1999 онд [[НҮБ]]-ийн дэмжлэгтэйгээр [[Зүүн Тимор]] тусгаар тогтнолын харгуйд шуударсан.<ref>{{cite web |last=Burr |first=W. |coauthors=Evans, M.L. |title=Ford and Kissinger Gave Green Light to Indonesia's Invasion of East Timor, 1975: New Documents Detail Conversations with Suharto |work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62 |publisher=[[National Security Archive]], [[The George Washington University]], Washington, DC |date=6 December 2001 |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/ |accessdate=17 September 2006 }}; {{cite web |title=International Religious Freedom Report |work=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |location=US |publisher=Department of State |date=17 October 2002 |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716060553/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archivedate=16 Долдугаар сар 2011 |accessdate=29 September 2006 |url-status=live }}</ref> Индонез Сухартогоос хойш орон нутгийн эрхийг нэмэгдүүлж, 2004 онд ерөнхийлөгчөө шууд сонгосон гэх маягаар төр засгаа ардчилсаар байна. Улс төр, эдийн засаг тогтворжиж, нийгэм тайвширч, алан хядлага, авлигын тоо цөөрч байгаа. Гэхдээ 2005 онд [[Аче]]гийн салан тусгаарлах үзэлтнүүд засгийн цэрэгтэй мөргөлдөөд үзсэн.<ref>{{cite news |title=Aceh rebels sign peace agreement |publisher=BBC |date = 15 August 2005 |accessdate=12 December 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4151980.stm}}</ref> {{clear}} == Төр засаг== [[File:Indonesia DPR session.jpg|thumb|right|Жакартад Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл хуралдаж байгаа нь]] Индонез бол ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]], төв засгийн газартаа эрх мэдэл базагддаг [[нэгдмэл улс|нэгдмэл төрийн байгууламжтай]] улс юм. Гучаад жил эрх барьсан [[Сухарто]] 1998 онд огцорсны дараа төр засаг нэлээд шинэчлэгдсэн. 1998-2001 оны хооронд үндсэн хуулиа дөрвөн удаа хэсэгчлэн зассан.<ref>In 1998, 1999, 2000 and 2001</ref> Төр улсын тэргүүн, зэвсэгт хүчний ерөнхийлөгч командлагч бөгөөд дотоод гадаад хэрэг, бодлогыг зангидагч нь улсын ерөнхийлөгч. Сайд нарын зөвлөлийг ерөнхийлөгч томилно. 2004 онд анх удаа ард түмэн улсынхаа хоёр ерөнхийлөгчийг анх сонгожээ.<ref>{{cite press release |publisher=[[Carter Center|The Carter Center]] |year=2004 |title=The Carter Center 2004 Indonesia Election Report |url=http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf |format=PDF |accessdate=13 December 2006 |archivedate=14 Зургадугаар сар 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614025148/http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf }}</ref> Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа 5 жил, дараалан ахин нэг удаа сонгогдох боломжтой.<ref>(2002), ''The fourth Amendment of 1945 Indonesia Constitution'', Chapter III&nbsp;– The Executive Power, Art. 7.</ref> Индонез улсын хурлыг [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ, ''People's Consultative Assembly'') гэнэ. АЗХ нь үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг батлах, шинэ ерөнхийлөгчийг батлах, улсын бодлогийг өргөнөөр тодорхойлох мэтийн үүрэгтэй. Мөн ерөнхийлөгчийг буруутгах эрхтэй.<ref>{{id icon}} {{cite book |title=Ketetapan MPR-RI Nomor II/MPR/2000 tentang Perubahan Kedua Peraturan Tata Tertib Majelis Permusyawaratan Rakyat Republik Indonesia |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |authorlink=People's Consultative Assembly |url=http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721122810/http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archivedate=21 Долдугаар сар 2011 |format=PDF |accessdate=7 November 2006 |url-status=live }}</ref> Дотроо 560 суудалт [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ, ''People's Representative Council''), 132 суудалт [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ, ''Regional Representative Council'')<ref name="USSTATE">{{cite web |title=Background Note: Indonesia |work=U.S. Library of Congress |publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2748.htm |accessdate=26 November 2009}}</ref> гэсэн хоёр танхимтай. Хууль цааз батлах, бүх шатны засгийн газрыг (хэрэгжүүлэх байгууллага) хянах үүрэг АТЗ-д оногдоно. Сонгогчид намд саналаа өгч, намууд цуглуулсан саналын хувиараа АТЗ-д суудал эзлэдэг.<ref name="Harijanti2006">{{cite journal |title=Indonesia: General elections test the amended Constitution and the new Constitutional Court |journal=International Journal of Constitutional Law |author=Susi Dwi Harijanti and Tim Lindsey |volume=4 |issue=1 |year=2006 |pages=138–150 |doi=10.1093/icon/moi055}}</ref> 1998 оны шинэтгэлээс хойш АТЗ-ийн эрх үүрэг мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.<ref>Reforms include total control of [[Statute|statutes]] production without executive branch interventions; all members are now elected ([[Reserved political positions|reserved seats]] for military representatives have now been removed); and the introduction of fundamental rights exclusive to the DPR. (see Harijanti and Lindsey 2006)</ref> ОНТЗ болохоор сүүлд орон нутгийн хөгжлийг зөв залахад чиглэн байгуулагджээ.<ref>Based on the 2001 constitution amendment, the DPD comprises four popularly elected [[non-partisan]] members from each of the thirty-three provinces for national political representation. {{cite book |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |url=http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |title=Third Amendment to the 1945 Constitution of The Republic of Indonesia |format=PDF |url-status=dead |authorlink=People's Consultative Assembly |accessdate=13 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201025250/http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |archivedate=1 Арван хоёрдугаар сар 2006 |deadurl=yes}}</ref> == Орон нутаг == {{Индонезийн газрын зураг}} Индонез улсын газар нутаг олон түвшинд шатлан захирагддаг. Дээд гурван түвшнийг нь л анхаарахад хангалттай. * I зэрэгт [[муж]] (индонезээр ''provinsi'') гэх зүйлийн нэгж байна. Одоогийн байдлаар Индонез 33 мужтай. * II зэрэг буюу мужийн доорх нутаг нэг бол [[хот]] (''kota'' - ''кота'') эсвэл тойрог (''kabupaten'' - ''капубатен'') байна. * III зэргийн нэгжийг нь индонезээр ''kecamatan'' гэнэ. Монгол хэлтэнд энэ нэгж тийм ч сонин биш байх болохоор ''кечаматан''<br>гэж галиглахад буруудахгүй биз дээ. Эсвэл хошууны доорх нэгж юм чинь [[сум]] гэвэл зохино. ===33 муж=== Онцгой эрхтэй таван мужийг <nowiki>*</nowiki>-оор тэмдэглэв. {{Col-begin}} {{Col-break}} '''[[Суматра]] арлын 10 муж''' * [[Аче]]<sup>*</sup>&nbsp; (''Aceh'') * [[Умард Суматра]] (''Sumatera Utara'') * [[Өрнөд Суматра]] (''Sumatera Barat'') * [[Риау]] ''(Riau)'' * [[Риау арлуудын муж|Риау арлуудын]] (''Kepulauan Riau'') * [[Жамби]] (''Jambi'') * [[Өмнөд Суматра]] (''Sumatera Selatan'') * [[Банка-Белитун]] (''Kepulauan Bangka Belitung'') * [[Бенкулу]] (''Bengkulu'') * [[Лампунгг]] (''Lampung'') '''[[Жава]] арлын 6 муж''' * [[Жакарта]]<sup>*</sup> (''Jakarta'') * [[Бантен]] (''Banten'') * [[Өрнөд Жава]] (''Jawa Barat'') * [[Төв Жава]] (''Jawa Tengah'') * [[Иогякарта|Иогякарта]]<sup>*</sup> (''Yogyakarta'') * [[Дорнод Жава]] (''Jawa Timur'') '''[[Бага Зондын арлууд|Бага Зондын]] арлуудын 3 муж''' * [[Бали]] (''Bali'') * [[Өрнөд Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Barat'') * [[Дорнод Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Timur'') {{Col-break}} '''[[Калимантан]] арлын 4 муж''' * [[Өрнөд Калимантан]] (''Kalimantan Barat'') * [[Төв Калимантан]] (''Kalimantan Tengah'') * [[Өмнөд Калимантан]] (''Kalimantan Selatan'') * [[Дорнод Калимантан]] (''Kalimantan Timur'') '''[[Сулавеси]] арлын 6 муж''' * [[Умард Сулавеси]] (Sulawesi Utara) * [[Горонтало]] (''Gorontalo'') * [[Төв Сулавеси]] (''Sulawesi Tengah'') * [[Өрнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Barat'') * [[Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Selatan'') * [[Дорнод-Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Tenggara'') '''[[Малуку арлууд|Малуку]] арлуудын 2 муж''' * [[Малуку]] (''Maluku'') * [[Умард Малуку]] (''Maluku Utara'') '''[[Шинэ Гвиней]] арлын 2 муж''' * [[Өрнөд Папуа]]<sup>*</sup> (''Papua Barat'') * [[Папуа]]<sup>*</sup> (''Papua'') {{Col-end}} ==Газар орон== [[File:Indonesia 2002 CIA map.png|thumb|right|Индонезийн газрын зураг]] [[Өмнөд өргөрөг|Ө.ө. 11°]] – [[хойд өргөрөг|х.ө. 6°]], [[зүүн уртраг|з.у. 95° – 141°]] хооронд Индонез орон бүхлээрээ багтдаг. Экваторын хоёр талд бүгд 17,508 аралтайгаас 6 мянга нь л хүнтэй.<ref>{{cite press release |publisher=[[International Monetary Fund]] |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=536&S=PPPWGT-PPPPC&RequestTimeout=120&CMP=0&x=45&y=5 |title=World Economic Outlook Database |accessdate=5 October 2006 |date=April 2006 }}; {{cite web | first =Hendriawan | title =Indonesia Regions | publisher =Indonesia Business Directory | url =http://www.indonext.com/Regions/ | accessdate =24 April 2007 | archive-date =28 Арван хоёрдугаар сар 2005 | archive-url =https://web.archive.org/web/20051228011848/http://www.indonext.com/Regions/ | url-status =dead }}</ref> Эднээс [[Жава]], [[Суматра]], [[Калимантан]] (Малайз, Бруней улстай хуваадаг), [[Шинэ Гвиней]] (Папуа-Шинэ Гвиней улстай хуваадаг), [[Сулавеси]] гэсэн таван томыг онцлох хэрэгтэй. Индонез улс Калимантан арал дээр Малайзтай, Шинэ Гвиней арал дээр Папуа-Шинэ Гвинейтэй, [[Тимор]] арал дээр [[Зүүн Тимор]]той хил залгадаг бол [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Филиппин]], [[Палау]], [[Австрали]]тай далай тэнгисийн усаараа хаяалдаг. Хамгийн олон хүнтэй хот нь нийслэл [[Жакарта]]. Залгуулаад бичвэл [[Сурабая]], [[Бандун]], [[Медан]], [[Семаран]] гээд томоохон хотууд байдаг.<ref name="Witton2003">{{cite book | last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | url =https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4 | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =[https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4/page/139 139], 181, 251, 435 | isbn=1-74059-154-2 }}</ref> 1,919,440 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Индонезэд нэг км-т 134 хүн ноогддог. Харьцуулвал дэлхийн 16-р том газар нутагтай орон, 79-р нягт шигүү суурьшилт улс нь Индонез юмсанжээ.<ref name="ciarank">{{cite web |last=Central Intelligence Agency |title=Rank Order Area |work=The World Factbook |publisher=US [[CIA]], Washington, DC |date=17 October 2006 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |accessdate=3 November 2006 |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Population density&nbsp;– Persons per&nbsp;km<sup>2</sup> 2006 |work=CIA world factbook |publisher=Photius Coutsoukis |year=2006 |url=http://www.photius.com/rankings/geography/population_density_2006_1.html |accessdate=4 October 2006}}</ref> Тэр дотроо дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь болох Жавад нэг км-т 940 хүн ноогдоно.<ref name="JOSHUA">{{cite web | last = Calder | first = Joshua | title = Most Populous Islands | publisher = World Island Information | date = 3 May 2006 | url = http://www.worldislandinfo.com/POPULATV2.htm | accessdate =26 September 2006 }}</ref> Хамгийн өргөгдсөн газар нь Папуа мужийн нутагт байгаа [[Пунчак Жая]] уулын оргил (д.т.д. 4884 м), хамгийн том нуур нь Суматра арлын 1,145 км<sup>2</sup> талбайт [[Тоба нуур]] юм. [[Махакам]], [[Барито]] гэх мэт Калимантан арлын гол мөрд хамгийн уртад тооцогдоно.<ref>{{cite encyclopedia |title=Republic of Indonesia |work=Encarta |publisher=Microsoft |year=2006 |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5kwrIjXxw |archivedate=31 October 2009 |deadurl=yes }}</ref> [[File:Mahameru-volcano.jpeg|thumb|left|Индонезийн галт уулс]] [[Номхон далайн хавтан|Номхон далайн]], [[Евразийн хавтан|Евразийн]], [[Австралийн хавтан|Австралийн]] гурван техтоник хавтны уулзвар зааг дээр Индонез байрладаг. Тиймээс ч 19-р зуунд сүйд хийж асан [[Кракатоа]], [[Тамбора]] хоёрыг оруулаад цөөндөө л гэхэд 150 гаруй [[галт уул]] үе үе идэвхждэг.<ref>{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/region.cfm?rnum=06&rpage=list| title=Volcanoes of Indonesia| publisher=[[Smithsonian Institution]]| accessdate=25 March 2007| work=Global Volcanism Program}}</ref> Саяхан л гэхэд 2004 оны цуут цунами 167,736 хүнийг нь урсгаж<ref>{{cite web | title =The Human Toll | work =UN Office of the Special Envoy for Tsunami Recovery | publisher =United Nations | url =http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070519133441/http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archivedate =19 Тавдугаар сар 2007 | accessdate =25 March 2007 | url-status =live }}</ref>, 2006 оны Иогякартын газар хөдлөлт 5,782 хүнийг үхүүлсэн гайтай. Гэлээ ч галт уулын бялхдас газрыг үржил шимтэй болгодог учир Жава, Балид хүн хамгаас олноор суурьшжээ.<ref>{{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. |title=The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions Ltd |year=1996 |location=Hong Kong |pages=95–97}}</ref> Экваторын дагуу байршдаг тул [[борооны улирал|борооны]], [[хуурай улирал|хуурай]] хоёр улиралтай, [[халуун орны уур амьсгал]]тай. Эрэг хавийн нам газраар жилд 1,780–3,175 мм, уулархаг нутгаар 6,100 мм хүртэл хур буудаг. Суматрын өрнөд эрэг, өрнө Жава, Калимантан, Сулавеси, Папуагийн уулархаг нутгаар хур бороосог. Маш чийглэг, дунджаар 80%. Жилийн турш агаарын температур тогтмол, Жакарта орчмоор өдөрт дунджаар 26–30 °C халуун.<ref>{{cite web |title =About Jakarta And Depok |work =University of Indonesia |publisher =University of Indonesia |url =http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&hal=c_about_jkt |accessdate =24 April 2007 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20060504191815/http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&hal=c_about_jkt |archivedate =4 Тавдугаар сар 2006 |url-status =live }}</ref> {{clear}} ==Хүн ам== :''Мөн үзэх: [[Индонезийн ард түмэн]]'' [[File:Ubud-Kids.jpg|thumb|Олон ястны улсын [[Бали ястан|Бали]] яст жаалууд]] 2010 оны байдлаар Индонез улсын хүн амын тоо 237.6 саяд хүрч,<ref name="bps2010">{{cite web|url=http://www.bps.go.id/65tahun/SP2010_agregat_data_perProvinsi.pdf |title=Central Bureau of Statistics: ''Census 2010'' |publisher=Badan Pusat Statistik |accessdate=17 January 2011}} {{id}}</ref> жилд 1.9%-иар өсч байна.<ref>{{cite web|url=http://waspada.co.id/index.php?option=com_content&view=article&id=182106:fifty-years-needed-to-bring-population-growth-to-zero&catid=30:english-news&Itemid=101 |title=Fifty years needed to bring population growth to zero |publisher=Waspada.co.id |date=19 March 2011 |accessdate=10 April 2011}}</ref> Хүн амын 58% нь дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь гэх<ref name="JOSHUA" /> Жава аралд оршин суудаг.<ref name="bps2010"/> [[Гэр бүл төлөвлөлт|Гэр бүл төлөвлөх]] хөтөлбөр 1960 оноос эхлэн хэрэгжсээр байгаа ч гэсэн 2020 онд 265 сая, 2050 онд 306 сая хүнтэй болох төлөв харагддаг.<ref>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/DB04_Population_ByAgeSex_Annual/WPP2010_DB4_F1B_POPULATION_BY_AGE_BOTH_SEXES_ANNUAL_2011-2100.XLS World Population Prospects (2010). Annual Population 2011–2100]. (XLS table). United Nations</ref> Индонезэд [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгуугаар]] ярилцдаг [[Индонезийн ард түмэн|300 гаран яс үндэс]]ний хүмүүс аж төрөн суудаг.<ref>{{cite web |publisher=Expat Web Site Association |title=An Overview of Indonesia |work=Living in Indonesia, A Site for Expatriates |url=http://www.expat.or.id/info/overview.html |accessdate=5 October 2006}}</ref><ref>{{cite web |last=Merdekawaty |first=E. |title="Bahasa Indonesia" and languages of Indonesia |work=UNIBZ&nbsp;– Introduction to Linguistics |publisher=Free University of Bozen |date=6 July 2006 |url=http://www.languagestudies.unibz.it/Bahasa%20Indonesia_Merdekawaty.pdf |format=PDF|accessdate=17 July 2006}}</ref> Тэгэхдээ ихэнх нь бүр дээр үед Тайвань, Зүүн Өмнөд Азиас нүүсэн байх гэж таахуйц [[Австронез]] язгуурын хэлтэй байдаг. Дорно Индонезээр үүнээс ялгагдах [[Меланез]] язгуурын ард түмэн бас байдаг.<ref name="Witton2003" /><ref>Taylor (2003), pp. 5–7, {{cite book | last = Dawson| first = B.| coauthors = Gillow, J.| title = The Traditional Architecture of Indonesia | url = https://archive.org/details/traditionalarchi0000daws| publisher = Thames and Hudson Ltd | year = 1994 | location = London | page = [https://archive.org/details/traditionalarchi0000daws/page/7 7] | isbn = 0-500-34132-X }}</ref> Нэр бүхий ард түмнээс [[Жава үндэстэн]] хүн амын 42% эзлэдэг.<ref>{{cite book |last=Kingsbury |first=Damien |title=Autonomy and Disintegration in Indonesia |publisher=Routledge |page=131 |isbn=0-415-29737-0 |year=2003}}</ref> Жавагийн араас [[Сунда үндэстэн|Сунда]], [[Малай үндэстэн|Малай]], [[Мадура ястан|Мадура]] гэх мэт үндэстэн ч юм шиг, ястан ч юм шиг саяаас олон хүнт арваад ард түмэн байдаг. Мөн 8 сая [[Хятад үндэстэн|Хятад]], 5 сая [[Араб үндэстэн|Араб]] гэх мэтээр хаа хол хальж очсон үндэстэд ч байна. Шинээр нэгдэж томорсон улс, хэдэн зуун цөөн тоот ястны орон болохоор ч тэр үү иймэрхүү нутгийн ялгааг давж хараад "Индонез" [үндэстэн] гэж өөриймсөх сэтгэлгээ ард түмнийх нь дунд хэдийнээ дэлгэрчээ.<ref name="RICKLEFS_256">Ricklefs (1991), p. 256</ref> Ийм эв найртай нийгэм бүрдсэн ч гэсэн зарим газар соёл, шашин, ястнаараа мөргөлдөх явдал гарч л байдаг.<ref>Domestic migration (including the official [[Transmigrasi]] program) are a cause of violence including the massacre of hundreds of Madurese by a local [[Dayak people|Dayak]] community in West Kalimantan, and conflicts in Maluku, [[Sulawesi Tengah|Central Sulawesi]], and parts of Papua and West Papua {{Cite journal |author=T.N. Pudjiastuti |year=2002 |title=Migration & Conflict in Indonesia |url=http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |url-status=dead |format=PDF |publisher=International Union for the Scientific Study of Population (IUSSP), Paris |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209225410/http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2012 |accessdate=17 September 2006}}</ref><ref>{{cite web |title=Kalimantan The Conflict |work=Program on Humanitarian Policy and Conflict Research |url=http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212135147/http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archivedate=12 Арван хоёрдугаар сар 2009 |accessdate=7 January 2007 |publisher=Conflict Prevention Initiative, Harvard University |url-status=live }}</ref><ref>{{cite conference |author=J.W. Ajawaila; M.J. Papilaya; Tonny D. Pariela; F. Nahusona; G. Leasa; T. Soumokil; James Lalaun and W. R. Sihasale |title=Proposal Pemecahan Masalah Kerusuhan di Ambon |publisher=Fica-Net |year=1999 |location=Ambon, Indonesia |url=http://www.fica.org/h/ambon/idRusuh1.html |accessdate=29 September 2006 |booktitle=Report on Church and Human Rights Persecution in Indonesia }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Kyoto University: Sulawesi Kaken Team & Center for Southeast Asian Studies {{PDFlink|[http://sulawesi.cseas.kyoto-u.ac.jp/lib/pdf/MRidwanAlimuddin.pdf Bugis Sailors]|124&nbsp;KB}}</ref> Эндхийн Хятадууд сэргэлэн гарууд байж баялгийг нэлээд хуримтлуулсан, олон пүүс компанийг эзэмшдэгт<ref>Schwarz (1994), pp. 53, 80–81</ref><ref>Friend (2003), pp. 85–87, 164–165, 233–237</ref> зөвхөн Индонезэд л байдаг ард түмэн сэжиглэн дургүйцэж зодолдож нүдэлцээд авсан нь цөөнгүй.<ref>{{cite web |author=M. F. Swasono |title=Indigenous Cultures in the Development of Indonesia |work=Integration of endogenous cultural dimension into development |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts, New Delhi |year=1997 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |accessdate=17 September 2006}}</ref><ref>{{cite web |first=S. Long |date=9 April 1998 |title=The Overseas Chinese |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008055514/http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |archive-date=8 Аравдугаар сар 2011 |accessdate=10 April 2011 |publisher=Prospect Magazine}} The [[May 1998 riots of Indonesia#Jakarta (12–14 May)|riots in Jakarta in 1998]]—much of which were aimed at the Chinese—were, in part, expressions of this resentment. {{cite web |author=M. Ocorandi |date=28 May 1998 |title=An Analysis of the Implication of Suharto's resignation for Chinese Indonesians |url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54b/083.html |accessdate=26 September 2006 |publisher=Worldwide HuaRen Peace Mission}}</ref><ref>{{cite web |author=F.H. Winarta |title=Bhinneka Tunggal Ika Belum Menjadi Kenyataan Menjelang HUT Kemerdekaan RI Ke-59 |publisher=Komisi Hukum Nasional Republik Indonesia (National Law Commission, Republic of Indonesia), Jakarta |month=August | year=2004 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |language=Indonesian}}</ref> [[Жохорын султант улс]]ын үеэс Индонезийн арлуудын ард түмний хоорондоо ойлголцох хэл болсоор ирсэн [[Малай хэл]]ний [[чухал аялгуу|чухал нэгэн аялгуу]] байдаг. Энэ аялгуунд суурилсан Малай хэлийг [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Бруней]], Индонез дөрвөн улсад [[албан ёсны хэл]] болгожээ. Тэгэхдээ нэр нь өөр. Индонезэд үүнийг [[Индонез хэл]] (''Bahasa Indonesia'') гэж заадаг. Ер нь Индонезийнхэн бүгд л энэ хэлээр ярилцдаг, Индонезэд энэ хэл ажил хэрэг, улс төр, хэвлэл мэдээлэл, боловсрол гээд бүх салбарт өөр ямар ч хэлнээс илүү сонсдоно. Гэхдээ л нөгөө ястан үндэстнээрээ ард түмний хэл ялгаатай. Хүмүүс [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгууныхаа]] нэгийг өөрийн [[төрөлх хэл]] гэж боддог. Үүнээс мэдээж [[Жава хэл]]ийг хамгийн олуулаа тээж яваа.<ref name="CIA"/> Папуад харьцангуй цөөн буюу 2.7 сая хүн байдаг мөртлөө бүр [зарим нь Папуа төрлийн, зарим нь Австронез төрлийн] 242 янзаар хэлж ярьцгаадаг.<ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=IDP |title=Ethnologue report for Indonesia (Papua) |publisher=Ethnologue.com |accessdate=28 April 2010}}</ref> Индонезийн үндсэн хуулинд шашин шүтэх нь хүний дур зоргынх<ref>{{cite web |title=The 1945 Constitution of the Republic of Indonesia |work=US-ASEAN |url=http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |accessdate=2 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060109203358/http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |archivedate=9 Нэгдүгээр сар 2006 |url-status=live }}</ref> гэсэн мөртлөө өөр баримтаар [[Ислам]], [[Протестант]], [[Католик]], [[Хиндү]], [[Буддын шашин]], [[Күнзийн суртал]] зургааг албан ёсны гэж онцлон батласан байх юм.<ref name="Yang">{{cite journal |last=Yang |first=Heriyanto |title=The History and Legal Position of Confucianism in Post Independence Indonesia |journal=Religion |volume=10 |issue=1 |page=8 |month=August | year=2005 |url=http://archiv.ub.uni-marburg.de/mjr/pdf/2005/yang2005.pdf |format=PDF|accessdate=2 October 2006}}</ref> 2000 оны тооллогийг үндэслэхэд Индонезийн ард түмний 86.1% нь Ислам шашны Сунни дэгтэй. Ингэхэд Индонез улс Исламын улс биш боловч хамгийн олон Ислам шүтлэгтэн (хотон хүн)-тэй улс юм байна гэж ойлгогдоно.<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |title=Indonesia |publisher=CIA |accessdate=10 April 2011 |archive-date=10 Арван хоёрдугаар сар 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210041527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |url-status=dead }}</ref> Хиндү шашинтны олонх нь [[Бали ястан|бали]], Буддын шашинтны олонх нь [[Хятад үндэстэн|хятад]].<ref>{{cite web |title=Indonesia&nbsp;– Buddhism |publisher=U.S. Library of Congress |url= http://countrystudies.us/indonesia/40.htm |accessdate=15 October 2006}}</ref> Хэдий цөөн шүтэн бишрэгчтэй ч Хиндү, Будда хоёр шашин Индонезийн соёлд их л нэвчжээ. Ислам нь худалдаачдын чармайлтаар 13-р зуунд умар Суматрад нэвтрээд 16-р зуун гэхэд Индонез орны зонхилох шашин болсон.<ref name="csi">{{cite web |title=Indonesia&nbsp;– Islam |publisher=U.S. Library of Congress|url=http://countrystudies.us/indonesia/37.htm |accessdate=15 October 2006}}</ref> Харин Католик шашныг Португалийн авралын зар тараагчид, колончлогчид эхлүүлсэн<ref>Ricklefs (1991), pp. 25, 26, 28</ref><ref>{{cite web | title =1500 to 1670: Great Kings and Trade Empires | publisher = Sejarah Indonesia | url =http://www.gimonca.com/sejarah/sejarah02.shtml | accessdate =25 April 2007 }}</ref> бол Протестант нь Нидерландын эзэмшилд байх үед Калвинч, Лютеранч номлогчдын тарьсан үр юмсанжээ.<ref>Ricklefs (1991), pp. 28, 62</ref><ref>Vickers (2005), p. 22</ref><ref>{{cite book | last = Goh | first = Robbie B.H. | title = Christianity in Southeast Asia | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | page = 80 | isbn = 981-230-297-2 | year = 2005 }}</ref> == Зургийн цомог == <center><gallery caption="Индонез" widths="180px" heights="120px" perrow="5/'"> File:Museum Nasional Indonesia.jpg|National Museum of Indonesia in [[Central Jakarta]] File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper. File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta File:Gambir Station Platform.jpg|A train at [[Gambir]] station in [[Central Jakarta]] File:BungKarno-indonoob.JPG|The [[Bung Karno Stadium]] is capable of hosting 100,000 spectators File:Indonesia 2002 CIA map.png|Map of Indonesia File:Indonesia provinces english.png|Provinces of Indonesia File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city File:SOTO FOOD.jpg|A selection of [[Indonesian cuisine|Indonesian food]], including ''Soto Ayam'' (chicken soup), ''sate kerang'' ([[satay|shellfish kebabs]]), ''telor pindang'' (preserved eggs), ''perkedel'' (fritter), and ''es teh manis'' (sweet iced tea) File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 |Indonesian Naval vessels Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s Image:Jmnei.jpg|A [[Javanese people|Javanese]] engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch [[Brewster Buffalo|Buffalo]], January 1942. |[[Mazda6]] used by the Jakarta Metro Highway Patrol (''Ditlantas Polda Metro Jaya'') as a patrol car |[[Mitsubishi Lancer]] used by Vital Object Protection of Indonesian National Police File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in [[Indonesia]], #CC201-05 File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" in Indonesia, #CC203-22 [...] </gallery></center> ==Зүүлтийн тайлбар== {{лавлах холбоос|3}} == Цахим холбоос == * {{commons|Indonesia|Индонез}} {{Ази}} {{Хөтлөгч мөр Австрали ба далайн орнууд}} {{OIC}} [[Ангилал:Индонез| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Арлын орон]] [[Ангилал:Австрали ба Далайн орон]] [[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]] [[Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] i8yaf7vqmnrbgjsd8sommx880qxza2n Загвар:Хаад/doc 10 8455 867761 40645 2026-08-30T11:58:09Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867761 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Template:Хаан/doc]] 7w50ht499ppw1xurukwdr5c8whiize9 Broken/Өгүүллэгийн загвар ямар байвал зүгээр вэ? 0 9005 867759 46841 2026-08-30T11:57:15Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867759 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Help:Өгүүллэгийн загвар ямар байвал зүгээр вэ?]] kjgymcwbh22qznk9rmjkh1adsyncs5r Норвеги 0 10904 867675 867659 2026-08-30T01:27:03Z MendAmar8 80182 867675 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хойд Европ дахь улс}} {{About|Европын улсын}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Норвегийн Хаант Улс | native_name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent; text-align:center; line-height:normal; font-size:84%; |title = Бусад албан ёсны нэр |{{center|{{ubl |{{native name|nb|Kongeriket Norge}} |{{native name|nn|Kongeriket Noreg}} |{{nowrap|{{native name|se|Norgga gonagasriika|fontsize=81%}}}} |{{native name|smj|Vuona gånågisrijkka}} |{{native name|sma|Nöörjen gånkarïjhke|fontsize=81%}} |{{nowrap|{{native name|fkv|Norjan kuninkhaanvaltakunta}}}} }} }} }} | common_name = Норвеги | image_flag = Flag of Norway.svg | flag_type = [[Норвегийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Coat of arms of Norway.svg | symbol = Норвегийн төрийн сүлд | symbol_type = Сүлд | symbol_width = 65px | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-Norway (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Europe-Norway.svg|upright=1.15|frameless]]|Европын газрын зураг|[[File:Norway in the World (+Antarctica claims) cropped.svg|upright=1.15|frameless]]|[[Норвегийн эзэмшлийн жагсаалт|Нутаг дэвсгэр болон хараат нутаг]]|default=1}} | map_caption = {{map caption |location_color=ногоон |region=Европ |region_color=ногоон болон хар саарал}} | national_anthem = ''[[Норвегийн төрийн дуулал|Ja, vi elsker dette landet]]''<br />({{Lang-mn|"Тийм ээ, бид энэ нутагтаа хайртай"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Norway_(National_Anthem).ogg|center]] | royal_anthem = ''[[Норвегийн хааны дуулал|Kongesangen]]''<br />({{Lang-mn|"Хааны Дуу"}}) </div> | national_motto = | official_languages = {{hlist|[[Норвеги хэл|Норвеги]]{{NoteTag|Бичгийн хувилбар: [[Бүкмол]] болон [[Нюнорск]]}}|[[Саам хэлнүүд|Сами хэл]]<ref name="LanguageCouncilSami" />{{NoteTag|[[Хойд Сами хэл|Хойд]], [[Луле-Сами хэл|Луле]], болон [[Өмнөд Сами хэл|Өмнөд]] хувилбарууд}}}} | national_languages = {{hlist|[[Квен хэл|Квен]]|[[Цыган хэл|Цыган]]|[[Скандинав Цыган хэл|Скандинав Цыган хэл]]<ref name="min">{{cite web |url = http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Minoritetssprak/ |title = Minoritetsspråk |website=Språkrådet }}</ref>|[[Норвегийн дохионы хэл]]}} | ethnic_groups = {{plainlist| * 81.5% [[Норвегичууд‎]]{{NoteTag|[[уугуул иргэд|Нутгийн уугуул]] [[Саамчууд]], болон [[Норвеги дахь еврейчүүдийн түүх|Еврей]], [[Норвеги болон Шведийн аялагчид|Аялагчид]], [[Ойн Финчүүд]], [[Цыганууд|Цыган]], болон [[Квен]] зэрэг [[цөөнхийн бүлгүүд]]ийг багтаасан.}} * 18.5% [[Норвеги руу чиглэсэн цагаачлал|Гадаад]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="immigrant_population_2020_detailed">{{cite web |url = https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2020-03-09 |title = Immigrants and their children as of 1 January 2020 |publisher = Statistics Norway |date = 9 March 2020 |access-date=26 December 2020 }}</ref><ref name="immigrant_population_2020">{{cite web |url = https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/innvbef/aar |title = Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents |publisher = Statistics Norway |date = 9 March 2021 |access-date = 30 March 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/samepolitikk/id1403/|title=Samer|first=Fornyings-, administrasjons- og|last=kirkedepartementet|date=16 June 2006|website=Regjeringen.no}}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/nasjonale-minoriteter/id1404/ |title=Nasjonale minoriteter |first=Arbeids- og|last=inkluderingsdepartementet |date=16 June 2006|website=Regjeringen.no }}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web |url=https://www.ssb.no/en/system/ |title=05183: Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, by sex and country background 1970 – 2021-PX-Web SSB |website=SSB }}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ethnic_groups_year = 2021 | religion = {{ublist |item_style=white-space; |74.9% [[Христийн шашин|Христ]] {{Tree list}} **68% [[Норвегийн Сүм]]{{NoteTag|2012 оны [[Норвегийн Үндсэн хууль|үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр]] Эвангелийн-Лютеран шашин нь төрийн нийтийн шашин байсан.<ref>{{cite web |url = https://www.stortinget.no/globalassets/pdf/constitutionenglish.pdf |archive-url = https://web.archive.org/web/20150908050922/https://stortinget.no/globalassets/pdf/constitutionenglish.pdf |url-status=dead |title = The Constitution of Norway, Article 16 (English translation, published by the Norwegian Parliament) |archive-date=8 September 2015 }}</ref>}} **6.9% бусад [[Христийн урсгалын жагсаалт|урсгал]] {{Tree list/end}} |21.2% [[Шашин шүтэхгүй байдал|Шашингүй]] |3.1% [[Норвеги дахь ислам|Ислам]] |0.8% [[Норвеги дахь шашин шүтлэг|бусад]]}} | religion_ref = <ref name="stat2021statechurch">[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/den-norske-kirke Church of Norway] Statistics Norway 15 June 2021</ref><ref name="stat2021other">[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/trus-og-livssynssamfunn-utanfor-den-norske-kyrkja Members of religious and life stance communities outside the Church of Norway, by religion/life stance.] Statistics Norway 27 September 2021</ref> | religion_year = 2021 | demonym = [[Норвегичууд]] | capital = [[Осло]] | coordinates = {{Coord|59|56|N|10|41|E|type:city}} | largest_city = capital | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Парламентын засаглалын систем|парламентын]] [[үндсэн хуульт хаант засаг]] | leader_title1 = [[Норвегийн хаант засаг|Хаан]] | leader_name1 = [[VIII Хокон]] | leader_title2 = [[Норвегийн ерөнхий сайд|Ерөнхий Сайд]] | leader_name2 = [[Жонас Гар Сторе]] | leader_title3 = [[Стортингийн ерөнхийлөгчийн жагсаалт|Стортингийн ерөнхийлөгч]] | leader_name3 = [[Масуд Гараххани]] | leader_title4 = [[Норвегийн Дээд шүүх|Ерөнхий шүүгч]] | leader_name4 = [[Торил Мари Эйе]] | legislature = [[Стортинг]] | sovereignty_type = [[Норвегийн түүх|Түүх]] | established_event1 = [[Норвегийн нэгдэл|Нэгдмэл улс байгуулагдсан]] | established_date1 = 872 | established_event2 = [[Норвегийн хаант улс (872–1397)|Норвегийн хуучин хаант улс]] (Оргил хэмжээ) | established_date2 = 1263 | established_event3 = [[Кальмарын холбоо]] | established_date3 = 1397 | established_event4 = [[Дани–Норвегийн холбоо]] | established_date4 = 1524 | established_event5 = [[Норвегийн хаант улс (1814)|Дахин байгуулагдсан]]<ref>{{cite web |url = https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/ |title = The Re-establishing of a Norwegian State |website = regjeringen.no |date = 5 July 2020 }}</ref> | established_date5 = [[Алдартнуудын уулзалт|2 сарын 25, 1814]] | established_event6 = [[Норвегийн Үндсэн хууль|Үндсэн хууль]] | established_date6 = 5 сарын 17, 1814 | established_event7 = [[Швед-Норвегийн Холбоо]] | established_date7 = 11 сарын 4, 1814 | established_event8 = [[Швед-Норвегийн холбооны задрал]] | established_date8 = 6 сарын 7, 1905 | area_rank = 61<sup>b</sup> <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 385,207 | area_footnote = <ref name="kart_2019">{{cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2019|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|date=20 December 2019|access-date=1 March 2020|archive-date=8 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|url-status=dead}}</ref> | area_sq_mi = 148,718 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 5.32 (2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate_year = 2026 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 5,627,400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> | population_estimate_rank = 118 | population_density_km2 = 14.6 | population_density_sq_mi = 37.61 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 213 | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP = {{increase}} $425 тэрбум <ref name="imf2">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October|title=World Economic Outlook Database, October 2022|date=October 2022|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date= 1 December 2022}}</ref> | GDP_PPP_rank = 52 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $78,128 <ref name="imf2"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 6 | GDP_nominal = {{increase}} $504 тэрбум<ref name="imf2"/> | GDP_nominal_rank = 30 | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $92,646 <ref name="imf2"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 3 | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 25.3 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=22 June 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2022 <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.966 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-16|language=en}}</ref> | HDI_rank = 2 | currency = [[Норвеги крон]] | currency_code = NOK | time_zone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | utc_offset_DST = +2 | date_format = {{abbr|өө|өдөр}}.{{abbr|сс|сар}}.{{abbr|жжжж|жил}} | drives_on = баруун | calling_code = [[Норвеги дахь утасны дугаар|+47]] | cctld = [[.no]]<sup>d</sup> | footnote_a = Тус улс албан ёсны уриагүй боловч [[1814 оны Норвегийн үүсгэн байгуулагч ассамблей]]гаас өгсөн тангараг нь хамгийн ойрын албан бус адилтгах зүйл гэж үзэж болно:<br />''[[Норвегийн үндэсний уриа|Enige og tro inntil Dovre faller]]'' ([[Бүкмол]])<br />''Einige og tru inntil Dovre fell'' ([[Нюнорск]])<br />"[[Доврефьелль|Довре]] унах хүртэл нэгдмэл, үнэнч" | footnote_b = Эх газар, [[Свальбард ба Ян Майен]]ыг багтаасан.<ref name="kart_2019" /> (Бүрэлдэхүүн газар нутгийг тооцохгүй бол Норвеги нь дэлхийд газар нутгаараа 67-д орно.) | footnote_c = Энэ хувьд эх газар, Свальбард болон Ян Майеныг тооцсон болно. Мөсөн голыг "хуурай газраар" тооцсон. | footnote_d = Дахин хоёр домэйнийг өгсөн боловч ашиглагддаггүй: [[.sj]] (Свальбард ба Ян Майен); [[.bv]] ([[Буве арал]]). | today = }} '''Норвеги''' ({{lang-no|Norge}} ([[Бүкмол]]) ба ''Noreg'' ([[Нюнорск]])) буюу албан ёсоор '''Норвегийн Хаант Улс''' (букмол. ''Kongeriket Norge'', нюнорск. ''Kongeriket Noreg'') нь Умард Европ дахь [[Скандинавын хойг]]ийн баруун эргийг эзлэн орших, [[Үндсэн хуульт хаант засаг]]т улс юм. Хуурай газар дахь хилийн ихэнх нь [[Швед]]тэй байх бөгөөд, зүүн хязгаар нь өмнө талаараа [[Финланд]], зүүн талаараа [[Оросын Холбооны Улс]]тай хиллэдэг. [[Хойд тэнгис]] дэх усан хилээр баруун талаараа [[Нэгдсэн Вант Улс]], [[Фарерын арлууд]], [[Скагерракын хоолой]]гоор өмнө талаараа [[Дани]] улстай хиллэдэг. Тус улсын [[Атлантын далай]] болон [[Баренцын тэнгис]]ийн эрэг нь [[фьорд]]уудаараа алдартай. [[1920]]-иод онд Норвеги нь [[Ян Майен]]ыг нэгтгэж, [[Умард мөсөн далай]] дахь [[Свальбард]]ын ольтриг буюу Шпицбергенийг [[Шпицбергений гэрээ]] ёсоор эзэмших болсон юм. Мөн туйл орчмын [[Буве арал]], [[Петр I арал]], [[Күйн Модын газар]] нь Норвегийн хамааралтай нутаг дэвсгэр боловч албан ёсоор тус улсад харьяалагддаггүй. Антарктид дахь [[Күйн Модын газар]] нь бусад улсаар хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй байгаа. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]аас хойш Норвеги нь эдийн засгийн хурдацтай өсөлтийн үр дүнд дэлхийн хамгийн чинээлэг орнуудын нэг болжээ. Норвеги нь дэлхийд газрын тосны экспортоороо 4-т орох<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2176rank.html |title=CIA&nbsp;— The World Factbook&nbsp;— Rank Order&nbsp;— Oil&nbsp;— exports |publisher=Cia.gov |date=2009-02-10 |accessyear=2009 |accessdate=3 сарын 9 |archive-date=2013-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309180447/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2176rank.html |url-status=dead }}</ref> бөгөөд газрын тос олборлолт нь тус улсын [[ДНБ]]-ий дөрөвний нэгийг бүрдүүлдэг.<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |title=UPDATE 1-Statistics Norway raises '07 GDP outlook, cuts '08 |publisher=Uk.reuters.com |date=2007-09-06 |accessyear=2009 |accessdate=3 сарын 9 |archive-date=2020-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922054630/https://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |url-status=dead }}</ref> Мөн Норвеги нь [[байгалийн хий]], [[усны эрчим хүч]], [[загас]], ой, эрдэс бодисын арвин баялагтай улс болно. 2006 оны байдлаар далайн хүнсний экспортоор дэлхийд [[Хятад]]ын дараа 2-т бичигдэж байна.<ref>{{cite web |url=http://www.globefish.org/filedownload.php?fileId=560 |title=FAO Globefish global trends 2006 |date= |accessyear=2009 |accessdate=3 сарын 9 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010164444/http://www.fao.org/in-action/globefish/en/ |url-status=dead }}</ref> Түүнчлэн хүнсний, усан онгоцны, химийн, олборлох, меттал боловсруулах, загас агнуур, цаасны аж үйлдвэр өндөр хөгжсөн. Тус улс нь 2001-2006 онуудад [[хүний хөгжлийн индекс]]ээрээ дэлхийд тэргүүлсэн бөгөөд 2007, 2008 онуудад [[Исланд]]тай тэргүүн байрыг хуваан эзэлж байна. 2007 оны [[Олон улсын энхтайвны индекс]]ээр ч дэлхийн хамгийн тайван орноор шалгарсан аж.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/6704767.stm |title=World Norway rated most peaceful nation |publisher=BBC News |date=2007-05-30 |accessyear=2009|accessdate=3 сарын 9}}</ref> Норвеги нь [[НАТО]]-г үүсгэн байгуулсан анхны 12 орнуудын нэг юм. Норвегийн хаан — [[VIII Хаакон]] (2026 оноос), Ерөнхий сайд — Йонас Гар Стёре (2021 оноос). Норвеги улс 11 фюльке (аймаг) -т хуваагддаг бөгөөд фюльке буюу аймаг нь 356 муниципалитет (сум) хуваагдаж задардаг байна. Норвегийн нийслэл- [[Осло]] хот. Норвеги [[НАТО]]-ийн үүсгэн байгуулсан анхны гишүүдийн нэг, Скандинавын паспорын холбоо болон [[Шенгений бүс|Шенгений бүсэд]] ордог байна. == Хүн ам == '''5,265,158''' хүн амтай (2016 оны 7-р сарын тооцоогоор) Норвеги улс нь Европын хамгийн бага хүн амтай орнуудын нэг юм. Хүн амын нягтрал 16 хүн/км². Гэсэн хэдий ч хүн амын тархалт жигд бус байдаг байна. Нийт хүн амын 80 % гаруй нь Норвегийн Өмнөд, Баруун болон Зүүн хэсэгт оршин суудаг. Нийслэл Осло-гоос бусад хүн ам ихтэй хотууд: -Берген, Тронхейм, Ставангер, Кристиансанн, Фредрикстад, Тромсё болон Драммен юм. Норвегийн нийгэм угсаатны хувьд түүхэндээ нэгэн төрлийн байсан. 1980-аад он гэхэд хүн амын хүн ам зүйн хөгшрөлтийн эдийн засгийн сөрөг үр дагаврыг сааруулахын тулд Норвегид цагаачлалын либерал нээлттэй бодлого баримталсан. 20-р зууны сүүлч, 21-р зууны эхэн үед хоцрогдсон Африк, Ази, Европ, Латин Америкийн орнуудаас дүрвэгсэд, цагаачид Норвеги руу идэвхтэй нүүж эхэлсэн. Ийнхүү 2021 оны байдлаар Норвеги нь угсаатны соёл, шашин шүтлэг, арьс өнгө, үндэсний олон янз байдал бүхий үндэстэн дамнасан улс болсон юм. 2020 оны байдлаар Норвегийн хүн амын 75.2% нь норвеги угсаатнууд, 1,333,620 хүн (24.8%) нь цагаачид болон тэдний үр удам (эхний үеийн цагаачид, эсвэл нэг эсвэл хоёр эцэг эх нь гадаад гаралтай) байжээ. == Тэмдэглэл == {{notelist}} {{NoteFoot}} == Эшлэл == <references/> {{NaviBlock |Хөтлөгч мөр Европын улсууд |Хөтлөгч мөр ЕАБХАБ-ын гишүүн улсууд |Хөтлөгч мөр Умард Атлантын Гэрээний Байгууллагын гишүүн улсууд |Хөтлөгч мөр Европын Чөлөөт Худалдааны Холбоо |Хөтлөгч мөр Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа ба хөгжлийн байгууллага }} [[Ангилал:Норвеги| ]] [[Ангилал:Европын орон]] [[Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] [[Ангилал:Хаант Улс]] [[Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон]] m5as5ie7tdbvqkjjwi6e35dreezmey9 Ангилал:Монголын телевиз 14 12944 867709 786660 2026-08-30T10:31:34Z ~2026-45794-30 106963 867709 wikitext text/x-wiki {{commonscat}}И • Ийгл Телевиз [[Ангилал:Телевиз улс орноор]] [[Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээлэл|телевиз]] tbzagdq9an6vmj7v8avju9yr1pgtcq2 867710 867709 2026-08-30T10:34:47Z ~2026-45794-30 106963 867710 wikitext text/x-wiki {{commonscat}} [[Ангилал:Телевиз улс орноор]] [[Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээлэл|телевиз]] И • Ийгл телевиз М • Монгол HD телевиз • Сүлд телевиз Т • ТМ телевиз • Тэнгэр телевиз С • C1 телевиз • Сүлд телевиз • Стар телевиз N • NTV телевиз • N Sports суваг Ц • Централ телевиз E • ETV телевиз # 25-р суваг телевиз cwdfc16r6dimxm0wtudm7jlojmborkj 867711 867710 2026-08-30T10:35:54Z ~2026-45794-30 106963 867711 wikitext text/x-wiki {{commonscat}} [[Ангилал:Телевиз улс орноор]] [[Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээлэл|телевиз]] И • Ийгл телевиз М • Монгол HD телевиз • Сүлд телевиз Т • ТМ телевиз • Тэнгэр телевиз С • C1 телевиз • Сүлд телевиз • Стар телевиз N • NTV телевиз • N Sports суваг Ц • Централ телевиз E • ETV телевиз 25-р суваг телевиз Тв8 телевиз nljuhfhd0ai99iigbrsg27fff0vxzbp 867712 867711 2026-08-30T10:36:47Z ~2026-45794-30 106963 867712 wikitext text/x-wiki {{commonscat}} [[Ангилал:Телевиз улс орноор]] [[Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээлэл|телевиз]] И • Ийгл телевиз М • Монгол HD телевиз • Сүлд телевиз Т • ТМ телевиз • Тэнгэр телевиз С • C1 телевиз • Сүлд телевиз • Стар телевиз N • NTV телевиз • N Sports суваг Ц • Централ телевиз E • ETV телевиз 25-р суваг телевиз Тв8 телевиз Sbn телевиз ny8g96eljr4x5wo3rtyq7ogi6z0efx6 Ла-Маншийн хоолой 0 14660 867725 859836 2026-08-30T11:12:21Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867725 wikitext text/x-wiki {{Short description|Их Британи болон Францын хоорондох хоолой}} {{Инфобокс усны биет | name = {{nowrap|Ла-Маншийн хоолой}} | image = [[File:English Channel Satellite.jpg|frameless|upright=1.2]] | caption = | alt = | image_bathymetry = | pushpin_map = Нэгдсэн Хаант Улс Нормандын арлууд | caption_bathymetry = | location = [[Баруун Хойд Европ]]; [[Кельтийн тэнгис|Кельтийн]] болон [[Хойд тэнгис|Хойд]] тэнгисийн хооронд | coords = {{Coord|50.2|N|2|W|type:waterbody_scale:2500000|display=inline,title}} | type = | part_of = {{nowrap|[[Атлантын далай]]}} | inflow = {{plainlist| * [[Экс гол]] * [[Сена мөрөн]] * [[Тест гол]] * [[Теймар гол]] * [[Сомма гол]] }} | outflow = | catchment = | basin_countries = {{plainlist| * [[Англи]] ([[Нэгдсэн Хаант Улс|НХУ]]) * [[Франц]] * [[Гернси]] * [[Жерси]] }} | length = {{convert|560|km|abbr=on}} | width = {{convert|240|km|abbr=on}} | area = {{convert|75000|km2|abbr=on}} | depth = {{convert|63|m|abbr=on}} | max-depth = {{convert|174|m|ft|abbr=on}} | volume = {{convert|9000|km3|abbr=on}} (ойр.) | residence_time = | salinity = 3.4–3.5% | shore = | temperature_high = {{convert|20|C}} | temperature_low = {{convert|5|C}} | frozen = | islands = {{cslist|{{nowrap|[[Иль-де-Бреа]]}}|{{nowrap|[[Иль-де-Ба]]}}|[[Шозе]]|[[Татиу]]|{{nowrap|[[Мон-Сен-Мишель]]}}|{{nowrap|[[Иль-Сен-Маркуф]]}}|{{nowrap|[[Уайт арал]]}}|{{nowrap|[[Берг арал]]}}|{{nowrap|[[Дрейкийн арал]]}}|{{nowrap|[[Лоое арал]]}}|{{nowrap|[[Сент-Майклс-Маунт]]}}|[[Жерси]]|[[Гернси]]|[[Олдерни]]|[[Сарк]]|[[Херм]]}} | cities = {{cslist|[[Борнмут]]|[[Брайтон]]|[[Плимут (Англи)|Плимут]]|[[Портсмут]]|[[Саутхемптон]]|[[Кале]]|[[Булонь-сюр-Мер]]|[[Дьеп, Франц|Дьеп]]|{{nowrap|[[Гавр]]|[[Шербур]]|[[Сен-Мало]]|[[Сен-Бриё]] }}}} | trenches = | benches = | reference = | other_name ={{collapsible list |titlestyle = text-align:center; |liststyle = text-align:center;font-weight: normal; |title = Бусад нэр |1={{native name list | tag1=br | name1 = Mor Breizh | tag2=kw | name2 = Mor Bretennek | tag3=fr | name3 = La Manche | tag4=nrf | name4 = Lé Ch'nal |paren4=omit |postfix4=&nbsp;([[Гернси]]) | tag5=nrf | name5 = Lé Ch'na |paren5=omit |postfix5=&nbsp;([[Жерси]]) | tag6=nrf | name6 = La Maunche | tag7=fr | name7 = Chele Manche }} }} }} '''Ла-Маншийн хоолой''' ([[Англи хэл|англиар]] ''English Channel'', үгчлэн орчуулбал ‚Английн хоолой‘; [[Франц хэл|францаар]] ''La Manche'', үгчилбэл ‚[[ханцуй]]‘; [[Бретон хэл|бретоноор]] ''Mor Breizh'', үгчилбэл ‚Бретоны [[тэнгис]]‘; [[Корн хэл|корноор]] ''Mor Bretannek'', үгчлэн орчуулбал ‚Британийн тэнгис‘) нь [[Англи]] улсыг [[Франц]]ын хойд хэсгээс тусгаарласан хоолой юм. Энэхүү хоолой нь 560 км урт, хамгийн өргөн хэсэгтээ 240 км, хамгийн нарийн хэсэгтээ 34 км байна. Ла-Маншийн хоолой 75 000 хавтгай дөрвөлжин км талбай эзэлнэ. == Цахим холбоос == {{commons|English Channel|Ла-Маншийн хоолой}} * [https://web.archive.org/web/20090426152159/http://www.10degreeslatitude.com/ A unique and new approach to swimming the channel] * [https://web.archive.org/web/20110306130538/http://www.dover.uk.com/channelswimming/ Full Channel swim lists and swimmer information] * [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~genmaps/genfiles/COU_files/ENG/aaEng/ortelius_anglia-epitome-det3_1595.jpg Oceanus Britannicus or British Sea] * [https://web.archive.org/web/20060614050912/http://www.thechannelswimmers.com/ Channel swimmers website] * [http://www.soloswims.com Archives of long distance swimming] * [http://www.sportrelief.com/superswim/ Sponsor David Walliam's Sport Relief swim] * [http://www.channelswimming.net/ Channel Swimming and Piloting Federation] * [http://www.channelswimmingassociation.com/ Channel Swimming Association] * [https://web.archive.org/web/20101113105607/http://www.readagainbooks.com/airbattleovertheenglishchannel.htm World War II Eye Witness Account - Audio Recording] Air Battle over the English Channel (1940) [[Ангилал:Ла-Маншийн хоолой| ]] [[Ангилал:Их Британийн хоолой]] [[Ангилал:Атлантын далайн хоолой| ]] [[Ангилал:Францын хоолой]] [[Ангилал:Английн газар зүй]] cc4frooox4b3v28aefvj80hgq96qsxx Загвар:Country data Ариун Ромын Эзэнт Улс 10 15544 867756 105677 2026-08-30T11:56:22Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867756 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Загвар:Country data Holy Roman Empire]] 0qt4wrvqum9e42o1wa8ldg2rlft4892 8 сарын 30 0 16867 867726 717516 2026-08-30T11:21:01Z Avirmed Batsaikhan 53733 867726 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|8 сарын}} '''8 сарын 30''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 242 дахь ([[өндөр жил]] бол 243 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 123 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * 1363 - «Улаан алчууртнууд»-ын Монголын [[Юань гүрэн|Юань гүрний]] эсрэг бослого эхэлсэн. * 1928 - Жавахарлал Неру Энэтхэгийн тусгаар тогтнолыг шаардсан. Энэтхэгийн тусгаар тогтнолын Лиг байгуулагдсан. * 1946 - Солонгосын Коммунист нам нь Өмнөдийн Хөдөлмөрийн нам болон Умардын Хөдөлмөрийн нам гэж хоёр хуваагдсан. * 1963 - Гэнэтийн цөмийн дайн гарахаас сэргийлж Москва, Вашингтон хоёрын хооронд «шуурхай шугам» нээсэн. * 1991 - Азербайжан улс тусгаар тогтнолоо тунхагалсан. == Энэ өдөр төрөгсөд == *1852 - [[Якоб Хэндрик Вант-Гофф]] химийн салбарын анхны нобелийн шагналтан 1901он *1954 - [[Александр Лукашенко]], 1994 оноос хойш Беларусийн Ерөнхийлөгч. *1962 - [[Александр Литвиненко]] - оросын тагнуулч *1972 - [[Павел Недвед]] - Чехийн хөлбөмбөгчин *1986 - [[Райан Росс]] - Паник ат дэ Диско хамтлагийн гитарчин == Тэмдэглэлт баярууд == Өнөөдөр олон улсын наран шарлагын өдөр.Уг өдрийг далайтай орон бүр эрэг хэсгийг цэвэрлэх, цэвэрлэгээний өдөр болгодог. Түүнчлэн энэ өдрийг АНУ-д шарсан зефирний өдөр болгон тэмдэглэдэг. == Энэ өдөр нас барагсад == * 1946 - [[Григорий Семёнов]] (1890 онд төрсөн), казакийн атаман, дэслэгч генерал Ар Байгалд болон Алс Дорнодод цагаантны хөдөлгөөнйи зүтгэлтэн. ---- {{Commonscat|30 August|8 сарын 30}} [[Ангилал:Өдөр|0830]] [[Ангилал:Наймдугаар сарын өдөр|#30]] d2n9xrqjqxjh766kpwhmx72n5pc2plo 8 сарын 31 0 16868 867717 596769 2026-08-30T10:51:35Z Avirmed Batsaikhan 53733 867717 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|8 сарын}} '''8 сарын 31''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 243 дахь ([[өндөр жил]] бол 244 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 122 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * 1302 — Франц, Сицил хоёр шашны дайнаа зогсоохоор шийдсэн. * 1892 — [[Павел Третьяков]] предложил Московской городской думе передать в дар городу созданную им художественную галерею. * 1900 — начались продажи кока-колы в Британии. * 1907 -Англия, Россия и Франция сформировали военно-политический союз (Антанта) созданный в противовес «Тройственному союзу» (''A-Entente''). ** Орос, Англи улсууд Петербург хотод Иран, Афганистан болон Төвөдөд хянах хүрээгээ тогтоосон [[Англи-Оросын хэлэлцээр (1907)|Хэлэлцээр]] байгуулсан. * 1939 -Халх голын тулаан дууссан. * 1980 — Польшид «[[Эв санааны нэгдэл (Польш)|Эв санааны нэгдэл]]<nowiki/>» Үйлдвэрчний Эвлэл байгуулагдсан. * 1994 - Германаас оросын цэрэг гарч дууссан. * 1997 - [[Диана гүнж]] Парис хотноо авто ослоор нас барсан. == Энэ өдөр төрөгсөд == * 12 он — [[Калигула]] (жинхэнэ нэр нь ''Гай Юлий Германик''; 41 онд алуулж нас барсан), Ромын эзэн хаан (37—41). * 1879- [[Ёшихито]] (1926 онд нас барсан), Японы 123 дахь эзэн хаан (1912—1926). == Тэмдэглэлт баярууд == == Энэ өдөр нас барагсад == * 1941 - [[Марина Цветаева]] (1892 онд төрсөн) оросын яруу найрагч. * 1997 - [[Диана гүнж|Диана]] [[Диана гүнж|гүнж]] (1961 онд төрсөн) Уэльсийн гүнж. * 2025 - [[Радна Сахалтуев]] буюу монгол хэлээр. ''Сахалтын Раднаа'' (1935 онд төрсөн), Буриад гаралтай Украины Ардын зураач. ---- {{Commonscat|31 August|8 сарын 31}} [[Ангилал:Өдөр|0831]] [[Ангилал:Наймдугаар сарын өдөр|#31]] ijlkpax3jz1yz3qmicxyvsr2liqunp1 9 сарын 1 0 16869 867728 829445 2026-08-30T11:28:48Z Avirmed Batsaikhan 53733 867728 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|9 сарын}} '''9 сарын 1''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 244 дахь ([[өндөр жил]] бол 245 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 121 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * 1449 — Туму цайзын хямрал: [[Эсэн тайш]] тэргүүтэй монголчууд Мин улсын цэргийг бут цохиж Эзэн хааныг олзолсон. * 1827 — Оросын хаант улсад дээд болон дунд боловсролын байгууллагад тариачдыг сургахыг хориглосон. * 1920 — [[Бейрут]] нийслэлтэй [[Ливан]] улс байгуулагдсан гэж Франц улс мэдэгдсэн. * 1923 — Японы Токио, Ёкохама хотууд газар хөдлөлтөд өртөж, 140 мянга орчим хүн амиа алджээ. * 1928 — Албани улс хаант улс болж тунхаглав. * 1932 — Перу-Колумбын дайн эхлэв. * 1939 — [[Вермахтын Польш руу хийсэн халдлага|Вермахтын Польш руу хийсэн халдлагаас]] [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]] эхэлсэн. * 1961 — ЗХУ Семипалитинскт цөмийн туршилт хийв. * 1961 — [[Эритрей]] улс тусгаар тогтнолоо зарлажээ. * 1962 — Ираны баруун хэсэгт болсон газар хөдлөлтийн улмаас 12 мянган хүн нас баржээ. * 1969 — Ливид болсон төрийн эргэлтээр [[Муаммар Каддафи]] Засгийн эрхэнд гарсан. * 1972 — [[Роберт Фишер]] шатрын дэлхийн аварга болсон. * 1985 — АНУ-Францын экспедиц Ньюфаундлендээс 400 милийн зайд Атлантын далайн ёроолоос Титаникийн сүйрсэн хэсгийг олжээ. == Энэ өдөр төрөгсөд == *[[1997]] - Өмнөд Солонгосын [[BTS]] хөвгүүдийн хамтлагийн гишүүн, дуучин, хөгжмийн зохиолч [[Жон Жонгүг]] *1996 - АНУ-ын жүжигчин, дуучин, бүжигчин Зэндаяа == Энэ өдөр нас барагсад == * [[2010]] - [[I Ваканохана Канжи]] сүмогийн 45 дахь [[ёкозүна]] (* [[1928]]) == Тэмдэглэлт баярууд == * [[Монгол Улс]]ад хичээлийн шинэ жилийн баярын өдөр * Дэлхийн Захиа бичих өдөр. Энэхүү өдрийг Австралийн зохиолч, зураач, гэрэл зурагчин Ричард Симпкин санаачилсан байна. * АНУ-ын шатрын өдөр ---- {{Commonscat|1 September|9 сарын 1}} [[Ангилал:Өдөр|0901]] [[Ангилал:Есдүгээр сарын өдөр|#01]] mjudo56zyobl38elb49ylvqagurdn0i 9 сарын 5 0 16898 867681 829941 2026-08-30T02:38:38Z Avirmed Batsaikhan 53733 867681 wikitext text/x-wiki {{Жилийн өдрүүд|9 сарын}} '''9 сарын 5''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 248 дахь ([[өндөр жил]] бол 249 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 117 өдөр үлдэж байна. == Үйл явдлууд == * 1534 — Францын судлаач аялагч [[Жак Картье|Жак Картьегийн]] [[Канад]] руу хийсэн далайн аялал дууссан. * 1666 — 3 хоног үргэлжилсэн Лондон хотын их гал түймэр унтрав. Энэ гал түмэрт 10 мянган байшин шатаж, 16 хүн нас баржээ. * 1800 — Их Британи [[Мальта]] арлыг эзлэн авсан. * 1827 — Оросын хаант улсад Далайн яам байгуулагдсан. * 1905 — [[Портсмутийн энх тайвны гэрээ|Портсмутын энхийн гэрээ]] байгуулж Орос-Японы дайн дууссан (Орос Порт-Артур ба Өмнөд Солонгосыг Японы нөлөөнд байхыг зөвшөөрсөн). * 1941 — Германы цэргүүд [[Эстони|Эстонийн]] газар нутгийг бүрэн эзлэн авсан. * 1967 — Крымын татаруудад өршөөл үзүүлсэн гэж зарласан байна. * 1971 — Монреальд Канадын анхны франц хэлээрх хувийн телевиз цацагдаж эхэлжээ. * 1972 — [[1972 оны Зуны Олимп|Мюнхений Олимпын]] үеэр Палестины "Хар 9-р сар" террорист байгууллага Израилын 11 тамирчдыг олзолсон. * 1986 — [[Австрали|Австралид]] цаазаар авах ялыг бүрмөсөн хоргилсон. * 1998 — [[Ким Ил Сон]] БНАСАУ-ын мөнхийн ерөнхийлөгч гэж зарлагдсан. * 2000 — Протон пуужин зөөгчийг амжилттай хөөргсөн. == Энэ өдөр төрөгсөд == * 1187 — [[VIII Луи]] (1226 онд нас барсан) Францын хаан (1223—1226). * 1568 — Томмазо Кампанелла (1639 онд нас барсан) Италийн философич. * 1638 — [[XIV Луи]] (1715 онд нас барсан) Францын хаан (1643—1715). * 1871 — Фридрих Акель (1941 будуулж нас барсан) Эстонийн төрийн зүтгэлтэн. * 1951 — [[Пауль Брайтнер]], Германы хөлбөмбөгчин, дэлхийн аварга (1974) болон Европын аварга (1972). == Энэ өдөр нас барагсад == == Тэмдэглэлт баярууд == ---- {{Commonscat|5 September|9 сарын 5}} [[Ангилал:Өдөр|0905]] [[Ангилал:Есдүгээр сарын өдөр|#05]] otecadq99d4nt73d4aw54dq505fg4dc Гэрэл зураг 0 22326 867695 867262 2026-08-30T07:17:23Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867695 wikitext text/x-wiki [[Файл:Large format camera lens.jpg|thumb|right|Том форматтай камерын линз.]] '''Гэрэл зураг-'''гэрэл зургийн хальс эсвэл электрон зураг-мэдрэгч зэрэг [[цацаргалт]] мэдрэмтгий зүйлс дээрх цацаргалтыг буулгаж авах замаар зураг үүсгэх практик, шинжлэх ухаан бөгөөд урлаг юм. Линз нь ямар нэг обьектоос ялгарах эсвэл тухайн обьект дээр тусаад хугарсан гэрлийн цацрагийн фокусыг тааруулан, камерын дотор байрлах гэрэл мэдрэмтгий гадарга дээр бодит дүрс болгон буулгахад ашиглагддаг. Улмаар электрон дүрс мэдрэгч нь дүрсийг пикселийн (нягтрал) нарийвчлалаар буулган, боловсруулж дижитал файл хэлбэрээр хадгалдаг. Зураг, видео хэлбэрээр хадгалагдсан дижитал файлыг зургийн аппаратнаас шууд үзэх, компьютер лүү хуулах, дэлгэцээр харуулах буюу студид угааж, принтерээр хэвлэн ашиглаж болдог. Гэрэл зургийг шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэл, бизнест өргөнөөр ашиглахын зэрэгцээ урлаг, уран бүтээл, харилцаа холбооны зорилгоор түгээмэл ашигладаг. Гэрэл зургийн ач холбогдол бол түүхэн баримт болдог гол онцлогтой юм. == Үгийн гарал зүй == Фотограф гэдэг үг нь Грекийн φωτός (''phōtos'') буюу гэрэл<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfa%2Fos φάος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> болон γραφή (''graphé'') буюу зураг<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgrafh%2F γραφή], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> гэсэн хоёр үгний нийлбэр юм.<ref>Harper, Douglas. [http://www.etymonline.com/index.php?term=photograph "photograph"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref> == Түүх == === Анхны технологи === [[File:Camera obscura box.jpg|thumb|Зураг зурахад ашиглагддаг хайрцган аппарат]] Гэрэл зураг нь хэд хэдэн технологийн нийлбэр юм. Анхны гэрэл зураг гарахаас өмнө Хятадын философич Мо Ди болон Грекийн математикч [[Аристотель]], [[Евклид]] нар МЭӨ 4, 5-р зуунд хайрганы нүхээр гэрэл тусган зураг зурах камерны талаар дүрсэлсэн байдаг.<ref>Campbell, Jan (2005) ''[http://books.google.com/books?id=lOEqvkmSxhsC&pg=PA114 Film and cinema spectatorship: melodrama and mimesis]''. Polity. p. 114. [[:en:Special:BookSources/074562930X|ISBN 0-7456-2930-X]]</ref><ref>http://books.google.com/?id=MTXdplfiz-cC&pg=PA20</ref> Хүн төрөлхтний хөгжил дэвшлийн гайхамшгийн нэг болох гэрэл зургийн түүх эртний Арабын физикч, математикч, эмч, филисофич [[Ибн-Аль-Хайсам|Ибн-Аль-Хайсамын]] нэртэй салшгүй холбоотой. Дундад зууны Европт Альхазен хэмээн алдаршсан тэрээр 965 онд төрж 1039 онд өөд болсон ба тухайн үеийнхээ хамгийн өндөр боловсролыг эзэмшиж, гэрэл, гэрлийн туяаны тухай тодорхой бүх л мэдэгдэхүүнийг тусгасан оптикийн тухай шинжлэх ухааны өгүүллээ бичжээ. Тэр үед гэрэл зургийн талаар ямар ч ойлголт байхгүй байсан боловч чухам энэ эрдэмтэн гэрэл зургийн аппарат маягийн зүйл хийсэн нь өнөөгийн бидний сонирхлыг ихэд татдаг. Үүний тулд тэрээр жирийн 1 хайрцаг авч 1 талд нь цоолж нүх гаргаад түүнийхээ өмнө хэд хэдэн лаа асаажээ. Нүхний эсрэг талд цулгай дэлгэц буюу самбар байрлуулахад уг дэлгэц буюу самбар дээр лаануудын доош харсан дүрс гардаг болохыг нээжээ. Ийнхүү Ибн-Аль-Хайсам 200 жилийн дараа харанхуй каамер хэмээх нэр хүртсэн зүйлийг нээсэн хийгээд энэ нь түүний хийдэг ердийн туршилтуудын 1 байсан тул өөрийн нээлтэндээ төдийлөн ач холбогдол өгөлгүй орхисон бөгөөд Европ тив үүнийг 200 жилийн дараа олж мэджээ. === Дундад зуун<ref name=":0">http://jagaa.blogmn.net/21813/gerel-zurgiin-tuuhees.html</ref> === 1519 онд алдарт [[Леонардо да Винчи]] харанхуй камерийг шинжлэх ухааны ажиглалт хийхэд чухал төхөөрөмж гэж нэрлэсэн тэмдэглэл бичжээ. 1544 онд [[Нидерланд|Нидерландын]] математикч Хээма Фрийзиус түүний тусламжтайгаар нарны хиртэлтэнд анх ажиглалт хийж байсан түүхтэй. 16-р зууны дунд үед Италийн иргэн Жамбаттиссаделла Поорте харанхуй камерийн нүхэнд линз суулгах санаа төрсөн бөгөөд ингэснээр дүрсний чанарыг эрс сайжруулж, улам боловсронгуй болсон тул тэр дорхноо л аялагчид, зураачдын байнгын дагуул болжээ. Цаасан дээр гарсан оптик дүрсийг тэд үзэг харандаагаар дагуулан тодруулдаг байв. Шинжлэх ухааны лабораторит энэ нь өнөөдрийн гэрэл зургийн аппарат буюу туршлагыг бүртгэгч дуран байлаа. Астрономич Иохами Кээплэр суурин дээрээ эргэж, тал бүр тийш харах боломжтой, салхин тээрэмний хэмжээтэй харанхуй камерийг зохион бүтээв. Оросын эрдэмтэн [[Михаил Васильевич Ломоносов|Михаил Ломоносов]] лаборантууддаа, машинуудыг зурахад харанхуй камерийг байнга ашиглах шаардлага тавьдаг байв. Германы эрдэмтэн, физикч Крийстоф Шлайнэр харанхуй камерыг нар руу чиглүүлэв. Түүний дуран Кээплэрийн зөвлөснөөр 2 хэсэг цуглуулагч линзээс бүрдэж байснаараа [[Галилео Галилей|Галилео Галилейн]] дурангаас ялгарч байсан бөгөөд алсад буй зүйлүүдийн бодит дүрсийг дамжуулах боломжийг хангасан байна. Эрдэмтэд энэ камерийн тусламжтайгаар Галилейн нээсэн толбоноос гадна, гадаргуу дээр гарсан хаягдлууд тод ажиглагдаж буйг тогтоожээ. Үүнээс дахин 2 зууны дараа Францын одон орон судлаач, физикч [[Доминик Франсуа Жан Араго]] тэднийг дахин нээж “протуберац” ([[Герман хэл|герман]]. ''Protuberanzen'', лат. ''protubero'') хэмээн нэрлэжээ. Энэ үед эрдэмтэд бийр хэрэглэлгүй, зөвхөн гэрлээр зурах боломжийг шургуу судалж байлаа. Өөрөөр хэлбэл, дурангийн цуглуулж өгсөн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох хэрэгтэй байв. Харанхуй камерийг гэрэл зургийн аппарат болгон хувиргах шаардлагатай байлаа. === 19-р зуун<ref name=":0" /> === 19-р зууны хамгийн гайхамшигтай бөгөөд ач холбогдолтой нээлтүүдийн нэг болох гэрэл зургийг Нийсэфор Ньепс (1765-1833) анхны харанхуй камерийг хийсэн. Тэр гэрлийн тусламжтайгаар сийлбэр хэвлэх хэв хийхийг мөрөөдөж, чулуун бараар хэвлэх аргатай нилээд нарийн танилцаж өөрийнхээ хийж буй зүйлээ гелиографи гэж нэрлэжээ. Мөн 1822 онд Парисын Маре гудамжинд Луи Жак Дагэр ([[Франц хэл|франц]]. ''Louis Jacques Mandé Daguerre'', 1787 —1851) “Диорама” хэмээх үзвэрийн газраа нээжээ. Тэрээр зургууд нь солигддог үзмэр хийсэн байна. Нимгэн, хагас тунгалаг даавуун дээр зурсан зургуудыг бүгдийг нь зэрэгцүүлэн сараалжуудаас зүүж байрлуулаад араас нь ээлжлэн гэрэлтүүлдэг байжээ. Үзэгчид гэгээн цагаан өдөр гэнэт шөнө болж хөгжмийн аялгуунд гоёмсог зураг харж байгаагаа гайхаж, шагшран магтаж байхад Дагэрт гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох санаа эргэлдсээр байв. Тэрээр тухайн үеийн бусад зураачдын адил харанхуй камер ашиглан зурдаг байсан бөгөөд оптикийг ч муугүй мэддэг байв. Ж.Дагэр францын зохион бүтээгч [[Жозеф Ньепс|Жозеф Нийсэфор Ньепс]] ([[Франц хэл|франц]]. ''Joseph Nicéphore Niépce''; 1765 —1833) тухай сонсоод түүнд захидал бичиж 1827 онд танилцаад 1829 онд хамтран ажиллаж, шинэчлэл хийхээр “Ноён Ньепсийн нээж ноён Дагэрийн боловсронгуй болгосон гелиографи” гэдэг нэртэй гэрээ байгуулжээ. Дагэр Ньепсийн олж харж чадаагүй хэв-барнаас хуулбарлах, байгаа байдлаар нь зураг авах 2-ын ялгааг ойлгож хөрөг зураг нь өнгөнүүдийн хувьд зөв, тод дамжуулахыг хамгаас илүү шаарддаг учир зураг авах хугацаа 5 хоромоос хэтрэх ёсгүй хэмээн үзэж йодоор боловсруулсан мөнгөөр бүрхсэн ялтас ашиглахыг санал болгожээ. Йодот мөнгө ашигласнаар орчин үеийн гэрэл зургийн аргад тун дөхөж ирсэн хэдий ч бүр 1818 онд Английн астрономч Жон Хээршэл йодот мөнгөний харлах процессыг тиосульфит зогсоодог болохыг нээснийг тэд мэдэж чадаагүй юм. Ньепсийг нас барсны дараа Даагэр йодот мөнгөөр богино хугацаанд позитив дүрс гаргаж бэхжүүлэх аргыг олж даагэреотип хэмээн нэрлэжээ. Энэ арга нь Ньепсийнхээс огт өөр арга байсан ч хамтын ажиллагааны гэрээ хүчин төгөлдөр хэвээр байсан тул дундынх болжээ. Даагэрийн нээсэн энэ арга маш энгийн бөгөөд түгээмэл байсан тул тэр дороо л нийтэд хүртээл болсон байна. Өөрийн дүрс-Даагэреотипийг харахыг хүсэгчид маш олон байсан ба тэдний хэрэгцээний хирээр харанхуй каамер, химийн бодисууд, дуран, мөнгөжүүлсэн ялтсуудыг үйлдвэрлэж эхлэв.Мөнгөн усны уураар дүрс тодруулах болон тиосульфитаар бэхжүүлэх аргыг ч Даагэр /Жооно Хээршэлийн нээснийг мэдэлгүйгээр/ нээжээ. Гэвч энэ бүгдийг Даагэр өөрөө санаачилсангүй, зөвхөн Ньепсийн санааг үргэлжлүүлж байж олж нээжээ. Гелиограф анх гарснаас хойш 13 жилийн дараа буюу 1839 оны 1-р сард Парисын ШУА-ийн хурал дээр нэрт эрдэмтэн, улс төрийн зүтгэлтэн Доминик-Франсуа Араго анх Луи Дагэр, Нийсэфор Ньепс нар хавтгай метал гадаргуу дээр объектуудын гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэн авах боломжийг нээснийг илтгэжээ. Энэ үед Английн эрдэмтэн [[Уильям Тальбот|Уильям Фокс Тальбот]] ([[Англи хэл|англи]]. ''William Henry Fox Talbot''; 1800 —1877) харанхуй камер ашиглан дүрс буулгах процессыг сонирхож 1835 онд буюу ажиллаж эхэлснээсээ хойш 2 жилийн дараа, өөрийн байшин болон Лакокийн сүмийн зургийг авч чаджээ. Эдгээр зургийг 2 цагийн хугацаатай барил өгч авсан хэдий ч анхны, жинхэнэ гэрэл зургийн негативууд /энэ нэрийг Таальбот өгчээ/ байжээ. Гэвч Тальбот туршилтаа төдхөн орхисон байна. 1839 оны 1-р сарын сүүлчээр Уильям Тальбот Лондоны Эзэн хааны нийгэмлэгийн хурал дээр өөрийн нээсэн калотайпийн аргын тухай илтгэл тавьж гэрэл зургийг боловсронгуй болгох талаар ажиллаж эхэлсэн байна. Ингээд хэдхэн сарын дараа азот хүчлийн мөнгө бүхий хальсан дээр авдаг болсноор дүрсийг ердөө л 3 хоромд буулгах боломжтой болжээ. Таальбот өөрийн аргаа шууд гаргаж тавьсан бол дагэреотипийг гаргалгүйгээр мөхөөж чадах байсан ба нэгэнт их хүч хөрөнгө зарж бүтээсэн Даагэротипийг 10 жилийн дараа калотайп шахан гаргажээ. Хожим нь энэ арга эхлээд хуурай, дараа нь нойтон желатин ялтсуудад шахагдан өөрчлөгдсөн билээ. Ийнхүү хүн төрөлхтний олон чухал нээлтийн нэг болох гэрэл зураг урлагийн болон аж үйлдвэрийн шинэ салбар болон үүсэж хөгсөн байна. Хожим бромт мөнгө, хлорт мөнгө, йодот мөнгө зэрэг бодисуудаар гэрэл мэдрүүлэн, метол, эсвэл гидрохиноноор тодруулаад тиосульфат натригаар зогсоож төрөл бүрийн гадаргууд буулгадаг болсныг өнөөгийн бид хэрэглэж байна. Шинжлэх ухаан техникийн дэвшлийн эрин - өнөө үед тоон програмт зураг үүсэн хөгжиж байгаа нь зарим талаараа гэрэл зургийн ач холбогдлыг бууруулсан нь гэмт хэрэгтэн этгээдүүдийн бүртгэлээр ХIХ зууны сүүл үед баруун Европыг дагуулан шуугиулж байсан Бертильонаж буюу антропометрийн хэмжил зүйн арга ХХ зууны эхэнд дактилоскопихэмээх гарын мөрний ухаанд зайгаа тавин өгсөнтэй төстэй ч бодит байдлыг дүрслэх чадал, засвар хийх, хуурамчаар үйлдсэнийг тогтоох боломж өндрөөрөө урлаг, криминалистик зэрэг салбарт үнэлж баршгүй хэвээрээ байна. === Хар цагаан зураг === Бүх гэрэл зураг эхэндээ зөвхөн хар, цагаан өнгөтэй. Хар, цагаан зураг нь саарал болон цэнхэр, бор шаргал туяатай гардаг байсан. Одоо хэр нь камераар хар, цагаан зураг дарж болохоос гадна зөвхөн хар, цагаан зураг дардаг камер ч байдаг. Мөн зураг засварлах програмуудад хар, цагаан болгох үйлдлүүд байдаг. === Өнгөт зураг === 1903 онд авсан өнгөт зураг байдаг. Тухайн үед тусгай төхөөрөмж ашиглан, маш удаан хугацааны туршид зургийг бүтээж, хэвлэдэг байсан. Өнгөтөөр зураг авах боломжийг 1840 оны үеэс судалж эхэлсэн. Эхэн үед өнгөт зураг гэрэлд цохигдох, их хугацаа шаардах гэх мэт сул талтай байсан. 1855 онд физикч [[Жеймс Клерк Максвелл]] ([[Англи хэл|англи]]. ''James Clerk Maxwell''; 1831—1879) гурван үндсэн өнгийг тусгаарлах зарчмын талаар судалгаа гаргасан бөгөөд '''''1861''''' онд энэ зарчмын дагуу анхны өнгөт зургийг авсан. Максвелл улаан, ногоон, цэнхэр шүүлтүүр ашиглан 3 ширхэг хар, цагаан зураг авч, дараа нь нийлүүлэх замаар өнгөт зураг гаргаж авах санаа гаргажээ. 1860-аад оны сүүлээр Луйс Дукос ду Хаурон өнгөт зураг хэвлэх аргийг нээсэн. Улмаар хальс хийж зураг дарах камер бүтээгдэх болж 1935 он гэхэд Кодак өнгөт хальсыг нэвтрүүлсэн. Үүнтэй төстэй "''Agfacolor Neu"'' хальсыг Agfa компани 1936 онд бүтээжээ. 1963 онд Поларойд компани зураг дарсны дараа 1-2 минутын дотор хэвлэн гаргах камер гаргасан байна. 1995-2005 оны хооронд дижитал камер хэрэглээнд хүчтэй нэвтрэх болсон. === Дижитал гэрэл зураг === 1981 онд Японы [[Sony|"Sony"]] компани энгийн хүмүүс ашиглаж болох анхны хагас дижитал камерыг худалдаанд гаргасан. Мавика хэмээх энэхүү камер нь дүрсийг дискэнд хадгалдаг байсан бөгөөд дискэн дээр хадгалагдсан дүрсийг дэлгэцээр харах боломжтой байсан. 1991 онд Кодак анхны дижитал камер болох DCS 100-г гаргасан. Энэ камер өндөр үнэтэй байсан хэдий ч сэтгүүлч, мэргэжлийн гэрэл зурагчид өргөнөөр ашиглаж эхэлсэн байна. Дижитал камер нь электрон дүрс мэдрэгч ашиглан дүрсийг электрон дата болгон хадгалдаг бөгөөд өмнөх үеийн камеруудаас ялгаатай нь зураг угаах гэх мэт химийн процесс ашигладаггүй юм. Дижитал зургийг төрөл бүрийн янзалж, өөрчлөх боломжтой. Өнөөдөр дэлхий даяар дижитал камер болон ухаалаг гар утас ашиглан зураг авах болсон билээ. === Нийлэг гэрэл зураг === Нийлэг гэрэл зураг нь компьютер орчинд авах зураг бөгөөд зураг авалт нь бодитоор зураг авч байгаа мэт загварчлагдсан байдаг. Дижитал ертөнцөд дижитал зураг авалт хийх нь бодит ертөнцөд зураг авах хэмжээ, хязгаарыг давах боломжийг бий болгосон.<ref>{{cite conference|url = http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html|title = Synthesis photography and architecture|last1 = Paux|first1 = Marc-Olivier|date = 1 February 2011|conference = [[Imagina]]|location = Monaco}}</ref> == Камерны түүхэн хөгжил == <!-- Images showing cameras typical for their time or cameras that were first of their kind (other suggestions for criterias?)--> <gallery widths="220" heights="180" perrow="5"> File:Studijskifotoaparat.JPG|19-р зууны 3 хөлтэй, студийн камер File:Box Camera.jpg|Чиглүүлээд зураг дарах [[хайрцган камер]], кино зураг авалтад ашиглагддаг анхны камер, c. 1910 File:No1-A Autographic Kodak Jr.jpg|Kodak-ийн хураадаг камер 1922 File:Leica-II-Camera-1932 cropped.jpg|[[Leica Camera|Leica-II]], [[135 мм]] кино зураг авалтын анхны камеруудын нэг, 1932 File:Contax-s.jpg|[[Contax]] S 1949&nbsp;– анхны [[олон талт призмт камер]] [[Single-lens reflex camera|SLR]] File:Polaroid Colorpack 80.jpg|Polaroid Colorpack 80 зураг хэвлэдэг камер, c 1975 File:Photography using Canon Digital IXUS 850 IS.jpg|[[Дижитал камер]], [[Canon Ixus]] загвар, c. 2000. File:Capas-d1.jpg|Nikon D1, анхны [[digital single-lens reflex camera|digital SLR]] сурвалжлага, спортын зураг авалтад ашиглагддаг, c. 2000 File:Phone photography.jpg|[[Ухаалаг утас]], c. 2010 </gallery> == Техникийн шинж чанар == Камер бол зураг авах хэрэгсэл бөгөөд дуу бичлэг хураах төхөөрөмж суулгаснаар видео бичлэг хийх буюу кино зураг авалт хийх боломжтой болсон. Дижитал сорон болон электрон соронзон бүхий санах ойтой.<ref>http://www.dpreview.com/learn/?/glossary/</ref> == Эшлэл == {{Reflist}} [[Ангилал:Гэрэл зураг| ]] [[Ангилал:Дүрслэх урлагийн төрөл]] [[Ангилал:Уран сайхны арга техник]] [[Ангилал:Хуулбарлах техник]] 5pyj00q6814qpoxzn4g7h56x53rq6j2 Загвар:BUR 10 23083 867755 204105 2026-08-30T11:56:03Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867755 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Зураг:BFA]] lhcqb0t45nxwtufe6a3nzzwhb6x8vp3 Загвар:Монгол улсын телевизүүд 10 23789 867715 844126 2026-08-30T10:46:45Z ~2026-45794-30 106963 867715 wikitext text/x-wiki {{Navbox | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |name = Монгол Улсын телевизүүд |title = [[Монгол Улс|Монгол Улсын]] [[телевиз]]үүд || imagestyle = padding: 0 0.5em; | image = | listclass = hlist | group1 = | list1 = [[Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз|МҮОНТ]] | list2 = [[Боловсрол суваг|Боловсрол]] {{!}} [[БТВ телевиз|БТВ]] {{!}} [[Ийгл телевиз|Ийгл]] {{!}} [[Монгол ТВ|Монгол]] {{!}} [[НТВ телевиз|НТВ]] {{!}} [[С1 телевиз|С1]] {{!}} [[Танин мэдэхүйн суваг|ТМ]] {{!}} [[ТВ5 телевиз|ТВ5]] {{!}} [[ТВ8]] {{!}} [[ТВ9 телевиз|ТВ9]] {{!}} [[Улаанбаатар телевиз|Улаанбаатар]] {{!}} [[Хорин тавдугаар суваг|25]] {{!}} [[арван нэгдүгээр суваг|11]] [[SBN телевиз|SBN]] {{!}} [[Централ Телевиз|Централ]] {{!}} [[Тэнгэр телевиз|Тэнгэр]] {{!}} [[Малчин телевиз|Малчин]] {{!}} [[Стар телевиз|Стар]] {{!}} [[ETV Телевиз]] {{!}} }}<noinclude> [[Ангилал:Загвар:Хөтлөгч мөр Монгол|Tелевизүүд]] </noinclude> brjqzw5etzbs64map6ns7y2ljvqy7bz Атеизм 0 24173 867687 867259 2026-08-30T04:22:20Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867687 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|thumb|right|250px| ''atheoi'' буюу αθεοι гэсэн "бурхангүй хүмүүс" хэмээх Грек үг]] '''Атеизм''' буюу '''Шашингүйн үзэл''' гэж бурхан орших явдалд итгэхгүй байх үзэл.<ref name=Nielsen-EB/> Илүү давчуу байдлаар тайлбарлавал атеизм гэдэг нь [[бурхан]] тэнгэр байхгүй хэмээх үзэл юм.<ref name=RoweRoutledge/><ref name=oxdicphil/> Өргөнөөр тайлбарлавал атеизм бол ямар нэгэн бурхан тэнгэр байдаг эсэхэд үл итгэх явдал билээ.<ref name=oxdicphil/><ref name=religioustolerance/><ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |title=atheism |publisher=Oxford University Press |accessdate=2012-04-09 }}</ref> Атеизмийн эсрэг<ref name=reldef/><ref name=OED-theism /> болох [[Тейзм]] гэдэг нь ядаж нэг бурхан оршдогт итгэх явдал.<ref name=OED-theism>{{cite book |title=Oxford English Dictionary |edition=2nd |year=1989 |quote=Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism}} </ref><ref> {{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism |title=Merriam-Webster Online Dictionary |quote=belief in the existence of a god or gods | accessdate=2011-04-09}}</ref> Атеизмийн үзэлтэй хүнийг Атеист гэнэ. Атеизм хэмээх үг нь Грек хэлний ἄθεος (''atheos'') буюу "бурхангүй" хэмээх үгнээс гаралтай бөгөөд үүнийг бүхэл нийгмээрээ бурхан тэнгэрт тахин шүтэх үзлийг эсэргүүцдэг хүмүүсийг тодорхойлдог, доош нь хийсэн утгатай үг байжээ. Чөлөөт үзэл баримтлал, эргэлзээт лавлагаа дэлгэрч, шашны шүүмжлэл ихэссэнээр тус үгийг хэрэглэх тохиолдол багасаж эхэлжээ. <ref name=KArmstrong>{{cite book |last=Armstrong |first=Karen |authorlink=Karen Armstrong |title=A History of God |url=https://archive.org/details/alf.900.arm.270 |year=1999 |publisher=London: Vintage |isbn=0-09-927367-5}} </ref> Атеистууд нь ер бусын зүйлтэй холбоотойгоор тайлбарладаг зүйлд эргэлзээтэй ханддаг бөгөөд баттай бодит үзэл баримтлалыг энэ тэргүүнд тавьдаг хүмүүс байдаг. Атеизм нь олонход ямар нэгэн бурхан тэнгэрт итгэхгүй байхыг зөвлөдөг. Атеизмийг дэмжигч маргаанууд нь гүн ухаан, нийгэм, түүх зэрэг олон олон шинжлэх ухаанаас гаралтай. Зарим атеистууд нь төрийг шашнаас тусгаарлах үзэлтэй<ref name=honderich/><ref> Fales, Evan. "Naturalism and Physicalism", in {{harvnb|Martin|2007|pp=122–131}}. </ref> байдаг ч хүмүүсийн дунд баримталдаг үзэл, философиуд нь ялгарах жишээтэй. Атеизм нь шашинг бодвол дэлхий ертөнцийг илүү хялбараар тайлбарладаг хэмээн олонх атеистууд хэлдэг бөгөөд ийм учраас атеизм нь бурхан байхгүйг батлах бус, эсрэгээр нь шашин нь бурхан байгаа гэдгийг тайлбарлах үүрэгтэй хэмээн үздэг.<ref>{{harvnb|Stenger|2007|pp=17–18}}, citing {{cite book|last=Parsons|first=Keith M.|title=God and the Burden of Proof: Plantinga, Swinburne, and the Analytical Defense of Theism|url=https://archive.org/details/godandtheburdeno0000pars|year=1989|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus Books|isbn=978-0879755515}}</ref> Зарим шашин шүтлэгт атеизмийн дүр төрхүүд илэрдэг. Үүнд, [[Жайнизм]], [[Буддизм]], [[Хиндүизм]], [[Паган]] хөдөлгөөнүүд<ref name="Neopaganism">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=RfGhUW8RdUIC&pg=PA194&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=A New Vision A New Heart A Renewed Call - Volume Two|publisher=William Carey Library|quote=Although Neo-Pagans share common commitments to nature and spirit there is a diversity of beliefs and practices. Some are atheists, others are polytheists (several gods exists), some are pantheists (all is God) and others are panentheists (all is in God).|date=19 October 2009|isbn=9780878083640}} </ref> (Викка гэх мэт<ref name="Wicca">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=stQQJlV9FT8C&pg=PA115&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=New Religions|publisher=Chelsea House Publishers|quote=There is no universal worldview that all Neo-Pagans/Wiccans hold. One online information source indicates that depending on how the term ''God'' is defined, Neo-Pagans might be classified as monotheists, duotheists (two gods), polytheists, pantheists, or atheists.|date=19 October 2009|isbn=9780791080962}} </ref>), бурхангүй шашнууд хамаарагдана. Жайнизм болоод Буддизмийн зарим хэлбэрүүд нь бурханд итгэхийг санал болгодоггүй<ref>{{cite book |url=http://books.google.com.vc/books?id=Jb0rCQD9NcoC&printsec=frontcover#v=onepage&q=atheism&f=false |last=Kedar |first=Nath Tiwari |year=1997 |title=Comparative Religion |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |isbn=81-208-0293-4 |page=50}} </ref> байхад Хиндүизм нь атеизмийг хүчинтэйд тооцдог ч дагаж мөрдөхөд хэцүү гэдэг.<ref>{{Cite book | last = Chakravarti| first = Sitansu| title = Hinduism, a way of life| publisher = Motilal Banarsidass Publ.| year = 1991| page = 71| url = http://books.google.com/?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71| isbn = 978-81-208-0899-7|quote = According to Hinduism, the path of the atheist is very difficult to follow in matters of spirituality, though it is a valid one. |accessdate=2011-04-09}} </ref> Атейзмийг тодорхойлогч шалгуурууд нь хоорондоо зөрчилддөг тул өнөө үед дэлхий дээрх Атейстуудын тоог тогтоох нь тийм ч амар биш юм.<ref name="Martin2007">{{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|editor=Martin, Michael T|title=The Cambridge companion to atheism|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=0-521-84270-0|page=56|url=http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&pg=PA56|accessdate=2011-04-09}} </ref> Нэгэн тооцоогоор дэлхийн хүн амын 2.3% нь атеистууд, 11.9% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref name="Britannica demographics">{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9432620 |title=Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2005 |publisher=Encyclopædia Britannica |year=2005 |accessdate=2007-04-15}} * 2.3% Atheists: Persons professing atheism, skepticism, disbelief, or irreligion, including the militantly antireligious (opposed to all religion). * 11.9% Nonreligious: Persons professing no religion, nonbelievers, agnostics, freethinkers, uninterested, or dereligionized secularists indifferent to all religion but not militantly so. </ref> Өөр нэг судалгаанаас харахад өөрсдийгөө атейст хэмээн тодорхойлсон хүмүүс нь барууныхны дунд хамгийн өндөр хувийг эзэлдэг, тухайлбал: [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]]-4 %, [[Итали]]-7%, [[Испани]]-11%, [[Их Британи]]-17%, [[Герман]]-20%, [[Франц]]-32% байдаг байна.<ref name="Harris">{{cite web |url=http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131 |title=Religious Views and Beliefs Vary Greatly by Country, According to the Latest Financial Times/Harris Poll |publisher=Financial Times/Harris Interactive |date=2006-12-20 | accessdate=2011-04-09}} </ref> Харин [[Монгол улс]]ад 2010 онд хийсэн хүн амын тооллогоор нийт хүн амын 38.6% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref>[http://toollogo2010.mn/doc/Statistic_undsen_ur_dun.pdf 2010 оны Хүн амын тооллого, Үндсэн дүн]</ref> == Үгний гарал болоод хэрэглээ == Эртний Грек хэлэнд ''atheos'' (ἄθεος) нь "бурхангүй" хэмээх утгатай тэмдэг нэр байв. Энэ үгийг анх бурханы эсрэг, сүсэггүй хэмээх шүүмжлэлийн байдлаар хэрэглэж байжээ. МЭӨ 5-р зуунд энэ үг нь илүү утга төгөлдөршиж бурхантай харилцаа холбоог тасалсан, бурхныг үгүйсгэсэн хэмээх утгатай болов. ἀσεβής (''asebēs'') хэмээх үгийг өөрийн бурхныг үл шүтэж эсэргүүцдэг ч бусад бурхныг шүтдэг хүмүүст оноох болов. Сонгодог бичвэрүүдийн орчин үеийн хөрвүүлгээр ''atheos''-ийг "atheistic" буюу "атеист тал руугаа" гэж орчуулах нь бий. [[Цицеро]] нь тус үгийг латин хэлнээ ''atheos'' гэж хөрвүүлжээ. Анхны [[Христийн шашин]]тнууд, [[Эртний Грекийн шашин]]д итгэгчид нар тус үгийг нөгөөдөө оноож доромжилдог байжээ. Атеист (atheist) хэмээх үг нь англи хэлнээ Атеизм хэмээх үгнээс өмнө гарч ирсэн бөгөөд анх 1566, 1571 онд хэрэглэгдэж байв. Бурхан шашин үл шүтэх хэмээх утгаар Атеист хэмээх нэршлийг хамгийн эртний үедээ 1577 оны үед хэрэглэж байжээ. Түүнтэй холбоотой үгс, нэршлүүд нь хожим бий болжээ: деист - 1621 онд, теист - 1662 онд, [[деизм]] - 1675 онд, [[теизм]] - 1678 онд. Тухайн үедээ деизм, деист хэмээх үгс нь одоогийнхоо тодорхойлолтоор явж байсан бол теизм хэмээх үг нь сүүлдээ деизмээс ялгарах болжээ. Карен Армстронг бичихдээ 16 болон 17-р зууны үед атеист хэмээх үг нь зөвхөн доромжлол байдлаар хэрэглэгддэг байсан - хэн ч өөрийгөө атеист хэмээхгүй байх байсан гэжээ. 17-р зууны дунд үед бурханд итгэхгүй байх нь боломжгүй зүйл хэмээн үздэг байв. 18-р зууны сүүл үед Европт ''Атеизм''-г анх өөртөө олгогч үзэл хэмээн үзэх болов - үүнд, монотеист Авраамийн бурханд (Христ, Лал, Жүдизмийн бурхан) итгэхгүй байх явдлыг. 20-р зуунд даяаршил бий болсноор тус үгийг бүхий л бурханд итгэхгүй байх явдалд хэрэглэх болсон. Зарим Атеистууд "Атеизм" хэмээх үг нь хэрэгцээгүй хэмээн тайлбарладаг. Сэм Харис ''Letter to a Christian Nation'' номондоо: <blockquote>''Атеизм'' хэмээх үг нь угтаа оршин тогтнох ёсгүй. Атеизм нь ердөө л ямар нэг учир шалтгаангүй шашны үзлийн эсрэг гаргадаг ухаалаг хүмүүсийн дуу авиа юм.</blockquote> === Эерэг, сөрөг гэх === Философчид тухайлахад Антони Флю болон Майкл Мартин нар эерэг Атеизм-ийг сөрөг Атеизм-тай (сул дорой зөөлөн) анх эерэгцүүлэн гаргаж иржээ. Эерэг Атеизм гэдэг бол бурхан гэж байдаггүй гэх үзлийг хүлээн зөвшөөрсөн үзэл баримтлал юм. Сөрөг Атеизм нь non-theism-ийн бүхий л хэлбэрүүдийг өөртөө багтаадаг. Энэ ангиллийн дагуу хэн ч эерэг ба сөрөг Атеист биш юм. Сул дорой ба хүчтэй Атеизм нь харьцангуй сүүлийн үеийнх ба эерэг ба сөрөг Атеизм нь өмнө нь үүссэн ба тэдгээрийг философи, уран зохиол болон католик өршөөлд хэрэглэгдэж байв. Энэхүү нэршлийн доор ихэнх үл мэдэгчдийг сөрөг Атейзмууд хэмээн нэрлэж байлаа. Мартины үед тухайлахад үл мэдэгчид нь сөрөг Атеизмыг баталдаг ихэнх үл мэдэгчид нь Атеизмын талаас үзэл бодлоо илэрхийлдэг ба энэ нь theism(физм)-ээс илүү харьцуулж үздэг байна. Бурхан байхгүй хэмээх үзэл нь заримдаа итгэл үнэмшилээ хаяхад хүргэдэг. === Практик атейзм === Практик буюу прагматик атеизмд бас анатизм ч гэж нэрлэгддэг хувь үзэл санаатнууд /хүмүүс/ нь хэрвээ бурхан гэж байгаагүй бол мөн байгалийн хуулийг ангилахгүйгээр тайлбарлах байсан гэдэг. Бурхан байгаа эсэх нь тодорхойгүй гэвч шаардлаггүй болон огт хэрэгцээгүй мэтээр төсөөлөгддөг гэвч бурхад хүний амьдралын зорилгыг тодорхойлохгүй бидэнд өдөр тутмын амьдралд нөлөөлөхгүй юм. Практик атеизмын хэлбэр нь шинжлэх ухааны харилцаа хамааралтай далд хамааралтай, энэхүү шинжлэх ухааны утга хамаарал нь байгалын ухаан юм. Натурал философийн шинжлэх ухааны аргад үндэслэн батлах /нотлох/ эсвэл шууд хүлээн зөвшөөрч түүнд бүрэн итгэж үнэмших явдал байлаа. Практик атеизм нь дараах хэлбэртэй байна. *Шашны оновчгүй байдал – бурханд итгэх нь хүний зан, ёс суртахуун, шашны зан үйл болон бусад ямар нэгэн үйл явдалд нөлөөлөхгүй. *Бурхан шашны аливаа зан үйлүүд нь оюун ухааны бөгөөд практик үйл хэргүүдээс ангид байх. *Ялгаагүй байх- бурхан шашны асуудлуудын сонирхолд нөлөөлөхгүй байх. *Бурхан шашин үл шүтэх үзэл санаанаас ангид байх. === Онолын атеизм === Онолын атейзм нь бурхан байдаг гэх үзэлтэй зарчмын хувьд гарч ирсэн Үүнд:Паскалийн Вагерийн маргааны хариулт нь байдаг. Үнэндээ Онолын атеизм бол үндсэндээ онтологик болон физик онотологик юм. == Ишлэл == {{Reflist|3 |refs= <ref name=Nielsen-EB> *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=Instead of saying that an atheist is someone who believes that it is false or probably false that there is a God, a more adequate characterization of atheism consists in the more complex claim that to be an atheist is to be someone who rejects belief in God for the following reasons...: for an anthropomorphic God, the atheist rejects belief in God because it is false or probably false that there is a God; for a nonanthropomorphic God... because the concept of such a God is either meaningless, unintelligible, contradictory, incomprehensible, or incoherent; for the God portrayed by some modern or contemporary theologians or philosophers... because the concept of God in question is such that it merely masks an atheistic substance—e.g., "God" is just another name for love, or ... a symbolic term for moral ideals. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{Cite encyclopedia |title=Atheism |first=Paul |last=Edwards |authorlink=Paul Edwards (philosopher) |publisher=MacMillan Reference USA (Gale)|editor=Donald M. Borchert |origyear=1967 |year=2005 |edition=2nd |encyclopedia=[[Encyclopedia of Philosophy|The Encyclopedia of Philosophy]] |volume=Vol. 1 |page=359 |isbn=9780028657806 |quote=On our definition, an 'atheist' is a person who rejects belief in God, regardless of whether or not his reason for the rejection is the claim that 'God exists' expresses a false proposition. People frequently adopt an attitude of rejection toward a position for reasons other than that it is a false proposition. It is common among contemporary philosophers, and indeed it was not uncommon in earlier centuries, to reject positions on the ground that they are meaningless. Sometimes, too, a theory is rejected on such grounds as that it is sterile or redundant or capricious, and there are many other considerations which in certain contexts are generally agreed to constitute good grounds for rejecting an assertion. |ref=harv}}(page 175 in 1967 edition) </ref><ref name=RoweRoutledge> {{cite encyclopedia |url=http://books.google.com/?id=lnuwFH_M5o0C&pg=PA530&lpg=PA530&dq=atheism+routledge#v=onepage&q=atheism%20routledge&f=false |first=William L. |last=Rowe |authorlink=William L. Rowe |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |title=Atheism |year=1998 |editor=Edward Craig |isbn=9780415073103 |publisher=Taylor & Francis |quote=As commonly understood, atheism is the position that affirms the nonexistence of God. So an atheist is someone who disbelieves in God, whereas a theist is someone who believes in God. Another meaning of "atheism" is simply nonbelief in the existence of God, rather than positive belief in the nonexistence of God. ...an atheist, in the broader sense of the term, is someone who disbelieves in every form of deity, not just the God of traditional Western theology. |accessdate=2011-04-09 |ref=harv}} </ref> <!-- ТҮР ЗУУР ТАВЬСАН!!!!!! <ref name=agnosticism-contrast> *{{cite web|title = Atheism | url=http://www.merriam-webster.com/concise/atheism?show=0&t=1323944845|work=Encyclopædia Britannica Concise|publisher=Merriam Webster|accessdate=2011-12-15 | quote = Critique and denial of metaphysical beliefs in God or divine beings. Unlike agnosticism, which leaves open the question of whether there is a God, atheism is a positive denial. It is rooted in an array of philosophical systems.}} *{{cite book|last=Zuckerman|first=edited by Phil|title=Atheism and secularity|year=2010|publisher=Praeger|location=Santa Barbara, Calif. [u.a.]|isbn=9780313351839 | quote = A major source of these biases is the lack of clear definitions. Atheism and secularity are defined in opposition to religion, with atheism (the rejection of theism) often perceived as an extreme form of secularism (the decline of religious influence over society). But atheism is a narrow term referring to a specific belief (that there is no god), whereas secularism has various meanings, including a range of attitudes (such as religious indifference, doubt, agnosticism, and atheism) as as behaviors (such as lack of regular church attendance or disregard for traditional religious morality). }} *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=atheism, in general, the critique and denial of metaphysical beliefs in God or spiritual beings. As such, it is usually distinguished from theism, which affirms the reality of the divine and often seeks to demonstrate its existence. Atheism is also distinguished from agnosticism, which leaves open the question whether there is a god or not, professing to find the questions unanswered or unanswerable. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{cite web |year=1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Atheism |title=Atheism |work=Encyclopædia Britannica | accessdate=2011-04-09 | quote = But dogmatic atheism is rare compared with the sceptical type, which is identical with agnosticism in so far as it denies the capacity of the mind of man to form any conception of God, but is different from it in so far as the agnostic merely holds his judgment in suspense, though, in practice, agnosticism is apt to result in an attitude towards religion which is hardly distinguishable from a passive and unaggressive atheism.}} </ref> --> <ref name=honderich> Honderich, Ted (Ed.) (1995). "Humanism". ''The Oxford Companion to Philosophy''. Oxford University Press. p 376. ISBN 0-19-866132-0. </ref><ref name=religioustolerance> [[Religioustolerance.org]]'s short article on [http://www.religioustolerance.org/atheist4.htm Definitions of the term "Atheism"] suggests that there is no consensus on the definition of the term. Most dictionaries (see the OneLook query for [http://www.onelook.com/?w=atheism&ls=a "atheism"]) first list one of the more narrow definitions. * {{Cite book |url=http://www.ditext.com/runes/a.html |title=Dictionary of Philosophy |first=Dagobert D.(editor) |last=Runes |authorlink=Dagobert D. Runes |year=1942 edition |publisher=Littlefield, Adams & Co. Philosophical Library |location=New Jersey |isbn=0-06-463461-2 |quote=(a) the belief that there is no God; (b) Some philosophers have been called "atheistic" because they have not held to a belief in a personal God. Atheism in this sense means "not theistic". The former meaning of the term is a literal rendering. The latter meaning is a less rigorous use of the term though widely current in the history of thought |accessdate=2011-04-09}} – entry by [[Vergilius Ferm]] </ref><ref name=oxdicphil> {{cite encyclopedia |editor=Simon Blackburn |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Philosophy |title=atheism |url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t98.e278 |accessdate=2011-12-05 |edition=2008 |year=2008 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |quote= Either the lack of belief that there exists a god, or the belief that there exists none. Sometimes thought itself to be more dogmatic than mere agnosticism, although atheists retort that everyone is an atheist about most gods, so they merely advance one step further.}}<!--Same in 2005 edition: http://books.google.com/books?id=WHILCw0hDA4C&pg=PA27&dq=%22atheism%22#v=onepage&q=%22atheism%22&f=false --> </ref><ref name=reldef>{{cite web |url=http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |title=Definitions: Atheism |publisher=Department of Religious Studies, University of Alabama |accessdate=2011-04-09 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607093325/http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |url-status=dead }}</ref> }} [[Ангилал:Атеизм| ]] mgbjs0yls8ijs0xq8ibw4p2lzfoz1nh Хэрэглэгч:Antaya 2 25334 867739 238564 2026-08-30T11:48:42Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867739 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Хэрэглэгч:Benoit Rochon]] 1owtsc4hlizhgztkk9r596wgxr028lj Мюнхений хядлага 0 30270 867680 860792 2026-08-30T02:35:28Z Avirmed Batsaikhan 53733 867680 wikitext text/x-wiki [[Зураг:MunichIsraeliOlympicFront.jpg|thumb|right|Хэрэг болсон байр]] '''Мюнхений хядлага''' ({{lang-en|Munich massacre}})- [[Баруун Герман]]ы [[Бавари]] мужийн [[Мюнхен]] хотод зохиогдсон [[Мюнхений олимп|1972 оны Зуны олимпын]] үеэр 1972 оны 9-р сарын 5-нд [[Палестин]]ы [[Хар есдүгээр сар (бүлэг)|Хар есдүгээр сар]] бүлгийнхэн [[Израйль|Израилийн]] тамирчин, дасгалжуулагч 11 хүнийг барьцаалж, улмаар бүгд амь үрэгдсэн (мөн Германы цагдаагийн нэг албан хаагч амь алдсан) эмгэнэлт явдлыг хэлдэг. Барьцаалагчид Израилийн шоронд хоригдож байсан 234 хоригдол<ref>{{citation|first=Simon |last=Reeve|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/olympics-massacre-munich--the-real-story-524011.html |title=Olympics Massacre: Munich – The real story|publisher=The Independent|date=22 January 2006|accessdate=3 March 2012}}</ref>, мөн Германы шоронд хоригдож байсан, тус улсын [[Улаан Армийн Фракц]]ыг үндэслэгчдийг ([[Андреас Баадер]], [[Улрике Майнхоф]]) нарыг суллах шаардлага тавьж байв<ref>{{cite web|url=http://www.jewishpress.com/news/baffled-bob-costas-to-call-own-minute-of-silence-during-olympic-broadcast-for-slain-israeli-team/2012/07/22/0/?print|title="Baffled" Bob Costas to Call Own Minute of Silence During Olympic Broadcast for Slain Israeli Team|publisher=The Jewish Press|date=22 July 2012|accessdate=23 July 2012|author=Fleisher, Malkah|archive-date=3 Гуравдугаар сар 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180416/http://www.jewishpress.com/news/baffled-bob-costas-to-call-own-minute-of-silence-during-olympic-broadcast-for-slain-israeli-team/2012/07/22/0/?print|url-status=dead}}</ref>. Тэд уг ажиллагаагаа 1948 онд [[Хагана]] буюу Британийн ивээл дэх Палестины парламентын шийдвэрээр цөлөгдсөн Христ итгэлт арабчуудын 2 тосгоны нэрээр "[[Икрит]] ба [[Кафр Бир'им|Бирам]]" хэмээн нэрлэж байв<ref>{{cite book|url=http://books.google.fr/books?id=4LAXixXUu5wC&pg=RA1-PA224&lpg=RA1-PA224&dq=ikrit+biram+%22black+september%22&source=bl&ots=6BB_-iVF_A&sig=_arYUHd4xV0KTyZhc9HMr5tK4Uo&hl=fr&ei=2wVAS5OxGtK7lAfXoYCUBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CAsQ6AEwATgU#v=onepage&q=ikrit%20biram%20%22black%20september%22&f=false|title=Terrorism: A Global Scourge&nbsp;– Google Livres |publisher=Books.google|accessdate=7 June 2010}}</ref>. ==Шалтгаан сэдэл== “[[Олон Улсын Олимпын Хороо|Олон улсын Олимпын хороо]] Палестин улсыг спортын их наадамд оролцох хүсэлтээ илэрхийлсний хариуд татгалзсан гэдгийг бид 7-р сарын 13-ны өглөө Ром хотод байхдаа мэдээд энэ санааг сэдсэн гэдэг. Палестин гэж улс энэ дэлхий дээр байхгүй гэсэн хариуг тэгэхэд өгсөн байдаг юм. Тэгвэл бид ийм улс дэлхий дээр байдаг гэдгийг хүн төрөлхтөнд харуулаад орхиё л доо гэжээ. Барууны улс, орнууд тэр үед Палестин гэдэг улс огт байхгүй мэтээр ярьж байлаа. Тэгвэл бид Олимпын тоглолтыг үзэж суугаа 500 сая хүнд тийм улс байдаг юм шүү гэдгийг харуулахыг зорьсон” гэж тэрхүү барьцаалалтыг зохион байгуулагчдын нэг Дауд хожим дурсчээ.<ref>{{Cite web |url=http://www.wikimon.mn/content/35521.shtml#sthash.maVXdi7Y.dpuf |title=Archive copy |access-date=2014-04-24 |archive-date=2012-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121009045554/http://www.wikimon.mn/content/35521.shtml#sthash.maVXdi7Y.dpuf |url-status=dead }}</ref>. ==Түүх== [[Палестин]]ы [[Хар есдүгээр сар (бүлэг)|Хар есдүгээр сар]]ын 11 гишүүн Олимпын тосгонд нууцаар нэвтрэн [[Израйль|Израйлийн]] [[тамирчин]], [[дасгалжуулагч]] 11 хүнийг байрлаж байсан байранд нь барьцаалсан байна. Тэд израилийн тамирчдыг барьцаалснаа зарлан [[Израил]] ба [[ХБНГУ]]-ын [[шорон]]д хоригдож байгаа [[палестины хоригдлууд]]ыг суллах шаардлага тавьсан байна. [[Баруун Германы цагдаа]] болон [[тусгай хүчнийхэн]] [[барьцаалагч]] нарын байсан байрыг бүслэн хаасан байна. Энэ үед [[Изриалийн нууц алба]] болох [[Моссад]] [[алан хядагч]], барьцаалагчидтай тэмцэх тусгай бүлгийг байшинд нэвтрүүлэн [[тусгай ажиллагаа]] явуулахыг [[Баруун Герман]]ы талд санал болгожээ. Гэвч баруун Германы тал саналд татгалзсан хариу өгч барьцаалагч нарын шаардлагыг биелүүлэхгүй байх шийдвэр гарган өөрийн тусгай хүчний хүчээр [[барьцаалуулагч]] нарыг чөлөөлөх шийдвэр гаргасан байна. Тэднийг чөлөөлөх үед 11 барьцаалагчийн 8-ийг устган 3-ыг баривчилсан бөгөөд барьцаалуулагч нарыг амьдаар нь аварч чадаагүй ба тусгайн 1 ажилтан амь үрэгдэн хохирчээ. Ерөнхийдөө [[аврах ажиллагаа]] бүрэн бүтэлгүйтэж дууссан нь Баруун Германы тусгай хүчний бэлтгэл маш хангалтгүй муу байсныг харуулсан байна. Халдлага үйлдэгсэд хотхонд нэвтрэхдээ Германы [[Неонацизм|нео-Нацистуудаас]] туслалцаа авсан гэдэг<ref>{{citation|first1=Gunther |last1=Latsch|first2=Klaus|last2=Wiegrefe|title=Files Reveal Neo-Nazis Helped Palestinian Terrorists|date=18 June 2012|url=http://www.spiegel.de/international/germany/files-show-neo-nazis-helped-palestinian-terrorists-in-munich-1972-massacre-a-839467.html|publisher=Spiegel Online}}</ref>. Амжилтгүй болсон аврах оролдлогын үеэр "Хар есдүгээр сар"-ын 8 гишүүний 5 нь цагдаагийнхний суманд өртөж алагдсан. Амьд үлдсэн 3 барьцаалагч баривчлагдсан ч Хар есдүгээр сарынхан [[Люфтханза]]гийн онгоцыг барьцаалсан хэрэг гарч, тэрхүү гурван алан хядагчийг Баруун Германы тал суллахаас өөр аргагүй болсон түүхтэй. ==Сургамж== Энэхүү эмгэнэлт явдлаас сургамж авсан Израил үүнээс хойш [[алан хядагч барьцаалагч]] нартай хэзээ ч [[тохиролцоо]] хийхгүй харин ийм үйлдэл бүхэнд түүнийг зохион байгуулсан алан хядагч нарыг устгах болохоо албан ёсоор мэдэгдэсэн байна. Изриаль Моссадын тусгай хүчний бэлтгэлийг сайжруулан алан хядагч нартай тэмцэн [[өшөө авах тусгай хэсгийг]] маш нууцаар зохион байгуулссан байна. Үүнээс хойш [[Палестиныг чөлөөлөх байгууллага]] болон бусад [[Арабын салан тусгаарлах байгууллагууд]]ын эсрэг тэд нарын удирдагч, барьцаалалтыг зохион байгуулагч, оролцогч нарыг аль ч улсын нутаг дэвсгэрт байсан хамаагүй устгах үйл ажиллагаануудыг хийж эхэлжээ. [[Палестин]]ы тал Изриалийн талд олон улсын түвшинд шахалт учруулах зорилгоор [[Изриалын иргэний агаарын нисэх компаниуд]]ын [[онгоц]]уудыг удаа дараалан барьцаалж эхэлсэн байна. Үүний хариуд Израилийн [[Моссад]] түүнийг зохион байгуулагч нарыг [[Иордан]], [[Египет]], [[Ливи]], [[Франц]], [[Швед]] болон бусад улсуудад алах олон удаагийн тусгай ажиллагаануудыг нууцаар зохион байгуулжээ. Эдгээрийг тухайн улсын эрх баригч нарт мэдэгдэлгүй [[хуурамч бичиг баримт]] ашиглан зохион байгуулж байсан нь тухайн аллагыг мөрдөн шалгалтаар илрэн түүнд оролцогч нарын заримыг баривчилсан нь [[дэлхий]] даяар ихээхэн шуугиан тарьжээ. Түүнчилэн Моссад Шведэд аллага хийхдээ тус улсын иргэн болсон энгийн [[иргэн]]ийг алан хядагчтай андууран устгасан нь бүүр байдлыг хүндрүүлсэн ба [[Канад]] болон бусад улсууд өөрийнх нь [[гадаад паспорт]]ууд яагаад израилийн иргэдэд хуурамчаар олгогдсон байсан тухай албан ёсны асуулгыг [[Изриалийн Гадаад явдлын яам]]анд албан ёсоор тавьсан байна. == Хохирогчид == ;барьцаацлуулалтын эхэнд буудуулсан * [[Moshe Weinberg]], бөхийн дасгалжуулагч * [[Yossef Romano]], хүндийн өргөгч ;нисдэг тэрэгний зүүн талд буудуулж ба грантанд өртсөн :Тэд нарыг суух команд өгсөн байна: * [[Ze'ev Friedman]], хүндийн өргөгч * [[David Mark Berger|David Berger]], хүндийн өргөгч * [[Yakov Springer]], хүндийн өргөлтийн шүүгч * [[Eliezer Halfin]], бөх ;нисдэг тэрэгний баруун талд буудуулсан :Тэд нарыг суух команд өгсөн байна: * [[Yossef Gutfreund]], бөхийн туслах * [[Kehat Shorr]], буудлагын дасгалжуулагч * [[Mark Slavin]], бөх * [[Andre Spitzer]], дасгалжулагч * [[Amitzur Shapira]], дасгалжуулагч ;агаараар дайрах үед буудуулсан * Anton Fliegerbauer, германы цагдаагийн офицер ;германы цгадаа нарт буудуулсан палестинчууд * [[Luttif Afif]] ("Issa") * Yusuf Nazzal ("Tony") * Afif Ahmed Hamid ("Paolo") * Khalid Jamal ("Salah") * Ahmed Chic Thaa ("Abu Halla") ==Эшлэл== {{Reflist}} [[Ангилал:Террорист халдлага]] [[Ангилал:Мюнхен]] [[Ангилал:20-р зууны Израилын түүх]] [[Ангилал:Герман дахь эрүүгийн хэрэг]] [[Ангилал:Аллага]] [[Ангилал:Герман-Израилын харилцаа]] [[Ангилал:1972 оны эрүүгийн хэрэг]] [[Ангилал:1972 оны улс төр]] [[Ангилал:1972 оны зөрчилдөөн]] kinx7bmb3cytmlzpal836upwtsvezn5 Загвар.Улс орны танилцуулга 0 34125 867762 353218 2026-08-30T11:58:26Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867762 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Загвар:Улс орны танилцуулга]] di60zqhd8o8uzfpvesweaybrh62y2yh Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 0 34774 867692 867261 2026-08-30T06:03:48Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867692 wikitext text/x-wiki {{Short description|1918-1933 онуудад Герман улс}} {{Инфобокс улс | native_name = {{lang|de|Deutsches Reich}}<!-- Do not replace with Weimar Republic as this parameter is for the OFFICIAL name. --> | conventional_long_name = Германы Эзэнт Гүрэн<!-- Do not replace with Weimar Republic as that is the COMMON NAME whereas this parameter is for the official name. --> | common_name = Ваймарын Бүгд Найрамдах | p1 = Германы эзэнт гүрэн | flag_p1 = Flag of Germany (1867–1918).svg | s1 = Нацист Герман | flag_s1 = Flag of Germany (1933–1935).svg | image_flag = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | flag_type = [[Германы далбаа#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1918–1933)|Далбаа]]<br>(1919–1933) | image_coat = Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg | coa_size = 80 | symbol_type = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын сүлд|Сүлд]]<br>(1919–1928) | national_anthem = {{lang|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}<br />"Германчуудын дуу"<br /> (1922 оноос)<ref name="faz-20120904">{{cite news |access-date=2022-08-04 |first=Винфрид |last=Клайн |date=2012-09-14 |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |title=Wer sind wir, und was wollen wir dazu singen? |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/geisteswissenschaften/vom-deutschlandlied-zur-nationalhymne-wer-sind-wir-und-was-wollen-wir-dazu-singen-11878854.html |website=FAZ.NET}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref><br> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Deutschlandlied (old recording).oga]]}}</div> | image_map = Weimar Republic 1930.svg | map_width = 250px | image_map_caption = Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 1930 онд | image_map2 = Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg | image_map2_caption = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын засаг захиргааны хуваарь|Герман улсууд]] 1925 онд | population_density_km2 = 133.129 | capital = [[Берлин]] | coordinates = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Стандарт Герман хэл|Герман]] | common_languages = {{hidden|'''Албан бус:'''|[[Доод Герман хэл|Доод Герман]], [[Польш хэл|Польш]], [[Лимбург хэл|Лимбург]], [[Фриз хэлнүүд|Фриз]], [[Идиш хэл|Идиш]], [[Дани хэл|Дани]], [[Сорб хэл|Сорб]], [[Синти Цыган хэл|Синти]], [[Литва хэл]]|style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal;}} | religion = 1925 оны тоолого:<ref>{{Webarchiv|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |wayback=20160809154418 |text=Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939) |archiv-bot=2026-05-24 03:22:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809154418/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |date=9 August 2016 }} Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser and Anselm Faust. Munich: Verlag C. H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.</ref>{{plainlist| * 64.1% [[Протестант]] ([[Лютеран]], [[Кальвинизм]], [[Нэгдсэн сүм|Нэгдсэн]]) * 32.4% [[Ромын Католик]] * 0.9% [[Герман дахь еврейчүүдийн түүх|Еврей]] * 2.6% Бусад}} | demonym = Германчууд | government_type = Холбооны [[Холимог засаглалын систем|хагас-ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]] * [[Ардын Төлөөлөгчдийн зөвлөл|түр засгийн газар]] {{small|(1918 оны 11 сарын 10-наас 1919 оны 2 сарын 13 хүртэл)}} * ерөнхийлөгчийн [[зарлигаар засаглал]] {{small|(1930–1933)}} | title_leader = [[Германы ерөнхийлөгч (1919–1945)|Ерөнхийлөгч]] | year_leader1 = 1919–1925 | leader1 = [[Фридрих Эберт]] | year_leader2 = 1925–1933 | leader2 = [[Паул фон Хинденбург]] | title_deputy = [[Германы канцлер#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1919–1933)|Канцлер]] | year_deputy1 = 1918 (анхны) | deputy1 = [[Friedrich Ebert]] | year_deputy2 = 1933 (сүүлийн) | deputy2 = [[Адольф Хитлер]] | era = [[Дайны хоорондын үе]] | event_start = [[Германд бүгд найрамдах улсын тунхаглал|Тунхаглав]] | date_start = 11 сарын 9, | year_start = 1918 | event1 = [[Ваймарын Үндсэн хууль|Үндсэн хууль]] | date_event1 = 8 сарын 11, 1919 | event2 = [[Үндэстнүүдийн Лиг]]т элссэн | date_event2 = 9 сарын 8, 1926 | event3 = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхийлөгчийн засгийн газрууд|Зарлигаар засаглаж]] эхлэв | date_event3 = 3 сарын 29, 1930<ref name="Adam-2005"/> | event4 = [[Адольф Хитлер|Хитлер]] [[Адольф Хитлерийн эрх мэдэлд хүрэлт#Хяналтыг булаан авсан (1931–1933)|тангараг өргөв]] | date_event4 = 1 сарын 30, 1933 | event5 = [[Рейхстагийн галын зарлиг]] | date_event5 = 2 сарын 28, 1933 | event_end = [[1933 оны Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль|Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль]] | date_end = 3 сарын 23, | year_end = 1933<ref>{{cite encyclopedia |url=http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |title=The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933 |first=Уильям Л. |last=Хош |date=2007-03-23 |encyclopedia=[[Britannica.com|Britannica]] Blog |language=en-US |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311083054/http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |wayback=20190311083054 |text=The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933 |archiv-bot=2026-08-30 06:03:47 InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |title=The law that 'enabled' Hitler's dictatorship |date=2013-03-23 |website=[[DW.com]] |language=en |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907195649/https://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |title=Republic to Reich: A History of Germany 1918–1945 |last=Мэйсон |first=К. Ж. |publisher=McGraw-Hill}}</ref> | legislature = [[Хоёр танхимт]] | house1 = [[Рейхсрат (Герман)|Рейхсрат]] ''(де-факто)'' | type_house1 = [[Дээд танхим]] | house2 = [[Рейхстаг (Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс)|Рейхстаг]] | type_house2 = [[Доод танхим]] | stat_year1 = 1925 | stat_area1 = 468787 | ref_area1 = <ref name="Wahlen in der Weimarer Republik">{{cite web |url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |title=Das Deutsche Reich im Überblick |work=Wahlen in der Weimarer Republik |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121115812/http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |url-status=live }}</ref> | stat_pop1 = 62,411,000 | ref_pop1 = <ref name="Wahlen in der Weimarer Republik" /> | currency = {{Unbulleted list|1919–23 [[Цаасан марк|"Цаасан марк" (ℳ)]] |1923–24 [[Рентенмарк]] (RM) |1924–33 [[Райхсмарк|Райхсмарк (ℛℳ)]]}} | today = {{plainlist| * [[Герман]] * [[Польш]] * [[Орос]]{{efn|[[Калининград муж]]}} * [[Литва]]{{efn|[[Клайпеда хошуу|Клайпеда]] ба [[Таураге хошуу]]ны хэсэг}} *[[Нидерланд]]{{efn|[[Дуйвелсберг]]}}}} }} '''Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс''' ({{lang-de|Weimarer Republik}}) бол 1919 онд [[Германы Хаант Улс]]ын дараа байгуулагдсан [[парламентын ардчилсан]] засаглалтай [[холбооны бүгд найрамдах]] улс юм. Энэ улс 1933 онд [[Адольф Хитлер]] засгийн эрхэнд гарч Райхсканцлер болсоноор дуусгавар болсон байна. [[Ваймар]] нь энэхүү бүгд найрамдах улсыг байгуулах Үндсэн хуулийн чуулган болсон хотын нэр юм. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Weimar Republic|Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс}} * {{DNB-Portal|4065109-5|TEXT=Ном зүй:}} * Arnulf Scriba: [http://www.dhm.de/lemo/html/weimar/ Die Weimarer Republik] == Эх сурвалж == === Тэмдэглэл === {{Notelist}} === Эшлэл === {{reflist}} [[Ангилал:Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс| ]] [[Ангилал:20-р зууны Германы түүx]] [[Ангилал:1919 онд байгуулагдсан]] 8sfkf4wpz3z6ddm730s8b6wrp3sgpm4 Дижикстрагийн алгоритм 0 38026 867697 867265 2026-08-30T07:59:26Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867697 wikitext text/x-wiki [[Файл:Dijkstra Animation.gif|thumb|right]] '''Дижикстрагийн алгоритм''', Dijkstra –ийн алгоритмыг 1956 онд Нидерландын компьютерын эрдэмтэн судлаач Edsger Dijkstra үүсгэн томъёолсон ба 1959 онд нийтлүүлсэн. Графийн хайлтийн алгоритм бөгөөд нэг эхтэй богино замын бодлогыг шийдвэрлэдэг. Графийн ирмэгүүд нь сөрөг биш утгатай нэг эхтэй богино замын бодлогыг шийдсэн бөгөөд хамгийн богино замын модыг гаргаж өгдөг. Энэ алгоритм нь хамгийн бага замыг олохдоо эхний цэгээс графын зангилаа бүрээр дайрдаг. Алгоритм нь нэг зангилаанаас өөр нэг зангилаа очих хамгийн богино замыг олохоор ажиллах ба хамгийн дөт замыг олмогц програм зогсоно. Жишээлбэл: Дижикстрагийн алгоритм нь нэг хотоос өөр нэг хотруу холбосон эхлэлийн цэг болон төгсгөлийн цэгийн хоорондох зай хамгийн богино байхаар тооцон олдог. Улмаар , хамгийн эхний богино зам бол сүлжээний шугамын протоколуудад өргөн ашигладаг, тухайлбал IS-IS ба OSPF(нээлттэй хамгийн эхний богино зам) юм. Дижикстрагийн анхны алгоритмийн бага эрэмбийг олох дараалалд O(|V2|) –ийг хэрэглэдэггүй. V нь координатын босоо тэнхлэг дэх тоо. Энэ алгоритмын санааг Leyzorek бас дэвшүүлж байсан. Бага эрэмбэтэй дараалал дээр суурилсан Fibonacci-ийн овоолго байдлаар O(|E|+|V|log|V|) томёонд хэрэгжүүлсэн. E- эрмэгийн тоо Энэ нь шинж тэмдэггүй ,сөрөг биш утгагай, нэг эхтэй ,богино замаа хамгийн хурдан мэдэх алгоритм юм. == 1.Алгоритм == [[Image:Dijkstras progress animation.gif|thumb|Illustration of Dijkstra's algorithm search for finding path from a start node (lower left, red) to a goal node (upper right, green) in a [[robotics|robot]] [[motion planning]] problem. Open nodes represent the "tentative" set. Filled nodes are visited ones, with color representing the distance: the greener, the farther. Nodes in all the different directions are explored uniformly, appearing as a more-or-less circular [[wavefront]] as Dijkstra's algorithm uses a [[consistent heuristic|heuristic]] identically equal to 0.]] Бид одоо анхны гэж нэрлэгдсэн зангилаанаас эхэлнэ. Заннгилааны зайг Y үсгээр тэмдэглэнэ. Анхны зангилаанаас Y хүртэлхийг зай гэдэг. Дижикстрагийн алгоритмаар зарим анхдагч зайн утгуудыг оноож өгдөг, алхам алхмаар сайжруулдаг. 1. Эхлээд бүх зангилаандаа анхны утгыг олгоно: Тэр нь манай анхны зангилаанаас бусад зангилаанд тодорхойгүй буюу тэг гэдэг утга өгнө. 2. Анхдагч зангилааг тухайн зангилаа болгож авна. Бүх зангилааг агуулсан зочлоогүй зангилаануудын олонлогыг үүсгэнэ. 3. Тухайн зангилааны хувьд хөрш зангилаануудад анхааран тэдрээрийг урьдчилан бодож тооцоолно. Одоогийн а зангилаа 6-ийн урттай гэж тэмдэглэгдсэн, түүний b хөрш зангилаатай холбогдсон ирмэгийн урт нь 2 бол b хүртэлх урт нь (6+2=8) болно. Хэрэв энэ зай нь өмнө b хүртэлх урьдчилсан зайнаас бага бол түүнийг дарж бичнэ. Шалгаж үзсэн ч гэсэн (зочилсон ) гэж тэмдэглээгүй бол тэр зангилаа зочлоогүй олонлогт байсаар байна. 4. Тухайн зангилааны бүх хөршүүдийг авч үзсэний дараа тухайн зангилааг зочилсон гэж тэмдэглээд зочлоогүй олонлогоос хасна. Зочилсон зангилааг дахин хэзээ ч шалгахгүй. 5. Хэрвээ очих ёстой эцсийн зангилааг зочилсон гэж тэмдэглэсэн бол (2 зангилааны хоорондох зам) тодорхойлогдсон, хэрэв зочлоогүй олонлог дахь зангилаануудын урьдчилсан хамгийн бага зай нь тодорхойгүй бол (төлөвлөгдсөн нэвтрэлт дууссан эсвэл анхны зангилаа болон үндсэн зочлоогүй зангилааны хооронд холбоо байхгүй байна). Тэгээд алгоритм дуусна. 6. Хамгийн бага урьдчилсан зайтай зочлоогүй зангилааг шинэ тухайн зангилаа болгоод 3-р алхам руу буцаана. == Тайлбар/description/ == :Та хотын газрын зургаас нэг газарт хүрэх хамгийн богино замыг олохын тулд анх эхлэх газар болон явах замаа тодорхойлох хэрэгтэй. Явах замаа тодорхойлохдоо: эхлэх цэгээс очих газар хүртлээ шулуунаар холбоно. Үүнийг хязгааргүй орон зайд ашиглах боломжгүй гэхдээ очоогүй газруудаа хаяглалгүй үлдээдэг.... == Ажиллах, гүйцэтгэх хугацаа == Дижикстрагын алгоритмын дээд хугацааг тооцоолохдоо төгсгөлийн тоо/E/ ба оройн тоо/V/ дүрсэлж болох ба функцээр илэрхийлэхэд |E|, |V| гэж тэмдэглэдэг. Ямарч oройн Q олонлогийн явах хугацаа О(|E|*dkq + |V|*emq) dkq ба emq нь хамгийн цөөн үйлдэл ба бага хугацаа зарах үйлдлүүд юм. Хамгиин хялбар Дижикстрагын алгоритмын хэрэглээ бол Q-г жирийн хэлхээтэй жагсаалт эсвэл цуваанд хадгалж, хамгийн бага хугацааг гаргах бол Q дэх оройнуудаас шугаман хайлт хийх юм. Энэ тохиолдолд явах хугацаа О(|E|+|V|^2)=O(|V|^2). Сийрэг граф-д Дижисктрагын алгоритмыг холбоост листэнд хийж хоёртын модны хайлт, хоёртын овоолго эсвэл фибонакын овоолгын анхдагч дарааллаар ашиглаж хамгийн бага хугацаа олохыг хурдан болгож алгоритмаа үр дүнтэйгээр шийдвэрлэсэн. Хоёртын модны хайлт эсвэл , хоёртын овоолго хэрэглэж хугацааг О((|E|+|V|)log|V|) олно. Энэ нь O(|E|log|V|)-ээр граф холбоостой үед дийлэгддэг. Энгийн хоёртын овоолго дээр О(|V|)хугацааг хэмнэхийн тулд oрой болгоны заагчийг овоолгын заагчтай хамт санах хэрэгтэй (бас анхны дараалал Q өөрчлөгдөхөд хугацаа хоцрогдолгүй байх ). Тэгэхлээр зөвхөн O(lov|V|)цаг авна. Фибонакын овоолго үүнийг O(|E|+|V|log|V|) болгож сайжруулна. Чиглэл нь тодорхой бус график зурган дээр хамгийн богино замыг шугаман хугацаанд олох боломжтой, оройнуудыг хамгийн богино хугацаанд бага зам туулхаар тооцоолон бодохдоо математикийн дүрмийн боловсруулалтыг ашигладаг. ==Тэмдэглэл== {{reflist}} == Эшлэл == * {{cite journal | authorlink = Edsger W. Dijkstra | first1 = E. W. | last1 = Dijkstra | url = http://www-m3.ma.tum.de/twiki/pub/MN0506/WebHome/dijkstra.pdf | title = A note on two problems in connexion with graphs | journal = Numerische Mathematik | volume = 1 | year = 1959 | pages = 269–271 | ref = harv | doi = 10.1007/BF01386390 | access-date = 2013-12-06 | archive-date = 2020-01-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200123110037/http://www-m3.ma.tum.de/foswiki/pub/MN0506/WebHome/dijkstra.pdf | url-status = dead }} * {{cite book | author1-link = Thomas H. Cormen | first1 = Thomas H. | last1 = Cormen | author2-link = Charles E. Leiserson | first2 = Charles E. | last2 = Leiserson | author3-link = Ronald L. Rivest | first3 = Ronald L. | last3 = Rivest | author4-link = Clifford Stein | first4 = Clifford | last4 = Stein | title = [[Introduction to Algorithms]] | edition = Second | publisher = [[MIT Press]] and [[McGraw–Hill]] | year = 2001 | isbn = 0-262-03293-7 | chapter = Section 24.3: Dijkstra's algorithm | pages = 595–601}} * {{cite conference|first1=Michael Lawrence|last1=Fredman|authorlink1=Michael Fredman|first2=Robert E.|last2=Tarjan|authorlink2=Robert Tarjan|title=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms|conference=25th Annual Symposium on Foundations of Computer Science|year=1984|publisher=[[IEEE]]|pages=338&ndash;346|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/SFCS.1984.715934|ref=harv|doi=10.1109/SFCS.1984.715934}} {{Webarchiv|url=http://www.computer.org/portal/web/csdl/doi/10.1109/SFCS.1984.715934 |wayback=20121011090757 |text=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms |archiv-bot=2026-08-30 07:59:26 InternetArchiveBot }} * {{cite journal|first1=Michael Lawrence|last1=Fredman|authorlink1=Michael Fredman|first2=Robert E.|last2=Tarjan|authorlink2=Robert Tarjan|title=Fibonacci heaps and their uses in improved network optimization algorithms|journal=Journal of the Association for Computing Machinery|volume=34|year=1987|pages=596&ndash;615|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=28874|ref=harv|doi=10.1145/28869.28874|issue=3}} * {{cite journal | first1 = F. Benjamin | last1 = Zhan | first2 = Charles E. | last2 = Noon | month =February | year = 1998 | title = Shortest Path Algorithms: An Evaluation Using Real Road Networks | url = https://archive.org/details/sim_transportation-science_1998-02_32_1/page/65 | journal = [[Transportation Science]] | volume = 32 | issue = 1 | pages = 65–73 | doi = 10.1287/trsc.32.1.65}} * {{cite book|first1=M.|last1=Leyzorek|first2=R. S.|last2=Gray|first3=A. A.|last3=Johnson|first4=W. C.|last4=Ladew|first5=S. R.|last5=Meaker, Jr.|first6=R. M.|last6=Petry|first7=R. N.|last7=Seitz|title=Investigation of Model Techniques &mdash; First Annual Report &mdash; 6 June 1956 &mdash; 1 July 1957 &mdash; A Study of Model Techniques for Communication Systems|publisher=Case Institute of Technology|location=Cleveland, Ohio|year=1957|ref=harv}} * {{cite journal|first1=D.E.|last1=[[Donald_Knuth|Knuth]]|title=A Generalization of Dijkstra's Algorithm|url=https://archive.org/details/information-processing-letters_1977-02_6_1/page/1|journal=[[Information Processing Letters]]|volume=6|number=1|pages=1–5|year=1977}} == Холбоос == {{linkfarm|date=September 2012}} {{Commons category|Dijkstra's algorithm}} * C/C++ ** [https://github.com/xtaci/algorithms/blob/master/include/dijkstra.h Dijkstra's Algorithm in C++] ** [http://www.boost.org/doc/libs/1_43_0/libs/graph/doc/dijkstra_shortest_paths.html Implementation in Boost C++ library] ** [https://web.archive.org/web/20141231054104/http://www.rawbytes.com/dijkstras-algorithm-in-c/ Dijkstra's Algorithm in C Programming Language] * Java ** [http://www.dgp.toronto.edu/people/JamesStewart/270/9798s/Laffra/DijkstraApplet.html Applet by Carla Laffra of Pace University] ** [https://web.archive.org/web/20200217212029/http://students.ceid.upatras.gr/~papagel/english/java_docs/minDijk.htm Visualization of Dijkstra's Algorithm] ** [https://web.archive.org/web/20070927234553/http://www-b2.is.tokushima-u.ac.jp/~ikeda/suuri/dijkstra/Dijkstra.shtml Shortest Path Problem: Dijkstra's Algorithm] ** [http://www.unf.edu/~wkloster/foundations/DijkstraApplet/DijkstraApplet.htm Dijkstra's Algorithm Applet] ** [http://code.google.com/p/annas/ Open Source Java Graph package with implementation of Dijkstra's Algorithm] ** [https://web.archive.org/web/20150307205448/http://www.stackframe.com/software/PathFinder A Java library for path finding with Dijkstra's Algorithm and example Applet] ** [https://github.com/graphhopper/graphhopper/tree/90879ad05c4dfedf0390d44525065f727b043357/core/src/main/java/com/graphhopper/routing Dijkstra's algorithm as bidirectional version in Java] * C#/.Net ** [https://web.archive.org/web/20081202152613/http://www.codeproject.com/KB/recipes/ShortestPathCalculation.aspx Dijkstra's Algorithm in C#] ** [https://web.archive.org/web/20111229201146/http://www.codeproject.com/KB/recipes/FastHeapDijkstra.aspx Fast Priority Queue Implementation of Dijkstra's Algorithm in C#] ** [https://web.archive.org/web/20180121140629/http://quickgraph.codeplex.com/ QuickGraph, Graph Data Structures and Algorithms for .NET] * [https://web.archive.org/web/20141220002741/http://optlab-server.sce.carleton.ca/POAnimations2007/DijkstrasAlgo.html Dijkstra's Algorithm Simulation] * [http://purl.umn.edu/107247 Oral history interview with Edsger W. Dijkstra], [[Charles Babbage Institute]] University of Minnesota, Minneapolis. * [http://www.cs.sunysb.edu/~skiena/combinatorica/animations/dijkstra.html Animation of Dijkstra's algorithm] * [http://bonsaicode.wordpress.com/2011/01/04/programming-praxis-dijkstra’s-algorithm/ Haskell implementation of Dijkstra's Algorithm] on Bonsai code * [http://hansolav.net/sql/graphs.html Implementation in T-SQL] * [https://web.archive.org/web/20121218050306/http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/20025-advanced-dijkstras-minimum-path-algorithm A MATLAB program for Dijkstra's algorithm] * [https://web.archive.org/web/20140116200833/http://www.turb0js.com/a/Dijkstra%27s_Algorithm Step through Dijkstra's Algorithm in an online JavaScript Debugger] [[Ангилал:Оновчлолын алгоритм]] [[Ангилал:Граф хайлтын алгоритм]] [[Ангилал:Routing]] [[Ангилал:Аялал ба маршрутын төлөвлөлт]] qfqrtj5b00n6ownj95wgnuuxqczh01v Монгол ард (нисэх онгоцны эскадриль) 0 39024 867682 778092 2026-08-30T02:58:35Z Chongkian 21163 867682 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mongol Ard Fighter Squadron Memorial.jpg|thumb|[[Улаанбаатар]] дахь «Монгол ард» эксадрилийн дурсгалын хөшөө]] 1943 оны III сард болсон БНМАУ-ын XXVI бага хурал Улаан армид туслах талаар гүйцэтгэсэн ажлыг сайшаагаад «Монгол ард» хэмээх нисэх онгоцны эскадриль байгуулах шинэ шийдвэр дэвшүүлжээ. Монголын ард түмэн уг эскадриль байгуулахад шаардагдах хөрөнгийг 4 cap хагасын хугацаанд хуримтуулсан байна. 1943 оны IX сарын 25-нд Смоленск мужийн төмөр замын Вязовая өртөөний ойролцоох хээрийн аэродром дээр бөөрөн дээрээ «Монгол ард» гэсэн үсгийг тод цагаан будгаар бичсэн «Ла-5» маркийн байлдааны 12 нисэх онгоцоос бүрдсэн «Монгол ард» нисэх онгоцны эскадрилийг гардуулжээ. == Цахим холбоос == * [http://ava.org.ru/iap/2g.htm Зургууд 2 ГИАП ] [[Ангилал: Түүхий]] b5otxskl4x421nwc875mv7jqlqe26yl 867683 867682 2026-08-30T02:59:27Z Chongkian 21163 867683 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mongol Ard Fighter Squadron Memorial.jpg|thumb|[[Улаанбаатар]] дахь «Монгол ард» эксадрилийн дурсгалын хөшөө]] 1943 оны III сард болсон БНМАУ-ын XXVI бага хурал Улаан армид туслах талаар гүйцэтгэсэн ажлыг сайшаагаад «Монгол ард» хэмээх нисэх онгоцны эскадриль байгуулах шинэ шийдвэр дэвшүүлжээ. Монголын ард түмэн уг эскадриль байгуулахад шаардагдах хөрөнгийг 4 cap хагасын хугацаанд хуримтуулсан байна. 1943 оны IX сарын 25-нд Смоленск мужийн төмөр замын Вязовая өртөөний ойролцоох хээрийн аэродром дээр бөөрөн дээрээ «Монгол ард» гэсэн үсгийг тод цагаан будгаар бичсэн «Ла-5» маркийн байлдааны 12 нисэх онгоцоос бүрдсэн «Монгол ард» нисэх онгоцны эскадрилийг гардуулжээ. == Цахим холбоос == * [http://ava.org.ru/iap/2g.htm Зургууд 2 ГИАП ] [[Ангилал: Түүхий]] {{Mongolia-stub}} 6wynnsvra87bbgc7upjum1bgkjxth7x Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академи 0 39991 867684 829512 2026-08-30T03:11:12Z Chongkian 21163 867684 wikitext text/x-wiki [[File:Mongolian Academy of Sciences.jpg|thumb|Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академи]] '''Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академи''' нь [[Монгол Улс]]ад [[шинжлэх ухаан]], тэргүүний [[технологи]]йг зохион бүтээх, хөгжүүлэх зорилго бүхий шинжлэх ухааны нэг байгууллага юм. Шинжлэх ухааныг өмчлөх аргагүй тул хувийн судалгаа, шинжилгээний байгууллагыг Монгол улс хүлээн зөвшөөрнө.<ref>{{Cite web |url=https://www.ac.mn/c/950432?content=964994 |title=Монгол улсын Шинжлэх ухааны Академийн эрх зүйн байдлын тухай |access-date=2021-09-20 |archive-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920213116/https://www.ac.mn/c/950432?content=964994 |url-status=dead }}</ref> ==Түүх== XIII зуунд Их хаан [[Хубилай хаан|Хубилай]] “Бичгийн мэргэдийн хүрээлэн” буй болгосон нь монголчууд эрдэм номыг эрхэмлэн дээдэлж ирсэний илэрхийлэл билээ. 1921 оны 11 дүгээр сарын 9-ний өдрийн Ардын Засгийн газрын хурлаар хэлэлцүүлэн баталж, улмаар мөн сарын 22-ний өдөр [[Богд хаан]] зөвшөөрч зарлиг буулган мутрын тэмдэг дарснаар [[Судар бичгийн хүрээлэн|"Судар бичгийн хүрээлэнг]]" байгуулсан явдлыг баталгаажуулсан байна. Улмаар Монгол улсад шинэ үеийн шинжлэх ухааны төв байгууллага бий болсон түүхтэй бөгөөд хожим нь 1930 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэн, 1957 онд Шинжлэх ухаан, дээд боловсролын хүрээлэн болгон өргөжин тэлсээр БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1961 оны 5 дугаар сарын 16-ны өдрийн зарлигаар Шинжлэх ухааны Академи болон зохион байгуулагдсан юм. Монгол Улсын Их Хурлаас 1996 онд баталсан “Монгол улсын Шинжлэх ухааны Академийн эрх зүйн байдлын тухай” хуулиар ШУА нь тус улсад шинжлэх ухаан, тэргүүний технологийг зохион бүтээх, хөгжүүлэх зорилго бүхий шинжлэх ухааны нэг байгуулага болохыг хуульчлан заасан юм. Өнөөдрийн байдлаар ШУА-ийн шууд харьяалалд 14 эрдэм шинжилгээний хүрээлэн<ref>{{Cite web |url=https://www.ac.mn/c/1146365 |title=Archive copy |access-date=2021-09-20 |archive-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920213142/https://www.ac.mn/c/1146365 |url-status=dead }}</ref>, 2 салбарын төрөлжсөн академи<ref>{{Cite web |url=https://www.ac.mn/c/953136?content=1169939&r=1151685 |title=Archive copy |access-date=2021-09-20 |archive-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920212926/https://www.ac.mn/c/953136?content=1169939&r=1151685 |url-status=dead }}</ref> үйл ажиллагаа явуулж байна. 1964 онд Химийн хүрээлэн, 1965 онд Биологийн хүрээлэн, 1972 онд Философи, социологи, эрхийн хүрээлэн, 1973 онд Физик-техникийн хүрээлэн, Математикийн хүрээлэн, Ботаникийн хүрээлэн, 1976 онд Үйлдвэрлэх хүчний хөгжил байршлын хүрээлэн, Дорно дахин судлалын хүрээлэн зэргийг шинээр байгуулжээ. == ШУА-ийн үе үеийн удирдлага == # Судар бичгийн хүрээлэнгийн дарга гүн [[Сангажавын Жамьян]]. 1921-1930 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн захирал [[Анандын Амар]]. 1930-1932 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн жинхэнэ дарга [[Лхамсүрэнгийн Дэндэв]]. 1932-1940 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн жинхэнэ дарга [[Баярын Жаргалсайхан]]. 1940-1941 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн жинхэнэ дарга [[Жалцавын Дүгэрсүрэн]]. 1941-1946 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн захирал [[Цэндийн Дамдинсүрэн]]. 1950-1953 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх ухааны хорооны дарга [[Нямын Жагварал]]. 1953-1957 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх Ухаан Дээд Боловсролын Хүрээлэнгийн захирал [[Дондогийн Цэвэгмид]]. 1960-1961 # БНМАУ-ын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч [[Базарын Ширэндэв]]. 1961-1982 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч [[Чойдогийн Цэрэн]]. 1982-1987 он. # БНМАУ-ын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч [[Намсрайн Содном]]. 1987-1990 он. # Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч- [[Думаажавын Баатар]]. 1991-1996 он. # Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч- [[Баатарын Чадраа]]. 1996-2000 он. # Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч-[[Батболдын Энхтүвшин]]. 2008-2016 он. # Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч- [[Дүгэрийн Рэгдэл]]. 2016-2024 он. # Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч- Содномсамбуугийн Дэмбэрэл. 2024 он-одоог хүртэл. ==Их чуулган== Академийн удирдах дээд байгууллага нь академийн бүх гишүүдийн чуулган юм<ref>{{Cite web |url=https://www.ac.mn/c/953136?content=982883&r=1146352 |title=Archive copy |access-date=2021-09-20 |archive-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920212838/https://www.ac.mn/c/953136?content=982883&r=1146352 |url-status=dead }}</ref>. Их чуулган нь жилд хоёроос доошгүй удаа хуралдаж, шинжлэх ухаан, технологийг хөгжүүлэх бодлогын хэрэгжилт, эрдэм шинжилгээ судалгааны ажлын үр дүнг хэлэлцэж судалгааны тодорхой чиглэлийг хөгжүүлэхэд Засгийн газарт дэмжлэг үзүүлэх, Монгол улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн байдалд үнэлэлт дүгнэлт өгөх, зөвлөмж гаргаж Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгч, Засгийн газарт өргөн барих, ШУА-ийн эрдэм шинжилгээ үйл ажиллагааны тайланг хэлэлцэх, Академийн ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгч, тэргүүлэгчид болон эрдэмтэн нарийн бичгийн даргыг 4 жилийн хугацаагаар сонгох болон хуулиар заагдсан бусад асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэж байдаг. ==Тэргүүлэгчид== Их чуулганы чөлөөт цагт ШУА-ийн өдөр тутмын үйл ажиллагааг Ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгчид, эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, Тэргүүлэгчид гишүүдээс бүрдсэн Академийн Тэргүүлэгчид удирддаг бөгөөд Академийн Тэргүүлэгчид ажлын албаараа дамжуулан (Тэргүүлэгчдийн газар) үйл ажиллагаагаа хэрэгжүүлдэг. *Ерөнхийлөгч: Академич, профессор [[Дүгэрийн Рэгдэл]] *Дэд ерөнхийлөгч: Академич, профессор Г.Чулуунбаатар *Эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга: Академич Б.Авид ==Бага чуулган== ШУА-ийн салбарын бага чуулганы үйл ажиллагаа нь Шинжлэх ухааны Академийн эрх зүйн байдлын тухай Монгол улсын хууль, Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академийн дүрэм, ШУА-ийн бага чуулганы дүрэм, эрх зүйн бусад актын хүрээнд шинжлэх ухаан, технологийн хөгжлийн тулгамдсан асуудал, төрөл бүрийн шинжлэх ухаан, технологийн төслийг хэлэлцэж дүгнэлт гаргах, судалгаа хөгжүүлэлтийн ажлын явц, үр дүнд хяналт тавьж, үнэлэлт дүгнэлт өгөхөд чиглэнэ. Монгол улсын Шинжлэх ухааны Академи нь: *Физик, математик, информатикийн салбарын бага чуулган *Хими, биологийн салбарын бага чуулган * Геологи, газарзүй, байгаль орчны салбарын бага чуулган *Нийгмийн шинжлэх ухааны салбарын бага чуулган *Хүмүүнлэгийн ухааны салбарын бага чуулган *Техник, технологийн салбарын бага чуулган гэсэн салбарын 6 бага чуулгантайгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Бага чуулганы үйл ажиллагааны үндсэн хэлбэр нь хуралдаан бөгөөд улиралд нэгээс доошгүй удаа хуралдаж, хэлэлцсэн асуудлаар тогтоол, зөвлөмж, дүгнэлт гаргадаг. ШУА-ийн салбарын бага чуулган тус бүр 25 гишүүнтэй бөгөөд академийн гишүүд, шинжлэх ухаан, технологийн салбарыг төлөөлөн сонгогдсон эрдэмтдээс гишүүнчлэл нь бүрддэг. Салбарын бага чуулганы гишүүдийн мэргэжлийн чиглэл, тооны хязгаарыг Шинжлэх ухааны Академийн Тэргүүлэгчдийн хурлаас тогтоодог бөгөөд гишүүний бүрэн эрхийн хугацаа 4 жил байна. Бага чуулган нь жилийн ажлын төлөвлөгөөтэйгөөр үйл ажиллагаагаа явуулах бөгөөд тайлангаа ШУА-ийн Тэргүүлэгчдийн хурлаар хэлэлцүүлэн дүгнүүлдэг. ===Бага чуулганы эрх, үүрэг=== Бага чуулган нь салбарын чиглэлээр гарсан судалгааны бүтээлийг шүүн хэлэлцэж дүгнэлт гаргах, бага чуулганы гишүүн болон шинжлэх ухааныг хөгжүүлэхэд дорвитой хувь нэмэр оруулсан эрдэмтдээс Шинжлэх ухааны Академийн гишүүнд нэр дэвшүүлэх, [[Төрийн шагнал|Монгол Улсын Төрийн шагнал]]д нэр дэвшүүлэх, эрдэмтэд, эрдэм шинжилгээний ажилтныг шагнал, урамшуулалд дэвшүүлэх, эрдмийн зэрэгтэй боловсон хүчин бэлтгэх талаар санал гаргах, бага чуулганы гишүүдийн ердийн олонхын зөвшөөрлөөр Академийн Их чуулганд санаачилгаараа асуудал оруулах зэрэг эрхтэй бол засгийн газрын захиалгатай судалгаа хөгжүүлэлтийн ажил, хөтөлбөр, төслийг сонгон шалгаруулахад үнэлгээ өгөх, магадлан шинжилгээ хийж холбогдох газарт оруулах, суурь судалгааны төслийн тайланг хэлэлцэн дүгнэлт гаргах, салбарын шинжлэх ухааны зохион байгуулалт, хөгжлийн бодлогын асуудлыг хэлэлцэх, дүгнэлт гаргах, салбарын шинжлэх ухаан, технологи, инновацын чиглэлээр эрдэм шинжилгээний хурал, зөвлөгөөн, семинар, үзэсгэлэнг дангаараа болон хамтран зохион байгуулах, улсын эдийн засаг, нийгэм, соёл, улс төрийн харилцааны хөгжлийн байдалд шинжлэх ухааны үүднээс дүгнэлт гаргаж, цаашдын чиглэл, арга замыг тодорхойлсон үндэслэл, зөвлөмж боловсруулах, эрдмийн зэрэгтэй боловсон хүчин бэлтгэхэд дэмжлэг үзүүлэх, шинжлэх ухаан, технологи, инновацын бодлогын тэргүүлэх чиглэлийг тодорхойлохтой холбогдсон дүгнэлт гаргах зэрэг үндсэн үүрэгтэй. ===Бага чуулганы гишүүний эрх, үүрэг=== Бага чуулганы гишүүн нь тухайн салбарын чиглэлээр боловсруулсан судалгаа хөгжүүлэлтийн ажлын хөтөлбөр, шинжлэх ухаан, технологи, инновацын болон суурь судалгааны төсөл, тэдгээрийн тайланд өөрийн мэргэжлийн дагуу үнэлэлт өгөх, магадлан шинжилгээ хийх, мэргэжлийнхээ дагуу шинжлэх ухаан, технологи, инновацын бодлогын тэргүүлэх чиглэлийг тодорхойлохтой холбогдуулан санал, дүгнэлт гаргах, академийн Их чуулганд зөвлөх эрхтэй оролцох, ШУА-ийн гишүүний сонгуульд өрсөлдөхөөр Бага чуулганд нэрээ шууд дэвшүүлэх, бага чуулганы гишүүний үүргийг биелүүлэхдээ шинжлэх ухааны ёс зүйн хэм хэмжээг баримтлах зэрэг эрх, үүрэгтэй. ==Гадаад хамтын ажиллагаа== ШУА-ийн гадаад хамтын ажиллагаа бүс нутгийн түвшинд төдийгүй олон улсын хэмжээнд өргөжин хөгжсөөр байна. ШУА нь Олон улсын шинжлэх ухааны зөвлөлийн жинхэн гишүүн бөгөөд дэлхийн 10 гаруй олон улсын шинжлэх ухааны төрөлжсөн байгууллага, гадаадын 30 гаруй орны 100 гаруй эрдэм шинжилгээний байгууллага, их, дээд сургуультай нийт 180 гаруй гэрээ, хэлэлцээр, санамж бичиг, хөтөлбөр, бусад төрлийн баримт бичгийн хүрээнд хамтран ажиллаж байна. 2010 оноос Шинжлэх ухааны Академи нь Азийн шинжлэх ухааны зөвлөлийг тэргүүлэх болж, Азийн Шинжлэх ухааны Академиудын холбооны удирдах зөвлөлд сонгогдон ажиллах боллоо. Эрдэм шинжилгээ судлагааны ажлын чанарыг дээшлүүлэх, тэргүүлэх чиглэл, цөм технологийн чиглэлээр хамтарсан судалгаа шинжилгээний ажил гүйцэтгэх, бүс нутгийн хэмжээнд эрдэм шинжилгээний байгууллагуудын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэн хөгжүүлэх чиглэлээр олон улсын хурал, зөвлөгөөнийг тогтмол зохион байгуулж байна. ШУА нь уламжлалт харилцаа бүхий орнуудтай байгуулсан гэрээ хэлэлцээр, хамтын ажиллагааны протокол, төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх, шинээр зарим орны академи, эрдэм шинжилгээний байгууллагатай харилцаа холбоо тогтоох, олон улсын чанартай арга хэмжээнд оролцох, хамтарсан төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх, хамтарсан экспедици ажиллуулах, эрдэмтэд солилцох зэрэг чиглэлээр идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байна. ==Эшлэл== {{Reflist}} == Цахим холбоос == * [https://web.archive.org/web/20221224111946/http://ac.mn/ Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академи] [[Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академи| ]] [[Ангилал:Шинжлэх ухааны академи]] [[Ангилал:Улаанбаатарын байгууллага]] [[Ангилал:Улаанбаатарын боловсрол]] [[Ангилал:Улаанбаатарын боловсрол ба судалгаа]] [[Ангилал:1961 онд байгуулагдсан]] f61bec2f4knp98xclijphmmsjxt5w86 Үхрийн нүд 0 40035 867727 867605 2026-08-30T11:28:30Z Bgangte 107082 /* Холбоос */ 867727 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Улаагана |image = Schwarzejohannisbeere.jpg |regnum = [[Ургамал]] |ordo = [[Saxifragales]] |familia = [[Сэрдэг]] |genus = ''[[Улаагана]]'' |}} '''Улаагана''' (Латин: ''Ribes'', дуудлага: /ˈraɪbiːz/)<ref>{{cite web |url=https://legalinfo.mn |title=Байгалийн ургамлын нөөц ашигласны төлбөрийн хэмжээ (Аймгийн ИТХ-ын тогтоолын хавсралт) |publisher=Legalinfo.mn |access-date=2026-08-29 |language=mn}}</ref> нь голчлон Бөмбөрцгийн хойд хагасын сэрүүн бүс нутгаас гаралтай, ургамлын аймгийн 200 орчим мэдэгдэж буй зүйлийг багтаасан цэцэгт ургамлын төрөл юм. Улаагана нь Сэрдэгийн (Grossulariaceae) овгийн цорын ганц төрөл юм. Монгол оронд 12 зүйлийн улаагана<ref>{{Cite book |last=Болормаа |first=Б. |url=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-66449196/66449196 |title=Монгол орны гуурст дээд ургамлын хураангуйлсан нэрийн жагсаалт |author2=Булгамаа Д. |author3=Отгонтуяа Л. |date=2019 |publisher=Монголын Бэлчээрийн Менежментийн Холбоо, ШУА-ын Ботаникийн хүрээлэн |pages=6 |language=mn}}</ref> ургадаг. Энэ төрөлд улаалзгана<ref>{{Cite book |last=Болормаа |first=Б. |url=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-66449196/66449196 |title=Монгол орны гуурст дээд ургамлын хураангуйлсан нэрийн жагсаалт |author2=Булгамаа Д. |author3=Отгонтуяа Л. |date=2019 |publisher=Монголын Бэлчээрийн Менежментийн Холбоо, ШУА-ын Ботаникийн хүрээлэн |pages=6 |language=mn}}</ref> буюу улаан улаагана<ref>{{cite web |title=Байгалийн ургамлын нөөц ашигласны төлбөрийн хэмжээ (Аймгийн ИТХ-ын тогтоолын хавсралт) |url=https://legalinfo.mn |access-date=2026-08-29 |publisher=Legalinfo.mn |language=mn}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ургамал |first=М. |url=https://cdn.gosmart.mn/a1OvFsCBkE_MtZ3ntAk__A/botany.admin/DynamicOffice/mongolian_biodiversity_plant_name_list_vol_2_2019_mon_eng.pdf?utm_source=chatgpt.com |title=Монгол орны биологийн олон янз байдал: ургамал, мөөг, бичил биетний зүйлийн жагсаалт (Дэд боть) |author2=Оюунцэцэг Б. |date=2019 |publisher=Монголика хэвлэлийн газар |pages=67 |language=mn}}</ref> (redcurrants, красная смородина), хар улаагана<ref>{{cite web |title=Байгалийн ургамлын нөөц ашигласны төлбөрийн хэмжээ (Аймгийн ИТХ-ын тогтоолын хавсралт) |url=https://legalinfo.mn |access-date=2026-08-29 |publisher=Legalinfo.mn |language=mn}}</ref><ref>{{Cite book |last=Болормаа |first=Б. |url=https://www.slideshare.net/slideshow/ss-66449196/66449196 |title=Монгол орны гуурст дээд ургамлын хураангуйлсан нэрийн жагсаалт |author2=Булгамаа Д. |author3=Отгонтуяа Л. |date=2019 |publisher=Монголын Бэлчээрийн Менежментийн Холбоо, ШУА-ын Ботаникийн хүрээлэн |pages=6 |language=mn}}</ref> буюу үхрийн нүд (blackcurrants, черная смородина), цагаан улаалзгана (whitecurrants, белая смородина), өргөст улаагана буюу тошлой (gooseberries), чулуусаг улаагана буюу хад зэрэг ургамлууд багтдаг. Эдгээр зүйлүүдийн хэд хэдэн сортыг хүнсэнд хэрэглэх зорилгоор болон цэцэрлэгжүүлэлтэд гоёл чимэглэлийн ургамал болгон тариалдаг. Мөн улааганы төрлийн ургамлууд нь таван шилмүүст нарс модыг гэмтээдэг мөөгөнцрийн эмгэг төрүүлэгч болох нарсны цэврүүт зэв өвчний (white pine blister rust) үндсэн дамжуулагч (завсрын эзэн) болдог. Улаагана нь [[биологи]]йн идэвхт бодис ихтэй ургамлын тоонд ордогоос гадна [[амин дэм]]ийн чанараараа ч жимснүүд дотроо дээгүүрт ордог. Агуулагдах аминдэмийн хувьд P, C, B1, B2 агуулдаг ба [[каротин]], [[пектин]], антиоксидант, [[фосфор]], чулууны хүчлүүд, [[антоциан]]ы ба [[флавоноид]]ын нэгдэл, [[катехин]], [[треонин]], [[эфирийн тос]] агуулдаг.<ref name="">{{cite book|author=Ц.Ичинхорлоо |title=Байгалийн эмийн сан|url=|year= 2002|publisher|isbn=|page=59}}</ref> ==Тодорхойлолт == Улааганы төрлийн ургамлууд нь цэцэг болон жимсийг хувьд маш олон янз хэлбэртэй байдаг дундаж хэмжээний бутлаг ургамал юм. Сарвуулаг болон нийлмэл навчтай байх бөгөөд зарим нь өргөстэй байдаг. Улаагана нь хос бэлэгтэй бөгөөд баг цэцэг үүсгэдэг. Зарим зүйл ургамлууд нь салангад бэлэгтэй байдаг. Тэхийн шээг буюу шивүүр улаагана нь эр эм цэцэг тусдаа бодгаль хөгждөг буюу эр тэхийн шээг, эм тэхийн шээг гэж байдаг. Зүйлээсээ хамаарч цэцэг нь ногооноос шар, улаан хүрэн хүртэл өөр өөр өнгө байж болдог. Цэцгийн цоморлиг нь дэлбээ нээсэн том байх бөгөөд хоорондоо нийлж гуурс эсвэл таваг хэлбэрийг үүсгэдэг. Доор суудалт үрэвчтэй бөгөөд боловсорч гүйцэхэд олон тооны үрт жимсгэнэ болж хөгждөг. ==Тархац== Улаагана нь Бөмбөрцгийн хойд хагаст өргөн тархсан бөгөөд Өмнөд Америкийн уулархаг бүс нутгаар урагшаа сунаж ургасан байдаг. Энэ төрлийн зүйлүүд нь ихэвчлэн нуга болон гол горхины ойролцоо ургадаг. Мөн манай орны [[Дорнод]], [[Хэнтий]], [[Завхан]], [[Увс]], [[Өвөрхангай]], [[Говь-Алтай]], [[Төв]], [[Хөвсгөл]], [[Ховд]] [[Аймаг|аймгуудад]] нутгийн [[шинэс]]эн [[гацуур]], шинэсэн ба [[хус]]ан [[ой]], тэдгээрийн зах, ойн цоорхой, [[гол]] горхийн эрэг, нуранги, [[Хад|хад асгатай]] газар ургана. ==Ач тус== Улаагана нь [[ходоод]] гэдэсний үйл ажиллагааг сайжруулж, хоолонд дуртай болгон гэдэс өвдөлтийг зогсоох, шээсний ялгаралтыг нэмэгдүүлэх, олон янзын аминдэм агуулдгийн ачаар өвчтөнийг тэнхрүүлэн цус багадах, тураж эцэх үед хэрэглэхэд тустай. Шүүсээр нь [[хоолойн өвчин]], хөхүүлэн ханиалгахыг эмчилдэг бөгөөд навч нь бөөрний үйл ажиллагааг тордон идэвхижүүлж, туулайтах өвчний үед хэрэгцээтэй.<ref name="">{{cite book|author=Ц.Ичинхорлоо |title=Байгалийн эмийн сан|url=|year= 2002|publisher|isbn=|page=60}}</ref> [[File:Blackcurrant 1.jpg|thumb|left|Хар улааганы буюу үхрийн нүдний бут.]] ==Эшлэл== {{reflist|2}} ==Холбоос== {{commonscat|Ribes nigrum|Үхрийн нүд}} * [[Ангилал:Жимсгэнэ]] [[Ангилал:Эмийн ургамал]] [[Ангилал:Тошлой]] hkrk9tetw4payx35ec2iontmvjlhj26 Дөрвөн Ойрадын холбоо 0 41332 867661 861056 2026-08-29T13:11:37Z ~2026-46935-47 107132 wait its me hemmy, horsebro the hemionus, i realized i dindt login 867661 wikitext text/x-wiki {{Short description|Confederation of Oirat tribes of Western MongoliaБаруун Монголын Ойрадын овог аймгуудын холбоо}}{{Under construction}}{{Инфобокс улс | native_name = {{MongolUnicode|ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᡍᠣᠯᡊᠣᠣ}}<br>'''Дөрвн өөрд улс'''<br>([[Ойрад аялга|Ойрад]]) | conventional_long_name = Дөрвөн Ойрадын холбоо | common_name = Дөрвөн Ойрад | era = [[Сонгодог үеийн түүх|Сонгодог үеэс]] [[орчин үеийн эхэн үе]] | status = [[Холбоот улс]] | government_type = {{plainlist| *[[Тайш|Тайшийн засаг]] *хожуу [[Хаант засаг]]}} | leader_title1 = [[Чинсан]], [[Тайш]] | leader_name1 = [[Батула]] | leader_title2 = [[Тайш]] | leader_name2 = [[Тогоон тайш|Тогоон]] | leader_title3 = [[Тайш]], [[Монгол_хаад#Дөчин_Дөрвөн_хоёрын_Монгол_Улс_(1370-1691)|Их Юань Улсын Тэнгэрлэг Богд Хаан]] | leader_name3 = [[Эсэн тайш|Эсэн]] | leader_title4 = [[Тайш]] | leader_name4 = [[Амасанж]] | leader_title5 = [[Тайш]] | leader_name5 = [[Өштөмөр]] | leader_title6 = [[Тайш]] | leader_name6 = [[Хишиг өрлөг|Хишиг]] | leader_title7 = [[Тайш|Хамаг тайш]] | year_end = 1678 | p1 = Умард Юань | s1 = Зүүнгарын Хаант Улс | s2 = Халимагийн хант улс | s3 = Хошуудын хант улс | flag = | image_map = Map of the Four Oirat Confederation, under Esen Taishi.png | map_caption = [[Эсэн тайш|Эсэн тайшийн]] удирдлаган дор орших Дөрвөн Ойрадын Холбооны газрын зураг. | common_languages = [[Ойрад–Халимаг аялга|Ойрад хэл]] | ethnic_groups = {{plainlist| *[[Цорос]] *[[Дөрвөд]] *[[Торгууд]] *[[Хошууд]] }} | religion = {{plainlist| *[[Монголын бөө мөргөл]] *[[Ислам]] *хожуу [[Буддын шашин]]}} | demonym = Ойрад | leader_name7 = [[Хамаг тайш|Аши]] | leader_title8 = [[Чинсан]], [[Тайш]] | leader_name8 = [[Архан чинсан|Архан]] | leader_title9 = [[Мирза]] | leader_name9 = [[Бүүвэй мирз|Бүүвэй]] | leader_title10 = [[Ноён|Ханай ноён]] | leader_name10 = [[Ханай ноён Хонгор|Хонгор]] | leader_title11 = [[Хатан]] | leader_name11 = [[Ахай хатан|Ахай]] | leader_title12 = [[Далай баатар тайш]] | leader_name12 = Тодорхойгүй | leader_title13 = [[Баатар]] | leader_name13 = [[Байбагас баатар|Байбагас]] | leader_title14 = [[Тайж|Сэцэн тайж]], [[Хан|Сэцэн хан]] | leader_name14 = [[Очирт сэцэн хан|Очирт]] | legislature = {{plainlist| *Уламжлалт дүрэм *хожуу [[Дөчин дөрвөн хоёрын их цааз]]}} }} {{Загвар:Монголын түүх}} '''Дөрвөн Ойрад''' бол 14-р зууны сүүлчээс 1678 он хүртэл оршин тогтносон [[Ойрадууд|Ойрадуудын]] холбоо-нийгэмлэг юм. Дөрвөн Ойрад гэсэн нэр 13-р зуунд [[Чингис]] хаан Ойрадыг 4 түмэнд хуваасан үеэс эхлэлтэй ба хожим монголтой тэмцэхийн тулд ийм нэртэй холбоо байгуулжээ. Ойрадад 4 том аймаг голлох байр суурьтай байж бусад овог аймгуудаа удирддаг байв. Дөрвөн Ойрадын холбоо сүүлдээ [[Зүүнгарын хаант улс|Зүүнгарын хаант улс хэмээх Монголоос салан тусгаарласан улсын нэрээр]] солигдсон үеийг эрдэмтэд өөр өөрөөр тодорхойлдог. Зөвлөлтийн эрдэмтэд 1634 он гэж үзсэнийг манай эрдэмтэд дагасан байдаг ч Цорос аймгийн [[Галдан бошигт хаан]] 1678 онд жинхэнэ ёсоор байгуулсан гэж үзэж болох юм. Учир нь Дөрвөн Ойрдын холбоог [[Чорос]], [[Хошууд]] аймгийн ноёд зүүн болон баруун гарт хуваан захирч, гар бүрт тайш тушаалтаныг сонгож, байсан тул 1630-аад онд Цоросын [[Эрдэнэбаатар хунтайж]] дангаар биш Хошуудын Байбагас тайшийн хамт толгойлж байсан. ==Түүх== [[Файл:Mongol and Oirat.png|thumb|Монгол улсууд 14-17-р зуунд: Дөчин Монгол, Дөрвөн Ойрад, [[Моголистан]]]] [[Файл:エセン・ハーン.png|thumb|Эсэн тайшийн нэгтгэсэн монголчууд]] ==Ойрадын холбоонд багтах овог аймгууд== ==Удирдагчид== * [[Батула чинсан]] (?–1416) * [[Тогоон тайш]] (1418–1438) * [[Эсэн тайш]] (1439–1455) * [[Амасанж]] (1454–1455) * [[Өштөмөр]] (1455–1478) * [[Хишиг өрлөг]] (1478–1486) * [[Хамаг тайш]] (1486–1491) * [[Архан чинсан]] (1486–1495) * [[Бүүвэй мирз]] (1495–1530) * [[Ханай ноён Хонгор]] (1530–1587) * [[Ахай хатан]] (1587–1612) * [[Далай баатар тайш]] (?–1637) * [[Байбагас баатар]] (1612–1625) * [[Гүш хаан]] (1628–1654) * [[Очирт сэцэн хан]] (1638–1676) ==Мөн үзэх== *[[Монголын түүх]] *[[Монгол Улс 1368-1691]] *[[Зүүнгарын Хаант Улс]] *[[Зүүнгар нутаг]] *[[Монгол хаад]] *[[Казахстаны түүх]] == Эшлэл == {{reflist}} ==Ном зүй== * {{citation |last=Bregel |first=Yuri |title=An Historical Atlas of Central Asia |year=2003 |publisher=Brill}} * {{Cite book |last=Atygaev |first=Nurlan |title=Казахское ханство: очерки внешнеполитической истории XV-XVII веков |date=2023 |publisher=Eurasian Scientific Research Institute of the Yasavi Moscow State Technical University |isbn=978-601-7805-24-1 |location=Almaty |pages= |language=ru |trans-title=The Kazakh Khanate: essays on the foreign policy history of the XV-XVII centuries |ref=Atygaev}} * {{cite book |last=Barthold |first=V. V. |title=Four Studies on the History of Central Asia |publisher=Brill |year=1956 |isbn=978-90-04-00149-7 |volume=1 |page=162 |ref={{harvid|Barthold|1956}}}} * 志茂碩敏『モンゴル帝国史研究 正篇』東京大学出版会、2013年 * Монгол улсын түүх, Дөтгөөр боть, УБ. 2003. * Бичурин Н. Я. (Иакинф). Историческое обозрение ойратов или калмыков с XV столетия до настоящего времени. — Элиста: Калмыцкое книжное издательство, 1991. * Санчиров В. П. «Илэтхэл шастир» как источник по истории ойратов. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1990. ==Гадаад холбоос== *[http://gumilevica.kulichki.net/maps/args15.gif Ойрадын баруун хил 14-р зууны сүүл үед - [[Лев Гумилёв]] "Древняя Русь и Великая степь"] *[https://web.archive.org/web/20220625004800/http://www.e-reading.ws/chapter.php/56175/11/Tengerekov_-_Telengety.html ХАН АБАК] *[https://web.archive.org/web/20150402182639/http://russiasib.ru/teleuty/ ТЕЛЕУТЫ Энциклопедия Сибири] *[http://archeologia.narod.ru/barnaul.htm Алтай: Чагатайская земля] *[https://web.archive.org/web/20151024060229/http://www.xn----8sbvbdjcks6a.xn--p1ai/2012/12/teleutckaya-zemlya.html Телеутская землица] *[http://www.loveread.ec/read_book.php?id=9887&p=43 Покорение Сибири: Мифы и реальность] *[http://rositsa.dreamwidth.org/463378.html Телеуты, они же теленгеты, они же теленгиты] *[https://web.archive.org/web/20140331024614/http://wiki.darlingcity.ru/wiki/%D0%94%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F:_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0._%D0%A7%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C_I. Дорусская история: русско-телеутская война. Часть I] *[https://web.archive.org/web/20130813113322/http://www.althisto.ru/prisoedinenie-altaya-k-rossii/prisoedinenie-territorii-altaya-k-rossiyskomu-gosuda.html Присоединение территории Алтая к Российскому государству] *[http://e-lib.gasu.ru/da/archive/2003/10/13.html Кызласов Л.Р, ГОСУДАРСТВА ЮЖНОЙ СИБИРИ В XVI-XVIII вв] *[http://books.google.com.au/books/about/%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D1%8B_%D0%B8_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B2_XVII.html?id=RlsdAAAAMAAJ Телеуты и русские в XVII-XVIII веках] *[https://web.archive.org/web/20180131162245/http://xn--h1aaridg8g.xn--80aaf0d.xn--p1ai/index.php/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B8 Краткая история Ойротии] *[http://mdrussia.ru/index.php/topic/14415-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D1%80%D1%8C-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B0-%D0%B2-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8/ Западная Сибирь . Белые пятна в истории] *[http://vivaldi.nlr.ru/bd000139871/details Род и община у телеутов в XIX - XX веках] *[https://web.archive.org/web/20150701045337/http://www.altaj.ru/rasselenie_altajcev?page=0%2C2 Расселение алтайцев] *[http://books.google.com.au/books/about/%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D1%8B_%D0%B8_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B2_XVII.html?id=RlsdAAAAMAAJ Телеуты и русские в XVII-XVIII веках] *[https://web.archive.org/web/20210919013923/https://ru.convdocs.org/docs/index-232975.html Потапов Л.П Этнический состав и происхождение алтайцев] [[Ангилал:Умард Юань Улс]] [[Ангилал:Төв Азийн түүхэн улс]] [[Ангилал:Ойрадын түүх]] amfyxyqenswde44pfiu631xiyjzxp2g Загвар:Инфобокс Хөлбөмбөгийн тэмцээн/doc 10 43125 867760 395366 2026-08-30T11:57:38Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867760 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Загвар:Хөлбөмбөгийн тэмцээний мэдүүлэг/doc]] 72y4p9vnpz2owy4bbiw48rwqeg2tw7k Аарон Гордон 0 43974 867679 783839 2026-08-30T02:27:58Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867679 wikitext text/x-wiki {{НБА2 тоглогч | Нэр = Аарон Гордон | Англиар = Aaron Gordon | Зураг = 20130403 MCDAAG Aaron Gordon alley oop from Aaron Harrison (6) cropped.jpg | Хэмжээ = 240px | Тайлбар = Аарон Гордон 2013 оны 'McDonald's All-American Game' тэмцээнд [[Аллей-уп]] хийж байгаа нь | Байрлал = [[Хүчний довтлогч]] | Өндөр = 206 [[Сантиметр|см]] | Жин = 102 [[Килограмм|кг]] | Баг = Орландо Мэжик | Дугаар = 00 | Иргэншил = {{USA}} | Мэндэлсэн огноо = {{birth date and age|1995|9|16}} | Мэндэлсэн газар = [[Калифорни]], [[Сан Хосе (Калифорни)|Сан Хосе]] | Бага сургууль = Митти (Калифорни, Сан Хосе) | Ахлах сургууль = [[Аризона Уайлдкэтс (сагсан бөмбөг)|Аризона]] | Драфт = 4 | Драфтын жил = 2014 | Сонгогдсон баг = [[Орландо Мэжик]] | Багууд = <nowiki></nowiki> * [[Орландо Мэжик]] (2014-одоо) | Алдар цол = <nowiki></nowiki> * {{comment|ҮОСХ-ны|Үндэсний Оюутны Спортын Холбоо}} бэлгэдлийн III баг - TSN (2014) * Шилдэг шинэ тоглогч - All-Pac-12 (2014) * Шинэ оддын тоглолт - All-Pac-12 (2014) * Шинэ оддын I баг - All-Pac-12 (2014) * MVP McDonald's All-American Game (2013) * McDonald's All-American Game (2013) }} '''Аарон Гордон''' ({{lang-en|Aaron Gordon}}, ''[[1995]] оны [[9 сарын 16|есдүгээр сарын 16-нд]] [[Калифорни]] [[муж]]ийн [[Сан Хосе (Калифорни)|Сан Хосе]] [[хот]]од төрсөн'') — [[АНУ|Америкийн]] мэргэжлийн [[сагсан бөмбөг]]чин бөгөөд [[Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо|НБА-гийн]] [[Орландо Мэжик]]т тоглодог. [[2014]] оны драфтын №4-өөр Орландод элссэн. ==Ахлах сургууль== [[Файл:20130403 Aaron Gordon MCDAAG MVP (3) cropped.jpg|left|thumb|upright|'McDonald’s All-American Game MVP' шагналын эзэн Гордон]] Митти ахлах сургуульд дөрвөн жил суралцсан Гордон 2386 оноо, 1666 бөмбөг авалт хийжээ.<ref name="Bio Arizona">{{cite web|url=http://www.arizonawildcats.com/ViewArticle.dbml?DB_OEM_ID=30700&ATCLID=208761562|title=Aaron Gordon|author=|date=|work=|publisher=[[Аризонский университет]]|accessdate=2014-06-30|lang=en|archive-date=2014-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712093911/http://www.arizonawildcats.com/ViewArticle.dbml?ATCLID=208761562&DB_OEM_ID=30700|url-status=dead}}</ref> Дэлгэрүүлбэл, 2009/2010 онд 41 тоглолтоос 28-д оролцохдоо 11,8 оноо, 10,1 самбар, 2,1 хаалт дунджилсан. 2010/2011 онд 34 тоглолтонд 16,4 оноо, 12,5 самбар, 3,6 хаалт дунджилав. 2011/2012 онд 22,9 оноо, 2,6 дамжуулалт, 12,8 дамжуулалт, 2,3 хаалт дунджилав.<ref name="espn.go.com">{{cite web|url=http://espn.go.com/blog/high-school/california/post/_/id/1194/mr-basketball-2012-aaron-gordon|title=Mr. Basketball 2012: Aaron Gordon|author=|date=16 апреля 2012|work=|publisher=[[ESPN.com]]|accessdate=2014-06-30|lang=en}}</ref> Ингэхдээ мужийн 'Мистер баскетбол' өргөмжлөл хүртэв. 2013/2014 онд 21,6 оноо, 2,1 дамжуулалт, 15,7 самбар, 3,3 хаалт дунджилан дахин мужийн 'Мистер баскетбол' өргөмжлөл хүртсэн. ==Их сургууль== Аарон Гордон 'McDonald's All-American Game' тэмцээнд [[Аризона|Аризонын]] [[Их сургууль|их сургуулийг]] төлөөлөхөө [[2013]] оны [[4 сарын 2|дөрөвдүгээр сарын 2-нд]] мэдээлэв.<ref>{{cite web |title=Aaron Gordon commits to Arizona |work=|publisher=[[ESPN.com]]|first=Dave |last=Telep |date=2 апреля 2013 |url=http://espn.go.com/college-sports/recruiting/basketball/mens/story/_/id/9125479/arizona-wildcats-corral-no-4-recruit-aaron-gordon|accessdate=2014-07-1}}</ref> Улмаар 110:99 харьцаагаар ялахад Гордон 24 оноо, 8 бөмбөг авалтаар туслан 'MVP' болов.<ref>{{cite web|url=http://www.si.com/high-school/2013/04/04/mcdonalds-all-american-game|title=Aaron Gordon earns MVP at McDonald's All-America game|author=|date=4 апреля 2013|work=|publisher=[[Sports Illustrated]]|accessdate=2014-07-1|lang=en}}</ref> [[2014]] оны [[4 сарын 13|дөрөвдүгээр сарын 13-нд]] 'Нейсмитийн нэрэмжит шилдэг 30 оюутан тоглогчдын жагсаалтанд'<ref>{{cite web|url=http://www.naismithawards.com/PressBox/ArticleView/tabid/209/ArticleId/8/2013-14-Mens-Naismith-Trophy-Midseason-30.aspx|title=2013-14 Men's Naismith Trophy Midseason 30|work=Naismith Awards|accessdate=2014-07-1|date=13 февраля 2014}}</ref> багтжээ. [[4 сарын 15|Дөрөвдүгээр сарын 15-нд]] Аарон Гордоныг драфтад оролцуулахаа [[Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо|НБА]] зарлав.<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/story/sports/ncaab/2014/04/15/aaron-gordon-announces-arizona-departure-for-nba-draft/7733957/|title=Aaron Gordon, Nick Johnson announce Arizona departures for NBA draft |first=Scott|last=Gleeson|publisher=''USA Today'' |date=15 апреля 2014 |accessdate=2014-07-1}}</ref> ==НБА== [[2014]] оны [[6 сарын 26|зургаадугаар сарын 26-нд]] [[НБА-гийн драфт|драфтын]] дөрвөөр шалгарч, [[Орландо Мэжик]]т хуваарилагдсан<ref>[http://www.nba.com/magic/denton-magic-draft-gordon-reportedly-trade-payton Magic Draft Gordon at No. 4; Trade for Payton]</ref> ба [[7 сарын 2|долоодугаар сарын 2-нд]] гэрээлсэн.<ref>[http://www.nba.com/magic/magic-sign-gordon-and-payton Magic Sign Gordon and Payton]</ref> ==Эшлэл== {{reflist|colwidth=30em}} ==Холбоос== {{commonscat|Аарон Гордон}} * {{cite web|url=http://www.sports-reference.com/cbb/players/aaron-gordon-1.html|title=Aaron Gordon|work=|publisher=Sport Reference|lang=en|accessdate=2014-06-30|lang=en}} {{Орландо Мэжик багийн бүрэлдэхүүн}} {{2014 оны НБА-гийн драфт}} {{DEFAULTSORT:Гордон, Аарон}} [[Ангилал:1995 онд төрсөн]] [[Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин]] [[Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч]] [[Ангилал:Орландо Мэжик багийн тоглогч]] [[Ангилал:НБА-гийн тоглогч]] [[Ангилал:Америкчууд]] gyy7zzauttm0sx65toxuuez792mmefj Киров 0 45300 867716 858869 2026-08-30T10:49:03Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867716 wikitext text/x-wiki {{Short description|Оросын Киров мужийн хот}} {{Инфобокс Оросын суурин | mn_name = Киров | ru_name = | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/1 | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | image1 = Вид на Спасский собор. Киров.jpg | caption1 = Спасскийн сүм | image2 = Da svet photo вторая ротонда Александровского сада.jpg{{!}} | caption2 = Александрын цэцэрлэгт хүрээлэн | image3 = Серафимовская церковь, Киров (Вятка).jpg{{!}} | caption3 = Серафимийн сүм | image4 = Торговый комплекс на Спасской.jpg | caption4 = Худалдааны төв | image5 = Ансамбль Трифонова монастыря г. Киров 2.jpg | caption5 = Трифоновын сүм | image6 = Здание банка. Киров.jpg | caption6 = Гадаад худалдааны банкны барилга | color = white }} | image_map = | map_caption = | coordinates = {{coord|58|36|N|49|41|E|type:city(500,000)_region:RU-KIR|display=inline,title}} | image_flag = Flag of Kirov (Kirov oblast).svg | flag_caption = | pushpin_map = Орос Киров муж#Европын Орос#Европ | image_coa = Coat of arms of Kirov.svg | coa_caption = | anthem = | anthem_ref = | holiday = 6 сард тэмдэглэдэг | holiday_ref = <ref name="Holiday">Charter of Kirov, Article&nbsp;4</ref> <!-- administrative status --> | federal_subject = [[киров муж]] | federal_subject_ref = <ref name="Ref240" /> | adm_district_jur = | adm_district_jur_ref = | adm_inhabloc_jur = Киров [[Холбооны субъектийн чанартай хот|хот]] | adm_inhabloc_jur_ref = <ref name="Ref240" /> | adm_citydistrict_jur = | adm_citydistrict_type = | adm_citydistrict_jur_ref = | adm_selsoviet_jur = | adm_selsoviet_type = | adm_selsoviet_jur_ref = | capital_of = | capital_of_ref = | adm_ctr_of1 = Киров муж | adm_ctr_of1_ref = <ref name="Ref240" /> | adm_ctr_of2 = Киров хот | adm_ctr_of2_ref = <ref name="Ref240" /> | adm_ctr_of3 = | adm_ctr_of3_ref = | inhabloc_cat = Хот | inhabloc_cat_ref = <ref name="Ref240" /> | inhabloc_type = | inhabloc_type_ref = <!-- municipal status --> | mun_district_jur = | mun_district_jur_ref = | urban_okrug_jur = Киров хотын тойрог | urban_okrug_jur_ref = <ref name="Ref241" /> | urban_settlement_jur = | urban_settlement_jur_ref = | rural_settlement_jur = | rural_settlement_jur_ref = | inter_settlement_territory = | inter_settlement_territory_ref = | mun_admctr_of1 = Киров хотын тойрог | mun_admctr_of1_ref = <ref name="Ref241" /> | mun_admctr_of2 = | mun_admctr_of2_ref = | leader_title = Тэргүүн | leader_title_ref = <ref name="LeaderTitle">Charter of Kirov, Article&nbsp;28</ref> | leader_name = Ковалёва Елена | leader_name_ref = <ref name="HeadNm">Official website of Kirov.[https://navigator-kirov.ru/novosti/elena-kovaleva-izbrana-glavoj-goroda-kirova/Elena Kovaleva was elected head of the city of Kirov]{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Head of Kirov {{in lang|ru}}</ref> | representative_body = [[Киров хотын дум|Хотын дум]] | representative_body_ref = <ref name="Legis">Charter of Kirov, Article&nbsp;22</ref> <!-- statistics --> | elevation_m = | area_km2 = 757.0 | area_km2_ref = <ref name="Area">Official website of Kirov. {{Webarchiv|url=http://www.mo-kirov.ru/city/geografic/ |wayback=20161130041744 |text=Administrative-Territorial Structure |archiv-bot=2026-08-30 10:49:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130041744/http://www.mo-kirov.ru/city/geografic/ |date=November 30, 2016 }} {{in lang|ru}}</ref> | pop_2010census = 473695 | pop_2010census_rank = 38-д | pop_2010census_ref = <ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> | pop_latest = | pop_latest_date = | pop_latest_ref = | population_demonym = | time_zone_ref = <!-- history --> | established_date = 1374 | established_title = Анх дурдагдсан | established_date_ref = <ref name="EstNms">Official website of Kirov. {{Webarchiv|url=http://www.mo-kirov.ru/city/history/ |wayback=20220126175642 |text=Brief Historical Reference |archiv-bot=2026-08-30 10:49:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126175642/https://www.mo-kirov.ru/city/history/ |date=January 26, 2022 }} {{in lang|ru}}</ref><ref name="gr" /> | current_cat_date = | current_cat_date_ref = | abolished_date = | abolished_date_ref = <!-- misc --> | postal_codes = {{collapsible list| 610000–610002, 610004–610011, 610013–610021, 610025–610027, 610029–610031, 610033, 610035, 610037, 610040, 610042, 610044–610048, 610050, 610051, 610890, 610899, 610960–610967, 610990, 610995, 610999 }} | postal_codes_ref = | dialing_codes = 8332 | dialing_codes_ref = | website = }} '''Киров''' ({{lang-ru|Киров}}<ref>[http://www.mojgorod.ru/cities/listcity.html Список всех городов Российской Федерации]. «Мой Город» {{ref-ru}}</ref>) — [[Оросын Холбооны Улс]]ын [[Киров муж]]ийн засаг захиргааны төв.<ref>[http://megabook.ru/article/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8 Административно-территориальное деление России] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://emigrant-ussr.ru/index/administrativno_territorialnoe_ustrojstvo_rossii/0-12 Административно-территориальное устройство России] {{ref-ru}}</ref> == Зургийн цомог == <gallery widths="200px" heights="150px"> Зураг:Vyatka-Kirov asv2019-05 img07 Drama Theater.jpg Зураг:Vyatka-Kirov asv2019-05 img32 Alexander Garden.jpg Зураг:Vyatka-Kirov asv2019-05 img18 Armenian Church.jpg Зураг:Vyatka-Kirov asv2019-05 img20 Sacred Heart Church.jpg </gallery> == Уур амьсгал == {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Киров (1991–2020, туйлын үе 1845–одоо) |metric first = yes |single line = yes |width = auto |Jan record high C = 3.8 |Feb record high C = 6.0 |Mar record high C = 13.9 |Apr record high C = 27.3 |May record high C = 34.2 |Jun record high C = 36.9 |Jul record high C = 36.6 |Aug record high C = 35.9 |Sep record high C = 30.1 |Oct record high C = 22.6 |Nov record high C = 11.0 |Dec record high C = 7.0 |year record high C = 36.9 |Jan high C = -8.4 |Feb high C = -6.8 |Mar high C = 0.1 |Apr high C = 9.1 |May high C = 17.9 |Jun high C = 22.0 |Jul high C = 24.4 |Aug high C = 21.1 |Sep high C = 14.7 |Oct high C = 6.2 |Nov high C = -2.0 |Dec high C = -6.7 |year high C = 7.6 |Jan mean C = -11.5 |Feb mean C = -10.5 |Mar mean C = -4.0 |Apr mean C = 4.1 |May mean C = 11.9 |Jun mean C = 16.4 |Jul mean C = 18.9 |Aug mean C = 15.9 |Sep mean C = 10.2 |Oct mean C = 3.2 |Nov mean C = -4.3 |Dec mean C = -9.4 |year mean C = 3.4 |Jan low C = -14.5 |Feb low C = -13.9 |Mar low C = -7.7 |Apr low C = -0.2 |May low C = 6.5 |Jun low C = 11.4 |Jul low C = 13.8 |Aug low C = 11.6 |Sep low C = 6.7 |Oct low C = 0.8 |Nov low C = -6.5 |Dec low C = -12.2 |year low C = -0.4 |Jan record low C = -53.4 |Feb record low C = -40.5 |Mar record low C = -33.8 |Apr record low C = -21.2 |May record low C = -10.5 |Jun record low C = -2.4 |Jul record low C = 2.7 |Aug record low C = -0.1 |Sep record low C = -8.3 |Oct record low C = -23.2 |Nov record low C = -39.8 |Dec record low C = -45.2 |year record low C = -53.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 51 |Feb precipitation mm = 37 |Mar precipitation mm = 42 |Apr precipitation mm = 39 |May precipitation mm = 54 |Jun precipitation mm = 81 |Jul precipitation mm = 82 |Aug precipitation mm = 73 |Sep precipitation mm = 56 |Oct precipitation mm = 69 |Nov precipitation mm = 57 |Dec precipitation mm = 57 |year precipitation mm = 698 |Jan snow depth cm = 44 |Feb snow depth cm = 55 |Mar snow depth cm = 56 |Apr snow depth cm = 13 |May snow depth cm = 0 |Jun snow depth cm = 0 |Jul snow depth cm = 0 |Aug snow depth cm = 0 |Sep snow depth cm = 0 |Oct snow depth cm = 1 |Nov snow depth cm = 10 |Dec snow depth cm = 25 |year snow depth cm = 56 |Jan humidity = 85 |Feb humidity = 81 |Mar humidity = 74 |Apr humidity = 65 |May humidity = 60 |Jun humidity = 67 |Jul humidity = 70 |Aug humidity = 76 |Sep humidity = 80 |Oct humidity = 84 |Nov humidity = 86 |Dec humidity = 85 |year humidity = 76 |Jan rain days = 6 |Feb rain days = 4 |Mar rain days = 6 |Apr rain days = 14 |May rain days = 18 |Jun rain days = 19 |Jul rain days = 18 |Aug rain days = 20 |Sep rain days = 22 |Oct rain days = 20 |Nov rain days = 11 |Dec rain days = 7 |year rain days = 165 |Jan snow days = 28 |Feb snow days = 24 |Mar snow days = 20 |Apr snow days = 9 |May snow days = 3 |Jun snow days = 0.3 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 1 |Oct snow days = 12 |Nov snow days = 24 |Dec snow days = 28 |year snow days = 149 |Jan sun = 35 |Feb sun = 74 |Mar sun = 141 |Apr sun = 201 |May sun = 265 |Jun sun = 284 |Jul sun = 269 |Aug sun = 233 |Sep sun = 130 |Oct sun = 61 |Nov sun = 33 |Dec sun = 21 |year sun = 1747 |source 1 = Pogoda.ru.net<ref name="pogoda">{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/27199.htm | title = Weather and Climate-The Climate of Kirov | access-date = 2026-06-14 | publisher = Погода и климат | language = ru}}</ref> |source 2 = NOAA (нар 1961–1990)<ref name = NOAA>{{cite web | url = https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/RE/27196.TXT | title = Kirov Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] | access-date = 2026-06-14 | archive-date = 2021-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211105045754/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/TABLES/REG_VI/RE/27196.TXT | url-status = dead }}</ref>}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Kirov, Kirov Oblast|Киров}} {{Wiktionary}} * [https://web.archive.org/web/20171029070816/http://www.admkirov.ru/ Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] == Зүүлтийн тайлбар== {{лавлах холбоос}} {{ОХУ-ын тавин том хот}} [[Ангилал:Киров мужийн суурин]] [[Ангилал:Оросын хот]] [[Ангилал:Оросын их сургуулийн хот]] [[Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл]] 778tjtmfmhbwjdu2uppqtbkze42rkgy Браничев тойрог 0 46390 867667 698896 2026-08-29T15:13:36Z Enkhsaihan2005 64429 867667 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сербийн захиргааны тойрог}} {{Инфобокс суурин | name = Браничев тойрог | native_name = Браничевски округ | settlement_type = [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойрог]] <!-- maps and coordinates ------>| image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a =Panorama Golubačke tvrđave.jpg |photo2a =Crkva svetog arhangela Gavrila, Veliko Gradište 03.JPG |photo2b =Izvor rečice Vrelo, Hidrokompleks Lisine, 22.JPG |photo2c =Krupajsko vrelo, Žagubica 01.jpg |photo3a =Wiki.Đerdap II Crkva Svetog proroka Jeremije (Braničevo) 226.jpg |photo3b =Ramska Tvrđava jun 2014 148.jpg |photo3c =Viminacium, Moesia Superior, Serbia (42035096342).jpg |photo4a =Wiki.Đerdap I Town halls in Požarevac 083.jpg |photo4b =Wiki.Đerdap I Nimnik Monastery 202.jpg |photo4c =Crkva Svetih Petozarnih mučenika u Smoljincu, opšti izgled.jpg |photo5a =Ergela Ljubičevo (Ljubičevo Stable) 05.jpg |photo5b =Spomenik streljanim rodoljubima 1941-1944.jpg |photo5c =National museum Pozarevac.jpg |photo6a =Golubac Serbie O (137556325).jpeg |photo6b =Danube Golubac 12.jpg |size = 270 |spacing = 1 |foot_montage = |color = #FFFFFF |border = 1 }} | image_map = Branicevo in Serbia.svg | mapsize = 200px | map_caption = Серби дэх тойргийн байршил <!-- location ------------------>| coordinates = {{coord|44|37|N|21|11|E|region:RS_type:adm1st_source:euwiki|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{flag|Серби}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = <!-- seat, smaller parts ------->| seat_type = Захиргааны төв | seat = [[Пожаревац]] <!-- government type, leaders -->| leader_title = Комиссар | leader_name = Александар Джокич | total_type = Нийт | area_total_km2 = 3,865 | population_footnotes = | population_total = 156,367 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto <!-- blank fields (section 1) -->| blank_name_sec1 = [[Сербийн хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | blank_info_sec1 = 7 ба 1 [[Сербийн хотын захиргаанууд|хот]] | blank1_name_sec1 = Суурин | blank1_info_sec1 = 189 | blank2_name_sec1 = - [[Сербийн хотын жагсаалт|Хот, суурин]] | blank2_info_sec1 = 7 | blank3_name_sec1 = - Тосгон | blank3_info_sec1 = 182 | iso_code = RS-11 | website = {{URL|http://branicevski.okrug.gov.rs/}} }} '''Браничев тойрог''' ({{langx|sr|Браничевски округ|Braničevski okrug}}, {{IPA|sh|brǎnitʃɛv̞skiː ôkruːɡ|pron}}) нь [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойргийн]] нэг. 2022 оны хүн амын тооллогын дагуу Браничев тойрог 156,367 оршин суугчтай.<ref name="census">{{Cite web |date=2023 |title=НАЦИОНАЛНА ПРИПАДНОСТ: Подаци по општинама и градовима |trans-title=Ethnicity: Data by municipalities and cities |url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf |website=2022 Census of Population, Households and Dwellings |publisher=Бүгд Найрамдах Серби Улсын Статистикийн Алба |publication-place=Белград}}</ref> Браничево тойрог нь [[Браничево (Голубац)|Браничево тосгоны]] нэрээр нэрлэгдсэн. Тойргийн захиргааны төв [[Пожаверац]] хот юм. ==Түүх== Одоогийн захиргааны тойргуудыг (Браничев тойргийн оруулан) 1992 онд [[Сербийн засаг газар|Сербийн засгийн газрын]] тогтоолоор байгуулагдсан. ==Хот ба хотын захиргаа== [[File:Браничевски управни округ.svg|left|thumb|160px|Браничев тойргийн газрын зураг]] Браничев тойрог нэг хот болон долоон хотын захиргааг хамардаг: * [[Пожаверац]] (хот) * [[Велико Градиште]] (хотын захиргаа) * [[Голубац]] (хотын захиргаа) * [[Жабари]] (хотын захиргаа) * [[Жагубица]] (хотын захиргаа) * [[Кучево]] (хотын захиргаа) * [[Мало Црниче]] (хотын захиргаа) * [[Петровац, Серби|Петровац]] (хотын захиргаа) ==Хүн ам зүй== {{хүн амын түүхэн тоо | 1948| 246,859 | 1953| 259,329 | 1961| 263,780 | 1971| 263,466 | 1981| 264,182 | 1991| 253,992 | 2002| 200,806 | 2011| 183,625 | 2022| 156,367 | source = <ref name="census"/> }} === Суурин === 10,000-аас дээш хүн амтай ганцхан хот байдаг нь 42,530 хүн амтай [[Пожаревац]] юм. === Угсаатны бүтэц === {| class="wikitable" |+ !Угсаатан !Хүн ам<ref>{{Cite web| title=ETHNICITY - Data by municipalities and cities | url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230428110851/https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/pdf/G20234001.pdf | archive-date=2023-04-28}}</ref> !Хувь |- | [[Сербичүүд]] | 130,250 | 83.3% |- | [[Валахууд]] | 8,040 | 5.1% |- | [[Цыганууд]] | 4,625 | 3% |- |Бусад | 2,457 | 1.5% |- |Хариулаагүй/Үл мэдэгдэх | 10,995 | 7% |} ==Ман үзэх== * [[Сербийн захиргааны тойрог]] * [[Сербийн засаг захиргааны хуваарь]] ==Эшлэл== {{Reflist|2}} ==Эх сурвалж== {{refbegin|2}} * {{Cite book|editor-last=Батакович|editor-first=Душан Т.|editor-link=Душан Т. Батакович|title=Histoire du peuple serbe|trans-title=Сербичүүдийн түүх|language=fr|date=2005|location=Лозанн|publisher=L’Age d’Homme|isbn=9782825119587|url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC}} * {{Cite book|last=Чиркович|first=Сима|author-link=Сима Чиркович|year=2004|title=The Serbs|location=Malden|publisher=Blackwell Publishing|isbn=9781405142915|url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC}} * {{Cite book|last=Fine|first=Жон Ван Антверпен|author-link=Жон Ван Антверпен|title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century|year=1991|orig-year=1983|location=Анн Арбор, Мичиган|publisher=Мичиганы Их Сургуулийн Хэвлэл|isbn=0472081497|url=https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C}} * {{Cite book|last=Fine|first=Жон Ван Антверпен|author-link=Жон Ван Антверпен|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|year=1994|orig-year=1987|location=Анн Арбор, Мичиган|publisher=Мичиганы Их Сургуулийн Хэвлэл|isbn=0472082604|url=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC}} * {{Cite journal|last=Узелац|first=Александар Б.|title=Tatars and Serbs at the end of the Thirteenth Century|journal=Revista de istorie Militara|year=2011|volume=5-6|pages=9–20|url=https://www.academia.edu/1771012}} {{refend}} == Цахим холбоос == {{Commons category|Braničevo District|Браничев тойрог}} * {{official website|http://branicevski.okrug.gov.rs}} {{Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Браничев тойрог| ]] [[Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог]] k2qjpjex9okyub7zom21h2krkzxhx0a Бор тойрог 0 46393 867663 698897 2026-08-29T14:55:09Z Enkhsaihan2005 64429 867663 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сербийн захиргааны тойрог}} {{Инфобокс суурин | name = Бор тойрог | native_name = Борски округ | settlement_type = [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойрог]] <!-- maps and coordinates ------>| coordinates = {{coord|44|5|N|22|6|E|source:euwiki_region:RS_type:adm1st|display=inline, title}} | image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a =Wiki.Đerdap II Pharmacies in Negotin 1040 01.jpg |photo1b =Wiki.Đerdap II Church of Holy Trinity in Negotin 1011 01.jpg |photo2a =Cazanele Dunării.jpg |photo2b =Jungle, Lazarev Kanjon.jpg |photo2c =Део дворишта манастира.JPG |photo3a =Wiki.Đerdap III Tabula Traiana 353.jpg |photo3b =Wiki.Đerdap II Lepenski Vir 496.jpg |photo3c =Wiki.Đerdap II Konak kapetan Mišino zdanje 637.jpg |photo4a =Diana Fortress, built in 100 AD during Trajan's preparations for the Dacian wars, Moesia Superior, Serbia (41353644265).jpg |photo4b =Wiki.Đerdap IV Kladovski Grad 143.jpg |photo4c =Rajačke pivnice, Rajac kod Negotina 02.JPG |photo5a =Klokocevac.jpg |photo5b =Lazareva pećina, pećinska figura Bizon.jpg |photo5c =Konak kneza Miloša u Brestovačkoj Banji 01.JPG |photo6a =Мала прераст у нањону Вратне.jpg |photo6b =Wiki.Đerdap II Zgrada Pedagoške akademije u Negotinu 1077 05.jpg |size = 270 |spacing = 1 |foot_montage = |color = #FFFFFF |border = 1 }} | image_map = Bor in Serbia.svg | mapsize = 200px | map_caption = Серби дэх тойргийн байршил <!-- location ------------------>| subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{flag|Серби}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = <!-- seat, smaller parts ------->| seat_type = Захиргааны төв | seat = [[Бор, Серби|Бор]] <!-- government type, leaders -->| leader_title = Комиссар | leader_name = Мирослав Кнежевич | total_type = Нийт | area_total_km2 = 3,507 | population_footnotes = | population_total = 101,100 | population_as_of = 2022 оны тооллого | population_density_km2 = 29.4 <!-- blank fields (section 1) -->| blank_name_sec1 = [[Сербийн хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | blank_info_sec1 = 4 | blank1_name_sec1 = Суурин | blank1_info_sec1 = 90 | blank2_name_sec1 = – [[Сербийн хотын жагсаалт|Хот, суурин]] | blank2_info_sec1 = 6 | blank3_name_sec1 = – Тосгон | blank3_info_sec1 = 84 | iso_code = RS-14 | website = {{URL|http://borski.okrug.gov.rs/}} }} '''Бор тойрог''' ({{langx|sr|Борски округ|Borski okrug}}, {{IPA|sh|bôːrskiː ôkruːɡ|pron}}) нь [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойргийн]] нэг. 2022 оны хүн амын тооллогын дагуу Бор тойрог 101,100 хүн амтай.<ref name=":0">{{Cite web |title=ETHNICITY Data by municipalities and cities |url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf |website=publikacije.stat.gov.rs}}</ref> Бор тойргийн захиргааны төв [[Бор, Серби|Бор]] хот юм. ==Түүх== Одоогийн захиргааны тойргуудыг (Бор тойргийн оруулан) 1992 онд [[Сербийн засаг газар|Сербийн засгийн газрын]] тогтоолоор байгуулагдсан. ==Хот ба хотын захиргаа== Бор тойрог нэг хот болон гурван хотын захиргааг хамардаг: * [[Бор, Серби|Бор]] (хот) * [[Кладово]] (хотын захиргаа) * [[Майданпек]] (хотын захиргаа) * [[Неготин]] (хотын захиргаа) ==Хүн ам зүй== {{Хүн амын түүхэн тоо | type = |1948|144049 |1953|151973 |1961|160096 |1971|175848 |1981|180463 |1991|178718 |2002|146551 |2011|124992 |2022|101100| source = <ref>{{cite web|title=2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=Бүгд Найрамдах Серби Улсын Статистикийн Алба|access-date=2026-08-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714191241/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|archive-date=2014-07-14}}</ref> }} === Суурин === 10,000-аас дээш хүн амтай хоёр хот байдаг. * [[Бор, Серби|Бор]]: 28,822 * [[Неготин]]: 14,647 === Угсаатны бүтэц === {| class="wikitable" |+ !Угсаатан !Хүн ам<ref name=":0" /> !Хувь |- | [[Сербичүүд]] | 77,956 | 77.1% |- | [[Валахууд]] | 8,190 | 8.1% |- | [[Цыганууд]] | 1,805 | 1.8% |- |Бусад | 4,192 | 4.1% |- |Хариулаагүй/Үл мэдэгдэх | 10,697 | 10.6% |} ==Мөн үзэх== * [[Сербийн захиргааны тойрог]] * [[Сербийн засаг захиргааны хуваарь]] ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Цахим холбоос== {{Commons category|Bor District|Бор тойрог}} * {{officialwebsite|http://borski.okrug.gov.rs}} * [http://www.rtvbor.rs/ Radio television Bor] * [https://web.archive.org/web/20101027080112/http://www.poi.rs/wp/category/centralna-srbija/borski-okrug/ Undiscovered locations in Serbia / Neotkrivene lokacije u Srbiji] <small>(Серби хэл)</small> {{Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Бор тойрог| ]] [[Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог]] 8p1fkj17klhfpd65u23wr1p5rrrnce6 Заечар тойрог 0 46394 867670 698898 2026-08-29T20:33:16Z Enkhsaihan2005 64429 867670 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сербийн захиргааны тойрог}} {{Инфобокс суурин | name = Заечар тойрог | native_name = Зајечарски округ | settlement_type = [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойрог]] <!-- maps and coordinates ------>| image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a =Сокоград изнад кањона реке Моравице.jpg |photo1b =Sokobanjsko javno kupatilo hamam.JPG |photo1c =Dsc-5405, Доња и Горња Каменица.jpg |photo2a =Babin zub u daljini.jpg |photo2b =Stogazovac 06.jpg |photo3a =Centar-grada, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg |photo3b =Zajecar centar.jpg |photo3c =Zajecar Spomenik.jpg |photo4a =Део урбане средине.JPG |photo4b =Felix Romuliana 2.jpg |photo4c =Dsc8425, Доња и Горња Каменица.jpg |photo5a =Moravica 6kaca.jpg |size = 270 |spacing = 1 |foot_montage = |color = #FFFFFF |border = 1 }} | image_map = Zajecar in Serbia.svg | mapsize = 200px | map_caption = Серби дэх тойргийн байршил | coordinates = {{coord|43|55|N|22|18|E|source:itwiki_type:adm2nd|display=inline, title}} <!-- location ------------------>| subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{flag|Серби}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = <!-- seat, smaller parts ------->| seat_type = Захиргааны төв | seat = [[Заечар]] <!-- government type, leaders -->| leader_title = Комиссар | leader_name = Владан Паунович | total_type = Нийт | area_total_km2 = 3,623 | population_footnotes = | population_total = 96,715 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto <!-- blank fields (section 1) -->| blank_name_sec1 = [[Сербийн хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | blank_info_sec1 = 3 ба 1 [[Сербийн хотын захиргаанууд|хот]] | blank1_name_sec1 = Суурин | blank1_info_sec1 = 173 | blank2_name_sec1 = - [[Сербийн хотын жагсаалт|Хот, суурин]] | blank2_info_sec1 = 5 | blank3_name_sec1 = - Тосгон | blank3_info_sec1 = 168 | iso_code = RS-15 | website = {{URL|https://zajecarski.okrug.gov.rs/}} }} '''Заечар тойрог''' ({{langx|sr|Зајечарски округ|Zaječarski okrug}}, {{IPA|sh|zâjɛtʃarskiː ôkruːɡ|pron}}) нь [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойргийн]] нэг. Тойрог улсын зүүн хэсэгт оршдог. 2022 оны хүн амын тооллогын дагуу Заечар тойрог 96,715 хүн амтай байв. Заечар тойргийн захиргааны төв нь [[Заечар]] хот юм. ==Түүх== Одоогийн захиргааны тойргуудыг (Заечар тойргийн оруулан) 1992 онд [[Сербийн засаг газар|Сербийн засгийн газрын]] тогтоолоор байгуулагдсан. ==Хот ба хотын захиргаа== Заечар тойрог нэг хот болон гурван хотын захиргааг хамардаг: * [[Заечар]] (хот) * [[Болевац]] (хотын захиргаа) * [[Княжевац]] (хотын захиргаа) * [[Сокобаня]] (хотын захиргаа) ==Хүн ам зүй== {{Хүн амын түүхэн тоо | type = |1948|173603 |1953|177332 |1961|178623 |1971|172424 |1981|170682 |1991|158131 |2002|137561 |2011|119967 |2022|96715 | source = <ref>{{cite web|title=2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=Бүгд Найрамдах Серби Улсын Статистикийн Алба|access-date=2026-08-29}}</ref> }} === Суурин === 10,000-аас дээш хүн амтай зөвхөн нэг суурин байдаг: 32,448 хүн амтай [[Заечар]]. === Угсаатны бүлэг === {| class="wikitable" |+ !Угсаатан !Хүн ам<ref>{{Cite web | title=Archived copy | url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230428110851/https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/pdf/G20234001.pdf | archive-date=2023-04-28}}</ref> !Хувь |- | [[Сербичүүд]] | 84,458 | 87.4% |- | [[Валахууд]] | 3,146 | 3.2% |- | [[Цыганууд]] | 1,716 | 1.7% |- |Бусад | 1,544 | 1.6% |- |Хариулаагүй/Үл мэдэгдэх | 5,851 | 6% |} ==Мөн үзэх== * [[Сербийн захиргааны тойрог]] * [[Сербийн засаг захиргааны хуваарь]] ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Цахим холбоос== {{Commons category|Zaječar District|Заечар тойрог}} * [https://zajecarski.okrug.gov.rs/ Зајечарски управни округ] <small>(Сербиэр)</small> {{Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Заечар тойрог| ]] [[Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог]] fnkky81bnq9xew92xxlsfckak38au39 Златибор тойрог 0 46395 867672 698998 2026-08-29T20:52:09Z Enkhsaihan2005 64429 867672 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сербийн захиргааны тойрог}} {{Инфобокс суурин | name = Златибор тойрог | native_name = Златиборски округ | settlement_type = [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойрог]] <!-- maps and coordinates ------>| image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a =Pogled sa Cukera.jpg |photo1b =Ljubis, Zlatibor.jpg |photo2a =Milesevac Fortress.JPG |photo2b =The White Angel, Mileseva 25.jpg |photo2c =Canyon of the River Uvac 8482.NEF 10.jpg |photo3a =Spomenik prijepoljskoj bici.jpg |photo3b =Uzice pan.jpg |photo3c =Kadinjača spomen park.jpg |photo3d = |photo4a =Bajina Bašta, kućica na steni ( Kućica na Drini ).jpg |photo4b =Arilje-bjelusa-7341.jpg |photo4c =Kamena Gora Bor1.jpg |photo5a =Canyon of the River Uvac 2402.NEF 01.jpg |photo5b =Golija 0317.jpg |photo6a =Ovčinja, Serbia - panoramio (11).jpg |photo6b =Fasada pozorišta.JPG |spacing = 1 |foot_montage = |color = #FFFFFF |border = 1 }} | image_map = Zlatibor in Serbia.svg | mapsize = 200px | map_caption = Серби дэх тойргийн байршил | coordinates = {{coord|43|51|N|19|51|E|source:itwiki_type:adm2nd|display=inline, title}} <!-- location ------------------>| subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{flag|Серби}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = <!-- seat, smaller parts ------->| seat_type = Захиргааны төв | seat = [[Ужице]] <!-- government type, leaders -->| leader_title = Комиссар | leader_name = Бобан Перишич | total_type = Нийт | area_total_km2 = 6,140 | population_footnotes = <ref name="Census 2022 ETHNICITY-Data by municipalities and cities">{{cite web |title=Final results of the Census of Population, Households and Dwellings, 2022. |url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf |website=stat.gov.rs |quote=d}}</ref> | population_total = 254,659 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto <!-- blank fields (section 1) -->| blank_name_sec1 = [[Сербийн хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | blank_info_sec1 = 9 ба 1 [[Сербийн хотын захиргаанууд|хот]] | blank1_name_sec1 = Суурин | blank1_info_sec1 = 438 | blank2_name_sec1 = - [[Сербийн хотын жагсаалт|Хот, суурин]] | blank2_info_sec1 = 11 | blank3_name_sec1 = - Тосгон | blank3_info_sec1 = 427 | iso_code = RS-16 | website = {{URL|http://zlatiborski.okrug.gov.rs/}} }} '''Златибор тойрог''' ({{langx|sr|Златиборски округ|Zlatiborski okrug}}, {{IPA|sh|zlǎtiboːrskiː ôkruːɡ|pron}}) нь [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойргийн]] нэг. Сербийн баруун хэсэгт байрладаг тойрог 6,140 км² талбайтай бөгөөд Сербийн хамгийн том тойрог. 2022 оны хүн амын тооллогын дагуу Златибор тойрог 254,659 хүн амтай байв.<ref name="Census 2022 ETHNICITY-Data by municipalities and cities" /> Златибортойргийн захиргааны төв [[Ужице]] хот юм. ==Түүх== Одоогийн захиргааны тойргуудыг (Златибор тойргийн оруулан) 1992 онд [[Сербийн засаг газар|Сербийн засгийн газрын]] тогтоолоор байгуулагдсан. ==Хот ба хотын захиргаа== [[File:Zlatibor Municipal Map.png|left|thumb|120px|Златибор тойргийн газрын зураг]] Златибор тойрог нэг хот болон есөн хотын захиргааг хамардаг: * [[Ужице]] (хот) * [[Ариле]] (хотын захиргаа) * [[Баина Башта]] (хотын захиргаа) * [[Косьерич]] (хотын захиргаа) * [[Нова Варош]] (хотын захиргаа) * [[Пожега, Серби|Пожега]] (хотын захиргаа) * [[Прибой]] (хотын захиргаа) * [[Приеполе]] (хотын захиргаа) * [[Сьеница]] (хотын захиргаа) * [[Чаетина]] (хотын захиргаа) ==Хүн ам зүй== {{Хүн амын түүхэн тоо | type = | percentages = pagr |1948|270830 |1953|293015 |1961|308918 |1971|324065 |1981|335570 |1991|335826 |2002|313396 |2011|286549 |2022|254659 | source = <ref>{{cite web|title=2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=Бүгд Найрамдах Серби Улсын Статистикийн Алба|access-date=2026-08-29}}</ref> }} === Суурин === 10,000-аас дээш хүн амтай гурван хот байдаг. * [[Ужице]]: 48,539 * [[Пожега, Серби|Пожега]]: 12,362 * [[Приеполе]]: 11,928 === Угсаатны бүлэг === {| class="wikitable" |+ !Угсаатан !Хүн ам<ref>{{Cite web| title=Ethnicity - Data by municipalities and cities | url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230428110851/https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/pdf/G20234001.pdf | archive-date=2023-04-28}}</ref> !Хувь |- | [[Сербичүүд]] | 200,254 | 78.6% |- | [[Боснякчууд]] | 35,346 | 13.9% |- | [[Муслимууд (угсаатны бүлэг)|Муслимууд]] | 4,272 | 1.6% |- | Бусад | 2,026 | 0.8% |- | Хариулаагүй/Үл мэдэгдэх | 12,761 | 5% |} ==Мөн үзэх== * [[Сербийн захиргааны тойрог]] * [[Сербийн засаг захиргааны хуваарь]] ==Эшлэл== {{Commons category|Zlatibor District|Златибор тойрог}} {{Reflist}} {{Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Златибор тойрог| ]] [[Ангилал:Шумади ба Баруун Сербийн тойрог]] 9ykuzwgj0m52vbyszoh0khp8p2g6496 Баруун Бачка тойрог 0 46418 867666 867621 2026-08-29T15:03:58Z Enkhsaihan2005 64429 867666 wikitext text/x-wiki {{Short description|Сербийн захиргааны тойрог}} {{Инфобокс суурин | name = Баруун Бачка тойрог | native_name = Западнобачки округ | native_name_lang = sr | settlement_type = [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойрог]] <!-- maps and coordinates ------>| image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a =Sombor-Zupanija-20160404.jpg |photo2a =Slatinsko-stepsko stanište - Srpski Miletić 3.jpg |photo2b =Crpna stanica Mali Stapar.jpg |photo2c =Bački-Brestovac-Zimi.jpg |photo3a =Sombor-Theater-20160404.jpg |photo3b =Trg Svetog Trojstva 01.jpg |photo4a =Sombor orthodox church.jpg |photo4b =Apatin2.jpg |photo4c =Cathedral of St. Nicholas in Ruski Krstur - 04.jpg |photo5a =Kaštel Juranović (Vamošer), Bački Monoštor 03.jpg |photo5b =Dvorac porodice Kovač, Riđica 02.jpg |photo5c =Dvorac Redl, Rastina 01.jpg |photo6a =Panoramic view of Rastina with the kurgans.jpg |size = 270 |spacing = 1 |foot_montage = |color = #FFFFFF |border = 1 }} | image_map = West Backa in Serbia.svg | mapsize = 200px | map_caption = Серби дэх тойргийн байршил | coordinates = <!-- location ------------------> | subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны жагсаалт|Улс]] | subdivision_name = {{flag|Серби}} | subdivision_type1 = [[Сербийн засаг захиргааны хуваарь|Муж]] | subdivision_name1 = {{flag|Воеводина}} <!-- seat, smaller parts ------->| seat_type = Захиргааны төв | seat = [[Сомбор]] <!-- government type, leaders -->| leader_title = Комиссар | leader_name = Горан Нонкович | total_type = Нийт | area_total_km2 = 2,420 | population_footnotes = | population_total = 154,491 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto <!-- blank fields (section 1) -->| blank_name_sec1 = [[Сербийн хотын захиргаанууд|Хотын захиргаа]] | blank_info_sec1 = 3 ба 1 [[Сербийн хотын захиргаанууд|хот]] | blank1_name_sec1 = Суурин | blank1_info_sec1 = 37 | blank2_name_sec1 = - [[Сербийн хотын жагсаалт|Хот, суурин]] | blank2_info_sec1 = 5 | blank3_name_sec1 = - Тосгон | blank3_info_sec1 = 32 | iso_code = RS-05 | website = {{url|http://zapadnobacki.okrug.gov.rs/}} }} '''Баруун Бачка тойрог''' ({{langx|sr|Западнобачки округ|Zapadnobački okrug}}, {{IPA|sh|zâːpadnobâːtʃkiː ôkruːɡ|pron}}) нь [[Серби]]йн [[Сербийн захиргааны тойрог|захиргааны тойргийн]] нэг. [[Бачка]] газар зүйн бүс нутагт оршдог. 2022 оны хүн амын тооллогын дагуу Баруун Бачка тойрог 154,491 оршин суугчтай. Баруун Бачка тойргийн захиргааны төв [[Сомбор]] хот. ==Хот ба хотын захиргаа== [[File:West backa.png|thumb|275px|Баруун Бачка тойргийн газрын зураг]] Баруун Бачка тойрог нэг хот, гурван хотын захиргааг хамардаг: * [[Сомбор]] (хот) * [[Апатин]] (хотын захиргаа) * [[Кула (Серби)|Кула]] (хотын захиргаа) * [[Оджаци]] (хотын захиргаа) ==Хүн ам зүй== {{Хүн амын түүхэн тоо |1948|200465 |1953|207941 |1961|219331 |1971|220671 |1981|220876 |1991|215916 |2002|214011 |2011|188087 |2022|154491 | source = <ref>{{cite web|title=2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=Бүгд Найрамдах Серби Улсын Статистикийн Алба|access-date=2026-08-28}}</ref> }} === Суурин === 10,000-аас дээш хүн амтай гурван хот байдаг. * [[Сомбор]]: 41,814 * [[Кула, Серби|Кула]]: 14,873 * [[Апатин]]: 14,613 === Угсаатны бүтэц === {| class="wikitable" |+ !Угсаатан !Хүн ам<ref>{{Cite web| title=Ethnicity - Data by municipalities and cities | url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230428110851/https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/pdf/G20234001.pdf | archive-date=2023-04-28}}</ref> !Хувь |- | [[Сербичүүд]] | 102,406 | 66.3% |- | [[Мажарууд|Унгарууд]] | 11,846 | 7.7% |- | [[Хорватууд]] | 7,598 | 4.9% |- | [[Панноны Русинчууд|Русинчууд]] | 3,690 | 2.4% |- | [[Цыганууд]] | 2,827 | 1.8% |- | [[Монтенегрочууд‎]] | 2,382 | 1.5% |- |Бусад |8,425 |5.4% |- |Хариулаагүй/Үл мэдэгдэх |15,317 |9.9% |} ==Мөн үзэх== * [[Сербийн захиргааны тойрог]] * [[Сербийн засаг захиргааны хуваарь]] ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Гадаад холбоос== {{Commons category|West Bačka District}} * {{url|http://www.zapadnobacki.okrug.gov.rs/}} {{Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Баруун Бачка тойрог| ]] [[Ангилал:Воеводинын газар зүй]] [[Ангилал:Бачка|*]] [[Ангилал:Воеводинын тойрог]] 64k9zr6oqm2wvg6ew83ctbpf4yxic6o Хэрэглэгчийн яриа:Oyunja 3 50947 867741 424680 2026-08-30T11:49:38Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867741 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Wikipedia:Oyunja]] d6f30cg8pb0j3y95npi0cnzbo1aa64x Cher Lloyd 0 52855 867743 485774 2026-08-30T11:50:40Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867743 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Шэр Ллойд]] b6ua9l96lk3crq13y7412leuptqm6wn Coldplay хамтлагийн дууны борлуулалт 0 53024 867688 866873 2026-08-30T04:27:38Z Esambuu 42335 867688 wikitext text/x-wiki [[Coldplay]] хамтлаг нь дэлхий хамгийн их борлуулалттай уран бүтээлчдийн нэг бөгөөд дэлхий даяар 75 гаруй сая цомогоо борлуулаад байна.Түүнээс 13 сая гаруйг АНУ-д,12 сая гаруйг Их Британид борлуулжээ. ==Синглүүдийн борлуулалт== === Их Британи {{flagicon|GBR}}=== Гэрчилгээний тайлбар : Platinum - 600,000-с дээш Gold - 400,000-с дээш Silver - 200,000-с дээш {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !rowspan="2"|{{Abbr|No.|Number}} !rowspan="2"|Дууны нэр !rowspan="2" | Уран бүтээлч !rowspan="2" | Багтсан цомог !rowspan="2" | Оргил<br />амжилт !rowspan="2" | Худалдаанд гарсан он !colspan="3" | Борлуулалт (Sales) !rowspan="2" | Гэрчилгээ !rowspan="2" | Гэрчилгээ авсан огноо !rowspan="2" ! scope="col"| Нийт<br/>(Total Units) |- !|Физик<br/>(Physical) !|Дижитал<br/>(Digital) !|Стрим<br/>(Streaming) |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''[[Viva la Vida]]'' | Coldplay | [[Viva la Vida or Death and All His Friends]] | style="text-align:center;"| 1 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 911,000 | style="text-align:center;"| 304 | style="text-align:center;"| 7× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/01/30 | style="text-align:center;"| 4,200,000<ref name="2025AugustSales">{{Cite web |date=29 August 2025 |title=Charts Analysis: Record-Breaking K-Pop Chart Takeover Led by K-Pop Demon Hunters |url=https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-record-breaking-k-pop-chart-takeover-led-by-k-pop-demon-hunters/092556 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250829184728/https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-record-breaking-k-pop-chart-takeover-led-by-k-pop-demon-hunters/092556 |archive-date=29 August 2025 |access-date=29 August 2025 |website=Music Week}}</ref> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''[[Yellow]]'' | Coldplay | [[Parachutes]] | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 170,000 | style="text-align:center;"| 447,000 | style="text-align:center;"| 294 | style="text-align:center;"| 6× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/08/29 | style="text-align:center;"| 3,612,965<ref name="2025AugustSales"></ref> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''[[Something Just Like This]]'' | The Chainsmokers & [[Coldplay]] | [[Kaleidoscope (EP)|Kaleidoscope]] | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 320,000 | style="text-align:center;"| 320 | style="text-align:center;"| 6× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/07/24 | style="text-align:center;"| 3,600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''[[A Sky Full of Stars]]'' | Coldplay | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;"| 9 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 352,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 5× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/05/08 | style="text-align:center;"| 3,000,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''[[Fix You]]'' | Coldplay | [[X&Y]] | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 727,508 | style="text-align:center;"| 215 | style="text-align:center;"| 5× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/05/15 | style="text-align:center;"| 3,000,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''[[The Scientist]]'' | Coldplay | [[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 373,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 5× Platinum | style="text-align:center;"| 2026/08/28 | style="text-align:center;"| 3,000,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''[[Paradise]]'' | Coldplay | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;"| 1 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 1,000,000 | style="text-align:center;"| 81.8 | style="text-align:center;"| 4× Platinum | style="text-align:center;"| 2024/09/27 | style="text-align:center;"| 2,400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''[[Hymn for the Weekend]]'' | Coldplay | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 302,000 | style="text-align:center;"| 150.6 | style="text-align:center;"| 4× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/05/23 | style="text-align:center;"| 2,400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''[[Adventure of a Lifetime]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 7 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 358,763<ref>{{cite news|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-uks-official-chart-millionaires-revealed__20459/|title=The UK's Official Chart 'millionaires' revealed||last=Copsey|first=Rob|date=19 September 2017|work=[[Official Charts Company]]|publisher=Official Charts Company|accessdate=19 September 2017}}</ref> | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 4× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/10/03 | style="text-align:center;"| 2,400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''[[Clocks]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to the Head | style="text-align:center;"| 9 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 290,000+ | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 2× Platinum | style="text-align:center;"| 2024/05/17 | style="text-align:center;"| 1,200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''[[Princess of China]]'' | Coldplay ft. Rihanna | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2012 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 565,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 2× Platinum | style="text-align:center;"| 2024/08/16 | style="text-align:center;"| 1,200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''[[Christmas Lights]]'' | Coldplay | Christmas Lights | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2010 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 30.6<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/the-biggest-new-christmas-songs-how-do-they-compare-to-the-classics__21166/|title=The biggest new Christmas songs: How do they compare to the classics?|last=Copsey|first=Rob|work=[[Official Charts Company]]|date=4 December 2018|accessdate=6 December 2019}}</ref> | style="text-align:center;"| 2× Platinum | style="text-align:center;"| 2024/12/06 | style="text-align:center;"| 1,200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 13 | ''[[Sparks]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 18 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2× Platinum | style="text-align:center;"| 2025/12/12 | style="text-align:center;"| 1,200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 14 | ''[[Magic]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 250,000+ | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2017/04/07 | style="text-align:center;"| 709,000<ref name="2018SalesArchive"/> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 15 | ''[[Everglow]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 52 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2020/11/13 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 16 | ''[[My Universe]]'' | Coldplay x [[BTS]] | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2023/01/06 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 17 | ''[[Every Teardrop Is a Waterfall]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| 326,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2021/04/02 | style="text-align:center;"| 600,000<ref name="2018SalesArchive"/> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 18 | ''[[Higher Power]]'' | Coldplay | [[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;"| 12 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2023/06/23 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 19 | ''[[Charlie Brown]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 22 | style="text-align:center;"| 2012 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 400,000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2024/09/13 | style="text-align:center;"| 600,000<ref name="BPI"/> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 20 | ''[[Speed of Sound]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 260,000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2024/12/13 | style="text-align:center;"| 600,000<ref name="BPI">{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=BRIT Certified|work=[[British Phonographic Industry]]|date=13 December 2024|accessdate=16 December 2024|archive-date=21 Аравдугаар сар 2018|archive-url=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope=row style="text-align:center;"| 21 | ''[[Trouble]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2025/01/09 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 22 | ''[[In My Place]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to the Head | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 101,000 | style="text-align:center;"| 99,000 | style="text-align:center;"| 19.5 | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2025/08/29 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 23 | ''[[Feels Like I'm Falling in Love]]'' | Coldplay | [[Moon Music]] | style="text-align:center;"| 16 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Platinum | style="text-align:center;"| 2026/01/30 | style="text-align:center;"| 600,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 24 | ''[[Up&Up]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 71 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2024/02/16 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 25 | ''[[Orphans]]'' | Coldplay | [[Everyday Life]] | style="text-align:center;"| 27 | style="text-align:center;"| 2019 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2025/03/07 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 26 | ''[[Violet Hill]]'' | Coldplay | Viva la Vida or Death and All His Friends | style="text-align:center;"| 8 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 230,000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2025/04/11 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 27 | ''[[A Head Full of Dreams (дуу)|A Head Full of Dreams]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 173 | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2026/04/17 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 28 | ''[[We Pray]]'' | Coldplay ft. Little Simz, Burna Boy, Elyanna, Tini | Moon Music | style="text-align:center;"| 20 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Gold | style="text-align:center;"| 2026/05/01 | style="text-align:center;"| 400,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 29 | ''[[Talk]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2020/01/24 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 30 | ''[[Don't Panic]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 130 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2022/09/16 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 31 | ''[[Midnight (Coldplay song)|Midnight]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 48 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2021/04/09 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 32 | ''[[Shiver]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 35 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2023/05/26 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 33 | ''[[Let Somebody Go]]'' | Coldplay X Selena Gomez | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 24 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2024/02/23 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 34 | ''[[God Put A Smile Upon Your Face]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| 100 | style="text-align:center;"| 2003 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2024/06/07 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 35 | ''[[Birds]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 156 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2024/06/21 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 36 | ''Green Eyes'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2025/05/02 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 37 | ''[[Lost!]]'' | Coldplay | Viva la Vida or Death and All His Friends | style="text-align:center;"| 54 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2025/07/25 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 38 | ''[[All My Love]]'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 43 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| Silver | style="text-align:center;"| 2026/02/06 | style="text-align:center;"| 200,000 |- ! scope=row style="text-align:center;"| 39 | ''Fun'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 164 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 40 | [[Hurts Like Heaven]] | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 157 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 41 | ''Army of One'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 198 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 42 | [[Miracles (Someone Special)]] | Coldplay & Big Sean | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 54 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 43 | ''[[Life in Technicolor II]]'' | Coldplay | [[Prospekt's March]] | style="text-align:center;"| 28 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 44 | ''[[Atlas]]'' | Coldplay | The Hunger Games Soundtrack | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2013 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |- ! scope=row style="text-align:center;"| 45 | ''[[The Hardest Part]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2006 | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| |} ===АНУ {{flagicon|USA}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо<br/> ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''[[Something Just Like This]]'' | The Chainsmokers & [[Coldplay]] | [[Kaleidoscope (EP)|Kaleidoscope]] | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 10,000,000 | style="text-align:center;"| Diamond |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''[[Viva la Vida]]'' | [[Coldplay]] | [[Viva la Vida or Death and All His Friends]] | style="text-align:center;"| 1 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 5,000,000<ref>{{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=Coldplay RIAA Platinum & Gold Certifications |last=Copsey|first=Rob|date=9 June 2015|publisher=[[RIAA]]|accessdate=9 June 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''[[A Sky Full of Stars]]'' | [[Coldplay]] | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 4,000,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''[[Hymn for the Weekend]]'' | [[Coldplay]] | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;"| 25 | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| 5,000,000 | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | ''[[Yellow]]'' | [[Coldplay]] | [[Parachutes]] | style="text-align:center;" | 48 | style="text-align:center;" | 2000 | style="text-align:center;" | 4,000,000 | style="text-align:center;" | 4x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | ''[[The Scientist]]'' | [[Coldplay]] | [[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | 2002 | style="text-align:center;" | 4,000,000 | style="text-align:center;" | 4x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | ''[[Adventure of a Lifetime]]'' | [[Coldplay]] | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 3,000,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | ''[[Paradise]]'' | [[Coldplay]] | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | 2011 | style="text-align:center;" | 3,000,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | ''[[Fix You]]'' | [[Coldplay]] | [[X&Y]] | style="text-align:center;" | 59 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 3,000,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | ''[[Clocks]]'' | [[Coldplay]] | [[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;" | 29 | style="text-align:center;" | 2002 | style="text-align:center;" | 2,000,000 | style="text-align:center;" | 2x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | ''[[Magic]]'' | [[Coldplay]] | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | 2014 | style="text-align:center;" | 1,000,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- !12 |[[My Universe]] |[[Колдплей]] X BTS |[[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 2021 | style="text-align:center;" | 1,000,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | ''[[Speed of Sound]]'' | [[Coldplay]] | [[X&Y]] | style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 500,000 | style="text-align:center;" | Gold |} ===Австрали {{flagicon|AUS}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо<br/>(мэдэгдэж байгаагаар) ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''[[Something Just Like This]]'' | [[Coldplay]] | [[Kaleidoscope (EP)]] | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 1,190,000 | style="text-align:center;"| 17x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | ''[[Viva la Vida]]'' | [[Coldplay]] | [[Viva la Vida or Death and All His Friends]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 2008 | style="text-align:center;" | 630,000 | style="text-align:center;" | 9x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | ''[[Yellow]]'' | [[Coldplay]] | [[Parachutes]] | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 2000 | style="text-align:center;" | 630,000 | style="text-align:center;" | 9x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | ''[[Hymn for the Weekend]]'' | [[Coldplay]] | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" | 2016 | style="text-align:center;" | 560,000 | style="text-align:center;" | 8x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | ''[[A Sky Full of Stars]]'' | [[Coldplay]] | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 2014 | style="text-align:center;" | 560,000 | style="text-align:center;" | 8x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | ''[[Paradise]]'' | [[Coldplay]] | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 2011 | style="text-align:center;" | 420,000 | style="text-align:center;" | 6x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | ''[[Fix You]]'' | [[Coldplay]] | [[X&Y]] | style="text-align:center;" | 25 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 420,000 | style="text-align:center;" | 6x Platinum |- !8 |[[The Scientist]] |[[Coldplay]] |[[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;" |40 | style="text-align:center;" |2002 | style="text-align:center;" |420,000 | style="text-align:center;" |6x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | ''[[Magic]]'' | [[Coldplay]] | [[Ghost Stories]] | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 2014 | style="text-align:center;" | 280,000 | style="text-align:center;" | 4x Platinum |- !10 |[[Clocks]] |[[Coldplay]] |[[A Rush of Blood to the Head]] | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |2002 | style="text-align:center;" |280,000 | style="text-align:center;" |4x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | ''[[Adventure of a Lifetime]]'' | [[Coldplay]] | [[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | 20 | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 210,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- !12 |[[Sparks]] |Coldplay |[[Parachutes]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |2000 | style="text-align:center;" |140,000 | style="text-align:center;" |2x Platinum |- !13 |[[Higher Power]] |Coldplay |[[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;" |44 | style="text-align:center;" |2021 | style="text-align:center;" |70,000 | style="text-align:center;" |Platinum |- !14 |[[Orphans]] |Coldplay |[[Everyday Life]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |2019 | style="text-align:center;" |70,000 | style="text-align:center;" |Platinum |- !15 |[[Everglow]] |Coldplay |[[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- !16 |[[Up&Up]] |Coldplay |[[A Head Full of Dreams]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 17 | ''[[Every Teardrop Is a Waterfall]]'' | [[Coldplay]] | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | 2011 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- !18 |My Universe |Coldplay |[[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 2021 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- !19 |[[Christmas Lights]] |Coldplay | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | 2010 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 20 | ''[[Speed of Sound]]'' | [[Coldplay]] | [[X&Y]] | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 21 | ''[[Princess of China]]'' | [[Coldplay]] ft. [[Рианна|Rihanna]] | [[Mylo Xyloto]] | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 2012 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 22 | ''Feels Like I'm Falling in Love'' | [[Coldplay]] | Moon Music | style="text-align:center;" | 54 | style="text-align:center;" | 2024 | style="text-align:center;" | 70,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 23 | ''[[Violet Hill]]'' | [[Coldplay]] | [[Viva la Vida or Death and All His Friends]] | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 2008 | style="text-align:center;" | 35,000 | style="text-align:center;" | Gold |} ===Итали {{flagicon|ITA}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | ''[[Viva la Vida]]'' | Coldplay | Viva la Vida or Death and All His Friends | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 2008 | style="text-align:center;" | 500,000 | style="text-align:center;" | 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''[[Hymn for the Weekend]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| 400,000 | style="text-align:center;"| 8x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''[[Something Just Like This]]'' | Coldplay & The Chainsmokers | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 350,000 | style="text-align:center;"| 7x Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | ''[[Fix You]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | 2005 | style="text-align:center;" | 300,000 | style="text-align:center;" | 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''[[Yellow]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 300,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''[[Adventure of a Lifetime]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''[[My Universe]]'' | Coldplay x BTS | [[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;"| 29 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''[[A Sky Full of Stars]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 1 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 150,000 | style="text-align:center;"| 5x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''[[The Scientist]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to the Head | style="text-align:center;"| 23 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 150,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''[[Up&Up]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 32 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''[[Higher Power]]'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 52 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''[[Paradise]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 90,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 13 | ''[[Magic]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 90,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 14 | ''[[Christmas Lights]]'' | Coldplay | N/A | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2010 | style="text-align:center;"| 70,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 15 | ''[[A Head Full of Dreams (дуу)|A Head Full of Dreams]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 58 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 16 | ''[[Ink]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 17 | ''[[Clocks]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2003 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 18 | ''[[Everglow]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2016 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 19 | ''[[Speed of Sound]]'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 20 | Sparks | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 21 | [[Let Somebody Go]] | [[Coldplay]] X [[Selena Gomez]] | [[Music of the Spheres]] | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 50,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 22 | ''[[In My Place]]'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 2002 | style="text-align:center;" | 35,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 23 | ''[[Every Teardrop Is a Waterfall]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 2011 | style="text-align:center;" | 30,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 24 | ''[[Princess of China]]'' | Coldplay ft. Rihanna | Mylo Xyloto | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 2012 | style="text-align:center;" | 30,000 | style="text-align:center;" | Platinum |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 25 | ''[[Birds]]'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 26 | ''[[Fun]]'' | Coldplay ft. Tove Lo | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | 2015 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 27 | ''[[Trouble]]'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 2000 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 28 | ''[[Miracles (Someone Special)]]'' | Coldplay ft. Big Sean | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;" | 76 | style="text-align:center;" | 2017 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 29 | ''[[Orphans]]'' | Coldplay | [[Everyday Life]] | style="text-align:center;" | 55 | style="text-align:center;" | 2019 | style="text-align:center;" | 25,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 30 | ''[[Midnight (Coldplay song)| Midnight]]'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 2014 | style="text-align:center;" | 15,000 | style="text-align:center;" | Gold |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 31 | ''[[Charlie Brown]]'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;" | 31 | style="text-align:center;" | 2012 | style="text-align:center;" | 15,000 | style="text-align:center;" | Gold |} ===Герман {{flagicon|GER}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''Something Just Like This'' | Coldplay & The Chainsmokers | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 1,200,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''Viva la Vida'' | Coldplay | Viva la Vida or Death And All His Friends | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 900,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''Hymn for the Weekend'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 11 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 800,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''A Sky Full of Stars'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''Fix You'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''Yellow'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 99 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''The Scientist'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| 26 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''Fix You'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 65 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''Adventure of A Lifetime'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 400,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''Paradise'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 12 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 600,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''Christmas Lights'' | Coldplay | Christmas Lights - Single | style="text-align:center;"| 24 | style="text-align:center;"| 2010 | style="text-align:center;"| 300,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''My Universe'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''Higher Power'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 35 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Gold |} ===Шинэ Зеланд {{flagicon|NZL}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''Something Just Like This'' | Coldplay & The Chainsmokers | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 270,000 | style="text-align:center;"| 9x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''Yellow'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 23 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 240,000 | style="text-align:center;"| 8x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''Viva la Vida'' | Coldplay | Viva la Vida or Death And All His Friends | style="text-align:center;"| 16 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 210,000 | style="text-align:center;"| 7x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''Fix You'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 17 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 6x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''A Sky Full of Stars'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 6x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''The Scientist'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 6x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''Paradise'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 6x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''Hymn for the Weekend'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 120,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''Adventure of A Lifetime'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 12 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 120,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''Sparks'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 120,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''Clocks'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 90,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''Magic'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 13 | ''My Universe'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 17 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 14 | ''Everglow'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 15 | ''Every Teardrop is a Waterfall'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 16 | ''Trouble'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 36 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 17 | ''Christmas Lights'' | Coldplay | - | style="text-align:center;"| 34 | style="text-align:center;"| 2010 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 18 | ''Speed of Sound'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 13 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 19 | ''feelslikeimfallinginlove'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 17 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 20 | ''In My Place'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| 24 | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 21 | ''Violet Hill'' | Coldplay | Viva la Vida or Death and All His Friends | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 22 | ''Up&Up'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 23 | ''Midnight'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 11 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 24 | ''Orphans'' | Coldplay | Everyday Life | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2019 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 25 | ''Don't Panic'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 26 | ''Higher Power'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 27 | ''Charlie Brown'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 28 | ''Let Somebody Go'' | Coldplay X Selena Gomez | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 29 | ''A Head Full of Dreams'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 30 | ''Green Eyes'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 31 | ''We Pray'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 21 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 32 | ''Talk'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 20 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 33 | ''Shiver'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 15,000 | style="text-align:center;"| Gold |} ===Франц {{flagicon|FRA}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''Something Just Like This'' | Coldplay & The Chainsmokers | Kaleidoscope EP | style="text-align:center;"| 17 | style="text-align:center;"| 2017 | style="text-align:center;"| 333,333 | style="text-align:center;"| Diamond |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''My Universe'' | Coldplay X BTS | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 33 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 333,333 | style="text-align:center;"| Diamond |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''WE PRAY'' | Coldplay feat. Little Simz, Burna Boy, Elyanna, TINI | Moon Music | style="text-align:center;"| 45 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''Higher Power'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 98 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''feelslikeimfallinginlove'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 66 | style="text-align:center;"| 2024 | style="text-align:center;"| 200,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''A Sky Full of Stars'' | Coldplay | Moon Music | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''Adventure of A Lifetime'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''Orhpans'' | Coldplay | Everyday Life | style="text-align:center;"| 172 | style="text-align:center;"| 2019 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''Let Somebody Go'' | Coldplay x Selena Gomez | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 115 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Gold |} ===Испани {{flagicon|ESP}}=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col"| {{Abbr|No.|Number}} ! scope="col"| Дууны нэр ! scope="col"| Уран бүтээлч ! scope="col"| Багтсан цомог ! scope="col"| Оргил<br />амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан<br />он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо ! scope="col"| Гэрчилгээ |- ! scope=row style="text-align:center;"| 1 | ''Viva la Vida'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 2 | style="text-align:center;"| 2008 | style="text-align:center;"| 680,000 | style="text-align:center;"| 8x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 2 | ''Yellow'' | Coldplay | Parachutes | style="text-align:center;"| 59 | style="text-align:center;"| 2000 | style="text-align:center;"| 240,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 3 | ''A Sky Full of Stars'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 240,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 4 | ''Hymn for the Weekend'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 240,000 | style="text-align:center;"| 4x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 5 | ''Fix You'' | Coldplay | X&Y | style="text-align:center;"| 6 | style="text-align:center;"| 2005 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 6 | ''The Scientist'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 180,000 | style="text-align:center;"| 3x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 7 | ''Adventure of a Lifetime'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 10 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 80,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 8 | ''Paradise'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 5 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 120,000 | style="text-align:center;"| 2x Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 9 | ''Sparks'' | Parachutes | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 100,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 10 | ''Clocks'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 11 | ''Clocks'' | Coldplay | A Rush of Blood to The Head | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2002 | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 12 | ''Higher Power'' | Coldplay | Music of the Spheres | style="text-align:center;"| 72 | style="text-align:center;"| 2021 | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 13 | ''Magic'' | Coldplay | Ghost Stories | style="text-align:center;"| 3 | style="text-align:center;"| 2014 | style="text-align:center;"| 60,000 | style="text-align:center;"| Platinum |- ! scope=row style="text-align:center;"| 14 | ''Everglow'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| 23 | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 15 | ''Every Teardrop is A Waterfall'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 16 | ''Every Teardrop is A Waterfall'' | Coldplay | Mylo Xyloto | style="text-align:center;"| 4 | style="text-align:center;"| 2011 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 17 | ''Up&Up'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |- ! scope=row style="text-align:center;"| 18 | ''Up&Up'' | Coldplay | A Head Full of Dreams | style="text-align:center;"| - | style="text-align:center;"| 2015 | style="text-align:center;"| 30,000 | style="text-align:center;"| Gold |} ==Холбоосууд== {{Reflist}} {{Coldplay}} [[Ангилал:Coldplay]] edd7xlr9kbsarngkhae2nbvp14mjtu3 Ллойд, Шэр 0 61724 867742 485767 2026-08-30T11:50:17Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867742 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Шэр Ллойд]] b6ua9l96lk3crq13y7412leuptqm6wn НТВ телевиз 0 61991 867713 867017 2026-08-30T10:40:34Z ~2026-45794-30 106963 867713 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс телевизийн суваг | name = Үндэсний телевиз (NTV) National Television (NTV) | logo = <!--NTV Mongolia.png--> | logo_image = 3:5 | logo_size = 3:5 | launch_date = 2006.11.01 | closed_date = | owner = Media Group LLC Шунхлай ХХК | country = [[Монгол]] | area = Монгол улс даяар | headquarters = [[Орон Даяар]], [[Монгол]] | former_names = | replaced = | sister_channels = NTV Sports NTV Movies | timeshift_service = | picture_format = [[HDTV]] ([[1080i]]) 16:9 | website = http://www.ntv.mn/ https://m.facebook.com/ntvmn/ https://m.facebook.com/nsportsofficial/ https://m.facebook.com/NTVNewsMN/ |founder=Медиа Групп ХХК|image_size=390_500|language=Монгол|founded=2006 оны 10-р сарын 31}} '''НТВ телевиз''' буюу NTV телевиз нь бүх насныханд зориулсан энтертайнмент хөтөлбөртэй, танин мэдэхүйн анхны телевиз. 2000 онд үүсгэн байгуулагдсан Медиа Групп ХХК монголын хэвлэл мэдээллийн салбарт үйл ажиллагаагаа явуулж олон нийтэд үнэн зөв бодитой мэдээллийг хүргэх судалгаа шинжилгээ хийх, бизнес маркетингийн зөвлөгөө өгөх үйлчилгээ үзүүлж байсан нь өдгөө ФМ 107 Шинэ зууны радиогийн долгионыг ажиллуулж эхэлсэн нь 6 жилийн дараа буюу 2006 онд өнгөлөг энтертайнмент хөтөлбөртэй түүний бүрэлдэхүүн телевиз болох ЭН ТИ ВИ Броадкастинг ХХК-ийн эхлэл болон НТВ-гийн суурь тавигджээ <ref>{{Cite web |last=Administrator |title=БИДНИЙ ТУХАЙ |url=http://ntv.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=28 |access-date=2026-08-24 |website=ntv.mn |language=mn-mn}}</ref> Монголын тэргүүлэгч телевизүүдийн нэг, ''“Өөдрөг өнгө - Өөр өнцөг”'' уриатай NTV телевиз нь 2006 оноос үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн 2006 оны 11-р сарын 1-ны өдөр анхны эфирээ цацаж эхэлсэн юм 2008 оны 6-р сар гэхэд цоо шинэ техник технологитой болж техник технологийн шинэчлэлт хийгдэж цоо шинэ ажлын байранд нүүж орсон, мөн монголын залуу телевизүүдийн хувьд сүүлийн 2 жилийн хугацаанд хэвлэлийн хүрээлэнгийн үзүүлэлтээр шилдэг 5 телевизийн тоонд орж бас шилдэг энтертайнмент хөтөлбөртэй телевиз үзүүлэлтээр NTV ордог байжээ мөн одоогоор тус суваг сошиал хуудсаар мэдээллийг чөлөөтэй илгээж ажиллуулж байна. 2013 онд өнгөний өндөр нягтаршил болох сүүлийн үеийн технологитой HDTV формат руу бүрэн шилжсэн телевиз болсон юм. НТВ телевиз мэргэжлийн сэтгүүл зүйн төлөөлөл байхыг эрхэмлэж, нас насныханд зориулсан түүх, танин мэдэхүй, спорт, олон улс, соёл урлаг, боловсрол, цэнгээнт, шоу нэвтрүүлгүүд бэлтгэн, улс төр, нийгэм, эдийн засгийн цаг үеийн мэдээ мэдээллээс чухлыг нь онцлон хүргэхийг зорилго болгон ажилладаг. NTV телевиз: Улс орон даяар цацагддаг өргөн нэвтрүүлгийн телевиз бөгөөд өдөр тутмын мэдээ мэдээлэл, энтертайнмент чиглэлээр бүх насныханд хүрэх зорилготой ажиллаж байна. NTV телевиз нь Нийгэм, Эдийн засаг, Улс төрийн Олон улсын Дэлхийн Чимээ мэдээллийн хөтөлбөр Үндэсний Мэдээ мэдээллийн хөтөлбөр хамгийн өндөр үзэлт, хандалттай сувгуудын нэг бөгөөд "Улаан бал", ярилцлага тойм хосолсон Лхагвын Тойм алдартай одод буюу олны танил жүжигчид дуучидтай ярилцах Болзоо ярилцах Цаг Нандиа Ток Шоу улс төрчид болон дэлхийн ажилчидтай ярилцаж байсан De Facto with Jargalsaikhan "Өөр өнцөг" хэлэлцүүлэг, "Тэгээс тэг" эрэн сурвалжлах нэвтрүүлэг, "Global Talk" олон улсын тоймчийн ярилцлага ба Metro Star зэрэг нь дэлхийд болон дотоодод өрнөж буй үйл явдлуудыг тоймлон хүргэдгээс гадна нийгэмд тулгамдаад буй олон асуудлуудыг шийдвэрлүүлэх чиглэлээр агуулгаа боловсруулж нийтлэн түгээдэг. NTV нь өөрийн хөгжмийн хөтөлбөрүүдтэй байсан ба N Music Beetle Music Nostalgia гэх мэтийн хөтөлбөрүүдийг хийж бүтээсэн юм <ref>{{Cite web |last=Administrator |title=НЭВТРҮҮЛЭГ |url=http://www.ntv.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=53 |access-date=2026-08-22 |website=www.ntv.mn |language=mn-mn}}</ref> NTV телевиз нь өөрийн үндсэн контент, уран бүтээлүүдээс гадна албан ёсны эрхтэйгээр олон улсын өндөр зэрэглэлийн ТВ шоу, контентуудыг бүтээж үзэгчдийн хүртээл болгодог бөгөөд "Ахлах тогоочийн заавраар", "Эхнэрийн заавраар", "Cash Cab", “Нууцлаг Хөргөгчний Тулаан”, эрүүл мэндийн боловсрол олгох “Вакцин Шоу” урьд өмнөхөн хийгдэж байсан ТВ Доктор, “Эргэдэг Гал Тогоо” түүнчлэн Өмнөд солонгос улсаар аялсан түүхын тухай хөтөлбөр бас Одмөндөр юутуб сувгийн хөтөлбөрүүд бусад спортын нэвтрүүлгүүдийг төдийгүй германы DW хөтөлбөрүүд ба хүүхдүүдийн шинжлэх ухааны Science at home хүүхдийн үсэг таалгах Үсэгт тоо Хүүхдийн гарч байсан Нар сар Од болон эдийн засагчдийн улс төрчдийн хэлэлцэх Анализ Шоу хөтөлбөр Ярилцлагын Чухал Яриа зугаа цэнгэлийн Хотын Клуб цэнгээнт хөтөлбөр Ханьтайгаа Хамтдаа зэргийг хүргэж байв. 2025 оны 7-р сард өөрийн спортын төрөлжсөн арилжааны хэмжээний суваг болох N Sports цацагдаж эхэлсэн ба спортын сувагтай спортын хөтөлбөрийг гаргаж эхэлсэн <ref>Facebook.com/N Sports/</ref> 2026 оны 2-р сард NTV телевиз анх удаа JTI Certificate өргөмжлөлийг авч сэтгүүлчдийн итгэмжлэлийг хадгаласан юм. <ref>{{Citation |title=Facebook |date=2011 |url=https://doi.org/10.4135/9781412994156.n258 |work=Encyclopedia of Sports Management and Marketing |access-date=2026-08-21 |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks California 91320 United States |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-1-4129-7382-3}}</ref> 2009 оноос хийсэн Өөрийн олон ангит кинонууд нь мелодрама сэдэвтэй Бид Дөрвийн Хайр Оранж Театртай хамтран хийсэн 2013 онд бүтээсэн байгальтай зүй бусаар харьцсан тухай өгүүлэх Тоглоомын Дүрэм 2014 онд бүтээсэн авлигачдын эсрэг тэмцлийн тухай Ус дээшээ урсдаг 2017 онд бүтээсэн инээдмийн сэдэвтэй Гэр Дүүрэн Охид үндэсний сериалуудыг бүтээсэн бас түүнчлэн өөрийн харьяанд байдаг Оранж Энтертайнментийн бүтээсэн + 17 Boobies Search Киносутра Нийслэл хүүхэн 1 2-р бүлэг Өв Залгамжлагчид Мөрч Орь дуу цувралууд орно. '''Одоогийн Гаргаж байгаа нэвтрүүлгүүд;''' Мэдээ Одмөндөр подкастууд Хээр подкаст Болзоо ярилцах цаг Дэвжээ уралдаант цэнгээнт нэвтрүүлэг Япон амьдралын хэв маяг Наадгай цэнгээнт нэвтрүүлэг Нэг Мөр нэвтрүүлэг Цаг агаар Бөхийн Өрөө Science of Home Инновацын Эзэд Лхагвын Тойм Шинэ амьдралын Эхлэл Инновацын Эзэд Анализ Шоу Зууны хүлгүүд Хүүхдүүдээ наашаа хүүхдийн нэвтрүүлэг Монгол Бахархал Түүхийн Эзэд '''Гаргаж байсан архивын хөтөлбөрүүд''': Хотын Гудамж Хальс Юу өгүүлдэг Вэ Сэтгүүлчийн Эрэл Тусгал Хэвлэлийн Тойм ТВ Клуб 2-р суваг Comedy TV Өглөө хөтөлбөр Органик Монгол Anime News Бүхнийг Чадагч Бүсгүйчүүд Цэнхэр цэцэг өглөөний хөтөлбөр Ганаа Мэргэжлээ сольсон нь Амгаа мэргэжлээ сольсон нь Мартагдашгүй Намар Үнэн үү Та жингээ хасмаар байна уу Кино Ертөнц Их Мэдэх Зөн билгийн Тулаан Би бүжиглэж чадна Мартагдашгүй Намар Энэ бол кино Эгэл биш кино Төрсөн бууц Сайн өдөр амралтын хөтөлбөр Сонгодог Цаг Улаан таван хошуу Oxygen Дэлгүүр хэсэх үү Нийслэл Guide арилжааны нэвтрүүлэг Би тоглоомондоо хайртай Номын гэгээ нэвтрүүлэг Монгол вундеркинд 100 жил 100 үйл явдал Хүүхэд насны галт тэрэг цэнгээнт нэвтрүүлэг NTV NEWS Чухал яриа Сувдан сондор цуврал нэвтрүүлэг Бундеслига Тэмцээний Тойм Дөнгөсөн нь 440 MHZ хөгжмийн мэдээллийн хөтөлбөр Orange Film кино хөтөлбөр Business Day хөтөлбөр American Next Top Model Зөн билгийн тулаан (орос хэлээр гарч байсан нэвтрүүлэг)<ref>{{Cite web |last=Administrator |title=БИДНИЙ ТУХАЙ |url=http://ntv.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=28 |access-date=2026-08-24 |website=ntv.mn |language=mn-mn}}</ref> Нууцлаг Эзэн (Гадаадын нэвтрүүлэг) NTV Sports News Үндэсний Тойм N Entertainment Яг одоо Coffee Break Төгс Ертөнц Чөлөөт эмэгтэйчүүд Ноён Бэрс Нэг сэдвээр мэдээллийн хөтөлбөр Jeju challenge IG show K-POP Mongolia Нар сар Од хүүхдийн нэвтрүүлэг Хүрээлэн амьд ертөнцийн цуврал '''Гадаадын форматаас нутагшуулсан нэвтрүүлгүүд;''' Эхнэрийн Заавраар 6-7 улиралтай Бяцхан Мастерууд 3-4 улиралтай Ахлах тогоочийн заавраар 4 улиралтай Эргэдэг Гал тогоо Комеди Клуб Монголиа Fridge Wars mongolia Top Chef mongolia '''Orange Theatre-ийн бүтээлүүд;''' 2009 оны 5-р сард байгуулагдсан оранж театр буюу эдүгээгийн Оранж энтертайниентын үндэс тавигдсан тухайн үед олон ангит кино теле жүжиг теле зохиомж зохиомжит нэвтрүүлэг уран сайхны нэвтрүүлгүүдийг бэлтгэн явуулдаг байжээ. - Хүй Давхар орчлон Өвлийн Уянга Зүгээргүй эмэгтэй Дурлалын Нууц Нэг Хоёрын Гурваа МУСК '''Оранж Интертайнментаас'''; - Бүхнээс дээгүүр - Хуримын даашинзтай бүсгүй - Хөгжилтэй Дүр ах аа намайг бодоорой - Хөгжилтэй Дүр хайрын найраатай наадам - Хөгжилтэй Дүр Миний хайртын хурим - Хөгжилтэй Дүр Тусгай захиалга - Киносутра - Гүн тайгын Манан - Шар гэгээ - Эрдэнэсийн Арал - Нийслэл Хүүхэн Очироо Сүхээ - Нийслэл Хүүхэн Бал сар - Эрдэнэсийн Арал '''Ntv Sports Team ШУУД ДАМЖУУЛАЛТУУД'''; Бээжин 2008 зуны олимпийн наадам Бундеслига хөлбөмбөгийн тэмцээнүүд (2010-2020) Rio Olympics 2016 Beijing 2022 өвлийн олимпийн наадам 2023 world figure shaking championship Milan 2026 өвлийн олимпийн наадам 2019 оны FIBA Basketball World cup TOKYO Olympics 2020 зуны олимпийн наадам FIFA WORLD CUP 2018 RUSSIA дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн FIFA WORLD CUP 2026 дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн Монголын үндэсний хөлбөмбөгийн тэмцээнүүд Одоогоор 2025 онд Монгол бөхийн өргөөнөөс Бөхийн Барилдаан морьны уралдаан сур харваа ба үндэсний наадам '''NTV PRODUCTION бүтээлүүд''': Нянгар хаданд гарсан нь Дэлхийн монгол айл баримтат кино Монголоо хайсан Монгол '''NTV Шагналууд;''' HNK JAPAN PRIZE 2009 наадмаас UNICEF-ийн шагнал хүртсэн '''Компанийн удирдлага, зохион байгуулалт:''' "Эн Ти Ви Броадкастинг" ХХК нь "Медиа групп" ХХК-ийн 91,4%, МУ-ын иргэн М.Есөнмөнхийн 8,51%-ийн эзэмшилтэй байна. * Гүйцэтгэх захирал А.Баярбат * Захиргаа, Хүний нөөцийн газрын захирал Ш.Долгорсүрэн * Борлуулалт, Маркетингийн газрын захирал Г.Ган-Эрдэнэ * Санхүүгийн газрын захирал Х.Батзаяа * Контент хөгжүүлэлтийн газрын захирал Б.Тайшир * Уран бүтээлийн газрын захирал Л.Оюу-Од * Мэдээ, Шуурхай нэвтрүүлгийн газрын захирал Б.Ундрахжаргалант '''Редакцийн зөвлөл:''' * Ерөнхий Продюсер Б.Ундрахжаргалант * Гүйцэтгэх захирал А.Баярбат * Борлуулалт, Маркетингийн газрын захирал Г.Ган-Эрдэнэ * Уран бүтээлийн газрын захирал Л.Оюу-Од * Мэдээ, Шуурхай нэвтрүүлгийн газрын захирал Б.Ундрахжаргалант * Продакшн албаны дарга Б.Билгүүн * Төлөвлөлтийн албаны дарга Б.Эрхэмбилэг Албан ёсны цахим хуудас: [https://www.ntv.mn/&#x20;https://web.archive.org/web/20130822170148/http://ntv.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=28 https://www.ntv.mn/] {{Монгол улсын телевизүүд}} SBN Централ Стар [[Ангилал:Монголын телевиз]] {{Mongolia-stub}} elbp5dv6si2edgc58wijv4ix61a0ynt 867714 867713 2026-08-30T10:40:59Z ~2026-45794-30 106963 867714 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс телевизийн суваг | name = Үндэсний телевиз (NTV) National Television (NTV) | logo = <!--NTV Mongolia.png--> | logo_image = 3:5 | logo_size = 3:5 | launch_date = 2006.11.01 | closed_date = | owner = Media Group LLC Шунхлай ХХК | country = [[Монгол]] | area = Монгол улс даяар | headquarters = [[Орон Даяар]], [[Монгол]] | former_names = | replaced = | sister_channels = NTV Sports NTV Movies | timeshift_service = | picture_format = [[HDTV]] ([[1080i]]) 16:9 | website = http://www.ntv.mn/ https://m.facebook.com/ntvmn/ https://m.facebook.com/nsportsofficial/ https://m.facebook.com/NTVNewsMN/ |founder=Медиа Групп ХХК|image_size=390_500|language=Монгол|founded=2006 оны 10-р сарын 31}} '''НТВ телевиз''' буюу NTV телевиз нь бүх насныханд зориулсан энтертайнмент хөтөлбөртэй, танин мэдэхүйн анхны телевиз. 2000 онд үүсгэн байгуулагдсан Медиа Групп ХХК монголын хэвлэл мэдээллийн салбарт үйл ажиллагаагаа явуулж олон нийтэд үнэн зөв бодитой мэдээллийг хүргэх судалгаа шинжилгээ хийх, бизнес маркетингийн зөвлөгөө өгөх үйлчилгээ үзүүлж байсан нь өдгөө ФМ 107 Шинэ зууны радиогийн долгионыг ажиллуулж эхэлсэн нь 6 жилийн дараа буюу 2006 онд өнгөлөг энтертайнмент хөтөлбөртэй түүний бүрэлдэхүүн телевиз болох ЭН ТИ ВИ Броадкастинг ХХК-ийн эхлэл болон НТВ-гийн суурь тавигджээ <ref>{{Cite web |last=Administrator |title=БИДНИЙ ТУХАЙ |url=http://ntv.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=28 |access-date=2026-08-24 |website=ntv.mn |language=mn-mn}}</ref> Монголын тэргүүлэгч телевизүүдийн нэг, ''“Өөдрөг өнгө - Өөр өнцөг”'' уриатай NTV телевиз нь 2006 оноос үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн 2006 оны 11-р сарын 1-ны өдөр анхны эфирээ цацаж эхэлсэн юм 2008 оны 6-р сар гэхэд цоо шинэ техник технологитой болж техник технологийн шинэчлэлт хийгдэж цоо шинэ ажлын байранд нүүж орсон, мөн монголын залуу телевизүүдийн хувьд сүүлийн 2 жилийн хугацаанд хэвлэлийн хүрээлэнгийн үзүүлэлтээр шилдэг 5 телевизийн тоонд орж бас шилдэг энтертайнмент хөтөлбөртэй телевиз үзүүлэлтээр NTV ордог байжээ мөн одоогоор тус суваг сошиал хуудсаар мэдээллийг чөлөөтэй илгээж ажиллуулж байна. 2013 онд өнгөний өндөр нягтаршил болох сүүлийн үеийн технологитой HDTV формат руу бүрэн шилжсэн телевиз болсон юм. НТВ телевиз мэргэжлийн сэтгүүл зүйн төлөөлөл байхыг эрхэмлэж, нас насныханд зориулсан түүх, танин мэдэхүй, спорт, олон улс, соёл урлаг, боловсрол, цэнгээнт, шоу нэвтрүүлгүүд бэлтгэн, улс төр, нийгэм, эдийн засгийн цаг үеийн мэдээ мэдээллээс чухлыг нь онцлон хүргэхийг зорилго болгон ажилладаг. NTV телевиз: Улс орон даяар цацагддаг өргөн нэвтрүүлгийн телевиз бөгөөд өдөр тутмын мэдээ мэдээлэл, энтертайнмент чиглэлээр бүх насныханд хүрэх зорилготой ажиллаж байна. NTV телевиз нь Нийгэм, Эдийн засаг, Улс төрийн Олон улсын Дэлхийн Чимээ мэдээллийн хөтөлбөр Үндэсний Мэдээ мэдээллийн хөтөлбөр хамгийн өндөр үзэлт, хандалттай сувгуудын нэг бөгөөд "Улаан бал", ярилцлага тойм хосолсон Лхагвын Тойм алдартай одод буюу олны танил жүжигчид дуучидтай ярилцах Болзоо ярилцах Цаг Нандиа Ток Шоу улс төрчид болон дэлхийн ажилчидтай ярилцаж байсан De Facto with Jargalsaikhan "Өөр өнцөг" хэлэлцүүлэг, "Тэгээс тэг" эрэн сурвалжлах нэвтрүүлэг, "Global Talk" олон улсын тоймчийн ярилцлага ба Metro Star зэрэг нь дэлхийд болон дотоодод өрнөж буй үйл явдлуудыг тоймлон хүргэдгээс гадна нийгэмд тулгамдаад буй олон асуудлуудыг шийдвэрлүүлэх чиглэлээр агуулгаа боловсруулж нийтлэн түгээдэг. NTV нь өөрийн хөгжмийн хөтөлбөрүүдтэй байсан ба N Music Beetle Music Nostalgia гэх мэтийн хөтөлбөрүүдийг хийж бүтээсэн юм <ref>{{Cite web |last=Administrator |title=НЭВТРҮҮЛЭГ |url=http://www.ntv.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=53 |access-date=2026-08-22 |website=www.ntv.mn |language=mn-mn}}</ref> NTV телевиз нь өөрийн үндсэн контент, уран бүтээлүүдээс гадна албан ёсны эрхтэйгээр олон улсын өндөр зэрэглэлийн ТВ шоу, контентуудыг бүтээж үзэгчдийн хүртээл болгодог бөгөөд "Ахлах тогоочийн заавраар", "Эхнэрийн заавраар", "Cash Cab", “Нууцлаг Хөргөгчний Тулаан”, эрүүл мэндийн боловсрол олгох “Вакцин Шоу” урьд өмнөхөн хийгдэж байсан ТВ Доктор, “Эргэдэг Гал Тогоо” түүнчлэн Өмнөд солонгос улсаар аялсан түүхын тухай хөтөлбөр бас Одмөндөр юутуб сувгийн хөтөлбөрүүд бусад спортын нэвтрүүлгүүдийг төдийгүй германы DW хөтөлбөрүүд ба хүүхдүүдийн шинжлэх ухааны Science at home хүүхдийн үсэг таалгах Үсэгт тоо Хүүхдийн гарч байсан Нар сар Од болон эдийн засагчдийн улс төрчдийн хэлэлцэх Анализ Шоу хөтөлбөр Ярилцлагын Чухал Яриа зугаа цэнгэлийн Хотын Клуб цэнгээнт хөтөлбөр Ханьтайгаа Хамтдаа зэргийг хүргэж байв. 2025 оны 7-р сард өөрийн спортын төрөлжсөн арилжааны хэмжээний суваг болох N Sports цацагдаж эхэлсэн ба спортын сувагтай спортын хөтөлбөрийг гаргаж эхэлсэн <ref>Facebook.com/N Sports/</ref> 2026 оны 2-р сард NTV телевиз анх удаа JTI Certificate өргөмжлөлийг авч сэтгүүлчдийн итгэмжлэлийг хадгаласан юм. <ref>{{Citation |title=Facebook |date=2011 |url=https://doi.org/10.4135/9781412994156.n258 |work=Encyclopedia of Sports Management and Marketing |access-date=2026-08-21 |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks California 91320 United States |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-1-4129-7382-3}}</ref> 2009 оноос хийсэн Өөрийн олон ангит кинонууд нь мелодрама сэдэвтэй Бид Дөрвийн Хайр Оранж Театртай хамтран хийсэн 2013 онд бүтээсэн байгальтай зүй бусаар харьцсан тухай өгүүлэх Тоглоомын Дүрэм 2014 онд бүтээсэн авлигачдын эсрэг тэмцлийн тухай Ус дээшээ урсдаг 2017 онд бүтээсэн инээдмийн сэдэвтэй Гэр Дүүрэн Охид үндэсний сериалуудыг бүтээсэн бас түүнчлэн өөрийн харьяанд байдаг Оранж Энтертайнментийн бүтээсэн + 17 Boobies Search Киносутра Нийслэл хүүхэн 1 2-р бүлэг Өв Залгамжлагчид Мөрч Орь дуу цувралууд орно. '''Одоогийн Гаргаж байгаа нэвтрүүлгүүд;''' Мэдээ Одмөндөр подкастууд Хээр подкаст Болзоо ярилцах цаг Дэвжээ уралдаант цэнгээнт нэвтрүүлэг Япон амьдралын хэв маяг Наадгай цэнгээнт нэвтрүүлэг Нэг Мөр нэвтрүүлэг Цаг агаар Бөхийн Өрөө Science of Home Инновацын Эзэд Лхагвын Тойм Шинэ амьдралын Эхлэл Инновацын Эзэд Анализ Шоу Зууны хүлгүүд Хүүхдүүдээ наашаа хүүхдийн нэвтрүүлэг Монгол Бахархал Түүхийн Эзэд '''Гаргаж байсан архивын хөтөлбөрүүд''': Хотын Гудамж Хальс Юу өгүүлдэг Вэ Сэтгүүлчийн Эрэл Тусгал Хэвлэлийн Тойм ТВ Клуб 2-р суваг Comedy TV Өглөө хөтөлбөр Органик Монгол Anime News Бүхнийг Чадагч Бүсгүйчүүд Цэнхэр цэцэг өглөөний хөтөлбөр Ганаа Мэргэжлээ сольсон нь Амгаа мэргэжлээ сольсон нь Мартагдашгүй Намар Үнэн үү Та жингээ хасмаар байна уу Кино Ертөнц Их Мэдэх Зөн билгийн Тулаан Би бүжиглэж чадна Мартагдашгүй Намар Энэ бол кино Эгэл биш кино Төрсөн бууц Сайн өдөр амралтын хөтөлбөр Сонгодог Цаг Улаан таван хошуу Oxygen Дэлгүүр хэсэх үү Нийслэл Guide арилжааны нэвтрүүлэг Би тоглоомондоо хайртай Номын гэгээ нэвтрүүлэг Монгол вундеркинд 100 жил 100 үйл явдал Хүүхэд насны галт тэрэг цэнгээнт нэвтрүүлэг NTV NEWS Чухал яриа Сувдан сондор цуврал нэвтрүүлэг Бундеслига Тэмцээний Тойм Дөнгөсөн нь 440 MHZ хөгжмийн мэдээллийн хөтөлбөр Orange Film кино хөтөлбөр Business Day хөтөлбөр American Next Top Model Зөн билгийн тулаан (орос хэлээр гарч байсан нэвтрүүлэг)<ref>{{Cite web |last=Administrator |title=БИДНИЙ ТУХАЙ |url=http://ntv.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=28 |access-date=2026-08-24 |website=ntv.mn |language=mn-mn}}</ref> Нууцлаг Эзэн (Гадаадын нэвтрүүлэг) NTV Sports News Үндэсний Тойм N Entertainment Яг одоо Coffee Break Төгс Ертөнц Чөлөөт эмэгтэйчүүд Ноён Бэрс Нэг сэдвээр мэдээллийн хөтөлбөр Jeju challenge IG show K-POP Mongolia Нар сар Од хүүхдийн нэвтрүүлэг Хүрээлэн амьд ертөнцийн цуврал '''Гадаадын форматаас нутагшуулсан нэвтрүүлгүүд;''' Эхнэрийн Заавраар 6-7 улиралтай Бяцхан Мастерууд 3-4 улиралтай Ахлах тогоочийн заавраар 4 улиралтай Эргэдэг Гал тогоо Комеди Клуб Монголиа Fridge Wars mongolia Top Chef mongolia '''Orange Theatre-ийн бүтээлүүд;''' 2009 оны 5-р сард байгуулагдсан оранж театр буюу эдүгээгийн Оранж энтертайниентын үндэс тавигдсан тухайн үед олон ангит кино теле жүжиг теле зохиомж зохиомжит нэвтрүүлэг уран сайхны нэвтрүүлгүүдийг бэлтгэн явуулдаг байжээ. - Хүй Давхар орчлон Өвлийн Уянга Зүгээргүй эмэгтэй Дурлалын Нууц Нэг Хоёрын Гурваа МУСК '''Оранж Интертайнментаас'''; - Бүхнээс дээгүүр - Хуримын даашинзтай бүсгүй - Хөгжилтэй Дүр ах аа намайг бодоорой - Хөгжилтэй Дүр хайрын найраатай наадам - Хөгжилтэй Дүр Миний хайртын хурим - Хөгжилтэй Дүр Тусгай захиалга - Киносутра - Гүн тайгын Манан - Шар гэгээ - Эрдэнэсийн Арал - Нийслэл Хүүхэн Очироо Сүхээ - Нийслэл Хүүхэн Бал сар - Эрдэнэсийн Арал '''Ntv Sports Team ШУУД ДАМЖУУЛАЛТУУД'''; Бээжин 2008 зуны олимпийн наадам Бундеслига хөлбөмбөгийн тэмцээнүүд (2010-2020) Rio Olympics 2016 Beijing 2022 өвлийн олимпийн наадам 2023 world figure shaking championship Milan 2026 өвлийн олимпийн наадам 2019 оны FIBA Basketball World cup TOKYO Olympics 2020 зуны олимпийн наадам FIFA WORLD CUP 2018 RUSSIA дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн FIFA WORLD CUP 2026 дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн Монголын үндэсний хөлбөмбөгийн тэмцээнүүд Одоогоор 2025 онд Монгол бөхийн өргөөнөөс Бөхийн Барилдаан морьны уралдаан сур харваа ба үндэсний наадам '''NTV PRODUCTION бүтээлүүд''': Нянгар хаданд гарсан нь Дэлхийн монгол айл баримтат кино Монголоо хайсан Монгол '''NTV Шагналууд;''' HNK JAPAN PRIZE 2009 наадмаас UNICEF-ийн шагнал хүртсэн '''Компанийн удирдлага, зохион байгуулалт:''' "Эн Ти Ви Броадкастинг" ХХК нь "Медиа групп" ХХК-ийн 91,4%, МУ-ын иргэн М.Есөнмөнхийн 8,51%-ийн эзэмшилтэй байна. * Гүйцэтгэх захирал А.Баярбат * Захиргаа, Хүний нөөцийн газрын захирал Ш.Долгорсүрэн * Борлуулалт, Маркетингийн газрын захирал Г.Ган-Эрдэнэ * Санхүүгийн газрын захирал Х.Батзаяа * Контент хөгжүүлэлтийн газрын захирал Б.Тайшир * Уран бүтээлийн газрын захирал Л.Оюу-Од * Мэдээ, Шуурхай нэвтрүүлгийн газрын захирал Б.Ундрахжаргалант '''Редакцийн зөвлөл:''' * Ерөнхий Продюсер Б.Ундрахжаргалант * Гүйцэтгэх захирал А.Баярбат * Борлуулалт, Маркетингийн газрын захирал Г.Ган-Эрдэнэ * Уран бүтээлийн газрын захирал Л.Оюу-Од * Мэдээ, Шуурхай нэвтрүүлгийн газрын захирал Б.Ундрахжаргалант * Продакшн албаны дарга Б.Билгүүн * Төлөвлөлтийн албаны дарга Б.Эрхэмбилэг Албан ёсны цахим хуудас: [https://www.ntv.mn/&#x20;https://web.archive.org/web/20130822170148/http://ntv.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=28 https://www.ntv.mn/] {{Монгол улсын телевизүүд}} [[Ангилал:Монголын телевиз]] {{Mongolia-stub}} r0blc9fbyc61azm6kb5gt81moelqt52 Мора 0 62182 867689 772260 2026-08-30T05:53:01Z CommonsDelinker 211 Mora_film.jpg файлыг коммонсд [[c:User:Krd|Krd]] хэрэглэгч устгасан тул арилгагдлаа. Шалтгаан: No permission since 22 August 2026. 867689 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Кино |монгол нэр = Мора |уугуул нэр = |зураг = |хэмжээ = |найруулагч = Чулуунмөнхийн Отгонбаяр |продюсер = Жаргалсайханы Шижир |зохиолч = Г.Анхбаяр |жүжигчин = Намсрайн Ялалт<br/>Даваадоржийн Нямбаяр<br/>Тэрбишийн Нарангэрэл<br/>Өлзийсайханы Болормаа<br/>Донойн Дэлгэрсайхан<br/>Цэндийн Гомбосүрэн |хөгжим = |эвлүүлэг = |зураглаач = Батжаргалын Эрдэнэ-Очир<br/>Алтантариагийн Тамир<br/>Эрдэнэ-Очирын Бүрэнтөгс<br/>Түмэннасангийн Сүхбаатар<br/>Эрдэнэ-Очирын Жавхлантөгс<br/>Бямбажавын Золзаяа<br/>Энхбаатарын Даваадорж<br/>Даваагийн Банзрагч<br/>Тогоотөмөрийн Самбуудоньд |компани = |төсөв = |орлого = |улс = {{MGL}} |хэл = монгол |хугацаа = 1 цаг 20 минут |он = 2016 |өмнөх кино = |дараахь кино = |цахим хуудас = }} '''Мора''' нь Монгол Улсад 2016 онд бүтээгдсэн 3 хэмжээст хүүхэлдэйн кино. ==Агуулга== Нийт 22 дүр 28 объекттой тус киноны үйл явдал нь өнөөгийн Улаанбаатар хотод өрнөнө. Өөрөөсөө өөр хүнийг хайрлаж хүндэтгэдэггүй, Тэргэл хэмээх зохион бүтээгч залуу "Мора" гэдэг нисдэг робот бүтээнэ. Гэтэл бизнесмэн Томоо өөрийн роботдоо хийхээр тэр төхөөрөмжийн үйлдлийн системийг авахыг санаархаж эхэлнэ. Харин Тэргэл Шүрээ хэмээх бүсгүйд сэтгэлтэй болно. Гэвч гэнэт Морагийн үйлдлийн систем алдагдаж, Шүрээ сураггүй алга болж, Томоо байшингийнхаа тагтан дээрээс унаж гэмтнэ. Энэ хэрэгт өмнөх найз бүсгүй нь бас сураггүй алга болж байсан гэсэн шалтгаанаар Тэргэлийг сэжиглэнэ. Энэ бүхэн ээдрээт хэрэг чухам яаж өрнөж төгсөх тухай энэ кинонд өгүүлнэ. ==Кино бүтээлт== ==Зах зээлд гаргалт== [[Ангилал:21-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Хөдөлгөөнт дүрс]] inbvlfc1u95egpcohqj2zm3qrkp2rey R (программчлалын хэл) 0 66085 867677 867258 2026-08-30T02:10:31Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867677 wikitext text/x-wiki {{Infobox programming language | name = R хэл | logo = [[File:R logo.svg|200px|Лого]] | released = {{Start date and age|1993|08}}<ref name="Interface98">{{cite techreport |url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Interface98.pdf |title=R : Past and Future History |first=Ross |last=Ihaka |institution=Statistics Department, The University of Auckland, Auckland, New Zealand |conference=Interface '98 |year=1998}}</ref> | designer = [[wikisource:en:Ross Ihaka|Ross Ihaka]] and [[wikisource:en:Robert Gentleman (statistician)|Robert Gentleman]] | developer = R Core Team<ref>{{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ |at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}}</ref> | typing = [[wikisource:en:dynamic typing|Dynamic]] | implementations = | dialects = | influenced = | license = [[GNU GPL#Version 2|GNU GPL v2]]<ref>{{cite web |url=https://www.r-project.org/COPYING |title=R license |publisher=r-project |access-date=6 June 2016}}</ref> | website = [https://www.r-project.org/ www.r-project.org] | wikibooks = | paradigms = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[Array programming|Array]], [[Object-oriented programming|object-oriented]], [[Imperative programming|imperative]], [[Functional programming|functional]], [[Procedural programming|procedural]], [[Reflective programming|reflective]] | latest_release_version = 3.4.0 (You Stupid Darkness)<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-devel/NEWS.html|title=R News|website=CRAN|access-date=22 April 2017}}</ref> | latest_release_date = {{Start date and age|2017|04|21}} | latest_test_version = | latest_test_date = | influenced_by = | file_ext = .r, .R, .RData, .rds, .rda }} R нь статистик тооцоолол, график дүрслэлд зоиулагдсан нээлттэй эх бүхий [[программчлалын хэл]] болон програм хангамж бөгөөд Статистик Тооцооллын R Сан дээр түшиглэдэг.{{refn| R language and environment * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-R_003f |title=R FAQ| at=2.1 What is R? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} R Foundation * {{Cite web |url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#What-is-the-R-Foundation_003f |title=R FAQ |at=2.13 What is the R Foundation? |date=November 26, 2015 |first=Kurt |last=Hornik |website=The Comprehensive R Archive Network |accessdate=2015-12-06}} The R Core Team [https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Citing-R asks authors who use R in their data analysis] to cite the software using: * R Core Team (2016). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. URL http://www.R-project.org/. }} R хэлийг статистикчид, [[Data mining|өгөгдлийн уурхайчид]] статистикийн програм хангамж{{refn| widely used * {{cite journal | author1 = Fox, John | author2 = Andersen, Robert | lastauthoramp = yes | title = Using the R Statistical Computing Environment to Teach Social Statistics Courses | publisher = Department of Sociology, McMaster University | date = January 2005 | url = http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | format = PDF | accessdate = 2006-08-03 | archive-date = 2016-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611085820/http://www.unt.edu/rss/Teaching-with-R.pdf | url-status = dead }} * {{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html |title=Data Analysts Captivated by R's Power | date=2009-01-06 | accessdate=2009-04-28|last=Vance| first=Ashlee |work=[[New York Times]]| quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}} }} зохиох, мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html|title=Data Analysts Captivated by R's Power|date=2009-01-06|accessdate=2009-04-28|last=Vance|first=Ashlee|work=[[New York Times]]|quote=R is also the name of a popular programming language used by a growing number of data analysts inside corporations and academia. It is becoming their lingua franca...}}</ref> зэрэгт өргөн хэрэглэхийн зэрэгцээ сүүлийн жилүүдэд түүний хэрэглээ бусад чиглэлд ч хурдацтай өсөн нэмэгдэж байна.{{refn| R's popularity * David Smith (2012); [http://java.sys-con.com/node/2288420 ''R Tops Data Mining Software Poll''], Java Developers Journal, May 31, 2012. * Karl Rexer, Heather Allen, & Paul Gearan (2011); [http://www.rexeranalytics.com/Data-Miner-Survey-Results-2011.html ''2011 Data Miner Survey Summary''], presented at Predictive Analytics World, Oct. 2011. * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} }} R бол GNU програм хангамж юм.{{refn| GNU project * {{cite web | url=http://directory.fsf.org/project/gnur/ | publisher=Free Software Foundation (FSF) Free Software Directory|title=GNU R |date=19 July 2010|accessdate=13 November 2012}} * {{cite web | author=R Project|date=n.d.|url=https://www.r-project.org/about.html | title=What is R? | accessdate=2009-04-28}} }} R програмын эх код [[Си хэл|C]], [[Фортран|Fortran]], R хэл дээр бичигдсэн.<ref>{{cite web|author="Wrathematics"|url=http://librestats.com/2011/08/27/how-much-of-r-is-written-in-r/|title=How Much of R Is Written in R|date=27 August 2011|accessdate=2011-12-01|publisher=librestats}}</ref> R програмыг [[GNU General Public License|GNU GPL Олон Нийтийн Лиценз]]-ээр голлох [[Үйлдлийн систем|үйлдлийн системүүд]] дээр үнэ төлбөргүй ашиглах боломжтой. Мөн R нь командын мөрнөөс ажилладаг тул зориулалтын [[Хэрэглэгчийн график интерфейс|график интерфейс]] бүхий програмаар дамжуулан ашиглах нь зүйтэй.<ref name="R_gui">{{cite web|title=7 of the Best Free Graphical User Interfaces for R|url=http://www.linuxlinks.com/article/20110306113701179/GUIsforR.html|website=linuxlinks.com|accessdate=9 February 2016}}</ref> == Түүх == R нь John Chambers гэдэг хүний Bell Labs-д ажиллаж байх үедээ зохиосон [[wikisource:en:S (programming language)|програмчлалын S хэл]] дээр тулгуурласан. Эдгээрийн хооронд хэдэн чухал ялгаа байдаг ч S хэлээр бичигдсэн кодын ихэнх нь R дээр шууд ажилладаг.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/about.html|title=R: What is R?|website=R-Project|accessdate=7 February 2016}}</ref> R програмыг Росс Ihaka , Роберт Gentleman<ref>{{cite web|url=http://myprofile.cos.com/rgentleman|title=Individual Expertise profile of Robert Gentleman|last=Gentleman|first=Robert|date=9 December 2006|accessdate=2009-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723215206/http://myprofile.cos.com/rgentleman|archivedate=23 July 2011}}</ref> нар Шинэ Зеландын Веллингтон Их Сургууль-д байх үедээ зохиосон бөгөөд одоогоор ''R Development Core Team'' хөгжүүлж байна. S хэлний зохиогч Chambers уг багийн нэг гишүүн юм. R гэх нэр нь түүнийг анхлан зохиогчдын нэр болон гол суурь нь болсон S хэлний нэртэй холбоотой.<ref>{{cite book|url=https://cran.r-project.org/doc/FAQ/R-FAQ.html#Why-is-R-named-R_003f|title=The R FAQ: Why is R named R?|isbn=3-900051-08-9|author=Kurt Hornik|accessdate=2008-01-29}}</ref> Төсөл 1992 онд санаачлагдсан бол анхны хувилбар нь 1995 онд гарсан. Харин тогтвортой beta хувилбар нь 2000 онд гарсан.<ref>{{Cite web|url=https://cran.r-project.org/doc/html/interface98-paper/paper_2.html|title=R : Past and Future History -- A Free Software Project|website=cran.r-project.org|access-date=2016-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|title=Over 16 years of R Project history|website=Revolutions|access-date=2016-05-30|archive-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006060821/http://blog.revolutionanalytics.com/2016/03/16-years-of-r-history.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/Massey.pdf|title=The R Project: A Brief History and Thoughts About the Future|last=Ihaka|first=Ross|date=|website=stat.auckland.ac.nz|publisher=|access-date=}}</ref> == R програм Монгол улсад == R програмыг хэрэглэх, R хэлийг судлах явдал [[Монгол улс]]ад улам бүр дэлгэрч буй бөгөөд үүнийг гэрчлэх мэдээ материал<ref>{{Cite web|url=http://news.num.edu.mn/?p=38344|title=Судалгаанд статистикийн аргыг хэрэглэх нь сэдэвт сургалт амжилттай болж өндөрлөлөө|website=news.num.edu.mn|access-date=2016-11-29}}</ref>, нийгмийн сүлжээний бүлгэмүүд<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/238749916309897/|title=Монголын R хэрэглэгчдийн групп|website=facebook.com|access-date=2017-05-19}}</ref> цөөнгүй байна. Зарим их, дээд сургууль сургалтын хөтөлбөртөө R програмыг нэвтрүүлснээс тухайлан [[Монгол Улсын Их Сургууль]] дээр хэрэгжиж буй Статистик хөтөлбөрийг дурдаж болно.{{citation needed|date=May 2017}} Монгол хэл дээрх ном, сурах бичиг, гарын авлагын хувьд [https://web.archive.org/web/20171129163653/http://galaa.mn/ Г.Махгал], Ш.Мөнгөнсүх нар бичиж Б.Магсаржав хянан тохиолдуулсан [https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html Статистик програмчлалын R хэл] сурах бичиг хэвлэгдэн гарчээ.<ref>{{Cite web|url=http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|title=МУИС Пресс хэвлэлийн газар|website=mongolbooks.com|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519163835/http://mongolbooks.com/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%87%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD-r-%D1%85%D1%8D%D0%BB-2017/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://magadlal.mn/books/id-2.html|title=www.magadlal.mn|website=magadlal.mn|access-date=2017-05-19|archive-date=2017-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217135839/http://magadlal.mn/books/id-2.html|url-status=dead}}</ref> == Статистикийн зүгээс онцлох зүйлс == R, түүний сангууд олон янзын статистик болон график хэрэгсэл агуулдаг. Тухайлбал шугаман болон шугаман бус загвар, статистик шинжүүрүүд, хугацаан цувааны шинжилгээ, бүлэглэх, ангилах болон бусад олон шинжилгээ дурдаж болно. Мөн R програмын нэмэлт багцууд олон янзын функц болон бусад зүйлс агуулдаг. R хэлний стандарт функцүүдийн олонх нь R хэл дээрээ бичигдсэн бөгөөд нэмэлтээр [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээрх код оруулан ажиллуулж болдог. Өндөр мэдлэг чадвартай хэрэглэгчид C, C++,<ref>{{cite journal|url=http://www.jstatsoft.org/v40/i08|title=Rcpp: Seamless R and C++ Integration|first1=Dirk|last1=Eddelbuettel|first2=Romain|last2=Francois|journal=[[Journal of Statistical Software]]|volume=40|issue=8|year=2011|doi=10.18637/jss.v040.i08}}</ref> [[Java]],<ref>{{cite web|title=Calling R from Java|first=Duncan|last=Temple Lang|url=http://www.nuiton.org/attachments/168/RFromJava.pdf|date=6 November 2010|accessdate=18 September 2013|publisher=Nuiton}}</ref> [[.NET Фрэймворк|.NET]]{{refn| .NET Framework * {{cite web |title=Making GUIs using C# and R with the help of R.NET |url = http://psychwire.wordpress.com/2011/06/19/making-guis-using-c-and-r-with-the-help-of-r-net/}} * {{cite web |title=R.NET homepage |url=http://rdotnet.codeplex.com/ |access-date=2017-05-18 |archive-date=2015-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013020201/http://rdotnet.codeplex.com/ |url-status=dead }} * {{cite conference |url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |title=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |last1=Haynold |first1=Oliver M. |date=April 2011 |conference=R/Finance 2011 |conference-url=http://www.rinfinance.com/RinFinance2011/agenda/ |publisher= |book-title= |pages= |location=Chicago, IL, USA |id= }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-30 02:10:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-27 00:13:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-24 01:53:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-20 23:59:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-18 03:45:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-14 23:52:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-12 03:31:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-09 00:17:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-06 04:13:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-08-03 00:06:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-31 05:13:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-27 23:53:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-25 04:34:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-22 00:43:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-19 00:19:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-16 01:14:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-13 00:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-10 01:11:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-07 00:12:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-07-04 01:07:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-30 23:49:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-28 01:35:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-25 00:08:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-22 00:37:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-18 23:54:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-16 01:14:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-13 00:14:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-10 00:40:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-06-09 01:15:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-30 00:38:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-27 00:13:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-24 00:21:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-20 23:36:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-18 00:41:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-14 23:39:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-12 00:42:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-09 00:06:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-06 00:39:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-05-02 23:33:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-30 00:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-26 23:38:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-24 00:34:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-23 18:36:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-20 20:14:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-04-04 03:21:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-31 23:46:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-29 01:12:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 23:40:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-25 15:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-20 22:50:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-17 23:46:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-14 22:54:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-11 23:57:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-08 23:22:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-05 23:40:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-03-02 22:48:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-27 23:49:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-24 22:57:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-21 23:32:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-18 23:02:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-15 23:30:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-12 22:45:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-09 23:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-06 23:31:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-02-03 22:53:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-31 23:53:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-28 22:54:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-25 23:32:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-22 23:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-19 23:35:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-16 22:55:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 23:22:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-13 03:16:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-10 04:04:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-05 22:44:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2026-01-02 21:42:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-31 00:40:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-27 22:10:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-24 22:29:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-21 21:38:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-18 22:42:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-15 21:36:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-12 22:21:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 22:02:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-09 03:45:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-05 21:09:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-12-02 19:51:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-25 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-21 23:47:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-15 18:28:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-12 17:33:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-09 18:20:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-06 17:56:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-11-03 18:15:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-31 17:30:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-28 18:41:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-25 18:26:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-22 19:11:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 17:21:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 11:24:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-19 02:49:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-14 21:41:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 20:40:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 14:14:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-11 07:33:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-07 22:30:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-04 21:50:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-10-01 21:57:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-28 22:26:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-25 21:31:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-22 22:20:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-19 21:38:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-17 02:50:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-13 22:36:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-10 22:11:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-07 23:03:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 22:07:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-04 15:38:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-09-01 16:55:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-29 15:32:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 16:17:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-26 05:15:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-23 08:15:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-20 00:58:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-16 23:37:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-14 01:18:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-10 23:56:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-08 00:11:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-05 00:39:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-08-01 23:58:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-30 00:38:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 23:52:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-26 09:26:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-23 08:56:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-20 08:08:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-17 09:00:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-13 02:17:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 12:20:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 07:54:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-12 03:51:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-11 22:54:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-07-09 17:17:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 22:40:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 15:10:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-28 05:45:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 21:39:28 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-27 08:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-23 17:13:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 20:09:48 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-22 00:21:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-19 00:48:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-17 00:06:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 12:49:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-16 04:39:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 09:35:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-15 00:55:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-12 01:56:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-09 01:04:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-06 02:10:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-06-04 21:26:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-29 00:04:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-26 00:51:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-23 00:06:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-20 02:24:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-17 00:55:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-14 00:10:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-11 00:45:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-08 00:19:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-05 00:52:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-05-01 23:56:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-29 01:00:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-26 00:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-23 00:44:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 23:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 21:44:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 19:51:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 17:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 16:01:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 14:02:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 12:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 10:14:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 08:24:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 06:31:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 04:38:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-19 02:34:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-17 22:09:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-07 21:38:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-04 20:50:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-04-01 22:11:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-29 20:49:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-26 21:49:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-23 21:06:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-20 21:41:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-17 20:54:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-14 21:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-11 20:48:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-08 21:41:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 20:55:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 14:51:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 07:26:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-05 01:27:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-03-01 22:19:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-26 23:16:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-23 22:32:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-20 22:59:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-17 22:13:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-14 23:11:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-11 22:21:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-08 22:50:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-05 22:25:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-02-02 23:03:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-30 22:09:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-29 19:19:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-24 22:21:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 22:54:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-21 17:03:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-18 17:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 17:33:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-15 11:02:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-11 21:07:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-08 21:55:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-05 21:02:30 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2025-01-02 21:53:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-30 21:14:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-27 21:46:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-24 20:59:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-21 22:01:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-18 21:06:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-15 21:41:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-12 21:15:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-09 22:36:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-06 21:06:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-12-03 21:52:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-30 20:59:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-27 21:53:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-24 21:25:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 21:36:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-21 15:16:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-18 15:56:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-15 15:31:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-12 16:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-09 17:02:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-11-06 18:17:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-20 23:39:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-18 22:35:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-08 00:12:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-05 00:41:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-10-01 23:54:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-29 01:10:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-26 00:54:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-23 00:42:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-20 00:16:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-17 00:39:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-13 23:56:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-11 01:00:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-07 23:55:10 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-05 00:50:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-09-02 00:13:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-30 00:43:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-27 00:02:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-24 00:51:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-20 23:52:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-18 00:48:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 23:48:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 19:34:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 14:52:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 12:21:02 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-14 09:07:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-10 16:11:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-07 15:01:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-08-04 16:35:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-31 09:33:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-28 12:22:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-25 09:51:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-22 09:58:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-17 13:54:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-14 14:33:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-11 13:16:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-08 15:15:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-05 13:29:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-07-02 14:31:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-29 14:02:09 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-26 13:52:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-24 18:03:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-20 11:07:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-17 11:47:35 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-14 11:19:24 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-11 11:45:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-08 10:54:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-05 11:53:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-06-02 10:48:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-30 11:46:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-27 11:12:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-24 11:42:51 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-21 11:41:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-18 12:34:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-15 11:55:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-12 10:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-09 11:53:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-08 10:54:33 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-07 08:13:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-06 00:38:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-04 23:27:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-05-02 01:42:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-29 00:14:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-26 01:43:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-23 00:59:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-20 00:07:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-17 00:48:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-14 00:20:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-11 00:57:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-07 20:06:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-04 18:23:34 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-04-01 20:05:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-29 19:22:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-27 03:09:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 17:56:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-23 05:41:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-22 02:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-21 08:56:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 14:08:47 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-20 01:58:38 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-19 12:23:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-18 12:37:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-17 20:04:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-14 21:51:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-11 21:02:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-08 21:37:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-05 20:47:26 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-03-02 21:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-28 21:02:39 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-25 21:36:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-22 21:10:36 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-19 21:40:23 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-16 21:01:50 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-13 21:44:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-10 20:53:01 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-07 21:24:58 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-04 20:40:16 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-02-01 21:47:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 19:37:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-29 03:10:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-28 03:40:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-27 08:11:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-26 15:41:25 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-25 23:48:29 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 23:22:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-24 03:04:15 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-23 10:42:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-22 16:16:46 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-21 15:57:00 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 20:27:41 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-20 05:13:52 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-19 13:05:32 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-18 13:06:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 16:34:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-17 00:43:31 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-16 09:14:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-13 01:25:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-10 07:39:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-07 00:41:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-04 00:02:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2024-01-01 00:44:22 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-28 23:55:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-26 00:48:06 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-22 23:59:17 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-20 00:42:07 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-16 23:59:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-14 00:46:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-10 23:47:08 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-08 01:13:03 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-05 00:45:27 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-12-01 23:52:59 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-29 01:02:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-25 23:51:53 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-23 00:47:05 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-20 00:13:11 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-17 00:36:18 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-13 23:55:56 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-11 00:55:13 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-07 23:50:04 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-05 19:50:40 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-11-02 00:06:12 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-30 01:23:37 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-26 23:47:49 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-24 01:20:57 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-20 23:50:43 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-18 00:46:19 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-15 00:08:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-12 00:39:45 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-08 23:53:55 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-06 01:17:42 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-10-02 23:50:44 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-30 01:05:20 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 23:46:14 InternetArchiveBot }} {{Webarchiv|url=http://www.rinfinance.com/agenda/2011/OliverHaynold.pdf |wayback=20151129223447 |text=An Rserve Client Implementation for CLI/.NET |archiv-bot=2023-09-26 05:10:10 InternetArchiveBot }} }} болон [[Python]] зэрэг хэл дээр R хэлний объект уруу шууд хандаж ажиллах код бичдэг.<ref name="SASvsR">{{cite web|url=https://intellipaat.com/blog/choosing-between-sas-r-and-python-for-big-data-solution/|title=Choosing between SAS, R and Python for Big Data Solution - Intellipaat Blog|first=|last=Intellipaat|work=intellipaat.com|accessdate=2 December 2016}}</ref> Статистик тооцооллын бусад хэлнүүдээс ялгарах гол давуу тал бол R хэлний [[Объект хандалтат програмчлал|объект-хандалтат]] чанар бөгөөд энэ нь S хэлнээс түүнд дамжсэн билээ. R хэлний бас нэг онцлог lexical scoping зарчмыг хэрэгжүүлсэн явдал юм.<ref>{{cite journal|last=Jackman|first=Simon|title=R For the Political Methodologist|journal=The Political Methodologist|volume=11|issue=1|pages=20–22|date=Spring 2003|publisher=Political Methodology Section, [[American Political Science Association]]|url=http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|format=PDF|accessdate=2006-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721143309/http://polmeth.wustl.edu/tpm/tpm_v11_n2.pdf|archivedate=2006-07-21}}</ref> Түүний өөр нэг давуу тал бол математикийн тэмдэгт агуулсан, хэвлэлийн шаардлагад нийцэх график диаграм байгуулдаг явдал юм. Мөн нэмэлт багцуудын тусламжтай динамик болон интерактив график диаграм ч байгуулах боломжтой.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|title=CRAN Task View: Graphic Displays & Dynamic Graphics & Graphic Devices & Visualization|publisher=The Comprehensive R Archive Network|accessdate=2011-08-01|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926233106/https://cran.r-project.org/web/views/Graphics.html|url-status=dead}}</ref> R програм өөрийн баримт бичиг боловсруулалтын [[LaTeX]] төст Rd гэх форматтай.<ref name="R_Rd">{{cite web|title=Rd format|url=http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|website=hep.by|accessdate=9 February 2016|archive-date=13 Есдүгээр сар 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913185536/http://www.hep.by/gnu/r-patched/r-exts/R-exts_49.html|url-status=dead}}</ref> == Програмчлалын зүгээс онцлох зүйлс == R нь шууд хөрвүүлэгдэн ажилладаг хэл бөгөөд хэрэглэгчид түүнийг командын мөрний хөрвүүлэгчээр дамжуулж ашигладаг. Хэрэв хэрэглэгч R хэлний командын мөрөнд <code>2+2</code> гэж бичээд enter дарвал компьютер доор үзүүлсэн шиг 4 гэсэн хариу өгнө:<source lang="rout"> > 2+2 [1] 4 </source>R програм энэ тооцоог тус бүр нэг элементтэй хоёр векторын нийлбэр гэж ойлгох тул үр дүн нь нэг элементтэй вектор байна. <code>[1]</code> угтвар векторын эхний элемент хэвлэгдсэнийг илтгэнэ (энэ нь тооцооны үр дүн олон мөр дамнан хэвлэгдэх үед илүү ашиг тустай байдаг). APL , MATLAB зэрэгтэй адил R хэл матриц дээрх арифметик үйлдлүүдийг дэмждэг. R-ын [[Өгөгдлийн бүтэц|өгөгдлийн бүтцэд]] вектор, матриц, массив, датафрейм (өгөгдлийн сангийн хүснэгттэй төстэй), лист зэрэг багтдаг.<ref>{{cite book|last=Dalgaard|first=Peter|title=Introductory Statistics with R|url=https://archive.org/details/introductorystat0000dalg_u2n4|year=2002|publisher=Springer-Verlag|location=New York, Berlin, Heidelberg|isbn=0387954759|pages=[https://archive.org/details/introductorystat0000dalg_u2n4/page/10 10]–18, 34}}</ref> Эдгээр объектуудаас гадна регрессийн загвар, хугацаан цуваа болон гео-орон зайн координат зэрэг өөр бусад төрлийн объектууд байдаг. Мөн хэрэглэгч өөрөө шинээр объектын класс тодорхойлж ашиглах боломжтой. Скаляр төрлийн өгөгдлийн хувьд энэ нь бие даасан өгөгдлийн бүтэц болдоггүй.<ref>{{cite journal|last=Ihaka|first=Ross|last2=Gentlman|first2=Robert|date=Sep 1996|title=R: A Language for Data Analysis and Graphics|url=https://www.stat.auckland.ac.nz/~ihaka/downloads/R-paper.pdf|journal=Journal of Computational and Graphical Statistics|publisher=American Statistical Association|volume=5|issue=3|pages=299–314|doi=10.2307/1390807|accessdate=2014-05-12}}</ref> Үүний оронд скаляр утгыг нэг урттай вектор гэж үздэг.<ref>{{Cite web|url=http://adv-r.had.co.nz/Data-structures.html|title=Data structures · Advanced R.|website=adv-r.had.co.nz|access-date=2016-09-26}}</ref> R нь зарим функцийн хувьд функц бүхий [[процедур хандалтат програмчлал]] болон ерөнхий функц бүхий [[объект хандалтат програмчлал]]<nowiki/>ын аль алийг дэмждэг. Ерөнхий функц нь түүний аргументаар дамжин ирсэн объектын классаас хамааран ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл ерөнхий функц объектын классыг ялгаад улмаар харгалзах функц уруу замчилж өгдөг. Жишээлбэл <code>print</code> нэртэй ерөнхий функц ашиглан бараг бүх төрлийн объектын утгыг хэвлэх тушаалыг  <code>print(objectname)</code>  хэлбэрээр өгч болдог.<ref name="help_print">{{cite web|last1=R Core Team|title=Print Values|url=https://stat.ethz.ch/R-manual/R-devel/library/base/html/print.html|website=R Documentation|publisher=R Foundation for Statistical Computing|accessdate=30 May 2016}}</ref> == Багц == R програмын боломж бололцоог хэрэглэгчдийн үүсгэсэн ''багц'' нэмж суулгах замаар жишээлбэл мэргэжлийн статистикийн арга техник, график төхөөрөмж (тухайлбал ggplot2 багц, зохиогч нь Hadley Wickham), импорт/экспортын боломжууд, тайлан гаргах хэрэгсэл (knitr, Sweave) гэх мэтээр өргөтгөх боломжтой. Тэдгээр багцууд голдуу R заримдаа [[Java]], [[Си хэл|C]], [[C++]], [[Фортран|Fortran]] хэл дээр бичигдсэн байдаг.{{citation needed|date=January 2016}} R програмын суулгацад агуулагдах үндсэн багцуудаас гадна Comprehensive R Archive Network (CRAN),<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/|title=The Comprehensive R Archive Network|publisher=}}</ref> Bioconductor, Omegahat,<ref>{{cite web|url=http://www.omegahat.net/|title=Omegahat.net|publisher=Omegahat.net|date=|accessdate=2016-09-09}}</ref> GitHub болон бусад агуулахуудад (2017 оны 4 сарын байдлаар) 10500 нэмэлт багц байна.{{refn| packages available from repositories * {{cite web|author=Robert A. Muenchen|year=2012|url= http://r4stats.com/articles/popularity/|title=The Popularity of Data Analysis Software}} * {{cite journal|url=http://www.nature.com/news/programming-tools-adventures-with-r-1.16609|title=Programming tools: Adventures with R|first1=Sylvia|last1=Tippmann|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume = 517| doi = 10.1038/517109a | pages = 109–110 | date = 29 December 2014}} * {{Cite web|url = http://www.rdocumentation.org/|title = <nowiki>Search all R packages and function manuals | Rdocumentation</nowiki>|date = 2014-06-16|accessdate = 2014-06-16|website = Rdocumentation|publisher = }} }} == Гол үе шатууд == R програмын өөрчлөлтийн түүхчилсэн жагсаалт CRAN дээр хадгалагдаж байдаг.<ref name="RNews">Changes in versions 3.0.0 onward: </ref> Тэдгээрээс заримыг онцлон дор жагсаав. {| class="wikitable" |- ! Release ! Date ! Description |- ! 0.16 | |This is the last [[Alpha test|alpha]] version developed primarily by Ihaka and Gentleman. Much of the basic functionality from the "White Book" (see [[S (programming language)#History|S history]]) was implemented. The mailing lists commenced on April 1, 1997. |- ! 0.49 | style="white-space:nowrap;"|1997-04-23 | This is the oldest [[Source code|source]] release which is currently available on CRAN.<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/src/base/R-0/|title=Index of /src/base/R-0|publisher=}}</ref> CRAN is started on this date, with 3 mirrors that initially hosted 12 packages.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/1997/000001.html|title=ANNOUNCE: CRAN|publisher=}}</ref> Alpha versions of R for Microsoft Windows and the [[classic Mac OS]] are made available shortly after this version.{{citation needed|reason=the CRAN announcement does not specifically mention Windows or Mac OS|date=October 2015}} |- ! 0.60 | 1997-12-05 | R becomes an official part of the [[GNU Project]]. The code is hosted and maintained on [[Concurrent Versions System|CVS]]. |- ! 0.65.1 | style="white-space:nowrap;"|1999-10-07 | First versions of update.packages and install.packages functions for downloading and installing packages from CRAN.<ref>https://cran.r-project.org/src/base/NEWS.0</ref> |- ! 1.0 | 2000-02-29 | Considered by its developers stable enough for production use.<ref>{{cite web|url=https://stat.ethz.ch/pipermail/r-announce/2000/000127.html|title=R-1.0.0 is released|author=Peter Dalgaard|accessdate=2009-06-06}}</ref> |- ! 1.4 | 2001-12-19 | S4 methods are introduced and the first version for [[macOS|Mac OS X]] is made available soon after. |- ! 2.0 | 2004-10-04 | Introduced [[lazy loading]], which enables fast loading of data with minimal expense of system memory. |- ! 2.1 | 2005-04-18 | Support for [[UTF-8]] encoding, and the beginnings of [[internationalization and localization]] for different languages. |- ! 2.11 | 2010-04-22 | Support for Windows 64 bit systems. |- ! 2.13 | 2011-04-14 | Adding a new compiler function that allows speeding up functions by converting them to byte-code. |- ! 2.14 | 2011-10-31 | Added mandatory namespaces for packages. Added a new parallel package. |- ! 2.15 | 2012-03-30 | New load balancing functions. Improved serialization speed for long vectors. |- ! 3.0 | 2013-04-03 | Support for numeric index values 2<sup>31</sup> and larger on 64 bit systems. |} == Интерфейсүүд == Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг R хэлний график интерфэйс бүхий хөгжүүлэлтийн цогц орчин бол RStudio юм. Үүнтэй ижил төстэй интерфэйс гэвэл R Tools for Visual Studio програмыг нэрлэж болно. R хэлэнд зориулагдсан интерфейст мөн Crackle GUI, R Commander, RKWard багтана. Өргөн хэрэглэгддэг зарим редактор R хэлийг дэмждэг. Тухайлбал Eclipse,<ref>{{cite web|url=http://www.walware.de/goto/statet|title=StatET for R|author=Unknown|access-date=2017-05-18|archive-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926134541/http://www.walware.de/goto/statet|url-status=dead}}</ref> Emacs, Кейт,<ref>{{cite web|url=http://kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|title=Syntax Highlighting|publisher=Kate Development Team|accessdate=2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707062903/http://www.kate-editor.org/downloads/syntax_highlighting|archivedate=2008-07-07|url-status=dead}}</ref> LyX.<ref>{{cite web|url=http://wiki.lyx.org/LyX/LyxWithRThroughSweave|title=LyX with R through Sweave|author=Paul E. Johnson and Gregor Gorjanc|accessdate=2017-04-04}}</ref> Notepad++,<ref>{{cite web|url=http://sourceforge.net/projects/npptor/|title=NppToR: R in Notepad++|publisher=sourceforge.net|accessdate=2013-09-18|date=8 May 2013}}</ref> WinEdt,<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/packages/RWinEdt/index.html|title=RWinEdt: R Interface to 'WinEdt'|author=Uwe Ligges|accessdate=2017-04-04}}</ref> Tinn-Р.<ref>{{cite web|url=http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|title=Tinn-R|accessdate=2017-04-04|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713103753/http://nbcgib.uesc.br/lec/software/editores/tinn-r/en|url-status=dead}}</ref> R хэлийг [[Python]],<ref>{{cite web|url=http://rpy.sourceforge.net|title=A simple and efficient access to R from Python|accessdate=18 September 2013|date=21 October 2012|first=Laurent|last=Gautier}}</ref> Perl,<ref>{{cite web|url=https://metacpan.org/module/Statistics::R|title=Statistics::R - Perl interface with the R statistical program - metacpan.org|author=Florent Angly|publisher=}}</ref> Ruby,<ref>{{cite web|url=https://github.com/alexgutteridge/rsruby|title=GitHub - alexgutteridge/rsruby: Ruby - R bridge.|author=alexgutteridge|work=GitHub}}</ref> F#<ref>{{cite web|url=http://bluemountaincapital.github.io/FSharpRProvider/|title=F# R Type Provider|author=BlueMountain Capital|publisher=}}</ref> , Julia<ref>{{cite web|url=https://github.com/JuliaInterop/RCall.jl}}</ref> зэрэг хэд хэдэн скрипт хэлнээс хандаж ашиглах боломжтой байдаг. == useR! хурал == R хэрэглэгчдийн албан ёсны жил тутмын цугларалт бол  "[https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html useR!]" юм.<ref name="user">"useR!"</ref> Үүний анхны арга хэмжээ [https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/ useR! 2004] 2004 оны тав дугаар сард Австри улсын [[Вена]] хотноо зохион байгуулагдсан.<ref>{{cite web|url=http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|title=useR! 2004 - The R User Conference|accessdate=2013-09-18|date=27 May 2004|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914003125/http://www.ci.tuwien.ac.at/Conferences/useR-2004/|url-status=dead}}</ref> Уг арга хэмжээ 2005 онд өнжсөнөөс хойш жил бүр Европ болон Хойд Америкт ээлжлэн зохион байгуулагдаж байна.<ref>{{cite web|url=https://www.r-project.org/conferences.html|title=R-related Conferences|author=R Project|date=9 August 2013|accessdate=2013-09-18|archive-date=2015-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629180511/http://www.r-project.org/conferences.html|url-status=dead}}</ref> Дараагийн хурлуудыг дор жагсаав: * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2006/ useR! 2006, Vienna, Austria] * [https://web.archive.org/web/20161031082351/http://user2007.org/ useR! 2007, Ames, Iowa, USA] * [https://web.archive.org/web/20170603005926/http://www.statistik.uni-dortmund.de/useR-2008/ useR! 2008, Dortmund, Germany] * [https://web.archive.org/web/20161206224014/http://math.agrocampus-ouest.fr/infoglueDeliverLive/evenements/useR2009 useR! 2009, Rennes, France] * [https://www.r-project.org/conferences/useR-2010/ useR! 2010, Gaithersburg, Maryland, USA] * [https://web.archive.org/web/20170421113054/http://web.warwick.ac.uk/statsdept/useR-2011/ useR! 2011, Coventry, United Kingdom] * [https://web.archive.org/web/20161103201807/http://biostat.mc.vanderbilt.edu/wiki/Main/UseR-2012 useR! 2012, Nashville, Tennessee, USA] * [https://web.archive.org/web/20161103062642/http://www.edii.uclm.es/~useR-2013// useR! 2013, Albacete, Spain] * [https://web.archive.org/web/20190107054408/http://user2014.stat.ucla.edu/ useR! 2014, Los Angeles, California, USA] * [http://user2015.math.aau.dk// useR! 2015, Aalborg, Denmark] *[https://user2016.r-project.org// useR! 2016, Stanford, California, USA] * [http://user2017.brussels/ useR! 2017, Brussels, Belgium] *[https://user2018.r-project.org/ useR! 2018, Brisbane, Australia] *[https://web.archive.org/web/20191202142748/http://www.user2019.fr/ useR! 2019, Toulouse, France] *[https://user2020.r-project.org/ useR! 2020, St. Louis, Missouri, USA] == R сэтгүүл == ''R сэтгүүл'' нь R төслийн нээлттэй хандалттай, хөндлөнгийн хяналттай сэтгүүл юм. Энд R програмын хэрэглээ болон хөгжүүлэлт тухайлбал R хэлний багц, програмчлалын зөвлөмж, мэдээ зэрэг зүйлс хэвлэгддэг. == SAS, SPSS болон Stata програмуудтай харьцуулахад == R програмыг SAS, SPSS, Stata зэрэг өргөн тархсан статистикийн програмуудтай нарийвчлан харьцуулах нь зүйтэй.<ref>{{cite web|url=http://www.burns-stat.com/pages/Tutor/R_relative_statpack.pdf|title= Comparison of R to SAS, Stata and SPSS|first=Patrick|last=Burns|date=27 February 2007|accessdate=2013-09-18}}</ref> R нь статистикийн програмуудын харьцуулалт дээр статистикийн шилдэг програмуудтай хамт тэргүүн эгнээнд жагсдаг. ''New York Times'' сонины 2009 оны 1 дүгээр сарын дугаарт өгөгдөл шинжээчдийн дунд R програм хүлээн зөвшөөрөгдөхийн зэрэгцээ SAS зэрэг арилжааны чанартай статистикийн програмын зах зээлд болзошгүй аюул учруулж буй талаар нийтлэл хэвлэгдсэн байдаг.{{refn | R as competition for commercial statistical packages * {{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/01/07/technology/business-computing/07program.html | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=Data Analysts Are Mesmerized by the Power of Program R: [Business/Financial Desk] | date=2009-01-07}} * {{cite news| url=http://bits.blogs.nytimes.com/2009/01/08/r-you-ready-for-r/ | work=The New York Times | first=Ashlee | last=Vance | title=R You Ready for R? | date=2009-01-08}} }} == Жишээ == === Бичигдэх хэлбэр === Дараах жишээнд уг [[Синтакс|хэлний бичигдэх хэлбэр]] болон командын мөрнөөс ажиллах байдлыг харууллаа.{{citation needed|date=January 2016}} R хэлэнд утга оноох оператор болох = тэмдэгтийн оронд <- хоёр тэмдэгтээс тогтох сумыг өргөн хэрэглэдэг.<ref>{{cite web|author=R Development Core Team|title=Assignments with the = Operator|url=https://developer.r-project.org/equalAssign.html|accessdate=14 June 2012}}</ref><source lang="rout"> > x <- c(1,2,3,4,5,6) # Create ordered collection (vector) > y <- x^2 # Square the elements of x > print(y) # print (vector) y [1] 1 4 9 16 25 36 > mean(y) # Calculate average (arithmetic mean) of (vector) y; result is scalar [1] 15.16667 > var(y) # Calculate sample variance [1] 178.9667 > lm_1 <- lm(y ~ x) # Fit a linear regression model "y = f(x)" or "y = B0 + (B1 * x)" # store the results as lm_1 > print(lm_1) # Print the model from the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Coefficients: (Intercept) x -9.333 7.000 > summary(lm_1) # Compute and print statistics for the fit # of the (linear model object) lm_1 Call: lm(formula = y ~ x) Residuals: 1 2 3 4 5 6 3.3333 -0.6667 -2.6667 -2.6667 -0.6667 3.3333 Coefficients: Estimate Std. Error t value Pr(>|t|) (Intercept) -9.3333 2.8441 -3.282 0.030453 * x 7.0000 0.7303 9.585 0.000662 *** --- Signif. codes: 0 ‘***’ 0.001 ‘**’ 0.01 ‘*’ 0.05 ‘.’ 0.1 ‘ ’ 1 Residual standard error: 3.055 on 4 degrees of freedom Multiple R-squared: 0.9583, Adjusted R-squared: 0.9478 F-statistic: 91.88 on 1 and 4 DF, p-value: 0.000662 > par(mfrow=c(2, 2)) # Request 2x2 plot layout > plot(lm_1) # Diagnostic plot of regression model </source>[[Файл:Plots_from_lm_example.svg]] === Функцийн бүтэц === Хэрэглэгчийн функц зохиоход хялбар байдал нь R хэлний нэг давуу тал юм. Функцийн бие доторх объект функцийн дотоод хувьсагч болохын зэрэгцээ функцийн буцаах утга өгөгдлийн аль ч төрөл хэлбэрт байж болдог.<ref>{{cite web|url=http://www.statmethods.net/management/userfunctions.html|title=Quick-R: User-Defined Functions|first=Robert|last=Kabacoff|year=2012|accessdate=2013-10-28|website=statmethods.net}}</ref> Функцийн бүтцийг харуулсан жишээг дор өгөв:<source lang="r"> functionname <- function(arg1, arg2, ... ){ # функцийн нэр болон аргументуудыг зарлаж байна statements # тушаалууд return(object) # object объектыг функцийн утга болгон буцааж байна } sumofsquares <- function(x){ # хэрэглэгчийн үүсгэсэн функц return(sum(x^2)) # x векторын элементүүдийн квадратуудын нийлбэрийг буцааж байна } </source><source lang="rout"> > sumofsquares(1:3) [1] 14 </source> === Mandelbrot олонлог === R хэл дээрх дараах богинохон код ''c'' комплекс тогтмолын янз бүрийн утганд харгалзах ''z'' = ''z''<sup>2</sup> + ''c'' тэгшитгэлийн эхний 20 итерацаар Mandelbrot олонлогийг дүрслэн үзүүлнэ. Мөн энэ жишээ дараах зүйлсийг харуулна: * энд caTools багцын хэрэглээ * [[комплекс тоо]]<nowiki/>н дээрх үйлдэл * тоон элементүүдээс тогтох олон хэмжээст массивын хэрэглээ (<code>C</code>, <code>Z</code> , <code>X</code>).<source lang="r"> install.packages("caTools") # багц суулгах тушаал library(caTools) # write.gif функц ашиглахаар харгалзах багцыг дуудаж байна jet.colors <- colorRampPalette(c("#00007F", "blue", "#007FFF", "cyan", "#7FFF7F", "yellow", "#FF7F00", "red", "#7F0000")) dx <- 400 # урт dy <- 400 # өргөн C <- complex( real=rep(seq(-2.2, 1.0, length.out=dx), each=dy ), imag=rep(seq(-1.2, 1.2, length.out=dy), dx ) ) C <- matrix(C,dy,dx) # комплекс тоонуудыг матриц хэлбэрт шилжүүлэх Z <- 0 # Z хувьсагчид 0 утга оноох X <- array(0, c(dy,dx,20)) # гаралтанд ашиглах 3 хэмжээст массивыг үүсгэж байна for (k in 1:20) { # 20 итерац бүхий давталт Z <- Z^2+C # итерац X[,,k] <- exp(-abs(Z)) # үр дүнг хадгалах } write.gif(X, "Mandelbrot.gif", col=jet.colors, delay=900) </source>[[Файл:Mandelbrot_Creation_Animation.gif|400x400px]] == Санал болгох бусад мэдээлэл == * [[wikisource:en:Comparison of numerical analysis software|Comparison of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:Comparison of statistical packages|Comparison of statistical packages]] * [[wikisource:en:List of numerical analysis software|List of numerical analysis software]] * [[wikisource:en:List of statistical packages|List of statistical packages]] * [[wikisource:en:Programming with Big Data in R|Programming with Big Data in R]] (pbdR)<ref>{{cite web|author=Ostrouchov, G., Chen, W.-C., Schmidt, D., Patel, P.|title=Programming with Big Data in R|year=2012|url=http://r-pbd.org/}}</ref> * [[wikisource:en:Rmetrics|Rmetrics]] == Цахим холбоос == {{Commonscat|GNU R|R}} * [https://www.r-project.org/ R төслийн албан ёсны веб сайт] * [https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-release/R-intro.html An Introduction to R] * [https://www.r-project.org/doc/bib/R-books.html R books], has extensive list (with brief comments) of R-related books * [http://www.r-bloggers.com/ R-bloggers], a daily news site about R, with 10,000+ articles, tutorials and case-studies, contributed by over 450 R bloggers. * [https://web.archive.org/web/20121206104812/http://rgm3.lab.nig.ac.jp/RGM/ The R Graphical Manual], a collection of R graphics from all R packages, and an index to all functions in all R packages * [http://rseek.org R seek], a custom frontend to Google search engine, to assist in finding results related to the R language * [https://web.archive.org/web/20061004131509/http://addictedtor.free.fr/graphiques/index.php R Graph Gallery] == Ашигласан материал == {{Reflist|3}} [[Ангилал:Статистикийн программчлалын хэл]] [[Ангилал:Чөлөөт статистикийн программ хангамж]] [[Ангилал:Чөлөөт тоон программ хангамж]] [[Ангилал:GNU багц]] dmw5w3845w9ltjadmmzug8mle7hyzac ЗХУ-ДИУ-ын 1924 оны гэрээ 0 68738 867705 818272 2026-08-30T09:25:38Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867705 wikitext text/x-wiki '''Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс ба Дундад Иргэн Улсын хоорондын асуудлыг зохицуулах ерөнхий зарчмуудын тухай''' ({{zh-t|中蘇解決懸案大綱協定}}, {{lang-ru|Соглашения об общих принципах для урегулирования вопросов между Союзом ССР и Китайской Республикой}})<ref>{{Cite web |url=http://maxbooks.ru/ckan1/tonu10.htm |title=Советско-китайское соглашение 1924 г |access-date=2019-08-04 |archive-date=2020-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121230805/https://maxbooks.ru/ckan1/tonu10.htm |url-status=dead }}</ref> хэлэлцээрийг 1924 оны 5 дугаар сарын 31-нд [[Дундад Иргэн Улс]]ын [[нийслэл]] [[Бээжин]] хотод байгуулсан [[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс|Зөвлөлт орос улс]] болон [[Дундад Иргэн Улс]]ууд байгуулсан байна. Энэ гэрээг бас Л.Караханы тунхаглал гэж нэрэлдэг. Гэрээнд ЗОУ-ыг төлөөлж [[Лев Карахан|Л.М.Карахан]], Дундад Иргэн Улсыг төлөөлж [[Гу Вэй цюань|Гу Вэй цюнь]] (Веллингтон Ку) нар гарын үсэг зурсан байна.<ref>[https://mongoltoli.mn/history/h/644 Мянга есөн зуун хорин дөрвөн оны Зөвлөлт-Хятадын хэлэлцээр]</ref> Дипломат харилцаа тогтоон хоёр улсын хоорондын чухал асуудлуудыг шийдэх Зөвлөлт-Хятадын хэлэлцээ 1921 оны 12 дугаар сард эхэлжээ. Яриа хэлэлцээнд Оросын тал нь Манжуур дах Дорнод хятадын төмөр замд өөрийн нөлөөг тогтоох асуудлыг гол эрх ашгаа болгон дэвшүүлсэн байсан ба түүнд нь [[Монгол]]ын асуудал тээг болжээ. Оросууд Монголын асуудлыг [[Хиагтын гэрээ]]ний аргачлалаар гурван талын хүрээнд шийдэхийг Зөвлөлтийн бүрэн эрхт төлөөлөгч [[А.К.Пайкес]] санал болгосон ч [[Хятад]]ын тал эсэргүүцжээ. Хэлэлцээг мухардлаас гаргахын тулд 1922 оны 7 дугаар сард Бээжинд ирсэн шинэ дипломат төлөөлөгч [[А.А.Иоффе]] Монголыг оролцуулахгүй татгалзах замаар Хятадын талыг өөртөө татан ДХТЗ-ын асуудлыг шийдэх байр суурьт шилжиж, үндэслэл нотолгоо гарган, [[тактикийн шугам]]аа боловсруулсныг [[Москва]] дэмжжээ. Зөвлөлтийн зуучлалын тусламжтайгаар өмнөд хөрш Дундад улстай хэвийн харилцаа тогтоож, [[Ардын хувьсгал|тусгаар тогтнол]]оо баталгаажуулахыг зорьсон монголчуудын хүсэлт биелэх нь эргэлзээтэй болсон учир [[Ардын түр засгийн газар|Монголын Засгийн газр]]аас [[ЗХУ]]-д хандан тайлбар хүсч, Монгол-Хятадын хэлэлцээ хийх санал тавьсан ч амжилт олоогүй юм. 1923 оны 9 дүгээр сарын эхээр ЗХУ-ын Гадаад хэргийн ардын комиссиаратын орлогч Л.М.Карахан тэргүүтэй албан ёсны төлөөлөгчид Бээжинд ирж, сунжирсан яриа хэлэлцээ хийсний эцэст Монголыг Хятадын бүрэлдэхүүн хэсэг гэж зөвшөөрсөн энэхүү Хэлэлцээрийг байгуулах болжээ. Үүний үр дүнд 1924 оны 5 дугаар сарын 31-нд "Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс ба Хятадын Бүгд найрамдах улсын хоорондын асуудлыг зохицуулах ерөнхий зарчмуудын тухай” Хэлэлцээрийг байгуулсан байна. Гэрээний 5-р зүйлд: “ЗСБНХУ нь Гадаад Монголыг Дундад улсын бүрэлдэхүүн хэсэг гэж хүлээн зөвшөөрч, Хятадын бүрэн эрхийг хүндэтгэнэ” гэж заажээ. Эл заалт [[1919 оны Зөвлөлт засгийн газрын тунхаглал]], [[Монгол-Оросын 1921 оны гэрээ|1921 оны Монгол, Зөвлөлтийн Найрамдлын гэрээ]]нд харшилсан төдийгүй, бодит байдал дээр Хиагтын гэрээнээс ч ухарсан хэрэг болжээ. Үүний хамт [[Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчний цэргийн ангиуд монголд|Зөвлөлтийн цэргийг Монголоос гаргах асуудал]] ч гэрээнд багтсан байв. Монголын тусгаар тогтнолыг үгүйсгэсэн гэрээ батлагдсан нь [[Ардын түр засгийн газар|Монголын Засгийн газар]] эсэргүүцэн удаа дараа [[мэдэгдэл]] хийсний дээр нам, төрийн удирдагчид ЗХУ-ын байр суурийн талаар хувааагдан зөрөлдсөн үйл явдал өрнөжээ. Эл нөхцөлд Монголын удирдагчид Бүгд найрамдах засгийг Үндсэн хуулиар Тунхаглах замаар тусгаар тогтнолоо эрхзүйн хувьд баталгаажуулах бие даасан алхмыг хийв. [[БНМАУ]] байгуулагдсанаар Монгол нь бодит байдал дээр тусгаар орших болсон юм. ==Үр дагавар== Бээжингийн энэхүү гэрээний үр дүнд Зөвлөлт Орос улс нь Монгол улсыг хүлээн зөвшөөрөх асуудлаас зайлсхийх болсон бөгөөд хоёр нүүртэй тоглоомыг Монголд явуулж эхэлсэн байна. Энэ нь нэг талаас Монголыг өөртөө татаж түүнийг дэмжиж байгаа байдал үзүүлэх боловч олон улсын түвшинд түүнийг дэмжихгүй байх, тусгаар тогтнолыг нь дэмжилгүй түүүнийг хятадын нэг хэсэг гэж үзэж байгаагаа албан ёсоор илэрхийлсэн энэ байжээ. Үүний тод нотолгоо болгон Монголд зөвхөн бүрэн эрхэт төлөөлөгч суулгаж байсан бөгөөд түүнээ [[Элчин сайд]] гэж [[Монголчууд]]ад олон жилийн турш ойлгуулж байсан байна. Зөвхөн [[Ялтын уулзалт|Ялт]], [[Подстамын гэрээ]]ний үндсэн дээр 1946 онд явуулсан [[Монгол Улсын тусгаар тогтнолын төлөө бүх ард түмний санал хураалт|Тусгаар тогтнолын төлөө санал хураалт]]ын үр дүнд Бүгд Найрамдах Хятад Улс БНМАУ-ын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөний дараа ЗХУ нь БНМАУ-тай "дахин" албан ёсоор [[Монгол, Оросын харилцаа|дипломат харилцаа]] тогтоон гэрээ хэлцэл хийж, Элчин сайд суулгасан. ==Гэрээний эх хувь== ===Гэрээний орос хэл дээрх эх хувь 1=== Акты, относящиеся к установлению сношений de jure между Союзом ССР и Китаем. I. Соглашение об общих принципах для урегулирования вопросов между СССР и Китайской Республикой, заключенное в Пекине 31 мая 1924 года. Союз Советских Социалистических Республик и Китайская Республика, желая восстановить между собою нормальные отношения, согласились заключить „Соглашение об общих принципах для урегулирования вопросов между обеими странами1', и для этой цели назначили своих уполномоченных, а именно: Правительство Союза Советских Социалистических Республик: Льва Михайловича Карахана, Его Превосходительство Президент Китайской Республики: Ви-куин Веллингтон Ку, которые по взаимном пред'явлении своих полномочий, найденных в добром порядке и составленными в законной форме, согласились о нижеследующих статьях. Статья 1. Немедленно после подписания настоящего соглашения восстанавливаются нормальные дипломатические и консульские сношения между обеими договаривающимися сторонами. Правительство Китайской Республики соглашается принять нужные меры для передачи правительству СССР помещения миссии и консульских зданий, ранее принадлежавших царскому правительству. Статья 2. Правительства обеих договаривающихся сторон соглашаются созвать в течение одного месяца после подписания настоящего соглашения конференцию, которая заключит и выработает подробные соглашения о всех вопросах, в соответствии с принципами, указанными в следующих статьях. Такие детальные соглашения должны быть заключены в кратчайший срок и во всяком случае не позднее, чем через 6 месяцев со дня открытия конференции, указанной в предыдущем абзаце. Статья 3. Правительства обеих договаривающихся сторон соглашаются аннулировать на конференции, предусмотренной предыдущей статьей, все конвенции, договоры, соглашения, протоколы, контракты и т. д., заключенные между правительством Китая и царским правительством, и заменить их новыми договорами, соглашениями и т. д., на основе равенства, взаимности и справедливости и в духе деклараций Советского правительства 1919 и 1920 гг. Статья 4. Правительство Союза ССР, в соответствии с его политикой и с декларациями 1919 и 1920 гг., об‘являет ничтожными и неимеющими силы все договоры, соглашения и т. д., затрагивающие суверенные права или интересы Китая, заключенные между бывшим царским правительством и какой-либо третьей стороной или сторонами. Правительства обеих договаривающихся сторон заявляют, что в будущем ни одно из них не заключит никаких договоров или соглашений, которые могли бы нанести ущерб суверенным правам или интересам одной из двух договаривающихся сторон. Статья 5. Правительство Союза ССР признает, что Внешняя Монголия является составной частью Китайской Республики, и уважает там суверенитет Китая. Правительство Союза ССР заявляет, что как только вопросы об отозвании всех войск СССР из Внешней Монголии, а именно, о предельном сроке отозвания этих войск и о мерах, имеющих быть принятыми в интересах безопасности границ,—будут согласованы на конференции, указанной в статье 2 настоящего соглашения, оно осуществит полное отозвание всех войск СССР из Внешней Монголии. Статья 6. Правительства обеих договаривающихся сторон взаимно ручаются не допускать в пределах своих территорий, по принадлежности, существования или деятельности каких-либо организаций или групп, задачей которых является борьба при посредстве насильственных действий против правительства какой-либо из договаривающихся сторон. Правительства обеих договаривающихся сторон далее обязуются не производить пропаганды, направленной против политической и социальной системы какой-либо из договаривающихся сторон. Статья 7. Правительства обеих договаривающихся сторон соглашаются вновь проверить на конференции, указанной в статье 2 настоящего соглашения, свои национальные границы и впредь до указанной проверки поддерживать существующие границы. Статья 8. Правительства обеих договаривающихся сторон соглашаются урегулировать на вышеупомянутой конференции вопросы, касающиеся судоходства по рекам, озерам п иным водным пространствам, общим для их соответственной границы, на основе равенства и взаимности. Статья 9. Правительства обеих договаривающихся сторон соглашаются урегулировать на вышеупомянутой конференции вопрос о Китайской Восточной железной дороге в соответствии с принципами, указанными ниже. 1. Правительства обеих договаривающихся сторон заявляют, что Китайская Восточная железная дорога является чисто коммерческим предприятием. Правительства обеих договаривающихся сторон взаимно заявляют, что за исключением вопросов, касающихся деловых операций, которые находятся под непосредственным наблюдением Китайской Восточной железной дороги, все другие вопросы, затрагивающие права национального и местных правительств Китайской Республики,— как-то: судебные вопросы, вопросы, касающиеся гражданского управления, военной администрации, полиции, муниципального управления, обложения и земельной собственности (за исключением земель, потребных для указанной дороги),—будут находиться в ведении китайских властей. 2. Правительство Союза ССР соглашается на выкуп правительством Китайской Республики при посредстве китайского капитала Китайской Восточной железной дороги, а также всех принадлежащих к ней имуществ, и на передачу Китаю всех акций] и облигаций указанной дороги. 3. Правительства обеих договаривающихся сторон урегулируют на конференции, указанной в статье 2 настоящего соглашения, размер и условия выкупа, а также порядок передачи Китайской Восточной железной дороги. 4. Правительство Союза ССР соглашается быть ответственным за все претензии держателей акций и облигаций и кредиторов Китайской Восточной железной дороги, возникшие до революции 9 марта 1917 года. 5. Правительства обеих договаривающихся сторон взаимно соглашаются, что будущее Китайской Восточной железной дороги будет определено СССР и Китайской Республикой без участия какой- либо третьей стороны или сторон. 6. Правительства обеих договаривающихся сторон соглашаются подписать соглашение о временном управлении Китайской Восточной железной дорогой впредь до разрешения вопросов, указанных в разделе 2 настоящей статьи. 7. Впредь до того, пока различные вопросы, относящиеся до Китайской Восточной железной дороги не будут урегулированы на конференции, указанной в статье 2 настоящего соглашения, права обоих правительств, вытекающие из контракта от 27 августа (8 сентября ) 1896 года на постройку и управление Китайской Восточной железной дороги, поскольку они не находятся в противоречии с настоящим соглашением и с соглашением о временном управлении сказанной дорогой и поскольку они не наносят ущерба суверенным правам Китая, сохраняются в силе. Статья 10. Правительство Союза ССР соглашается отказаться от специальных прав и привилегий, касающихся всех концессий, в какой бы то ни было части Китая, приобретенных царским правительством в силу различных конвенций, договоров, соглашений и т д. Статья 11. Правительство Союза ССР соглашается отказаться от русской части боксерского возмещения. Статья 12. Правительство Союза ССР соглашается отказаться от прав экстерриториальности и консульской юрисдикции. • Статья 13. Правительства обеих договаривающихся сторон соглашаются выработать одновременно с заключением торгового договора, на конференции, указанной в статье 2 настоящего соглашения, таможенный тариф для обеих договаривающихся сторон, в соответствии с принципами справедливости и взаимности. / Статья 14. Правительства обеих договаривающихся сторон соглашаются обсудить на вышеуказанной конференции вопросы, касающиеся претензий о возмещении убытков. Статья 15. Настоящее соглашение вступит в силу со дня его подписания. В удостоверение чего подлежащие уполномоченные подписали настоящее соглашение в 2-х экземплярах на английском языке. Учинено в Пекине сего 31 мая 1924 года, что соответствует 31 дню 5-го месяца 13-го года Китайской Республики. (Подп.) Л. Карахан. (Подп.) В. К. Веллингтон Ку. II. Декларация. Правительство Союза Советских Социалистических Республик и Правительство Китайской Республики заявляют, что немедленно после подписания соглашения об общих принципах для урегулирования вопросов между СССР и Китайской Республикой от 31 мая 1924 года они взаимо передадут друг другу все недвижимое и движимое имущество, принадлежавшее прежнему царскому правительству и Китаю и находящееся на их соответствующих территориях. С этой же целью каждое правительство передаст другому список нмуществ, подлежащих таковому возвращению. В удостоверение сего соответствующие уполномоченные правительств обеих договаривающихся сторон подписали настоящую декларацию в 2 экземплярах на английском языке и скрепили ее своими печатями. Составлено в гор. Пекине 31 мая 1924 года, что соответствует 31 дню 5 месяца 13 года Китайской Республики. (Подп.) Л. Карахан. (Подп.) Веллингтон Ку. III. Декларация. Правительство Союза Советских Социалистических Республик и Правительство Китайской Республики настоящим заявляют, что в отношении сооружений и земельной собственности русских православных миссий подразумевается, что таковые принадлежат Правительству Союза ССР. Вопрос же передачи или иного распоряжения ими должен быть совместно разрешен на конференции, предусмотренной статьей 2 соглашения об общих принципах для урегулирования вопросов между СССР и Китайской Республикой от 31 мая 1924 года,—и Эх сурвалж: Сборник действующих договоров, соглашений и конвенций, заключенных с иностранными государствами. Вып. II. Действующие договоры, соглашения и конвенции, вступившие в силу между 1 января 1924 года и 1 января 1925 года. — М.: Литиздат Н.К.И.Д., 1925 ===Гэрээний орос хэл дээрх эх хувь=== Соглашение об общих принципах для урегулирования вопросов между СССР и Кит. Респ., заключенное в Пекине 31 мая 1924 г. (Ср. Междунар. летопись, 1925 г., № 3, стр. 21—30.). СССР и Кит. Респ., желая восстановить между собою нормальные отношения, согласились заключить соглашение об общих принципах для урегулирования вопросов между обоими странами, и для этой цели назначили и т. д. Ст. 1. Немедленно после подписания настоящего соглашения, нормальные дипломатические и консульские отношения между обоими договар. сторонами будут восстановлены. Прав Кит. респ. соглашается принять нужные меры для передачи прав. СССР миссии и консульских зданий, ранее принадлежавших царскому правительству. Ст. 2. Прав-а обоих договар. сторон соглашаются приступить в течение 1 месяца после подписания наст. договора к конференции, которая заключит и выработает подробные соглашения о вопросах, в соответствии с принципами, указанными в след. статьях. Такие подробные соглашения должны быть закончены как можно скорее и во всяком случае не позже, чем через 6 мес. со дня открытия конференции, предусмотренной в предыдущем абзаце. Ст. 3. Прав-а обоих договар. сторон соглашаются аннулировать на конференции, предусмотренной в предыд. статье, все конвенции, договоры, соглашения, протоколы, контракты и т. д. заключенные между прав. Китая и царским прав. и заменить их новыми договорами, соглашениями и т. д., на основе равенства, взаимства и справедливости, равно как и в духе деклараций Сов. прав. от 1919 и 1920 г.г. Ст. 4. Прав. СССР, в соответствии с его политикой и с декларациями от 1919 и 1920 г.г., заявляет, что все договоры, соглашения и т. п., заключенные между бывшим царским прав. и какой-либо третьей стороной или сторонами, затрагивающие суверенные права или интересы Китая, являются ничтожными и лишенными силы. Прав, обоих договар. сторон объявляют, что в будущем ни одно правительство не будет заключать никаких договоров и соглашений, которые могли бы нанести ущерб суверенным правам или интересам одной из двух договар. сторон. Ст. 5. Прав. СССР признает, что Внешняя Монголия является составной частью Кит. респ. и уважает суверенитет Китая. Прав. СССР заявляет, что как только вопросы об отозвании войск СССР из Внешн. Монголии,— а именно о предельном сроке отозвания этих войск и о мерах, имеющих быть принятыми в интересах безопасности границ, будут согласованы на конференции, указанной в ст. 2 настоящего соглашения,— оно осуществит полное отозвание всех войск СССР из Внешн. Монголии. [210] Ст. 6. Прав. обоих договар. сторон взаимно ручаются не позволять в пределах своих территорий по принадлежности существования или деятельности каких-либо организаций, или групп, задачей коих является борьба путем насильственных действий, против прав. какой-либо из договар. сторон. Прав. обоих договар. стор. далее ручаются не производить пропаганды, направленной против полит. или социальной системы какой-либо из договар. сторон. Ст. 7. Прав. обоих договар. стор. соглашаются заново обозначить свои национальные границы на конференции, указанной в ст. 2 настоящего соглашения, и впредь до подобного обозначения заново поддерживать настоящие границы. Ст. 8. Прав. обоих договар. стор. соглашаются урегулировать на вышеупомянутой конференции вопросы, касающиеся судоходства по рекам, озерам и иным водным пространствам, общим для их границ по принадлежности, на основе равенства и взаимства. Ст. 9. Прав. обоих дог. стор. соглашаются урегулировать на вышеупомянутой конференции вопрос о КВЖД в соответствии с принципами, указанными ниже. 1. Прав. об. дог. стор. объявляют, что КВЖД является чисто коммерческим предприятием. Прав. об. дог. стор. взаимно объявляют, что за исключением вопросов, касающихся деловых операций, которые находятся под непосредственным наблюдением КВЖД, все другие вопросы, затрагивающие права национального и местных правительств Кит. респ., как-то судебные вопросы, вопросы касающиеся гражд. управления, военной администрации, полиции, муниципального управления, обложения и земельной собственности (за исключением земель, потребных для указанной дороги) — будут находиться под управлением кит. властей. 2. Прав. СССР соглашается на выкуп прав-м китайской республики путем кит. капитала КВЖД, равно как всех принадлежащих к ней имуществ и на передачу Китаю всех акций и облигаций указанной дороги. 3. Прав. обоих дог. стор. урегулируют на конференции, указанной в ст. 2 указ. соглашения размер и условия, определяющие выкуп, равно как и порядок передачи КВЖД. 4. Прав. СССР соглашается быть ответственным за все претензии держателей акций и облигаций КВЖД, возникшие до революции 9 марта 1917 г. 5. Прав. об. догов. сторон взаимно соглашаются, что будущее КВЖД будет определено СССР и Кит. респ. с исключением какой-либо третьей стороны или сторон. . 6. Прав. об. дог. стор. соглашаются составить соглашение о временном управлении КВЖД впредь до разрешения вопросов, указанных в разделе 3 настоящей статьи. 7. Впредь до того, пока различные вопросы, относящиеся до КВЖД не будут урегулированы на конференции, указанной в ст. 2 наст. соглаш., права обоих прав., вытекающие из контракта от 27 авг. (8 сент.) 1896 г. на постройку и управление КВЖД, поскольку они не находятся в противоречии с наст. соглашением и с соглашением о временном управлении указанной дорогой и поскольку они не наносят ущерба правам суверенитета Китая, будут сохранены в силе. Ст. 10. Прав. СССР соглашается отказаться от специальных прав и привилегий, касающихся всех концессий, в какой бы то ни было части Китая, приобретенных царским прав. в силу различных конвенций, договоров, соглашений и т. д. [211] Ст. 11. Прав. СССР соглашается отказаться от русской части боксерского возмещения. Ст. 12. Прав. СССР соглашается отказаться от прав экстерриториальности и консульской юрисдикции. Ст. 13, Прав. об. дог. стор. соглашаются составить одновременно с заключением торгового договора, на конференции, указанной в ст. 2 наст. соглаш., таможенный тариф для обоих дог. сторон, в соответствии с принципами справедливости и взаимства. Ст. 14. Прав. об. дог. стор. соглашаются обсудить на вышеуказанной конференции вопросы, касающиеся претензий о возмещении убытков. Ст. 15. Наст. соглаш. вступит в силу со дня его подписания... Соглашение о временном управлении КВЖД. СССР и Кит. респ., признавая взаимно, что поскольку КВЖД была построена на капитал, данный Росс-м прав., и сооружена полностью на территории Китая, сказанная дорога является чисто коммерческим предприятием и что, за исключением вопросов, касающихся ее собственных деловых операций, все другие вопросы, которые затрагивают права кит. национального и местных правительств, будут регулироваться кит. властями, согласились заключить соглашение о врем. управлении дорогой с целью руководить совместно управлением сказанной дороги впредь до окончательного разрешения вопроса об этом управлении на конференции, упомянутой в ст. 2 соглаш. об общих принципах для урегулирования вопросов между СССР и Китаем от 31 мая 1924 г. и назначили для этого и т. д. Ст. 1. Для урегулирования всех вопросов, касающихся КВЖД, создается правление ж. дор. из 10 чел., из которых 5 будут назначаться прав-м СССР, а 5—прав-м Кит. респ.— Прав. Кит. респ. назначает одного из числа кит. членов правления председателем правления; он же будет и директором-распорядителем. Прав. СССР назначает одного из членов правления вице-председателем правления, он же будет и помощником директора-распорядителя. Кворум составляют 7 членов правления; все решения правления вступают в силу, если они одобрены не менее чем 6 членами правления. Директор-распорядитель и пом. дир.-распор. совместно заведывают делами правления и подписывают все документы правления. В случае отсутствия либо дир.-распор., либо пом. дир.-распор., их правительства по принадлежности имеют право назначить другого члена правления для выполнения обязанностей дир.-расп. или пом. дир.-расп. (поскольку речь идет о дир.-распорядителе одного из кит. членов правления, а поскольку речь идет о пом. дир.-расп.— одного из русских членов правления). Ст. 2. Ревизионная комиссия дороги состоит из 5 человек, а именно из 3 русских членов ревиз. комиссии, которые будут назначаться прав-м СССР и из двух кит. членов ревиз. комиссии, которые будут назначаться прав-м Кит. респ. Председатель ревиз. ком. избирается из кит. членов рев. комиссии. Ст. 3. Управление дорогой лежит на управляющем — гражданине СССР и двух помощниках, из которых один должен быть из граждан СССР, а другой,— из граждан Кит. респ. Указанные должностные лица назначаются правлением и утверждаются правительствами по принадлежности. Права и обязанности управляющего и пом. управляющего определяются правлением. Ст. 4. Начальники и пом. начальников различных управлений дороги назначаются правлением. Если начальником управления является гражданин СССР, то пом. нач. управления должен быть гражданином Кит. респ., а [212] если начальник управления гражданин Кит. респ., то пом. нач. упр. должен быть гражданин СССР. Ст. 5. Назначение служащих в различных управлениях дороги производится на основе принципа равного представительства граждан СССР и граждан Кит. респ. Ст. 6. За исключением вопросов сметных и бюджетных, как указано в ст. 7 настоящего соглашения, все другие вопросы, по которым правление не сможет прийти к соглашению, передаются на разрешение правительств договар. сторон. Ст. 7. Правление представляет сметы и бюджеты дороги на совместные заседания правления и ревиз. ком. для рассмотрения и одобрения. Ст. 8. Весь чистый доход дороги поступает в распоряжение правления и не должен расходоваться впредь до окончательного разрешения вопроса об этой дороге. Ст. 9. Правление в кратчайший срок и во всяком случае не позднее 6 месяцев со дня образования правления пересмотрит устав ОКВЖД, одобренный 4 дек. 1896 г. царским правительством,— в соответствии с настоящим соглашением и соглашением об общих принципах для урегулирования вопросов между СССР и Китаем от 31 мая 1924 г.— Впредь до пересмотра указанный устав остается в силе, поскольку он не находится в противоречии с настоящим соглашением и согл. об общ. принц. для урегул. вопр. м. СССР и Кит. респ. и не наносит ущерба суверенным правам Кит. респ. Ст. 10. Наст. соглашение прекращает действие, как только вопрос о КВЖД будет окончательно урегулирован на конференции, уп. в ст. 2 соглаш. об общ. принц. для урегул. вопр. м. СССР и Кит. респ. от 31 мая 1924 г. Ст. 11. Наст. соглашение вступает в силу со дня его подписания. ЗАКЛЮЧИТЕЛЬНЫЙ ПРОТОКОЛ. Г. Лев Мих. Карахан, чрезв. полном, предст. СССР, и доктор Ви Кюин Веллингтон Ку, М. И. Д. Кит. респ., законноуполномоченные их прав-и, собравшиеся сего числа в Мин. Ин. Д., в гор. Пекине, окончательно рассмотрели нижепоименованные документы: 1. Соглаш. об общих принципах для урегулир. вопросов между СССР и К. Р. 2. Договор о временном управлении КВЖД. 3. Один протокол. 4. Семь деклараций. 5. Один обмен нотами (Нота Веллингтона Ку Л. М. Карахану: “Дорогой г. Карахан, по распоряжению моего прав-а имею честь заявить, что подписав сегодня согл. об общ. принц. для урегул. вопр. м. КР и СССР, прав-о Кит. респ. решило, в видах интересов мирных отношений между КР и СССР, прекратить службу тех б. подданных русской империи, ныне состоящих в кит. армии и полиции, каковые лица своими личностями и поступками составляют угрозу безопасности СССР. Когда вы представите моему прав-у список таких лиц, соответствующим властям будет предписано принять необходимые меры. Я имею честь и т. д.”.— Ответная нота т. Карахана воспроизводит содержание ноты Ку.) и согласились о содержании всех этих документов и нашли свои полномочия представленными в должной и законной форме, после чего уполномоченные официально подписали и скрепили печатями вышепоименов. документы. Министр Ку заявил, что указанные соглашения, декларации, протоколы, обмен нотами подлежат ратификации в обеих странах, в [213] соответствии с порядком, установленным конституцией, но они получат силу с момента их подписания, как то упомянуто в самих соглашениях. В удостоверение сего соответствующие полном, представители обеих договар. сторон подписали настоящий протокол в 2 экз. на английском языке и скрепили своими печатями. I Декларация (о взаимной передаче всего недвижимого и движимого имущества, принадлежавшего б. царскому прав. и Китаю). II Декларация (о сооружениях и земельной собственности русск. правосл. миссии). III Декларация содержит “совместное объявление” двух правительств (в дополнение к ст. 4 основного соглашения) о том, что “Кит. прав. не признает силы за договорами, соглашениями и т. д., заключенными с Россией со времени…” IV Декларация: “Прав. СССР и прав. К. Р. совместно заявляют, что подразумевается, что прав-о Кит. Р. не передаст частично или полностью третьей державе или какой-либо иной организации специальные права и привилегии, от которых в силу ст. 10 соглаш. об общ. принц. (и т. д.) право СССР отказалось”... V Декларация (в развитие ст. 11 согл. об общ. принц. — о русской доле боксерского возмещения) содержит “совместное объявление” о том, что 1. Русская доля бокс. возмещения, от которой прав. СССР отказалось, будет, после удовлетворения всех прежних обязательств, направлена исключительно и полностью к созданию фонда улучшения просвещения кит. народа. 2. Для управления и распределения этого фонда будет образована специальная комиссия. Комиссия будет состоять из трех лиц, из коих два будет назначен прав-м К. Р. и один — прав-м СССР. Решения этой комиссии будут приниматься единогласно. 3. Настоящий фонд будет депонирован, равно как и периодические к нему приращения, в банке, указанном упомянутой комиссией. VI Декларация: “Прав. СССР и прав. К. Р. соглашаются, что на конференции, предусмотренной ст. 2 согл. об общ. принц. и т. д. будут установлены справедливые правила, касающиеся урегулирования положения граждан СССР, в связи с отказом от экстерриториальности и консульской юрисдикции, указанном в ст. 12 вышеупомянутого договора, при чем настоящим устанавливается, что граждане СССР будут всецело подчинены китайской юрисдикции”... VII Декларация (в развитие ст. 5 согл. о врем. упр. КВЖД). ===Гэрээний хятад хэл дээрх эх хувь=== https://zh.wikisource.org/wiki/中苏解决悬案大纲协定 == Мөн үзэх == * [[Ялтын уулзалт|Ялтын гэрээ]] (1945 он) * [[Хиагтын гэрээ]] (1915 он) * [[Монгол-Оросын 1921 оны гэрээ]] * [[Монгол-Оросын 1912 оны гэрээ]] ==Эшлэл== {{Reflist}} ==Эх сурвалж== *Балдоо Б., Дамдинсүрэн С., Хайсандай Л., Монголын тусгаар тогтнол ба Орос, Хятадын хүчин зүйл. (Редактор Б.Балдоо).УБ.: “Адмон” хэвлэлийн газар, 1999 *Лхамсүрэн Б., Монголын гадаад орчин, тусгаар тогтнол. (Редактор М.Санждорж). УБ.:1995 *Лузянин С.Г.,ХХзууны 20-30-аад оны Орос, Монгол, Хятадын харилцааны түүхээс. Орчуулсан Л.Бүдсүрэн, УБ.:“Эрүүл энх” хэвлэлийн газар, 1998. *Батбаяр Ц.,Монгол ба Их гүрнүүд ХХ зууны эхний хагаст (Хиагтаас Ялта хүртэл: Сталин, Чан Кайши, Монголын тусгаар тогтнол). Хянан тохиолдуулсан: Ч.Дашдаваа. УБ. ”Мөнхийн үсэг” ХХК, 2006 *Хятад, Оросын харилцааны түүхэн дэхь Монгол улс (ХХ зуун). (Хятадын түүхчдийн зохиолоос хэсэглэн авсан зүйлийн эмхтгэл). Хятад хэлнээс орчуулсан Г.Гунгаа, Орчуулгын редактор Г.Сүхбаатар, Эмхтгэсэн Ц.Баатар. УБ.: Хэвлэлийн “Цомог” компани, 1995 [[Ангилал:Зөвлөлт-Хятадын харилцаа]] [[Ангилал:Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцлийн түүх]] [[Ангилал:БНМАУ-Зөвлөлтийн харилцаа]] [[Ангилал:Олон улсын улс төрийн уулзалт]] [[Ангилал:20-р зууны Монголын түүх]] [[Ангилал:1924 оны улс төр]] [[Ангилал:1924 оны улс төр]] ohzcdf36hs6hgol58vxk4m4qeqfeek1 Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академи 14 73665 867685 697701 2026-08-30T03:13:16Z Chongkian 21163 867685 wikitext text/x-wiki {{cat main}} [[Ангилал:Монголын шинжлэх ухаан|шинжлэх ухааны академи]] [[Ангилал:Шинжлэх ухааны академийн сэдэв]] fturkcynm9vdd7kvb7h85xo1u308y9h 867686 867685 2026-08-30T03:13:29Z Chongkian 21163 867686 wikitext text/x-wiki [[Ангилал:Монголын шинжлэх ухаан|шинжлэх ухааны академи]] [[Ангилал:Шинжлэх ухааны академийн сэдэв]] 4f3nrdmydj0pagptztfwrz42kiofy9a Ангилал:Фридрих II (Пруссын хаан) 14 73768 867735 537661 2026-08-30T11:47:20Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867735 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[:Ангилал:Фридрих II (Пруссийн хаан)]] nmre7m26euhaiv9mxs3jqdndg67ndhq Далайн орнууд 0 78813 867696 853852 2026-08-30T07:31:02Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867696 wikitext text/x-wiki [[File:Oceania-map 1-41000000.jpg|thumb|right|350x350px|Австрали ба далайн орнуудын арлууд]] '''Далайн орнууд''' хэмээх нэршлээр [[номхон далай]]н хойд болон [[австрали (тив)|австралийн]] зүүн талаарх арлын орнуудыг хэлдэг. 7500 орчим арлын нийт хуурай газрын талбай нь 1,3 сая км² ([[Монгол|Монгол Улсын]] газар нутгийн тавны дөрөв орчим) бөгөөд 70 сая километр квадрат тэнгисийн бүс нутагт тархсан байна. 2100 орчим арал дээр нь нийт 16,5 сая хүн амьдардаг. Далайн орнууд нь Австралийн хамтаар [[Австрали ба далайн орнууд]] гэсэн тивийн том бүс нутгийг үүсгэнэ. == Нэр томьёо == === Далайн орнууд === Далайн орнуудад хамаарах бүс нутгийг төрөл бүрээр тодорхойлсон байдаг. Жишээлбэл [[герман хэл]]тэй улсуудад зөвхөн [[Полинез]], [[Меланез]] ([[Шинэ Гвиней]]н хамт) [[Микронези]]йг далайн орнуудад тооцдог. [[Шинэ Зеланд]], [[Хавай]]н аль аль нь Полинезд орох бөгөөд учир нь энэ хоёр арлын уугуул иргэд нь [[Полинезчүүд]] байсантай холбоотой. Тийм ч учраас тэдний соёл энэ нутгуудад ихээхэн нөлөөлсөн байдаг. Хэдийгээр өнөөдөр Шинэ Зеланд нь европын цагаачдаар, Хавай нь америкийн цагаачдаар дүүрч эдгээр улсуудын эдийн засгийн бүсэд хамаарч байгаа ч уугуул нутгийн иргэдийн соёл өнөө үед ч нөлөөтэй хэвээр байгаа юм. Маш ховор тохиолдолд [[Малайн архипелаг]]ийн зүүн хэсгийг оруулан тооцдог. Англи хэлтэй улсуудад заримдаа [[Австрали ба далайн орнууд]]ыг товчлон ''Далайн орнууд'' хэмээн нэрлэх нь бий. == Газар зүй == === Геологи === [[Файл:Moai Rano raraku.jpg|thumb|[[Пасха арал|Пасха арлын]] [[Моай]]]] Далайн орнуудыг геологи талаас нь авч үзвэл тив биш, учир нь [[Шинэ Каледони]], Шинэ Зеланд, [[Шинэ Гвиней]], [[Тасмани]] нь эртний [[Гондвана]] тивийн [[эх газрын царцдас]]аас бүрэлджээ. == Улс төрийн гишүүнчлэл == === Бүрэн эрхт улс === Күүкийн арлууд нь Шинэ Зеландын чөлөөт холбооны бүрэн эрхт тусгаар улс бөгөөд тус улсыг [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага]] болоод 20 гаран улсууд тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн юм. Гэхдээ Күүкийн арлууд нь НҮБ-ын гишүүн улс биш. Далайн орнуудын бүс нутагт байдаг хоёр улсын хоорондох цорын ганц хуурай газрын хил нь Шинэ Гвиней дэх [[Индонез]] ба [[Папуа Шинэ Гвиней]]н хоорондын хил юм. {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" |- class="hintergrundfarbe6" ! '''Байршил''' ! '''Улсын нэр''' ! '''Нийслэл''' ! '''Газар нутгийн<br />хэмжээ<small> (км²)</small>''' ! '''Хүн амын тоо<br /><small>(Мэдээ: 2002)</small>''' ! '''Хүн амын<br />нягтрал<br /> (хүн/км²)''' |- | [[File:Cook Islands in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{COK}} <!-- Cookinseln --> | [[Аваруа]] | align="right"| 240 | align="right"| 20.811 | align="right"| 87 |- | [[File:Fiji in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{FJI}} <!-- Fidschi --> | [[Сува]] | align="right"| 18.270 | align="right"| 856.346 | align="right"| 47 |- | [[File:Kiribati in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{KIR}} <!-- Kiribati --> | [[Өмнөд Тарава]] | align="right"| 811 | align="right"| 96.335 | align="right"| 119 |- | [[File:Marshall Islands in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{MHL}} <!-- Marshallinseln --> | [[Мажуро]] | align="right"| 181 | align="right"| 73.630 | align="right"| 407 |- | [[File:Micronesia in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{FSM}} <!-- Mikronesien --> | [[Паликир]] | align="right"| 702 | align="right"| 135.869 | align="right"| 194 |- | [[File:Nauru in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{NRU}} <!-- Nauru --> | [[Ярен]] | align="right"| 21 | align="right"| 12.329 | align="right"| 587 |- | [[File:New Zealand in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{NZL}} <!-- Neuseeland --> | [[Веллингтон]] | align="right"| 268.680 | align="right"| 3.908.037 | align="right"| 16,4 |- | [[File:Palau in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{PLW}} <!-- Palau --> | [[Нгерулмуд]] | align="right"| 458 | align="right"| 19.409 | align="right"| 42 |- | [[File:Papua New Guinea in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{PNG}} <!-- Papua-Neuguinea --> | [[Порт Морсби]] | align="right"| 462.840 | align="right"| 5.172.033 | align="right"| 11 |- | [[File:Solomon Islands in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{SLB}} <!-- Salomonen --> | [[Хониара]] | align="right"| 28.450 | align="right"| 494.786 | align="right"| 17 |- | [[File:Samoa in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{WSM}} <!-- Samoa --> | [[Апиа]] | align="right"| 2.944 | align="right"| 178.631 | align="right"| 61 |- | [[File:Tonga in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{TON}} <!-- Tonga --> | [[Нукуалофа]] | align="right"| 748 | align="right"| 106.137 | align="right"| 142 |- | [[File:Tuvalu in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{TUV}} <!-- Tuvalu --> | [[Фунафути]] | align="right"| 26 | align="right"| 11.146 | align="right"| 429 |- | [[File:Vanuatu in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{VUT}} <!-- Vanuatu --> | [[Порт Вила]] | align="right"| 12.200 | align="right"| 196.178 | align="right"| 16 |} === Хараат бүс нутаг === {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" |- class="hintergrundfarbe6" ! '''Байршил''' ! '''Улс<br /><small>Харьяа улс</small>''' ! '''Нийслэл''' ! '''Газар нутгийн<br />хэмжээ<small> (км²)</small>''' ! '''Хүн амын тоо<br /><small>(Мэдээ: 2002)</small>''' ! '''Хүн амын<br />нягтрал<br /> (хүн/км²)''' |- | [[File:American Samoa in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{US-AS}} <!-- Amerikanisch-Samoa --><br /><small>[[Америкийн Нэгдсэн Улс]]</small> | [[Паго Паго]] | align="right"| 199 | align="right"| 68.688 | align="right"| 345 |- | [[File:French Polynesia in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{PYF}} <!-- Französisch-Polynesien --><br /><small>[[Франц]]</small> | [[Папеете]] | align="right"| 4.167 | align="right"| 257.847 | align="right"| 62 |- | [[File:Guam in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{US-GU}} <!-- Guam --><br /><small>[[Америкийн Нэгдсэн Улс]]</small> | [[Хагатна]] | align="right"| 549 | align="right"| 160.796 | align="right"| 293 |- | [[File:New Caledonia in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{NCL}} <!-- Neukaledonien --><br /><small>[[Франц]]</small> | [[Нумеа]] | align="right"| 19.060 | align="right"| 207.858 | align="right"| 11 |- | [[File:Niue in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{NIU}} <!-- Niue --><br /><small>[[Шинэ Зеланд]]</small> | [[Алофи (Ниуэ)|Алофи]] | align="right"| 260 | align="right"| 2.134 | align="right"| 8,2 |- | [[File:Northern Mariana Islands in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{MNP}} <!-- Nördliche Marianen --><br /><small>[[Америкийн Нэгдсэн Улс]]</small> | [[Сайпан]] | align="right"| 477 | align="right"| 77.311 | align="right"| 162 |- | [[File:Norfolk Island in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{NFK}} <!-- Norfolkinsel --><br /><small>[[Австрали]]</small> | [[Кингстон (Норфолк арал)|Кингстон]] | align="right"| 35 | align="right"| 1.866 | align="right"| 53 |- | [[File:Pitcairn Islands in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | [[Питкэрний арлууд]] <!-- Pitcairninseln --><br /><small>[[Их Британи]]</small> | [[Адамстаун]] | align="right"| 47 | align="right"| 47 | align="right"| 1,0 |- | [[File:Tokelau in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{TKL}} <!-- Tokelau --><br /><small>[[Шинэ Зеланд]]</small> | [[Факаофо]]<ref>{{Cite web |url=http://www.fakaofo.tk/page001.html |title=fakaofo.tk |access-date=2018-08-14 |archive-date=2012-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016173013/http://www.fakaofo.tk/page001.html |url-status=dead }}</ref> | align="right"| 10 | align="right"| 1.431 | align="right"| 143 |- | [[File:Wallis and Futuna in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{WLF}} <!-- Wallis und Futuna --><br /><small>[[Франц]]</small> | [[Мата Уту]] | align="right"| 274 | align="right"| 15.585 | align="right"| 57 |- |- class="hintergrundfarbe5" | colspan=6 align="center" |'''Хараат бүс нутаг (хүнгүй арлууд)''' |- | [[File:Coral Sea Islands Territory in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{AUS|Шүрэн Тэнгисийн Арлууд|Шүрэн Тэнгисийн Арлууд}}<br /><small>[[Австрали]]</small> | Виллис Исланд<br /><small>Цаг уурын станц</small> | align="right"| 3 | align="right"| 4<br /><small>Станцын ажилчид</small> | align="right"| 1,3 |- | [[File:United States Minor Outlying Island in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{flagicon|АНУ}} [[АНУ-ын жижиг арлууд]]<br /><small>[[Америкийн Нэгдсэн Улс]]</small> | ''байхгүй'' | align="right"| 28 | align="right"| 40<br /><small>эрдэмтэн, ажилчид</small> | align="right"| 1,4 |- | | | | | | |- | [[File:Clipperton Island on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg|80px]] | align="left" | {{FRA|Клиппертон арал|Клиппертон}}<br /><small>[[Франц]]</small> | ''байхгүй'' | align="right" | 1,7 | align="right" | ''хүн амьдардаггүй'' | align="right" | 0 |- class="hintergrundfarbe5" | colspan=6 align="center" |'''Үндэстний засаг захиргааны дэд нэгж, ихэнхдээ далайн бус орнууд''' |- | [[File:Hawaii in Oceania (small islands magnified).svg|80px]] | align="left" | {{flag|Хавай}}<br /><small>[[Америкийн Нэгдсэн Улс]]</small> | [[Хонолулу]] | align="right"| 28.311 | align="right"| 1.285.498 | align="right"| 45 |- | [[File:Easter Islands on the globe (Polynesia centered).svg|80px]] | align="left" | [[File:Flag of Rapa Nui, Chile.svg|rand|20px]] [[Пасха арал]]<br /><small>[[Чили]]</small> | [[Ханга Роа]] | align="right"| 164 | align="right"| 3.791 | align="right"| 23 |- | [[File:Indonesia in Oceania (Papua only).svg|80px]] | align="left" | {{IDN|Папуа (муж)|Папуа}}<br /><small>[[Индонез]]</small> | [[Жаяпура]] | align="right"| 365.466 | align="right"| 2.851.999 | align="right"| 8 |- | [[File:Indonesia in Oceania (West Papua only).svg|80px]] | align="left" | {{IDN|Өрнөд Папуа|Өрнөд Папуа}}<br /><small>[[Индонез]]</small> | [[Маноквари]] | align="right"| 56.515 | align="right"| 760.855 | align="right"| 13 |} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Oceania|Далайн орнууд}} {{Wiktionary}} == Эх сурвалж == <references /> [[Ангилал:Австрали ба Далайн орнууд|!]] [[Ангилал:Бүс нутаг]] bbua28rpw8ra5f35hwx9orj8ql5ulok Ангилал:Монголын нисэх онгоцны буудлууд 14 79121 867733 554648 2026-08-30T11:46:46Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867733 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[:Ангилал:Монголын нисэх онгоцны буудал]] 7ms62fmok4tdgz971yk93cgizpt9c7f Сербийн захиргааны тойрог 0 113929 867665 867616 2026-08-29T14:59:51Z Enkhsaihan2005 64429 867665 wikitext text/x-wiki [[Файл:Districts of Serbia in color.jpg|thumb|right|Сербийн захиргааны тойргууд]] '''Захиргааны тойрог''' ({{lang-sr|Управни окрузи}}) нь [[Серби]] дэх төрийн захиргааны байгууллагуудыг орон нутагт төлөөлөн удирдах газар бөгөөд яамны төв байхгүй тул газар засаг захиргааны ажлыг тухайн сууринд гүйцэтгэх үүрэг хүлээнэ. == Байгуулал ба байгууламж == Засаг захиргааны тойрог байгуулах талаар төрийн захиргааны тухай хуулийн захиргааны тойргуудийн тухай захирамж дээр нэг бүрчлэн заан тусгасан байдаг. Захиргааны тойргуудийн хариуцсан хэсэгт тухайн харьяа нутаг дэвсгэрт орших хот суурингууд багтана. Үүний зэрэгцээ тухайн захиргааны тойргийн аль нэг хотын/суурингийн захиргааны төв дээр яамдын удирдах салбар байрлахаар тогтоож өгсөн байдаг. == Үүрэг == # Захиргааны хэргийн анхан шатны шийдвэр # Төрийн бус захиргааны байгууллага захиргааны хэргийн анхан шатны шийдвэр гаргасан бол түүнтэй холбоотой зөрчлийг шийдвэрлэх # Төрийн бус захиргааны байгууллагыг хянах == Захиргааны тойргууд == Бүх яамдын төв нь нийслэл хот [[Белград]]ад байрлах учир тус хот нь ямар ч захиргааны тойрогт харьяалагддаггүй. [[Косово|Бүгд Найрамдах Косово Улс]] нь өөрийн гэсэн [[Косовогийн тойрог|тойрог]] бүхий засаг захиргааны нэгжтэй. {| class="wikitable sortable" width="50%" |+ [[Воеводина]] |- ! Захиргааны тойргийн нэр || Байрлал || Серби нэршил || Захиргааны төв |- |align="center"| [[Өмнөд Банат тойрог]] |align="center"| [[Файл:South Banat in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Јужно-Банатски округ'' |align="center"| [[Панчево]] |- |align="center"| [[Өмнөд Бачка тойрог]] |align="center"| [[Файл:South Backa in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Јужно-Бачки округ'' |align="center"| [[Нови Сад]] |- |align="center"| [[Баруун Бачка тойрог]] |align="center"| [[Файл:West Backa in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Западно-Бачки округ'' |align="center"| [[Сомбор]] |- |align="center"| [[Срем тойрог]] |align="center"| [[Файл:Srem in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Сремски округ'' |align="center"| [[Сремска Митровица]] |- |align="center"| [[Төв Банат тойрог]] |align="center"| [[Файл:Central Banat in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Средње-Банатски округ'' |align="center"| [[Зренянин]] |- |align="center"| [[Хойд Банат тойрог]] |align="center"| [[Файл:North Backa in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Северно-Банатски округ'' |align="center"| [[Кикинда]] |- |align="center"| [[Хойд Бачка тойрог]] |align="center"| [[Файл:North Backa in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Северно-Бачки округ'' |align="center"| [[Суботица]] |} {| class="wikitable sortable" width="50%" |+ [[Төв Серби]] |- ! Захиргааны тойргийн нэр || Байрлал || Серби нэршил || Захиргааны төв |- |align="center"| [[Бор тойрог]] |align="center"| [[Файл:Bor in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Борски округ'' |align="center"| [[Бор (Серби)|Бор]] |- |align="center"| [[Браничев тойрог]] |align="center"| [[Файл:Branicevo in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Браничевски округ'' |align="center"| [[Пожаревац]] |- |align="center"| [[Заечар тойрог]] |align="center"| [[Файл:Zajecar in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Зајечарски округ'' |align="center"| [[Заечар]] |- |align="center"| [[Златибор тойрог]] |align="center"| [[Файл:Zlatibor in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Златиборски округ'' |align="center"| [[Ужице]] |- |align="center"| [[Колубара тойрог]] |align="center"| [[Файл:Kolubara in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Колубарски округ'' |align="center"| [[Валево]] |- |align="center"| [[Мачва тойрог]] |align="center"| [[Файл:Macva in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Мачвански округ'' |align="center"| [[Шабац]] |- |align="center"| [[Моравич тойрог]] |align="center"| [[Файл:Moravica in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Моравички округ'' |align="center"| [[Чачак]] |- |align="center"| [[Нишава тойрог]] |align="center"| [[Файл:Nisava in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Нишавски округ'' |align="center"| [[Ниш]] |- |align="center"| [[Пирот тойрог]] |align="center"| [[Файл:Pirot in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Пиротски округ'' |align="center"| [[Пирот]] |- |align="center"| [[Подунай тойрог]] |align="center"| [[Файл:Podunavlje in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Подунавски округ'' |align="center"| [[Смедерево]] |- |align="center"| [[Поморав тойрог]] |align="center"| [[Файл:Podunavlje in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Поморавски округ'' |align="center"| [[Ягодина]] |- |align="center"| [[Пчинь тойрог]] |align="center"| [[Файл:Pcinja in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Пчињски округ'' |align="center"| [[Вранье]] |- |align="center"| [[Расина тойрог]] |align="center"| [[Файл:Raska in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Расински округ'' |align="center"| [[Крушевац]] |- |align="center"| [[Рашка тойрог]] |align="center"| [[Файл:Raska in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Рашки округ'' |align="center"| [[Кралево]] |- |align="center"| [[Топлич тойрог]] |align="center"| [[Файл:Toplica in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Топлички округ'' |align="center"| [[Прокупле]] |- |align="center"| [[Шумади тойрог]] |align="center"| [[Файл:Sumadija in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Шумадијски округ'' |align="center"| [[Крагуевац]] |- |align="center"| [[Ябланич тойрог]] |align="center"| [[Файл:Jablanica in Serbia.svg|100px]] |align="center"| ''Јабланички округ'' |align="center"| [[Лесковац]] |} == Цахим холбоос == {{commonscat|Districts of Serbia|Захиргааны тойрог (Серби)}} {{Хөтлөгч мөр Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Сербийн тойрог|!Тойрог]] [[Ангилал:Засаг захиргааны нэгжийн жагсаалт|Сербийн тойрог]] [[Ангилал:Нутаг дэвсгэрийн нэгжийн статистикийн бүртгэл-3-Түвшин]] 2998hsgi95vkumn2ogez2j41k4qa4xv Ангилал:Бор тойрог 14 114212 867668 664495 2026-08-29T15:14:28Z Enkhsaihan2005 64429 867668 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Bor District|Бор тойрог}} [[Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог]] [[Ангилал:Тимок хөндий]] dbha50dck9hvr3yagnqyt8s7ajnd8xf Моссад 0 115109 867678 730515 2026-08-30T02:22:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 867678 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mossad seal.svg|thumb]] '''«Мосса́д»''' ([[Еврей хэл|еврей хэлээр]]. ‏הַמּוֹסָד‎‏‎, [[Араб хэл|араб]]. الموساد‎‎, ''аль-Мосад'', орчуулбал- «байгууллага») бүтэн нэр нь «Тагнуул болон тусгай үүрэг гүйцэтгэх байгууллага» ([[Еврей хэл|еврей.]] ‏המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים‏‎, ''ха-Мосад ле-модиин у-ль-тафкидим меюхадим'') - Израил улсын Үндэсний тагнуулын гурван байгууллагуудын нэг юм. Моссад-аас гадна '''АМАН''' (Цэргийн тагнуул) болон '''Шабак''' (Сөрөх тагнуул) гэсэн тагнуулын байгууллага үйл ажиллагаа явуулдаг. Байгууллагын төв байр нь [[Тел-Авив|Тел-Ави]]<nowiki/>в хотын Шауль Ха-Мелех гудамжинд байралдаг байна. Үндсэн гүйцэтгэх албаны салбарууд 1989 оноос хойш Тель-Авив хотын ойролцоо байралдаг байна. Уг байгууллага нь Израил Улсын Ерөнхий сайдын шууд удирдлага дор үйл ажиллагаагаа явуулдаг онцлогтой. «Моссад» -ын үйл ажиллагааны хүрээнд тагнуул (мэдээлэл цуглуулах), төрөл бүрийн нууц далд болон терроризмын эсрэг операцууд хийдэг байна. «Моссад» бол Израилын аль нэг байгууллагтай холбоогүй байдаг бөгөөд үйл ажиллагааг нь тус улсын аль нэг хуулиар (Үндсэн гол хуулиуд) зохицуулагддагүй, тийм ч учраас «Моссад»-ыг «улс доторх улс» буюу гүний далд улс гэж нэрэлдэг байна. Мөн "Моссад"-ыг Израилын «улс төрийн тагнуул» гэж үздэг бөгөөд үйл ажиллагааны зорилго, цар хүрээгээрээ [[АНУ-ын Тагнуулын төв газар|АНУ-ын Тагнуулын төв газартай]] дүйцэх хэмжээний ажээ. «Моссад»-ын төсөв, ажилтны тоо улсын нууцад хамардаг байна. Зарим мэдээлллээр 1 жилийн төсөв нь 10 млрд. шекель (2,73 тэрбум америк доллар) байдаг бөгөөд уг тагнуулын байгууллага 7 мянга орчим ажилтантай гэдэг байна. == Үйл ажиллагааны чиглэлүүд: == * Гадаадад мэдээлэл нууцаар цуглуулах. * Хилийн чанд дахь Израилын болон еврейчүүдийн эсрэг террорист үйл ажиллагааг урьдчилан сэргийлэх. * Хилийн чандад улс төрийн болон бусад онцгой нууц холбоо хэлхээ ажлуулж хөгжүүлэх. * Дайсагнаж буй орнуудад хууль бусаар зэвсэг үйлдвэрлэх,олж авах болон зохион бүтээхийг урьдчилан сэргийлэх. * Албан ёсоор Израилд ирэхийг зөвшөөрдөггүй орнуудаас еврейчүүдийг нутагт нь шилжүүлэн авчрах ажлыг гүйцэтгэх. * Стратегийн, улс төрийн болон тагнуулын гүйцэтгэх ажлын мэдээлэл цуглуулах ажил эрхлэнэ. * Израил улсын газар нутгаас гадна тусгай үйл ажиллгаа гүйцэтгэх зэрэг юм. "Израилын тагнуулын байгууллага дэлхийн еврейчүүдийн аюулгүй байдлын батлан ​​даагч байх ёстой. Нууцлаг үйл ажиллагаа нь орчин үеийн технологид суурилсан, тагнуулын чиглэлээр гарсан хамгийн сүүлийн үеийн ололт амжилтыг ашиглаж, найрсаг байгууллагуудтай холбоотой ажиллах ёстой"- өмнө Заслани овогтой байсан '''Реувен Шилоах''' (Reuven Shiloah) - Моссадын анхны захирал. [[Файл:Directors of the Mossad.jpg|thumb|427x427px|Моссадын захиралууд Ерөнхий сайд [[Биньямин Нетаньяху|Биньяамин Нетаньяхугийн]] хамт, 2015 он.]] Моссад нь иргэний байгууллага учраас цэргийн цол зэрэг дэв ашигладаггүй байна. Гэхдээ дийлэнх ажилтнууд нь цэргийн алба хаасан байдаг тул армийн цолтой байдаг байна. == Удирдлага == # 1948-1952 онд '''Реувэн Шилоах''', # 1952-1963 онд '''Иссер Харель''', # 1963-1968 онд '''Мэир Амит''', # 1968-1974 онд '''Цви Замир''', # 1974-1982 онд '''Ицхак Хофи,''' # 1982-1989 онд '''Нахум Адмони''', # 1989-1996 онд '''Шавтай Шавит,''' # 1996-1998 онд '''Дани Ятом,''' # 1998-2002 онд '''Эфраим Халеви,''' # 2002-2011 онд '''Мэир Даган,''' # 2011-2016 онд '''Тамир Пардо,''' # 2016-2021 онд '''Йоси Коэн,''' # 2021-2026 онд '''Давид Барнеа''' # 2026 оны 6-р сараас '''[[Роман Гофман]]''' "Моссад"-ын 14 дахь захирлаар ажиллаж байна. == Боловсон хүчин == "Моссад" дүрмийн дагуу армид алба хаасан болон Их дээд сургууль төгсөгч Израил иргэдээс ажиллах сонирхолтой хүмүүсийг элсүүлэн авдаг ажээ. Урьдчилан турших, шалгах ажил хэдэн сар үргэлжилдэг байна. Энэ ажлыг боловсон хүчний алба хариуцдаг. Шалгалтанд тэнцсэн хүмүүсийг "Мидраш" хэмээх Моссадын Академид элсүүлж сургадаг байна. Ажилчдын тоо нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор 1960-аад оны дундуур тус Академийг байгуулжээ. Академийг маш нууцалдаг бөгөөд академи дотор ч нэрийг дууддаггүй байна. Анхнаасаа сонсогчид хуурамч нэр, зохиомол намтартай явж байнга үүнийг дагаж мөрдөх ёстой байдаг байна. Мидрашийн сургалтын хөтөлбөр нь дэлхийн хаана ч, ямар ч нөхцөлд ямар ч ажиллагаа явуулах чадвартай мэргэжлийн тагнуулчдад зориулсан сургалт явуулдаг. Жилийн турш бэлтгэл хийсний дараа суралцагсад Моссадын салбар ангиудад бэлтгэл хийгээд дараа дараагийн курс руугаа буцдаг. Сургалтын бүх үе шатыг амжилттай давж, хяналтын шалгалтанд тэнцсэн хүмүүс л идэвхтэй ажилтан болдог байна. "Моссад" албан ёсоор '''1951 оны 4-р сарын 1-нд''' байгуулагдсан байна. == Цахим холбоос == Албан ёсны цахим хаяг: [https://www.mossad.gov.il mossad.gov.il] [[Ангилал:Израилын тагнуулын байгууллага]] [[Ангилал:Тел-Авивын байгууллага]] [[Ангилал:1949 онд байгуулагдсан]] 83p9w5s9k0tlm5zt3k3ksk5lt007vih Хэрэглэгчийн яриа:Saotura 3 117895 867740 680919 2026-08-30T11:49:34Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867740 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Хэрэглэгчийн яриа:Heidelbergensis]] pjj2ce0uvypoyqy1ap5a4w1ot0q3xkq Ангилал:Браничев тойрог 14 120397 867669 692752 2026-08-29T15:15:00Z Enkhsaihan2005 64429 867669 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Браничев тойрог}} {{Commons category|Braničevo District|Браничев тойрог}} [[Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог]] qc2xmbmcprr5m0avn421394zorhyv1y Ангилал:Заечар тойрог 14 120398 867671 692754 2026-08-29T20:33:43Z Enkhsaihan2005 64429 867671 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Заечар тойрог}} {{Commons category|Zaječar District|Заечар тойрог}} [[Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог]] [[Ангилал:Тимок хөндий]] b6mzz34nh1h7nu5g5gu5ejmc6pf4s3f Калифорнийн Их Сургууль (Беркли) 0 122774 867707 843507 2026-08-30T10:25:49Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867707 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Их сургууль |нэр=Беркли дэх Калифорнийн Их Сургууль |эххэлдээрх_нэр=University of California, Berkeley |өмнөх_нэр=Калифорнийн Их Сургууль (1868-1958) |уриа=Fiat lux |урианы_хэл=латин |англиуриа=Let there be light |байгуулагдсан={{start date and age|1868|03|23}}|endowment=21 их наяд төгрөг (6.8 тэрбум ам доллар), 2021 онд |staff=23,524 (2020) |students=45,057 (2021) |undergrad=31,814 (2021) |postgrad=13,243 (2021) |city=Беркли|country=[[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]]|state=[[Калифорни]] |colours={{color box|#003262}} Беркли хөх цэнхэр <br> {{color box|#FDB515}} Калифорни алтан шаргал |цахим_хаяг={{url|www.berkeley.edu}} |latitude=37°52′19″N |longitude=122°15′31″W |зураг=Seal of University of California, Berkeley.svg |logo=University of California, Berkeley logo.svg |logo_size=.8 |эх_хэл=англи |төрөл=Олон нийтийн өмчит Холбооны Засгийн газрын санхүүжилттэй судалгааны их сургууль |parent=[[Калифорнийн Их Сургууль (систем)|Калифорнийн Их Сургуулийн систем]]|location={{coord| 37.8719 | -122.2585|region:US-CA_type:edu_scale:40000_source:GNIS|format=dms|notes=<ref name="gnis">{{cite gnis |id= 236863 |name= University of California - Berkeley|access-date=May 20, 2020|entrydate=June 14, 2000}}</ref>|display=title,inline}}}} '''Беркли дэх Калифорнийн Их Сургууль''' ({{lang-en|University of California, Berkeley}}, UC Berkeley)<ref name="UCBDiscoveries" /> бол [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын [[Калифорни|Калифорни мужийн]] [[Сан-Франциско|Сан Франциско хотын]] ойролцоох Беркли хотод байрладаг дэлхийн нэр хүндтэй сургалт, судалгааны [[их сургууль]] юм. 1868 онд үүсгэн байгуулагдсан тус сургууль нь [[Калифорнийн Их Сургууль (систем)|Калифорнийн их сургуулийн системийн]] ууган салбар бөгөөд Калифорни мужийн анхны Холбооны Засгийн газрын санхүүжилттэй их сургууль билээ. Тус сургуулийн арван дөрвөн тэнхим сургуулийн 350 орчим зэрэг олгох хөтөлбөрт 31,000 орчим бакалаврын оюутан, 12,000 орчим магистр, доктор суралцаж байна. Беркли дэлхийн хамгийн шилдэг их сургуулиудын нэгт тооцогддог. Америкийн их сургуулиудын холбооны үүсгэн байгуулагчдын нэг тус сургуульд Математикийн шинжлэх ухааны судалгааны институт (англ. ''Mathematical Sciences Research Institute''), Сансрын шинжлэх ухааны лаборатори зэрэг АНУ-ын томоохон судалгааны институтууд байдаг. Тус сургууль нь орчин үеийн шинжлэх ухаан, технологийн ололт, дэвшилд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан бөгөөд анхны [[Цөмийн зэвсэг|цөмийн тэсрэх бөмбөг]], химийн [[Үелэх систем|үелэх системийн]] 16 [[Химийн элемент|элемэнт]] гэх мэт олон чухал нээлтүүд хийгдэж байсан юм. Мөн тус сургууль нь АНУ-д 1960-аад оны үед явагдсан Үг хэлэх эрх чөлөөний хөдөлгөөн, Арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхалтын эсрэг хөдөлгөөн зэрэг нийгэм, улс төрийн оролцоогоороо алдартай. Калифорнийн Алтан баавгайн (англ. ''California Golden Bears'') нэрээр Pac-12 чуулганд голчлон өрсөлддөг Берклигийн хөнгөн атлетикийн багууд улсынхаа аварга шалгаруулах тэмцээнд 107 удаа түрүүлж, оюутнууд болон төгсөгчид нь [[Олимпын наадам|223 олимпын медаль]] (үүнд 121 алтан медаль) хүртжээ.<ref>{{Cite web|title=California Golden Bears Olympic Medals|url=https://calbears.com/sports/2013/4/17/208193984.aspx|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cal National Champions|url=https://calbears.com/sports/2013/4/17/208216519.aspx|language=en}}</ref> Төгсөгч, факультет, судлаач дундаа хамгийн олон [[Нобелийн шагнал|Нобелийн шагналтан]], Тюринг шагналтан, [[Фильдсийн медаль|Фильд медальтантай]] олон нийтийн өмчит их сургууль ба долоон төрийн тэргүүн, зургаан АНУ-ын Дээд шүүхийн Ахлах шүүгч төрөн гарсан байна. Берклигийн төгсөгчид өөрсдийн антрепренер чанараараа дэлхийд танигдсан ба тэдний дунд [[Apple]], Tesla, [[Intel]], eBay, SoftBank, AIG болон Morgan Stanley компаний үүсгэн байгуулагчид багтаж байна. == Түүх == [[Файл:Berkeley_glade_afternoon.jpg|right|thumb| Берклигийн төв болох Сатер цамхаг (Кампанил)]] [[Файл:CampanileMtTamalpiasSunset-original.jpg|thumb| Сатер цамхаг (Кампанил) Сан Францискогийн булан болон Тамалпайс уулыг хардаг]] === Үүсгэн байгуулах үе === [[Абрахам Линкольн|АНУ-ын Ерөнхийлөгч Линкольн]] 1862 онд Морриллийн тухай хуульд гарын үсэг зурснаар Холбооны Засгийн газраас газар тариалан, уул уурхай, механикийн чиглэлээр сургалт судалгаа явуулдаг их сургуулиудыг дэмжин санхүүжүүлэх боломжтой болсон байна. Улмаар Калифорнийн их сургууль 1868 онд үүсгэн байгуулагдсан байдаг. === 20-р зуун === 1905 онд Сакраментогийн ойролцоо их сургуулийн ферм байгуулагдсан нь хожим [[Калифорнийн Их Сургууль (Дэвис)|Дэвис дэх Калифорнийн их сургууль]] болсон бол<ref name="ucb_about">{{Cite web|url=http://www.berkeley.edu/about/history/|publisher=UC Berkeley|title=About UC Berkeley&nbsp;– History}}</ref> 1919 онд Лос Анжелес дахь Мужийн хэвийн сургууль (англ. ''Los Angeles State Normal School'') нь Калифорнийн их сургуулийн өмнөд салбар болж, эцэст нь [[Калифорнийн Их Сургууль (Лос-Анжелес)|Лос-Анжелес дахь Калифорнийн Их Сургууль]] болжээ.<ref>{{Cite web|url=http://www.lib.berkeley.edu/uchistory/general_history/campuses/ucla/index.html|title=University of California History Digital Archives: Los Angeles General History.|access-date=2022-07-01|archive-date=2019-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322180411/http://www.lib.berkeley.edu/uchistory/general_history/campuses/ucla/index.html|url-status=dead}}</ref> 1920-иод он гэхэд кампусын барилгуудын тоо эрс нэмэгдэж, архитектор Жон Гален Ховардын загварыг ашиглан хорин байгууламжийг нэмж барисан байна.<ref>{{Cite web|url=http://www.berkeley.edu/news/multimedia/2003/03/jgh/index.shtml|title=John Galen Howard and the design of the ''City of Learning,'' the UC Berkeley campus|publisher=UC Berkeley}}</ref> 1930-аад онд Эрнест Орландо Лоуренс Цацрагийн лабораторийг (одоогийн Лоуренс Берклигийн үндэсний лаборатори) байгуулахад тусалж, циклотрон зохион бүтээснээр 1939 онд Нобелийн физикийн шагнал хүртжээ<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1939/|title=The Nobel Prize in Physics 1939}}</ref>. Уг циклотроныг ашиглан Берклигийн профессорууд болон Беркли лабораторийн судлаачид 16 [[Химийн элемент|химийн элементийг]] нээсэн нь дэлхийн бусад их сургуулиас олон нь юм.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www2.lbl.gov/Science-Articles/Archive/new-elements-here.html|title=Chemical Elements Discovered at Lawrence Berkeley National Laboratory}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=http://alumni.berkeley.edu/california-magazine/spring-2014-branding/branding-elements-berkeley-stakes-its-claims-periodic-table|title=Branding the Elements: Berkeley Stakes its Claims on the Periodic Table}}</ref> Тодруулбал, Дэлхийн 2-р дайны үед болон Гленн Сиборг плутонийг нууцаар олж нээснээр Лоуренсийн цацрагийн лаборатори АНУ-ын армитай атомын бөмбөг бүтээх гэрээ байгуулж эхэлсэн юм. Тэх үед мөн физикийн профессор Ж. Роберт Оппенхаймер 1942 онд Манхэттэний төслийн шинжлэх ухааны тэргүүнээр томилогдов<ref>{{Cite web|url=http://www.atomicarchive.com/History/mp/chronology.shtml|title=Manhattan Project Chronology|access-date=2022-07-01|archive-date=2008-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20081030013430/http://www.atomicarchive.com/History/mp/chronology.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.atomicheritage.org/index.php?option=com_content&task=view&id=292&Itemid=205|title=Atomic History&nbsp;– Early Government Support|access-date=2022-07-01|archive-date=2009-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104013134/http://www.atomicheritage.org/index.php?option=com_content&task=view&id=292&Itemid=205|url-status=dead}}</ref>. Беркли дэх Калифорнийн их сургууль Лоуренс Берклигийн үндэсний лабораторитой хамт [[Лос Аламосын Үндэсний Лаборатори]] (1943) болон Лоуренс Ливерморын үндэсний лаборатори (1952) зэрэг хоёр өөр лабораторийг байгуулж, удирдаж байсан. 1942 онд Америкийн боловсролын зөвлөл хамгийн нэр хүндтэй тэнхимүүдийн тоогоор Берклиг Харвардын дараа хоёрдугаарт жагсаав. 1952 онд Калифорнийн их сургууль өөрийгөө хагас бие даасан кампусуудын систем болгон өөрчлөн зохион байгуулж, кампус болгонд канцлер томилогдож, Кларк Керр Берклигийн анхны канцлер болсон бол Спрул Калифорнийн их сургуулийн ерөнхийлөгчөөр хэвээр үлджээ.<ref name="Presidents">{{Cite web|url=http://sunsite.berkeley.edu/uchistory/general_history/overview/presidents/index2.html|title=UC Presidents|publisher=University of California History Digital Archives}}</ref> Беркли 1960-аад онд улс төрийн идэвх зүтгэлээрээ дэлхий даяар нэр хүндтэй болсон.<ref name="Berkeley 60s">{{Cite web|url=http://sunsite.berkeley.edu/CalHistory/60s.html|title=Days of Cal&nbsp;– Berkeley in the 60s|access-date=2022-07-01|archive-date=2008-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080622152249/http://sunsite.berkeley.edu/CalHistory/60s.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.admitsee.com/blog/10-fun-facts-about-uc-berkeley|title=10 Fun Facts about UC Berkeley {{!}} AdmitSee}}</ref> 1964 онд Үг хэлэх эрх чөлөөний хөдөлгөөн нь оюутны хотхон дахь улс төрийн үйл ажиллагааг хязгаарласан бодлогыг эсэргүүцсэн оюутнуудын тэмцэл байсан ба энэ нь тухайн үеийн Иргэний эрх чөлөөний хөдөлгөөнтэй мөн холбоотой юм. 1964 оны 10-р сард Берклигийн шинэхэн төгсөгч, Кампусын Арьс өнгөний тэгш байдлын конгрессын дарга Жэк Вайнберг Спрул Плазад баривчлагдсан нь оюутнуудын удирдсан албан ёсны эсэргүүцлийн болон иргэний дуулгаваргүй байдлын цуврал үйлдлүүдийг өдөөж, эцэст нь Үг хэлэх эрх чөлөөний хөдөлгөөнийг бий болгосон юм. Энэ АНУ-ын бусад их сургуулиуд, залууст чухал нөлөө болж, Вьетнамын дайны эсрэг хөдөлгөөний эхлэлийг мөн тавьсан юм.<ref>{{Cite journal|title=Teaching about the Berkeley Free Speech Movement|url=http://www.fsm-a.org/FSM%20Documents/TeachingFSM%20by%20Robert%20Cohen.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://fsm.berkeley.edu/|title=Berkeley FSM {{!}} Free Speech Movement 50th Anniversary|access-date=2022-07-01|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808121625/http://fsm.berkeley.edu/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://picturethis.museumca.org/timeline/unforgettable-change-1960s/free-speech-movement/info|title=Unforgettable Change: 1960s: Free Speech Movement & The New American Left {{!}} Picture This}}</ref> === 21-р зуун === Энэ зуунд Берклигийн улс төрийн идэвх суларч, антрепренер сэтгэлгээ, хөрөнгө босгох, ялангуяа STEM салбаруудад илүү анхаарч эхэлсэн.<ref>{{Citation|title=Giving to Colleges Rises|url=https://www.insidehighered.com/news/2018/02/06/personal-giving-pushes-donations-colleges-and-universities-new-level-2017/}}</ref><ref>{{Citation|title=20 Elite Universities Received 28% of College Donations Last Year|url=https://www.marketwatch.com/story/these-20-colleges-took-in-28-of-donations-to-universities-last-year-they-educate-16-of-undergrads-2019-02-11/}}</ref> Орчин үеийн Беркли оюутнууд 1960, 70-аад оны үеийнхэнтэйгээ харьцуулахад илүү төвийн баримталсан болон консерватив үзэлтэй, улс төрийн хувьд радикал биш байдаг.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2004/ALLPOLITICS/01/09/elec04.berkeley/|title=Examining Berkeley's liberal legacy|last=Doty|first=Meriah|date=February 5, 2004}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2005/01/24_freshmen.shtml|title=Web Feature|last=Powell|first=Bonnie Azab|date=January 24, 2005|publisher=UC Berkeley News}}</ref> Ардчилсан намынхан 9:1-ийн харьцаагаар Бүгд найрамдахчуудаас илүү байна.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/18/education/18faculty.html|title=Republicans Outnumbered in Academia, Studies Find|last=Tierney|first=John|date=November 18, 2004}}</ref> АНУ-ын их сургуулийн оюутнууд дунд Арчдилсан намынхан Бүгд найрамдахчуудыг 10:1 харьцаатай тэргүүлдэг байна.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtontimes.com/news/2018/apr/26/democratic-professors-outnumber-republicans-10-to-/|title=Democratic professors outnumber Republicans 10 to 1: Study Shows|last=Richardson|first=Bradford|date=April 26, 2018}}</ref> == Судалгаа == [[Файл:Wheeler_Hall,_University_of_California,_Berkeley.jpg|right|thumb| Берклигийн хамгийн том лекцийн танхимд байрладаг Вийлер Холл нь Дэлхийн 2-р [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|дайны]] үед [[Нобелийн шагнал|Нобелийн шагнал гардуулах]] газар байсан юм.]] [[Файл:Hearst_Mining_Building_-_Flickr_-_Joe_Parks.jpg|thumb| Фойбе Хийрстийн нөхөр Жоржийн дурсгалд зориулан бүтээсэн Хийрст Уул Уурхайн Барилгын дотоод засал.]] Беркли бол бакалаврын хөтөлбөрт хамрагдагсдын дийлэнх хувийг эзэлдэг, докторын иж бүрэн хөтөлбөрийг санал болгодог томоохон, нэгдүгээр түвшний судалгааны их сургууль юм.<ref name="Carnegie">{{Cite web|title=Carnegie Classifications: University of California-Berkeley|url=http://carnegieclassifications.iu.edu/lookup_listings/view_institution.php?unit_id=110635|publisher=Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching}}</ref> Тус их сургууль нь 1949 оноос хойш Барууны бүсийн сургууль, коллежуудын холбоогоор магадлан итгэмжлэгдсэн.<ref name="WASC">{{Cite web|url=http://directory.wascsenior.org/university-california-berkeley|title=Statement of Accreditation Status: University of California at Berkeley|publisher=Western Association of Schools and Colleges|access-date=2022-07-01|archive-date=2013-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110052044/http://directory.wascsenior.org/university-california-berkeley|url-status=dead}}</ref> Тус их сургууль нь семестрийн календарийн дагуу ажилладаг бөгөөд 2018-2019 онд 8,725 бакалавр, 3,286 магистр эсвэл мэргэжлийн, 1,272 докторын зэрэг олгожээ.<ref name="CDS2019">{{Cite web|url=https://opa.berkeley.edu/campus-data/common-data-set|title=University of California, Berkeley Common Data Set 2019–2020|publisher=University of California Berkeley, Office of Planning and Analysis}}</ref> === Бакалаврын хөтөлбөр === [[Файл:UCB_Doe_Memorial_Library_oblique_view_dllu.jpg|thumb| Доэгийн Дурсгалын Номын сан бол Берклигийн үндсэн номын сан юм.]] === Магистр, докторын хөтөлбөр === [[Файл:Haas_School_of_Business_central_courtyard.JPG|thumb| Хаас Бизнесийн сургууль нь бакалаврын болон магистрын хөтөлбөрийн аль алиныг нь олгодог.]] [[Файл:Berkeley_T-rex_-_Flickr_-_Joe_Parks.jpg|thumb| Калифорнийн их сургуулийн кампус дахь Палеонтологийн музейд [[Тираннозавр|Тираннозаврын]] бодит хэмжээтэй хуулбар байдаг.]] Берклигийн 32 номын сан нийлээд 13 сая гаруй боть номтой бөгөөд 12 акр (4.9 га) талбайг эзэлдэг нь дэлхийн хамгийн том номын сангийн цогцолборуудын нэг юм. <ref>{{Cite web|url=https://www.lib.berkeley.edu/sites/default/files/files/UCBLibraryFacts.pdf|title=Berkeley Library Facts|access-date=2022-07-01|archive-date=2022-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701013656/https://www.lib.berkeley.edu/sites/default/files/files/UCBLibraryFacts.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/97legacy/gard.html|title=New addition to UC Berkeley Main Library dedicated to former UC President David Gardner|publisher=Berkeley.edu}}</ref> Доэ номын сан нь номын сангийн системийн лавлагаа, тогтмол хэвлэл, захиргааны төв болж үйлчилдэг бол гол цуглуулгуудын ихэнх нь газар доорх Гарднер мэйн стекс, Моффитийн номын санд байдаг. 400,000 гаруй хэвлэмэл боть, 70 сая гар бичмэл, зураг, газрын зураг бүхий Банкрофт номын сан нь Калифорни, [[Мексик]], Төв Америкийг онцолсон Хойд Америкийн баруун хэсгийн түүхийг баримтжуулсан тусгай цуглуулгатай. Банкрофт номын санд мөн Марк Твений ном,<ref>{{Cite web|url=http://www.lib.berkeley.edu/libraries/bancroft-library/mark-twain-papers|title=Mark Twain Papers&nbsp;– UC Berkeley Library|access-date=2022-07-01|archive-date=2019-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920215624/http://www.lib.berkeley.edu/libraries/bancroft-library/mark-twain-papers|url-status=dead}}</ref> аман түүхийн төв,<ref>{{Cite web|url=http://www.lib.berkeley.edu/libraries/bancroft-library/oral-history-center|title=Oral History Center&nbsp;– UC Berkeley Library|access-date=2022-07-01|archive-date=2016-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409230204/http://www.lib.berkeley.edu/libraries/bancroft-library/oral-history-center|url-status=dead}}</ref> Тебтунисийн папирийн төв,<ref>{{Cite web|url=http://www.lib.berkeley.edu/libraries/bancroft-library/tebtunis-papyri|title=The Center for the Tebtunis Papyri&nbsp;– UC Berkeley Library|access-date=2022-07-01|archive-date=2016-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410045709/http://www.lib.berkeley.edu/libraries/bancroft-library/tebtunis-papyri|url-status=dead}}</ref> их сургуулийн архив байрладаг.<ref>{{Cite web|url=http://www.lib.berkeley.edu/libraries/bancroft-library/university-archives|title=University Archives&nbsp;– UC Berkeley Library|access-date=2022-07-01|archive-date=2016-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409231616/http://www.lib.berkeley.edu/libraries/bancroft-library/university-archives|url-status=dead}}</ref> === Чансаа === {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |Академик чансаа |- | colspan="2" |'''АНУ дотроо''' |- |Дэлхийн их сургуулиудын академик чансаа (англ. ''Academic Ranking of World Universities'') |4 |- |Forbes |1 |- |US News |22 |- |Таймс дээд боловсрол, Уолл Стритт Журналын хамтарсан жагсаалт |34 |- |Washington Monthly |10 |- | colspan="2" |'''Дэлхий дахинд''' |- |Дэлхийн их сургуулиудын академик чансаа (англ. ''Academic Ranking of World Universities'') |5 |- |Кваккурелли Симондын Дэлхийн шилдэг их сургуулиуд |27 |- |Таймс дээд боловсролын Дэлхийн их сургуулиудын чансаа |7 |- |US News |4 |} {{col-begin}}{{col-break}} {{col-break}} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="float:right" "text-align:center" |- ! colspan=4 | Хөтөлбөрийн чансаа (АНУ дотроо) |- ! Хөтөлбөр ! Чансаа |- | Англи хэл || 1 |- | Сэтгэл судлал || 1 |- | Эдийн засаг || 1 |- | Нийгмийн ухаан || 1 |- | Компьютер судлал || 1 |- | Биологийн ухаан || 1 |- | Газар зүй || 2 |- | Хими || 2 |- | Математик || 2 |- | {{tooltip|Статистик|Биостатистикийн хөтөлбөрөөс ялгаатай.}} || 2 |- | Олон нийтийн харилцаа || 4 |- | Нийгмийн ажил || 3 |- | Клиникийн сэтгэл судлал || 3 |- | Физик || 3 |- | Инженерчлэл || 3 |- | Улс төр судлал || 4 |- | Түүх || 4 |- | Бизнес || 7 |- | Нийгмийн эрүүл мэнд || 8 |- | Хууль || 9 |- | Урлаг || 15 |- | Боловсрол || 19 |} {{col-break}} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="float:right" "text-align:center" |- ! colspan=4 |Хөтөлбөрийн чансаа (дэлхийд) |- ! Хөтөлбөр ! Чансаа |- | Хими || 1 |- | Хүрээлэн орчин/Экологи|| 3 |- | Сансар судлал || 3 |- | Физик || 3 |- | Эдийн засаг, бизнес|| 3 |- | Биологи, биохими || 5 |- | Амьтан ургамал судлал || 4 |- | Барилгын инженерчлэл || 4 |- | Математик || 7 |- | Материал судлал || 6 |- | Геологи || 7 |- | Инженерчлэл || 7 |- | Урлаг, хүмүүнлэгийн ухаан || 12 |- | Микробиологи || 9 |- | Молекулын биологи, генетик || 19 |- | Нийгмийн ухаан, эрүүл мэнд || 14 |- | Тархи, зан төлөв судлал || 20 |- | Компьютерийн ухаан || 5 |- | Сэтгэл зүй || 31 |- | Электроникийн инженерчлэл || 35 |- | Дархлаа судлал || 65 |- | Механик инженерчлэл || 67 |- | Эмнэлзүй || 137 |} {{col-end}} === Элсэлт === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Жил бүрийн элсэлт <ref>{{Cite web|title=OPA – University of California Berkeley|url=https://pages.github.berkeley.edu/OPA/our-berkeley/enroll-history.html}}</ref> !Он ! Бакалавр ! Аспирант ! Нийт |- | 1870 | 90 | 3 | 93 |- | 1880 | 246 | 0 | 246 |- | 1890 | 432 | 25 | 457 |- | 1900 | 2058 | 183 | 2,241 |- | 1910 | 3,272 | 501 | 3,773 |- | 1920 | 9,689 | 1,198 | 10,887 |- | 1930 | 9207 | 2,709 | 11,916 |- | 1940 | 13,717 | 3,436 | 16,153 |- | 1950 | 16,602 | 5,744 | 22,346 |- | 1960 | 16,227 | 7,747 | 23,974 |- | 1970 | 18,822 | 9703 | 28,525 |- | 1980 | 21,627 | 9,256 | 30,883 |- | 1990 | 21,590 | 9048 | 30,638 |- | 2000 | 22,678 | 8,599 | 31,277 |- | 2010 | 25,540 | 10,298 | 35,838 |- | 2020 | 30,799 | 11,548 | 42,347 |} == Нээлт ба инновац == [[Файл:Unix_history-simple.svg|alt=A simple flow chart showing the history and timeline of the development of Unix starting with one bubble at the top and 13 tributaries at the bottom of the flow|thumb| [[Unix]] систем болон BSD хувилбаруудын хувьсал, хялбаршуулсан байдлаар]] Берклигийн багш, судлаачид хэд хэдэн чухал шинэ бүтээл, нээлтүүдийг хийсэн:<ref name="UCBDiscoveries">{{Cite web|title=History & discoveries|url=http://www.berkeley.edu/about/history-discoveries}}</ref> === Байгалийн шинжлэх ухаан === * [[Цөмийн зэвсэг|Атомын бөмбөг]]&nbsp;– Физикийн профессор Ж. Роберт Оппенхаймер дайны үеийн [[Лос Аламосын Үндэсний Лаборатори|Лос Аламосын үндэсний лаборатори]] болон Манхэттен төслийн захирал байсан. * Нүүрстөрөгч 14 ба [[фотосинтез]]&nbsp;– Мартин Камен, Сэм Рубен нар анх 1940 онд нүүрстөрөгч 14-ийг нээсэн бөгөөд Нобелийн шагналт Мелвин Калвин ба түүний хамтрагчид Калвины мөчлөг гэгддэг фотосинтез дэх нүүрстөрөгчийн шингээлтийн замыг илрүүлэхийн тулд нүүрстөрөгч 14-ийг молекулын мөр болгон ашигласан. * Хорт хавдар үүсгэгч&nbsp;– ДНХ-г гэмтээдэг химийн бодисыг тодорхойлсон. Амес тестийг 1973 онд Брюс Эймс болон түүний бүлгийн их сургуулийн хамт олон цуврал нийтлэлд дүрсэлсэн байдаг. * [[Химийн элемент|Химийн элементүүд]]&nbsp;- Берклигээс 16 элемент ([[технеци]], [[Астат]], [[нептуни]], [[плутони]], [[америци]], [[кюри]], [[беркли]], [[Калифорни (химийн элемент)|калифорни]], [[эйнштейни]], [[лоуренси]], [[ферми]], [[менделеви]], [[нобели]], [[резерфорди]], [[сиборги]], [[Дубни|дубни)]] илэрсэн. * Ковалент холбоо&nbsp;– Гилберт Н. Льюис 1916 онд атомуудын хооронд электрон хосуудын хуваагдлыг тайлбарлаж, механизмуудыг тайлбарлахын тулд Льюисийн тэмдэглэгээг зохион бүтээжээ. * CRISPR ген засварлах&nbsp;– Нобелийн шагналт Женнифер Доудна хүний эс дэх ДНХ-г удирдах нарийн бөгөөд хямд аргыг нээсэн. * Циклотрон&nbsp;– Эрнест О. Лоуренс 1934 онд бөөмийн хурдасгуур бүтээж, 1939 онд Нобелийн физикийн шагнал хүртсэн. * Хар энерги&nbsp;– Саул Перлмуттер болон бусад олон хүн Суперновагийн сансар судлалын төслийн хүрээнд 1998 онд орчлон ертөнц харанхуй энергийн улмаас тэлж байгааг олж мэдсэн. * Томуугийн вакцин&nbsp;– Уэнделл М. Стэнли болон түүний хамтрагчид 1940-өөд онд вакциныг нээсэн. * Устөрөгчийн бөмбөг&nbsp;– Устөрөгчийн бөмбөгний эцэг Эдвард Теллер Берклигийн профессор, Лоуренс Ливерморын үндэсний лаборатори болон [[Лос Аламосын Үндэсний Лаборатори|Лос Аламосын үндэсний лабораторийн]] судлаач байсан. * Хорт хавдрын дархлаа эмчилгээ&nbsp;– Жеймс П. Аллисон 1992–1995 онд хорт хавдартай тэмцэхэд дархлааны системийг ашигладаг моноклональ эсрэгбиеийн эмчилгээг нээж, хөгжүүлсэн. * Молекулын цаг&nbsp;– 1967 онд Аллан Вилсоны нээлт. * Нейропластик чанар&nbsp;– Мариан Даймонд хүрээлэн буй орчны баяжуулалтаас үүдэлтэй тархины бүтэц, биохими, синаптик өөрчлөлтийг илрүүлжээ 1964 он. * Онкоген&nbsp;– Питер Дюсберг 1970-аад онд анхны хорт хавдар үүсгэгч генийг илрүүлсэн. * Теломераза&nbsp;– Элизабет Х. Блэкберн, Кэрол Грейдер, Жек Состак нар эсийн хуваагдал, өсөлтийг дэмждэг ферментийг нээсэн 1985 он. * Е витамин&nbsp;– Глэдис Андерсон Эмерсон 1952 онд Е витаминыг цэвэр хэлбэрээр ялгаж авчээ. === Компьютер ба хэрэглээний шинжлэх ухаан === * Беркли RISC&nbsp;– Дэвид Паттерсон ARPA-ийн 1980–1984 онуудад [[Микро процессор|микропроцессорын]] дизайны VLSI төслийг удирдсан.<ref name="coinrisk">{{Cite book|title=Milestones in Computer Science and Information Technology|url=https://archive.org/details/milestonesincomp0000reil}}</ref> * Berkeley UNIX/Berkeley Software Distribution (BSD)&nbsp;– Компьютерийн системийн судалгааны групп нь AT&amp;T [[Unix]] [[Үйлдлийн систем|үйлдлийн системийг]] сайжруулах зорилготой Беркли дэх судалгааны бүлэг байсан бөгөөд Батлан хамгаалахын дэвшилтэт судалгааны төслүүдийн агентлагаас санхүүжүүлж байсан. Билл Жой кодыг анх өөрчилсөн бөгөөд 1977 онд нээлттэй эхийн BSD лицензийн дор гаргасан нь нээлттэй эхийн хувьсгалыг эхлүүлсэн. * Далайн гүнд шумбах&nbsp;– Жоэл Хенри Хилдебранд даралт буурах өвчнийг намдаахын тулд [[Гели|гелийг]] [[Хүчилтөрөгч|хүчилтөрөгчтэй]] хамт ашигласан.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1983/05/03/obituaries/joel-hildebrand-101-chemist-joined-u-of-california-in-1913.html|title=Joel Hildebrand, 101, Chemist; Joined U. of California in 1913}}</ref> * GIMP&nbsp;– 1995 онд Спенсер Кимбалл, Питер Маттис нар Берклид GIMP-ийг семестрийн төсөл болгон хөгжүүлж эхэлсэн. * Полиграф&nbsp;– 1921 онд Жон Август Ларсон болон Берклигийн цагдаагийн газрын цагдаа нар зохион бүтээжээ.<ref>{{Cite web|url=https://illumin.usc.edu/lie-detection-the-science-and-development-of-the-polygraph/|title=Lie Detection: The Science and Development of the Polygraph}}</ref> * Төслийн Genie&nbsp;– DARPA санхүүжүүлсэн төсөл. Энэ нь Berkeley Timesharing System -ийг багтаасан эрт цагийн хуваах системийг үйлдвэрлэсэн бөгөөд дараа нь SDS 940 нэртэйгээр худалдаанд гарсан. Project Genie-ийн үзэл баримтлал нь PDP-10 болон [[Unix|Юниксийн]] TENEX үйлдлийн системийг хөгжүүлэхэд нөлөөлсөн бөгөөд үүнээс [[Fork (системийн дуудалт)|процесс салаалах]] ойлголтыг өвлөн авсан.<ref name="Ritchie">{{Cite journal|title=The UNIX Time-Sharing System|url=https://www.bell-labs.com/usr/dmr/www/cacm.pdf}}</ref> Unix-ийн хамтран бүтээгч Кен Томпсон Берклид байхдаа Project Genie дээр ажиллаж байсан. * SPICE&nbsp;– Дональд О. Педерсон 1972 он ''Integrated Circuit Ephasis'' (SPICE) бүхий симуляцийн хөтөлбөрийг боловсруулсан.<ref>{{Cite web|url=http://www.designers-guide.org/Perspective/life-of-spice.pdf|title=The Life of SPICE|access-date=2022-06-30|archive-date=2012-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204190147/http://www.designers-guide.org/Perspective/life-of-spice.pdf|url-status=dead}}</ref> * Tcl програмчлалын хэл&nbsp;– 1988 онд Жон Оустерхоут боловсруулсан.<ref>{{Cite web|url=http://www.onlineuniversities.com/blog/2012/08/100-important-innovations-that-came-from-university-research/|title=100 Important Innovations That Came From University Research&nbsp;– Online Universities}}</ref> * Гурван хэмжээст [[транзистор]]&nbsp;– Ченмин Ху 2014 онд “Хагас дамжуулагчийн технологийг эрс дэвшүүлсэн анхны 3 хэмжээст транзистор” бүтээснийхээ төлөө Үндэсний технологийн медалийн эзэн болсон.<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalmedals.org/laureates/chenming-hu#|title=Chenming Hu|publisher=National Science & Technology Medal Foundation}}</ref> * Vi текст засварлагч&nbsp;– Билл Жой 1976 онд анхны Vi редакторыг бүтээжээ.<ref>{{Cite web|url=https://people.eecs.berkeley.edu/~pattrsn/298F98/joy.html|title=Bill Joy}}</ref> * Усны хувцас&nbsp;– Хью Брэднер 1952 онд анхны усны хувцас зохион бүтээжээ.<ref>{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/bayarea/article/Hugh-Bradner-UC-s-inventor-of-wetsuit-dies-3214987.php|title=Hugh Bradner, UC's inventor of wetsuit, dies}}</ref> === Компаниуд ба бизнес эрхлэлт === Берклигийн төгсөгчид болон багш нар олон компанийг байгуулсан бөгөөд тэдгээрийн заримыг доор харуулав.<ref>{{Cite web|url=https://vcresearch.berkeley.edu/excellence/innovation-and-entrepreneurship|title=Innovation and Entrepreneurship {{!}} Research UC Berkeley|language=en|access-date=2022-06-30|archive-date=2019-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716031859/https://vcresearch.berkeley.edu/excellence/innovation-and-entrepreneurship|url-status=dead}}</ref><ref name=":4">{{Cite news|url=http://news.berkeley.edu/story_jump/in-startup-sweepstakes-its-cal-vs-stanford/|title=In startup sweepstakes, it's Cal vs. Stanford|date=September 9, 2016|language=en-US}}</ref> Беркли нь хамгийн их бизнес эрхлэгчдийг төрүүлсэн их сургуулиудын нэг гэдгээрээ алдартай бөгөөд өөрийн гэсэн Berkeley SkyDeck стартап инкубатортой гэдгээрээ алдартай.<ref name=":4" /><ref>{{Cite news|url=http://www.dailycal.org/2013/08/18/uc-berkeley-third-largest-producer-of-entrepreneurs-report-says/|title=UC Berkeley third-largest producer of entrepreneurs, report says {{!}} The Daily Californian|date=August 18, 2013|language=en-US|access-date=Зургадугаар сар 30, 2022|archive-date=Аравдугаар сар 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008011436/https://www.dailycal.org/2013/08/18/uc-berkeley-third-largest-producer-of-entrepreneurs-report-says/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.universityofcalifornia.edu/news/uc-berkeley-no-1-global-entrepreneurship|title=UC Berkeley is No. 1 in global entrepreneurship|date=September 16, 2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cbinsights.com/research/university-entrepreneurship-report/|title=The University Entrepreneurship Report&nbsp;– Alumni of Top Universities Rake in $12.6 Billion Across 559 Deals|date=October 29, 2012|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://readwrite.com/2012/12/03/one-university-to-rule-them-all-stanford-tops-startup-list/|title=One University To Rule Them All: Stanford Tops Startup List&nbsp;– ReadWrite|date=December 3, 2012|language=en-US}}</ref> * Activision Blizzard, 1979 (Activision-ийн хувьд), үүсгэн байгуулагч Алан Миллер (BS) болон Ларри Каплан (BA) * AIG, 1919, үүсгэн байгуулагч Корнелиус Вандер Старр (оролцсон) * [[Apple]], 1976, үүсгэн байгуулагч [[Стив Возниак|Стив Возняк]] (BS) * Coursera, 2012, үүсгэн байгуулагч Эндрю Нг (PhD) * eBay, 1995, үүсгэн байгуулагч Пьер Омидяр (Оролцогч)<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/06/16/books/chapters/the-perfect-store.html|title=The Perfect Store|last=Cohen|first=Adam|date=June 16, 2002|work=The New York Times|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/pierre-omidyar/|title=Pierre Omidyar|work=Forbes|language=en}}</ref> * Gap Inc., 1969, үүсгэн байгуулагч Дональд Фишер (BS) * HTC корпораци, 1997, үүсгэн байгуулагч Чер Ван (BA) * [[Intel]], 1968, үүсгэн байгуулагчдын нэг Гордон Мур (BS) болон Энди Гроув (PhD) * Marvell Technology Group, 1995, үүсгэн байгуулагчид болох Сехат Сутарджа (магистр, доктор) болон Вейли Дай (BA) * Морган Стэнли, 1924 (Dean Witter &amp; Co. -ийн дүрээр), хамтран үүсгэн байгуулагч Дин Г. Виттер (BA) * Mozilla корпораци, 2005, үүсгэн байгуулагч Митчелл Бейкер (BA, JD) * Myspace, 2003, үүсгэн байгуулагч Том Андерсон (BA) * Renaissance Technologies, 1982, үүсгэн байгуулагч Жеймс Симонс (PhD) * Rotten Tomatoes, 1998, үүсгэн байгуулагч Сенх Дуонг (BA), Патрик Ю. Ли (BA) болон Стивен Ванг (BA) * SanDisk, 1988, үүсгэн байгуулагч Санжай Мехротра (BS, MS) * Софтбанк, 1981, үүсгэн байгуулагч Масаёоши Сон (BA) * Sun Microsystems, 1982, үүсгэн байгуулагч Билл Жой (MS) * Тесла, 2003, үүсгэн байгуулагч Марк Тарпеннинг (BS) * VMware, 1998, Дайан Грин (MS) болон Мендел Розенблюм (PhD) нарын хамтран үүсгэн байгуулагчид. == Кампус/ Оюутны хотхон == [[Файл:Sather_Gate_at_University_of_California,_Berkeley,_California_LCCN2013633500_(edited).jpg|thumb| Спрул Плазаг дотоод кампустай холбосон Сатер Гейт нь Үг хэлэх эрх чөлөөний хөдөлгөөний төв байв.]] Берклигийн кампус нь ойролцоогоор 1,232 акр (499 га). Гол кампусын дээгүүр байрлах бусад байгууламжууд нь Лоуренс Берклигийн үндэсний лаборатори болон хэд хэдэн судалгааны нэгж, тухайлбал Сансар судлалын лаборатори, Математикийн шинжлэх ухааны судалгааны хүрээлэн, 800 акр (320 га) экологийн дархан цаазат газар, Калифорнийн их сургуулийн Ботаникийн цэцэрлэг болон Гүзээлзгэтэй хавцал дахь амралтын төв юм.<ref>{{Cite web|title=OpenStreetMap Oakland|url=http://www.openstreetmap.org/relation/2833530#map=15/37.8758/-122.2443}}</ref> [[Файл:Bancroft_Library_-_University_of_California,_Berkeley_-_DSC04902.JPG|thumb| Банкрофт номын сан, Берклигийн анхдагч тусгай цуглуулгын номын сан]] Төв кампусын баруун талд Беркли хотын төв; баруун хойд талаараа Хойд Берклитэй зэргэлдээ ба тэндэхийн Гоурмэт Гэтто гэж нэрлэгддэг худалдааны дүүрэг нь Чез Пайниз зэрэг дэлхийд алдартай зоогийн газрууд байдаг тул өндөр үнэлгээтэй хоолоор алдартай. Даруй хойд зүгт төгсөгчдийн олон хүн амтай Northside гэж нэрлэгддэг нам тайван орон сууцны хороолол байдаг;<ref name="berk-post-doc">{{Cite web|title=Moving to Berkeley|url=http://postdoc.berkeley.edu/node/28|publisher=Berkeley Postdoctoral Association|access-date=2022-07-01|archive-date=2012-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229062100/http://postdoc.berkeley.edu/node/28|url-status=dead}}</ref> түүний хойд талд Беркли Хиллсийн өндөр зэрэглэлийн орон сууцны хорооллууд байрладаг. Оюутны хотхоноос зүүн өмнө зүгт ахан дүүсийн эгнээ, түүнээс цааш Кларк Керр хотхон болон Кларемонт хэмээх дээд зэрэглэлийн орон сууцны хороолол байрладаг. Их сургуулийн өмнөд хэсэгт оюутны байр, Телеграф өргөн чөлөө багтдаг бөгөөд коллежийн оюутнууд болон жуулчдад зориулсан дэлгүүр, гудамжны худалдаачид, ресторантай Беркли хотын худалдааны гол дүүргүүдийн нэг юм. == Монгол Улстай харилцаа холбоо == === Монгол судлал === Беркли дэх Калифорнийн их сургууль нь [[Хойд Америк|Хойд Америкийн]] [[Монгол судлал|монгол судлалын]] салбарт нэр хүндтэй бөгөөд [[Монгол Улс|Монгол Улсын]] [[Засгийн газар|Засгийн газартай]] хамтран Монгол Санаачлага (англ. ''Mongolia Initiative'') сургалт, судалгааны санаачлагыг үүсгэн байгуулж байсан. Берклид [[монгол хэл]], [[Монголын түүх]], [[Буддын шашин|Монголын буддын шашны]] талаар хичээлүүдийг сонгон судлах боломжтой бөгөөд Дорнод Ази судлалын институтаар (англ. ''Institute of East Asian Studies'') дамжуулан Монгол Улс болон [[Дорнод Ази|бүс нутгийн]] талаар судалгаа хийж, зочин өдөрлөг зохион байгуулдаг. Берклигийн монгол судлалыг Патрисия Бергер (Patricia Berger), [[Цүлтэмийн Уранчимэг]] (Урлагийн түүх), Жейкоб Далтон (Jacob Dalton), Брайан Бауманн (Brian Baumann, Дорнод Азийн хэл соёл), Санжьот Мехендейл (Sanjyot Mehendale, Буддын шашин судлалын төвийн дэд дарга, Торгоны зам судлалын Тан төвийн дарга) нар удирдаж байна.<ref>[https://ieas.berkeley.edu/centers/mongolia-initiative-mi#:~:text=The%20Mongolia%20Initiative%20was%20established%20as%20the%20result,together%20UC%20Berkeley%27s%20diverse%20resources%20related%20to%20Mongolia. https://ieas.berkeley.edu/centers/mongolia-initiative-mi#:~:text=The%20Mongolia%20Initiative%20was%20established%20as%20the%20result,together%20UC%20Berkeley%27s%20diverse%20resources%20related%20to%20Mongolia.]</ref> === Берклигийн Монгол оюутны холбоо === Тус сургууль дахь монгол оюутнуудыг Монгол Улсаас ирж суралцаж буй оюутнууд болон монгол гаралтай АНУ-ын иргэд бүрдүүлдэг ба [[Берклигийн Монгол оюутны холбоо|Беркли дахь Монгол оюутны холбоо]] (англ. ''UC Berkeley Mongolian Student Association'')-гоор дамжуулан монгол соёлыг таниулан сурталчилж байна. 2022 онд тус холбоог Энхтүвшиний Тэнгэрлэг удирдаж байна. Жил бүрийн элсэлтээс хамааран ойролцоогоор 5-20 орчим монгол оюутан тус сургуульд суралцдаг. === Элсэн суралцах боломж === ==== Бакалаврын хөтөлбөр ==== Берклигийн элсэлт жил бүрийн 8 сард эхэлдэг бөгөөд 11 сарын 30-нд сүүлийн өргөдлөө авдаг. [http://apply.universityofcalifornia.edu/ Калифорнийн их сургуулийн системийн нэгдсэн өргөдлийн порталаар] материалаа явуулах шаардлагатай ба өөрийгөө илтгэсэн дөрвөн богино хэмжээний эсээг дүн, өргөдлийн маягтын хамт илгээдэг. Беркли дэх Калифорнийн их сургуульд өргөдөл илгээсэн есөн хүн тутмын нэг нь л тэнцдэг бөгөөд өргөдөл гаргагчийн зүгээс маш их хүчин чармайлт шаарддаг. 2022 оноос эхлэн Калифорнийн их сургуулийн бүх салбар сургуулиуд SAT буюу АНУ-ын Их сургуулийн элсэлтийн шалгалтын оноог харгалзан үзэхээ больсон. Мөн багшийн тодорхойлолт (англ. ''teacher's recommendation'') шаардагддаггүй. Кембрижийн дунд боловсролын гэрчилгээ (англ. [[:en:International_General_Certificate_of_Secondary_Education|''Cambridge IGCSE'']]), Ахисан түвшин (англ. [[:en:A-Level|''A-Levels'']]), Олон улсын бакалавриат (англ. [[:en:International_Baccalaureate|''International Baccalaureate'']]), [[:en:Advanced_Placement|AP]] хөтөлбөрөөр хичээллэсэн бол давуу тал болно. Кембрижийн шалгалтыг олон улсын хөтөлбөртэй төрийн болон хувийн өмчит сургуульд суралцаж, эсвэл хувиараа бэлдэн өгөх боломжтой байдаг. Беркли дэх Калифорнийн их сургуулиас ямар нэг гуравдагч байгууллагаар зуучлуулдаггүй тул сургуулийн зөвлөх багшийн тусламжтай өөрөө судалгаа хийн өргөдлөө явуулах нь зөв юм.[[Файл:Botanischer_Garten_in_Berkeley,_California.JPG|thumb| Беркли Хиллс болон Беркли лабораторийн дэргэд байрладаг UC Ботаникийн цэцэрлэг .]] [[Файл:South_Hall--UC_Berkeley--Panoramic.jpg|thumb| Калифорнийн их сургуулийн хоёр анхны барилгын нэг болох Өмнөд танхим (1873) Беркли кампус дээр одоо хүртэл байна.]] [[Файл:Cal_Football_From_Tightwad_Hill_-_Flickr_-_Joe_Parks.jpg|thumb| Tightwad Hill дээрх хөгжөөн дэмжигчид цэнгэлдэх хүрээлэн болон Сан Францискогийн булангийн үзэмжтэй Кал хөгжөөн дэмжигчдийн багийг үзэж байна.]] == Ном зүй == <references /> [[Ангилал:Калифорнийн их сургууль]] [[Ангилал:Америкийн Их Сургуулиудын Холбоо]] [[Ангилал:1868 онд байгуулагдсан]] [[Ангилал:Америкийн их сургуулийн жагсаалт]] [[Ангилал:Калифорни]] a7z7rd9i35tctcdkq0g456fdmm2snri Калифорнийн Их Сургууль (Лос-Анжелес) 0 122786 867708 864244 2026-08-30T10:25:57Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 867708 wikitext text/x-wiki {{Хянах}} {{Инфобокс Их сургууль|нэр=Лос Анжелес дахь Калифорнийн их сургууль|эххэлдээрх_нэр=University of California, Los Angeles|эх_хэл=англи хэл|зураг=The University of California UCLA.svg|өмнөх_нэр=Калифорнийн их сургуулийн Өмнөд салбар (1919–1927)|уриа=Fiat lux|урианы_хэл=латин|англиуриа=Let there be light|байгуулагдсан=1919|parent=[[Калифорнийн Их Сургууль (систем)|Калифорнийн Их Сургуулийн систем]]|endowment=23 их наяд төгрөг (7.4 тэрбум ам доллар), 2021 онд|academic_staff=4,016|administrative_staff=26,139|undergrad=32,121 (2021)|postgrad=13,994 (2021)|students=47,518 (2021)|city=[[Лос-Анжелес]]|state=[[Калифорни]]|country=[[АНУ]]|colours={{color box|#2774AE}} UCLA хөх цэнхэр<br>{{color box|#FFD100}} UCLA алтан шаргал|logo=University of California, Los Angeles logo.svg|цахим_хаяг={{url|www.ucla.edu}}|location={{Coord|34|04|10|N|118|26|43|W|type:edu_region:US-CA|display=it}}}} '''Лос Анжелес дахь Калифорнийн их сургууль''' (англиар ''University of California, Los Angeles, UCLA'') нь [[Калифорни]] мужийн [[Лос-Анжелес|Лос Анжелес]] хотод байдаг Холбооны Засгийн газрын санхүүжилттэй, олон нийтийн өмч судалгааны их сургууль юм. UCLA-ийн суурь нь 1882 онд үүсгэн байгуулагдсан Калифорни мужийн хэвийн сургуулийн (одоогийн Сан Хосе дахь Мужийн их сургууль) өмнөд салбар гэгддэг багшийн коллежтой холбоотой. Энэхүү сургууль нь 1919 онд Калифорнийн их сургуулийн өмнөд салбар болох UCLA-г албан ёсоор үүсгэн байгуулагдахад нэгдсэн бөгөөд энэ нь [[Калифорнийн Их Сургууль (систем)|Калифорнийн их сургуулийн системийн]] 10 салбар сургуулийн хоёр дахь ууган салбар болсон юм ([[Калифорнийн Их Сургууль (Беркли)|Берклигийн]] дараа). UCLA нь олон төрлийн мэргэжлээр бакалаврын болон магистрын зэрэг олгох 337 хөтөлбөр санал болгодог бөгөөд <ref>{{Cite web|last=Vazquez|first=Ricardo|date=January 18, 2013|title=UCLA sets new undergraduate applications record / UCLA Newsroom|url=http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ucla-sets-new-undergraduate-applications-242778.aspx|publisher=UCLA}}</ref> 31,600 орчим бакалаврын болон 14,300 магистр, докторын оюутантай. <ref>{{Cite web|title=Facts & Figures {{!}} UCLA|url=https://www.ucla.edu/about/facts-and-figures}}</ref> UCLA нь 2021 оны намар бакалаврын зэрэгт 168,000 өргөдөл гаргагчтай байсан нь АНУ-ын хамгийн олон хүн өргөдөл илгээдэг их сургууль болгож байгаа юм. <ref>{{Cite web|title=Admissions {{!}} UCLA Academic Planning and Budget|url=https://apb.ucla.edu/campus-statistics/admissions}}</ref> UCLA нь АНУ-ын олон нийтийн (буюу төрийн) өмчит Айвигийн нэгд тооцогддог бөгөөд томоохон коллеж, их сургуулийн рейтингээр дэлхийн шилдэг их сургуулиудын тоонд байнга ордог. <ref name="US News & World Report">{{Cite news|date=September 9, 2020|title=Top Public Colleges & Universities|url=https://www.usnews.com/best-colleges/rankings/national-universities/top-public}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Best Global Universities Rankings|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|date=September 25, 2019|title=Best public universities in the United States 2020|url=https://www.timeshighereducation.com/student/best-universities/best-public-universities-united-states}}</ref> 2021 оны 10 сарын байдлаар, 27 Нобелийн шагналтан, таван Тюрингийн шагналтан, АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний хоёр ахлах эрдэмтэн, нэг Филдсийн медальтан UCLA-д багш, судлаач, төгсөгчдийн хувьд байна. <ref>{{Cite web|title=Alumni & Student Honors {{!}} UCLA|url=https://www.ucla.edu/about/awards-and-honors/alumni-and-student-honors}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Faculty Honors {{!}} UCLA|url=https://alb.www.ucla.edu/about/awards-and-honors/faculty|access-date=2022-07-01|archive-date=2022-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729063601/https://alb.www.ucla.edu/about/awards-and-honors/faculty|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|date=August 22, 2006|title=Terence Tao, 'Mozart of Math,' Wins Fields Medal, Called 'Nobel Prize in Math'|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-08/uoc--tt082206.php|publisher=American Association for the Advancement of Science (AAAS)}}</ref> Одоогийн багш, профессоруудын 55 нь Үндэсний Шинжлэх ухааны академид, 32 нь Үндэсний Инженерийн академид, 41 нь Үндэсний Анагаах ухааны академид, 167 нь Америкийн Урлаг, шинжлэх ухааны академид сонгогдон ажиллаж байна. <ref>{{Cite web|title=Faculty Honors {{!}} UCLA|url=https://www.ucla.edu/about/awards-and-honors/faculty}}</ref> Тус их сургууль нь 1974 онд Америкийн их сургуулиудын холбоонд элссэн <ref>{{Cite web|title=Member Institutions and Years of Admission|url=http://www.aau.edu/about/article.aspx?id=5476|publisher=Association of American Universities|access-date=2022-07-01|archive-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324140646/http://www.aau.edu/about/article.aspx?id=5476|url-status=dead}}</ref>. UCLA-ийн оюутан тамирчид Pac-12 чуулганд Брюинсийн нэрээр өрсөлддөг. Брюинс баг NCAA-гийн 119 удаагийн аварга болж, [[Стэнфордын Их Сургууль|Стэнфордын их сургуулийн]] 128 багийн аваргын дараа хоёрдугаарт бичигдэж байна. <ref>{{Cite web|title=NCAA Championships|url=https://uclabruins.com/sports/2016/9/13/NCAA-championships.aspx|access-date=2022-07-01|archive-date=2022-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729063530/https://uclabruins.com/sports/2016/9/13/NCAA-championships.aspx|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Home of Champions|url=https://gostanford.com/sports/2017/5/22/home-of-champions.aspx}}</ref> Нийтдээ 410 Брюинс олимпын багт багтаж, 270 олимпын медаль хүртжээ: 136 алт, 71 мөнгө, 63 хүрэл.<ref>{{Cite web|title=Bruins Total 16 Medals at Tokyo Olympics|url=https://uclabruins.com/news/2021/8/9/bruin-athletics-bruins-total-16-medals-at-tokyo-olympics.aspx}}</ref> UCLA байгуулагдсанаасаа хойш ([[Парисын олимп (1924 он)|1924]] он) бүх [[Олимпын наадам|олимпод]] улсаа төлөөлөн оролцож ирсэн бөгөөд 1932 оноос хойш АНУ-ын оролцсон бүх олимпод алтан медаль хүртэж байсан <ref>{{Cite web|title=UCLA's Olympic Tradition and Medal Winners|url=http://www.uclabruins.com/ot/olympic-medalists.html|access-date=2022-07-01|archive-date=2013-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524185236/http://www.uclabruins.com/ot/olympic-medalists.html|url-status=dead}}</ref> . == Кампус == [[Файл:Royce_Hall_post_rain.jpg|thumb| Ройс Холл, анхны дөрвөн барилгын нэг, Сант'Амброгиогийн сүм хийдээс санаа авсан.|none]] [[Файл:Royce_Hall,_vaulted_arches,_exterior,_UCLA.jpg|thumb| Ройс Холлын хонхор нуман хаалга|none]] [[Файл:Legally_Blonde_filming_location_at_Kerckhoff_Hall_at_UCLA.jpg|thumb|250x250px| UCLA-ийн Керкхоффын танхимын урд талын зүлэг, ''Legally Blonde'' кинонд гардагтай адил байрлалаас зураг авсан байна.|none]] == Ном зүй == <references /> [[Ангилал:Калифорнийн их сургууль]] [[Ангилал:Америкийн их сургуулийн жагсаалт]] [[Ангилал:Америкийн Их Сургуулиудын Холбоо]] [[Ангилал:Калифорни]] [[Ангилал:Америкийн Нэгдсэн Улс]] gd4zhbw92dkf8ebrt9dey3dz841bqww Загвар:Инфобокс Улс/doc 10 124390 867763 716351 2026-08-30T11:58:45Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867763 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Загвар:Инфобокс улс/Инфобокс Улс/doc]] 1qq9t7jo1rij21ylw19y5dbabm0untm Эрэлт нийлүүлэлт 0 125854 867747 726760 2026-08-30T11:52:06Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867747 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #redirect[[Эрэлт ба нийлүүлэлт]] eqlc05b0r4lbtwv0ci6951911a4759z Загвар:Country data Melilla 10 126612 867757 731575 2026-08-30T11:56:35Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867757 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Загвар:Country data Мелилла]] otbfy87ybw7skoxcjwmoqzj6lyxdn22 Холбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Этиоп Улсын Үндсэн хууль 0 127493 867746 734447 2026-08-30T11:51:50Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867746 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Этиопын Үндсэн хууль]] 294i69fl130c68vipbamve8vr986f06 Дунхуа улсын их сургууль 0 127720 867752 735407 2026-08-30T11:54:14Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867752 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Дунхуа Улсын Их Сургууль]] imsaj4tu8cgbvequ6pv8q83a8zgw0ra Грекийн төрийн дуулал 0 127860 867744 735964 2026-08-30T11:51:04Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867744 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Эрх чөлөөний дуулал]] 0hivvfgummimq63ts12f6tbct3luyix Киприйн төрийн дуулал 0 127861 867748 735965 2026-08-30T11:52:24Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867748 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Эрх чөлөөний дуулал]] 0hivvfgummimq63ts12f6tbct3luyix Гоминданы Тайвань руу хийсэн ухралт 0 128297 867751 737967 2026-08-30T11:53:38Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867751 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Бүгд Найрамдах Хятад улсын засгийн газрын ухралт]] 1yty1826nfdod7a94vlbrnv9jv8vswz Ангилал:Сэргэлэнгийн хүн 14 128616 867737 739843 2026-08-30T11:48:02Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867737 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[:Ангилал:Сэргэлэнгийн (Төв) хүн]] c1ipqx3f5c2d7p6rljmq2gzsqg6osqo Ангилал:Тариаланы (Увс) хүн 14 128710 867736 740053 2026-08-30T11:47:43Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867736 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[:Ангилал:Тариалангийн (Увс) хүн]] sv0z4b66x7c7kb8ipw2xy0bewq2gfrq Бөмбөлөгөн камер 0 133235 867729 772884 2026-08-30T11:42:14Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867729 wikitext text/x-wiki {{Устга|тойрог чиглүүлэлтүүд}} #redirect[[Бөмбөлөгөн камер]] kv2ds5kis2w1vca5i7vrqmr85e48jcu Ангилал:Russian inhabited locality articles requiring maintenance 14 133351 867732 768151 2026-08-30T11:45:33Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867732 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[:Ангилал:Засвар шаардлагтай Оросын суурины хуудсууд]] 0ojxxtu4ta0ygtpu5j99747hfxndb9a ZuZu 0 133661 867690 855153 2026-08-30T05:54:47Z CommonsDelinker 211 Zuzu.png файлыг коммонсд [[c:User:Krd|Krd]] хэрэглэгч устгасан тул арилгагдлаа. Шалтгаан: No permission since 22 August 2026. 867690 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Кино|нэр=ЗуЗугийн найзууд|зураг=ЗуЗугийн найзууд.jpg|зургийн тайлбар=ЗуЗугийн найзууд|director=|найруулагч=|producer=[[Жаргалсайханы Шижир|Ж.Шижир]]|продюсер=|writer=[[Гантөмөрийн Даваазул|Г.Даваазул]]|зохиолч=А.Оюунзаяа Г.Анхбаяр Г.Даваазул П.Шүр-Эрдэнэ Б.Энхманлай А.Энхнаран Р.Цэрэн-Очир Б.Баянжаргал|starring=|жүжигчин=Б.Мөнгөнцэцэг А.Ундармаа П.Одгэрэл Б.Эрдэнэбат Алтансүх Г.Ганбаяр Э.Идэрцэцэг|хөгжим=Н.Мөнхбаатар|зураглаач=Т.Алтан-Очир О.Чимэдцэрэн Ц.Идэрзоригт Э.Жавхлантөгс О.Тэргэл|editing=Д.Банзрагч Э.Бүрэнтөгс Т.Сүхбаатар Ц.Идэрзоригт|студи=Амжилт анимэйшн студио|компани=[[Том-Амжилт ХХК|Амжилт компани]]|country=Монгол улс|хэл=Монгол Казак Англи|нээлт=2011|дараах=https://www.youtube.com/@ZuZukidssongs|music=}} '''ЗуЗугийн найзууд''' нь 2017 оноос эхлэн Амжилт Анимэйшн студийн бүтээж буй олон ангит 3D хүүхэлдэйн кино юм. Цахим хуудас https://www.youtube.com/@ZuZukidssongs Одоогоор 50 гаруй анги нь Монгол улс болон Казакстан улсад олон нийтийн хүртээл болсон. == Түүх == 2011 онд Амжилт Анимэйшн ХХК байгуулагдан уран сайхны, захиалгат гэх мэт бүх терлийн видео, реклам, шторк хийж эхлэв. Улмаар богино хэмжээний сургамжит  өгүүллэгүүдээр анимэйшн хийх гараагаа эхлүүлсэн. “Мора” Монголын анхны бүрэн хэмжээний 3D хүүхэлдэйн киног Амжилт Академийн төгсөгч оюутнуудын хүч авьяасыг ашиглан 2015 оноос хийж эхлэн, 2017 онд Тэнгис, Өргөө кино театруудад нээлтээ хийсэн билээ. Тухайн жилдээ АйПи тв-ээр гаргасан. Улмаар 2017 оноос хойш "Зузугийн Найзууд" төсөл хэрэгжиж эхлэн, 2019 онд "Чихэр Ааруул" нэртэй эхний ангиа үзэгчдийн хүртээл болгожээ. == Мерчандайз бүтээгдэхүүнүүд == ЗуЗугийн найзууд брэндийнхээ хүрээнд Мерчандайз бүтээгдэхүүнүүд худалдаанд гаргадаг * Буддаг ном * Хүүхдийн үүргэвч * Чихмэл тоглоом * ЗуЗу таблет 21,22,23 загварууд Маскот тоглолтын үйлчилгээ, брэнд дүрүүдийн Мерчандайз эрхийг байгууллагуудад худалдах, хамтран ажиллах гэрээ байгуулах зэрэг үйл ажиллагааны чиглэлүүдтэй. == Одоо == 2023-2024 оны байдлаар “ZuZu- kids songs” юүтүб сувгаар хүүхдэд зориулсан боловсрол, танин мэдэхүйн клип /clip/, шортс /shorts/ контентын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. ZuZu- kids songs юүтүб суваг 350,000 гаруй subscribe-тай, фэйсбүүкт 153,000 гаруй, инстаграмд 163,000 гаруй дагагчтай. Хятадын доен, куашоу гэх сувгуудад 1500 орчим дагагчтай. == Дүрүүд == ;Зузу буюу Ишиг. Дэггүй хөгжилтэй, тусархаг охин Зузу хоол сайн хийдэг. Найзуудаа гарынхаа хоолоор дайлах дуртай учраас найзуудын цугларах дуртай газар нь Зузугийн гэр ;Гуригури буюу Унага Сэргэлэн, цовоо, авхаалжтай ухаалаг xүү. Түүх, аж байдлын талаар маш их зүйл мэддэг болохоор Гуригури найзуудаа уламжлал, ёс заншилд сургадаг. ;Өвөв буюу Тугал Эгдүүтэй царайлаг, мөрөөдөмтгий гэнэн томоогүй охин. Дуу бүжигт дуртай Өвөв цаг үргэлж дуу аялан бүжин наадаж явна. Түүний гэнэн томоогүй үйлдлүүд киноны амттай сонирхолтой хэсгүүд юм. ;Тортор буюу Ботго Аливаа зүйлийг хийхдээ ямагт төвөгшөөдөг залхуу хойрго хүү, найзуудынхаа хамгийн сүүлд явна. Гэвч тэр өрөвч, тусч, нинжин сэтгэлтэй учраас бусдынхаа хайр хүндэтгэлийг хулээсэн юм. ;Дирдир буюу Хурга Найзууддаа үргэлжид туслахыг хичээж, бусдад санаа тавьж байдаг xүү. Түүнд заримдаа томоогүйтэн дэггүйтэх үе бас бий. == Цахим сүлжээ == *[https://www.youtube.com/@ZuZukidssongs youtube] *[https://www.instagram.com/zuzukidssongs instagram] *[https://www.facebook.com/ZuZukidssongs facebook] *[https://live.kuaishou.com/profile/ZuZukidssongs kuaishou] *[https://www.douyin.com/user/MS4wLjABAAAA-5bxi4Wefbf62CaKPkd_DNbeTAnSA-6F3qmQ0rSqha-VJdsD5r7F8IIOkpOw4ihK douiyn] == Ангиуд == # Чихэр Ааруул # Ганцаараа идсэн гахай таргалдаггүй # Зузугийн төрсөн өдөр # Шорвог пицца # Эвтэй дөрөв # Хамтын бүтээл # Өвөвийн төрсөн өдөр # Шуудай # Худал хэлэх тоглоом # Шатар Даам # Тоо бодлого # Интернет # Мөнгө # Бүжиг # Муу зуршил # Хулгай хийж болохгүй # Гар утасны тоглоом # Дарангуйлал # Хүсэл биелүүлдэг гацуур # Буухиа Тэмцээн # Цагаан сар # Зөрүүд зан # Шидэт нөмрөг # Зугаалга # Бүтээлч Өдөр # Хөгжилтэй Намрын Өдрүүд # Иогийн хичээл # Охидын Хүч # Загварын Шоу # Хайч чулуу даавуу # Эвлүүлдэг Тоглоом # Монгол Бичиг # Үзэгний Эрэлд # Илбэчин Дир Дир # Зугаалга # Унадаг Дугуй == Клипүүд == # Baby shark # Wheels and on the Bus # Five little Monkeys 2D # Twinkle Twinkle Star # Old MacDonald Had a Farm # Baa Baa Black Sheep # London Bridge is Falling Down # If You're Happy And You Know it # 3D Five Little Monkeys Jumping On The Bed # Five little ducks # Head Shoulders Knees & Toes # Rain rain Go Away # Old MacDonald Had a Farm 3D # Bingo 2D                                                        # Teapot # Wheels and on the Bus # Hickory Dickory Dock # ABC Song 2D # London Bridge is Falling Down 3D # Mary Had a Little Lamb # Old MacDonald Had a Farm 2D # Happy Halloween for ZuZu Kids # Splashing In The Sea # Baa Baa Black Sheep # Baby Shark 2D # Itsy Bitsy Spider # Crazy DirDir # Splashing In The Sea # Alphabet Song # Wheels and on the Bus 2D # ABC Song 2D # We wish you and merry christmas # Jingle Bells 2D # Humpty Dumpty for ZuZu Kids # Jingle Bells 3D # The Muffin Man  # Bingo 3D # Jingle Bells    # I Love The Mountains # Johny Johny Yes Papa # The Muffin Man 2D        == Уран бүтээлчид == Удирдлага * [[Жаргалсайханы Шижир|Ж.Шижир]]   * Ж.Болорчимэг * О.Баярмаа * Б.Төгөлдөр Зохиолчид * А.Оюунзаяа                                             * Г.Анхбаяр                                                         * Г.Даваазул                                                       * П.Шүр-Эрдэнэ                                               * Б.Энхманлай                                                 * А.Энхнаран                                                     * Р.Цэрэн-Очир                                               * Б.Баянжаргал                                                 Маркетинг * Ж.Шижир                                                         * Ж.Болорчимэг                                               * Б.Төгөлдөр                                                     * О.Баярмаа                                                       * И.Отгонзаяа                                                   * А.Уранзаяа                                                     * Эрдэнэ-Булган                                               * Ж.Жансаяа                                                       * У.Хоролгарав                                                 * С.Сод                                                 * А.Энхзаяа                                                         * С.Мөнхжин                                                     * Л.Ням-Очир                                                   * Батлхагва                                                         * Золжаргал                                                       * О.Ачиймаа Дуу оруулалт * Б.Мөнгөнцэцэг                                             * А.Ундармаа                                                     * П.Одгэрэл                                                       * Б.Эрдэнэбат                                                   * Алтансүх                                                           * Г.Ганбаяр                                                         * Э.Идэрцэцэг Зураач                                                   * Т.Алтан-Очир                                                 * О.Чимэдцэрэн                                               * Ц.Идэрзоригт                                                 * Э.Жавхлантөгс                                               * О.Тэргэл Графикч * Д.Банзрагч                                                       * Э.Бүрэнтөгс                                                     * Т.Сүхбаатар                                                     * Ц.Идэрзоригт                                                 * А.Буянхишиг                                                   * Р.Цэрэн-Очир                                               * А.Аззаяа                                                           * С.Хатанбаатар                                               * А.Нямсүрэн                                                     * А.Галбазар                                                       * Э.Энхтөр                                                           * Гүррагчаа                                                         * Дөлгөөн                                                           * Б.Уранчимэг                                                   * З.Ануужин                                                       * Э.Буддулам                                                     * Цэрэндаш                                                       * Т.Анар                                               * Б.Энхманлай                                                 * З.Хэрлэн                                                           * А.Энхнаран                                                     * Б.Эрдэнэ-Очир                                             * О.Үйлстөгөлдөр                                                           * Гантөр                                               * Баян-Эрдэнэ                                                   * Л.Эрдэнэ-Очир                                             * Б.Золзаяа * Бямбаабаатар  * Э.Жавхлантөгс == Эх сурвалж  == *https://web.archive.org/web/20240226110419/https://ergelt.mn/news/123/single/26217 *https://www.unuudur.mn/a/235266 *https://isee.mn/n/46110 *https://www.shuud.mn/a/543838 *https://web.archive.org/web/20240226110418/https://www.urug.mn/news/21779 *https://zuv.mn/n/lhb *https://web.archive.org/web/20240226110419/https://www.unen.mn/a/121308              [[Ангилал:Хүүхэлдэйн кино]] [[Ангилал:Хүүхэлдэйн киноны зураач]] [[Ангилал:Хүүхэлдэйн киноны студи]] [[Ангилал:Хүүхэлдэйн киноны хүн]] [[Ангилал:Кино]] [[Ангилал:Хүүхдийн кино]] [[Ангилал:Хүүхдийн дуу]] [[Ангилал:Хүүхдийн телевизийн цуврал кино]] [[Ангилал:Хүүхдийн зохиол]] [[Ангилал:Цэцэрлэг]] [[Ангилал:Бага насны хүүхдэд зориулагдсан байгууллага]] 1ek19sjdvzvnry5pktp7z9e5w6fs6p6 867691 867690 2026-08-30T05:54:50Z CommonsDelinker 211 ЗуЗугийн_найзууд.jpg файлыг коммонсд [[c:User:Krd|Krd]] хэрэглэгч устгасан тул арилгагдлаа. Шалтгаан: No permission since 22 August 2026. 867691 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Кино|нэр=ЗуЗугийн найзууд|зураг=|зургийн тайлбар=ЗуЗугийн найзууд|director=|найруулагч=|producer=[[Жаргалсайханы Шижир|Ж.Шижир]]|продюсер=|writer=[[Гантөмөрийн Даваазул|Г.Даваазул]]|зохиолч=А.Оюунзаяа Г.Анхбаяр Г.Даваазул П.Шүр-Эрдэнэ Б.Энхманлай А.Энхнаран Р.Цэрэн-Очир Б.Баянжаргал|starring=|жүжигчин=Б.Мөнгөнцэцэг А.Ундармаа П.Одгэрэл Б.Эрдэнэбат Алтансүх Г.Ганбаяр Э.Идэрцэцэг|хөгжим=Н.Мөнхбаатар|зураглаач=Т.Алтан-Очир О.Чимэдцэрэн Ц.Идэрзоригт Э.Жавхлантөгс О.Тэргэл|editing=Д.Банзрагч Э.Бүрэнтөгс Т.Сүхбаатар Ц.Идэрзоригт|студи=Амжилт анимэйшн студио|компани=[[Том-Амжилт ХХК|Амжилт компани]]|country=Монгол улс|хэл=Монгол Казак Англи|нээлт=2011|дараах=https://www.youtube.com/@ZuZukidssongs|music=}} '''ЗуЗугийн найзууд''' нь 2017 оноос эхлэн Амжилт Анимэйшн студийн бүтээж буй олон ангит 3D хүүхэлдэйн кино юм. Цахим хуудас https://www.youtube.com/@ZuZukidssongs Одоогоор 50 гаруй анги нь Монгол улс болон Казакстан улсад олон нийтийн хүртээл болсон. == Түүх == 2011 онд Амжилт Анимэйшн ХХК байгуулагдан уран сайхны, захиалгат гэх мэт бүх терлийн видео, реклам, шторк хийж эхлэв. Улмаар богино хэмжээний сургамжит  өгүүллэгүүдээр анимэйшн хийх гараагаа эхлүүлсэн. “Мора” Монголын анхны бүрэн хэмжээний 3D хүүхэлдэйн киног Амжилт Академийн төгсөгч оюутнуудын хүч авьяасыг ашиглан 2015 оноос хийж эхлэн, 2017 онд Тэнгис, Өргөө кино театруудад нээлтээ хийсэн билээ. Тухайн жилдээ АйПи тв-ээр гаргасан. Улмаар 2017 оноос хойш "Зузугийн Найзууд" төсөл хэрэгжиж эхлэн, 2019 онд "Чихэр Ааруул" нэртэй эхний ангиа үзэгчдийн хүртээл болгожээ. == Мерчандайз бүтээгдэхүүнүүд == ЗуЗугийн найзууд брэндийнхээ хүрээнд Мерчандайз бүтээгдэхүүнүүд худалдаанд гаргадаг * Буддаг ном * Хүүхдийн үүргэвч * Чихмэл тоглоом * ЗуЗу таблет 21,22,23 загварууд Маскот тоглолтын үйлчилгээ, брэнд дүрүүдийн Мерчандайз эрхийг байгууллагуудад худалдах, хамтран ажиллах гэрээ байгуулах зэрэг үйл ажиллагааны чиглэлүүдтэй. == Одоо == 2023-2024 оны байдлаар “ZuZu- kids songs” юүтүб сувгаар хүүхдэд зориулсан боловсрол, танин мэдэхүйн клип /clip/, шортс /shorts/ контентын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. ZuZu- kids songs юүтүб суваг 350,000 гаруй subscribe-тай, фэйсбүүкт 153,000 гаруй, инстаграмд 163,000 гаруй дагагчтай. Хятадын доен, куашоу гэх сувгуудад 1500 орчим дагагчтай. == Дүрүүд == ;Зузу буюу Ишиг. Дэггүй хөгжилтэй, тусархаг охин Зузу хоол сайн хийдэг. Найзуудаа гарынхаа хоолоор дайлах дуртай учраас найзуудын цугларах дуртай газар нь Зузугийн гэр ;Гуригури буюу Унага Сэргэлэн, цовоо, авхаалжтай ухаалаг xүү. Түүх, аж байдлын талаар маш их зүйл мэддэг болохоор Гуригури найзуудаа уламжлал, ёс заншилд сургадаг. ;Өвөв буюу Тугал Эгдүүтэй царайлаг, мөрөөдөмтгий гэнэн томоогүй охин. Дуу бүжигт дуртай Өвөв цаг үргэлж дуу аялан бүжин наадаж явна. Түүний гэнэн томоогүй үйлдлүүд киноны амттай сонирхолтой хэсгүүд юм. ;Тортор буюу Ботго Аливаа зүйлийг хийхдээ ямагт төвөгшөөдөг залхуу хойрго хүү, найзуудынхаа хамгийн сүүлд явна. Гэвч тэр өрөвч, тусч, нинжин сэтгэлтэй учраас бусдынхаа хайр хүндэтгэлийг хулээсэн юм. ;Дирдир буюу Хурга Найзууддаа үргэлжид туслахыг хичээж, бусдад санаа тавьж байдаг xүү. Түүнд заримдаа томоогүйтэн дэггүйтэх үе бас бий. == Цахим сүлжээ == *[https://www.youtube.com/@ZuZukidssongs youtube] *[https://www.instagram.com/zuzukidssongs instagram] *[https://www.facebook.com/ZuZukidssongs facebook] *[https://live.kuaishou.com/profile/ZuZukidssongs kuaishou] *[https://www.douyin.com/user/MS4wLjABAAAA-5bxi4Wefbf62CaKPkd_DNbeTAnSA-6F3qmQ0rSqha-VJdsD5r7F8IIOkpOw4ihK douiyn] == Ангиуд == # Чихэр Ааруул # Ганцаараа идсэн гахай таргалдаггүй # Зузугийн төрсөн өдөр # Шорвог пицца # Эвтэй дөрөв # Хамтын бүтээл # Өвөвийн төрсөн өдөр # Шуудай # Худал хэлэх тоглоом # Шатар Даам # Тоо бодлого # Интернет # Мөнгө # Бүжиг # Муу зуршил # Хулгай хийж болохгүй # Гар утасны тоглоом # Дарангуйлал # Хүсэл биелүүлдэг гацуур # Буухиа Тэмцээн # Цагаан сар # Зөрүүд зан # Шидэт нөмрөг # Зугаалга # Бүтээлч Өдөр # Хөгжилтэй Намрын Өдрүүд # Иогийн хичээл # Охидын Хүч # Загварын Шоу # Хайч чулуу даавуу # Эвлүүлдэг Тоглоом # Монгол Бичиг # Үзэгний Эрэлд # Илбэчин Дир Дир # Зугаалга # Унадаг Дугуй == Клипүүд == # Baby shark # Wheels and on the Bus # Five little Monkeys 2D # Twinkle Twinkle Star # Old MacDonald Had a Farm # Baa Baa Black Sheep # London Bridge is Falling Down # If You're Happy And You Know it # 3D Five Little Monkeys Jumping On The Bed # Five little ducks # Head Shoulders Knees & Toes # Rain rain Go Away # Old MacDonald Had a Farm 3D # Bingo 2D                                                        # Teapot # Wheels and on the Bus # Hickory Dickory Dock # ABC Song 2D # London Bridge is Falling Down 3D # Mary Had a Little Lamb # Old MacDonald Had a Farm 2D # Happy Halloween for ZuZu Kids # Splashing In The Sea # Baa Baa Black Sheep # Baby Shark 2D # Itsy Bitsy Spider # Crazy DirDir # Splashing In The Sea # Alphabet Song # Wheels and on the Bus 2D # ABC Song 2D # We wish you and merry christmas # Jingle Bells 2D # Humpty Dumpty for ZuZu Kids # Jingle Bells 3D # The Muffin Man  # Bingo 3D # Jingle Bells    # I Love The Mountains # Johny Johny Yes Papa # The Muffin Man 2D        == Уран бүтээлчид == Удирдлага * [[Жаргалсайханы Шижир|Ж.Шижир]]   * Ж.Болорчимэг * О.Баярмаа * Б.Төгөлдөр Зохиолчид * А.Оюунзаяа                                             * Г.Анхбаяр                                                         * Г.Даваазул                                                       * П.Шүр-Эрдэнэ                                               * Б.Энхманлай                                                 * А.Энхнаран                                                     * Р.Цэрэн-Очир                                               * Б.Баянжаргал                                                 Маркетинг * Ж.Шижир                                                         * Ж.Болорчимэг                                               * Б.Төгөлдөр                                                     * О.Баярмаа                                                       * И.Отгонзаяа                                                   * А.Уранзаяа                                                     * Эрдэнэ-Булган                                               * Ж.Жансаяа                                                       * У.Хоролгарав                                                 * С.Сод                                                 * А.Энхзаяа                                                         * С.Мөнхжин                                                     * Л.Ням-Очир                                                   * Батлхагва                                                         * Золжаргал                                                       * О.Ачиймаа Дуу оруулалт * Б.Мөнгөнцэцэг                                             * А.Ундармаа                                                     * П.Одгэрэл                                                       * Б.Эрдэнэбат                                                   * Алтансүх                                                           * Г.Ганбаяр                                                         * Э.Идэрцэцэг Зураач                                                   * Т.Алтан-Очир                                                 * О.Чимэдцэрэн                                               * Ц.Идэрзоригт                                                 * Э.Жавхлантөгс                                               * О.Тэргэл Графикч * Д.Банзрагч                                                       * Э.Бүрэнтөгс                                                     * Т.Сүхбаатар                                                     * Ц.Идэрзоригт                                                 * А.Буянхишиг                                                   * Р.Цэрэн-Очир                                               * А.Аззаяа                                                           * С.Хатанбаатар                                               * А.Нямсүрэн                                                     * А.Галбазар                                                       * Э.Энхтөр                                                           * Гүррагчаа                                                         * Дөлгөөн                                                           * Б.Уранчимэг                                                   * З.Ануужин                                                       * Э.Буддулам                                                     * Цэрэндаш                                                       * Т.Анар                                               * Б.Энхманлай                                                 * З.Хэрлэн                                                           * А.Энхнаран                                                     * Б.Эрдэнэ-Очир                                             * О.Үйлстөгөлдөр                                                           * Гантөр                                               * Баян-Эрдэнэ                                                   * Л.Эрдэнэ-Очир                                             * Б.Золзаяа * Бямбаабаатар  * Э.Жавхлантөгс == Эх сурвалж  == *https://web.archive.org/web/20240226110419/https://ergelt.mn/news/123/single/26217 *https://www.unuudur.mn/a/235266 *https://isee.mn/n/46110 *https://www.shuud.mn/a/543838 *https://web.archive.org/web/20240226110418/https://www.urug.mn/news/21779 *https://zuv.mn/n/lhb *https://web.archive.org/web/20240226110419/https://www.unen.mn/a/121308              [[Ангилал:Хүүхэлдэйн кино]] [[Ангилал:Хүүхэлдэйн киноны зураач]] [[Ангилал:Хүүхэлдэйн киноны студи]] [[Ангилал:Хүүхэлдэйн киноны хүн]] [[Ангилал:Кино]] [[Ангилал:Хүүхдийн кино]] [[Ангилал:Хүүхдийн дуу]] [[Ангилал:Хүүхдийн телевизийн цуврал кино]] [[Ангилал:Хүүхдийн зохиол]] [[Ангилал:Цэцэрлэг]] [[Ангилал:Бага насны хүүхдэд зориулагдсан байгууллага]] o5cud2sig8lpppyxtcd479omfata915 Хэрэглэгч:User.jenn/Батболдын Баттүшиг 2 134527 867754 777168 2026-08-30T11:55:45Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867754 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Wikipedia:Батболдын Баттүшиг]] 0zhxv7i43j98xf96x4bg6oatdpjmxmz Батболдын Баттүшиг 0 134612 867745 777728 2026-08-30T11:51:34Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867745 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Хэлэлцүүлэг:Хэлэлцүүлэг]] 6oc1dee56qnwpclie5dmvgd7jrgjaaq Загвар:Country data Ханноферийн хаант улс 10 136974 867758 794054 2026-08-30T11:56:52Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867758 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Загвар:Country data Ханноверийн хаант улс]] n2ry1x0j407o9eovt3lqw07kahm3wav Гэрт Энгэлс 0 137363 867731 797580 2026-08-30T11:44:42Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867731 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #REDIRECT [[Gert Engels]] mojf22fdf3f0yyhk01n5qgx77pqr8ny АНУ МИЛИТАРИ АКАДЕМИ 0 141288 867750 825374 2026-08-30T11:53:30Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867750 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[АНУ-ын Цэргийн Академи]] p3y8v44j692w8k30czwnqua16tkrbl8 Ангилал:Парфи 14 141497 867738 826036 2026-08-30T11:48:17Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867738 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[:Ангилал:Парф]] qmcu90qfxuqunjamuj8zludvzquuhrq Ангилал:Хоккайдо аймаг дахь арлын сэдэв 14 143347 867734 836347 2026-08-30T11:47:04Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867734 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[:Ангилал:Хоккайдо муж дахь арлын сэдэв]] aih8s0zy4oj2211zyzj972qyun02fd5 Ингуш хүмүүс 0 143873 867730 839906 2026-08-30T11:42:55Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867730 wikitext text/x-wiki {{Устга|тойрог чиглүүлэлтүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Ингуш хүмүүс]] rknnbvbm3yoky2l9yubh3hq968rq9f2 Ингуш ястан 0 143882 867749 839912 2026-08-30T11:53:09Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867749 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Ingush]] bouirjkxs7446ltn0c9erictrmqkr6u Википедиа:Зальжин бяцхан үнэг (Дуурь) 4 145532 867753 850977 2026-08-30T11:54:22Z ~2026-46867-39 107161 /* */ 867753 wikitext text/x-wiki {{Устга|Эвдэрхий чиглүүлэгчүүд}} #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Зальжин бяцхан үнэг (Дуурь)]] hfv5prdisfio2kicbulhj5abyb2u0cd Цагаан улаагана 0 148103 867694 867499 2026-08-30T06:59:05Z Bgangte 107082 867694 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс тэжээллэг чанар|name=Улаагана, улаан ба цагаан, түүхий|kJ=234|protein=1.4 g|fat=0.2 g|carbs=13.8 g|fiber=4.3 g|sugars=7.37 g|calcium_mg=33|iron_mg=1|magnesium_mg=13|phosphorus_mg=44|potassium_mg=275|sodium_mg=1|zinc_mg=0.23|manganese_mg=0.186|vitC_mg=41|thiamin_mg=0.04|riboflavin_mg=0.05|niacin_mg=0.1|pantothenic_mg=0.064|vitB6_mg=0.07|folate_ug=8|choline_mg=7.6|vitE_mg=0.1|vitK_ug=11|water=84 g|source_usda=1|note=[https://fdc.nal.usda.gov/food-details/173964/nutrients Link to USDA Database entry]}} '''Цагаан улаагана''' буюу '''цагаан улаалзгана''' нь Европт [[Уугуул төрөл зүйл|уугуул]], Сэрдэгийн овгийн [[Зүйл|цэцэгт]] [[Цэцэгт ургамал|ургамал]] [[Үхрийн нүд|болох]] улаан улаагана<ref>{{Cite book |last=Ургамал |first=М. |url=https://cdn.gosmart.mn/a1OvFsCBkE_MtZ3ntAk__A/botany.admin/DynamicOffice/mongolian_biodiversity_plant_name_list_vol_2_2019_mon_eng.pdf?utm_source=chatgpt.com |title=Монгол орны биологийн олон янз байдал: ургамал, мөөг, бичил биетний зүйлийн жагсаалт (Дэд боть) |author2=Оюунцэцэг Б. |date=2019 |publisher=Монголика хэвлэлийн газар |pages=67 |language=mn}}</ref> ( ''[[Улаан улаагана|Ribes rubrum]]'' )-ын сортуудын бүлэгт хамаардаг юм. '''Цагаан улаагана''' (улаалзганы цагаан сорт)-ыг Орос хэлэнд '''смородина белая''', Англи хэлэнд '''white currant''' гэж нэрлэдэг. Үүнийг заримдаа ''Ribes glandulosum'' <ref>{{Cite web |title=White currant (Ribes glandulosum) (With images) {{!}} Fruit plants |url=https://www.pinterest.co.uk/pin/13018286395072232/ |access-date=6 June 2020 |website=Pinterest |language=en}}</ref> <ref>Michael Thurlow {{Google books|D4K2ssHLuD8C|Grow Your Own Fruit and Veg (2010)}}</ref> <ref name="Darina">Darina Allen {{Google books|8cFdDwAAQBAJ|Grow, Cook, Nourish (2018)}}</ref> гэж буруу нэрлэдэг бөгөөд АНУ-д "үнэрт улаагана" гэж нэрлэдэг. sxawcxcc2pxpevg9l4cei5g5f3kgjqv Загвар:Officialwebsite 10 148147 867662 2026-08-29T14:53:56Z Enkhsaihan2005 64429 [[Загвар:Official website]] руу чиглүүлэгдлээ 867662 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Загвар:Official website]] lkpr5hxldovw4kzozmlgizilo439vv1 Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог 14 148148 867664 2026-08-29T14:55:37Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{Commons category|Districts of Southern and Eastern Serbia|Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Сербийн тойрог|*]] [[Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Серби]]" 867664 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Districts of Southern and Eastern Serbia|Өмнөд ба Зүүн Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Сербийн тойрог|*]] [[Ангилал:Өмнөд ба Зүүн Серби]] t6bizy5tbji7itov6s3edozi2pgmavb Ангилал:Шумади ба Баруун Сербийн тойрог 14 148149 867673 2026-08-29T20:52:39Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "{{Commons category|Districts of Šumadija and Western Serbia|Шумади ба Баруун Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Сербийн тойрог|*]] [[Ангилал:Шумади ба Баруун Сербийн газар зүй]]" 867673 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Districts of Šumadija and Western Serbia|Шумади ба Баруун Сербийн тойрог}} [[Ангилал:Сербийн тойрог|*]] [[Ангилал:Шумади ба Баруун Сербийн газар зүй]] bb3vtw07tjgg5m0q9soleeydp1npdke Гэрээний эрх зүйн тухай Венийн конвенц 0 148150 867674 2026-08-30T00:38:41Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''1969 оны Гэрээний эрх зүйн тухай Венийн конвенц''' нь улс хоорондын гэрээ байгуулах, хүчин төгөлдөр болох, хэрэглэх, цуцлах, тайлбарлах, дагаж мөрдөхтэй холбоотой олон улсын эрх зүйн үндсэн дүрмийг тогтоосон олон улсын конвенц юм. Энэхүү конвенцийг НҮБ-ын..." 867674 wikitext text/x-wiki '''1969 оны Гэрээний эрх зүйн тухай Венийн конвенц''' нь улс хоорондын гэрээ байгуулах, хүчин төгөлдөр болох, хэрэглэх, цуцлах, тайлбарлах, дагаж мөрдөхтэй холбоотой олон улсын эрх зүйн үндсэн дүрмийг тогтоосон олон улсын конвенц юм. Энэхүү конвенцийг НҮБ-ын Олон улсын эрх зүйн комисс боловсруулж, 1969 онд Австрийн [[Вена]] хотод гарын үсэг зурсан. Энэ Конвенц нь 1980 онд хүчин төгөлдөр болсон бөгөөд одоогоор 116 улс оролцогч улстай юм. Улс орнуудын хооронд бичгээр байгуулсан гэрээнд хамаарна. Улс орнууд болон олон улсын байгууллагуудын хооронд болон сүүлийнх нь хооронд байгуулсан гэрээг Улс орнууд болон олон улсын байгууллагуудын хоорондын гэрээний тухай буюу Олон улсын байгууллагуудын хоорондын гэрээний тухай 1986 оны Венийн конвенцоор зохицуулдаг. 1986 оны конвенц болон олон улсын заншлын эрх зүйн хамт 1969 оны Венийн гэрээний тухай конвенц нь олон улсын гэрээний эрх зүйн хамгийн чухал эх сурвалж болдог юм. k4zg4mb1hkqk5lsbdbswr8yfai28i0o Яков Кедми 0 148151 867676 2026-08-30T02:02:59Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Yakov Kedmi 02.jpg|thumb|Яков Кедми, 2017 он.]] '''Я́ков Ке́дми''' (еврей.יעקב קדמי&#x200E;; төрөхдөө ''Я́ков Ио́сифович Казако́в''; 1947 оны 3-р сарын 5-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн) — израилийн төрийн зүтгэлтэн, дипломат, хуучин ЗХУ-ын орон зай дахь еврейчүүдтэй холбоо тогт..." 867676 wikitext text/x-wiki [[Файл:Yakov Kedmi 02.jpg|thumb|Яков Кедми, 2017 он.]] '''Я́ков Ке́дми''' (еврей.יעקב קדמי&#x200E;; төрөхдөө ''Я́ков Ио́сифович Казако́в''; 1947 оны 3-р сарын 5-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн) — израилийн төрийн зүтгэлтэн, дипломат, хуучин ЗХУ-ын орон зай дахь еврейчүүдтэй холбоо тогтоох зорилготой "Натив" албаны удирдагч (1992—1999). 1969 онд тэрээр Израил нүүж очсон бөгөөд Йом Киппурын дайнд оролцож, ирээдүйн Израилийн Ерөнхий сайд [[Эхуд Барак|Эхуд Барактай]] нэг танкийн батальонд алба хааж байжээ. Тэрээр Израилийн Гадаад хэргийн яамны Оросын хэлтэст удирдах албан тушаал хашиж байжээ. 2010-аад оноос хойш тэрээр Оросын телевиз, радиод улс төрийн тайлбар хийж, голчлон Владимир Соловьевын нэвтрүүлэгт оролцож байна. 2023 оны 2-р сарын 25-нд [[Европын Холбоо]] түүнийг Кремлийн суртал ухуулга тарааж, Оросын Украины эсрэг түрэмгийллийг зөвтгөсөн хэргээр хувийн хориг арга хэмжээ авсан байна. == Намтар == Яков Казаков 1947 оны 3-р сарын 5-нд Москва хотод инженер, техникийн ажилтны гэр бүлд төрсөн. Тэрээр 3 хүүхдийн ууган нь байсан тул үйлдвэрт бетон арматурын ажилтан хийж байхдаа Тээврийн дээд сургуульд эчнээгээр суралцсан байна. 1967 оны 2-р сарын 19-нд тэрээр Москва дахь Израилийн [[Элчин сайдын яам|Элчин сайдын яаманд]] очиж, Израиль руу цагаачлах хүсэлтэй байгаагаа мэдэгджээ. Элчин сайдын яамны ажилтан Амикам Яков Казаковын үйлдэл нь КГБ-ын өдөөн хатгалга байсан гэж сэжиглэж, Израиль руу цагаачлахад татгалзсан хариу өгчээ. 7 хоногийн дараа Казаков Элчин сайдын яаманд дахин очиход Амикам түүнд Израиль руу цагаачлах материал, маягтыг бөглүүлэхээр өгчээ. 1967 оны 6-р сарын 11-нд ЗХУ "Зургаан өдрийн дайн"-ы улмаас Израильтай дипломат харилцаагаа тасалснаа зарласан өдөр Яков Казаков Зөвлөлтийн иргэншлээсээ олон нийтийн өмнө татгалзаж, Израиль руу цагаачлах зөвшөөрөл хүссэн байна. Тэр өдөр тэрээр мөн Москва дахь Америкийн Элчин сайдын яаманд очиж, консултай уулзаж Израиль руу гарах талаар ярилцжээ. [[ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хороо]] /КГБ/ Яков Казаковыг нийгмээс тусгаарлахын тулд Зөвлөлтийн армид элсүүлэхийг санал болгосон боловч тэрээр Израилийг өөрийн эх орон гэж үздэг учраас зөвхөн [[Израилын Батлан Хамгаалах Хүчин|Израилын Батлан ​​​​хамгаалах хүчинд]] алба хаахад бэлэн байгаа гэдгээ мэдэгдэв. Зөвлөлтийн цэргүүд Чехословак руу довтолсонтой холбогдуулан түүний цэрэг татлагыг хойшлуулсан. 1969 оны 2-р сард тэрээр Израиль руу цагаачлах зөвшөөрөл авч, 2 долоо хоногийн дотор Зөвлөлт Холбоот Улсаас гарахыг тушаал авчээ. Тэрээр Израилд очоод сэтгүүлч (хожим нь парламентын гишүүн) Геула Коэн, парламентын гишүүн Шуламит Алони болон "Сионы хоригдлууд" байгууллагыг үүсгэн байгуулсан бусад хүмүүсийн хамт Зөвлөлтийн еврейчүүдийг эх оронд нь буцаахыг дэмжсэн нийгмийн хөдөлгөөний идэвхтэн байв. 1970 онд ЗХУ түүний гэр бүлийг Израиль руу цагаачлахыг зөвшөөрөхөөс татгалзсаны дараа тэрээр Нью-Йорк хотын НҮБ-ын байрны өмнө өлсгөлөн зарлажээ. Эцэг эх нь Израильд ирсний дараа тэрээр 1970 оны 8-р сарын 4-нд Израилийн Батлан ​​​​хамгаалах хүчинд сайн дураараа цэргийн хуягт танкийн корпуст алба хаажээ. Зэвсэгт хүчний офицеруудын академид суралцаж байхдаа хотын тулалдааныг хамарсан "Санаачилга" сургуулилтын үеэр миномёт буудаж байхдаа чихэндээ хүнд гэмтэл авчээ. Тэрээр албан ёсоор цэргийн хөгжлийн бэрхшээлтэй гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн боловч Израилийн Батлан ​​​​хамгаалах хүчнээс гарахаас татгалзаж, хуягт тагнуулын офицероор дахин сургагдаж, эцэст нь "Эгоз" тусгай хүчний тагнуулын сургуульд элссэн оржээ. Тэрээр Йом Киппурын дайнд оролцож, Хуягт Бригадын 100 дахь Танкийн батальоны тагнуулын хэлтсийн дарга, үйл ажиллагааны нэгжийн даргаар ажиллаж байхдаа ирээдүйн Жанжин штабын дарга, Израилийн Ерөнхий сайд болох батальоны командлагч [[Эхуд Барак|Эхуд Баракийн]] танкийн багийн гишүүн байжээ. Түүнийг биечлэн таньж, дайны үеэр тулалдаанд нэг танканд тулалдаж байсан нь Яков Кедмигийн дараагийн карьерт ихээхэн хэрэг болсон байна. Дараа нь тэрээр Израмлын Технологийн дээд сургуульд суралцаж, [[Тел-Авивын Их Сургууль]] болон Үндэсний аюулгүй байдлын коллежийг төгссөн. Сургуулиа төгссөний дараа тэрээр "Эль Аль" агаарын тээврийн компанийн аюулгүй байдлын ажилтнаар ажилласан. 1977 оны 2-р хагаст Ерөнхий сайд [[Менахем Бегин|Менахем Бегиний]] санал болгосноор тэрээр Зөвлөлтийн блокийн орнуудаас еврейчүүдийг хууль бусаар цагаачлуулах асуудлыг хариуцдаг "Натив" албанд ажиллаж эхэлсэн. 1978 оны 5-р сарын 1-нд тэрээр Вена дахь цагаачлалын дамжин өнгөрөх төвд ажиллаж эхэлсэн бөгөөд нэгэн зэрэг овогоо "Кедми" гэдэг еврей хувилбар болгон өөрчилжээ. Кедми Израилийн Гадаад хэргийн яаманд дипломат нэр дор тагнуулын ажилтнаар ажиллаж байсан. Кедми Гадаад хэргийн яамны ажилтнуудтай бараг үргэлж зөрчилддөг байсан бөгөөд тэднийг "Натив" эсвэл [[Моссад]] зэрэг тагнуулын байгууллагуудтай харьцуулахад "үр дүнгүй ажилтнууд" гэж үздэг байв. 1990-1992 онд тэрээр "Натив" албаны дэд захирлаар, 1992-1999 онд захирлаар ажиллаж байжээ. Яков Кедми Натив албыг удирдаж байх хугацаанд тагнуулын алба ТУХН/ЗХУ-аас ирсэн цагаачдын тусламжтайгаар Израилийн хүн амыг 1 сая гаруй хүнээр нэмэгдүүлж чадсан байна. Натив албаны санхүүгийн бүрэн аудитаар хэд хэдэн ноцтой зөрчил илэрсэн бөгөөд аудиторууд Нативын ажилд авах зардлыг эсэргүүцэж эхэлсэн нь хэд хэдэн шүүхийн хэрэг үүсгэхэд хүргэсэн. 1999 онд Натив албаны үйл ажиллагааг бодитоор татан буулгах тухай зарласан нь Яков Кедмиг огцрохыг зайлшгүй болгосон. Улмаар Натив нь Израилийн Гадаад хэргийн яамны хэлтэс болсон. == Бүтээлүүд == Яков Кедми "Найдваргүй дайн" ([[Еврей хэл|еврей:]] מלחמות אבודות‎) нэртэй дурсамж номоо хэвлүүлжээ. Энэ номондоо Кедми [[Юрий Андропов|Юрий Андроповыг]] магтан: "Андропов бол бүрэн итгэл үнэмшилтэй коммунист байсан ч намын бусад ихэнх нөхдөөсөө илүү ухаалаг, бодлоготой байсан" гэжээ. 2017 онд Яков Кедмигийн "Харилцан яриа" номыг Евгений Сатановскийтэй хамтран хэвлүүлжээ. 2020 онд Яков Кедми "Нууц пүршүүд" /[[Орос хэл|орос.]] ''Тайные пружины''/ номоо хэвлүүлсэн ажээ. f97r61etkx6ky7e0djjtpga4jxjpe7y Өвөр Монголын багшийн их сургууль 0 148152 867698 2026-08-30T08:18:00Z Baatar.b.90 106205 Хуудас үүсгэв: "'''Өвөр Монголын багшийн их сургууль''' (товч. '''ӨМБИС'''; хятад. 内蒙古师范大学; англи. ''Inner Mongolia Normal University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Хөххот хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1952 онд байгуулагдсан. Энэ нь Өвөр Монголд багш б..." 867698 wikitext text/x-wiki '''Өвөр Монголын багшийн их сургууль''' (товч. '''ӨМБИС'''; хятад. 内蒙古师范大学; англи. ''Inner Mongolia Normal University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Хөххот хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1952 онд байгуулагдсан. Энэ нь Өвөр Монголд багш бэлтгэдэг гол сургуулиудын нэг юм. [[Файл:Honder College Main Gate.jpg|thumb|Өвөр Монголын багшийн их сургуулийн харьяа Хондер коллежийн үүд, Хөххот]] [[Файл:Hohhot montage.png|thumb|Сургууль байрлах Хөххот хот]] == Үндсэн мэдээлэл == Төрөл: төрийн өмчит багшийн их сургууль Байршил: Хөххот Байгуулагдсан он: 1952 Цахим хуудас: https://www.imnu.edu.cn == Түүх == Тус сургууль 1952 онд Улаанхот хотод '''Өвөр Монголын багшийн дээд сургууль''' нэртэйгээр байгуулагдсан. 1954 онд сургуулийг Хөххот руу нүүлгэсэн. 1982 онд нэрийг нь '''Өвөр Монголын багшийн их сургууль''' болгон өөрчилсөн. 2000 онд Өвөр Монголын боловсролын дээд сургууль нэгдсэн. 2006 онд докторын зэрэг олгох эрх авсан. == Бүтэц == Тус сургууль Хөххотын Сайхан дүүрэг болон Шэнлэ дэх хоёр кампустай. Үндсэн сургууль, коллежуудад дараах нэгжүүд багтана: Боловсролын сургууль Монгол судлалын сургууль Утга зохиолын сургууль Түүх, соёлын сургууль Гадаад хэлний сургууль Математик, байгалийн ухааны сургуулиуд == Эх сурвалж == [https://www.imnu.edu.cn/xxgk/xxjj.htm Өвөр Монголын багшийн их сургуулийн албан ёсны танилцуулга] [https://www.imnu.edu.cn Өвөр Монголын багшийн их сургуулийн цахим хуудас] == Зураг == [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Honder_College_Main_Gate.jpg File:Honder College Main Gate.jpg] — ӨМБИС-ийн харьяа Хондер коллежийн үүд Хөххотын зургийг байршлыг харуулахад ашиглаж болно. Хэрэв ''Hohhot montage.png'' файл байхгүй бол [[:commons:Category:Hohhot]] дотроос өөр зураг сонгоно. m8djhqajgovdhx26rfz5dtv0cz224qi 867699 867698 2026-08-30T08:19:15Z Baatar.b.90 106205 867699 wikitext text/x-wiki '''Өвөр Монголын багшийн их сургууль''' (товч. '''ӨМБИС'''; хятад. 内蒙古师范大学; англи. ''Inner Mongolia Normal University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Хөххот хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1952 онд байгуулагдсан. Энэ нь Өвөр Монголд багш бэлтгэдэг гол сургуулиудын нэг юм. [[Файл:Honder College Main Gate.jpg|thumb|Өвөр Монголын багшийн их сургуулийн харьяа Хондер коллежийн үүд, Хөххот]] == Үндсэн мэдээлэл == Төрөл: төрийн өмчит багшийн их сургууль Байршил: Хөххот Байгуулагдсан он: 1952 Цахим хуудас: https://www.imnu.edu.cn == Түүх == Тус сургууль 1952 онд Улаанхот хотод '''Өвөр Монголын багшийн дээд сургууль''' нэртэйгээр байгуулагдсан. 1954 онд сургуулийг Хөххот руу нүүлгэсэн. 1982 онд нэрийг нь '''Өвөр Монголын багшийн их сургууль''' болгон өөрчилсөн. 2000 онд Өвөр Монголын боловсролын дээд сургууль нэгдсэн. 2006 онд докторын зэрэг олгох эрх авсан. == Бүтэц == Тус сургууль Хөххотын Сайхан дүүрэг болон Шэнлэ дэх хоёр кампустай. Үндсэн сургууль, коллежуудад дараах нэгжүүд багтана: Боловсролын сургууль Монгол судлалын сургууль Утга зохиолын сургууль Түүх, соёлын сургууль Гадаад хэлний сургууль Математик, байгалийн ухааны сургуулиуд == Эх сурвалж == [https://www.imnu.edu.cn/xxgk/xxjj.htm Өвөр Монголын багшийн их сургуулийн албан ёсны танилцуулга] [https://www.imnu.edu.cn Өвөр Монголын багшийн их сургуулийн цахим хуудас] == Зураг == [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Honder_College_Main_Gate.jpg File:Honder College Main Gate.jpg] — ӨМБИС-ийн харьяа Хондер коллежийн үүд Хөххотын зургийг байршлыг харуулахад ашиглаж болно. Хэрэв ''Hohhot montage.png'' файл байхгүй бол [[:commons:Category:Hohhot]] дотроос өөр зураг сонгоно. 4h261hjto2se8xr853nv97l07x38lub Өвөр Монголын үндэстний их сургууль 0 148153 867700 2026-08-30T08:20:40Z Enhtuya.ao 106206 Хуудас үүсгэв: "'''Өвөр Монголын үндэстний их сургууль''' (товч. '''ӨМҮИС'''; хятад. 内蒙古民族大学; англи. ''Inner Mongolia Minzu University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Тунляо хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1958 онд үүсэлтэй. 2000 онд гурван сургууль нэгдэн..." 867700 wikitext text/x-wiki '''Өвөр Монголын үндэстний их сургууль''' (товч. '''ӨМҮИС'''; хятад. 内蒙古民族大学; англи. ''Inner Mongolia Minzu University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Тунляо хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1958 онд үүсэлтэй. 2000 онд гурван сургууль нэгдэн одоогийн нэрээр байгуулагдсан. [[Файл:Location_of_Tongliao_Prefecture_within_Inner_Mongolia_(China).png|thumb|Сургууль байрлах Тунляо хот, Өвөр Монгол]] == Үндсэн мэдээлэл == Төрөл: төрийн өмчит үндэстний их сургууль Байршил: Тунляо Байгуулагдсан он: 1958 Цахим хуудас: https://www.imun.edu.cn == Түүх == Тус сургуулийн үндэс 1958 онд Тунляод байгуулагдсан багш, эмнэлэг, мал аж ахуйн сургуулиудаас эхэлсэн. Дараа нь эдгээр сургуулиуд '''Өвөр Монголын үндэстний багшийн дээд сургууль''', '''Өвөр Монголын монгол анагаах ухааны дээд сургууль''', '''Жирим мал аж ахуйн дээд сургууль''' болон өргөжсөн. 2000 онд гурвыг нь нэгтгэж '''Өвөр Монголын үндэстний их сургууль''' байгуулсан. 1998 онд магистр, 2021 онд доктор олгох эрх авсан. == Бүтэц == Тус сургууль Холингол болон Шармөрөн гэсэн хоёр кампустай. Үндсэн сургууль, коллежуудад дараах нэгжүүд багтана: Монгол судлалын сургууль Монгол анагаах ухааны сургууль Боловсролын сургууль Утга зохиол, түүхийн сургууль Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн сургууль Анагаах ухааны сургууль == Эх сурвалж == [https://www.imun.edu.cn Өвөр Монголын үндэстний их сургуулийн цахим хуудас] [[:zh:内蒙古民族大学|Хятад Википедиа: Өвөр Монголын үндэстний их сургууль]] == Зураг == [[c:Category:Tongliao|Category:Tongliao]] — Тунляо хотын зураг сонгож болно Одоогоор сургуулийн үндсэн кампусын чөлөөт зураг Commons дээр ховор. rusf754l37eczexx6hpw3n20v7jgcko Өвөр Монголын хөдөө аж ахуйн их сургууль 0 148154 867701 2026-08-30T08:22:56Z Baatar.b.90 106205 Хуудас үүсгэв: "'''Өвөр Монголын хөдөө аж ахуйн их сургууль''' (товч. '''ӨМХААИС'''; хятад. 内蒙古农业大学; англи. ''Inner Mongolia Agricultural University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Хөххот хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1952 онд үүсэлтэй. 1999 онд одоогийн нэр..." 867701 wikitext text/x-wiki '''Өвөр Монголын хөдөө аж ахуйн их сургууль''' (товч. '''ӨМХААИС'''; хятад. 内蒙古农业大学; англи. ''Inner Mongolia Agricultural University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Хөххот хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1952 онд үүсэлтэй. 1999 онд одоогийн нэрээр байгуулагдсан. [[Файл:Imau-campus-library.jpg|thumb|Өвөр Монголын хөдөө аж ахуйн их сургуулийн номын сан]] == Үндсэн мэдээлэл == Төрөл: төрийн өмчит хөдөө аж ахуйн их сургууль Байршил: Хөххот Байгуулагдсан он: 1952 Цахим хуудас: https://www.imau.edu.cn == Түүх == 1952 онд Хөххотод '''Өвөр Монголын мал эмнэлэг, мал аж ахуйн дээд сургууль''' байгуулагдсан. Энэ нь Өвөр Монголын анхны бакалаврын сургуулиудын нэг юм. 1958 онд '''Өвөр Монголын ойн дээд сургууль''' байгуулагдсан. 1960 онд мал эмнэлэг, мал аж ахуйн сургуулийг '''Өвөр Монголын хөдөө, мал аж ахуйн дээд сургууль''' гэж нэрлэсэн. 1999 онд хөдөө, мал аж ахуй болон ойн хоёр сургуулийг нэгтгэж '''Өвөр Монголын хөдөө аж ахуйн их сургууль''' болгосон. == Бүтэц == Тус сургуулийн үндсэн кампус Хөххотын Сайхан дүүрэгт байрлана. Үндсэн сургууль, коллежуудад дараах нэгжүүд багтана: Мал аж ахуйн сургууль Мал эмнэлгийн сургууль Хөдөө аж ахуйн сургууль Ойн сургууль Байгаль орчин, экологийн сургууль Хүнсний шинжлэх ухааны сургууль == Эх сурвалж == [https://www.imau.edu.cn/ndgk.htm Өвөр Монголын хөдөө аж ахуйн их сургуулийн албан ёсны танилцуулга] [https://www.imau.edu.cn Өвөр Монголын хөдөө аж ахуйн их сургуулийн цахим хуудас] == Зураг == [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Imau-campus-library.jpg File:Imau-campus-library.jpg] — сургуулийн номын сан, 2009 он nner73jwcuk3embar9z8pzp9t9ke43v Өвөр Монголын анагаах ухааны их сургууль 0 148155 867702 2026-08-30T08:24:45Z Enhtuya.ao 106206 Хуудас үүсгэв: "'''Өвөр Монголын анагаах ухааны их сургууль''' (товч. '''ӨМАУИС'''; хятад. 内蒙古医科大学; англи. ''Inner Mongolia Medical University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Хөххот хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1956 онд байгуулагдсан. 2012 онд одоогийн н..." 867702 wikitext text/x-wiki '''Өвөр Монголын анагаах ухааны их сургууль''' (товч. '''ӨМАУИС'''; хятад. 内蒙古医科大学; англи. ''Inner Mongolia Medical University'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Хөххот хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1956 онд байгуулагдсан. 2012 онд одоогийн нэрээ авсан. [[Файл:Location of Hohhot Prefecture within Inner Mongolia (China).png|thumb|Сургууль байрлах Хөххот хот]] == Үндсэн мэдээлэл == Төрөл: төрийн өмчит анагаах ухааны их сургууль Байршил: Хөххот Байгуулагдсан он: 1956 Цахим хуудас: https://www.immu.edu.cn == Түүх == Тус сургууль 1956 онд '''Өвөр Монголын анагаах ухааны дээд сургууль''' нэртэйгээр байгуулагдсан. 1958 онд ӨМӨЗО-ны харьяанд шилжсэн. 1978 онд магистрант элсүүлж эхэлсэн. 1981 онд магистр олгох эрх авсан. 2012 онд нэрийг нь '''Өвөр Монголын анагаах ухааны их сургууль''' болгон өөрчилсөн. 2018 онд доктор олгох эрх авсан. == Бүтэц == Тус сургууль Хөххотод Алтаншан, Шинхуа, Шилийн гол гэсэн гурван кампустай. Үндсэн сургууль, коллежуудад дараах нэгжүүд багтана: Үндсэн анагаах ухааны сургууль Монгол анагаах ухааны сургууль Эмийн сургууль Хятад анагаах ухааны сургууль Нийгмийн эрүүл мэндийн сургууль Сувилахуйн сургууль == Эх сурвалж == [https://www.immu.edu.cn Өвөр Монголын анагаах ухааны их сургуулийн цахим хуудас] [https://zh.wikipedia.org/wiki/内蒙古医科大学 Хятад Википедиа: Өвөр Монголын анагаах ухааны их сургууль] == Зураг == [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Hohhot Category:Hohhot] — Хөххотын зураг сонгож болно Одоогоор сургуулийн үндсэн кампусын чөлөөт зураг Commons дээр ховор. phibj040kqnhgvnyesyyn5egwit4w77 Өвөр Монголын шинжлэх ухаан технологийн их сургууль 0 148156 867704 2026-08-30T08:27:35Z Enhtuya.ao 106206 Хуудас үүсгэв: "'''Өвөр Монголын шинжлэх ухаан технологийн их сургууль''' (товч. '''ӨМШУТИС'''; хятад. 内蒙古科技大学; англи. ''Inner Mongolia University of Science and Technology'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Бугат хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1956 онд үүсэлтэй. 200..." 867704 wikitext text/x-wiki '''Өвөр Монголын шинжлэх ухаан технологийн их сургууль''' (товч. '''ӨМШУТИС'''; хятад. 内蒙古科技大学; англи. ''Inner Mongolia University of Science and Technology'') нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Бугат хотод байрлах төрийн өмчит их сургууль юм. Тус сургууль 1956 онд үүсэлтэй. 2003 онд одоогийн нэрээ авсан. [[Файл:Location of Baotou Prefecture within Inner Mongolia (China).png|thumb|Сургууль байрлах Бугат хот]] == Үндсэн мэдээлэл == Төрөл: төрийн өмчит техникийн их сургууль Байршил: Бугат Байгуулагдсан он: 1956 Цахим хуудас: https://www.imust.edu.cn == Түүх == 1956 онд Бугат хотод төмөрлөг болон барилгын сургууль байгуулагдсан. 1958 онд хоёрыг нь нэгтгэж '''Бугаттын политехник дээд сургууль''' болгосон. 1960 онд нэрийг нь '''Бугаттын төмөрлөгийн дээд сургууль''' гэж өөрчилсөн. 1998 онд ӨМӨЗО-ны харьяанд шилжсэн. 2000 онд нүүрсний сургууль нэгдсэн. 2003 онд '''Өвөр Монголын шинжлэх ухаан технологийн их сургууль''' болсон. 2013 онд доктор олгох эрх авсан. == Бүтэц == Тус сургууль Бугаттын Хүндулун дүүрэгт байрлана. Үндсэн сургууль, коллежуудад дараах нэгжүүд багтана: Металлургийн сургууль Уул уурхайн сургууль Материал судлалын сургууль Механик инженерчлэлийн сургууль Ховор шороо, материалын сургууль Барилга, архитектурын сургууль == Эх сурвалж == [https://www.imust.edu.cn/xxgk/xqgl.htm Өвөр Монголын шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийн албан ёсны танилцуулга] [https://www.imust.edu.cn Өвөр Монголын шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийн цахим хуудас] == Зураг == [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Baotou Category:Baotou] — Бугат хотын зураг сонгож болно Одоогоор сургуулийн үндсэн кампусын чөлөөт зураг Commons дээр ховор. lpxiqqm3hecufpbtngs4z6mugrvisjg SBN телевиз 0 148157 867718 2026-08-30T10:52:14Z ~2026-45794-30 106963 Sbn.mn 867718 wikitext text/x-wiki English: SBN Television mongolia (Supervision Broadcasting Network) Монгол: SBN телевиз SBN телевиз нь монгол улсын хэмжээнд цацагддаг өргөн нэвтрүүлгийн суваг бөгөөд энэхүү сувгийн хөтөлбөр нь энтертайнмент болон цэнгээнт хүүхдийн танин мэдэхүйн гадаадын ба мэдээллийн хөтөлбөр болон дотоод гадаадын уран сайхны олон ангит киноны нэвтрүүлэг цацдаг суваг бөгөөд анхны эфир нь 2006 оны 7-р сарын эхэнд туршилтын нэвтрүүлгээ бэлтгэж 8-р сарын 26-ны өдөр албан ёсоор анхны эфир болон нэвтрүүлгээ хийж эхэлсэн билээ. elx5rbvj8nnakb7z19c5ooj8ggxzx18 Тэнгэр телевиз 0 148158 867719 2026-08-30T10:57:33Z ~2026-45794-30 106963 Tngr.tv 867719 wikitext text/x-wiki Тэнгэр телевиз нь монгол улсын хэмжээнд цацагддаг өргөн нэвтрүүлгийн телевиз залуучуудад зориулсан хөтөлбөр бүхий нийгмийн хандлагад зориулсан хөтөлбөрүүд үйл явдлын мэдээллийн хөтөлбөрүүд шуурхайн мэдээ хүргэдэг нийгмийн хандлагын сэдэвтэй суваг анхны нэвтрүүлэг нь 2022 оны 1-р сарын 1-ны өдөр Буухиа ярилцлагын нэвтрүүлэг хийж цацсан нь тэнгэр телевизийн суурь тавигдсан ба үүнээс өмнөхөн 2021 оны 7-р сарын эхэнд гэхэд Тэнгэрлиг Медиа Групп монголын анхны медиа хувьцаат компани байгуулагдсан түүхтэй. 0wu2bddnjwhipe54fkix1jc7m8bs77g 867720 867719 2026-08-30T10:58:09Z Quinlan83 70998 Requesting deletion 867720 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Тэнгэр телевиз нь монгол улсын хэмжээнд цацагддаг өргөн нэвтрүүлгийн телевиз залуучуудад зориулсан хөтөлбөр бүхий нийгмийн хандлагад зориулсан хөтөлбөрүүд үйл явдлын мэдээллийн хөтөлбөрүүд шуурхайн мэдээ хүргэдэг нийгмийн хандлагын сэдэвтэй суваг анхны нэвтрүүлэг нь 2022 оны 1-р сарын 1-ны өдөр Буухиа ярилцлагын нэвтрүүлэг хийж цацсан нь тэнгэр телевизийн суурь тавигдсан ба үүнээс өмнөхөн 2021 оны 7-р сарын эхэнд гэхэд Тэнгэрлиг Медиа Групп монголын анхны медиа хувьцаат компани байгуулагдсан түүхтэй. 7u83hlpkk2ehfo8v70zi6hzvmlk1qny Танин мэдэхүйн суваг 0 148159 867721 2026-08-30T11:01:41Z ~2026-45794-30 106963 Tmtv.mn 867721 wikitext text/x-wiki ТМ телевиз нь монгол улсын хэмжээнд цацагддаг өргөн нэвтрүүлгийн суваг ба одоогоор монгол улсын болон дэлхийн улс үндэстний тухай тайлбарт мэдээлэл хүргэдэг оюунлаг танин мэдэхүйн сэдэвтэй телевиз юм <ref>{{Cite web |title=ТМ Телевиз |url=https://tmtv.mn/ |access-date=2026-08-30 |website=tmtv.mn |language=en}}</ref> Анхны нэвтрүүлэг ; 2006.04.01 thivcrjgyrgr59xcylbe8z9aib50crg 867722 867721 2026-08-30T11:03:16Z Veritas Sapientiae 80911 Requesting deletion 867722 wikitext text/x-wiki {{delete|Spam}} __NOINDEX__ТМ телевиз нь монгол улсын хэмжээнд цацагддаг өргөн нэвтрүүлгийн суваг ба одоогоор монгол улсын болон дэлхийн улс үндэстний тухай тайлбарт мэдээлэл хүргэдэг оюунлаг танин мэдэхүйн сэдэвтэй телевиз юм <ref>{{Cite web |title=ТМ Телевиз |url=https://tmtv.mn/ |access-date=2026-08-30 |website=tmtv.mn |language=en}}</ref> Анхны нэвтрүүлэг ; 2006.04.01 1liaqywqz6sdsvyw2fa7afbiz0nhvqb 867723 867722 2026-08-30T11:05:12Z Veritas Sapientiae 80911 [[Special:Contributions/Veritas Sapientiae|Veritas Sapientiae]] ([[User talk:Veritas Sapientiae|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:~2026-45794-30|~2026-45794-30]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 867721 wikitext text/x-wiki ТМ телевиз нь монгол улсын хэмжээнд цацагддаг өргөн нэвтрүүлгийн суваг ба одоогоор монгол улсын болон дэлхийн улс үндэстний тухай тайлбарт мэдээлэл хүргэдэг оюунлаг танин мэдэхүйн сэдэвтэй телевиз юм <ref>{{Cite web |title=ТМ Телевиз |url=https://tmtv.mn/ |access-date=2026-08-30 |website=tmtv.mn |language=en}}</ref> Анхны нэвтрүүлэг ; 2006.04.01 thivcrjgyrgr59xcylbe8z9aib50crg Суданы иргэний дайн (2023–одоо үе) 0 148160 867724 2026-08-30T11:08:12Z ~2026-45794-30 106963 Хуудас үүсгэв: "(English: Sudan Civil War) Суданы иргэний дайн нь 2023 онд эхэлсэн ба тухайн улсуудын удирдлага нь шашин хоорондын мөргөлдөөн эсвэл дипломат харилцааны асуудлаас болж үүссэн дайн болоод байна." 867724 wikitext text/x-wiki (English: Sudan Civil War) Суданы иргэний дайн нь 2023 онд эхэлсэн ба тухайн улсуудын удирдлага нь шашин хоорондын мөргөлдөөн эсвэл дипломат харилцааны асуудлаас болж үүссэн дайн болоод байна. srndzk8bdsu00crfgj004cwtuj0ph1a