Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4675 870189 842165 2026-09-19T02:42:45Z Avirmed Batsaikhan 53733 870189 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Зохиолч | нэр = Бэгзийн Явуухулан | зураг = YavuuhulanB.jpg | хэмжээ = 200px | зургийн тайлбар = | жинхэнэ нэр = | нууц нэр = | төрсөн огноо = [[1929 он]]ы [[3 сарын 15]] | төрсөн газар = [[Завхан аймаг]], [[Алдархаан сум#19-20-р зууны үе|Жавхлант сум]] | нас барсан огноо = [[1982 он]]ы [[2 сарын 17]] | нас барсан газар = Улаанбаатар | мэргэжил = Яруу найрагч | яс үндэс = Халх | иргэний харъяалал = Монгол Улс | боловсрол = Дээд | төрөл = Яруу найраг | субъект = | урсгал =реализм | хамтрагч = | залгамжлагч = | шагналууд = [[Төрийн шагнал]] 1964 он, [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] 1979 он | гарын үсэг = | вэбсайт = }} [[Файл:Yavuukhulan Statue.jpg|thumb|250px|Явуухулангийн хөшөө]] [[Файл:Poet_Begz_Yavuuhulan_monument_Mongolia.jpg|thumb|250px|Явуухулангийн цэцэрлэгт хүрээлэнд байрлах хөшөө нь.]] '''Бэгзийн Явуухулан''' ([[1929 он]]ы [[3 сарын 19|гуравдугаар сарын 15]]-нд [[Алдархаан сум#19-20-р зууны үе|Хантайшир уулын аймаг]] [[Алдархаан сум#19-20-р зууны үе|Отгонхайрхан уулын хошуу]] буюу өнөөгийн [[Завхан аймаг|Завхан аймгийн]] [[Алдархаан сум]]анд төрж, [[1982 он]]ы [[2 сарын 17|хоёрдугаар сарын 19]]-нд [[Улаанбаатар]]т нас барсан) нь [[XX зууны манлай]] их яруу найрагч байв. Залуучуудын үнэн, Улаанбаатарын мэдээ сонинд сурвалжлагч, хариуцлагатай эрхлэгч, МЗЭ-ийн хороонд яруу найргийн зөвлөлийн эрхлэгч, нарийн бичгийн дарга, мэргэжлийн зохиолчоор ажиллаж байсан. ХХ зууны Монголын яруу найрагт иргэний уянгын шинэ чиглэл бий болгосон төлөөлөгч. 1964 онд ''«Би хаана төрөв», «Сохор зоосны дууль», «Пионер», «Түлээчин», «Анхны цас»'' зохиолоороо Төрийн шагнал хүртжээ. == Намтар == Б.Явуухулан нь Завхан аймгийн [[Алдархаан сум|Алдархаан суманд]] 1929 оны 3-р сарын 15-нд төрсөн. Сумандаа бага сургууль төгссөн. Тэрбээр 1945-1949 онд дүү Бэгзийн Монхоогийн хамт Улаанбаатарт Санхүүгийн техникумд сурч төгсөөд [[Архангай аймаг|Архангай аймагт]] ажиллаж амьдрах болсон. Дүү Бэгзийн Монхоо, зохиолч [[Цэвэгмидийн Гайтав|Ц.Гайтав]] 3-лаа монгол гэрт 5 жил гаруй амьдарч байжээ. Санхүүгийн сургуулийн оюутан Б.Явуухулан 1949 онд анхны шүлгээ нийтлүүлснээс хойш 1950 онд “Бидний хүсэл”, 1952 онд “Цэнхэр мандлын тэнгэр дор” хэмээх хоёр ном хэвлүүлсэн. 1950-1954 онд "Залуучуудын үнэн" сонины сурвалжлагчаар ажилласан. 1954 онд [[Москва]] хот дахь [[Максим Горький|А.М.Горькийн]] нэрэмжит Утга зохиолын дээд сургуульд, дүү Б.Монхоо нь Москва хот дахь Тимирязевийн нэрэмжит ХАА-н Академид тус тус суралцахаар явсан. Дэлхийн утга зохиолын нэгэн их голомт болсон энэ сургуульд суралцсан жилүүд бол Б.Явуухулангийн уран бүтээлийн цэцэглэлтийн онцгой үе юм. Тэрээр 1959 онд Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуулийг Зөвлөлтийн нэрт яруу найрагч '''[[Лев Ошанин|Лев Ошанины]]''' удирдлага дор төгсчээ. 1959 онд орос хэлээр хэвлэгдсэн “Лирика" /уянгын шүлэг/, монгол хэлээр хэвлэгдсэн “Мөнгөн хазаарын чимээ” номууд нь түүнийг яруу найргийн ертөнцөд утга уянгын онцгой содон найрагч орж ирснийг зарласан байна. Монголын эртний туульс, ардын урт дуу, үлгэр домог, уламжлалт яруу найргийн үр шимээр амалсан найрагч өрнө дахины утга зохиолын сонгодог өв уламжлалаас суралцах хүртэлх зам харгуй бол түүний яруу найргийн их нүүдэл байсан юм. 1964 онд [[Төрийн шагнал|Монгол Улсын Төрийн шагнал]], 1979 онд [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн|Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн цол]] хүртжээ. Тэрээр 1982 онд ертөнцийн жамаар нас баржээ. Гэргий Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын харьяат Жигжидийн Адьяа, ууган хүү Явуухулангийн Энхээ /1950/, Явуухулангийн Амар. ==Уран бүтээлийн товчоон (товчхон)== *1955 онд (26 нас) Би чамд хайртай шүлгээ *1957 онд (28 нас) Туулын урсгал шөнөдөө сайхансан *1959 онд (30 нас) Алаг дэлхийд төрсөн минь учиртай, Мөнгөн хазаарын чимээ, [[Хар-Ус нуурын шагшуурга]] шүлгээ *1959 онд (30 нас) Би хаана төрөө вэ? *1960 онд (31 нас) Мөнгөн хазаарын чимээ номоо *1964 онд (35 нас) Монгол Улсын төрийн шагнал *1969 онд (41 нас) Тэхийн зогсоол *1972 онд (43 нас) Вансэмбэрүү *1973 онд (44 нас) [[Зөвхөн Монголдоо]] шүлгээ *1977 онд (48 нас) Үлэмжийн сайхан хорвоо, Шүлэг минь -хүлэг минь шүлгээ *1978 онд (49 нас) Улаанбаатар хот шүлэг *1979 онд (50 нас) Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цол хүртжээ. *1960 оны үед Үнэн сонинд Цагаачийг цагаа хатгаж, цагаан морийг ногоо хатгана гэж Б.Ринченг гутаан доромжилж бичсэнийг өмгөөлөн Дорнын билэгт яруу найрагч Б.Явуухулан, Б.Ринченд зориулж 4 мөртөө 1966 онд бичжээ. <poem style="margin-left:3em;"> Зөвөөс болж зовсон амьдралын чинь зам дуусч Зөрж, хараалгасаар л яваад баатар чи орчлонг ОРХИНО. Харин тэгэхэд хаврын дэлхий амилан сэргэх мэт Хатан дэлхийд алдар чинь Амьдралаа эхэлнэ. </poem> == Б.Явуухулангийн зохиолууд == Б. Явуухулангийн уран бүтээлд түүний эхэн үеийн хайр сэтгэлийн шүлгүүд чухал байр эзэлнэ. <poem style="margin-left:3em;"> Зорин ирэх амрагаа хүлээхэд Морин төвөргөөн зүрхнээ хоногшино Шөнийн чимээгүй гадаа налайн Унийн углуургаар саран гэрэлтэнэ Өнчин дэрэн дээр нойр хулжсан Ухаангүй дурлалын урхинд байхад Мөнгөн хазаарын бүдэг чимээ Онгон зүрхийг цочоон баясгана. </poem> <center>{{Том зураг|The_Yavuuhulan_park2016-09-21_Mongolia.jpg|900|Б.Явуухулангийн цэцэрлэг 9-р сарын нартай өдрөөр}}</center> Яруу найрагч 1970 онд алтан саарийгаа бэлхүүс орчимоо задгайлсан энэтхэг хүүхний гоо сайхныг гайхаж шүлэг бичсэн бөгөөд судлаачид магтаж эхлэнгүүт монгол бүсгүйчүүд маань гомдчих вий хэмээн “'''Монгол бүсгүй'''” шүлгээ бичсэн байдаг. Энэ бол яруу найрагчийн ууч, өгөөмөр зан чанарыг илрэл юм. Б. Явуухулангийн хайр сэтгэлийн уянгын шүлгүүд бол хүний гоо сайхныг дээдэлсэн яруу найргийн улаан сарнай юм. Хожим нь 1979 онд бичсэн “Монгол шүлэг” хэмээх шүлэгтээ хайр сэтгэлийн дууллуудынхаа түүхийг хураангуйлан томьёолж <poem style="margin-left:3em;"> Бүсгүй хүн гэдэг Хүний эх нь учраас Бүх хүн төрөлхтөн Гоо сайхнаа авдаг байна. Бүсгүй хүн гэдэг бас Гоо сайхны эх учраас Бүхнээс илүү сайхнаа Өөртөө хадгалж байдаг байна... </poem> хэмээн бичсэн юм. Б. Явуухулангийн хайр сэтгэлийн уянгын шүлгүүд нь бүх цогцоороо бүсгүй хүнийг хайрлан дээдлэхүйн нэгэн их туульс мэт санагднам. Жинхэнэ яруу найрагчийн бүтээл бол эрээвэр хураавар бодол сэтгэгдэл, үйл явдлын тасархайнууд бус яруу сайхны түүх намтар утга агуулгын цогцлол байдаг нь ийм учиртай ажгуу. <center>{{Том зураг|B.Yavuuhulanngiin tsetserleg delgemel.JPG|900|Б.Явуухулангийн цэцэрлэг 1-р сарын шинэхэн цаснаар}}</center> Б. Явуухулан байгаль, эх нутаг, эцэг эх, хүмүүний ертөнц, ан амьтаныг энэрэх хайрлах үзэл санаагаа яруу найрагтаа нэвт шингээж үлдээсэн найрагч билээ. Түүний “Би хаана төрөө вэ”, “Алаг дэлхийд төрсөн минь учиртай”, “Одод усанд шумбадаг юм билээ”, “Гэрэлтэй газар дулаан”, “Миний араншин”, “Монголын дорнод тал”, “Тайхар чулуу” зэрэг олон шүлэг нь монгол уншигчдын хайр талархал, баяр бахархал, цээжнээ хоногших, сэтгэлээс ундрах уянга дууны оргих эх булаг мөн. Түүний “Би хаана төрөө вэ” хэмээх дууллыг монгол хүн бүр цээжээр уянгалуулан уншиж омог бахархлаа илэрхийлэх нь буй. <poem style="margin-left:3em;"> ...Цээлхэн дууны эгшгийг эзэгнэнхэн төрлөө би: Цэнхэр хадган дээрх мөнгөн аягатай сархданд Цээл сайхан эгшигтэй уртын дууны аянд Цэнгэх зовох хосолсон хүний хувь заяанд Цээлхэн дууны эгшгийг эзэгнэнхэн төрлөө би... </poem> Б. Явуухулан 1973 онд Ховд хотын цэцэрлэгт мод тарьжээ. Яруу найрагч өөрийн тарьсан модондоо зориулан бүүвэйн дуу зохиожээ. <poem style="margin-left:3em;"> ...Явуулын хүн дэргэд чинь ирж байг, Яахав намайг, тэд дурсан ярьж бай, Яруу найргийн мод, бүүвэй Явуухулангийн мод, бүүвэй! </poem> Хожим энэ мод тэнгэр баганадам өндөр болжээ. Явуугийн мод хэмээх нэрийг олж сүүдэрт нь залуу хос болзож, шүлэгчид яруу найргаа цуглаж уншдаг, Явуухуланг дурсан хундага өргөдөг болов. Яруу найргийн мод өөрийн түүх намтрыг бичсээр байна. Түүний адил Явуухулангийн найргийн утга уянга унших бүхий улам цэцэглэн навчилах мэт дэлгэрмүй.<br> Их найрагч Б. Явуухулангийн яруу найргийн өв дотор хамгийн хүндтэй байрыг эзлэх, хүчтэй шүлэг бол түүний “Тэхийн зогсоол” хэмээх дууль юм. 1969 онд бичсэн эл бүтээл нь монголын яруу найрагт төдийгүй, хүн төрөлхтөний яруу найргийн эрдэнэсийн алтан санд зүй ёсоор орох ёстой туурвил мөн.<br> Мэдээж энэ шүлэг яруу найрагчийн хувийн намтрын зурвас хэсэг юм. Үйл явдал хоёр шугамаар өрнөж байна. Эхнийх нь өвөлжөөний дулаан бууцнаас гарч нутаг сэлгэх гэж буй нүүдэлчин айл. Дараах нь орчлонгоос жам ёсоороо халих гэж буй янгирын тэх. Аль аль нь орчлонгийн явдал...<br> <poem style="margin-left:3em;"> ...Төрсний эцэст үхнэ гэдэг Амьтны ёс оо! Төрсөн нутгаа орхиноо гэдэг Амаргүй даваа!... </poem> ...Орчлон хорвоогийн мөнхийн зүй тогтол. Өтөлсөн янгир насны туйлд хүрээд өөрийнхөө төрсөн ууландаа эхээс унасан газраа ирж буй сэтгэл догдолж нулимс унагам учрал тохиолтой анчин таарчээ. Амьдын хорвоогийн тавилан заяа, өнгөрүүлсэн амьдрал, ууж ундаалсан бэлчээрээ сүүлчийн удаа харж ертөнцийн жам ёсны оргил дээр зогсох янгир бол зүгээр нэг ан амьтан бус түүний цаана байгал ээж амьд ертөнц тэр аяараа буй ажгуу. Амьд амьтан, эх нутаг хоёр учран золгох, хагацан салах уулзвар дээр ертөнц оршином. Хэзээ нэгэн өдөр хүмүүнийг ч бас янгирын адил эцсийн зогсоол нь хүлээж байдаг билээ. Тэхийн зогсоолыг дурандаад өдөржин хорвоог бясалгаж буй анчин, янгирын тэхийг үргэж цочоохоос эмээн нүүдэлээ хойшлуулан хорвоогийн жам ёсонд сүсэглэж суугаа хот айлынхан. Энэ бүх үйл явдал, өдөр хоногууд, сэтгэлийн шимшрэлийг зүрхэн дундуураа гаргаж буй бяцхан хүү буюу яруу найрагчийн бага нас, нүүдэлчний амьдралын жаргал зовлон, эх нутаг хийгээд шүтэлцээт бүхий л юмсыг энэрэн нигүүлсэх соёл, орчлонгийн үнэт агшинуудын гэгээн судар энэ гэлтэй. Янгирыг жам ёсоороо хальсны маргааш өглөө нь хот айл ачаалан нүүдэллэж “Тэхийн зогсоол”-ыг эргэж харж “Төрсөн нутаг минь” хэмээн өөртөө хэлж буй төгсгөлд ирэхэд өр нимгэн хэний боловч хоолой зангирч, аньсага чийгтэнэ. Явуухулан бол эх орон, байгал дэлхийн гайхамшигт дуучин, ертөнц өөрийгөө дуулуулахаар илгээсэн “алтан гургалдай” буюу. Явуухулангийн яруу найргийн амьдралын үлэмж хэсгийг түүний соён гэгээрүүлэх үйлс эзлэнэ. Тэрбээр Горькийн сургууль төгсч ирснийхээ дараа утга зохиолын оройн дээд сургууль байгуулах ажлыг санаачлан эхлүүлж, яруу найргийн уншлага зохиож, дэлхийн сонгодог яруу найргийн сор дээжээс орчуулан түгээж байлаа. Сергей Есенин, Омар Хайям, Гётегийн шүлгүүдийг орчуулж өрнө дахины яруу найргаас суралцаж, уншигч олондоо толилуулж байв. Дорно дахинаас Ли Байгийн шүлгүүд, Японы хайку шүлгээс орчуулж, өөрөө хайку маягаар шүлэг бичиж туршсан зэрэг нь чухам яруу найргийн соён гэгээрүүлэх үйлс байсан юм. Тэрбээр оросын яруу найрагчидтай гүн дотно нөхөрлөж Лев Ошанин багшийгаа монголд урьж ирүүлэн, Римма Казакава, Анатолий Софроновыг орчуулж, зөвлөлтийн болон тухайн үеийн социалист орнуудын зохиолчдын байгууллагуудтай нягт хамтран ажиллаж байв. Энэтхэг, Этиоп, Кубаар энх тайвны элчээр аялан явж олон сайхан шүлгээ туурвижээ. Их яруу найрагч бээр өөрийн яруу найргийн үйл амьдралд хоёр үе шаттай хөтөлбөр дэвшүүлсэн хэмээн ярих дуртай байв. Эхний хөтөлбөр нь 1959 онд бичсэн “Алаг дэлхийд төрсөн минь учиртай” хэмэх шүлэг юм. <poem style="margin-left:3em;"> Дуулим хорвоод төрсөн минь учиртай Дуулж суугаад ээжийнхээ уйлахыг нь үзэх гэж Дуунд тийм чадал шингэж байдгийг мэдээд Дуу өөрөө зохиож дуутай хамт амьдрах гэсэн юм би Дуулим хорвоод төрсөн минь учиртай. </poem> хэмээх тунхаглал нь далаад оны сүүл үе хүртэл бүхий л яруу найргийнх нь оршил аялгуу байжээ. Түүний хоёр дахь хөтөлбөр бол 1977 онд бичсэн “Шүлэг минь, хүлэг минь” хэмээх шүлэг юм. <poem style="margin-left:3em;"> Шүлэг минь-хүлэг минь, чи бид хоёр Шүүдэр мэлтрэн цэцэг уйлтал дуулах ёстой! Шүлэг минь-хүлэг минь, чи бид хоёр Сар мэлмэрэн хээр хонотол дуулах ёстой! </poem> ...хэмээн эхэлдэг энэ шүлэгтээ тэрбээр “хүлэг бид хоёрт дэлхийн дэвжээ хэрэгтэй” хэмээн шууд ил тодоор тунхагласан байдаг. Ийм учир бас байсан юм. Б. Явуухулангийн бүтээн туурвисан он жилүүд бол монголд социалист нийгмийн тогтолцоо оргил үедээ хүрсэн, нам засаг, Октябрийн хувьсгал, Ленин, Зөвлөлт улс, найрамдлыг магтан дуулахыг уран бүтээлчдээс шаарддаг тийм он жилүүд байлаа. Чухам ийм үед тэрбээр тэр цаг үеийн золиос болохгүйн тулд цөөн бус шүлгээ дээрх уриа шаардлагад нийцүүлэн зохиож, түүнийхээ шүхэр дор уянгын шүлгүүдээ бичиж байлаа. Утга зохиолын харилцаа ч тухайн социалист орнуудын хүрээнд болж, дэлхийн ихэнх оронд монголын утга зохиолыг мэдэхгүй байсан тэр үед “хүлэг бид хоёрт дэлхийн дэвжээ хэрэгтэй” гэсэн тунхаг бол гайхалтай содон, эр зоргийн дуулал байсан юм. Гэхдээ тэрбээр үзэл суртлын дарангуйлал, атаа жөтөө, утга зохиолын дайсануудаасаа хол байгаагүй, уран бүтээлчийн бүхий л саад бэрхшээл, зовлон гамшигийг туулсан бөлгөө. Их найрагч Б. Явуухулан өөрийнхөө хүрэх ёстой оргилыг харж байсан юм. Дэлхийн хэмжээний яруу найрагч гэдгээ аль эрт мэдэрч, өөртөө төдийгүй Монголын яруу найргийг дэлхийн дэвжээнд гаргах их холын зорилго түүнд байсан юм. Их найрагч бээр сүүлийн жилүүддээ монголын зохиолчдын эвлэлд яруу найргийн зөвлөлийг тэргүүлж, залуу яруу найрагчдын клуб хичээлүүлж тэр үеийн яруу найргийн хорхойтон биднүүс түүнийг бишрэн дагаж “Явуу багш” хэмээн хүрээлсэн юм. Явуу багш бээр шүлгийг илүү, дутуу үггүй маш нарийн нягт, хөгжимлөг, айзам хэмнэл бүхий өө сэвгүй урлах ёстой гэж шаарддаг байсан бөгөөд яруу найргийн хамгийн гол зүйл бол дотоод сэтгэлийн дүрийг илэрхийлэх ёстой гэж үздэг байв. Яруу найраг бол үгийн урлаг учраас үгийг илүү ч үгүй дутуу ч үгүй байранд нь онож тавих ёстой гэдэг байлаа. Мөнөөх дээр дурдсан “Тэхийн зогсоол” бол яруу найргийн урлахуй хийгээд дүр бүтээхүйн гайхамшигт том сургууль бөлгөө. Б. Явуухулангийн 1950-аад оны сүүл үеэс наяад оны эхэн үеийг хүртэл бичсэн шүлэг, дууль нь Монголын яруу найргийн XX зууны бүхий л ололтын охь байсан гэж үзэж болно. Түүний суралцсан багш нь монголоосоо ардын яруу найраг, [[Ванчинбалын Инжаннаш|Инжинаши]], [[Ванчинбалын Гуларанс|Гуларанс]], [[Дулдуйтын Данзанравжаа|Данзанравжаа]], [[Дашдоржийн Нацагдорж|Нацагдорж]] байсан юм. Монголын уламжлалт яруу найргийн туурвил зүйн сонгодог өв уламжлал, дорнын намуун уянга, өрнө дахины яруу найраг дахь сэтгэлгээний чөлөөт хэв маяг Б. Явуухулангийн яруу найрагт тун гайхалтай найрсаж түүний яруу найргийн ертөнцийг баяжуулсан байна. Тэрбээр 1930-аад оны сүүл үеэс 1950-аад оны эхэн үе хүртэлх монголын яруу найраг хийгээд уран сайхны сэтгэлгээний хоосролын дараа, шинэ цагийн яруу найргийн туурвил, сэтгэлгээний чиг хандлагыг илэрхийлэгч нь болж гарч ирснээрээ цагийг эзэлсэн их дууч нь болсон юм. Б. Явуухулан өөрөөсөө өмнөх бүхий л цаг үеийн монголын яруу найргийн ололт хийгээд өөрийн цаг үеийг эзлэн дагуулагч нь төдий бус өөрөөсөө хойших залгамжлах үеийн яруу найргийг бойжуулахад маш хүчтэй нөлөө үзүүлсэн яруу найрагч бөгөөд өдгөөгийн Монголын яруу найргийн гол төлөөлөгчид болох [[Шаравын Сүрэнжав|Ш. Сүрэнжав]], [[Зундуйн Дорж|З. Дорж]], [[Дөнгөтийн Цоодол|Д. Цоодол]], [[Бавуугийн Лхагвасүрэн|Б. Лхагвасүрэн]] [[Данзангийн Нямсүрэн|Д. Нямсүрэн]], [[Очирбатын Дашбалбар|О. Дашбалбар]] нар бол түүний шууд үргэлжлэл юм. Эдүгээ XXI зууны монголын яруу найрагт хамгийн их нөлөөтэй байгаа Д. Нямсүрэн, О. Дашбалбар нараас суралцагч залуус тэдний өмнөх Б.Явуухулантай заавал ч үгүй холбогдох тавилантай ажгуу. Б. Явуухулангийн яруу найраг нь урлан туурвихуйн томоохон дэг сургууль, яруусал төгс уянгалахуйн гайхамшигт үлгэр, дотоод сэтгэлийн гэрэл цацарсан дуулал юм. Тэрбээр монгол хэлний шүлэглэл зүйн дээд боломжийг төгс эзэмшсэн урлахуйн ухааны инжаан, шүлгээр аялгуу эгшиг бүтээхүйн их туурвигч бөлгөө. XX зууны монголын сод яруу найрагч Бэгзийн Явуухулангийн зүрх 1982 оны өвөл гэнэт 53 насандаа зогссож монголын уран зохиолд хүнд гарз тохиолдсон юм. Алтан өлгий дэх шарилын хавтан дээр “Алаг дэлхийд төрсөн минь учиртай” хэмээх шүлгийн мөрийг нь сийлсэн бөгөөд харин “хүлэг минь шүлэг минь чи бидэн хоёрт дэлхийн дэвжээ хэрэгтэй” хэмээх зорилтоо хойчийнхондоо даатган үлдээсэн юм. == Дурсгал == 2019 оны 6-р сард Завхан аймагт Төрийн шагналт, СГЗ, Дорнын их яруу найрагч Бэгзийн Явуухулангийн мэндэлсний 90 жилийн ойн ёслол хүндэтгэлийн үйл ажиллагаа, “Очирваанийн их эгшиглэн” яруу найргийн наадам амжилттай болж 100 гаруй хүн оролцсон байна. == Гавьяа шагнал == * 1964 он: ''Говь'' шүлгээрээ [[Монголын Зохиолчдын Эвлэл]]ийн хамгийн анхны шагналтан болсон * 1967 он: ''Би хаана төрөв'', ''Сохор зоосны дууль'', ''Пионер'', ''Түлээчин'', ''Анхны цас'' зохиолоороо [[Төрийн шагнал|Монгол Улсын Төрийн шагнал]] * 1979 он: Монгол Улсын [[Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн]] цол == Цахим холбоос == {{commonscat}} * [http://www.biirbeh.mn/index.php?sel=content&f=author&aut_id=17 Б. Явуухулангийн шүлгийн түүвэр] {{DEFAULTSORT:Явуухулан, Бэгзийн}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Бэгзийн Явуухулан| ]] [[Ангилал:Монголын зохиолч]] [[Ангилал:Монголын яруу найрагч]] [[Ангилал:Сурвалжлагч]] [[Ангилал:XX зууны манлай]] [[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн]] [[Ангилал:Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн шагналтан]] [[Ангилал:М. Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Алдархааны хүн]] [[Ангилал:Завханыхан]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1929 онд төрсөн]] [[Ангилал:1982 онд өнгөрсөн]] 1rpr8x1feo1kwe074dt38ljfqtn9epb 0 5102 870153 796208 2026-09-18T12:32:20Z Avirmed Batsaikhan 53733 870153 wikitext text/x-wiki '''Дэлхий судлалын шинжлэх ухаан''' ([[Англи хэл|англи.]] "the Geosciences" эсвэл "the Earth Sciences) нь [[Дэлхий|Дэлхийтэй]] холбоотой бүх төрлийн [[шинжлэх ухаан|шинжлэх ухааныг]] нэгтгэн нэрлэсэн нэр томъёо бөгөөд Дэлхийн мандлуудыг судлана. == Дэлхийн мандлууд == Дэлхий судлал нь үндсэн 4 төрлийн мандал - [[Чулуун мандал|чулуун мандал]], [[Усан мандал|усан мандал]], [[агаар мандал]], [[биомандал|биомандлыг]] ялгадаг болно. Зарим тохиолдолд мөсөн мандал гэж ялгах боловч үүнийг [[Дэлхий|усан мандлын]] нэг хэсэг гэж тооцдог байна. [[Зураг:Limu o Pele.jpg|300px|right|thumb|Хавай арал дээрхи Килауэ галт уулын лаав далай руу орж байна]] * [[Геологи]] нь [[Дэлхийн царцдас|дэлхийн чулуун мандал]], түүний түүхэн хөгжлийг судлана. Үндсэн салбарууд нь [[эрдэс судлал]], [[петрологи]], [[геохими]], [[геоморфологи]], [[палеонтологи]], [[давхрагазүй]], [[инженер геологи]], [[седиментологи]] зэрэг юм. * [[Геофизик]] ба [[Геодези]] нь Дэлхийн хэлбэр дүрс, мөн [[соронзон орон]] болон [[татах хүч]], мөн [[Дэлхийн цөм]] ба [[манти]], [[Дэлхийн царцдас|литосферийн]] сейсмийн болон тектоник идэвхижилтийг судлана. * [[Хөрс судлал]] нь [[Дэлхийн царцдас|Дэлхийн царцдасын]] хамгийн гадна давхрага - [[хөрс|хөрсийг]] судлана. * [[Далай судлал]] ба [[Гидрологи]] нь [[Дэлхий|Дэлхийн усан мандлыг]] ([[далай]] болон [[ус|цэвэр ус]]) судлана. * [[Мөстлөг судлал]] нь Дэлхийн мөсөн бүрхүүлийг судлана. * [[Агаар мандал судлал]] нь [[агаар мандал|Дэлхийн агаар мандлыг]] (газрын гадаргуугааас [[агаар мандал|экзосфери]] хүртэлхи ~1000 км) судлана. Үндсэн салбарууд нь [[цаг уур судлал]], [[уур амьсгал судлал]], [[Агаар мандлын хими]] болон [[агаар мандлын физик]] юм. == Арга зүй == Бусад [[шинжлэх ухаан|шинжлэх ухаантай]] адил байгалийн алив үзэгдлийн талаар ажиглалт хийж, мэдээлэл цуглуулан түүн дээрээ тулгуурлан таамаглал дэвшүүлэн, улмаар уг таамаглалаа бусад шинэ мэдээлэл, ажиглалтаар батлахыг оролддог тул мэдээлэл, ажиглалт нь таамаглал дэвшүүлэх болон таамаглалыг батлахад нэн чухал үүрэгтэй байна. == Дэлхий судлалын үндсэн сэдвүүдээс == === Агаар мандал === * [[Агаар мандлын хими]] * [[Уур амьсгал судлал]] * [[Цаг уур судлал]] * [[Эртний уур амьсгал судлал]] === Усан мандал === * [[Гидрологи]] ** [[Мөстлөг судлал]] ** [[Лимнологи]] * [[Гидрогеологи]] * [[Далай судлал]] ** [[Далайн хими]] ** [[Далайн биологи]] ** [[Далайн геологи]] ** [[Эртний далай судлал]] ** [[Далайн физик]] === Чулуун мандал === * [[Геологи]] ** [[Ашигт малтмалын геологи]] ** [[Инженер геологи]] ** [[Геоэкологи]] ** [[Түүхэн геологи]] *** [[Мөстлөг судлал]] *** [[Дөрөвдөгчийн геологи]] ** [[Седиментологи]] ** [[Давхрага зүй]] ** [[Структур геологи]] * [[Геохими]] * [[Газарзүй]] ** [[Физик газарзүй]] * [[Геоморфологи]] * [[Геофизик]] ** [[Геохронологи]] ** [[Геодинамик]] ([[Тектоник|Тектоникийг]] үз) ** [[Геомагнетик]] ** [[Гравиметр]] ([[Геодези|Геодезийн]] салбар) ** [[Сейсмологи]] * [[Гидрогеологи]] * [[Эрдэс судлал]] ** [[Кристаллографи]] ** [[Эрдэнийн чулуу судлал]] * [[Петрологи]] * [[Галт уул судлал]] === Педосфери === * [[Хөрс судлал]] === Систем === * [[Хүрээлэн байгаа орчин судлал]] * [[Газарзүй]] ** [[Хүний газарзүй]] ** [[Физик газарзүй]] * [[Гайяын онол]] === Бусад === * [[Картографи]] * [[Геоинформатик]] ([[Газарзүйн мэдээлэлийн систем]]) * [[Геостатик]] * [[Геодези]] [[Ангилал:Дэлхий судлал|*]] [[Ангилал:Шинжлэх ухааны мэргэжлийн салбар]] pu9iqrzi5w9ktmdtmcqiwvcb6zd7368 0 22362 870194 844296 2026-09-19T09:15:26Z Wikuiser 100055 /* */ 870194 wikitext text/x-wiki {{Short description|Эртний Израилын Библийн хаан}} {{Инфобокс хаан | name = Соломон<br />{{nobold|{{Script/Hebrew|שְׁלֹמֹה}}}} | title = | image = Simeon Solomon, King Solomon, 1872 or 1874, NGA 76152 (cropped).jpg | image_size = 230px | caption = ''Соломон хаан'' (1872) | succession = [[Израил ба Иудейн хаад|Израилын хаан]] | coronation = | reign = {{circa|МЭӨ 970–931}} (таамагласан) | predecessor = [[Давид]] | successor = [[Рехобоам]] | birth_date = МЭӨ 11–10-р зуун | spouse = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight: normal; background: inherit; font-style: italic; text-align: left; | title = Хааны гэр бүлээс гаралтай 700 эхнэр, 300 татвар эмс, үүнд:<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01jhjc7|title=In Our Time With Melvyn Bragg: King Solomon |date=2012-06-07|publisher=BBC Radio 4|access-date=2012-06-10 |place=Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улс}}</ref><ref>{{bibleverse|1 Kings|11:1–3|HE}}</ref> | [[Наамах (Соломоны эхнэр)|Наамах]] | [[Фараоны охин (Соломоны эхнэр)|Фараоны охин]]}} | issue = Рехобоам | dynasty = [[Давидын удам|Давидынхан]] | father = [[Давид]] | mother = [[Батшеба]] | religion = [[Яхвизм]] | birth_place = [[Иерусалим]], [[Израил ба Иудейн хаант улс]] }} '''Соломон''' ({{Еврей нэр|שְׁלֹמֹה|Shlomoh|Šəlōmōh}} <small>[[ISO 259-3]]</small> ''Šlomo''; {{lang-ar|سليمان}} ''Sulaymān''; {{lang-el|Σολομών}} ''Solomōn'') нь [[Давид]] хааны дараах [[Израилын хаант улс|Израилын]] хаан ширээг залгамжлагч юм. Соломон Иерусалимын анхны сүмийг барьснаараа алдартай. Еврейн Библид түүнийг мэргэн ухаан, эд баялаг, хүч чадал ихтэй нэгэн байснаар дүрсэлдэг ч эцэстээ бурхныг шүтэхийн оронд хоосон шүтээнүүдийг тахин шүтэж, өөрийн хүү Рехобоамын үед улс орноо хоёр хэсэгт хуваагдах үндсийг тавьсан гэм нүгэлтэйд буруутгадаг. Соломон 3000 зүйр үг 1005 дуу бичсэн. ==Эшлэл== {{reflist}} [[Ангилал:Соломон| ]] [[Ангилал:Израилын хан]] [[Ангилал:Давид]] [[Ангилал:Танахын хүн]] [[Ангилал:МЭӨ 11-р эсвэл 10-р зуунд]] [[Ангилал:МЭӨ 10-р зуунд өнгөрсөн]] 0bp3pl6rdu9g5xc7o4bhg8g1t53cvj1 0 24697 870165 807059 2026-09-18T15:47:19Z Chongkian 21163 870165 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс Музей | name = Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн дурсгалын музей | native_name = | native_name_lang = | image = Memorial Museum of Victims of Political Persecution, Ulaanbaatar, Mongolia (36057138262).jpg | imagesize = 220px | caption = | alt = | map_type = | map_caption = | map_alt = | latitude = | longitude = | coordinates_type = | established = | dissolved = | location = [[Улаанбаатар]], [[Монгол]] | type = музей | collection = | visitors = | director = | president = | curator = | publictransit = | network = | website = }} '''Хэлмэгдэгсэдийн музей''' -Монгол Улсад 1922-1962 оны хооронд янз бүрийн шалтаг шалтгаанаар хэлмэгдэж цаазлуулсан ард иргэдийн гэгээн дурсгалд зориулсан музей юм. 1996 оны 9-р сарын 10-нд Ерөнхий сайд агсан [[Пэлжидийн Гэндэн|Пэлжидийн Гэндэнгийн]] охин Цэрэндуламын санаачилгаар, эцгийнхээ ажиллаж, амьдарч байсан байшинд тус музейг байгуулсан. Их хэлмэгдүүлэлтийн үед нийт 36  мянга гаруй хүмүүс хэлмэгдсэн бөгөөд үүний 17 мянга нь лам нар, бусад нь цэргийн хүмүүс болон ардууд байжээ. Хэлмэгдүүлэлт анх 1922 онд Ерөнхий сайд Бодоогоор эхэлж 1960 он хүртэл явагдсан. Оргил үе нь 1937 он байсан бөгөөд тухайн үед Сталин Монгол орныг өөрийн газар нутгаа гэж үзэж байсан учраас Монгол орноо гэсэн эх оронч үзэлтэй хүн болгоныг “Японы тагнуул” хэмээн зохиомол хэрэг үүсгэн хэлмэгдүүлжээ. Монголыг японтой ойртуулахаас зайлсхийж, Монголын бүх эдийн засаг, цэргийн зохион байгуулалт, улс төр бүгдийг Оросын хараат байлгахыг бүрэн хичээж байсан юм. 1937 онд “Онцгой бүрэн эрхт комисс” гэж байгуулагдан Цэргийн яамны сайд, бүх цэргийн жанжин, маршал Х. Чойбалсангаар даргалахаар болж, гишүүдэд нь Улсын бага хурлын гишүүн Д.Лувсаншарав, Шүүх яамны сайд Г.Цэрэндорж нар батлагджээ. Хэлмэгдүүлэлтийн үеийн хамгийн олон хүнийг хамруулсан хэрэг бол “Лхүмбийн хэрэг” гэгч бөгөөд үүнд [[Жамбын Лхүмбэ]] /1902-1933/ гэдэг хүн толгойлогч нь болж хэлмэгджээ. Тус музейд хэлмэгдэгсдийг хорьж байсан “Бат гүн” шоронгийн хаалга, Ерөнхий сайд [[Догсомын Бодоо|Догсомын Бодоогийн]] хэлмэгдүүлэлтийг харуулсан самбар, лам нарын хэлмэгдүүлэлтийн түүхийн танхим, сэхээтнийг хэлмэгдүүлэлтийн түүхийн танхим, хэлмэгдүүлэлтийн сүүл үе буюу 1940-1960 онд “Сэхээтний төөрөгдөл” хэмээх түүхийг харуулсан танхимууд бий. 1962 онд [[Цогт-Очирын Лоохууз]], О.Цэрэндорж, Б.Очирхуяг нарыг хэлмэгдүүлсэн бөгөөд  тэднийг “намын эсрэг бүлэг” хэмээн нэрийджээ.  1937-1939 онд 17 мянга гаруй ламыг “дотоодын дайсан” гэж нэрийдэн устгаж, 767 буддын сүм хийдийг эвдэн нураажээ. 2003 онд Хамбын овооноос 600 гаруй гавлын яснууд олдсон бөгөөд тэдгээр нь олноороо буудуулж үхсэн лам нарынх гэж үздэг. Музейн 1 дүгээр давхарт хэлмэгсдэд зориулсан хүндэтгэлийн танхим байх бөгөөд нийт хэлмэгдсэн хүмүүсийн нэрсийн жагсаалтыг аймаг аймгаар нь байрлуулжээ. Хойморт нь хэлмэгдэгсдэд зориулан зул асааж, хоёр талд нь төрийн туг, баруун талд нь “Хэлмэгдлийн нэг өдөр” хэмээх  зураач Я.Үржнээгийн зурсан зургийг байрлуулжээ. Ерөнхий сайд П.Гэндэнгийн ажлын өрөөг тэр хэвээр нь үлдээж үзмэр болгожээ. Тус музейн байшинг 1930 онд Германы инженер Герингийн зураг төслөөр тоосгон заводын герман, швейцарь, унгар ажилчид барьжээ. Ханан дээр нь “Улс төрийн харгислалд хэлмэгдэн 1937 онд цаазлагдсан БНМАУ-ын Ерөнхий сайд Пэлжидийн Гэндэн 1931-1936 онд энэ байшинд амьдарч байв” гэсэн дурсгалын самбар байрлуулсан байдаг. Уг музейд зарим хэлмэгдсэн алдарт хүмүүсийн эдэлж хэрэглэж байсан зүйлс, гэрэл зураг, сонингийн хайчилбар, галт зэвсэг, хэлмэгдэж буудуулсан лам нарын шашны эд зүйлс зэрэг зүйлсийг дэлгэн тавьжээ. 2019 онд музейн барилга элэгдэж муудсан тул барилгыг нурааж, суурин дээр нь 22 давхар оффисын барилга барихаар болсон. Уг музей нь 7 танхимтай байсан. # 1922-1933 оны # 1934-1936 оны # 1937-1939 оны их хэлмэгдүүлэлт # 1940-1960 үны # Лам нарын үзэсгэлэнгийн танхим # Хүндэтгэлийн танхим # Ерөнхий сайд П.Гэндэнгийн танхим == Холбоотой хуудас == * [[Монгол дахь Их Хэлмэгдүүлэлт]] * [[Музей]] {{commons category}} [[Ангилал:1996 онд байгуулагдсан]] [[Ангилал:2019 онд татан буугдсан]] [[Ангилал:Улаанбаатарын музей]] 8htohyizkuqbew7xpxrhtwhlk0b7ifa 0 25422 870176 811303 2026-09-18T19:02:21Z Ziv 95197 ([[c:GR|GR]]) [[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg]] → [[File:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 870176 wikitext text/x-wiki '''Никколо Макиавелли''' ({{lang-it|Niccolò di Bernardo dei Machiavelli}}, 1469 оны 5-р сарын 3-нд [[Флоренц|Флорецид]] төрсөн-1527 оны 6-р сарын 21-нд төрсөн газраа нас барсан) - [[Итали]]йн түүхч, философич, [[Сэргэн мандалтын үе]]ийн [[Флоренц]]ын улс төрийн бодлоготон, дипломатч, сэтгэгч, орчин үеийн [[Улс төрийн шинжлэх ухаан|улс төрийн шинжлэх ухааны]]<nowiki/>г үндэслэгчдийн нэг, жүжгийн зохиолч, Флоренцын дипломат харилцаа эрхэлсэн төрийн албан хаагч байсан. 1498-1512 оны хооронд Флоренцын Бүгд Найрамдах Улсын төрийн эрх барих дээд байгууллага Эрх чөлөө, энх тайвны хорооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан. == Намтар == Никколо Макиавелли 1469 оны 5-р сарын 3-нд Флоренцын ойролцоох Сан Кашано тосгонд өмгөөлөгч-хуульч Бернардо ди Макиавелли (1426-1500), Бартоломей ди Стефано Нели (1441-1496) нарын гэр бүлд мэндэлсэн. Тэрээр 1465 онд төрсөн Примавера, 1468 онд төрсөн Маргарита гэх хоёр эгч, 1475 онд төрсөн Тотто хэмээх эрэгтэй дүүтэй байжээ. Хэдийгээр түүний гэр бүл дундаж давхаргынх байсан боловч Никколо хүүгийн бага нас нь ядуу, хүнд хэцүү нөхцөлд өнгөрсөн гэж эх сурвалжуудад тэмдэглэгдсэн байна. Никколо сайн боловсрол эзэмшиж, [[латин хэл]] дээр сонгодог зохиолыг уншдаг байжээ. Үүний дотор [[Эртний Ром|эртний Ромын]] зохиолч, хөгжмийн онолч А.Макробий, эртний Ромын түүхч Тит Ливи, Ромын гүн ухаантан, улс төрч [[Марк Туллий Цицерон|Марк Цицерон]], эртний еврейн цэргийн жанжин Иосефус Флавиус зэргийн бүтээлүүдийг их үзэж, сурч мэддэг байжээ. [[Файл:Niccolò di Bernardo dei Machiavelli (Büste) (10099793265).jpg|thumb|Николо Макиавелли, 1469-1527. Цээж баримал, Флоренц ]] Н.Макиавеллийг дундаж нуруутай, туранхай, хар үстэй, цагаан арьстай, жижиг толгойтой, туранхай царайтай, өндөр магнайтай, нарийхан уруултай байсан гэж түүхч-намтар судлаач Роберто Ридольфи сүүлд түүний гаднах төрхийг тодорхойлсон байна. Түүний улс төрийн амьдралыг судлаачид хоёр хувааж үздэг. 1512 он хүртэл төрийн албанд зүтгэсэн бөгөөд төрийн албанаас хүчээр зайлуулагдсанаас хойш өөрийг нь алдаршуулсан ном зохиолоо бичих болсон үе гэдэг байна. 1498 оны 7-р сарын 14-нд Макиавелли Флоренцын цэргийн хэргийг хариуцдаг Арван комиссын нарийн бичгийн даргаар сонгогдов. Комиссын сонгогдсон гишүүд зургаан сар тутамд солигддог байсан тул үндсэн ажлыг тамгын газар гүйцэтгэдэг байв. Энэ албанд Макиавелли 14 жил зүтгэж Францын [[XII Людовик]] хаан, Неаполь дахь II Фердинанд хаан, Ром дахь Пап ламын газар дипломат үүрэг гүйцэтгэж төрийн бичиг хэрэг хөтөлдөг байжээ. Энэ үед Итали хэдэн арван мужид хуваагдсанаас гадна [[Неаполийн хаант улс|Неаполийн хаант улсын]] төлөө Франц, Ариун Ромын эзэнт гүрний дайн эхэлжээ. Дараа нь дайныг хөлсний цэргүүд байлдаж, Флоренц хүчтэй өрсөлдөгчдийн хооронд маневр хийх шаардлагатай болж, Макиавелли тэдэнтэй дипломат харилцаагаа барьж байв. Бослого гаргасан [[Пиза|Пизаг]] бүслэхэд Флоренцийн засгийн газар, түүний армид суугаа бүрэн эрхт төлөөлөгч Никколо Макиавелли маш их цаг хугацаа, хүчин чармайлт гаргаж байжээ. [[Файл:Il Principe-Machiavelli-Kurochkin.pdf|thumb|Н.Макиавеллигийн "Эзэн хаан" номны орос орчуулга.]] Макиавеллиг улс төрийн амьдралаас холдуулж, амьжиргааны эх үүсвэргүй болгож, 1513 онд '''Медичи'''йн эсрэг хуйвалдааны хэргээр баривчилжээ. Нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан түүнийг тамлан зовоож мэдүүлэг авч байжээ. Тэрбээр ямар ч холбоогүй гэдгээ мэдэгдсэн боловч түүнд цаазаар авах ял оноожээ. Өршөөлийн ачаар тэр цаазын ялаас суллагдсан байна. Найз нөхөд, хамаатан садан нь түүнд зориулж барьцааны 1000 флорин төлж байжээ. Улмаар Макиавелли Флоренцийг орхиж өөрийн эдлэн газар руу явж тэндээ Төрийн тогтолцооны тухай зохиол бүтээлээ туурвиж эхэлсэн байна. == "Эзэн хаан" /Хунтайж/ ном == Н.Макиавеллигийн 1513 онд бичиж дуусгасан '''"Эзэн хаан"''' (Хунтайж гэж монгол орчуулга мөн гарсан) (''[[Англи хэл|англи]]. The Prince)'' ном анх латин хэлээр De Principatibus (Вант улсууд) гэсэн нэртэй байсан. Энэхүү зохиол буюу туурвилыг Макиавеллийг нас барснаас таван жилийн дараа буюу 1532 онд хамаатнууд, найз нөхөдийн хамт түүний дурсгалд зориулж хэвлүүлсэн байна. Энэ ном нь тухайн цаг үедээ төр, түүний удирдлагын талаар системчилсэн ажил байсан. Уг алдарт бүтээл нь "Улс төр судлал"-ын суурийг тавьсан бөгөөд орчин үеийн "улс төрийн философи"-ийн анхны бүтээлд тооцогддог. Төрийн удирдлага хэлбэрээрээ улс (''Stati'') нь Бүгд найрамдах улс (''Repubbliche'') болон хаант улс (''Principati'') гэж хоёр хуваагддаг гэж заажээ. Макиавелли төрийн эрхийг авах гурван хэлбэрийг уг номд бичсэн байна: 1. зэвсэгт буюу хүч хэрэглэж (''armi'', ''forza'' или ''violenza''), 2. аз завшааны тохиолдлоор (''fortuna'', фортуна) болон 3. тэтгэж дэмжих (''virtù''). Аз завшаан бол хүний эрх мэдэлд байдаггүй тул Макиавелли зэвсэгт хүч, тэтгэж дэмжих гэсэн нэг нэгийгээ нөхсөн хоёр хэлбэрт /монголоор бол "ташуур-бурам" гэсэн үг/ анхаарлаа хандуулсан байна. Иймд түүнийг улс төрийн шинжлэх ухааныг үндэслэгч гэж үздэг ажээ. [[Файл:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg|thumb|Николо Макиавелли, "Эзэн хаан" ном, 1532]] Тэрээр улс орны бүрэн бүтэн байдлыг- хэл ([[Латин хэл|латин]]. ''lingua''), ёс зүй, үнэт зүйл (''costumi'') болон уламжлал (''ordini'') бүрдүүлдэг гэж үзсэн байна. Гэвч Макиавелли ард түмний үндсэн шинж чанар өөрчлөгддөг тогтворгүй онцлогтой "''la natura de’ popoli è varia" гэдэгт мөн анхаарч байв'' (VI зүйл). Макиавелли нийгмийн дотоод тогтолцоог тодорхойлохдоо ард түмэн (''popolo'') болон гранд- удирдлага (''grandi'') гэж хоёр хуваасан байна. Ухаалаг Эзэн хаан (''Principe prudente'') энэ хоёрын хоорондох тэнцвэрийг олж засагладаг гэж заасан байдаг юм. Макиавелли Францын парламентыг өндөрөөр үнэлэж байжээ (''Parlamento''), учир нь энэ улс доторх өрсөлдөөнийг ажиглаж хяналтад байлгах боломжтой гэж үзэж байв. Н.Макиавелли уг мэдлэгээ туршлагаас (''esperienza'') олж авч, «ерөнхий дүрэм» (''regola generale'') гаргасан байна. Эзэн хаан "Улс орноо удирдах туршлага"-ыг өнгөрсөн түүхээс сургамж болгож олж авч байх ёстой гэжээ. Тэрээр хүн төрөлхтний түүхэнд дүн шинжилгээ хийж төрийн эрх мэдлийн зарчмуудыг томъёолсон бөгөөд энэ нь эрх мэдлээ хадгалж үлдэх, шинэ байлдан дагуулалт хийх боломжийг олгодог гэжээ. Түүгээр ч үл барам эдгээр бодлогын зарчмууд нь ёс суртахуунгүй зарчмуудыг ил гаргасан байна. Гэхдээ энэ бол улс төрийн дэглэмийн бүх нарийн ширийнийг ил тод гаргаж харуулсан Никколо Макиавеллигийн гавьяа байсан юм. == Дурсгал == 1998 онд Английн [[Манчестер]] хотод "Макиавеллигийн 500 жилийн засаглал" нэртэй эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулсан байна. Тэнд Их Британийн тэргүүлэх их дээд сургуулийн профессорууд, улс төр, нийгмийн зүтгэлтнүүд оролцсон юм. Семинарын үр дүнд "Макиавелли, Маркетинг ба Менежмент" номыг бүтээсэн нь Макиавеллигийн дэвшүүлж байсан санааг орчин үеийн ертөнцөд тусгаж, хуралд оролцогчдын үзэж байгаагаар зорилгодоо хүрэхийн тулд хэлэлцээний үр дүнтэй явуулах стратеги, хүмүүсийг удирдах, үр дүнтэй багийг бүрдүүлэх боломжийг олгосон гэж үзжээ. {{DEFAULTSORT:Макиавелли, Никколо}} [[Ангилал:Италийн гүн ухаантан]] [[Ангилал:Италийн зохиолч]] [[Ангилал:Италийн сэргэн мандалтын үе]] [[Ангилал:Италийн түүхэн хүн]] [[Ангилал:Сэргэн мандалтын үеийн гүн ухаантан]] [[Ангилал:Сэргэн мандалтын үеийн энэрэнгүй үзэлтэн]] [[Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан]] [[Ангилал:16-р зууны гүн ухаантан]] [[Ангилал:15-р зууны улс төрч]] [[Ангилал:16-р зууны улс төрч]] [[Ангилал:Цэргийн стратегич]] [[Ангилал:1469 онд төрсөн]] [[Ангилал:1527 онд өнгөрсөн]] j0n37liik7cbmpfvxqlth4xn4mak9hl 0 28125 870190 866736 2026-09-19T08:07:07Z Egzs 88168 шинэчлэв. 870190 wikitext text/x-wiki {{Multiple image |total_width=300 |image1=Yagaan noyon.jpg |perrow=2 |image2=Altered portrait of Yumjaagiin Tsedenbal.jpg |image3=Luvsannamsrain Oyun-Erdene, Prime Minister of Mongolia at The Pentagon, USA on August 3, 2023 (cropped).jpg |image4=Nyam-Osoryn Uchral in October 2025.png |caption1=Монгол Улсын анхны ерөнхий сайд [[Төгс-Очирын Намнансүрэн]] |caption2=Монголын түүхэн дэх хамгийн урт хугацаагаар ажилласан Ерөнхий сайд [[Юмжаагийн Цэдэнбал]] |caption3=Орчин үеийн Монголын хамгийн урт хугацаагаар ажилласан Ерөнхий сайд [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] |caption4=Одоогийн Монгол Улсын 35 дахь Ерөнхий сайд [[Ням-Осорын Учрал]] }} {{Монгол улсын улс төр}} '''[[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд|Монгол Улсын Ерөнхий сайд]]''' нь [[Монгол|Монгол Улсын]] [[Монгол Улсын Засгийн газар|засгийн газрын]] тэргүүн юм.<ref>[https://legalinfo.mn/mn/detail/367 Монгол Улсын Үндсэн Хууль]</ref> Тус албан тушаалыг [[Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал|1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын]] үеэр [[Чин улс]]аас тусгаар тогтнолоо зарласны дараахан буюу 1912 онд байгуулсан.{{efn|[[Ар Монгол]] нь 1946 оны 1 сарын 5 хүртэл (1945 оны 10 сарын 20-нд болсон [[1945 оны Монголын тусгаар тогтнолын бүх нийтийн санал асуулга|бүх нийтийн санал асуулгын]] дараа) БНХУ ''де-факто'' тусгаар тогтнолыг нь албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөх хүртэл ''де-юре'' [[Бүгд Найрамдах Хятад Улс (1912–1949)|Бүгд Найрамдах Хятад Улс]]ын бүрэлдэхүүнд байсан.}} Нэршлийн өөрчлөлтүүдээс хамаарахгүйгээр одоогийн Засгийн газар нь энэ албан тушаалыг 1912 оноос хойш тасралтгүй үргэлжилж байна гэж үздэг бөгөөд Засгийн газрын тэргүүнийг Ерөнхий сайд гэж тооцдог юм. 1912 оны дундуур [[Богд хаан|Богд хааны]] зарлигаар Бүгд ерөнхийлөн шийтгэх яамыг байгуулж, тэргүүн сайдаар [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан]] [[Төгс-Очирын Намнансүрэн|Төгс-Очирын Намнансүрэнг]] томилсон. Ерөнхий сайдын албаа хашиж байх үеэр Т.Намнансүрэн 1919 оны 4 дүгээр сард учир битүүлгээр нас барсан байдаг. Тус оны 10 дугаар сард [[Дундад Иргэн Улс]] Ар Монголд ноёрхлоо тогтоож, 1920 оны 1 дүгээр сард Монголын [[Хятадын Монгол дахь эзлэн түрэмгийлэл|автономит эрхийг устгасан]] билээ.<ref name="Rieber2015">{{cite book |author=Alfred J. Rieber|url=https://books.google.com/books?id=WhB4CgAAQBAJ&q=stalin+buryat+ungern&pg=PA83|title=Stalin and the Struggle for Supremacy in Eurasia|date=25 August 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-35219-9|pages=83–}}</ref> 1921 оны 2-р сард [[Цагаан хөдөлгөөн|Цагаантан]] [[Барон Унгерн фон Штернберг]] Нийслэл хүрээг [[Гамин цэрэг|Гамин цэргүүдээс]] эзэлж, VIII Богд Жавзандамбыг хаан ширээнд нь буцаан залснаар [[Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс|Богд хаант Монгол улсыг]] сэргээсэн юм. Гэвч 1921 оны 3-р сард [[Дамбын Чагдаржав|Дамбын Цагдаржав]] тэргүүтэй [[Ардын түр засгийн газар|Ардын түр Засгийн газрыг]] [[Монгол Ардын Нам]] байгуулав. Ардын цэрэг 1921 оны 7-р сард Их хүрээг Цагаантнуудаас чөлөөлж, Ардын эрхт хэмжээт цаазат Монгол улс ба [[Ардын хувьсгал|Ардын хувьсгалын]] ялалтыг зарлан тунхаглажээ.<ref name="Baabar1999">Baabar, B., History of Mongolia, 1999, {{ISBN|978-99929-0-038-3}}, {{OCLC|515691746}}, p. 216</ref> Хувьсгалын дараа Богд хаан [[Хэмжээт эрхт хаант засаг|хэмжээт эрхт хаанаар]] өргөмжлөгдөж, 1924 онд нас барсан.<ref name="Juergensmeyer2008">{{cite book |author=Mark Juergensmeyer |url=https://archive.org/details/globalrebellionr0000juer |title=Global Rebellion: Religious Challenges to the Secular State, from Christian Militias to al Qaeda |date=2008 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-93476-4 |pages=[https://archive.org/details/globalrebellionr0000juer/page/139 139]– |quote=bogda khan. |url-access=registration}}</ref> 1911 оноос 1924 он хүртэл нийт 6 хүн албан ёсоор ерөнхий сайдын албыг хашсан. 1924 онд анхдугаар Үндсэн хуулиар [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] (БНМАУ)-ыг тунхаглан зарлажээ. 1924 оноос 1992 оны хооронд БНМАУ-ын Засгийн газрын тэргүүний албан тушаалын нэршилд хэд хэдэн удаа өөрчлөлт орсон байдаг. Үүнд: * '''Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга''' (1924–1939) * '''Сайд нарын Зөвлөлийн дарга''' (1939–1990) * '''Ерөнхий сайд''' (1990–1992) 1924 оноос 1992 он хүртэлх [[Социализм|социалист]] он жилүүдэд нийт 10 хүн БНМАУ-ын Ерөнхий сайдаар ажилласан. Монгол оронд [[1990 оны Монголын ардчилсан хувьсгал|ардчилсан хувьсгал]] ялсан 1990 оноос уг албыг дахин Ерөнхий сайд гэж нэрлэж эхэлжээ. 1992 онд [[Монгол Улсын Үндсэн Хууль|Монгол Улсын Үндсэн Хуулийг]] баталснаас хойш нийт 17 хүн засгийн газрын тэргүүний албыг хашсан бөгөөд одоогийн Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар [[Ням-Осорын Учрал]] 2026 оны 3 дугаар сарын 30-наас хойш ажиллаж байгаа.<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-03-30 |title=Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Учралыг томиллоо |trans-title=Member of the State Great Khural N.Uchral appointed as Prime Minister of Mongolia |url=https://www.parliament.mn/nn/76909/ |access-date=2026-03-31 |website=parliament.mn |language=mn}}</ref> [[БНМАУ-ын маршал|Маршал]] [[Юмжаагийн Цэдэнбал]] 1952 оноос 1972 он хүртэл Ерөнхий сайд байсан бөгөөд Монголын түүхэн дэх хамгийн урт хугацаагаар ажилласан Ерөнхий сайд гэх тодотголтой. Орчин үеийн Монголын хамгийн удаан хугацаагаар ажилласан Ерөнхий сайд бол 2021 оноос 2025 он хүртэл Засгийн газрын тэргүүн байсан [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] юм. Түүхэн дэх хамгийн богино хугацаагаар [[Жалханз хутагт|Жалханз хутагт Содномын Дамдинбазар]] хоёрхон сар ажилласан бол орчин үед [[Жанлавын Наранцацралт]] 1998 оноос 1999 он хүртэл 225 хоногийн турш Ерөнхий сайдын албыг хашжээ. ==Монгол Улсын Ерөнхий сайд нар== === [[Богд хааны Засгийн газар|Халхын хүрээний газрын бүгд хэргийг түр ерөнхийлөн захиран шийтгэх газар]] (1911) === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2 colspan=2| {{abbr|Ду.|Дугаар}} ! rowspan=2| Хөрөг зураг ! rowspan=2| Нэр<br>{{small|(Төрсөн–Нас барсан)}} ! colspan=3| Бүрэн эрхийн хугацаа ! rowspan=2| Нам ! rowspan="2" |[[Жавзандамба хутагт|Шашны тэргүүн]]<br>{{small|(Хаанчлал)}} |- ! Эхэлсэн ! Дууссан ! Хашсан хугацаа |- ! colspan="8"| Халхын Хүрээний газрын бүгд хэргийг түр ерөнхийлөн захиран шийтгэх газрын дарга ! rowspan="2 "style="font-weight:normal" |'''[[Богд хаан|VIII Жавзандамба хутагт]]'''<br>[[File:Bogd Khan.jpg|123x123px|alt=VIII Жавзандамба хутагт]]<br>{{small|(1870–1924)}} |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[Файл:Gadinbalyn Tserendorj.jpg|140x140px]] | {{small|[[Чин ван]]}}<br>'''[[Гадинбалын Чагдаржав]]'''<br>{{small|(1869–1915)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 1911 оны 11 сарын 28 | 1911 оны 12 сарын 29 | {{Age in years and months|1911|11|28|1911|12|29}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |} ===[[Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс]] (1911–1919, 1921–1924) болон [[Ардын түр засгийн газар]] (1921)=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2 colspan=2| {{abbr|Ду.|Дугаар}} ! rowspan=2| Хөрөг зураг ! rowspan=2| Нэр<br>{{small|(Төрсөн–Нас барсан)}} ! colspan=3| Бүрэн эрхийн хугацаа ! rowspan=2| Нам ! rowspan="2" |[[Монгол хаад|Хаан]]<br>{{small|(Хаанчлал)}} |- ! Эхэлсэн ! Дууссан ! Хашсан хугацаа |- ! colspan="8"| Ерөнхий сайд ! rowspan="13 "style="font-weight:normal" | '''[[Богд хаан]]'''<br>[[File:Bogd Khan.jpg|123x123px|alt=Bogd Khan]]<br>{{small|(1911–1924)}} |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:Tserenchimed.jpg|100px|alt=Da Lama Gombyn Tserenchimed]] | {{small|[[Да лам]]}}<br>[[Да лам Цэрэнчимэд|'''Гомбын Цэрэнчимэд''']]<br>{{small|(1872–1914)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 1911 оны 12 сарын 29{{efn|Жулианы хуанлийн дагуу 1911 оны 12 сарын 16.}} | 1912 оны 7 сар | {{Age in years and months|1911|12|29|1912|7|1}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- | colspan="8"| Сул орон зай (1912 оны 7 сар – 1912 оны 11 сар) |- | 1 ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:Yagaan noyon.jpg|100px|alt=Sain Noyon Khan Tögs-Ochiryn Namnansüren]] | {{small|[[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан]]}}<br>'''[[Төгс-Очирын Намнансүрэн]]'''<br>{{small|(1878–1919)}} | 1912 оны 11 сар | 1919 оны 4 сар † | {{Age in years and months|1912|11|1|1919|4|1}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- | 2 ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:PrimeMinisterBadamdorj.jpg|123x123px|alt=Da Lama Gonchigjalzangiin Badamdorj]] | {{small|[[Да лам]]}}<br>'''[[Гончигжалцангийн Бадамдорж]]'''<br>{{small|(1850–1920)}} | 1919 оны 4 сарын 9 | 1920 оны 1 сарын 2{{Efn|[[Сю Шүжан]] Ар Монголын автономит эрхийг цуцалав}} | {{Age in years and months|1919|4|9|1920|1|2}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- | colspan="8"| Сул орон зай (1920 оны 1 сарын 2 – 1921 оны 2 сарын 22) |- | 3 ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:JalkhanzKhutagt2.jpg|100px|alt=Jalkhanz Khutagt Sodnomyn Damdinbazar]] | [[Содномын Дамдинбазар|{{small|Жалханз хутагт}}<br>'''Содномын Дамдинбазар''']]<br>{{small|(1874–1923)}}<br>{{efn|Гамингаас чөлөөлөгдсөн Монголын анхны Ерөнхий сайд. Жалханз хутагт Дамдинбазар нь Богд хааныг хаан ширээнд нь ахин залсан өдөр албан тушаалаа авсан.}} | 1921 оны 2 сарын 22 | 1921 оны 5 сар | {{Age in years and months|1921|2|22|1921|5|1}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:Sambadondogiin Tserendorj.jpg|100px|alt=Manzushir Khutagt Sambadondogiin Tserendorj]] | [[Манзушир хутагт Цэрэндорж|{{small|Манзушир хутагт}}<br>'''Самбадондогийн Цэрэндорж''']]<br>{{small|(1872–1937)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 1921 оны 5 сар | 1921 оны 7 сарын 10 | {{Age in years and months|1921|5|1|1921|7|10}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Acting Prime Minister Dambyn Chagdarjav.jpg|100px|alt=Dambyn Chagdarjav]] | '''[[Дамбын Чагдаржав]]'''<br>{{small|(1880–1922)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}}<br>{{efn|1921 оны 3 сарын 12-нд [[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс|Зөвлөлт Оросын]] [[Хиагт]] хотод байгуулагдсан МАН-ын [[Ардын түр засгийн газар|Ардын түр засгийн газрын]] Ерөнхий сайд}} | 1921 оны 3 сарын 13 | 1921 оны 4 сарын 16 | {{Age in years and days|1921|3|12|1921|4|16}} | [[Монгол Ардын Нам]] |- | 4 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[Файл:Dogsomyn Bodoo High Res.jpg|111x111px]] | '''[[Догсомын Бодоо]]'''<br>{{small|(1885–1922)}}<br>{{efn|1921 оны 7 сарын 11-н хүртэл АТЗГ-ын Ерөнхий сайд байсан. Ардын эрхт хэмжээт цаазат Монгол улс ба Ардын хувьсгалын ялалтыг уг өдөр МАН зарлан тунхагласан.}} | 1921 оны 4 сарын 16 | 1922 оны 1 сарын 7 | {{Age in years and days|1921|4|16|1922|1|7}} | [[Монгол Ардын Нам]] |- | colspan="8"| Сул орон зай (1922 оны 1 сарын 7 – 3 сарын 3) |- | 5 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:JalkhanzKhutagt2.jpg|100px|alt=Jalkhanz Khutagt Sodnomyn Damdinbazar]] | [[Содномын Дамдинбазар|{{small|Жалханз хутагт}}<br>'''Содномын Дамдинбазар''']]<br><small>(1874–1923)</small> | 1922 оны 3 сарын 3 | 1923 оны 3 сарын 23 † | {{Age in years and days|1922|3|3|1923|6|23}} | [[Монгол Ардын Нам]] |- | 6 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Balingiin Tserendorj.jpg|100px|alt=Balingiin Tserendorj]] | '''[[Балингийн Цэрэндорж]]'''<br>{{small|(1868–1928)}} | 1923 оны 6 сарын 23 | ''1924 оны 11 сарын 28'' | {{Age in years and days|1923|6|23|1924|11|26}} | [[Монгол Ардын Нам|МАН]]→[[Монгол Ардын Нам|МАХН]] |}{{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:16 PlotArea = top:10 bottom:80 right:170 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:Нам_бус id:mprp value:rgb(0.84,0.08,0.22) legend: Монгол_Ардын_Нам id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:28/11/1911 till:01/01/1925 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1915 ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1912 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"Улс төрийн нам:" BarData = bar:GChagdarjav bar:Tserenchimed bar:Namnansüren bar:Badamdorj bar:Damdinbazar bar:SambadondogiinTserendorj bar:Chagdarjav bar:Bodoo bar:BalingiinTserendorj PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar:GChagdarjav from: 28/11/1911 till: 29/12/1911 color:independent text:"[[Гадинбалын Чагдаржав|Чин ван Чагдаржав]]" bar:Tserenchimed from: 29/12/1911 till: 01/07/1912 color:independent text:"[[Да лам Цэрэнчимэд]]" bar:Namnansüren from: 01/11/1912 till: 09/04/1919 color:independent text:"[[Төгс-Очирын Намнансүрэн|Сайн ноён хан Намнансүрэн]]" bar:Badamdorj from: 09/04/1919 till: 02/01/1920 color:independent text:"[[Гончигжалцангийн Бадамдорж|Да Лам Бадамдорж]]" bar:Damdinbazar from: 22/02/1921 till: 01/05/1921 color:independent from: 03/03/1922 till: 23/06/1923 color:mprp text:"[[Содномын Дамдинбазар|Жалханз хутагт Дамдинбазар]]" bar:SambadondogiinTserendorj from: 01/05/1921 till: 10/07/1921 color:independent text:"[[Манзушир хутагт Цэрэндорж]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Chagdarjav from: 13/03/1921 till: 16/04/1921 color:mprp text:"[[Дамбын Чагдаржав|Д.Чагдаржав]](үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Bodoo from: 16/04/1921 till: 07/01/1922 color:mprp text:"[[Догсомын Бодоо|Д.Бодоо]]" bar:BalingiinTserendorj from: 23/06/1923 till: 26/11/1924 color:mprp text:"[[Балингийн Цэрэндорж|Б.Цэрэндорж]]" |}} ===[[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] (1924–1992)=== '''Түлхүүр''':<br>{{legend2|{{party color|Монгол Ардын Нам}}|[[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] (МАХН) (11)|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" | {{abbr|Ду.|Дугаар}} ! rowspan="2" | Хөрөг зураг ! rowspan="2" | Нэр<br>{{small|(Төрсөн–Нас барсан)}} ! colspan="3" | Бүрэн эрхийн хугацаа ! rowspan="2" | Нам ! rowspan="2" |[[Ардын Их Хурал]] |- ! Эхэлсэн ! Дууссан ! Хашсан хугацаа |- ! colspan="9" | '''Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга''' |- | rowspan="4" | (6) ! rowspan="4" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="4" | [[File:Balingiin Tserendorj.jpg|100px|alt=Balingiin Tserendorj]] | rowspan="4" | '''[[Балингийн Цэрэндорж]]'''<br>{{small|(1868–1928)}} | rowspan="4" | ''1924 оны 11 сарын 28'' | rowspan="4" | 1928 оны 2 сарын 13 † | rowspan="4" | {{Age in years and days|1924|11|26|1928|2|13}} | rowspan="4" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |I<br>{{small|(1924)}} |- |II<br>{{small|(1925)}} |- |III<br>{{small|(1926)}} |- | rowspan="3" |IV<br>{{small|(1927)}} |- | colspan="8" | Сул орон зай (1928 оны 2 сарын 13 – 21) |- | rowspan="2" | 7 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[File:Anandyn Amar.png|100px|alt=Anandyn Amar]] | rowspan="2" | '''[[Анандын Амар]]'''<br>{{small|(1886–1941)}} | rowspan="2" | 1928 оны 2 сарын 21 | rowspan="2" | 1930 оны 4 сарын 27 | rowspan="2" | {{Age in years and days|1928|2|21|1930|4|27}} | rowspan="2" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- |V<br>{{small|(1928)}} |- | 8 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Tsengeltiin Jigjidjav.png|100px|alt=Tsengeltiin Jigjidjav]] | '''[[Цэнгэлтийн Жигжиджав]]'''<br>{{small|(1894–1933)}} | 1930 оны 4 сарын 27 | 1932 оны 7 сарын 2 | {{Age in years and days|1930|4|27|1932|7|2}} | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | rowspan="2" |VI<br>{{small|(1930)}} |- | rowspan="2" | 9 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[File:Genden.jpg|100px|alt=Peljidiin Genden]] | rowspan="2" | '''[[Пэлжидийн Гэндэн]]'''<br>{{small|(1892–1937)}} | rowspan="2" | 1932 оны 7 сарын 2 | rowspan="2" | 1936 оны 3 сарын 2 | rowspan="2" | {{Age in years and days|1932|7|2|1936|3|2}} | rowspan="2" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- | rowspan="6" |VII<br>{{small|(1934)}} |- | colspan="8" | Сул орон зай (1936 оны 3 сарын 2 – 22) |- | 10 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Anandyn Amar.png|100px|alt=Anandyn Amar]] | '''[[Анандын Амар]]'''<br>{{small|(1886–1941)}} | 1936 оны 3 сарын 22 | 1939 оны 3 сарын 7 | {{Age in years and days|1936|3|22|1939|3|7}} | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- | colspan="8" | Сул орон зай (1939 оны 3 сарын 7 – 24) |- ! colspan="8" | '''Сайд нарын Зөвлөлийн дарга''' |- | rowspan="4" | 11 ! rowspan="4" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="4" | [[File:Horloogiyn Choybalsan.jpg|100px|alt=Khorloogiin Choibalsan]] | rowspan="4" | {{small|[[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]}}<br>'''[[Хорлоогийн Чойбалсан]]'''<br>{{small|(1895–1952)}} | rowspan="4" | 1939 оны 3 сарын 24 | rowspan="4" | 1952 оны 1 сарын 26 † | rowspan="4" | {{Age in years and days|1939|3|24|1952|1|26}} | rowspan="4" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- |VIII<br>{{small|(1940)}} |- |IX<br>{{small|(1949)}} |- | rowspan="2" |I<br>{{small|(1951)}} |- | rowspan="8" |12 ! rowspan="8" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="8" |[[Файл:Altered portrait of Yumjaagiin Tsedenbal.jpg|128x128px]] | rowspan="8" |{{small|[[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]}}<br>'''[[Юмжаагийн Цэдэнбал]]'''<br>{{small|(1916–1991)}} | rowspan="8" |1952 оны 1 сарын 26 | rowspan="8" |1974 оны 6 сарын 11 | rowspan="8" |{{Age in years and days|1952|1|26|1974|6|11}} | rowspan="8" |[[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- |II<br>{{small|(1954)}} |- |III<br>{{small|(1957)}} |- |IV<br>{{small|(1960)}} |- |V<br>{{small|(1963)}} |- |VI<br>{{small|(1966)}} |- |VII<br>{{small|(1969)}} |- | rowspan="2" |VIII<br>{{small|(1973)}} |- | rowspan="3" | 13 ! rowspan="3" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="3" | [[File:J Batmonkh.jpg|100px|alt=Jambyn Batmönkh]] | rowspan="3" | '''[[Жамбын Батмөнх]]'''<br>{{small|(1926–1997)}} | rowspan="3" | 1974 оны 6 сарын 11 | rowspan="3" | 1984 оны 12 сарын 12 | rowspan="3" | {{Age in years and days|1974|6|11|1984|12|12}} | rowspan="3" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- |IX<br>{{small|(1977)}} |- | rowspan="2" |X<br>{{small|(1981)}} |- | rowspan="2" | 14 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[Файл:Japanese Prime Minister Toshiki Kaifu receiving Mongolian Prime Minister Dumaagiin Sodnom during his official 1990 visit to Japan (cropped).jpg|153x153px]] | rowspan="2" | '''[[Думаагийн Содном]]'''<br>{{small|(1933 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 1984 оны 12 сарын 12 | rowspan="2" | 1990 оны 3 сарын 21 | rowspan="2" | {{Age in years and days|1984|12|12|1990|3|21}} | rowspan="2" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- | rowspan="2" |XI<br>{{small|(1986)}} |- | rowspan="2" |15 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" |[[Файл:Sharavyn Gungaadorj in the 1990s.jpg|138x138px]] | rowspan="2" |'''[[Шаравын Гунгаадорж]]'''<br>{{small|(1935 онд төрсөн)}} | rowspan="2" |1990 оны 3 сарын 21 | rowspan="2" |1990 оны 9 сарын 11 | rowspan="2" |{{Age in years and days|1990|3|21|1990|9|11}} | rowspan="2" |[[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- | rowspan="3" |[[1990 оны Ардын Их Хурлын сонгууль|XII<br>{{small|(1990)}}]] |- ! colspan="8" | '''Ерөнхий сайд''' |- | 16 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Dashiin_Byambasüren_(cropped).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dashiin_Byambas%C3%BCren_(cropped).png|133x133px]] | '''[[Дашийн Бямбасүрэн]]'''<br>{{small|(1942 онд төрсөн)}} | 1990 оны 9 сарын 11 | ''1992 оны 2 сарын 12'' | {{Age in years and days|1990|9|11|1992|2|12}} | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |}{{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:16 PlotArea = top:10 bottom:80 right:170 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:mprp value:rgb(0.84,0.08,0.22) legend: Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:26/11/1924 till:12/02/1992 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1925 ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1926 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"Улс төрийн нам:" BarData = bar:BalingiinTserendorj bar:Amar bar:Jigjidjav bar:Genden bar:Choibalsan bar:Tsedenbal bar:Batmönkh bar:Sodnom bar:Gungaadorj bar:Byambasüren PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar:BalingiinTserendorj from: 26/11/1924 till: 13/02/1928 color:mprp text:"[[Балингийн Цэрэндорж|Б.Цэрэндорж]]" bar:Amar from: 21/02/1928 till: 27/04/1930 color:mprp from: 22/03/1936 till: 07/03/1939 color:mprp text:"[[Анандын Амар|А.Амар]]" bar:Jigjidjav from: 27/04/1930 till: 02/07/1932 color:mprp text:"[[Цэнгэлтийн Жигжиджав|Ц.Жигжиджав]]" bar:Genden from: 02/07/1932 till: 02/03/1936 color:mprp text:"[[Пэлжидийн Гэндэн|П.Гэндэн]]" bar:Choibalsan from: 24/03/1939 till: 26/01/1952 color:mprp text:"[[Хорлоогийн Чойбалсан|Х.Чойбалсан]]" bar:Tsedenbal from: 26/01/1952 till: 11/06/1974 color:mprp text:"[[Юмжаагийн Цэдэнбал|Ю.Цэдэнбал]]" bar:Batmönkh from: 11/06/1974 till: 12/12/1984 color:mprp text:"[[Жамбын Батмөнх|Ж.Батмөнх]]" bar:Sodnom from: 12/12/1984 till: 21/03/1990 color:mprp text:"[[Думаагийн Содном|Д.Содном]]" bar:Gungaadorj from: 21/03/1990 till: 11/09/1990 color:mprp text:"[[Шаравын Гунгаадорж|Ш.Гунгаадорж]]" bar:Byambasüren from: 11/09/1990 till: 12/02/1992 color:mprp text:"[[Дашийн Бямбасүрэн|Д.Бямбасүрэн]]" |}} ===[[Монгол|Монгол Улс]] (1992–одоо үе)=== '''Түлхүүр''':<br>{{legend2|{{party color|Монгол Ардын Нам}}|[[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] (МАХН) / [[Монгол Ардын Нам]] (МАН) (11)|border=1px solid #AAAAAA}}<br>{{legend2|{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}|[[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] / [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] (АН) (7)|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" | {{abbr|Ду.|Дугаар}} ! rowspan="2" | Хөрөг зураг ! rowspan="2" | Нэр<br>{{small|(Төрсөн–Нас барсан)}} ! colspan="3" | Бүрэн эрхийн хугацаа ! rowspan="2" | Нам ! rowspan="2" | Засгийн газар ! rowspan="2" | Сонгууль ! colspan="2" rowspan="2" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br />{{small|(Бүрэн эрх)}} |- ! Эхэлсэн ! Дууссан ! Хашсан хугацаа |- | (16) ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Dashiin_Byambasüren_(cropped).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dashiin_Byambas%C3%BCren_(cropped).png|133x133px]] | '''[[Дашийн Бямбасүрэн]]'''<br>{{small|(1942 онд төрсөн)}} | ''1992 оны 2 сарын 12'' | 1992 оны 7 сарын 21 | <small>{{Age in years and days|1992|2|12|1992|7|21}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Дашийн Бямбасүрэнгийн Засгийн газар|Бямбасүрэн]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]]–[[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|МоАН]]–[[Монголын Үндэсний Дэвшлийн Нам|МҮДН]])}} | {{small|[[1990 оны Ардын Их Хурлын сонгууль|(1990)]]}} ! rowspan="3" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | ! rowspan="3" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Пунсалмаагийн Очирбат]]'''<br>[[File:Punsalmaagiin Ochirbat 1990.png|90px|alt=1st President Punsalmaagiin Ochirbat]]<br>{{small|(1990–1997)}} |- | 17 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Пунцагийн_Жасрай_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D1%83%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B9_(cropped).jpg|133x133px]] | '''[[Пунцагийн Жасрай]]'''<br>{{small|(1933–2007)}} | 1992 оны 7 сарын 21 | 1996 оны 7 сарын 19 | <small>{{Age in years and days|1992|7|21|1996|7|19}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | style="background:#F4C6C9;" | [[Пунцагийн Жасрайн Засгийн газар|Жасрай]] | [[1992 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|I<br>{{small|(1992)}}]] |- | rowspan="2" | 18 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | rowspan="2" | [[File:Mendsaikhany Enkhsaikhan-1.jpg|100px|alt=Mendsaikhany Enkhsaikhan]] | rowspan="2" | '''[[Мэндсайханы Энхсайхан]]'''<br>{{small|(1955 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 1996 оны 7 сарын 19 | rowspan="2" | 1998 оны 4 сарын 23 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|1996|7|19|1998|4|23}}</small> | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Мэндсайханы Энхсайханы Засгийн газар|Энхсайхан]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]])}} | rowspan="6" | [[1996 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|II<br>{{small|(1996)}}]] |- ! rowspan="7" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | ! rowspan="8" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Нацагийн Багабанди]]'''<br>[[File:President Natsagiin Bagabandi.jpg|90px|alt=2nd President Natsagiin Bagabandi]]<br>{{small|(1997–2005)}} |- | 19 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Prime Minister of Mongolia Tsakhiagiin Elbegdorj 1998 (cropped).png|100px|alt=Tsakhiagiin Elbegdorj]] | '''[[Цахиагийн Элбэгдорж]]'''<br>{{small|(1963 онд төрсөн)}} | 1998 оны 4 сарын 23 | 1998 оны 12 сарын 9 | <small>{{Age in years and days|1998|4|23|1998|12|9}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] | style="background:#bbcafa;" | [[Цахиагийн Элбэгдоржийн Засгийн газар#1998 оны Засгийн газар|Элбэгдорж I]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]])}} |- | 20 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Janlavyn_Narantsatsralt_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Janlavyn_Narantsatsralt_(cropped).jpg|144x144px]] | '''[[Жанлавын Наранцацралт]]'''<br>{{small|(1957–2007)}} | 1998 оны 12 сарын 9 | 1999 оны 7 сарын 22 | <small>{{Age in years and days|1998|12|9|1999|7|22}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Жанлавын Наранцацралтын Засгийн газар|Наранцацралт]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]])}} |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Nyam-Osoryn Tuyaa.png|106x106px|alt=Nyam-Osoryn Tuyaa]] | '''[[Ням-Осорын Туяа]]'''<br>{{small|(1958 онд төрсөн)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 1999 оны 7 сарын 22 | 1999 оны 7 сарын 30 | <small>{{Age in years and days|1999|7|22|1999|7|30}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] |- | 21 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Rinchinnyamyn_Amarjargal_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rinchinnyamyn_Amarjargal_(cropped).jpg|133x133px]] | '''[[Ринчиннямын Амаржаргал]]'''<br>{{small|(1961 онд төрсөн)}} | 1999 оны 7 сарын 30 | 2000 оны 7 сарын 26 | <small>{{Age in years and days|1999|7|30|2000|7|26}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] | style="background:#bbcafa;" | [[Ринчиннямын Амаржаргалын Засгийн газар|Амаржаргал]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]])}} |- | 22 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[Файл:Nambaryn Enkhbayar 2004 (cropped2).jpg|133x133px]] | '''[[Намбарын Энхбаяр]]'''<br>{{small|(1958 онд төрсөн)}} | 2000 оны 7 сарын 26 | 2004 оны 8 сарын 13 | <small>{{Age in years and days|2000|7|26|2004|8|20}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Намбарын Энхбаярын Засгийн газар|Энхбаяр]] | [[2000 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|III<br>{{small|(2000)}}]] |- | style="background:#E3E9B0;" | – ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | style="background:#E3E9B0;" | [[Файл:State emblem of Mongolia.svg|89x89px]] | style="background:#E3E9B0;" | '''[[Чүлтэмийн Улаан]]'''<br>{{small|(1954 онд төрсөн)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | style="background:#E3E9B0;" | 2004 оны 8 сарын 13 | style="background:#E3E9B0;" | 2004 оны 8 сарын 20 | style="background:#E3E9B0;" | <small>{{Age in years and days|2004|8|13|2004|8|20}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | rowspan="6" |[[2004 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|IV<br>{{small|(2004)}}]] |- | rowspan="2" | 23 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | rowspan="2" | [[File:Prime Minister of Mongolia Tsakhiagiin Elbegdorj 2004 (cropped).png|100px|alt=Tsakhiagiin Elbegdorj]] | rowspan="2" | '''[[Цахиагийн Элбэгдорж]]'''<br>{{small|(1963 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 2004 оны 8 сарын 20 | rowspan="2" | 2006 оны 1 сарын 13 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|2004|8|20|2006|1|13}}</small> | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;" | [[Цахиагийн Элбэгдоржийн Засгийн газар#2004-2006 оны Засгийн газар|Элбэгдорж II]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[Монгол Ардын Нам|МАХН]])}} |- ! rowspan="5" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | ! rowspan="5" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Намбарын Энхбаяр]]'''<br>[[File:Nambaryn Enkhbayar-1.jpg|90px|alt=3rd President Nambaryn Enkhbayar]]<br>{{small|(2005–2009)}} |- | colspan="9" | Сул орон зай (2006 оны 1 сарын 13 – 25) |- | 24 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Miyeegombyn Enkhbold.jpg|100px|alt=Miyeegombyn Enkhbold]] | '''[[Миеэгомбын Энхболд]]'''<br>{{small|(1964 онд төрсөн)}} | 2006 оны 1 сарын 25 | 2007 оны 11 сарын 22 | <small>{{Age in years and days|2006|1|25|2007|11|22}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Миеэгомбын Энхболдын Засгийн газар|Энхболд]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]]–[[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|ҮШН]]–[[Эх Орон Нам (Монгол)|Эх орон-МАШСН]]–[[Бүгд Найрамдах Нам (Монгол)|БНН]])}} |- | rowspan="3" | 25 ! rowspan="3" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="3" | [[File:Sangiyin Bayar.jpg|100px|alt=Sanjiin Bayar]] | rowspan="3" | '''[[Санжаагийн Баяр|Санжийн Баяр]]'''<br>{{small|(1956 онд төрсөн)}} | rowspan="3" | 2007 оны 11 сарын 22{{Efn|2008 оны 9-р сарын 11-нд улиран томилогдсон.}} | rowspan="3" | 2009 оны 10 сарын 28 | rowspan="3" | <small>{{Age in years and days|2007|11|22|2009|10|28}}</small> | rowspan="3" style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Санжаагийн Баярын Засгийн газар#Эхний засгийн газрын бүтэц (2007 оны 11 сар - 2008 оны 8 сар)|Баяр I]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]]–[[Иргэний Зориг Нам|ИЗН]])}} |- | rowspan="3" style="background:#DDDDDD;" | [[Санжаагийн Баярын Засгийн газар#Хоёр дахь засгийн газрын бүтэц (2008 оны 9 сар - 2009 оны 10 сарын 28)|Баяр II]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]]–[[Монголын Ардчилсан Нам|АН]])}} | rowspan="4" | [[2008 оны Улсын Их Хурлын сонгуулиар сонгогдсон гишүүдийн жагсаалт|V]]<br>{{small|([[2008 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2008]])}} |- ! rowspan="7" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | ! rowspan="8" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Цахиагийн Элбэгдорж]]'''<br>[[File:Tsakhiagiin Elbegdorj (3x4 cropped).jpg|90px|alt=4th President Tsakhiagiin Elbegdorj]]<br>{{small|(2009–2017)}} |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Norovyn Altankhuyag (cropped).png|106x106px|alt=Norovyn Altankhuyag]] | '''[[Норовын Алтанхуяг]]'''<br>{{small|(1958 онд төрсөн)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 2009 оны 10 сарын 28 | 2009 оны 10 сарын 29 | <small>{{Age in years and days|2009|10|28|2009|10|29}}</small> | style="background:#bbcafa;" |[[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] |- | 26 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Sükhbaataryn Batbold (cropped).jpg|100px|alt=Sükhbaataryn Batbold]] | '''[[Сүхбаатарын Батболд]]'''<br>{{small|(1963 онд төрсөн)}} | 2009 оны 10 сарын 29 | 2012 оны 8 сарын 10 | <small>{{Age in years and days|2009|10|29|2012|8|10}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|МАХН]]→[[Монгол Ардын Нам|МАН]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Сүхбаатарын Батболдын Засгийн газар|Батболд]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[Монголын Ардчилсан Нам|АН]])}} |- | 27 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Norovyn Altankhuyag (cropped).png|100px|alt=Norovyn Altankhuyag]] | '''[[Норовын Алтанхуяг]]'''<br>{{small|(1958 онд төрсөн)}} | 2012 оны 8 сарын 10 | 2014 оны 11 сарын 5 | <small>{{Age in years and days|2012|8|10|2014|11|5}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;" | [[Норовын Алтанхуягийн Засгийн газар|Алтанхуяг]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|МАХН]]–[[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Иргэний Зориг Ногоон Нам|ИЗНН]])}} | rowspan="4" | [[2012 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|VI<br>{{small|(2012)}}]] |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)}};" | | [[File:Dendeviin Terbishdagva (cropped).jpg|107x107px|alt=Dendeviin Terbishdagva]] | '''[[Дэндэвийн Тэрбишдагва]]'''<br>{{small|(1955 онд төрсөн)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 2014 оны 11 сарын 5 | 2014 оны 11 сарын 21 | <small>{{Age in years and days|2014|11|5|2014|11|21}}</small> | style="background:#EFA7AB;" | [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]]{{efn|2010 онд МАН-аас салсан [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] (2010–2021).}} |- | rowspan="2" | 28 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | rowspan="2" | [[Файл:The Prime Minister, Shri Narendra Modi and the Prime Minister of Mongolia, Mr. Chimed Saikhanbileg signing of agreements between India and Mongolia, at the State Palace, in Mongolia on May 17, 2015 (1) (cropped).jpg|133x133px]] | rowspan="2" | '''[[Чимэдийн Сайханбилэг]]'''<br>{{small|(1969 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 2014 оны 11 сарын 21 | rowspan="2" | 2016 оны 7 сарын 7 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|2014|11|21|2016|7|7}}</small> | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Чимэдийн Сайханбилэгийн Засгийн газар|Сайханбилэг I]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|МАХН]]–[[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|МҮАН]])}} |- | style="background:#DDDDDD;" | {{nowrap|[[Чимэдийн Сайханбилэгийн Засгийн газар|Сайханбилэг II]]}}<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|МАХН]]–[[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|МҮАН]])}} |- | rowspan="2" | 29 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[File:Mongolia PM Jargatulgyn Erdenebat 2017 (cropped).png|100px|alt=Jargaltulgyn Erdenebat]] | rowspan="2" | '''[[Жаргалтулгын Эрдэнэбат]]'''<br>{{small|(1973 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 2016 оны 7 сарын 7 | rowspan="2" | 2017 оны 10 сарын 4 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|2016|7|7|2017|10|4}}</small> | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Жаргалтулгын Эрдэнэбатын Засгийн газар|Эрдэнэбат]] | rowspan="3" | [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2016–2020|VII]]<br>{{small|([[2016 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2016]])}} |- ! rowspan="4" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | ! rowspan="4" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Халтмаагийн Баттулга]]'''<br>[[File:Khaltmaagiin Battulga - 2019 (48425595252) (cropped).jpg|90px|alt=5th President Khaltmaagiin Battulga]]<br>{{small|(2017–2021)}} |- | 30 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[File:Mongolian Prime Minister Khurelsukh Ukhnaa in 2018.jpg|100px|alt=Ukhnaagiin Khürelsükh]] | rowspan="2" | '''[[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]'''<br>{{small|(1968 онд төрсөн)}} | 2017 оны 10 сарын 4 | 2020 оны 7 сарын 2 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|2017|10|4|2021|1|27}}</small> | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | style="background:#F4C6C9;" | [[Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Засгийн газар#У.Хүрэлсүхийн нэг дэх Засгийн газар (2017-2020)|Хүрэлсүх I]] |- |31 |2020 оны 7 сарын 2 |2021 оны 1 сарын 27 | style="background:#F4C6C9;" | [[Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Засгийн газар#У.Хүрэлсүхийн хоёр дахь Засгийн газар|Хүрэлсүх II]] | rowspan="3" | [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2020–2024|VIII]]<br>{{small|([[2020 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2020]])}} |- | rowspan="2" | 32 ! rowspan="3" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="3" | [[Файл:Prime Minister Oyun-Erdene Luvsannamsrai of Mongolia discussed space cooperation with NASA at a meeting on 4 August 2023 at the NASA Headquarters in Washington, D.C. (cropped).jpg|133x133px]] | rowspan="3" | '''[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]]'''<br>{{small|(1980 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 2021 оны 1 сарын 27 | rowspan="2" | 2024 оны 7 сарын 5 | rowspan="3" | <small>{{Age in years and days|2021|1|27|2025|6|13}}</small> | rowspan="3" style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар#2021-2024 оны Засгийн газрын сайд нар|Оюун-Эрдэнэ I]] |- ! rowspan="4" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | ! rowspan="4" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]'''<br>[[File:Ukhnaagiin Khürelsükh (2024) (cropped).jpg|90px|alt=6th President Ukhnaagiin Khürelsükh]]<br>{{small|(2021 оноос хойш)}} |- |33 |2024 оны 7 сарын 5 |2025 оны 6 сарын 13 | style="background:#DDDDDD;" | {{nowrap|[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар#2024-2025 оны Засгийн газрын сайд нар|Оюун-Эрдэнэ II]]}}<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[ХҮН нам|ХҮН]])}} | rowspan="3" | [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2024–2028|IX]]<br>{{small|([[2024 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2024]])}} |- | 34 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Gombojavyn Zandanshatar (2025) (cropped).png|100px|alt=Gombojavyn Zandanshatar]] | '''[[Гомбожавын Занданшатар]]'''<br>{{small|(1970 онд төрсөн)}} | 2025 оны 6 сарын 13 | 2026 оны 3 сарын 30 | <small>{{Age in years and days|2025|6|13|2026|3|30}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Гомбожавын Занданшатарын Засгийн газар|Занданшатар]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[ХҮН нам|ХҮН]]–[[Иргэний Зориг Ногоон Нам|ИЗНН]])}} |- |35 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |[[Файл:Nyam-Osoryn Uchral in October 2025.png|134x134px]] |'''[[Ням-Осорын Учрал]]'''<br>{{small|(1987 онд төрсөн)}} |2026 оны 3 сарын 30 |''Алба хашиж байгаа'' | - | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Ням-Осорын Учралын Засгийн газар|Учрал]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[ХҮН нам|ХҮН]]–[[Үндэсний Эвсэл (Монгол)|ҮЭ]])}} |}{{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:16 PlotArea = top:10 bottom:80 right:170 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:mprp value:rgb(0.84,0.08,0.22) legend: Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам id:mpp value:rgb(0.93,0.11,0.15) legend:Монгол_Ардын_Нам id:dp value:rgb(0.08,0.27,0.62) legend:Ардчилсан_Нам id:mprp2012 value:rgb(1,0,0.1) legend:Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам_(2012) id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:12/02/1992 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1995 ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1994 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"Улс төрийн нам:" BarData = bar:Byambasüren bar:Jasrai bar:Enkhsaikhan bar:Elbegdorj bar:Narantsatsralt bar:Tuyaa bar:Amarjargal bar:Enkhbayar bar:Enkhbold bar:Bayar bar:Altankhuyag bar:Batbold bar:Terbishdagva bar:Saikhanbileg bar:Erdenebat bar:Khürelsükh bar:Oyun-Erdene bar:Zandanshatar bar:Uchral PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar:Byambasüren from: 12/02/1992 till: 21/07/1992 color:mprp text:"[[Дашийн Бямбасүрэн|Д.Бямбасүрэн]]" bar:Jasrai from: 21/07/1992 till: 19/07/1996 color:mprp text:"[[Пунцагийн Жасрай|П.Жасрай]]" bar:Enkhsaikhan from: 19/07/1996 till: 23/04/1998 color:dp text:"[[Мэндсайханы Энхсайхан|М.Энхсайхан]]" bar:Elbegdorj from: 23/04/1998 till: 09/12/1998 color:dp from: 20/08/2004 till: 13/01/2006 color:dp text:"[[Цахиагийн Элбэгдорж|Ц.Элбэгдорж]]" bar:Narantsatsralt from: 09/12/1998 till: 22/07/1999 color:dp text:"[[Жанлавын Наранцацралт|Ж.Наранцацралт]]" bar:Tuyaa from: 22/07/1999 till: 30/07/1999 color:dp text:"[[Ням-Осорын Туяа|Н.Туяа]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Amarjargal from: 30/07/1999 till: 26/07/2000 color:dp text:"[[Ринчиннямын Амаржаргал|Р.Амаржаргал]]" bar:Enkhbayar from: 26/07/2000 till: 13/08/2004 color:mprp text:"[[Намбарын Энхбаяр|Н.Энхбаяр]]" bar:Enkhbold from: 25/01/2006 till: 22/11/2007 color:mprp text:"[[Миеэгомбын Энхболд|М.Энхболд]]" bar:Bayar from: 22/11/2007 till: 28/10/2009 color:mprp text:"[[Санжаагийн Баяр|С.Баяр]]" bar:Altankhuyag from: 28/10/2009 till: 29/10/2009 color:dp from: 10/08/2012 till: 05/11/2014 color:dp text:"[[Норовын Алтанхуяг|Н.Алтанхуяг]]" bar:Batbold from: 29/10/2009 till: 24/06/2011 color:mprp from: 24/06/2011 till: 10/08/2012 color:mpp text:"[[Сүхбаатарын Батболд|Сү.Батболд]]" bar:Terbishdagva from: 05/11/2014 till: 21/11/2014 color:mprp2012 text:"[[Дэндэвийн Тэрбишдагва|Д.Тэрбишдагва]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Saikhanbileg from: 21/11/2014 till: 07/07/2016 color:dp text:"[[Чимэдийн Сайханбилэг|Ч.Сайханбилэг]]" bar:Erdenebat from: 07/07/2016 till: 04/10/2017 color:mpp text:"[[Жаргалтулгын Эрдэнэбат|Ж.Эрдэнэбат]]" bar:Khürelsükh from: 04/10/2017 till: 27/01/2021 color:mpp text:"[[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүх]]" bar:Oyun-Erdene from: 27/01/2021 till: 03/06/2025 color:mpp text:"[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ|Л.Оюун-Эрдэнэ]]" bar:Zandanshatar from: 13/06/2025 till: 30/03/2026 color:mpp text:"[[Гомбожавын Занданшатар|Г.Занданшатар]]" bar:Uchral from: 30/03/2026 till: $today color:mpp text:"[[Ням-Осорын Учрал|Н.Учрал]]" |}} ==== Насны статистик ==== 1992 оноос хойш Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томилогдсон хүмүүсийн дундаж нас 2026 оны байдлаар 45 байна.<ref>{{Cite web |last=М. Батчимэг |first= |date=2026-03-31 |title=Н.Учрал Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн залуу гурав дахь Ерөнхий сайд боллоо |url=https://ikon.mn/n/3mf3 |access-date=2026-08-12 |website=ikon.mn |language=mn}}</ref> Хамгийн залуу нь Ц.Элбэгдорж 35 настайдаа Ерөнхий сайдаар томилогдож байжээ. Түүний дараа Р.Амаржаргал 38 настайдаа Ерөнхий сайд болж байжээ. Дараагаар нь Н.Учрал 39 настайдаа засгийн эрхийг барих болсноор хамгийн залуудаа Ерөнхий сайд болж буй гурав дахь хүн болж байна. Хамгийн ахмад нь П.Жасрай 59 насандаа томилогдон ажиллаж байжээ. {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Д.д !Нэр !Төрсөн он !Нас !Томилогдсон !Алба хашсан хугацаа !Нэмэлт тайлбар |- |17 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Жасрай|[[Пунцагийн Жасрай]]}} |1933 |59 |1992 |{{Age in days|1992|7|21|1996|7|19}} хоног |Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн ахмад ерөнхий сайд болсон |- |18 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Энхсайхан|[[Мэндсайханы Энхсайхан]]}} |1955 |41 |1996 |{{Age in days|1996|7|19|1998|4|23}} хоног | |- |19 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Элбэгдорж|[[Цахиагийн Элбэгдорж]]<br>''<small>1 дэх томилгоо</small>''}} |1963 |35 |1998 |{{Age in days|1998|4|23|1998|12|9}} хоног |Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн залуу ерөнхий сайд болсон |- |20 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Наранцацралт|[[Жанлавын Наранцацралт]]}} |1957 |41 |1998 |{{Age in days|1998|12|9|1999|7|22}} хоног |Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн богино хугацаагаар ЕС-аар ажилласан |- |21 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Амаржаргал|[[Ринчиннямын Амаржаргал]]}} |1961 |38 |1999 |{{Age in days|1999|7|30|2000|7|26}} хоног | |- |22 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Энхбаяр|[[Намбарын Энхбаяр]]}} |1958 |42 |2000 |{{Age in days|2000|7|26|2004|8|13}} хоног | |- |23 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Элбэгдорж|[[Цахиагийн Элбэгдорж]]<br>''<small>2 дахь томилгоо</small>''}} |1963 |41 |2004 |{{Age in days|2004|8|20|2006|1|13}} хоног | |- |24 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Энхболд|[[Миеэгомбын Энхболд]]}} |1964 |42 |2006 |{{Age in days|2006|1|25|2007|11|22}} хоног | |- |25 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Баяр|[[Санжийн Баяр]]}} |1956 |51 |2007 |{{Age in days|2007|11|22|2009|10|28}} хоног | |- |26 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Батболд|[[Сүхбаатарын Батболд]]}} |1963 |46 |2009 |{{Age in days|2009|10|29|2012|8|10}} хоног | |- |27 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Алтанхуяг|[[Норовын Алтанхуяг]]}} |1958 |54 |2012 |{{Age in days|2012|8|10|2014|11|5}} хоног | |- |28 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Сайханбилэг|[[Чимэдийн Сайханбилэг]]}} |1969 |45 |2014 |{{Age in days|2014|11|21|2016|7|7}} хоног | |- |29 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Эрдэнэбат|[[Жаргалтулгын Эрдэнэбат]]}} |1973 |43 |2016 |{{Age in days|2016|7|7|2017|10|4}} хоног | |- |30 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" |{{Sort|Хүрэлсүх|[[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]}} | rowspan="2" |1968 | rowspan="2" |49 | rowspan="2" |2017 | rowspan="2" |{{Age in days|2017|10|4|2021|1|27}} хоног | rowspan="2" | |- |31 |- |32 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" |{{Sort|Оюун-Эрдэнэ|[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]]}} | rowspan="2" |1980 | rowspan="2" |41 | rowspan="2" |2021 | rowspan="2" |{{Age in days|2021|1|27|2025|6|13}} хоног | rowspan="2" |Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн урт хугацаагаар ЕС-аар ажилласан |- |33 |- |34 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Занданшатар|[[Гомбожавын Занданшатар]]}} |1970 |56 |2025 |{{Age in days|2025|6|13|2026|3|30}} хоног | |- |35 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Учрал|[[Ням-Осорын Учрал]]}} |1987 |39 |2026 | -- хоног |Одоогийн ерөнхий сайд |} ==Цаг хугацааны график== {{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:16 PlotArea = top:10 bottom:80 right:170 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:Нам_бус_(Бие_даагч) id:mprp value:rgb(0.84,0.08,0.22) legend: Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам id:dp value:rgb(0.08,0.27,0.62) legend:Ардчилсан_Нам id:mpp value:rgb(0.93,0.11,0.15) legend:Монгол_Ардын_Нам id:mprp2012 value:rgb(1,0,0.1) legend:Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам_(2012) id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:28/11/1911 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1915 ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1912 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"Улс төрийн нам:" BarData = bar:GChagdarjav bar:Tserenchimed bar:Namnansüren bar:Badamdorj bar:Damdinbazar bar:SambadondogiinTserendorj bar:Chagdarjav bar:Bodoo bar:BalingiinTserendorj bar:Amar bar:Jigjidjav bar:Genden bar:Choibalsan bar:Tsedenbal bar:Batmönkh bar:Sodnom bar:Gungaadorj bar:Byambasüren bar:Jasrai bar:Enkhsaikhan bar:Elbegdorj bar:Narantsatsralt bar:Tuyaa bar:Amarjargal bar:Enkhbayar bar:Enkhbold bar:Bayar bar:Batbold bar:Altankhuyag bar:Terbishdagva bar:Saikhanbileg bar:Erdenebat bar:Khürelsükh bar:Oyun-Erdene bar:Zandanshatar bar:Uchral PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar:GChagdarjav from: 28/11/1911 till: 29/12/1911 color:independent text:"[[Гадинбалын Чагдаржав|Г.Чагдаржав]]" bar:Tserenchimed from: 29/12/1911 till: 01/07/1912 color:independent text:"[[Г.Цэрэнчимэд]]" bar:Namnansüren from: 01/11/1912 till: 09/04/1919 color:independent text:"[[Төгс-Очирын Намнансүрэн|Т.Намнансүрэн]]" bar:Badamdorj from: 09/04/1919 till: 02/01/1920 color:independent text:"[[Гончигжалцангийн Бадамдорж|Г.Бадамдорж]]" bar:Damdinbazar from: 22/02/1921 till: 01/05/1921 color:independent from: 03/03/1922 till: 23/06/1923 color:mprp text:"[[Содномын Дамдинбазар|С.Дамдинбазар]]" bar:SambadondogiinTserendorj from: 01/05/1921 till: 10/07/1921 color:independent text:"[[Манзушир хутагт Цэрэндорж|С.Цэрэндорж]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Chagdarjav from: 13/03/1921 till: 16/04/1921 color:mprp text:"[[Дамбын Чагдаржав|Д.Чагдаржав]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Bodoo from: 16/04/1921 till: 07/01/1922 color:mprp text:"[[Догсомын Бодоо|Д.Бодоо]]" bar:BalingiinTserendorj from: 23/06/1923 till: 13/02/1928 color:mprp text:"[[Балингийн Цэрэндорж|Б.Цэрэндорж]]" bar:Amar from: 21/02/1928 till: 27/04/1930 color:mprp from: 22/03/1936 till: 07/03/1939 color:mprp text:"[[Анандын Амар|А.Амар]]" bar:Jigjidjav from: 27/04/1930 till: 02/07/1932 color:mprp text:"[[Цэнгэлтийн Жигжиджав|Ц.Жигжиджав]]" bar:Genden from: 02/07/1932 till: 02/03/1936 color:mprp text:"[[Пэлжидийн Гэндэн|П.Гэндэн]]" bar:Choibalsan from: 24/03/1939 till: 26/01/1952 color:mprp text:"[[Хорлоогийн Чойбалсан|Х.Чойбалсан]]" bar:Tsedenbal from: 26/01/1952 till: 11/06/1974 color:mprp text:"[[Юмжаагийн Цэдэнбал|Ю.Цэдэнбал]]" bar:Batmönkh from: 11/06/1974 till: 12/12/1984 color:mprp text:"[[Жамбын Батмөнх|Ж.Батмөнх]]" bar:Sodnom from: 12/12/1984 till: 21/03/1990 color:mprp text:"[[Думаагийн Содном|Д.Содном]]" bar:Gungaadorj from: 21/03/1990 till: 11/09/1990 color:mprp text:"[[Шаравын Гунгаадорж|Ш.Гунгаадорж]]" bar:Byambasüren from: 11/09/1990 till: 21/07/1992 color:mprp text:"[[Дашийн Бямбасүрэн|Д.Бямбасүрэн]]" bar:Jasrai from: 21/07/1992 till: 19/07/1996 color:mprp text:"[[Пунцагийн Жасрай|П.Жасрай]]" bar:Enkhsaikhan from: 19/07/1996 till: 23/04/1998 color:dp text:"[[Мэндсайханы Энхсайхан|М.Энхсайхан]]" bar:Elbegdorj from: 23/04/1998 till: 09/12/1998 color:dp from: 20/08/2004 till: 13/01/2006 color:dp text:"[[Цахиагийн Элбэгдорж|Ц.Элбэгдорж]]" bar:Narantsatsralt from: 09/12/1998 till: 22/07/1999 color:dp text:"[[Жанлавын Наранцацралт|Ж.Наранцацралт]]" bar:Tuyaa from: 22/07/1999 till: 30/07/1999 color:dp text:"[[Ням-Осорын Туяа|Н.Туяа]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Amarjargal from: 30/07/1999 till: 26/07/2000 color:dp text:"[[Ринчиннямын Амаржаргал|Р.Амаржаргал]]" bar:Enkhbayar from: 26/07/2000 till: 20/08/2004 color:mprp text:"[[Намбарын Энхбаяр|Н.Энхбаяр]]" bar:Enkhbold from: 25/01/2006 till: 22/11/2007 color:mprp text:"[[Миеэгомбын Энхболд|М.Энхболд]]" bar:Bayar from: 22/11/2007 till: 29/10/2009 color:mprp text:"[[Санжаагийн Баяр|С.Баяр]]" bar:Batbold from: 29/10/2009 till: 24/06/2011 color:mprp from: 24/06/2011 till: 10/08/2012 color:mpp text:"[[Сүхбаатарын Батболд|Сү.Батболд]]" bar:Altankhuyag from: 10/08/2012 till: 05/11/2014 color:dp text:"[[Норовын Алтанхуяг|Н.Алтанхуяг]]" bar:Terbishdagva from: 05/11/2014 till: 21/11/2014 color:mprp2012 text:"[[Дэндэвийн Тэрбишдагва|Д.Тэрбишдагва]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Saikhanbileg from: 21/11/2014 till: 07/07/2016 color:dp text:"[[Чимэдийн Сайханбилэг|Ч.Сайханбилэг]]" bar:Erdenebat from: 07/07/2016 till: 04/10/2017 color:mpp text:"[[Жаргалтулгын Эрдэнэбат|Ж.Эрдэнэбат]]" bar:Khürelsükh from: 04/10/2017 till: 27/01/2021 color:mpp text:"[[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүх]]" bar:Oyun-Erdene from: 27/01/2021 till: 03/06/2025 color:mpp text:"[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ|Л.Оюун-Эрдэнэ]]" bar:Zandanshatar from: 13/06/2025 till: 30/03/2026 color:mpp text:"[[Гомбожавын Занданшатар|Г.Занданшатар]]" bar:Uchral from: 30/03/2026 till: $today color:mpp text:"[[Ням-Осорын Учрал|Н.Учрал]]" |}} ==Мөн үзэх== * [[Монгол хаад]] * [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч]] ** [[Монгол улсын төрийн тэргүүн]] * [[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд]] ==Тэмдэглэл== {{notelist}} ==Эх сурвалж== {{reflist}} == Гадаад холбоос == * [http://www.open-government.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=76 Монгол Улсын Ерөнхий сайдын тухай] {{Монгол Улсын Ерөнхий Сайд}} [[Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд| ]] [[Ангилал:Засгийн газрын тэргүүний жагсаалт]] syqnelbqya1dc4clrjid56jrjnormux 870191 870190 2026-09-19T08:13:24Z Egzs 88168 870191 wikitext text/x-wiki {{Multiple image |total_width=300 |image1=Yagaan noyon.jpg |perrow=2 |image2=Altered portrait of Yumjaagiin Tsedenbal.jpg |image3=Luvsannamsrain Oyun-Erdene, Prime Minister of Mongolia at The Pentagon, USA on August 3, 2023 (cropped).jpg |image4=Nyam-Osoryn Uchral in October 2025.png |caption1=Монгол Улсын анхны ерөнхий сайд [[Төгс-Очирын Намнансүрэн]] |caption2=Монголын түүхэн дэх хамгийн урт хугацаагаар ажилласан Ерөнхий сайд [[Юмжаагийн Цэдэнбал]] |caption3=Орчин үеийн Монголын хамгийн урт хугацаагаар ажилласан Ерөнхий сайд [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] |caption4=Одоогийн Монгол Улсын 35 дахь Ерөнхий сайд [[Ням-Осорын Учрал]] }} {{Монгол улсын улс төр}} '''[[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд|Монгол Улсын Ерөнхий сайд]]''' нь [[Монгол|Монгол Улсын]] [[Монгол Улсын Засгийн газар|засгийн газрын]] тэргүүн юм.<ref>[https://legalinfo.mn/mn/detail/367 Монгол Улсын Үндсэн Хууль]</ref> Тус албан тушаалыг [[Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал|1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын]] үеэр [[Чин улс]]аас тусгаар тогтнолоо зарласны дараахан буюу 1912 онд байгуулсан.{{efn|[[Ар Монгол]] нь 1946 оны 1 сарын 5 хүртэл (1945 оны 10 сарын 20-нд болсон [[1945 оны Монголын тусгаар тогтнолын бүх нийтийн санал асуулга|бүх нийтийн санал асуулгын]] дараа) БНХУ ''де-факто'' тусгаар тогтнолыг нь албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөх хүртэл ''де-юре'' [[Бүгд Найрамдах Хятад Улс (1912–1949)|Бүгд Найрамдах Хятад Улс]]ын бүрэлдэхүүнд байсан.}} Нэршлийн өөрчлөлтүүдээс хамаарахгүйгээр одоогийн Засгийн газар нь энэ албан тушаалыг 1912 оноос хойш тасралтгүй үргэлжилж байна гэж үздэг бөгөөд Засгийн газрын тэргүүнийг Ерөнхий сайд гэж тооцдог юм.<ref>{{Cite web |title=Монгол Улсын 28 Ерөнхий сайдын хөрөг |url=https://mass.mn/n/24625 |access-date=2026-09-19 |website=mass.mn}}</ref> == Түүх == 1912 оны дундуур [[Богд хаан|Богд хааны]] зарлигаар Бүгд ерөнхийлөн шийтгэх яамыг байгуулж, тэргүүн сайдаар [[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан]] [[Төгс-Очирын Намнансүрэн|Төгс-Очирын Намнансүрэнг]] томилсон.<ref>{{Cite web |last=Zindaa |title=Анхны Ерөнхий сайд Т.Намнансүрэнгийн амьдарч байсан байшинг НУРААХ УУ? |url=https://news.zindaa.mn/2a3f |access-date=2026-09-19 |website=news.zindaa.mn |language=en}}</ref> Ерөнхий сайдын албаа хашиж байх үеэр Т.Намнансүрэн 1919 оны 4 дүгээр сард учир битүүлгээр нас барсан байдаг. Тус оны 10 дугаар сард [[Дундад Иргэн Улс]] Ар Монголд ноёрхлоо тогтоож, 1920 оны 1 дүгээр сард Монголын [[Хятадын Монгол дахь эзлэн түрэмгийлэл|автономит эрхийг устгасан]] билээ.<ref name="Rieber2015">{{cite book |author=Alfred J. Rieber|url=https://books.google.com/books?id=WhB4CgAAQBAJ&q=stalin+buryat+ungern&pg=PA83|title=Stalin and the Struggle for Supremacy in Eurasia|date=25 August 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-35219-9|pages=83–}}</ref> 1921 оны 2-р сард [[Цагаан хөдөлгөөн|Цагаантан]] [[Барон Унгерн фон Штернберг]] Нийслэл хүрээг [[Гамин цэрэг|Гамин цэргүүдээс]] эзэлж, VIII Богд Жавзандамбыг хаан ширээнд нь буцаан залснаар [[Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс|Богд хаант Монгол улсыг]] сэргээсэн юм. Гэвч 1921 оны 3-р сард [[Дамбын Чагдаржав|Дамбын Цагдаржав]] тэргүүтэй [[Ардын түр засгийн газар|Ардын түр Засгийн газрыг]] [[Монгол Ардын Нам]] байгуулав. Ардын цэрэг 1921 оны 7-р сард Их хүрээг Цагаантнуудаас чөлөөлж, Ардын эрхт хэмжээт цаазат Монгол улс ба [[Ардын хувьсгал|Ардын хувьсгалын]] ялалтыг зарлан тунхаглажээ.<ref name="Baabar1999">Baabar, B., History of Mongolia, 1999, {{ISBN|978-99929-0-038-3}}, {{OCLC|515691746}}, p. 216</ref> Хувьсгалын дараа Богд хаан [[Хэмжээт эрхт хаант засаг|хэмжээт эрхт хаанаар]] өргөмжлөгдөж, 1924 онд нас барсан.<ref name="Juergensmeyer2008">{{cite book |author=Mark Juergensmeyer |url=https://archive.org/details/globalrebellionr0000juer |title=Global Rebellion: Religious Challenges to the Secular State, from Christian Militias to al Qaeda |date=2008 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-93476-4 |pages=[https://archive.org/details/globalrebellionr0000juer/page/139 139]– |quote=bogda khan. |url-access=registration}}</ref> 1911 оноос 1924 он хүртэл нийт 6 хүн албан ёсоор ерөнхий сайдын албыг хашсан. 1924 онд анхдугаар Үндсэн хуулиар [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] (БНМАУ)-ыг тунхаглан зарлажээ. 1924 оноос 1992 оны хооронд БНМАУ-ын Засгийн газрын тэргүүний албан тушаалын нэршилд хэд хэдэн удаа өөрчлөлт орсон байдаг.<ref>{{Cite web |last=Баабар |date=2025-06-24 |title=МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙ САЙД НАР |url=https://baabar.mn/baabar/list-of-prime-minirters-of-mongolia |access-date=2026-09-19 |website=baabar.mn |language=mn}}</ref> Үүнд: * '''Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга''' (1924–1939) * '''Сайд нарын Зөвлөлийн дарга''' (1939–1990) * '''Ерөнхий сайд''' (1990–1992) 1924 оноос 1992 он хүртэлх [[Социализм|социалист]] он жилүүдэд нийт 10 хүн БНМАУ-ын Ерөнхий сайдаар ажилласан. Монгол оронд [[1990 оны Монголын ардчилсан хувьсгал|ардчилсан хувьсгал]] ялсан 1990 оноос уг албыг дахин Ерөнхий сайд гэж нэрлэж эхэлжээ. 1992 онд [[Монгол Улсын Үндсэн Хууль|Монгол Улсын Үндсэн Хуулийг]] баталснаас хойш нийт 17 хүн засгийн газрын тэргүүний албыг хашсан бөгөөд одоогийн Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар [[Ням-Осорын Учрал]] 2026 оны 3 дугаар сарын 30-наас хойш ажиллаж байгаа.<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-03-30 |title=Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар Улсын Их Хурлын гишүүн Н.Учралыг томиллоо |trans-title=Member of the State Great Khural N.Uchral appointed as Prime Minister of Mongolia |url=https://www.parliament.mn/nn/76909/ |access-date=2026-03-31 |website=parliament.mn |language=mn}}</ref> [[БНМАУ-ын маршал|Маршал]] [[Юмжаагийн Цэдэнбал]] 1952 оноос 1972 он хүртэл Ерөнхий сайд байсан бөгөөд Монголын түүхэн дэх хамгийн урт хугацаагаар ажилласан Ерөнхий сайд гэх тодотголтой. Орчин үеийн Монголын хамгийн удаан хугацаагаар ажилласан Ерөнхий сайд бол 2021 оноос 2025 он хүртэл Засгийн газрын тэргүүн байсан [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] юм. Түүхэн дэх хамгийн богино хугацаагаар [[Жалханз хутагт|Жалханз хутагт Содномын Дамдинбазар]] хоёрхон сар ажилласан бол орчин үед [[Жанлавын Наранцацралт]] 1998 оноос 1999 он хүртэл 225 хоногийн турш Ерөнхий сайдын албыг хашжээ.<ref>{{Cite web |last=Zindaa |title=29 Ерөнхий сайдын 29 хувь тавилан |url=https://news.zindaa.mn/24k3 |access-date=2026-09-19 |website=news.zindaa.mn |language=en}}</ref> ==Монгол Улсын Ерөнхий сайд нар== === [[Богд хааны Засгийн газар|Халхын хүрээний газрын бүгд хэргийг түр ерөнхийлөн захиран шийтгэх газар]] (1911) === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2 colspan=2| {{abbr|Ду.|Дугаар}} ! rowspan=2| Хөрөг зураг ! rowspan=2| Нэр<br>{{small|(Төрсөн–Нас барсан)}} ! colspan=3| Бүрэн эрхийн хугацаа ! rowspan=2| Нам ! rowspan="2" |[[Жавзандамба хутагт|Шашны тэргүүн]]<br>{{small|(Хаанчлал)}} |- ! Эхэлсэн ! Дууссан ! Хашсан хугацаа |- ! colspan="8"| Халхын Хүрээний газрын бүгд хэргийг түр ерөнхийлөн захиран шийтгэх газрын дарга ! rowspan="2 "style="font-weight:normal" |'''[[Богд хаан|VIII Жавзандамба хутагт]]'''<br>[[File:Bogd Khan.jpg|123x123px|alt=VIII Жавзандамба хутагт]]<br>{{small|(1870–1924)}} |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[Файл:Gadinbalyn Tserendorj.jpg|140x140px]] | {{small|[[Чин ван]]}}<br>'''[[Гадинбалын Чагдаржав]]'''<br>{{small|(1869–1915)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 1911 оны 11 сарын 28 | 1911 оны 12 сарын 29 | {{Age in years and months|1911|11|28|1911|12|29}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |} ===[[Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс]] (1911–1919, 1921–1924) болон [[Ардын түр засгийн газар]] (1921)=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan=2 colspan=2| {{abbr|Ду.|Дугаар}} ! rowspan=2| Хөрөг зураг ! rowspan=2| Нэр<br>{{small|(Төрсөн–Нас барсан)}} ! colspan=3| Бүрэн эрхийн хугацаа ! rowspan=2| Нам ! rowspan="2" |[[Монгол хаад|Хаан]]<br>{{small|(Хаанчлал)}} |- ! Эхэлсэн ! Дууссан ! Хашсан хугацаа |- ! colspan="8"| Ерөнхий сайд ! rowspan="13 "style="font-weight:normal" | '''[[Богд хаан]]'''<br>[[File:Bogd Khan.jpg|123x123px|alt=Bogd Khan]]<br>{{small|(1911–1924)}} |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:Tserenchimed.jpg|100px|alt=Da Lama Gombyn Tserenchimed]] | {{small|[[Да лам]]}}<br>[[Да лам Цэрэнчимэд|'''Гомбын Цэрэнчимэд''']]<br>{{small|(1872–1914)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 1911 оны 12 сарын 29{{efn|Жулианы хуанлийн дагуу 1911 оны 12 сарын 16.}} | 1912 оны 7 сар | {{Age in years and months|1911|12|29|1912|7|1}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- | colspan="8"| Сул орон зай (1912 оны 7 сар – 1912 оны 11 сар) |- | 1 ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:Yagaan noyon.jpg|100px|alt=Sain Noyon Khan Tögs-Ochiryn Namnansüren]] | {{small|[[Сайн ноён хан аймаг|Сайн ноён хан]]}}<br>'''[[Төгс-Очирын Намнансүрэн]]'''<br>{{small|(1878–1919)}} | 1912 оны 11 сар | 1919 оны 4 сар † | {{Age in years and months|1912|11|1|1919|4|1}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- | 2 ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:PrimeMinisterBadamdorj.jpg|123x123px|alt=Da Lama Gonchigjalzangiin Badamdorj]] | {{small|[[Да лам]]}}<br>'''[[Гончигжалцангийн Бадамдорж]]'''<br>{{small|(1850–1920)}} | 1919 оны 4 сарын 9 | 1920 оны 1 сарын 2{{Efn|[[Сю Шүжан]] Ар Монголын автономит эрхийг цуцалав}} | {{Age in years and months|1919|4|9|1920|1|2}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- | colspan="8"| Сул орон зай (1920 оны 1 сарын 2 – 1921 оны 2 сарын 22) |- | 3 ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:JalkhanzKhutagt2.jpg|100px|alt=Jalkhanz Khutagt Sodnomyn Damdinbazar]] | [[Содномын Дамдинбазар|{{small|Жалханз хутагт}}<br>'''Содномын Дамдинбазар''']]<br>{{small|(1874–1923)}}<br>{{efn|Гамингаас чөлөөлөгдсөн Монголын анхны Ерөнхий сайд. Жалханз хутагт Дамдинбазар нь Богд хааныг хаан ширээнд нь ахин залсан өдөр албан тушаалаа авсан.}} | 1921 оны 2 сарын 22 | 1921 оны 5 сар | {{Age in years and months|1921|2|22|1921|5|1}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Бие даагч}};" | | [[File:Sambadondogiin Tserendorj.jpg|100px|alt=Manzushir Khutagt Sambadondogiin Tserendorj]] | [[Манзушир хутагт Цэрэндорж|{{small|Манзушир хутагт}}<br>'''Самбадондогийн Цэрэндорж''']]<br>{{small|(1872–1937)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 1921 оны 5 сар | 1921 оны 7 сарын 10 | {{Age in years and months|1921|5|1|1921|7|10}} | [[Бие даагч|Нам бус]] |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Acting Prime Minister Dambyn Chagdarjav.jpg|100px|alt=Dambyn Chagdarjav]] | '''[[Дамбын Чагдаржав]]'''<br>{{small|(1880–1922)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}}<br>{{efn|1921 оны 3 сарын 12-нд [[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс|Зөвлөлт Оросын]] [[Хиагт]] хотод байгуулагдсан МАН-ын [[Ардын түр засгийн газар|Ардын түр засгийн газрын]] Ерөнхий сайд}} | 1921 оны 3 сарын 13 | 1921 оны 4 сарын 16 | {{Age in years and days|1921|3|12|1921|4|16}} | [[Монгол Ардын Нам]] |- | 4 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[Файл:Dogsomyn Bodoo High Res.jpg|111x111px]] | '''[[Догсомын Бодоо]]'''<br>{{small|(1885–1922)}}<br>{{efn|1921 оны 7 сарын 11-н хүртэл АТЗГ-ын Ерөнхий сайд байсан. Ардын эрхт хэмжээт цаазат Монгол улс ба Ардын хувьсгалын ялалтыг уг өдөр МАН зарлан тунхагласан.}} | 1921 оны 4 сарын 16 | 1922 оны 1 сарын 7 | {{Age in years and days|1921|4|16|1922|1|7}} | [[Монгол Ардын Нам]] |- | colspan="8"| Сул орон зай (1922 оны 1 сарын 7 – 3 сарын 3) |- | 5 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:JalkhanzKhutagt2.jpg|100px|alt=Jalkhanz Khutagt Sodnomyn Damdinbazar]] | [[Содномын Дамдинбазар|{{small|Жалханз хутагт}}<br>'''Содномын Дамдинбазар''']]<br><small>(1874–1923)</small> | 1922 оны 3 сарын 3 | 1923 оны 3 сарын 23 † | {{Age in years and days|1922|3|3|1923|6|23}} | [[Монгол Ардын Нам]] |- | 6 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Balingiin Tserendorj.jpg|100px|alt=Balingiin Tserendorj]] | '''[[Балингийн Цэрэндорж]]'''<br>{{small|(1868–1928)}} | 1923 оны 6 сарын 23 | ''1924 оны 11 сарын 28'' | {{Age in years and days|1923|6|23|1924|11|26}} | [[Монгол Ардын Нам|МАН]]→[[Монгол Ардын Нам|МАХН]] |}{{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:16 PlotArea = top:10 bottom:80 right:170 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:Нам_бус id:mprp value:rgb(0.84,0.08,0.22) legend: Монгол_Ардын_Нам id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:28/11/1911 till:01/01/1925 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1915 ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1912 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"Улс төрийн нам:" BarData = bar:GChagdarjav bar:Tserenchimed bar:Namnansüren bar:Badamdorj bar:Damdinbazar bar:SambadondogiinTserendorj bar:Chagdarjav bar:Bodoo bar:BalingiinTserendorj PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar:GChagdarjav from: 28/11/1911 till: 29/12/1911 color:independent text:"[[Гадинбалын Чагдаржав|Чин ван Чагдаржав]]" bar:Tserenchimed from: 29/12/1911 till: 01/07/1912 color:independent text:"[[Да лам Цэрэнчимэд]]" bar:Namnansüren from: 01/11/1912 till: 09/04/1919 color:independent text:"[[Төгс-Очирын Намнансүрэн|Сайн ноён хан Намнансүрэн]]" bar:Badamdorj from: 09/04/1919 till: 02/01/1920 color:independent text:"[[Гончигжалцангийн Бадамдорж|Да Лам Бадамдорж]]" bar:Damdinbazar from: 22/02/1921 till: 01/05/1921 color:independent from: 03/03/1922 till: 23/06/1923 color:mprp text:"[[Содномын Дамдинбазар|Жалханз хутагт Дамдинбазар]]" bar:SambadondogiinTserendorj from: 01/05/1921 till: 10/07/1921 color:independent text:"[[Манзушир хутагт Цэрэндорж]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Chagdarjav from: 13/03/1921 till: 16/04/1921 color:mprp text:"[[Дамбын Чагдаржав|Д.Чагдаржав]](үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Bodoo from: 16/04/1921 till: 07/01/1922 color:mprp text:"[[Догсомын Бодоо|Д.Бодоо]]" bar:BalingiinTserendorj from: 23/06/1923 till: 26/11/1924 color:mprp text:"[[Балингийн Цэрэндорж|Б.Цэрэндорж]]" |}} ===[[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] (1924–1992)=== '''Түлхүүр''':<br>{{legend2|{{party color|Монгол Ардын Нам}}|[[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] (МАХН) (11)|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" | {{abbr|Ду.|Дугаар}} ! rowspan="2" | Хөрөг зураг ! rowspan="2" | Нэр<br>{{small|(Төрсөн–Нас барсан)}} ! colspan="3" | Бүрэн эрхийн хугацаа ! rowspan="2" | Нам ! rowspan="2" |[[Ардын Их Хурал]] |- ! Эхэлсэн ! Дууссан ! Хашсан хугацаа |- ! colspan="9" | '''Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга''' |- | rowspan="4" | (6) ! rowspan="4" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="4" | [[File:Balingiin Tserendorj.jpg|100px|alt=Balingiin Tserendorj]] | rowspan="4" | '''[[Балингийн Цэрэндорж]]'''<br>{{small|(1868–1928)}} | rowspan="4" | ''1924 оны 11 сарын 28'' | rowspan="4" | 1928 оны 2 сарын 13 † | rowspan="4" | {{Age in years and days|1924|11|26|1928|2|13}} | rowspan="4" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |I<br>{{small|(1924)}} |- |II<br>{{small|(1925)}} |- |III<br>{{small|(1926)}} |- | rowspan="3" |IV<br>{{small|(1927)}} |- | colspan="8" | Сул орон зай (1928 оны 2 сарын 13 – 21) |- | rowspan="2" | 7 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[File:Anandyn Amar.png|100px|alt=Anandyn Amar]] | rowspan="2" | '''[[Анандын Амар]]'''<br>{{small|(1886–1941)}} | rowspan="2" | 1928 оны 2 сарын 21 | rowspan="2" | 1930 оны 4 сарын 27 | rowspan="2" | {{Age in years and days|1928|2|21|1930|4|27}} | rowspan="2" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- |V<br>{{small|(1928)}} |- | 8 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Tsengeltiin Jigjidjav.png|100px|alt=Tsengeltiin Jigjidjav]] | '''[[Цэнгэлтийн Жигжиджав]]'''<br>{{small|(1894–1933)}} | 1930 оны 4 сарын 27 | 1932 оны 7 сарын 2 | {{Age in years and days|1930|4|27|1932|7|2}} | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | rowspan="2" |VI<br>{{small|(1930)}} |- | rowspan="2" | 9 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[File:Genden.jpg|100px|alt=Peljidiin Genden]] | rowspan="2" | '''[[Пэлжидийн Гэндэн]]'''<br>{{small|(1892–1937)}} | rowspan="2" | 1932 оны 7 сарын 2 | rowspan="2" | 1936 оны 3 сарын 2 | rowspan="2" | {{Age in years and days|1932|7|2|1936|3|2}} | rowspan="2" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- | rowspan="6" |VII<br>{{small|(1934)}} |- | colspan="8" | Сул орон зай (1936 оны 3 сарын 2 – 22) |- | 10 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Anandyn Amar.png|100px|alt=Anandyn Amar]] | '''[[Анандын Амар]]'''<br>{{small|(1886–1941)}} | 1936 оны 3 сарын 22 | 1939 оны 3 сарын 7 | {{Age in years and days|1936|3|22|1939|3|7}} | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- | colspan="8" | Сул орон зай (1939 оны 3 сарын 7 – 24) |- ! colspan="8" | '''Сайд нарын Зөвлөлийн дарга''' |- | rowspan="4" | 11 ! rowspan="4" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="4" | [[File:Horloogiyn Choybalsan.jpg|100px|alt=Khorloogiin Choibalsan]] | rowspan="4" | {{small|[[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]}}<br>'''[[Хорлоогийн Чойбалсан]]'''<br>{{small|(1895–1952)}} | rowspan="4" | 1939 оны 3 сарын 24 | rowspan="4" | 1952 оны 1 сарын 26 † | rowspan="4" | {{Age in years and days|1939|3|24|1952|1|26}} | rowspan="4" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- |VIII<br>{{small|(1940)}} |- |IX<br>{{small|(1949)}} |- | rowspan="2" |I<br>{{small|(1951)}} |- | rowspan="8" |12 ! rowspan="8" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="8" |[[Файл:Altered portrait of Yumjaagiin Tsedenbal.jpg|128x128px]] | rowspan="8" |{{small|[[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]}}<br>'''[[Юмжаагийн Цэдэнбал]]'''<br>{{small|(1916–1991)}} | rowspan="8" |1952 оны 1 сарын 26 | rowspan="8" |1974 оны 6 сарын 11 | rowspan="8" |{{Age in years and days|1952|1|26|1974|6|11}} | rowspan="8" |[[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- |II<br>{{small|(1954)}} |- |III<br>{{small|(1957)}} |- |IV<br>{{small|(1960)}} |- |V<br>{{small|(1963)}} |- |VI<br>{{small|(1966)}} |- |VII<br>{{small|(1969)}} |- | rowspan="2" |VIII<br>{{small|(1973)}} |- | rowspan="3" | 13 ! rowspan="3" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="3" | [[File:J Batmonkh.jpg|100px|alt=Jambyn Batmönkh]] | rowspan="3" | '''[[Жамбын Батмөнх]]'''<br>{{small|(1926–1997)}} | rowspan="3" | 1974 оны 6 сарын 11 | rowspan="3" | 1984 оны 12 сарын 12 | rowspan="3" | {{Age in years and days|1974|6|11|1984|12|12}} | rowspan="3" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- |IX<br>{{small|(1977)}} |- | rowspan="2" |X<br>{{small|(1981)}} |- | rowspan="2" | 14 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[Файл:Japanese Prime Minister Toshiki Kaifu receiving Mongolian Prime Minister Dumaagiin Sodnom during his official 1990 visit to Japan (cropped).jpg|153x153px]] | rowspan="2" | '''[[Думаагийн Содном]]'''<br>{{small|(1933 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 1984 оны 12 сарын 12 | rowspan="2" | 1990 оны 3 сарын 21 | rowspan="2" | {{Age in years and days|1984|12|12|1990|3|21}} | rowspan="2" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- | rowspan="2" |XI<br>{{small|(1986)}} |- | rowspan="2" |15 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" |[[Файл:Sharavyn Gungaadorj in the 1990s.jpg|138x138px]] | rowspan="2" |'''[[Шаравын Гунгаадорж]]'''<br>{{small|(1935 онд төрсөн)}} | rowspan="2" |1990 оны 3 сарын 21 | rowspan="2" |1990 оны 9 сарын 11 | rowspan="2" |{{Age in years and days|1990|3|21|1990|9|11}} | rowspan="2" |[[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |- | rowspan="3" |[[1990 оны Ардын Их Хурлын сонгууль|XII<br>{{small|(1990)}}]] |- ! colspan="8" | '''Ерөнхий сайд''' |- | 16 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Dashiin_Byambasüren_(cropped).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dashiin_Byambas%C3%BCren_(cropped).png|133x133px]] | '''[[Дашийн Бямбасүрэн]]'''<br>{{small|(1942 онд төрсөн)}} | 1990 оны 9 сарын 11 | ''1992 оны 2 сарын 12'' | {{Age in years and days|1990|9|11|1992|2|12}} | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] |}{{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:16 PlotArea = top:10 bottom:80 right:170 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:mprp value:rgb(0.84,0.08,0.22) legend: Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:26/11/1924 till:12/02/1992 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1925 ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1926 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"Улс төрийн нам:" BarData = bar:BalingiinTserendorj bar:Amar bar:Jigjidjav bar:Genden bar:Choibalsan bar:Tsedenbal bar:Batmönkh bar:Sodnom bar:Gungaadorj bar:Byambasüren PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar:BalingiinTserendorj from: 26/11/1924 till: 13/02/1928 color:mprp text:"[[Балингийн Цэрэндорж|Б.Цэрэндорж]]" bar:Amar from: 21/02/1928 till: 27/04/1930 color:mprp from: 22/03/1936 till: 07/03/1939 color:mprp text:"[[Анандын Амар|А.Амар]]" bar:Jigjidjav from: 27/04/1930 till: 02/07/1932 color:mprp text:"[[Цэнгэлтийн Жигжиджав|Ц.Жигжиджав]]" bar:Genden from: 02/07/1932 till: 02/03/1936 color:mprp text:"[[Пэлжидийн Гэндэн|П.Гэндэн]]" bar:Choibalsan from: 24/03/1939 till: 26/01/1952 color:mprp text:"[[Хорлоогийн Чойбалсан|Х.Чойбалсан]]" bar:Tsedenbal from: 26/01/1952 till: 11/06/1974 color:mprp text:"[[Юмжаагийн Цэдэнбал|Ю.Цэдэнбал]]" bar:Batmönkh from: 11/06/1974 till: 12/12/1984 color:mprp text:"[[Жамбын Батмөнх|Ж.Батмөнх]]" bar:Sodnom from: 12/12/1984 till: 21/03/1990 color:mprp text:"[[Думаагийн Содном|Д.Содном]]" bar:Gungaadorj from: 21/03/1990 till: 11/09/1990 color:mprp text:"[[Шаравын Гунгаадорж|Ш.Гунгаадорж]]" bar:Byambasüren from: 11/09/1990 till: 12/02/1992 color:mprp text:"[[Дашийн Бямбасүрэн|Д.Бямбасүрэн]]" |}} ===[[Монгол|Монгол Улс]] (1992–одоо үе)=== '''Түлхүүр''':<br>{{legend2|{{party color|Монгол Ардын Нам}}|[[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] (МАХН) / [[Монгол Ардын Нам]] (МАН) (11)|border=1px solid #AAAAAA}}<br>{{legend2|{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}|[[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] / [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] (АН) (7)|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" | {{abbr|Ду.|Дугаар}} ! rowspan="2" | Хөрөг зураг ! rowspan="2" | Нэр<br>{{small|(Төрсөн–Нас барсан)}} ! colspan="3" | Бүрэн эрхийн хугацаа ! rowspan="2" | Нам ! rowspan="2" | Засгийн газар ! rowspan="2" | Сонгууль ! colspan="2" rowspan="2" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br />{{small|(Бүрэн эрх)}} |- ! Эхэлсэн ! Дууссан ! Хашсан хугацаа |- | (16) ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Dashiin_Byambasüren_(cropped).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dashiin_Byambas%C3%BCren_(cropped).png|133x133px]] | '''[[Дашийн Бямбасүрэн]]'''<br>{{small|(1942 онд төрсөн)}} | ''1992 оны 2 сарын 12'' | 1992 оны 7 сарын 21 | <small>{{Age in years and days|1992|2|12|1992|7|21}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Дашийн Бямбасүрэнгийн Засгийн газар|Бямбасүрэн]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]]–[[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|МоАН]]–[[Монголын Үндэсний Дэвшлийн Нам|МҮДН]])}} | {{small|[[1990 оны Ардын Их Хурлын сонгууль|(1990)]]}} ! rowspan="3" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | ! rowspan="3" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Пунсалмаагийн Очирбат]]'''<br>[[File:Punsalmaagiin Ochirbat 1990.png|90px|alt=1st President Punsalmaagiin Ochirbat]]<br>{{small|(1990–1997)}} |- | 17 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Пунцагийн_Жасрай_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9F%D1%83%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B9_(cropped).jpg|133x133px]] | '''[[Пунцагийн Жасрай]]'''<br>{{small|(1933–2007)}} | 1992 оны 7 сарын 21 | 1996 оны 7 сарын 19 | <small>{{Age in years and days|1992|7|21|1996|7|19}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | style="background:#F4C6C9;" | [[Пунцагийн Жасрайн Засгийн газар|Жасрай]] | [[1992 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|I<br>{{small|(1992)}}]] |- | rowspan="2" | 18 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | rowspan="2" | [[File:Mendsaikhany Enkhsaikhan-1.jpg|100px|alt=Mendsaikhany Enkhsaikhan]] | rowspan="2" | '''[[Мэндсайханы Энхсайхан]]'''<br>{{small|(1955 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 1996 оны 7 сарын 19 | rowspan="2" | 1998 оны 4 сарын 23 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|1996|7|19|1998|4|23}}</small> | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Мэндсайханы Энхсайханы Засгийн газар|Энхсайхан]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]])}} | rowspan="6" | [[1996 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|II<br>{{small|(1996)}}]] |- ! rowspan="7" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | ! rowspan="8" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Нацагийн Багабанди]]'''<br>[[File:President Natsagiin Bagabandi.jpg|90px|alt=2nd President Natsagiin Bagabandi]]<br>{{small|(1997–2005)}} |- | 19 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Prime Minister of Mongolia Tsakhiagiin Elbegdorj 1998 (cropped).png|100px|alt=Tsakhiagiin Elbegdorj]] | '''[[Цахиагийн Элбэгдорж]]'''<br>{{small|(1963 онд төрсөн)}} | 1998 оны 4 сарын 23 | 1998 оны 12 сарын 9 | <small>{{Age in years and days|1998|4|23|1998|12|9}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] | style="background:#bbcafa;" | [[Цахиагийн Элбэгдоржийн Засгийн газар#1998 оны Засгийн газар|Элбэгдорж I]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]])}} |- | 20 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Janlavyn_Narantsatsralt_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Janlavyn_Narantsatsralt_(cropped).jpg|144x144px]] | '''[[Жанлавын Наранцацралт]]'''<br>{{small|(1957–2007)}} | 1998 оны 12 сарын 9 | 1999 оны 7 сарын 22 | <small>{{Age in years and days|1998|12|9|1999|7|22}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Жанлавын Наранцацралтын Засгийн газар|Наранцацралт]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]])}} |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Nyam-Osoryn Tuyaa.png|106x106px|alt=Nyam-Osoryn Tuyaa]] | '''[[Ням-Осорын Туяа]]'''<br>{{small|(1958 онд төрсөн)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 1999 оны 7 сарын 22 | 1999 оны 7 сарын 30 | <small>{{Age in years and days|1999|7|22|1999|7|30}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] |- | 21 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Rinchinnyamyn_Amarjargal_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rinchinnyamyn_Amarjargal_(cropped).jpg|133x133px]] | '''[[Ринчиннямын Амаржаргал]]'''<br>{{small|(1961 онд төрсөн)}} | 1999 оны 7 сарын 30 | 2000 оны 7 сарын 26 | <small>{{Age in years and days|1999|7|30|2000|7|26}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Ардчилсан Холбоо Эвсэл]] | style="background:#bbcafa;" | [[Ринчиннямын Амаржаргалын Засгийн газар|Амаржаргал]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]])}} |- | 22 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[Файл:Nambaryn Enkhbayar 2004 (cropped2).jpg|133x133px]] | '''[[Намбарын Энхбаяр]]'''<br>{{small|(1958 онд төрсөн)}} | 2000 оны 7 сарын 26 | 2004 оны 8 сарын 13 | <small>{{Age in years and days|2000|7|26|2004|8|20}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Намбарын Энхбаярын Засгийн газар|Энхбаяр]] | [[2000 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|III<br>{{small|(2000)}}]] |- | style="background:#E3E9B0;" | – ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | style="background:#E3E9B0;" | [[Файл:State emblem of Mongolia.svg|89x89px]] | style="background:#E3E9B0;" | '''[[Чүлтэмийн Улаан]]'''<br>{{small|(1954 онд төрсөн)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | style="background:#E3E9B0;" | 2004 оны 8 сарын 13 | style="background:#E3E9B0;" | 2004 оны 8 сарын 20 | style="background:#E3E9B0;" | <small>{{Age in years and days|2004|8|13|2004|8|20}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | rowspan="6" |[[2004 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|IV<br>{{small|(2004)}}]] |- | rowspan="2" | 23 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | rowspan="2" | [[File:Prime Minister of Mongolia Tsakhiagiin Elbegdorj 2004 (cropped).png|100px|alt=Tsakhiagiin Elbegdorj]] | rowspan="2" | '''[[Цахиагийн Элбэгдорж]]'''<br>{{small|(1963 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 2004 оны 8 сарын 20 | rowspan="2" | 2006 оны 1 сарын 13 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|2004|8|20|2006|1|13}}</small> | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;" | [[Цахиагийн Элбэгдоржийн Засгийн газар#2004-2006 оны Засгийн газар|Элбэгдорж II]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[Монгол Ардын Нам|МАХН]])}} |- ! rowspan="5" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | ! rowspan="5" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Намбарын Энхбаяр]]'''<br>[[File:Nambaryn Enkhbayar-1.jpg|90px|alt=3rd President Nambaryn Enkhbayar]]<br>{{small|(2005–2009)}} |- | colspan="9" | Сул орон зай (2006 оны 1 сарын 13 – 25) |- | 24 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Miyeegombyn Enkhbold.jpg|100px|alt=Miyeegombyn Enkhbold]] | '''[[Миеэгомбын Энхболд]]'''<br>{{small|(1964 онд төрсөн)}} | 2006 оны 1 сарын 25 | 2007 оны 11 сарын 22 | <small>{{Age in years and days|2006|1|25|2007|11|22}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Миеэгомбын Энхболдын Засгийн газар|Энхболд]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]]–[[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|ҮШН]]–[[Эх Орон Нам (Монгол)|Эх орон-МАШСН]]–[[Бүгд Найрамдах Нам (Монгол)|БНН]])}} |- | rowspan="3" | 25 ! rowspan="3" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="3" | [[File:Sangiyin Bayar.jpg|100px|alt=Sanjiin Bayar]] | rowspan="3" | '''[[Санжаагийн Баяр|Санжийн Баяр]]'''<br>{{small|(1956 онд төрсөн)}} | rowspan="3" | 2007 оны 11 сарын 22{{Efn|2008 оны 9-р сарын 11-нд улиран томилогдсон.}} | rowspan="3" | 2009 оны 10 сарын 28 | rowspan="3" | <small>{{Age in years and days|2007|11|22|2009|10|28}}</small> | rowspan="3" style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Санжаагийн Баярын Засгийн газар#Эхний засгийн газрын бүтэц (2007 оны 11 сар - 2008 оны 8 сар)|Баяр I]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]]–[[Иргэний Зориг Нам|ИЗН]])}} |- | rowspan="3" style="background:#DDDDDD;" | [[Санжаагийн Баярын Засгийн газар#Хоёр дахь засгийн газрын бүтэц (2008 оны 9 сар - 2009 оны 10 сарын 28)|Баяр II]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]]–[[Монголын Ардчилсан Нам|АН]])}} | rowspan="4" | [[2008 оны Улсын Их Хурлын сонгуулиар сонгогдсон гишүүдийн жагсаалт|V]]<br>{{small|([[2008 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2008]])}} |- ! rowspan="7" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | ! rowspan="8" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Цахиагийн Элбэгдорж]]'''<br>[[File:Tsakhiagiin Elbegdorj (3x4 cropped).jpg|90px|alt=4th President Tsakhiagiin Elbegdorj]]<br>{{small|(2009–2017)}} |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Norovyn Altankhuyag (cropped).png|106x106px|alt=Norovyn Altankhuyag]] | '''[[Норовын Алтанхуяг]]'''<br>{{small|(1958 онд төрсөн)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 2009 оны 10 сарын 28 | 2009 оны 10 сарын 29 | <small>{{Age in years and days|2009|10|28|2009|10|29}}</small> | style="background:#bbcafa;" |[[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] |- | 26 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Sükhbaataryn Batbold (cropped).jpg|100px|alt=Sükhbaataryn Batbold]] | '''[[Сүхбаатарын Батболд]]'''<br>{{small|(1963 онд төрсөн)}} | 2009 оны 10 сарын 29 | 2012 оны 8 сарын 10 | <small>{{Age in years and days|2009|10|29|2012|8|10}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам|МАХН]]→[[Монгол Ардын Нам|МАН]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Сүхбаатарын Батболдын Засгийн газар|Батболд]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[Монголын Ардчилсан Нам|АН]])}} |- | 27 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | [[File:Norovyn Altankhuyag (cropped).png|100px|alt=Norovyn Altankhuyag]] | '''[[Норовын Алтанхуяг]]'''<br>{{small|(1958 онд төрсөн)}} | 2012 оны 8 сарын 10 | 2014 оны 11 сарын 5 | <small>{{Age in years and days|2012|8|10|2014|11|5}}</small> | style="background:#bbcafa;" | [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] | rowspan="2" style="background:#DDDDDD;" | [[Норовын Алтанхуягийн Засгийн газар|Алтанхуяг]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|МАХН]]–[[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|МҮАН]]–[[Иргэний Зориг Ногоон Нам|ИЗНН]])}} | rowspan="4" | [[2012 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|VI<br>{{small|(2012)}}]] |- style="background:#E3E9B0;" | | – ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)}};" | | [[File:Dendeviin Terbishdagva (cropped).jpg|107x107px|alt=Dendeviin Terbishdagva]] | '''[[Дэндэвийн Тэрбишдагва]]'''<br>{{small|(1955 онд төрсөн)<br>''Үүрэг гүйцэтгэгч''}} | 2014 оны 11 сарын 5 | 2014 оны 11 сарын 21 | <small>{{Age in years and days|2014|11|5|2014|11|21}}</small> | style="background:#EFA7AB;" | [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]]{{efn|2010 онд МАН-аас салсан [[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] (2010–2021).}} |- | rowspan="2" | 28 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | | rowspan="2" | [[Файл:The Prime Minister, Shri Narendra Modi and the Prime Minister of Mongolia, Mr. Chimed Saikhanbileg signing of agreements between India and Mongolia, at the State Palace, in Mongolia on May 17, 2015 (1) (cropped).jpg|133x133px]] | rowspan="2" | '''[[Чимэдийн Сайханбилэг]]'''<br>{{small|(1969 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 2014 оны 11 сарын 21 | rowspan="2" | 2016 оны 7 сарын 7 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|2014|11|21|2016|7|7}}</small> | rowspan="2" style="background:#bbcafa;" | [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Чимэдийн Сайханбилэгийн Засгийн газар|Сайханбилэг I]]<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|МАХН]]–[[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|МҮАН]])}} |- | style="background:#DDDDDD;" | {{nowrap|[[Чимэдийн Сайханбилэгийн Засгийн газар|Сайханбилэг II]]}}<br>{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|МАХН]]–[[Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам|МҮАН]])}} |- | rowspan="2" | 29 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[File:Mongolia PM Jargatulgyn Erdenebat 2017 (cropped).png|100px|alt=Jargaltulgyn Erdenebat]] | rowspan="2" | '''[[Жаргалтулгын Эрдэнэбат]]'''<br>{{small|(1973 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 2016 оны 7 сарын 7 | rowspan="2" | 2017 оны 10 сарын 4 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|2016|7|7|2017|10|4}}</small> | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Жаргалтулгын Эрдэнэбатын Засгийн газар|Эрдэнэбат]] | rowspan="3" | [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2016–2020|VII]]<br>{{small|([[2016 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2016]])}} |- ! rowspan="4" style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | ! rowspan="4" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Халтмаагийн Баттулга]]'''<br>[[File:Khaltmaagiin Battulga - 2019 (48425595252) (cropped).jpg|90px|alt=5th President Khaltmaagiin Battulga]]<br>{{small|(2017–2021)}} |- | 30 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" | [[File:Mongolian Prime Minister Khurelsukh Ukhnaa in 2018.jpg|100px|alt=Ukhnaagiin Khürelsükh]] | rowspan="2" | '''[[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]'''<br>{{small|(1968 онд төрсөн)}} | 2017 оны 10 сарын 4 | 2020 оны 7 сарын 2 | rowspan="2" | <small>{{Age in years and days|2017|10|4|2021|1|27}}</small> | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | style="background:#F4C6C9;" | [[Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Засгийн газар#У.Хүрэлсүхийн нэг дэх Засгийн газар (2017-2020)|Хүрэлсүх I]] |- |31 |2020 оны 7 сарын 2 |2021 оны 1 сарын 27 | style="background:#F4C6C9;" | [[Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Засгийн газар#У.Хүрэлсүхийн хоёр дахь Засгийн газар|Хүрэлсүх II]] | rowspan="3" | [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2020–2024|VIII]]<br>{{small|([[2020 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2020]])}} |- | rowspan="2" | 32 ! rowspan="3" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="3" | [[Файл:Prime Minister Oyun-Erdene Luvsannamsrai of Mongolia discussed space cooperation with NASA at a meeting on 4 August 2023 at the NASA Headquarters in Washington, D.C. (cropped).jpg|133x133px]] | rowspan="3" | '''[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]]'''<br>{{small|(1980 онд төрсөн)}} | rowspan="2" | 2021 оны 1 сарын 27 | rowspan="2" | 2024 оны 7 сарын 5 | rowspan="3" | <small>{{Age in years and days|2021|1|27|2025|6|13}}</small> | rowspan="3" style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | rowspan="2" style="background:#F4C6C9;" | [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар#2021-2024 оны Засгийн газрын сайд нар|Оюун-Эрдэнэ I]] |- ! rowspan="4" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | ! rowspan="4" style="font-weight:normal" | [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]<br>'''[[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]'''<br>[[File:Ukhnaagiin Khürelsükh (2024) (cropped).jpg|90px|alt=6th President Ukhnaagiin Khürelsükh]]<br>{{small|(2021 оноос хойш)}} |- |33 |2024 оны 7 сарын 5 |2025 оны 6 сарын 13 | style="background:#DDDDDD;" | {{nowrap|[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар#2024-2025 оны Засгийн газрын сайд нар|Оюун-Эрдэнэ II]]}}<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[Монголын Ардчилсан Нам|АН]]–[[ХҮН нам|ХҮН]])}} | rowspan="3" | [[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2024–2028|IX]]<br>{{small|([[2024 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2024]])}} |- | 34 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | [[File:Gombojavyn Zandanshatar (2025) (cropped).png|100px|alt=Gombojavyn Zandanshatar]] | '''[[Гомбожавын Занданшатар]]'''<br>{{small|(1970 онд төрсөн)}} | 2025 оны 6 сарын 13 | 2026 оны 3 сарын 30 | <small>{{Age in years and days|2025|6|13|2026|3|30}}</small> | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Гомбожавын Занданшатарын Засгийн газар|Занданшатар]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[ХҮН нам|ХҮН]]–[[Иргэний Зориг Ногоон Нам|ИЗНН]])}} |- |35 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |[[Файл:Nyam-Osoryn Uchral in October 2025.png|134x134px]] |'''[[Ням-Осорын Учрал]]'''<br>{{small|(1987 онд төрсөн)}} |2026 оны 3 сарын 30 |''Алба хашиж байгаа'' | - | style="background:#F4C6C9;" | [[Монгол Ардын Нам]] | style="background:#DDDDDD;" | [[Ням-Осорын Учралын Засгийн газар|Учрал]]<br>{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАН]]–[[ХҮН нам|ХҮН]]–[[Үндэсний Эвсэл (Монгол)|ҮЭ]])}} |}{{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:16 PlotArea = top:10 bottom:80 right:170 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:mprp value:rgb(0.84,0.08,0.22) legend: Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам id:mpp value:rgb(0.93,0.11,0.15) legend:Монгол_Ардын_Нам id:dp value:rgb(0.08,0.27,0.62) legend:Ардчилсан_Нам id:mprp2012 value:rgb(1,0,0.1) legend:Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам_(2012) id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:12/02/1992 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1995 ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1994 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"Улс төрийн нам:" BarData = bar:Byambasüren bar:Jasrai bar:Enkhsaikhan bar:Elbegdorj bar:Narantsatsralt bar:Tuyaa bar:Amarjargal bar:Enkhbayar bar:Enkhbold bar:Bayar bar:Altankhuyag bar:Batbold bar:Terbishdagva bar:Saikhanbileg bar:Erdenebat bar:Khürelsükh bar:Oyun-Erdene bar:Zandanshatar bar:Uchral PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar:Byambasüren from: 12/02/1992 till: 21/07/1992 color:mprp text:"[[Дашийн Бямбасүрэн|Д.Бямбасүрэн]]" bar:Jasrai from: 21/07/1992 till: 19/07/1996 color:mprp text:"[[Пунцагийн Жасрай|П.Жасрай]]" bar:Enkhsaikhan from: 19/07/1996 till: 23/04/1998 color:dp text:"[[Мэндсайханы Энхсайхан|М.Энхсайхан]]" bar:Elbegdorj from: 23/04/1998 till: 09/12/1998 color:dp from: 20/08/2004 till: 13/01/2006 color:dp text:"[[Цахиагийн Элбэгдорж|Ц.Элбэгдорж]]" bar:Narantsatsralt from: 09/12/1998 till: 22/07/1999 color:dp text:"[[Жанлавын Наранцацралт|Ж.Наранцацралт]]" bar:Tuyaa from: 22/07/1999 till: 30/07/1999 color:dp text:"[[Ням-Осорын Туяа|Н.Туяа]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Amarjargal from: 30/07/1999 till: 26/07/2000 color:dp text:"[[Ринчиннямын Амаржаргал|Р.Амаржаргал]]" bar:Enkhbayar from: 26/07/2000 till: 13/08/2004 color:mprp text:"[[Намбарын Энхбаяр|Н.Энхбаяр]]" bar:Enkhbold from: 25/01/2006 till: 22/11/2007 color:mprp text:"[[Миеэгомбын Энхболд|М.Энхболд]]" bar:Bayar from: 22/11/2007 till: 28/10/2009 color:mprp text:"[[Санжаагийн Баяр|С.Баяр]]" bar:Altankhuyag from: 28/10/2009 till: 29/10/2009 color:dp from: 10/08/2012 till: 05/11/2014 color:dp text:"[[Норовын Алтанхуяг|Н.Алтанхуяг]]" bar:Batbold from: 29/10/2009 till: 24/06/2011 color:mprp from: 24/06/2011 till: 10/08/2012 color:mpp text:"[[Сүхбаатарын Батболд|Сү.Батболд]]" bar:Terbishdagva from: 05/11/2014 till: 21/11/2014 color:mprp2012 text:"[[Дэндэвийн Тэрбишдагва|Д.Тэрбишдагва]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Saikhanbileg from: 21/11/2014 till: 07/07/2016 color:dp text:"[[Чимэдийн Сайханбилэг|Ч.Сайханбилэг]]" bar:Erdenebat from: 07/07/2016 till: 04/10/2017 color:mpp text:"[[Жаргалтулгын Эрдэнэбат|Ж.Эрдэнэбат]]" bar:Khürelsükh from: 04/10/2017 till: 27/01/2021 color:mpp text:"[[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүх]]" bar:Oyun-Erdene from: 27/01/2021 till: 03/06/2025 color:mpp text:"[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ|Л.Оюун-Эрдэнэ]]" bar:Zandanshatar from: 13/06/2025 till: 30/03/2026 color:mpp text:"[[Гомбожавын Занданшатар|Г.Занданшатар]]" bar:Uchral from: 30/03/2026 till: $today color:mpp text:"[[Ням-Осорын Учрал|Н.Учрал]]" |}} ==== Насны статистик ==== 1992 оноос хойш Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томилогдсон хүмүүсийн дундаж нас 2026 оны байдлаар 45 байна.<ref>{{Cite web |last=М. Батчимэг |first= |date=2026-03-31 |title=Н.Учрал Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн залуу гурав дахь Ерөнхий сайд боллоо |url=https://ikon.mn/n/3mf3 |access-date=2026-08-12 |website=ikon.mn |language=mn}}</ref> Хамгийн залуу нь Ц.Элбэгдорж 35 настайдаа Ерөнхий сайдаар томилогдож байжээ. Түүний дараа Р.Амаржаргал 38 настайдаа Ерөнхий сайд болж байжээ. Дараагаар нь Н.Учрал 39 настайдаа засгийн эрхийг барих болсноор хамгийн залуудаа Ерөнхий сайд болж буй гурав дахь хүн болж байна. Хамгийн ахмад нь П.Жасрай 59 насандаа томилогдон ажиллаж байжээ. {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Д.д !Нэр !Төрсөн он !Нас !Томилогдсон !Алба хашсан хугацаа !Нэмэлт тайлбар |- |17 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Жасрай|[[Пунцагийн Жасрай]]}} |1933 |59 |1992 |{{Age in days|1992|7|21|1996|7|19}} хоног |Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн ахмад ерөнхий сайд болсон |- |18 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Энхсайхан|[[Мэндсайханы Энхсайхан]]}} |1955 |41 |1996 |{{Age in days|1996|7|19|1998|4|23}} хоног | |- |19 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Элбэгдорж|[[Цахиагийн Элбэгдорж]]<br>''<small>1 дэх томилгоо</small>''}} |1963 |35 |1998 |{{Age in days|1998|4|23|1998|12|9}} хоног |Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн залуу ерөнхий сайд болсон |- |20 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Наранцацралт|[[Жанлавын Наранцацралт]]}} |1957 |41 |1998 |{{Age in days|1998|12|9|1999|7|22}} хоног |Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн богино хугацаагаар ЕС-аар ажилласан |- |21 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Амаржаргал|[[Ринчиннямын Амаржаргал]]}} |1961 |38 |1999 |{{Age in days|1999|7|30|2000|7|26}} хоног | |- |22 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Энхбаяр|[[Намбарын Энхбаяр]]}} |1958 |42 |2000 |{{Age in days|2000|7|26|2004|8|13}} хоног | |- |23 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Элбэгдорж|[[Цахиагийн Элбэгдорж]]<br>''<small>2 дахь томилгоо</small>''}} |1963 |41 |2004 |{{Age in days|2004|8|20|2006|1|13}} хоног | |- |24 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Энхболд|[[Миеэгомбын Энхболд]]}} |1964 |42 |2006 |{{Age in days|2006|1|25|2007|11|22}} хоног | |- |25 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Баяр|[[Санжийн Баяр]]}} |1956 |51 |2007 |{{Age in days|2007|11|22|2009|10|28}} хоног | |- |26 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Батболд|[[Сүхбаатарын Батболд]]}} |1963 |46 |2009 |{{Age in days|2009|10|29|2012|8|10}} хоног | |- |27 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Алтанхуяг|[[Норовын Алтанхуяг]]}} |1958 |54 |2012 |{{Age in days|2012|8|10|2014|11|5}} хоног | |- |28 ! style="background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};" | |{{Sort|Сайханбилэг|[[Чимэдийн Сайханбилэг]]}} |1969 |45 |2014 |{{Age in days|2014|11|21|2016|7|7}} хоног | |- |29 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Эрдэнэбат|[[Жаргалтулгын Эрдэнэбат]]}} |1973 |43 |2016 |{{Age in days|2016|7|7|2017|10|4}} хоног | |- |30 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" |{{Sort|Хүрэлсүх|[[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]}} | rowspan="2" |1968 | rowspan="2" |49 | rowspan="2" |2017 | rowspan="2" |{{Age in days|2017|10|4|2021|1|27}} хоног | rowspan="2" | |- |31 |- |32 ! rowspan="2" style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | | rowspan="2" |{{Sort|Оюун-Эрдэнэ|[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]]}} | rowspan="2" |1980 | rowspan="2" |41 | rowspan="2" |2021 | rowspan="2" |{{Age in days|2021|1|27|2025|6|13}} хоног | rowspan="2" |Монголын орчин үеийн түүхэнд хамгийн урт хугацаагаар ЕС-аар ажилласан |- |33 |- |34 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Занданшатар|[[Гомбожавын Занданшатар]]}} |1970 |56 |2025 |{{Age in days|2025|6|13|2026|3|30}} хоног | |- |35 ! style="background:{{party color|Монгол Ардын Нам}};" | |{{Sort|Учрал|[[Ням-Осорын Учрал]]}} |1987 |39 |2026 | -- хоног |Одоогийн ерөнхий сайд |} ==Цаг хугацааны график== {{#tag:timeline| ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:16 PlotArea = top:10 bottom:80 right:170 left:20 AlignBars = late Define $today = {{#time:d/m/Y}} Colors = id:independent value:gray(0.8) legend:Нам_бус_(Бие_даагч) id:mprp value:rgb(0.84,0.08,0.22) legend: Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам id:dp value:rgb(0.08,0.27,0.62) legend:Ардчилсан_Нам id:mpp value:rgb(0.93,0.11,0.15) legend:Монгол_Ардын_Нам id:mprp2012 value:rgb(1,0,0.1) legend:Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Нам_(2012) id:gray1 value:gray(0.85) id:gray2 value:gray(0.95) DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:28/11/1911 till:$today TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:gray1 unit:year increment:5 start:1915 ScaleMinor = gridcolor:gray2 unit:year increment:1 start:1912 Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170 TextData = pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M text:"Улс төрийн нам:" BarData = bar:GChagdarjav bar:Tserenchimed bar:Namnansüren bar:Badamdorj bar:Damdinbazar bar:SambadondogiinTserendorj bar:Chagdarjav bar:Bodoo bar:BalingiinTserendorj bar:Amar bar:Jigjidjav bar:Genden bar:Choibalsan bar:Tsedenbal bar:Batmönkh bar:Sodnom bar:Gungaadorj bar:Byambasüren bar:Jasrai bar:Enkhsaikhan bar:Elbegdorj bar:Narantsatsralt bar:Tuyaa bar:Amarjargal bar:Enkhbayar bar:Enkhbold bar:Bayar bar:Batbold bar:Altankhuyag bar:Terbishdagva bar:Saikhanbileg bar:Erdenebat bar:Khürelsükh bar:Oyun-Erdene bar:Zandanshatar bar:Uchral PlotData = width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till bar:GChagdarjav from: 28/11/1911 till: 29/12/1911 color:independent text:"[[Гадинбалын Чагдаржав|Г.Чагдаржав]]" bar:Tserenchimed from: 29/12/1911 till: 01/07/1912 color:independent text:"[[Г.Цэрэнчимэд]]" bar:Namnansüren from: 01/11/1912 till: 09/04/1919 color:independent text:"[[Төгс-Очирын Намнансүрэн|Т.Намнансүрэн]]" bar:Badamdorj from: 09/04/1919 till: 02/01/1920 color:independent text:"[[Гончигжалцангийн Бадамдорж|Г.Бадамдорж]]" bar:Damdinbazar from: 22/02/1921 till: 01/05/1921 color:independent from: 03/03/1922 till: 23/06/1923 color:mprp text:"[[Содномын Дамдинбазар|С.Дамдинбазар]]" bar:SambadondogiinTserendorj from: 01/05/1921 till: 10/07/1921 color:independent text:"[[Манзушир хутагт Цэрэндорж|С.Цэрэндорж]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Chagdarjav from: 13/03/1921 till: 16/04/1921 color:mprp text:"[[Дамбын Чагдаржав|Д.Чагдаржав]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Bodoo from: 16/04/1921 till: 07/01/1922 color:mprp text:"[[Догсомын Бодоо|Д.Бодоо]]" bar:BalingiinTserendorj from: 23/06/1923 till: 13/02/1928 color:mprp text:"[[Балингийн Цэрэндорж|Б.Цэрэндорж]]" bar:Amar from: 21/02/1928 till: 27/04/1930 color:mprp from: 22/03/1936 till: 07/03/1939 color:mprp text:"[[Анандын Амар|А.Амар]]" bar:Jigjidjav from: 27/04/1930 till: 02/07/1932 color:mprp text:"[[Цэнгэлтийн Жигжиджав|Ц.Жигжиджав]]" bar:Genden from: 02/07/1932 till: 02/03/1936 color:mprp text:"[[Пэлжидийн Гэндэн|П.Гэндэн]]" bar:Choibalsan from: 24/03/1939 till: 26/01/1952 color:mprp text:"[[Хорлоогийн Чойбалсан|Х.Чойбалсан]]" bar:Tsedenbal from: 26/01/1952 till: 11/06/1974 color:mprp text:"[[Юмжаагийн Цэдэнбал|Ю.Цэдэнбал]]" bar:Batmönkh from: 11/06/1974 till: 12/12/1984 color:mprp text:"[[Жамбын Батмөнх|Ж.Батмөнх]]" bar:Sodnom from: 12/12/1984 till: 21/03/1990 color:mprp text:"[[Думаагийн Содном|Д.Содном]]" bar:Gungaadorj from: 21/03/1990 till: 11/09/1990 color:mprp text:"[[Шаравын Гунгаадорж|Ш.Гунгаадорж]]" bar:Byambasüren from: 11/09/1990 till: 21/07/1992 color:mprp text:"[[Дашийн Бямбасүрэн|Д.Бямбасүрэн]]" bar:Jasrai from: 21/07/1992 till: 19/07/1996 color:mprp text:"[[Пунцагийн Жасрай|П.Жасрай]]" bar:Enkhsaikhan from: 19/07/1996 till: 23/04/1998 color:dp text:"[[Мэндсайханы Энхсайхан|М.Энхсайхан]]" bar:Elbegdorj from: 23/04/1998 till: 09/12/1998 color:dp from: 20/08/2004 till: 13/01/2006 color:dp text:"[[Цахиагийн Элбэгдорж|Ц.Элбэгдорж]]" bar:Narantsatsralt from: 09/12/1998 till: 22/07/1999 color:dp text:"[[Жанлавын Наранцацралт|Ж.Наранцацралт]]" bar:Tuyaa from: 22/07/1999 till: 30/07/1999 color:dp text:"[[Ням-Осорын Туяа|Н.Туяа]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Amarjargal from: 30/07/1999 till: 26/07/2000 color:dp text:"[[Ринчиннямын Амаржаргал|Р.Амаржаргал]]" bar:Enkhbayar from: 26/07/2000 till: 20/08/2004 color:mprp text:"[[Намбарын Энхбаяр|Н.Энхбаяр]]" bar:Enkhbold from: 25/01/2006 till: 22/11/2007 color:mprp text:"[[Миеэгомбын Энхболд|М.Энхболд]]" bar:Bayar from: 22/11/2007 till: 29/10/2009 color:mprp text:"[[Санжаагийн Баяр|С.Баяр]]" bar:Batbold from: 29/10/2009 till: 24/06/2011 color:mprp from: 24/06/2011 till: 10/08/2012 color:mpp text:"[[Сүхбаатарын Батболд|Сү.Батболд]]" bar:Altankhuyag from: 10/08/2012 till: 05/11/2014 color:dp text:"[[Норовын Алтанхуяг|Н.Алтанхуяг]]" bar:Terbishdagva from: 05/11/2014 till: 21/11/2014 color:mprp2012 text:"[[Дэндэвийн Тэрбишдагва|Д.Тэрбишдагва]] (үүрэг гүйцэтгэгч)" bar:Saikhanbileg from: 21/11/2014 till: 07/07/2016 color:dp text:"[[Чимэдийн Сайханбилэг|Ч.Сайханбилэг]]" bar:Erdenebat from: 07/07/2016 till: 04/10/2017 color:mpp text:"[[Жаргалтулгын Эрдэнэбат|Ж.Эрдэнэбат]]" bar:Khürelsükh from: 04/10/2017 till: 27/01/2021 color:mpp text:"[[Ухнаагийн Хүрэлсүх|У.Хүрэлсүх]]" bar:Oyun-Erdene from: 27/01/2021 till: 03/06/2025 color:mpp text:"[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ|Л.Оюун-Эрдэнэ]]" bar:Zandanshatar from: 13/06/2025 till: 30/03/2026 color:mpp text:"[[Гомбожавын Занданшатар|Г.Занданшатар]]" bar:Uchral from: 30/03/2026 till: $today color:mpp text:"[[Ням-Осорын Учрал|Н.Учрал]]" |}} ==Мөн үзэх== * [[Монгол хаад]] * [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч]] ** [[Монгол улсын төрийн тэргүүн]] * [[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд]] ==Тэмдэглэл== {{notelist}} ==Эх сурвалж== {{reflist}} == Гадаад холбоос == * [http://www.open-government.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=76 Монгол Улсын Ерөнхий сайдын тухай] {{Монгол Улсын Ерөнхий Сайд}} [[Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд| ]] [[Ангилал:Засгийн газрын тэргүүний жагсаалт]] ghk7xay7n6zs05z1kjpront4as9ysf8 0 31995 870159 840934 2026-09-18T13:15:25Z Avirmed Batsaikhan 53733 870159 wikitext text/x-wiki [[Файл:Europasaurus holgeri Scene cropped.jpg|thumb|Юрийн галав үеийн амьдрал. 150 сая жилийн тэртээ.]] '''Мезозойн эрин''' буюу '''Дунд төрмөлийн эрин''' нь Дэлхийн геологийн түүхийн эрин үе бөгөөд ойролцоогоор 252-66 сая жилийн өмнөх үе бөгөөд [[Триас]], [[Юрийн галав|Юрийн]] болон [[Цэрдийн галав|Цэрдийн галавын]] үеүүдээс бүрддэг. Энэ нь [[үлэг гүрвэл]] зэрэг архозаврын мөлхөгчид, цикад, гинкгоацеа, араукарын шилмүүст мод зэрэг гимноспермүүд давамгайлж, халуун уур амьсгалтай, Пангеагийн тектоник задралаар тодорхойлогддог. Энэ эрин үеийг анх 1841 онд Британийн геологич [[Жон Филлипс]] тодорхойлсон. Мезозойн эрин үе нь нарийн амьдрал үүссэнээс хойших гурван эриний дунд үе : [[Палеозой эрин|Палеозой]], Мезозой, [[Кайнозой эрин|Кайнозой]] бөгөөд эдгээр гурван эрин хамтдаа Фанерозойн эон үеийг бүрдүүлдэг байна. Мезозой эрин бол тектоник, цаг уурын болон хувьслын үйл ажиллагааны эрин үе юм. Орчин үеийн тивүүдийн гол хүрээ үүсч, [[Номхон далай]], [[Атлантын далай|Атлантын]] болон [[Энэтхэгийн далай|Энэтхэгийн далайн]] захад уулс үүссэн. Газрын массыг тусгаарлах нь төрөл зүйлийн үүсэл болон бусад чухал хувьслын үйл явдлуудыг хөнгөвчилсөн. Энэ эринд уур амьсгал дулаан байсан нь шинэ амьтны төрөл зүйлийн хувьсал, бүрэлдэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Эриний төгсгөл гэхэд амьдралын төрөл зүйлийн олон янз байдлын дийлэнх нь орчин үеийн төлөв байдалд хүрсэн байв. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Mesozoic|Мезозой эрин}} {{Wiktionary}} [[Ангилал:Мезозой эрин| ]] hry9h6uat4xslqhgbkfrx57pcc463qs 0 34898 870155 629182 2026-09-18T12:37:30Z Enkhsaihan2005 64429 870155 wikitext text/x-wiki {{Short description|South African swimmer (born 1992)}} {{Инфобокс сэлэгч | name = Чад ле Кло | image = Chad le Clos 2013 3.jpg | image_size = 220 | alt = | caption = Ле Кло 2013 онд | full_name = Чад Гай Бертран ле Кло | nickname = | national_team = Өмнөд Африк | strokes = [[Эрвээхий сэлэлт|Эрвээхий]], [[чөлөөт сэлэлт|чөлөөт]], [[Холимог сэлэлт|ганцаарчилсан холимог]] | club = [[Energy Standard Swim Club|Energy Standard]] | coach = [https://www.dirklangepersonaltraining.com/ Dirk Lange] | birth_date = {{Birth date and age|1992|04|12}} | birth_place = [[Дурбан]], [[Наталь муж|Наталь]], Өмнөд Африк | death_date = | death_place = | height = 1.88 m | weight = 84 kg | medal_templates = {{Медаль|Спорт|Эрэгтэйчүүдийн усанд сэлэлт}} {{Медаль|Улс|Өмнөд Африк}} {{МедальТоо|total=yes |[[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод|Олимпын Наадам]]|1|3|0 |[[Усан спортын ДАШТ|ДАШТ (УЗ)]]|4|1|2 |[[Богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|ДАШТ (БЗ)]]|12|5|3 |[[Усанд сэлэлт Хамтын Нөхөрлөлийн орнуудын наадамд|Хамтын Нөхөрлөлийн наадам]]|7|5|9 |[[Усанд сэлэлт Африкийн наадамд|Африкийн наадам]]|9|1|0 |[[Усанд сэлэлтийн Африкийн АШТ|Африкийн АШТ]]|1|1|2 }} {{Медаль|Тэмцээн|[[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод|Олимпын Наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод|2012 Лондон]]|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2012 Лондон|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод|2016 Рио-де-Жанейро]]|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Мөнгө|2016 Рио-де-Жанейро|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Усан спортын ДАШТ|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн (УЗ)]]}} {{Медаль|Алт|[[2013 оны усан спортын ДАШТ|2013 Барселон]]|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2013 Барселон|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2015 оны усан спортын ДАШТ|2015 Казань]]|[[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2017 оны усан спортын ДАШТ|2017 Будапешт]]|[[Усанд сэлэлт 2017 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2015 Казань|[[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[2019 оны усан спортын ДАШТ|2019 Куанжү]]|[[Усанд сэлэлт 2019 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Хүрэл|2019 Куанжү|[[Усанд сэлэлт 2019 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн (БЗ)]]}} {{Медаль|Алт|[[2010 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2010 Дубай]]|[[2010 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2012 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2012 Стамбул]]|[[2012 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2014 Доха]]|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Алт|2014 Доха|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2014 Доха|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2014 Доха|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2016 Виндзор]]|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2016 Виндзор|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2016 Виндзор|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2018 Ханжоу]]|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2022 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2022 Мельбурн]]|[[2022 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2022 Мельбурн|[[2022 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2012 Стамбул|[[2012 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2016 Виндзор|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Мөнгө|2018 Ханжоу|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2018 Ханжоу|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө| [[2021 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2021 Абу-Даби]]|[[2021 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Доха|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2018 Ханжоу|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн чөлөөт|100 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл| 2021 Абу-Даби|[[2021 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Усанд сэлэлт Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|Хамтын Нөхөрлөлийн наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|2010 Дели]]|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2010 Дели|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн ганцаарчилсан холимог|400&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Алт|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|2014 Глазго]]|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|2018 Голд-Кост]]|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий сэлэлт|50&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2018 Голд-Кост|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2018 Голд-Кост|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2010 Дели|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100&nbsp;м буухиа]]}} {{Медаль|Мөнгө|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Мөнгө|2018 Голд-Кост|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн чөлөөт|100 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[Усанд сэлэлт 2022 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|2022 Бирмингем]]|[[Усанд сэлэлт 2022 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{МедальМөнгө|[[2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадам|2026 Глазго]]|[[Усанд сэлэлт 2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100 м холимог буухиа]]}} {{Медаль|Хүрэл|2010 Дели|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2010 Дели|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий сэлэлт|50 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн ганцаарчилсан холимог|200&nbsp;м буухиа]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд - Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100&nbsp;м буухиа]]}} {{Медаль|Хүрэл|2018 Голд-Кост|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд - Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100&nbsp;м буухиа]]}} {{МедальХүрэл|[[2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадам|2026 Глазго]]|[[Усанд сэлэлт 2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальХүрэл|[[2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадам|2026 Глазго]]|[[Усанд сэлэлт 2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100&nbsp;м буухиа]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Африкийн наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[2011 оны Бүх Африкийн наадам|2011 Мапуто]]|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|200&nbsp;м буухиа]]}} {{Медаль|Алт|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|400&nbsp;м буухиа]]}} {{Медаль|Алт|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|4×100&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Алт|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|4×100&nbsp;м буухиа]]}} {{Медаль|Алт|[[2015 оны Африкийн наадам|2015 Браззавиль]]|[[Усанд сэлэлт 2015 оны Африкийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2015 Браззавиль|[[Усанд сэлэлт 2015 оны Африкийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2015 Браззавиль|[[Усанд сэлэлт 2015 оны Африкийн наадамд|4×200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Алт|2015 Браззавиль|[[Усанд сэлэлт 2015 оны Африкийн наадамд – 4×100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100&nbsp;м холимог буухиа]]}} {{Медаль|Мөнгө|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Усанд сэлэлтийн Африкийн АШТ|Африкийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}} {{Медаль|Алт|[[2016 оны усанд сэлэлтийн Африкийн АШТ|2016 Блумфонтейн]]|100&nbsp;м эрвээхий}} {{Медаль|Мөнгө|[[2008 оны усанд сэлэлтийн Африкийн АШТ|2008 Йоханнесбург]]|200&nbsp;м холимог}} {{Медаль|Хүрэл|2008 Йоханнесбург|50&nbsp;м мэлхий}} {{Медаль|Хүрэл|2008 Йоханнесбург|200&nbsp;м мэлхий}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Өсвөрийн Олимпын наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимп|2010 Сингапур]]|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн ганцаарчилсан холимог|200&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Мөнгө|2010 Сингапур|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2010 Сингапур|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2010 Сингапур|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2010 Сингапур|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 4 x 100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100&nbsp;м чөлөөт]]}} }} '''Чад Гай Бертран ле Кло''' ({{lang-en|Chad Guy Bertrand le Clos}}, ''[[1992]] оны [[4 сарын 12|дөрөвдүгээр сарын 12-нд]] төрсөн'') нь [[Өмнөд Африк]]ийн [[Усанд сэлэлт|усанд сэлэгч]] юм. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Chad le Clos}} * {{SportsReference|le/chad-le-clos-1}} {{DEFAULTSORT:Ле Кло, Чад}} [[Ангилал:Өмнөд Африкийн усанд сэлэгч]] [[Ангилал:Өмнөд Африкийн олимпын аварга]] [[Ангилал:Өмнөд Африкийн олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн олимпын аварга]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн африкийн наадмын аварга]] [[Ангилал:Өмнөд Африкийн олимпын оролцогч]] [[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:ӨАБНУ-ын африкийн наадамд оролцогч]] [[Ангилал:Өмнөд Африкчууд]] [[Ангилал:1992 онд төрсөн]] p81b57856wolofvp9tz11xlrheibsni 870156 870155 2026-09-18T12:38:15Z Enkhsaihan2005 64429 870156 wikitext text/x-wiki {{Short description|South African swimmer (born 1992)}} {{Инфобокс сэлэгч | name = Чад ле Кло | image = Chad le Clos 2013 3.jpg | image_size = 220 | alt = | caption = Ле Кло 2013 онд | full_name = Чад Гай Бертран ле Кло | nickname = | national_team = Өмнөд Африк | strokes = [[Эрвээхий сэлэлт|Эрвээхий]], [[чөлөөт сэлэлт|чөлөөт]], [[Холимог сэлэлт|ганцаарчилсан холимог]] | club = [[Energy Standard Swim Club|Energy Standard]] | coach = [https://www.dirklangepersonaltraining.com/ Dirk Lange] | birth_date = {{Birth date and age|1992|04|12}} | birth_place = [[Дурбан]], [[Наталь муж|Наталь]], Өмнөд Африк | death_date = | death_place = | height = 1.88 m | weight = 84 kg | medal_templates = {{Медаль|Спорт|Эрэгтэйчүүдийн усанд сэлэлт}} {{Медаль|Улс|Өмнөд Африк}} {{МедальТоо|total=yes |[[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод|Олимпын Наадам]]|1|3|0 |[[Усан спортын ДАШТ|ДАШТ (УЗ)]]|4|1|2 |[[Богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|ДАШТ (БЗ)]]|12|5|3 |[[Усанд сэлэлт Хамтын Нөхөрлөлийн орнуудын наадамд|Хамтын Нөхөрлөлийн наадам]]|7|5|9 |[[Усанд сэлэлт Африкийн наадамд|Африкийн наадам]]|9|1|0 |[[Усанд сэлэлтийн Африкийн АШТ|Африкийн АШТ]]|1|1|2 }} {{Медаль|Тэмцээн|[[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод|Олимпын Наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод|2012 Лондон]]|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2012 Лондон|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод|2016 Рио-де-Жанейро]]|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Мөнгө|2016 Рио-де-Жанейро|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Усан спортын ДАШТ|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн (УЗ)]]}} {{Медаль|Алт|[[2013 оны усан спортын ДАШТ|2013 Барселон]]|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2013 Барселон|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2015 оны усан спортын ДАШТ|2015 Казань]]|[[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2017 оны усан спортын ДАШТ|2017 Будапешт]]|[[Усанд сэлэлт 2017 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2015 Казань|[[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[2019 оны усан спортын ДАШТ|2019 Куанжү]]|[[Усанд сэлэлт 2019 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Хүрэл|2019 Куанжү|[[Усанд сэлэлт 2019 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн (БЗ)]]}} {{Медаль|Алт|[[2010 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2010 Дубай]]|[[2010 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2012 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2012 Стамбул]]|[[2012 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2014 Доха]]|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Алт|2014 Доха|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2014 Доха|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2014 Доха|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2016 Виндзор]]|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2016 Виндзор|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2016 Виндзор|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2018 Ханжоу]]|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[2022 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2022 Мельбурн]]|[[2022 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2022 Мельбурн|[[2022 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2012 Стамбул|[[2012 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2016 Виндзор|[[2016 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Мөнгө|2018 Ханжоу|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2018 Ханжоу|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө| [[2021 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2021 Абу-Даби]]|[[2021 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Доха|[[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2018 Ханжоу|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн чөлөөт|100 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл| 2021 Абу-Даби|[[2021 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Усанд сэлэлт Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|Хамтын Нөхөрлөлийн наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|2010 Дели]]|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2010 Дели|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн ганцаарчилсан холимог|400&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Алт|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|2014 Глазго]]|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|2018 Голд-Кост]]|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий сэлэлт|50&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2018 Голд-Кост|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий сэлэлт|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2018 Голд-Кост|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2010 Дели|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Мөнгө|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Мөнгө|2018 Голд-Кост|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн чөлөөт|100 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[Усанд сэлэлт 2022 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд|2022 Бирмингем]]|[[Усанд сэлэлт 2022 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий сэлэлт|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{МедальМөнгө|[[2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадам|2026 Глазго]]|[[Усанд сэлэлт 2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100 м холимог холимог]]}} {{Медаль|Хүрэл|2010 Дели|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2010 Дели|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий сэлэлт|50 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн ганцаарчилсан холимог|200&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2014 Глазго|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд - Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Хүрэл|2018 Голд-Кост|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд - Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100&nbsp;м холимог]]}} {{МедальХүрэл|[[2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадам|2026 Глазго]]|[[Усанд сэлэлт 2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальХүрэл|[[2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадам|2026 Глазго]]|[[Усанд сэлэлт 2026 оны Хамтын Нөхөрлөлийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн холимог буухиа|4×100&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Африкийн наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[2011 оны Бүх Африкийн наадам|2011 Мапуто]]|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|200 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|200&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Алт|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|400&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Алт|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|4×100&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Алт|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|4×100&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Алт|[[2015 оны Африкийн наадам|2015 Браззавиль]]|[[Усанд сэлэлт 2015 оны Африкийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 50 метрийн эрвээхий|50 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2015 Браззавиль|[[Усанд сэлэлт 2015 оны Африкийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий|100 м эрвээхий]]}} {{Медаль|Алт|2015 Браззавиль|[[Усанд сэлэлт 2015 оны Африкийн наадамд|4×200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Алт|2015 Браззавиль|[[Усанд сэлэлт 2015 оны Африкийн наадамд – 4×100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100&nbsp;м холимог буухиа]]}} {{Медаль|Мөнгө|2011 Мапуто|[[Усанд сэлэлт 2011 оны Бүх Африкийн наадамд|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Усанд сэлэлтийн Африкийн АШТ|Африкийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}} {{Медаль|Алт|[[2016 оны усанд сэлэлтийн Африкийн АШТ|2016 Блумфонтейн]]|100&nbsp;м эрвээхий}} {{Медаль|Мөнгө|[[2008 оны усанд сэлэлтийн Африкийн АШТ|2008 Йоханнесбург]]|200&nbsp;м холимог}} {{Медаль|Хүрэл|2008 Йоханнесбург|50&nbsp;м мэлхий}} {{Медаль|Хүрэл|2008 Йоханнесбург|200&nbsp;м мэлхий}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Өсвөрийн Олимпын наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимп|2010 Сингапур]]|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн ганцаарчилсан холимог|200&nbsp;м холимог]]}} {{Медаль|Мөнгө|2010 Сингапур|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн эрвээхий|100&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2010 Сингапур|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн эрвээхий|200&nbsp;м эрвээхий]]}} {{Медаль|Мөнгө|2010 Сингапур|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400&nbsp;м чөлөөт]]}} {{Медаль|Хүрэл|2010 Сингапур|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Өсвөрийн Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 4 x 100 метрийн чөлөөт сэлэлтийн буухиа|4×100&nbsp;м чөлөөт]]}} }} '''Чад Гай Бертран ле Кло''' ({{lang-en|Chad Guy Bertrand le Clos}}, ''[[1992]] оны [[4 сарын 12|дөрөвдүгээр сарын 12-нд]] төрсөн'') нь [[Өмнөд Африк]]ийн [[Усанд сэлэлт|усанд сэлэгч]] юм. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Chad le Clos}} * {{SportsReference|le/chad-le-clos-1}} {{DEFAULTSORT:Ле Кло, Чад}} [[Ангилал:Өмнөд Африкийн усанд сэлэгч]] [[Ангилал:Өмнөд Африкийн олимпын аварга]] [[Ангилал:Өмнөд Африкийн олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн олимпын аварга]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн африкийн наадмын аварга]] [[Ангилал:Өмнөд Африкийн олимпын оролцогч]] [[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:ӨАБНУ-ын африкийн наадамд оролцогч]] [[Ангилал:Өмнөд Африкчууд]] [[Ангилал:1992 онд төрсөн]] pdfgq9ftsu4tnddarrerlo0tkl0b6mh 0 34957 870160 782761 2026-09-18T13:22:12Z Enkhsaihan2005 64429 870160 wikitext text/x-wiki {{Short description|Хятадын усанд сэлэгч (1991 онд төрсөн)}} {{Инфобокс сэлэгч | name = Сунь Ян<br />孙杨 | nickname = {{ubl|Усан доорх солир<ref name="FINASun">{{Cite web|url=https://www.fina.org/athletes/1017653/yang-sun/profile|title=Sun Yang's Biography|website=[[FINA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802030850/http://www.fina.org/athletes/sun-yang|archive-date=2017-08-02|url-status=live|access-date=2026-09-18}}</ref>|Сунь Мэнмэн (孙萌萌)<ref>{{Cite web|url=http://2012.163.com/12/0805/11/8851223E000508G5_3.html|title=孙杨: "孙萌萌"这个绰号太二了|date=2012-08-05|website=Netease|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913094146/http://2012.163.com/12/0805/11/8851223E000508G5_3.html|archive-date=2016-09-13|access-date=2026-09-18|url-status=live}}</ref>|Да Бай (大白)<ref>{{Cite web|url=http://news.hexun.com/2016-08-07/185375060.html|title=中国粉丝安慰孙杨: "大白"长大了 期待再接再厉|date=2016-08-07|website=Hexun|language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927172154/http://news.hexun.com/2016-08-07/185375060.html|archive-date=2016-09-27|access-date=2026-09-18|url-status=live}}</ref>}} | image = Incheon AsianGames Swimming 34.jpg | image_size = 220 | alt = | caption = Сунь [[2014 оны Азийн наадам]]д | national_team = China | strokes = [[Freestyle swimming|Freestyle]] | club = Zhejiang Swimming Team | college_team = | birth_date = {{Birth date and age|1991|12|1}} | birth_place = [[Ханжоу]], [[Жөжян]], Хятад | death_date = | death_place = | height ={{convert|1.98|m|ftin|abbr=on}}<ref>{{Cite web |url=https://www.fina.org/athletes/1017653/yang-sun/profile |title=Yang SUN &#124; Profile &#124; FINA Official |access-date=2026-09-18 |archive-date=2021-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826202930/https://www.fina.org/athletes/1017653/yang-sun/profile |url-status=live }}</ref> | weight = {{convert|89|kg|lb|abbr=on}}<ref name="FINASun" /> | medal_templates = {{МедальСпорт|Эрэгтэйчүүдийн [[усанд сэлэлт]]}} {{МедальУлс|{{CHN}} }} {{МедальТоо |total=yes |[[Зуны Олимпын наадам|Олимпын наадам]]|3|2|1 |[[Усан спортын ДАШТ|ДАШТ (УЗ)]]|11|2|3 |[[Богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|ДАШТ (БЗ)]]|0|0|1 |[[Усанд сэлэлтийн Азийн АШТ]]|8|0|0 |[[Азийн наадам]]|9|5|0 }} {{МедальТэмцээн|[[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод|Олимпын Наадам]]}} {{МедальАлт|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод|2012 Лондон]]|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400 м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод|2012 Лондон]]|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метрийн чөлөөт|1500 м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод|2016 Рио-де-Жайнеро]]|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200 м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод|2012 Лондон]]|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200 м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод|2016 Рио-де-Жайнеро]]|[[Усанд сэлэлт 2016 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400 м чөлөөт]]}} {{МедальХүрэл|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод|2012 Лондон]]|[[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{МедальТэмцээн|[[Усан спортын ДАШТ|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн (УЗ)]]}} {{МедальАлт|[[Усанд сэлэлт 2011 оны усан спортын ДАШТ-д|2011 Шанхай]]|[[Усанд сэлэлт 2011 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 800 метрийн чөлөөт|800&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2011 Шанхай|[[Усанд сэлэлт 2011 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метрийн чөлөөт|1500&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д|2013 Барселон]]|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2013 Барселон|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 800 метрийн чөлөөт|800&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2013 Барселон|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метрийн чөлөөт|1500&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|[[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д|2015 Казань]]|[[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2015 Казань|[[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 800 метрийн чөлөөт|800&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|[[2017 оны усан спортын ДАШТ|2017 Будапешт]]|[[Усанд сэлэлт 2017 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200 м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2017 Будапешт|[[Усанд сэлэлт 2017 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400 м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|[[2019 оны усан спортын ДАШТ|2019 Куанжү]]|[[Усанд сэлэлт 2019 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200 м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2019 Куанжү|[[Усанд сэлэлт 2019 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400 м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|2011 Шанхай|[[Усанд сэлэлт 2011 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|2015 Казань|[[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальХүрэл|[[Усанд сэлэлт 2009 оны усан спортын ДАШТ-д|2009 Ром]]|[[Усанд сэлэлт 2009 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метрийн чөлөөт|1500&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальХүрэл|2011 Шанхай|[[Усанд сэлэлт 2011 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{МедальХүрэл|2013 Барселон|[[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{МедальТэмцээн|[[Богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн (БЗ)]]}} {{МедальХүрэл|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2018 Ханжоу]]|[[2018 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{МедальТэмцээн|[[Усанд сэлэлт Азийн наадамд|Азийн наадам]]}} {{МедальАлт|{{nowrap|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Азийн наадамд|2010 Гуанжоу]]}}|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метрийн чөлөөт|1500&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2010 Гуанжоу|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 x 200 метрийн чөлөөт буухиа|4×200 м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Азийн наадамд|2014 Инчон]]|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метрийн чөлөөт|1500&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2014 Инчон|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2014 Инчон|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 x 100 метрийн чөлөөт буухиа|4×100 м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Азийн наадамд|2018 Жакарта-Палембанг]]|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2018 Жакарта-Палембанг|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2018 Жакарта-Палембанг|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 800 метрийн чөлөөт|800&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальАлт|2018 Жакарта-Палембанг|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метрийн чөлөөт|1500&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|2010 Гуанжоу|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|2010 Гуанжоу|[[Усанд сэлэлт 2010 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн чөлөөт|400&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|2014 Инчон|[[Усанд сэлэлт 2014 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн чөлөөт|200&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|2018 Жакарта-Палембанг|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн чөлөөт буухиа|4×100&nbsp;м чөлөөт]]}} {{МедальМөнгө|2018 Жакарта-Палембанг|[[Усанд сэлэлт 2018 оны Азийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 200 метрийн чөлөөт буухиа|4×200&nbsp;м чөлөөт]]}} |module = {{Инфобокс Хятад хэл |child = yes |s = 孙杨 |t = 孫楊 |order = st |p = Sūn Yáng |mi = {{IPAc-cmn|s|wen|1|.|yang|2}} }} }} '''Сунь Ян''' ({{lang-zh|孙杨}}, ''[[1991]] оны [[12 сарын 1|арванхоёрдугаар сарын 1-нд төрсөн]]'') нь [[Хятад]]ын [[усанд сэлэлт|усанд сэлэгч]] юм. ==Эшлэл== {{reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Sun Yang}} * [http://weibo.com/sunyangswim Sun Yang's Weibo] {{DEFAULTSORT:Сунь, Ян}} [[Ангилал:Хятадын усанд сэлэгч]] [[Ангилал:Хятадын олимпын аварга]] [[Ангилал:Хятадын олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Хятадын олимпын хүрэл медальтан]] [[Ангилал:Хятадын олимпын оролцогч]] [[Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн олимпын аварга]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн азийн наадмын аварга]] [[Ангилал:Хятадын азийн наадамд оролцогч]] [[Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол усанд сэлэлтэд]] [[Ангилал:Сэргээш Хятадад]] [[Ангилал:Хятадууд]] [[Ангилал:1991 онд төрсөн]] rh1x7lefca501lhcndq84gxod6g0m4i 0 34958 870157 870078 2026-09-18T12:38:32Z Enkhsaihan2005 64429 870157 wikitext text/x-wiki {{Short description|Унгарын усанд сэлэгч (1989 онд төрсөн)}} {{Инфобокс сэлэгч | name = Дьюрта Даниель | image = 2018-10-18 Karate Boys' +68 kg at 2018 Summer Youth Olympics – Victory ceremony (Martin Rulsch) 02.jpg | image_size = 150px | alt = | caption = | full_name = Дьюрта Даниель | nickname = "Дани" | national_team = {{HUN}} | strokes = [[Мэлхий сэлэлт]] | club = [[Újpesti TE]] | birth_date = {{Birth date and age|1989|5|4}} | birth_place = [[Будапешт]], Унгар | death_date = | death_place = | height = 1.85 m | weight = 77 kg | medal_templates = {{МедальСпорт | Эрэгтэйчүүдийн [[усанд сэлэлт]] }} {{МедальУлс | {{HUN}} }} {{МедальТоо |[[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод|Олимпын Наадам]]|1|1|0 |[[Усан спортын ДАШТ|ДАШТ (УЗ)]]|3|0|1 |[[Богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|ДАШТ (БЗ)]]|2|1|0 |[[Усан спортын Европын АШТ|Европын АШТ (УЗ)]]|2|0|2 |[[Богино замын усанд сэлэлтийн Европын АШТ|Европын АШТ (БЗ)]]|6|2|0 |'''Нийт'''|'''14'''|'''4'''|'''3''' }} {{МедальТэмцээн | [[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод|Олимпын Наадам]] }} {{МедальАлт | [[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод|2012 Лондон]] | [[Усанд сэлэлт 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальМөнгө | [[Усанд сэлэлт 2004 оны Зуны Олимпод|2004 Афин]] | [[Усанд сэлэлт 2004 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальТэмцээн | [[Усан спортын ДАШТ|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн (УЗ)]] }} {{МедальАлт | [[Усанд сэлэлт 2009 оны усан спортын ДАШТ-д|2009 Ром]] | [[Усанд сэлэлт 2009 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальАлт | [[Усанд сэлэлт 2011 оны усан спортын ДАШТ-д|2011 Шанхай]] | [[Усанд сэлэлт 2011 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальАлт | [[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д|2013 Барселона]] | [[Усанд сэлэлт 2013 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальХүрэл | [[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д|2015 Казань]] | [[Усанд сэлэлт 2015 оны усан спортын ДАШТ-д – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальТэмцээн | [[Богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн (БЗ)]] }} {{МедальАлт | [[2012 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2012 Стамбул]] | [[2012 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальАлт | [[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2014 Доха]] | [[2014 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальМөнгө | [[2010 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ|2010 Дубай]] | [[2010 оны богино замын усанд сэлэлтийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальТэмцээн | [[Усан спортын Европын АШТ|Европын АШТ (УЗ)]] }} {{МедальАлт | [[2010 оны усан спортын Европын АШТ|2010 Будапешт]] | 200 м мэлхий сэлэлт }} {{МедальАлт | [[2012 оны усан спортын Европын АШТ|2012 Дебрецен]] | [[2012 оны усан спортын Европын АШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн мэлхий сэлэлт|200 м мэлхий сэлэлт]] }} {{МедальХүрэл | 2012 Дебрецен | [[2012 оны усан спортын Европын АШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 x 100 метрийн холимог буухиа|4×100 м буухиа]] }} {{МедальХүрэл | [[2014 оны усан спортын Европын АШТ|2014 Берлин]] | [[2014 оны усан спортын Европын АШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 x 100 метрийн холимог буухиа|4×100 м буухиа]] }} {{МедальТэмцээн | [[Богино замын усанд сэлэлтийн Европын АШТ|Европын АШТ (БЗ)]] }} {{МедальАлт | [[2006 оны богино замын усанд сэлэлтийн Европын АШТ|2006 Хельсинки]] | 200 м мэлхий сэлэлт }} {{МедальАлт | [[2007 оны богино замын усанд сэлэлтийн Европын АШТ|2007 Дебренец]] | 200 м мэлхий сэлэлт }} {{МедальАлт | [[2009 оны богино замын усанд сэлэлтийн Европын АШТ|2009 Стамбул]] | 200 м мэлхий сэлэлт }} {{МедальАлт | [[2011 оны богино замын усанд сэлэлтийн Европын АШТ|2011 Шчецин]] | 200 м мэлхий сэлэлт }} {{МедальАлт | [[2013 оны богино замын усанд сэлэлтийн Европын АШТ|2013 Хернинг]] | 100 м мэлхий сэлэлт }} {{МедальАлт | 2013 Хернинг | 200 м мэлхий сэлэлт }} {{МедальМөнгө | 2009 Стамбул | 100 м мэлхий сэлэлт }} {{МедальМөнгө | [[2015 оны богино замын усанд сэлэлтийн Европын АШТ|2015 Нетания]] | 200 м мэлхий сэлэлт }} }} '''Дьюрта Даниель''' ({{lang-hu|Gyurta Dániel}}, ''[[1989]] оны [[5 сарын 4|тавдугаар сарын 4-нд]] төрсөн'') нь [[Унгар]]ын [[Усанд сэлэлт|усанд сэлэгч]] сэлэгч юм. Тэр 100, 200 [[метр]]ийн өврөөр даллах сэлэлтийн төрөлд өрсөлддөг бөгөөд [[Зуны олимп|олимп]], [[дэлхий]], тивийн аварга юм. ==Эшлэл== {{reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Dániel Gyurta}} * Swim Rankings [http://www.swimrankings.net/index.php?page=athleteDetail&athleteId=1543484 Профайл] {{DEFAULTSORT:Дьюрта, Даниель}} [[Ангилал:Унгарын усанд сэлэгч]] [[Ангилал:Унгарын олимпын аварга]] [[Ангилал:Унгарын олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Унгарын олимпын оролцогч]] [[Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн олимпын аварга]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Усанд сэлэлтийн европын аварга]] [[Ангилал:Олон улсын олимпын хорооны гишүүн]] [[Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан (офицер)]] [[Ангилал:Унгарын оны шилдэг тамирчин]] [[Ангилал:Унгарчууд]] [[Ангилал:1989 онд төрсөн]] elxrrkv4298guuntf4fmkgn0n2kgj25 0 36312 870179 856267 2026-09-18T21:19:00Z CommonsDelinker 211 [[File:100919-A-0667M-099.jpg]]-г [[File:Afghans_haul_firewood_in_a_pickup_truck_-_100919-A-0667M-099.jpg]]-р сольж байна. Сольсон хэрэглэгч нь [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]], шалтгаан нь: [[:c:COM:FR|File renamed]]: more descriptive name 870179 wikitext text/x-wiki '''Пактика''' (پکتیکا ''Paktikā'', پکتیکا‎) — [[Афганистан]] улсын [[Шаран]] төвтэй, 19 мянган км² газар нутагтай, 45 түмэн хүнтэй [[муж]]. == Зураг== <gallery widths="240px" heights="170px"> Зураг:Paktika in Afghanistan.svg Зураг:Districts of Paktika as of January 2004.png Зураг:100919-A-0667M-110.jpg Зураг:Afghans haul firewood in a pickup truck - 100919-A-0667M-099.jpg </gallery> == Цахим холбоос == {{commonscat|Paktika Province|Пактика муж}} {{Афганистаны муж}} [[Ангилал:Пактика муж| ]] [[Ангилал:Афганистаны муж]] 6q0b9gajztvdcsc049jgok1oaeiomt8 0 38335 870168 827577 2026-09-18T18:13:07Z Enkhsaihan2005 64429 870168 wikitext text/x-wiki {{short description|Шведийн биатлонч}} {{Инфобокс цаначин | name = Фредрик Линдстрём | image = Fredrik Lindström.jpg | caption = Lindström during World Cup competitions in Östersund in December 2016 | full_name = <!-- if different --> | birth_date = {{birth date and age|1989|07|24}} | birth_place = [[Эрншёльдсвик]], Швед | height = 1.80 m | club = | seasons = 2008/09–2018/19 | wins = 1 | total_podiums = 7 | medal_templates = {{Медаль|Спорт|Эрэгтэйчүүдийн [[биатлон]]}} {{Медаль|Улс|{{SWE}}}} {{Медаль|Тэмцээн|Олон улсын биатлоны тэмцээн}} {{МедальТоо | total = yes |[[Биатлон Өвлийн Олимпод|Олимпын наадам]]|1|0|1 |[[Биатлоны Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|ДАШТ]]|0|0|3 }} {{Медаль|Тэмцээн|[[Биатлон Өвлийн Олимпод|Олимпын наадам]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[Биатлон 2010 оны Өвлийн Олимпод|2010 Ванкувер]]|[[Biathlon at the 2010 Winter Olympics – Эрэгтэйчүүдийн буухиа|4 × 7.5 км буухиа]]}} {{Медаль|Алт|[[Биатлон 2018 оны Өвлийн Олимпод|2018 Пёнчан]]|[[Биатлон 2018 оны Өвлийн Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн буухиа|4 × 7.5 км буухиа]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Биатлоны Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}} {{Медаль|Хүрэл| {{Nowrap|[[2011 оны биатлоны ДАШТ|2011 Ханты-Мансийск]]}} | {{Nowrap|[[2011 оны биатлоны ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн буухиа|4 × 7.5 км буухиа]]}}}} {{Медаль|Хүрэл|[[2012 оны биатлоны ДАШТ|2012 Рупольдинг]]|[[2012 оны биатлоны ДАШТ&nbsp;– Эрэгтэйчүүдийн бөөн гараа|15 км бөөн гараа]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[2013 оны биатлоны ДАШТ|2013 Нове Место]]|[[2013 оны биатлоны ДАШТ&nbsp;– Эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан|20 км ганцаарчилсан]]}} | updated = 2018 оны 2 сарын 23 }} '''Фредрик Линдстрём''' ({{lang-sw|Fredrik Lindström}}, ''[[1989]] оны [[7 сарын 24|долоодугаар сарын 24-нд]] [[Вестерноррланд]] хотод төрсөн'') нь [[Швед]]ийн [[биатлон]]ч юм. [[Ванкуверын олимп|2010]] оны [[Өвлийн олимп|олимпын наадамд]] улсаа төлөөлөн оролцож байсан бөгөөд [[2008]] оноос хойш [[Биатлоны дэлхийн цомын тэмцээн|дэлхийн цомд]] оролцож таван удаа түрүүлжээ. ==Эшлэл== {{reflist}} ==Холбоос== *[http://services.biathlonresults.com/athletes.aspx?IbuId=BTSWE12407198901 Профайл] {{DEFAULTSORT:Фак, Яков}} [[Ангилал:Биатлоны олимпын аварга]] [[Ангилал:Шведийн биатлонч]] [[Ангилал:Шведийн олимпын аварга]] [[Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:Шведийн олимпын оролцогч]] [[Ангилал:Шведийн биатлоны улсын аварга]] [[Ангилал:Шведүүд]] [[Ангилал:1989 онд төрсөн]] feifhade2iye2hhwd01wbouai40r9gj 0 39262 870169 783428 2026-09-18T18:18:33Z Enkhsaihan2005 64429 870169 wikitext text/x-wiki {{Short description|Чехийн биатлонч (1982 онд төрсөн)}} {{Инфобокс биатлонч | name= Ярослав Соукуп | image = Jaroslav Soukup - 2014 Biathlon Wcup Oberhof.JPG | full_name = Ярослав Соукуп | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1982|7|12}} | birth_place = [[Йичин]], Чехословак | height = 1.83 m | club = SKP Jablonex | skis = | updated = | medal_templates={{МедальСпорт | Эрэгтэйчүүдийн [[биатлон]]}} {{МедальУлс|{{CZE}}}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Биатлон Өвлийн Олимпод|Олимпын наадам]]}} {{МедальМөнгө| [[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод|2014 Сочи]] |[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод&nbsp;– Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[2014 оны Өвлийн Олимп|2014 Сочи]]|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн спринт|10 км спринт]]}} {{МедальТэмцээн|[[Биатлоны Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[2012 оны биатлоны ДАШТ|2012 Рупольдинг]]|[[2012 оны биатлоны ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан|20 км ганцаарчилсан]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[2013 оны биатлоны ДАШТ|2013 Нове Место]]|[[2013 оны биатлоны ДАШТ – Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{МедальТэмцээн|[[Биатлоны Өсвөрийн Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Өсвөрийн ДАШТ]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[2002 оны биатлоны өсвөрийн ДАШТ|2002 Риданна]]|4 × 7.5 км буухиа}} {{Медаль|Хүрэл|[[2003 оны биатлоны өсвөрийн ДАШТ|2003 Косьцелиско]]|4 × 7.5 км буухиа}} }} '''Ярослав Соукуп''' ({{lang-cs|Jaroslav Soukup}}, ''[[1982]] оны [[7 сарын 12|долоодугаар сарын 12-нд]] [[Йичин]] хотод төрсөн'') — [[Чех]]ийн [[биатлон]]ч бөгөөд [[Сочийн олимп|2014]] оны [[Өвлийн олимп|олимпын]] болоод [[2012]], [[2013]] оны [[Биатлоны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ-ий]] хүрэл медальт тамирчин юм. Түүний хувьд хэвтээ байрлалаас 78%, босоо байрлалаас 76%-тай бууддаг. == [[Биатлоны дэлхийн цом|Дэлхийн цом]] == * 2005/06 — '''74-р байр''' (12 оноо) * 2006/07 — '''62-р байр''' (29 оноо) * 2007/08 — '''54-р байр''' (50 оноо) * 2008/09 — '''43-р байр''' (175 оноо) * 2009/10 — '''37-р байр''' (211 оноо) * 2010/11 — '''44-р байр''' (192 оноо) * 2011/12 — '''25-р байр''' (380 оноо) * 2012/13 — '''56-р байр''' (87 оноо) ==Эшлэл== {{reflist}} == Цахим холбоос == *[http://services.biathlonresults.com/athletes.aspx?IbuId=BTCZE11207198201 Профайл] *[http://services.biathlonresults.com/athletes.aspx?IbuId=BTSUI10510198901 Үзүүлэлтүүд] * {{IBU|BTCZE11207198201|NAME=Ярослав Соукуп}} {{DEFAULTSORT:Соукуп, Ярослав}} [[Ангилал:Зуны биатлоны дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Биатлоны европын аварга]] [[Ангилал:Биатлоны универсиадын аварга]] [[Ангилал:Чехийн биатлонч]] [[Ангилал:Чехийн олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Чехийн олимпын хүрэл медальтан]] [[Ангилал:Чехийн олимпын оролцогч]] [[Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:Чехословакчууд]] [[Ангилал:Чехүүд]] [[Ангилал:1982 онд төрсөн]] rz4spg0120rnjzoo737wrgmejd5shck 0 39312 870171 783438 2026-09-18T18:29:43Z Enkhsaihan2005 64429 870171 wikitext text/x-wiki {{short description|Чехийн биатлонч}} {{Инфобокс биатлонч | name = Ондржей Моравец | image = Ondřej Moravec Biathlon World Cup Oberhof 2018.jpg | image_size = | alt = | caption = Моравец [[2017–18 оны биатлоны Дэлхийн Цом – 4-р шат|Оберхоф Дэлхийн Цомын]] үеэр, 2018 он | birth_date = {{birth date and age|1984|6|9}} | birth_place = [[Усти над Орлици]], [[Бүгд Найрамдах Социалист Чех Улс|Чех]], [[Чехословак]] | height = 1.81 m | weight = 71 kg | disciplines = [[Биатлон]] | club = SKP Jablonec | skis = [[Fischer (компани)|Fischer]] | rifle = [[J. G. Anschütz|Anschütz]] | wc_debut = 2003 оны 1 сарын 16 | olympic_teams = '''4''' ([[Биатлон 2006 оны Өвлийн Олимпод|2006]], [[Биатлон 2010 оны Өвлийн Олимпод|2010]], [[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод|2014]], [[Биатлон 2018 оны Өвлийн Олимпод|2018]]) | olympic_medals = '''3''' | olympic_golds = 0 | worlds_teams = '''7''' ([[2007 оны биатлоны ДАШТ|2007]], [[2008 оны биатлоны ДАШТ|2008]], [[2011 оны биатлоны ДАШТ|2011]]–[[2015 оны биатлоны ДАШТ|2015]], [[2017 оны биатлоны ДАШТ|2017]], [[2020 оны биатлоны ДАШТ|2020]]) | worlds_medals = '''6''' | worlds_golds = 1 | wc_seasons = '''19''' (2002/03–2020/21) | wc_races = | wc_races_with_relays = | wc_wins = '''1''' | wc_relays_wins = '''3''' | wc_podiums = '''12''' | wc_relays_podiums = '''22''' | wc_overalls = | wc_titles = | show_medals = yes | medal_templates = {{МедальСпорт|Эрэгтэйчүүдийн [[биатлон]]}} {{МедальТэмцээн|[[Биатлон Өвлийн Олимпод|Олимпын наадам]]}} {{МедальМөнгө|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод|2014 Сочи]]|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод&nbsp;– Эрэгтэйчүүдийн мөшгөх|12.5&nbsp;км мөшгөх]]}} {{МедальМөнгө|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод|2014 Сочи]]|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод&nbsp;– Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{МедальХүрэл|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод|2014 Сочи]]|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод&nbsp;– Эрэгтэйчүүдийн бөөн гараа|{{nowrap|15 км бөөн гараа}}]]}} {{МедальТэмцээн|[[Биатлоны Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}} {{МедальАлт|[[2015 оны биатлоны ДАШТ|2015 Контиолахти]]|[[2015 оны биатлоны ДАШТ – Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{МедальМөнгө|[[2015 оны биатлоны ДАШТ|2015 Контиолахти]]|[[2015 оны биатлоны ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн бөөн гараа|15 км бөөн гараа]]}} {{МедальМөнгө|[[2017 оны биатлоны ДАШТ|2017 Хохфильцен]]|[[2017 оны биатлоны ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан|20 км ганцаарчилсан]]}} {{МедальМөнгө|[[2013 оны биатлоны ДАШТ|2013 Нове Место]]|[[2013 оны биатлоны ДАШТ&nbsp;– Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{МедальМөнгө|[[2015 оны биатлоны ДАШТ|2015 Контиолахти]]|[[2015 оны биатлоны ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан|20 км ганцаарчилсан]]}} {{МедальМөнгө|[[2020 оны биатлоны ДАШТ|2020 Антхольц]]|[[2020 оны биатлоны ДАШТ – Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{МедальТэмцээн|[[Биатлоны Өсвөрийн Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Өсвөрийн ДАШТ]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[2002 оны биатлоны өсвөрийн ДАШТ|2002 Риданна]]|4 × 7.5 км буухиа}} {{Медаль|Мөнгө|[[2004 оны биатлоны өсвөрийн ДАШТ|2004 Дээд Морьен]]|4 × 7.5 км буухиа}} {{Медаль|Мөнгө|[[2005 оны биатлоны өсвөрийн ДАШТ|2005 Контиолахти]]|15 км ганцаарчилсан}} {{Медаль|Хүрэл|[[2003 оны биатлоны өсвөрийн ДАШТ|2003 Косьцелиско]]|15 км ганцаарчилсан}} {{Медаль|Хүрэл|2003 Косьцелиско|12.5 км мөшгөх}} {{Медаль|Хүрэл|2003 Косьцелиско|4 × 7.5 км буухиа}} {{МедальТэмцээн|[[Биатлоны Өсвөрийн Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Залуучуудын ДАШТ]]}} {{Медаль|Хүрэл|2002 Риданна|7.5 км спринт}} {{Медаль|Хүрэл|2002 Риданна|10 км мөшгөх}} }} '''Ондржей Моравец''' ({{lang-cs|Ondřej Moravec}}, ''[[1984]] оны [[6 сарын 9|зургаадугаар сарын 9-нд]] [[Усти над Орлици]] хотод төрсөн'') — [[Турины олимп|Турин]], [[Ванкуверын олимп|Ванкувер]] болон [[Сочийн олимп|Сочийн]] гурван [[Өвлийн олимп|олимп]]од дараалан оролцож байсан [[Чех]]ийн [[биатлон]]ч юм. [[2013]] оны [[Биатлоны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ-ий]] холимог буухиа төрөлд хүрэл медаль хүртэж байсан Моравец [[Сочийн олимп|Сочийн]] [[өвлийн олимп]]од хөөх гараа болон холимог буухиа төрөлд мөнгө, бөөн гараат уралдаанд хүрэл медалийн болзол хангаж байв. ==Дэлхийн цом== * [[2005]] — '''83-р байр''' (9 оноо) * [[2006]] — '''51-р байр''' (59 оноо) * [[2007]] — '''55-р байр''' (42 оноо) * [[2008]] — '''45-р байр''' (81 оноо) * [[2009]] — '''99-р байр''' (9 оноо) * [[2010]] — '''66-р байр''' (69 оноо) * [[2011]] — '''51-р байр''' (117 оноо) * [[2012]] — '''28-р байр''' (300 оноо) * [[2013]] — '''12-р байр''' (603 оноо) ==Эшлэл== {{reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Ondřej Moravec}} * {{IBU|BTCZE10906198401}} *[http://services.biathlonresults.com/athletes.aspx?IbuId=BTCZE10906198401 Ондржей Моравец] {{DEFAULTSORT:Моравец, Ондржей}} [[Ангилал:Биатлоны дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Зуны биатлоны дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Чехийн биатлонч]] [[Ангилал:Чехийн олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Чехийн олимпын хүрэл медальтан]] [[Ангилал:Чехийн олимпын оролцогч]] [[Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:Чехүүд]] [[Ангилал:1984 онд төрсөн]] e4uvq2psrhmt9mdfv45nlfea4a4ts15 0 39436 870172 788871 2026-09-18T18:35:38Z Enkhsaihan2005 64429 870172 wikitext text/x-wiki {{Short description|Швейцарын биатлонч (1984 онд төрсөн)}} {{Инфобокс цаначин | name = Селина Гаспарин | full_name = | image = Selina Gasparin Bern 2010.jpg | birth_date = {{birth date and age|1984|4|3}}<ref>{{cite web|title=Selina Gasparin|url=http://m.sochi2014.com/en/athlete-selina-gasparin|archive-url=https://web.archive.org/web/20140212100141/http://m.sochi2014.com/en/athlete-selina-gasparin|url-status=dead|archive-date=2014-02-12|website= Sochi2014.com|publisher=[[Сочид болох 2014 оны Өвлийн Олимпын XXII, Өвлийн Паралимпын XI наадмыг зохион байгуулах хороо]]|accessdate=2026-09-18}}</ref> | birth_place = [[Самедан]], [[Швейцар]] | death_date = | death_place = | height = 163 cm | club = | seasons = | wins = 2 | total_podiums = 3 | updated = 2014 оны 2 сарын 14 | medal_templates = {{МедальСпорт | Эмэгтэйчүүдийн [[биатлон]]}} {{МедальУлс| {{SUI}} }} {{МедальОлимп}} {{МедальМөнгө| [[2014 оны Өвлийн Олимп|2014&nbsp;Сочи]] |[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод&nbsp;– Эмэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан|Ганцаарчилсан]]}} |caption=Гаспарин 2010 онд}} '''Селина Гаспарин''' ({{lang-it|Selina Gasparin}}, ''[[1984]] оны [[4 сарын 3|дөрөвдүгээр сарын 3-нд]] [[Самедан]] хотод төрсөн'') — [[Швейцар]]ын [[биатлон]]ч юм.<ref name="ibuprofile">[http://services.biathlonresults.com/athletes.aspx?IbuId=BTSUI20304198401 IBU Profile]</ref> [[Сочийн олимп|2014]] оны [[Өвлийн олимп|олимпын наадмын]] 15 [[километр]]ийн ганцаарчилсан төрөлд дэд аварга, [[2013]] оны улирлын [[дэлхий]]н цомын хоёр удаагийн аварга билээ. ==Цэц үзүүлэлт== *Үндсэн байрлалаас — 73% (2011-2012) *Хэвтээ байрлалаас — 80% (2011-2012) *Босоо байрлалаас — 66% (2011-2012) ==Эшлэл== {{reflist}} ==Холбоос== * [https://web.archive.org/web/20100224210254/http://daryadomracheva.by/ Хувийн цахим хуудас] * [http://services.biathlonresults.com/athletes.aspx?IbuId=BTBLR20308198602 Профайл] * [http://www3.biathlonworld.com/en/ Олон улсын биатлоны холбоо - Профайл] * [http://services.biathlonresults.com/cups.aspx?CupId=BT1112SWRLCP__SWTS Одоогийн үзүүлэлтүүд] {{DEFAULTSORT:Гаспарин, Селина}} [[Ангилал:Швейцарын биатлонч]] [[Ангилал:Швейцарын цаначин‎]] [[Ангилал:Швейцарын олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Швейцарын олимпын оролцогч]] [[Ангилал:Швейцарын биатлоны улсын аварга]] [[Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:Швейцарчууд]] [[Ангилал:1984 онд төрсөн]] qtbav0t3g5p6ces7ocnnnbbwgg8ow1w 0 39780 870173 783533 2026-09-18T18:47:45Z Enkhsaihan2005 64429 870173 wikitext text/x-wiki {{Short description|Чехийн биатлонч (1989 онд төрсөн)}} {{Инфобокс биатлонч | name = Габриэла Коукалова | image = Gabriela Koukalová 2019.jpg | alt = | caption = Коукалова 2019 онд | full_name = Габриэла Коукалова | birth_date = {{birth date and age|1989|11|1}} | birth_place = [[Яблонец над Нисоу]], [[Чехословак]] | height = 1.70 m | weight = 61 kg | disciplines = '''[[Биатлон]]''' | club = SG Jablonec nad Nisou | skis = [[Fischer]] | website = | wc_debut = 2009 оны 12 сарын 11 | olympic_teams = '''2''' ([[Биатлон 2010 оны Өвлийн Олимпод|2010]], [[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод|2014]]) | olympic_medals = '''3''' | olympic_golds = 0 | worlds_teams = '''5''' ([[2010 оны биатлоны ДАШТ|2010]], [[2011 оны биатлоны ДАШТ|2011]], [[2013 оны биатлоны ДАШТ|2013]], [[2015 оны биатлоны ДАШТ|2015]], [[2016 оны биатлоны ДАШТ|2016]], [[2017 оны биатлоны ДАШТ|2017]]) | worlds_medals = '''6''' | worlds_golds = 2 | wc_seasons = '''8''' (2009/10–2016/17) | wc_races = | wc_races_with_relays = | wc_wins = '''17''' | wc_relays_wins = '''23''' | wc_podiums = '''39''' | wc_relays_podiums = '''56''' | wc_overalls = '''1''' (2015–16) | wc_titles = '''6:'''<br>'''1 ганцаарчилсан''' (2013–14)<br>'''2 спринт''' (2015–16, 2016–17)<br>'''1 мөшгөх''' (2015–16)<br>'''2 бөөн гараа''' (2015–16, 2016–17) | show_medals = yes | medal_templates = {{МедальСпорт|Эмэгтэйчүүдийн [[биатлон]]}} {{МедальУлс|{{CZE}}}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Биатлон Өвлийн Олимпод|Олимпын наадам]] [[File:Olympic rings.svg|35px]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[2014 оны Өвлийн Олимп|2014 Сочи]]|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод – Эмэгтэйчүүдийн бөөн гараа|12.5 км бөөн гараа]]}} {{Медаль|Мөнгө|2014 Сочи|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод – Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{МедальХүрэл|2014 Сочи|[[Биатлон 2014 оны Өвлийн Олимпод – Эмэгтэйчүүдийн буухиа|4 x 6 км буухиа]]}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Биатлоны Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}} {{Медаль|Алт|[[2015 оны биатлоны ДАШТ|2015 Контиолахти]]|[[2015 оны биатлоны ДАШТ – Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{Медаль|Алт|[[2017 оны биатлоны ДАШТ|2017 Хохфильцен]]|[[2017 оны биатлоны ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн спринт|7.5 км спринт]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[2015 оны биатлоны ДАШТ|2015 Контиолахти]]|[[2015 оны биатлоны ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан|15 км ганцаарчилсан]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[2017 оны биатлоны ДАШТ|2017 Хохфильцен]]|[[2017 оны биатлоны ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан|15 км ганцаарчилсан]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[2013 оны биатлоны ДАШТ|2013 Нове Место]]|[[2013 оны биатлоны ДАШТ – Холимог буухиа|Холимог буухиа]]}} {{Медаль|Хүрэл|[[2017 оны биатлоны ДАШТ|2017 Хохфильцен]]|[[2017 оны биатлоны ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн мөшгөх|10 км мөшгөх]]}} {{МедальТэмцээн|[[Биатлоны Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Өсвөрийн ДАШТ]]}} {{Медаль|Алт|[[2009 оны биатлоны өсвөрийн ДАШТ|2009 Канмор]]|3 × 6 км буухиа}} {{МедальТэмцээн|[[Биатлоны Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[2011 оны биатлоны Европын АШТ|2011 Риданна]]|7.5 км спринт}} }} '''Габриэла Коукалова''', '''Соукалова''' ({{lang-cs|Gabriela Koukalová, Soukalová}}, ''[[1989]] оны [[11 сарын 1|арваннэгдүгээр сарын 1-нд]] [[Яблонец над Нисоу]] хотод төрсөн'') — [[Чех]]ийн эмэгтэй [[биатлон]]ч юм. Тэрбээр [[2014]] онд [[Өвлийн олимп]]од бөөн гараатай болон холимог буухиа уралдаануудад оролцож мөнгөн медаль хүртсэн тамирчин билээ. Дэлхийн цомын долоон гараанд түрүүлж байсан. Түүний ээж нь олимпын медальт биатлонч [[Габриэла Свободова]] ажээ.<ref>{{cite press release |last=Kucerova |first=Martina |date=7 January 2011 |title=IBU Cup Opens in Nove Mesto |url=http://www5.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1135 |publisher=[[International Biathlon Union]] |accessdate=2013-12-16 |archivedate=2011-09-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110903022155/http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1135 }}</ref> ==Цэц үзүүлэлт== *Үндсэн байрлалаас — 76% *Хэвтээ байрлалаас — 75% *Босоо байрлалаас — 76% <small>Дээрх шилдэг үзүүлэлт нь [[2011]]—[[2012|12]] оны улиралд хамаатай.</small> ==Эшлэл== {{reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Gabriela Koukalová}} * [https://web.archive.org/web/20171231054120/http://www.gabrielasoukalova.com/ Габриэла Соукалова] * [http://services.biathlonresults.com/athletes.aspx?IbuId=BTCZE20111198901 Профайл] * {{IBU|BTCZE20111198901}} {{DEFAULTSORT:Коукалова, Габриэла}} [[Ангилал:Биатлоны дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Зуны биатлоны дэлхийн аварга]] [[Ангилал:Чехийн биатлонч]] [[Ангилал:Чехийн олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Чехийн олимпын оролцогч]] [[Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч]] [[Ангилал:Чехийн оны шилдэг тамирчин]] [[Ангилал:Чехүүд]] [[Ангилал:1989 онд төрсөн]] q2w4m2ktqcore86ux6k98abxxg2iiv7 0 47181 870162 823486 2026-09-18T14:28:37Z ~2026-50463-07 107554 /* */ 870162 wikitext text/x-wiki [https://i1.sndcdn.com/artworks-cvBieUN5ki7yp92a-Go2lJA-t500x500.jpg]{{Infobox person | name = Гомбын Түмэндэмбэрэл | image = | caption = | birth_year = [[1939]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Увс]] аймгийн [[Өндөрхангай сум]] | death = {{death date and age2|1997|07|23|1938|1|1|mf=y}} | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Дуучин | agent = | alma_mater = | spouseэхнэр = | children = }} '''Гомбын Түмэндэмбэрэл''' ( 1939 онд [[Увс аймаг|Увс аймгийн]] [[Өндөрхангай сум|Өндөрхангай сумын]] нутаг Сангараг хэмээх газар төрсөн-1997 онд нас барсан) -БНМАУ-ын [[Ардын Жүжигчин]] (1980), [[Гавьяат Жүжигчин]] (1964) дуучин. Ардын болон зохиолын 400-аад дууг эзэмшсэнээс 200 орчим ардын дууг тайзнаа дуулсан дуучин. == Намтар == Г.Түмэндэмбэрэл ард Гомбын охин болж 1939 онд төржээ. Г.Түмэндэмбэрэлийг 4 настай байхад нь эх Гагиул нь өөд болж тэр өнчин хоцорчээ. Тэрээр эмэг эх Отгобаяр, авга ах Чунаг нарын асрамжинд хүмүүжиж байгаад эцэг Гомбыг 1946 онд цэргээс халагдаж ирмэгц эцгийнхээ хамт амьдрах болж, тэр ондоо сумынхаа сургуульд суралцан 7 дугаар анги төгсжээ. Г.Түмэндэмбэрэл [[1955 он|1955]] онд [[Улаанбаатар|Улаанбаатар хот]]<nowiki/>од шилжин ирж аж үйлдвэрийн комбинатын эсгий, эсгий гутлын үйлдвэрт ажиллаж байгаад Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгад шилжиж ирээд тус чуулгад дуучин гоцлол дуучнаар 40 гаруй жил тасралтгүй ажилласан байна. Гомбын Түмэндэмбэрэлийн улаан буланд тоглолт хийж байхыг төвөөс очсон манай соёлын нэрт зүтгэлтэн Л.Ванган үзэж түүний их авъяасыг танин мэдэрч урлагийн сургуульд суралцахыг зөвлөн улмаар УАДБ-ийн чуулгад оруулан тусалснаар түүний уран бүтээлиин зам эхэлжээ. == Авьяас ур чадвар == Г.Түмэндэмбэрэлийн ер бусын авъяас, бие дааж дуулах эрдэм, ухаанд цуцалтгүй суралцдаг нөр их хөдөлмөрч ухаалаг чанар нь дуулаачийн нарийн ур чадварыг гайхамшигтай эзэмшихэд хүргэжээ. Г.Түмэндэмбэрэл ардын болон зохиолын 400-аад дууг эзэмшсэнээс 200 орчим дууг тайзнаа дуулжээ. Г.Түмэндэмбэрэл дээрх олон дуунуудыг эгшиглүүлэн амьдруулахдаа ардын дууны шилэлт, сонголтыг зөв хийж дуулах ур дүйн хэлбэрийг бий болгож, түүний намба төрх, уран нугалаа, өнгөний айзам хэмнэлийг баяжуулан хөгжүүлж, түүнд эрднийн сайхан шигтгээ суулган уран тансаг болгон өвөрмөц, давтагдашгүй хоолой зөөлөн аялгуугаар дуулдаг байсан нь үнэнхүү нарийн зохицож үзэгч, сонсогчдыг уянгын ертөнцөд нэвтрүүлэн чаддаг увьдасыг эзэмшсэн урлагийн нэрт мастер байв. Түүний дуулж амьдруулсан “Хөх торгон дээл”, “Хувирашгүй сэтгэл", “Бүсгүй хүний заяа”,  "Туулын урсгал шөнөдөө сайхан", "Цэнгэлийн хур”, "Эх орон минь тандаа баярлалаа", “Урсгал тунгалаг Тамир”, “Түвшин жаргалтай бүсгүйчүүд” зэрэг олон сайхан дуунууд ард түмний сэтгэл зүрхэнд түүний өнгө эгшиг, намба аясаар шингэн тогтсон билээ. Г.Түмэндэмбэрэл олон залуучуудыг дуулах эрдэмд багшлан сургаж Түмээ багш, ээж гэж шавь нартаа хайрлагдан хүндлэгдсээр иржээ. Тэрээр дэлхийн 10 гаруй оронд өөрийн орны соёл, урлагийг сурталчилж тэдгээр орны хөдөлмөрчид, хэвлэл мэдээлэлийн хэрэгслээс өндөр үнэлгээ авч Энэтхэг, Солонгос, Вьетнам ардын дууг эдгээр улсын хэлээр дуулан ихээхэн хүндэтгэл хүлээж байв. Түмэндэмбэрэлийн гавъяа зүтгэлийг улс өндрөөр үнэлж Гавъяат жүжигчин, ардын жүжигчин цол, ардын хувьсгалын ойн медалиуд, Сүхбаатарын одон, Халх голын 30 жилийн ойн медаль, таван жилийн гавшгайч тэмдэг, соёлын тэргүүний ажилтан цол тэмдгээр шагнаснаас гадна [[Вьетнам]], [[Лаос]] улсуудын төрийн дээд шагнал одонгоор тус тус шагнагдаж, [[Вьетнам|Вьетнам улс]]<nowiki/>ын нийслэлийн хүндэт иргэнээр өргөмжлөгдөж байв. Г.Түмэндэмбэрэлийн уран бүтээлийн амжилт, хөдөлмөр, зүтгэлийн тухай манай орны хэвлэлүүдэд 100 давсан өгүүлэл, ярилцлага нийтлэгдэж байсны дотор олны санаа бодлыг илэрхийлсэн зохиолч [[Жамцын Шагдар]]: "''Түмэндэмбэрэл таны эгшиг налархай дуунд'' ''Түмэн олон чинь сэтгэл баясан уярна'' ''Өндөр уул боловч цуурай түрэн уярна'' ''Өргөн мөрөн боловч урсгал “зогсон” уярна.'' ''Зохиолч Т.Галсангаас ардын жүжигчин Түмэндэмбэрэлд'' ''Халиун малгай духан дээр'' ''Хайрын дуу хоолой дээр'' ''Хамт олон чинь чуупга дээр'' ''Хааяа хааяа найран дээр'' ''Хай даа чи “ододоос” дээр"'' гэх мэтээр бичигдэж олон түмний [[талархал]] [[хайр]] хүлээсэн хүн байв. Ингэж Гомбын Түмэндэмбэрэл төрж өссөн [[Хан Хөхийн нуруу|Хан Хөхий]] нутгаа орон даяар цуурайтуулсан Монгол орондоо төдийгүй дэлхийд нэртэй, давтагдашгүй уран эвлэг хоолойтой үнэнхүү гайхам дуучин байлаа. == '''Уран Бүтээлүүд''' == * “Хөх торгон дээл” * “Торгоны хээ” * “Хүрэн хаалгатай дэлгүүр” * “Торгоны хээ” * “Будар будрын чулуу” * “Туулын урсгал шөнөдөө сайхан” * “Усны тунгалаг Тамирын гол” * "Дуу минь" гэх мэт олон сайхан бүтээл бий. == Гавьяа Шагнал == * [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Монгол Улсын Гавъяат Жүжигчин]] * [[Ардын Жүжигчин|Ардын жүжигчин цол]] * Ардын хувьсгалын ойн медалиуд * [[Сүхбаатарын одон]] * Халх голын 30 жилийн ойн медаль * Таван жилийн гавшгайч тэмдэгүүд * Соёлын тэргүүний ажилтан цол * [[Вьетнам]], [[Лаос]] улсуудын төрийн дээд шагнал * [[Вьетнам|Вьетнам улс]]<nowiki/>ын нийслэлийн хүндэт иргэн {{DEFAULTSORT:Түмэндэмбэрэл, Гомбын}} [[Ангилал:Уртын дуучин]] [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] [[Ангилал:Халхын голын 30 жилийн ойн медаль шагналтан]] [[Ангилал:Вьетнамын хүндэт иргэн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1938 онд төрсөн]] [[Ангилал:1997 онд өнгөрсөн]] bvy5b8czrags2x82xh3r05f7awh7mww 870163 870162 2026-09-18T14:31:48Z ~2026-50463-07 107554 /* */ 870163 wikitext text/x-wiki | name = Гомбын Түмэндэмбэрэл | image = | caption = | birth_year = [[1939]] он | birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Увс]] аймгийн [[Өндөрхангай сум]] | death = {{death date and age2|1997|07|23|1938|1|1|mf=y}} | nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} | occupation = Дуучин | agent = | alma_mater = | spouseэхнэр = | children = }} '''Гомбын Түмэндэмбэрэл''' ( 1939 онд [[Увс аймаг|Увс аймгийн]] [[Өндөрхангай сум|Өндөрхангай сумын]] нутаг Сангараг хэмээх газар төрсөн-1997 онд нас барсан) -БНМАУ-ын [[Ардын Жүжигчин]] (1980), [[Гавьяат Жүжигчин]] (1964) дуучин. Ардын болон зохиолын 400-аад дууг эзэмшсэнээс 200 орчим ардын дууг тайзнаа дуулсан дуучин. == Намтар == Г.Түмэндэмбэрэл ард Гомбын охин болж 1939 онд төржээ. Г.Түмэндэмбэрэлийг 4 настай байхад нь эх Гагиул нь өөд болж тэр өнчин хоцорчээ. Тэрээр эмэг эх Отгобаяр, авга ах Чунаг нарын асрамжинд хүмүүжиж байгаад эцэг Гомбыг 1946 онд цэргээс халагдаж ирмэгц эцгийнхээ хамт амьдрах болж, тэр ондоо сумынхаа сургуульд суралцан 7 дугаар анги төгсжээ. Г.Түмэндэмбэрэл [[1955 он|1955]] онд [[Улаанбаатар|Улаанбаатар хот]]<nowiki/>од шилжин ирж аж үйлдвэрийн комбинатын эсгий, эсгий гутлын үйлдвэрт ажиллаж байгаад Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгад шилжиж ирээд тус чуулгад дуучин гоцлол дуучнаар 40 гаруй жил тасралтгүй ажилласан байна. Гомбын Түмэндэмбэрэлийн улаан буланд тоглолт хийж байхыг төвөөс очсон манай соёлын нэрт зүтгэлтэн Л.Ванган үзэж түүний их авъяасыг танин мэдэрч урлагийн сургуульд суралцахыг зөвлөн улмаар УАДБ-ийн чуулгад оруулан тусалснаар түүний уран бүтээлиин зам эхэлжээ. == Авьяас ур чадвар == Г.Түмэндэмбэрэлийн ер бусын авъяас, бие дааж дуулах эрдэм, ухаанд цуцалтгүй суралцдаг нөр их хөдөлмөрч ухаалаг чанар нь дуулаачийн нарийн ур чадварыг гайхамшигтай эзэмшихэд хүргэжээ. Г.Түмэндэмбэрэл ардын болон зохиолын 400-аад дууг эзэмшсэнээс 200 орчим дууг тайзнаа дуулжээ. Г.Түмэндэмбэрэл дээрх олон дуунуудыг эгшиглүүлэн амьдруулахдаа ардын дууны шилэлт, сонголтыг зөв хийж дуулах ур дүйн хэлбэрийг бий болгож, түүний намба төрх, уран нугалаа, өнгөний айзам хэмнэлийг баяжуулан хөгжүүлж, түүнд эрднийн сайхан шигтгээ суулган уран тансаг болгон өвөрмөц, давтагдашгүй хоолой зөөлөн аялгуугаар дуулдаг байсан нь үнэнхүү нарийн зохицож үзэгч, сонсогчдыг уянгын ертөнцөд нэвтрүүлэн чаддаг увьдасыг эзэмшсэн урлагийн нэрт мастер байв. Түүний дуулж амьдруулсан “Хөх торгон дээл”, “Хувирашгүй сэтгэл", “Бүсгүй хүний заяа”,  "Туулын урсгал шөнөдөө сайхан", "Цэнгэлийн хур”, "Эх орон минь тандаа баярлалаа", “Урсгал тунгалаг Тамир”, “Түвшин жаргалтай бүсгүйчүүд” зэрэг олон сайхан дуунууд ард түмний сэтгэл зүрхэнд түүний өнгө эгшиг, намба аясаар шингэн тогтсон билээ. Г.Түмэндэмбэрэл олон залуучуудыг дуулах эрдэмд багшлан сургаж Түмээ багш, ээж гэж шавь нартаа хайрлагдан хүндлэгдсээр иржээ. Тэрээр дэлхийн 10 гаруй оронд өөрийн орны соёл, урлагийг сурталчилж тэдгээр орны хөдөлмөрчид, хэвлэл мэдээлэлийн хэрэгслээс өндөр үнэлгээ авч Энэтхэг, Солонгос, Вьетнам ардын дууг эдгээр улсын хэлээр дуулан ихээхэн хүндэтгэл хүлээж байв. Түмэндэмбэрэлийн гавъяа зүтгэлийг улс өндрөөр үнэлж Гавъяат жүжигчин, ардын жүжигчин цол, ардын хувьсгалын ойн медалиуд, Сүхбаатарын одон, Халх голын 30 жилийн ойн медаль, таван жилийн гавшгайч тэмдэг, соёлын тэргүүний ажилтан цол тэмдгээр шагнаснаас гадна [[Вьетнам]], [[Лаос]] улсуудын төрийн дээд шагнал одонгоор тус тус шагнагдаж, [[Вьетнам|Вьетнам улс]]<nowiki/>ын нийслэлийн хүндэт иргэнээр өргөмжлөгдөж байв. Г.Түмэндэмбэрэлийн уран бүтээлийн амжилт, хөдөлмөр, зүтгэлийн тухай манай орны хэвлэлүүдэд 100 давсан өгүүлэл, ярилцлага нийтлэгдэж байсны дотор олны санаа бодлыг илэрхийлсэн зохиолч [[Жамцын Шагдар]]: "''Түмэндэмбэрэл таны эгшиг налархай дуунд'' ''Түмэн олон чинь сэтгэл баясан уярна'' ''Өндөр уул боловч цуурай түрэн уярна'' ''Өргөн мөрөн боловч урсгал “зогсон” уярна.'' ''Зохиолч Т.Галсангаас ардын жүжигчин Түмэндэмбэрэлд'' ''Халиун малгай духан дээр'' ''Хайрын дуу хоолой дээр'' ''Хамт олон чинь чуупга дээр'' ''Хааяа хааяа найран дээр'' ''Хай даа чи “ододоос” дээр"'' гэх мэтээр бичигдэж олон түмний [[талархал]] [[хайр]] хүлээсэн хүн байв. Ингэж Гомбын Түмэндэмбэрэл төрж өссөн [[Хан Хөхийн нуруу|Хан Хөхий]] нутгаа орон даяар цуурайтуулсан Монгол орондоо төдийгүй дэлхийд нэртэй, давтагдашгүй уран эвлэг хоолойтой үнэнхүү гайхам дуучин байлаа. == '''Уран Бүтээлүүд''' == * “Хөх торгон дээл” * “Торгоны хээ” * “Хүрэн хаалгатай дэлгүүр” * “Торгоны хээ” * “Будар будрын чулуу” * “Туулын урсгал шөнөдөө сайхан” * “Усны тунгалаг Тамирын гол” * "Дуу минь" гэх мэт олон сайхан бүтээл бий. == Гавьяа Шагнал == * [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Монгол Улсын Гавъяат Жүжигчин]] * [[Ардын Жүжигчин|Ардын жүжигчин цол]] * Ардын хувьсгалын ойн медалиуд * [[Сүхбаатарын одон]] * Халх голын 30 жилийн ойн медаль * Таван жилийн гавшгайч тэмдэгүүд * Соёлын тэргүүний ажилтан цол * [[Вьетнам]], [[Лаос]] улсуудын төрийн дээд шагнал * [[Вьетнам|Вьетнам улс]]<nowiki/>ын нийслэлийн хүндэт иргэн {{DEFAULTSORT:Түмэндэмбэрэл, Гомбын}} [[Ангилал:Уртын дуучин]] [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] [[Ангилал:Халхын голын 30 жилийн ойн медаль шагналтан]] [[Ангилал:Вьетнамын хүндэт иргэн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1938 онд төрсөн]] [[Ангилал:1997 онд өнгөрсөн]] r9f97qowb4chkt7u0omrgjp0b3rjg7g 870164 870163 2026-09-18T14:40:08Z ~2026-50463-07 107554 870164 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Гомбын Түмэндэмбэрэл |image = https://www.facebook.com/groups/1437377023178466/posts/3389949464587869/ |caption = |birth_year = [[1939]] он |birth_place = [[Монгол улс]]ын [[Увс]] аймгийн [[Өндөрхангай сум]] |death = {{death date and age2|1997|07|23|1938|1|1|mf=y}} |nationality = [[Монгол үндэстэн]] |citizenship = {{flag|Монгол}} |occupation = Дуучин |agent = |alma_mater = |spouseэхнэр = |children = }} '''Гомбын Түмэндэмбэрэл''' ( 1939 онд [[Увс аймаг|Увс аймгийн]] [[Өндөрхангай сум|Өндөрхангай сумын]] нутаг Сангараг хэмээх газар төрсөн-1997 онд нас барсан) -БНМАУ-ын [[Ардын Жүжигчин]] (1980), [[Гавьяат Жүжигчин]] (1964) дуучин. Ардын болон зохиолын 400-аад дууг эзэмшсэнээс 200 орчим ардын дууг тайзнаа дуулсан дуучин. == Намтар == Г.Түмэндэмбэрэл ард Гомбын охин болж 1939 онд төржээ. Г.Түмэндэмбэрэлийг 4 настай байхад нь эх Гагиул нь өөд болж тэр өнчин хоцорчээ. Тэрээр эмэг эх Отгобаяр, авга ах Чунаг нарын асрамжинд хүмүүжиж байгаад эцэг Гомбыг 1946 онд цэргээс халагдаж ирмэгц эцгийнхээ хамт амьдрах болж, тэр ондоо сумынхаа сургуульд суралцан 7 дугаар анги төгсжээ. Г.Түмэндэмбэрэл [[1955 он|1955]] онд [[Улаанбаатар|Улаанбаатар хот]]<nowiki/>од шилжин ирж аж үйлдвэрийн комбинатын эсгий, эсгий гутлын үйлдвэрт ажиллаж байгаад Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгад шилжиж ирээд тус чуулгад дуучин гоцлол дуучнаар 40 гаруй жил тасралтгүй ажилласан байна. Гомбын Түмэндэмбэрэлийн улаан буланд тоглолт хийж байхыг төвөөс очсон манай соёлын нэрт зүтгэлтэн Л.Ванган үзэж түүний их авъяасыг танин мэдэрч урлагийн сургуульд суралцахыг зөвлөн улмаар УАДБ-ийн чуулгад оруулан тусалснаар түүний уран бүтээлиин зам эхэлжээ. == Авьяас ур чадвар == Г.Түмэндэмбэрэлийн ер бусын авъяас, бие дааж дуулах эрдэм, ухаанд цуцалтгүй суралцдаг нөр их хөдөлмөрч ухаалаг чанар нь дуулаачийн нарийн ур чадварыг гайхамшигтай эзэмшихэд хүргэжээ. Г.Түмэндэмбэрэл ардын болон зохиолын 400-аад дууг эзэмшсэнээс 200 орчим дууг тайзнаа дуулжээ. Г.Түмэндэмбэрэл дээрх олон дуунуудыг эгшиглүүлэн амьдруулахдаа ардын дууны шилэлт, сонголтыг зөв хийж дуулах ур дүйн хэлбэрийг бий болгож, түүний намба төрх, уран нугалаа, өнгөний айзам хэмнэлийг баяжуулан хөгжүүлж, түүнд эрднийн сайхан шигтгээ суулган уран тансаг болгон өвөрмөц, давтагдашгүй хоолой зөөлөн аялгуугаар дуулдаг байсан нь үнэнхүү нарийн зохицож үзэгч, сонсогчдыг уянгын ертөнцөд нэвтрүүлэн чаддаг увьдасыг эзэмшсэн урлагийн нэрт мастер байв. Түүний дуулж амьдруулсан “Хөх торгон дээл”, “Хувирашгүй сэтгэл", “Бүсгүй хүний заяа”,  "Туулын урсгал шөнөдөө сайхан", "Цэнгэлийн хур”, "Эх орон минь тандаа баярлалаа", “Урсгал тунгалаг Тамир”, “Түвшин жаргалтай бүсгүйчүүд” зэрэг олон сайхан дуунууд ард түмний сэтгэл зүрхэнд түүний өнгө эгшиг, намба аясаар шингэн тогтсон билээ. Г.Түмэндэмбэрэл олон залуучуудыг дуулах эрдэмд багшлан сургаж Түмээ багш, ээж гэж шавь нартаа хайрлагдан хүндлэгдсээр иржээ. Тэрээр дэлхийн 10 гаруй оронд өөрийн орны соёл, урлагийг сурталчилж тэдгээр орны хөдөлмөрчид, хэвлэл мэдээлэлийн хэрэгслээс өндөр үнэлгээ авч Энэтхэг, Солонгос, Вьетнам ардын дууг эдгээр улсын хэлээр дуулан ихээхэн хүндэтгэл хүлээж байв. Түмэндэмбэрэлийн гавъяа зүтгэлийг улс өндрөөр үнэлж Гавъяат жүжигчин, ардын жүжигчин цол, ардын хувьсгалын ойн медалиуд, Сүхбаатарын одон, Халх голын 30 жилийн ойн медаль, таван жилийн гавшгайч тэмдэг, соёлын тэргүүний ажилтан цол тэмдгээр шагнаснаас гадна [[Вьетнам]], [[Лаос]] улсуудын төрийн дээд шагнал одонгоор тус тус шагнагдаж, [[Вьетнам|Вьетнам улс]]<nowiki/>ын нийслэлийн хүндэт иргэнээр өргөмжлөгдөж байв. Г.Түмэндэмбэрэлийн уран бүтээлийн амжилт, хөдөлмөр, зүтгэлийн тухай манай орны хэвлэлүүдэд 100 давсан өгүүлэл, ярилцлага нийтлэгдэж байсны дотор олны санаа бодлыг илэрхийлсэн зохиолч [[Жамцын Шагдар]]: "''Түмэндэмбэрэл таны эгшиг налархай дуунд'' ''Түмэн олон чинь сэтгэл баясан уярна'' ''Өндөр уул боловч цуурай түрэн уярна'' ''Өргөн мөрөн боловч урсгал “зогсон” уярна.'' ''Зохиолч Т.Галсангаас ардын жүжигчин Түмэндэмбэрэлд'' ''Халиун малгай духан дээр'' ''Хайрын дуу хоолой дээр'' ''Хамт олон чинь чуупга дээр'' ''Хааяа хааяа найран дээр'' ''Хай даа чи “ододоос” дээр"'' гэх мэтээр бичигдэж олон түмний [[талархал]] [[хайр]] хүлээсэн хүн байв. Ингэж Гомбын Түмэндэмбэрэл төрж өссөн [[Хан Хөхийн нуруу|Хан Хөхий]] нутгаа орон даяар цуурайтуулсан Монгол орондоо төдийгүй дэлхийд нэртэй, давтагдашгүй уран эвлэг хоолойтой үнэнхүү гайхам дуучин байлаа. == '''Уран Бүтээлүүд''' == * “Хөх торгон дээл” * “Торгоны хээ” * “Хүрэн хаалгатай дэлгүүр” * “Торгоны хээ” * “Будар будрын чулуу” * “Туулын урсгал шөнөдөө сайхан” * “Усны тунгалаг Тамирын гол” * "Дуу минь" гэх мэт олон сайхан бүтээл бий. == Гавьяа Шагнал == * [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Монгол Улсын Гавъяат Жүжигчин]] * [[Ардын Жүжигчин|Ардын жүжигчин цол]] * Ардын хувьсгалын ойн медалиуд * [[Сүхбаатарын одон]] * Халх голын 30 жилийн ойн медаль * Таван жилийн гавшгайч тэмдэгүүд * Соёлын тэргүүний ажилтан цол * [[Вьетнам]], [[Лаос]] улсуудын төрийн дээд шагнал * [[Вьетнам|Вьетнам улс]]<nowiki/>ын нийслэлийн хүндэт иргэн {{DEFAULTSORT:Түмэндэмбэрэл, Гомбын}} [[Ангилал:Уртын дуучин]] [[Ангилал:Монголын дуучин]] [[Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]] [[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]] [[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] [[Ангилал:Халхын голын 30 жилийн ойн медаль шагналтан]] [[Ангилал:Вьетнамын хүндэт иргэн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1938 онд төрсөн]] [[Ангилал:1997 онд өнгөрсөн]] kp1lmex3brw1hwb8hfmw7dwsqesltu3 0 60540 870182 478575 2026-09-19T00:31:45Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод]] 870182 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Усанд сэлэлт Зуны Олимпод]] ok7arw4bp6xoj9rtfgchuvukoyho8ij 0 60882 870192 869770 2026-09-19T08:28:30Z Temuugen Naranbaatar 100578 /* */ 870192 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс бөх | name = Нацагсүрэнгийн Золбоо <br/>{{MongolUnicode| ᠨᠠᠴᠠᠭᠰᠦᠷᠦᠩ ᠦᠨ <br/> ᠵᠣᠯᠪᠤᠤ |lang=mn|font-size=1em|style=middle}} | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1990|12|4}} | birth_place = [[Улаанбаатар]] | death_date = | death_place = | death_cause = | monuments = | height = 181 см | weight = | spouse = | children = | wrestling_title = [[Улсын харцага]] | title1 = [[Улсын харцага]] | title_year1 = 2018 | title2 =Даншигийн заан | title_year2 =2019 | title3 = [[Аймгийн арслан]] | title_year3 = 2014 | title4 = [[Аймгийн заан]] | title_year4 = 2013 | түрүүлсэн = | шөвгөрсөн = '''2''' ([[2018 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2018]], [[2022 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2022]]) | updated = 2026-02-21 |nationality={{MGL}}|medaltemplates={{Медаль|Спорт | Эрэгтэй [[чөлөөт бөх]] }} {{Медаль|Улс| {{MGL}} }} {{Медаль|Тэмцээн| [[Азийн бөх барилдааны аварга шалгаруулах тэмцээн|Азийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]] }} {{Медаль|Мөнгө|2014 Астана|125 кг}} {{Медаль|Хүрэл|2011 Ташкент|96 кг}} {{Медаль|Хүрэл|2016 Бангкок|125 кг}} {{Медаль|Хүрэл|2017 Шинэ Дели|125 кг}} {{Медаль|Хүрэл|2018 Бишкек|125 кг}} {{Медаль|Спорт | [[Үндэсний бөх]] }} {{Медаль|Улс| {{MGL}} }} {{Медаль|Тэмцээн|[[Хүрээ цам-Даншиг наадам]]}} {{Медаль|Мөнгө|2019 Хүй долоон худаг}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Аймгийн наадам|Аймгийн баяр наадам]]}} {{Медаль|Алт|[[Баянхонгор аймгийн баяр наадам |2017 Баянхонгор]]}} {{Медаль|Алт|[[2016 оны Баянхонгор аймгийн наадам |2016 Баянхонгор]]}} {{Медаль|Алт|[[2014 оны Баянхонгор аймгийн наадам |2014 Баянхонгор]]}} {{Медаль|Мөнгө|[[Баянхонгор аймгийн баяр наадам |2013 Баянхонгор]]}} {{Медаль|Тэмцээн|Сумын баяр наадам}} {{Медаль|Алт|2008 [[Хөвсгөл сум|Хөвсгөл]]}}|title5=[[Сумын заан]]|title_year5=2008|headercolor=|дуурьсгасан=[[Баянбулаг сум]], [[Баянхонгор аймаг]]|education=[[Эрх зүй|Эрх зүйч]]|employer=[[Цагдаагийн ерөнхий газар]] * [[Хошууч]]}} '''Нацагсүрэнгийн Золбоо''' (1990 оны 12-р сарын 04-нд [[Улаанбаатар]] төрсөн) Монгол Улсын [[Үндэсний бөх]]ийн [[Улсын харцага]] цолтой бөх. Мөн [[Чөлөөт бөх|чөлөөт бөхийн]] олон улсын хэмжээний мастер юм. ==Ажил== 2011 оноос [[Цагдаагийн ерөнхий газар |Цагдаагийн ерөнхий газрын]] Хүч спорт хороонд харьяалагдан ажиллаж байгаа бөгөөд цагдаагийн [[Хошууч]] цолтой. ==Боловсрол== 2012 онд [[Их Засаг Их сургууль]]-ийг [[Эрх зүй|Эрх зүйч]] мэргэжлээр бакалаврын зэрэгтэй төгссөн. ==Амжилт== ===Чөлөөт бөх=== Тэрээр Залуучуудын улсын хошой аварга. 2011 оны "Mongolia open" олон улсын тэмцээнээс 96 кг-д алт зүүж, 2012 онд хүрэл медаль хүртсэн. Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээний 1 мөнгө, 4 хүрэл, Иван Ярыгины нэрэмжит алтан гран пригийн хошой хүрэл, өөрийн орны улсын аваргын алт, мөнгө, хүрэлтэй медальтай. ===Үндэсний бөх=== Золбоо 2008 онд арван найман настайдаа Дорноговь аймгийн Хөвсгөл суманд түрүүлж сумын заан цол хүртсэн. 2011 онд Дархан хотод зохион байгуулагдсан үндэсний бөхийн залуучуудын аварга шалгаруулах барилдааны дөрөвдүгээр байрын шагналтай. ==== Аймгийн наадмын дэвжээнд ==== 2013 онд Баянхонгор аймгийн наадамд аймгийн харцага Б.Бат-Амгаланд өвдөг шороодон үзүүрлэж "Аймгийн заан" цол хүртсэн. 2014 онд Баянхонгор аймгийн наадамд аймгийн арслан Б.Бат-Амгалангаар найм даван түрүүлж "Аймгийн арслан" цол хүртсэн. 2015 онд Баянхонгор аймгийн наадамд тав давж шөвгөрөн " Нэмэх " чимэг нэмсэн. 2016 онд Баянхонгор аймгийн наадамд аймгийн харцага Д.Бямбасүрэнгээр найм даван түрүүлж " Хурц " чимэг нэмсэн. 2017 онд Баянхонгор аймгийн баяр наадамд цэргийн арслан Д.Цэрэнтогтохоор найм даван түрүүлж " Бадрангуй " чимэг нэмсэн. 2018 онд Бүх цэргийн баяр наадамд тав давж шөвгөрөн " Өсөх " чимэг нэмсэн. ==== Улсын наадмын дэвжээнд ==== 2018 оны АХ-ын 97 жилийн ойн баяр наадамд улсын начин С.Батсууриар дөрөв, улсын харцага Б.Бат-Өлзийгөөр тав, цэргийн арслан Д.Цэрэнтогтохоор зургаа давж " Монгол улсын харцага " цолыг хүртсэн. 2022 оны АХ-ын 100, 101 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан Ч.Алтангэрэлээр дөрөв, аймгийн арслан Д.Тогтохжаргалаар тав, аймгийн хурц арслан Ө.Батзулаар зургаа давж чимэг нэмсэн. == Үндэсний бөхийн амжилт == {{Mongolian Wrestling Record/Start|Нацагсүрэнгийн Золбоо<ref>{{cite web | title=Нацагсүрэнгийн Золбоогийн амжилт | url=https://www.devjee.mn/w/-KhXXyKjs3iLJ1gE-TS3 | publisher=Дэвжээ.мн - Үндэсний бөхийн мэдээллийн сан}}</ref>}} {{Mongolian Wrestling Record|2026|N|1024|NH|4||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2025|N|512|NH|3||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2024|N|512|NH|3||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2023|N|512|NH|4||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2022|N|1024|NH|6|UuZ|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2021|C||NH|||0|Ковидоос болж тэмцээн цуцлагдсан.}} {{Mongolian Wrestling Record|2020|N|512|NH|3||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2019|N|512|NH|3||0}} {{Mongolian Wrestling Record|2018|N|512|AL|6|NH|1}} {{Mongolian Wrestling Record|2018|M|256|AL|5|Oo|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2017|A|256|AL|8|B2|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2016|A|256|AL|8|H3|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2015|A|256|AL|5|N|0}} {{Mongolian Wrestling Record|2014|A|256|AE|8|AL|1}} {{Mongolian Wrestling Record|2013|A|256|SE|7|AE|1}} {{Mongolian Wrestling Record/End}} ==Эх Сурвалж== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Золбоо, Нацагсүрэнгийн}} [[Ангилал:Улсын харцага]] [[Ангилал:1990 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын бөх]] [[Ангилал:Монголчууд]] 5d6hs7qvhnefqllxdmnlxyee37mmegn 0 69232 870177 853701 2026-09-18T19:40:51Z Ziv 95197 ([[c:GR|GR]]) [[File:Circuito de Sitges-Terramar..svg]] → [[File:Circuito de Sitges-Terramar.svg]] [[c:COM:FR#FR6|Criterion 6]] · bug fix 870177 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Формула-1 гран при | Landesfahne = Flag of Spain.svg | Kurs = [[Каталуня авто тойруулга]] | Streckenprofil = Circuit Catalunya 2007.png | Hauptsponsor = [[Пирелли]] (2014 оноос хойш) | im Rennkalender = 1991 оноос хойш | Streckenlänge (km) = 4,655 | Rennlänge (km) = 307,104 | Runden = 66 | Jahr = 2007 | Zeit Gewinner = 1:31:36,230 | Gewinner = [[Felipe Massa]] | Gewinner Team = [[Ferrari (Rennteam)|Ferrari]] | Zeit Rekord = 1:15,641 | Jahr Rekord = 2005 | Fahrer Rekord = [[Жанкарло Физикелла]] | Team Rekord = [[Рено Ф1 Теам|Рено]] | Zeit Rekord Quali = 1:14,648 | Jahr Rekord Quali = 2006 | Fahrer Rekord Quali = [[Фернандо Алонсо]] | Team Rekord Quali = [[Рено Ф1 Теам|Рено]] | Sieger Rekord = [[Михаэль Шумахер]] | Anzahl Siege = 6 | Pole Rekord = [[Михаэль Шумахер]] | Anzahl Poles = 7 | Webseite = http://www.circuitcat.com/ }} '''Испанийн их шан''' (''Gran Premio de España'') нь 1951 оны [[Формула-1]] улирлаас хойш дундаа тасралттайгаар [[Испани]] улсад явагдаж буй [[Формула-1]]-н уралдаан юм. 1981 оноос хойш янз бүрийн ивээн тэтгэгчид тус нэрийг худалдан авсан: 1981 оноос тус уралдаан нь ''Gran Premio Talbot de España'', 1986-1992 оны хооронд ''Gran Premio Tío Pepe de España'', 1993-2005 оны хооронд ''Gran Premio Marlboro de España'', 2006 оноос хойш ''Gran Premio de España Telefónica'' нэртэй үйл ажиллагаагаа явуулж байна. == Үр дүн == [[File:Circuit de Catalunya moto 2021.svg|thumb|right|Каталуня, 1991–2025 онд хэрэглэгдсэн]] [[File:Circuito de Jerez (1985-1992).svg|thumb|right|Херес, 1986–1990 онд хэрэглэгдсэн]] [[File:Circuito Permanente del Jarama 1980.svg|thumb|right|Харама, 1967–1968, 1970, 1972, 1974, 1976–1981 онд хэрэглэгдсэн]] [[File:Montjuïc circuit.svg|thumb|right|Монжуик, Хараматай 1969, 1971, 1973, 1975 онд ээлжилж байсан]] [[File:Circuit Pedralbes.png|thumb|right| Педральбес, 1951 болон 1954 онд хэрэглэгдсэн]] [[File:Circuito de Lasarte.png|thumb|right|Ласарте, 1926–1930, 1933–1935 онд хэрэглэгдсэн]] [[File:Circuito de Sitges-Terramar.svg|thumb|right|Сиджес-Террамар, 1923 онд хэрэглэгдсэн]] [[File:Circuito de Guadarrama.svg|thumb|right|Гвадаррама, 1913 онд хэрэглэгдсэн]] [[File:Spanish GP map.png|thumb|350px|Испанийн гран-при тэмцээнийг зохион байгуулсан бүх газруудын газрын зураг]] ''Цайвар улаан дэвсгэр өнгөөр Формула-1-н ДАШТ-улирлын бус уралдааныг тэмдэглэв.''<br> ''Шар дэвсгэр өнгөөр [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|дайны өмнөх]] европын аварга шалгаруулах уралдааныг тэмдэглэв.''<br> ''Ногоон дэвсгэр өнгөөр дайны өмнөх Дэлхийн үйлдвэрлэгчдийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг тэмдэглэв.'' {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! Жил ! Жолооч ! Үйлдвэрлэгч ! Байршил ! Тайлан |- style="background:#fcc;" ! [[1913 оны Гран При улирал|1913]]† | {{flagicon|ESP|1785}} [[Карлос де Саламанка]] | [[Роллс-Ройс]] | [[Гвадаррама]] | [[1913 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] * |- style="background:#ddd;" ! 1914<br>–<br>1922 | style="text-align:center;" colspan="4"| ''Болоогүй'' |- style="background:#fcc;" ! [[1923 оны Гран При улирал|1923]] | {{flagicon|FRA}} [[Альберт Диво]] | [[Санбим]] | [[Сиджес-Террамар авто тойруулга|Сиджес-Террамар]] | [[1923 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#ddd;" ! 1924<br>–<br>1925 | style="text-align:center;" colspan="4"| ''Болоогүй'' |- style="background:#fcc;" ! [[1926 оны Гран При улирал|1926]] | {{flagicon|ITA|1861}} [[Бартоломео Костантини]] | [[Бугатти]] | rowspan="1"|[[Ласарте авто тойруулга|Ласарте]] | [[1926 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#D0FFB0;" ! [[1927 оны Гран При улирал|1927]] | {{flagicon|FRA}} [[Роберт Бенуа]] | [[Деляж]] | rowspan="1"|[[Ласарте авто тойруулга|Ласарте]] | [[1927 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#fcc;" ! 1928 | {{flagicon|MON}} [[Луи Широн]] | [[Бугатти]] | rowspan="3"|[[Ласарте авто тойруулга|Ласарте]] | [[1928 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] * |- style="background:#fcc;" ! 1929 | {{flagicon|FRA}} [[Луи Ригаль]]<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1929/07/29/pagina-3/619196/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Cómo se desarrolló el GP de España 1929|work=Mundo Deportivo|language=es|date=1929-07-29|access-date=2026-03-14|archive-date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225191748/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1929/07/29/pagina-3/619196/pdf.html#&mode=fullScreen|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1929/07/29/pagina-1/619194/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Rigal, sobre Alfa Romeo, fue el ganador de la carrera|work=Mundo Deportivo|language=es|date=1929-07-29|access-date=2026-03-14|archive-date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225191800/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1929/07/29/pagina-1/619194/pdf.html#&mode=fullScreen|url-status=live}}</ref> | [[Алфа Ромео]] | [[1929 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] * |-style="background:#fcc;" ! 1930 | {{flagicon|ITA|1861}} [[Акилле Варци]] | [[Мазерати]] | [[1930 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#ddd;" ! 1931<br>–<br>1932 | style="text-align:center;" colspan="4"| ''Болоогүй'' |- style="background:#fcc;" ! [[1933 оны Гран При улирал|1933]] | {{flagicon|MON}} [[Луи Широн]] | [[Алфа Ромео]] |rowspan="2"|[[Ласарте авто тойруулга|Ласарте]] | [[1933 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#fcc;" ! [[1934 оны Гран При улирал|1934]] | {{flagicon|ITA|1861}} [[Луижи Фажоли]] | [[Мерседес-Бенц]] | [[1934 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#ffc;" ! [[1935 оны Гран При улирал|1935]] | {{flagicon|Герман|1933}} [[Рудольф Караччола]] | [[Мерседес-Бенц]] | [[Ласарте авто тойруулга|Ласарте]] | [[1935 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#ddd;" ! 1936<br>–<br>1950 | style="text-align:center;" colspan="4"| ''Not held'' |- ! {{F1|1951}} | {{flagicon|ARG|1868}} [[Хуан Мануэль Фанжио]] | [[Алфа Ромео]] | [[Педральбес авто тойруулга|Педральбес]] | [[1951 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#ddd;" ! 1952<br>–<br>1953 | style="text-align:center;" colspan="4"| ''Болоогүй'' |- ! {{F1|1954}} | {{flagicon|GBR}} [[Майк Хоторн]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[Педральбес авто тойруулга|Педральбес]] | [[1954 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#ddd;" ! 1955<br>–<br>1966 | style="text-align:center;"colspan="4"| ''Болоогүй'' |- style="background:#fcc;" ! {{F1|1967}} | {{flagicon|GBR}} [[Жим Кларк]] | [[Лотус (Формула 1)|Лотус]]-[[Косворт]] |rowspan="1"|[[Харама авто тойруулга|Харама]] | [[1967 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1968}} | {{flagicon|GBR}} [[Грэм Хилл]] | [[Лотус (Формула 1)|Лотус]]-[[Форд]] |rowspan="1"|[[Харама авто тойруулга|Харама]] | [[1968 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1969}} | {{flagicon|GBR}} [[Жеки Стюарт]] | [[Матра Спортс|Спортс]]-[[Форд]] | [[Монжуик авто тойруулга|Монжуик]] | [[1969 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1970}} | {{flagicon|GBR}} [[Жеки Стюарт]] | [[Марч]]-[[Форд]] | [[Харама авто тойруулга|Харама]] | [[1970 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1971}} | {{flagicon|GBR}} [[Жеки Стюарт]] | [[Тиррелл]]-[[Форд]] | [[Монжуик авто тойруулга|Монжуик]] | [[1971 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1972}} | {{flagicon|BRA|1968}} [[Эмерсон Фиттипальди]] | [[Лотус (Формула 1)|Лотус]]-[[Форд]] | [[Харама авто тойруулга|Харама]] | [[1972 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1973}} | {{flagicon|BRA|1968}} [[Эмерсон Фиттипальди]] | [[Лотус (Формула 1)|Лотус]]-[[Форд]] | [[Монжуик авто тойруулга|Монжуик]] | [[1973 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1974}} | {{flagicon|AUT}} [[Ники Лауда]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[Харама авто тойруулга|Харама]] | [[1974 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1975}} | {{flagicon|BRD}} [[Йохен Масс]] | [[Макларен]]-[[Форд]] | [[Монжуик авто тойруулга|Монжуик]] | [[1975 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1976}} | {{flagicon|GBR}} [[Жеймс Хант]] | [[Макларен]]-[[Форд]] |rowspan="4"|[[Харама авто тойруулга|Харама]] | [[1976 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1977}} | {{flagicon|USA}} [[Марио Андретти]] | [[Лотус (Формула 1)|Лотус]]-[[Форд]] | [[1977 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1978}} | {{flagicon|USA}} [[Марио Андретти]] | [[Лотус (Формула 1)|Лотус]]-[[Форд]] | [[1978 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1979}} | {{flagicon|FRA|variant=1974}} [[Патрик Депайе]] | [[Лижье баг|Лижье]]-[[Форд]] | [[1979 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#fcc;" ! {{F1|1980}} | {{flagicon|AUS}} [[Алан Жонс]] | [[Уильямс Ф1|Уильямс]]-[[Форд]] |rowspan="1"|[[Харама авто тойруулга|Харама]] | [[1980 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1981}} | {{flagicon|CAN}} [[Жиль Вильнёв]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] |rowspan="1"|[[Харама авто тойруулга|Харама]] | [[1981 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- style="background:#ddd;" ! 1982<br>–<br>1985 | style="text-align:center;" colspan="4"| ''Болоогүй'' |- ! {{F1|1986}} | {{flagicon|BRA|1968}} [[Айртон Сенна]] | [[Лотус (Формула 1)|Лотус]]-[[Рено]] |rowspan="5"|[[Херес авто тойруулга|Херес]] | [[1986 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1987}} | {{flagicon|GBR}} [[Найжел Мэнселл]] | [[Уильямс Ф1|Уильямс]]-[[Хонда]] | [[1987 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1988}} | {{flagicon|FRA|variant=1974}} [[Ален Прост]] | [[Макларен]]-[[Хонда]] | [[1988 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1989}} | {{flagicon|BRA|1968}} [[Айртон Сенна]] | [[Макларен]]-[[Хонда]] | [[1989 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1990}} | {{flagicon|FRA|variant=1974}} [[Ален Прост]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[1990 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1991}} | {{flagicon|GBR}} [[Найжел Мэнселл]] | [[Уильямс Ф1|Уильямс]]-[[Рено]] | rowspan="35"|[[Каталуня авто тойруулга|Каталуня]] | [[1991 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1992}} | {{flagicon|GBR}} [[Найжел Мэнселл]] | [[Уильямс Ф1|Уильямс]]-[[Рено]] | [[1992 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1993}} | {{flagicon|FRA|variant=1974}} [[Ален Прост]] | [[Уильямс Ф1|Уильямс]]-[[Рено]] | [[1993 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1994}} | {{flagicon|GBR}} [[Деймон Хилл]] | [[Уильямс Ф1|Уильямс]]-[[Рено]] | [[1994 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1995}} | {{flagicon|GER}} [[Михаэль Шумахер]] | [[Бенеттон Формула|Бенеттон]]-[[Рено]] | [[1995 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1996}} | {{flagicon|GER}} [[Михаэль Шумахер]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[1996 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1997}} | {{flagicon|CAN}} [[Жак Вильнёв]] | [[Уильямс Ф1|Уильямс]]-[[Рено]] | [[1997 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1998}} | {{flagicon|FIN}} [[Мика Хаккинен]] | [[Макларен]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | [[1998 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|1999}} | {{flagicon|FIN}} [[Мика Хаккинен]] | [[Макларен]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | [[1999 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2000}} | {{flagicon|FIN}} [[Мика Хаккинен]] | [[Макларен]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | [[2000 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2001}} | {{flagicon|GER}} [[Михаэль Шумахер]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[2001 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2002}} | {{flagicon|GER}} [[Михаэль Шумахер]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[2002 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2003}} | {{flagicon|GER}} [[Михаэль Шумахер]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[2003 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2004}} | {{flagicon|GER}} [[Михаэль Шумахер]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[2004 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2005}} | {{flagicon|FIN}} [[Кими Райкконен]] | [[Макларен]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | [[2005 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2006}} | {{flagicon|ESP}} [[Фернандо Алонсо]] | [[Рено]] | [[2006 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2007}} | {{flagicon|BRA}} [[Фелипе Масса]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[2007 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2008}} | {{flagicon|FIN}} [[Кими Райкконен]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[2008 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2009}} | {{flagicon|GBR}} [[Женсон Баттон]] | [[Браун ГП|Браун]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | [[2009 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2010}} | {{flagicon|AUS}} [[Марк Уэббер]] | [[Ред Булл Расинг|Ред Булл]]-[[Рено]] | [[2010 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2011}} | {{flagicon|GER}} [[Себастиан Феттел]] | [[Ред Булл Расинг|Ред Булл]]-[[Рено]] | [[2011 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2012}} | {{flagicon|VEN}} [[Пастор Мальдонадо]] | [[Уильямс Ф1|Уильямс]]-[[Рено]] | [[2012 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2013}} | {{flagicon|ESP}} [[Фернандо Алонсо]] | [[Скудериа Феррари|Феррари]] | [[2013 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2014}} | {{flagicon|GBR}} [[Льюис Хамилтон]] | [[Мерседес-Бенц|Мерседес]] | [[2014 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2015}} | {{flagicon|GER}} [[Нико Росберг]] | [[Мерседес-Бенц|Мерседес]] | [[2015 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2016}} | {{flagicon|NED}} [[Макс Ферстаппен]] | [[Ред Булл Расинг]]-[[ТАГ Хойер]] | [[2016 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2017}} | {{flagicon|GBR}} [[Льюис Хамилтон]] | [[Мерседес-Бенц|Мерседес]] | [[2017 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2018}} | {{flagicon|GBR}} [[Льюис Хамилтон]] | [[Мерседес-Бенц|Мерседес]] | [[2018 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2019}} | {{flagicon|GBR}} [[Льюис Хамилтон]] | [[Мерседес-Бенц|Мерседес]] | [[2019 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2020}} | {{flagicon|GBR}} [[Льюис Хамилтон]] | [[Мерседес-Бенц|Мерседес]] | [[2020 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2021}} | {{flagicon|GBR}} [[Льюис Хамилтон]] | [[Мерседес-Бенц|Мерседес]] | [[2021 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2022}} | {{flagicon|NED}} [[Макс Ферстаппен]] | [[Ред Булл Расинг]]-[[Red Bull Powertrains|RBPT]] | [[2022 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2023}} | {{flagicon|NED}} [[Макс Ферстаппен]] | [[Ред Булл Расинг]]-[[Хонда]] | [[2023 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2024}} | {{flagicon|NED}} [[Макс Ферстаппен]] | [[Ред Булл Расинг]]-[[Хонда]] | [[2024 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- ! {{F1|2025}} | {{flagicon|AUS}} [[Оскар Пиастри]] | [[Макларен]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Мерседес]] | [[2025 оны Испанийн гран-при|Тайлан]] |- !colspan=5|Эх сурвалж:<ref name=CF1Overview/><ref name=8WWins/><ref name=Guinness/> |} <nowiki>*</nowiki> Спорт машины уралдаан<br> † Албан ёсоор RACE Гран При гэж нэрлэгдсэн == Үндсэн ивээн тэтгэгчид == * 1981: Gran Premio Talbot de España * 1986–1992: Gran Premio Tío Pepe de España * 1993–2005: Gran Premio Marlboro de España * 2006–2010: Gran Premio de España Telefónica * 2011–2012: Gran Premio de España Santander * 2014–2015: Gran Premio de España Pirelli ==Эшлэл== {{Reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Spanish Grand Prix|Испанийн их шан}} {{Формула-1 ГП-н хөтлөгч мөр}} [[Ангилал:Испанийн гран при| ]] lejl799fjhqstkn1a1zclmqn87mobdb 0 78806 870178 864823 2026-09-18T19:41:45Z Enkhsaihan2005 64429 870178 wikitext text/x-wiki {{Short description|Өмнөд Кавказ дахь хуучин салан тусгаарласан улс}} {{About||маргаантай газрын ерөнхий түүх, газар зүйг|Уулын Карабах|хэрэглээг|Арцах (салаа утга){{!}}Арцах}} {{Инфобокс түүхэн улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Арцах Улс<br />Бүгд Найрамдах Уулын Карабах Улс | common_name = Арцах | life_span = 1991–2023 | native_name = {{native name|hy|Արցախի Հանրապետություն|paren=omit}}<br>{{small|{{transliteration|hy|Artsakhi Hanrapetutyun}}}}<br>{{native name|ru|{{nowrap|Нагорно-Карабахская Республика}}|paren=omit}} | flag_type = [[Бүгд Найрамдах Арцах Улсын төрийн далбаа|Далбаа]] (1992–2023) | image_flag = Flag of Artsakh.svg | image_coat = Coat of arms of Artsakh.svg | symbol_type = [[Бүгд Найрамдах Арцах Улсын төрийн сүлд|Сүлд]] | national_anthem = {{lang|hy|Ազատ ու Անկախ Արցախ}}<br>{{lower|0.1em|''Азат у Анках Арцах''}}<br />"Чөлөөт, тусгаар тогтносон Арцах" | image_map = {{Switcher|[[File:Republic of Artsakh 1994–2020 (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|1994–2020 онд Арцахын эзэмшилд байсан нутаг дэвсгэрийг хар ногоон өнгөөр; нэхэмжлэгдсэн боловч хяналтгүй нутаг дэвсгэрийг цайвар ногоон өнгөөр|[[File:Nagorno-Karabakh Republic (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|2020–2023 он хүртэл Арцахын хяналтад байсан нутаг дэвсгэрийг хар ногоон өнгөөр; нэхэмжлэгдсэн боловч хяналтгүй нутаг дэвсгэрийг цайвар ногоон өнгөөр; [[Лачины коридор]]ыг цагаанаар харуулсан|default=2}} | status = [[Уулын Карабахын улс төрийн статус#Тусгаар тогтнолоо хүлээн зөвшөөрүүлэх хүчин чармайлт|Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улс]]; [[Ардчилал ба Үндэстнүүдийн эрхийн төлөөх нийгэмлэг#Одоогийн гишүүн улс|НҮБ-ын гишүүн бус гурван улс]] хүлээн зөвшөөрсөн | capital = [[Степанакерт]] | coordinates = {{Coord|39|49|02|N|46|45|02|E|type:city|name=Presidential Palace |display=inline,title}} | largest_city = capital | official_languages = [[Армени хэл]]{{efn|[[Арцахын Үндсэн хууль|Үндсэн хуульд]] "хүн амын дунд тархсан бусад хэлийг чөлөөтэй ашиглах" баталгаа бий.}}<br />[[Орос хэл]]{{efn|2021 оноос.<ref>{{cite news |script-title=ru:Парламент Карабаха признал русский язык официальным языком республики |trans-title=Parliament of Karabakh recognized Russian as the official language of the republic |language=ru |date=25 March 2021 |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/605c83739a79474363e6eab3 |publisher=Арменпресс [Armenpress] |via=[[RBK Group]] |access-date=4 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526025733/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/605c83739a79474363e6eab3 |archive-date=26 May 2021}}</ref>}} | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Парламентын засаглалын систем|парламентын]] [[бүгд найрамдах улс]]{{efn|[[2017 оны Уулын Карабахын үндсэн хуулийн санал асуулга|2017 оны Үндсэн хуулийн санал асуулгаас]] хойш Ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс}} | title_leader = [[Арцахын ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader1 = [[Роберт Кочарян]] | year_leader1 = 1994–1997 (анхны) | leader2 = {{nowrap|[[Самвел Шахраманян]]}} | year_leader2 = 2023 (сүүлчийн) | title_representative = [[Уулын Карабахын ерөнхий сайд|Ерөнхий Сайд]] | representative1 = [[Олег Есаян]] | year_representative1 = 1992 (анхны) | representative2 = [[Артур Арутюнян]] | year_representative2 = 2023 (сүүлчийн) | legislature = [[Үндэсний Хурал (Арцах)|Үндэсний Хурал]] | sovereignty_type = Тусгаар тогтнол {{nobold|([[ЗХУ]]-аас)}} | established_event1 = [[Уулын Карабахын анхны дайн|Уулын Карабахын 1-р дайн]] | established_date1 = 1988 оны 2 сарын 20–1994 оны 5 сарын 12 | established_event2 = [[Өөртөө засах эрх]] | established_date2 = 9 сарын 2, 1991<ref>{{cite book |last=Zürcher |first=Christoph |author-link=:de:Christoph Zürcher |title=The Post-Soviet Wars: Rebellion, Ethnic Conflict, and Nationhood in the Caucasus |url=https://archive.org/details/postsovietwarsre0000zrch |year=2007 |publisher=New York University Press |location=New York |isbn=9780814797099 |page=[https://archive.org/details/postsovietwarsre0000zrch/page/168 168] |edition=[Online-Ausg.].}}</ref> | established_event3 = [[1991 оны Уулын Карабахын тусгаар тогтнолын санал асуулга|Тусгаар тогтнол]] | established_date3 = 12 сарын 10, 1991 | established_event4 = [[Уулын Карабахын хоёрдугаар дайн|Уулын Карабахын 2-р дайн]] | established_date4 = 9 сарын 27–11 сарын 10, 2020 | established_event5 = [[Уулын Карабахын бүслэлт|Азербайжаны бүслэлт]] | established_date5 = 12 сарын 12, 2022 | established_event6 = [[2023 оны Уулын Карабах дахь Азербайжаны довтолгоо|Азербайжаны довтолгоо]] | established_date6 = 9 сарын 19–20, 2023 | established_event7 = Бууж өгөв | established_date7 = 9 сарын 28, 2023 <!-- Татан буулгалтыг хүчингүй болгосныг эх сурвалжууд хэлж байна --> <!-- | established_event8 = Татан буугдсан --> <!-- | established_date8 = 1 сарын 1, 2024 --> | ethnic_groups = {{Unbulleted list|{{Nowrap|99.7% [[Арменичууд]]}}|{{Nowrap|0.2% [[Оросууд]]}}|{{Nowrap|0.1% бусад}}}} | ethnic_groups_year = 2015 тооллого | ethnic_groups_ref = <ref name="2015 Census">{{cite web |script-title=ru:Таблица 5.2-1 Население (городское, сельское) по национальности, полу |url=http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/5_2-1_189_190.pdf |access-date=July 31, 2018 |language=ru |archive-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153437/http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/5_2-1_189_190.pdf |url-status=live}}</ref> | p1 = Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Азербайжан Улс{{!}}Азербайжан | flag_p1 = Flag of Azerbaijan (1991–2013).svg | p2 = Уулын Карабахын өөртөө засах муж{{!}}Уулын Карабахын ӨЗУ | s1 = Азербайжан | flag_s1 = Flag of Azerbaijan.svg | area_km2 = 3,170<ref name="kavkaz-uzel.eu">{{cite web |url=https://www.kavkaz-uzel.eu/blogs/83781/posts/45972 |title=Территориальные потери Арцаха в результате второй Карабахской войны (статистика и карты) |access-date=9 March 2023 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128184525/https://www.kavkaz-uzel.eu/blogs/83781/posts/45972 |url-status=live}}</ref> | area_sq_mi = <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | area_footnote = | percent_water = | population_estimate = 120,000 | population_census = 145,053 | population_estimate_year = 2021<ref>{{cite web |title=Никол Пашинян, Артур Арутюнян нар Арцахад хэрэгжиж буй болон хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж буй хөтөлбөрүүдийн хуралдааныг даргалав. |url=https://www.primeminister.am/en/press-release/item/2021/03/25/Nikol-Pashinyan-meeting/ |website=primeminister.am |publisher=Бүгд Найрамдах Армен Улсын Ерөнхий сайдын дэргэдэх Тамгын газар |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513113421/https://www.primeminister.am/en/press-release/item/2021/03/25/Nikol-Pashinyan-meeting/ |archive-date=13 May 2021 |date=25 March 2021 |quote=...today most of the population – about 120,000 citizens – live in Artsakh...}}</ref> | population_census_year = 2015<ref name="2015 Census"/> | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | demonym = Artsakhi | GDP_PPP = $713 сая | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_per_capita = $4,803 | Gini = <!-- number only --> | Gini_year = | Gini_change = <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = | HDI = <!-- number only --> | HDI_year = | HDI_change = <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = | currency = {{unbulleted list | [[Арцах драм]] | [[Армени драм]] }} | currency_code = AMD | time_zone = [[Арменийн цаг|АМЦ]] | utc_offset = +4 | drives_on = баруун | calling_code = [[Армени дахь утасны дугаар|+374]] 47{{efn|Гар утасны хувьд +374 97.}} | today = [[Азербайжан]] }} '''Бүгд Найрамдах Арцах Улс''' ([[Армени хэл|армениар]] Արցախի Հանրապետություն) нь [[2017]] оныг хүртэл '''Бүгд Найрамдах Уулын Карабах Улс''' хэмээн нэрлэгдэж байсан, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй Уулын Карабахт орших орон юм. Тус улсын хүн амын дийлэнх нь [[Арменичууд]] боловч газар нутгийн хувьд [[Азербайжан]]ы газар нутаг хэмээн [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага]] ба [[Европын Зөвлөл]]ийн орнууд үздэг. [[1991]] оны есдүгээр сарын 2-нд Бүгд Найрамдах Уулын Карабах Улс тусгаар тогтнолоо зарласан ба 1991 оны есдүгээр сарын 10-нд тусгаар тогтнох бүх нийтийн санал асуулга явуулжээ. Уулын Карабах нь [[Абхаз]], [[Өмнөд Осети]], [[Приднестр|Транснистрийн]] хамт [[хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улсуудын хамтын нөхөрлөл]]ийг бүрдүүлдэг. ''Арцах'' хэмээх нэр нь өнөөгийн тус улсын нутаг дэвсгэрт амьдарч байсан армен овог аймгуудаас гаралтай ажээ. Үүний тоонд манай эриний өмнөх нэг-, хоёрдугаар зуунд байсан [[Арменийн түүх|Арменийн эзэнт гүрний]] [[Арцах|Арцах аймаг]] болон дундад зууны үеийн [[Арцахын Вант Улс]]ууд багтана. == Газар зүй == === Байршил === Уулын Карабахын нутаг дэвсгэр нь Азербайжаны баруун өмнөд хэсэгт орших ба түүнийг тойроод азербайжаны долоон томоохон дүүрэг байх ч эдгээр нь өнөөдөр бүгд арменийн хяналтад байдаг. 1994 оны тавдугаар сард гал зогсоосноос хойш Уулын Карабах нь эзлэгдсэн долоон дүүргээр дамжин өмнө зүгтээ [[Иран]], баруун зүгт Арментай хиллэдэг. === Газрын гадаргуу === Хамгийн өндөр уул нь 3340 метрийн өндөр [[Мрав]] уул, дараа нь 2725 метр өндөртэй Кирс байна. Хамгийн том талбайтай бүхий нуурын тоонд [[Сарсанг хиймэл нуур]] орно. Чухал голууд нь [[Тартар гол|Тартар]] ба [[Хачынчай гол|Хачынчай]] голууд юм. == Хүн ам == === Хэл === 1991 онд тусгаар тогтнолоо зарласны дараа [[армени хэл]] нь Уулын Карабахын цорын ганц албаны хэл (де-факто) байж байгаад, 2007 онд үндсэн хуулийг мөрдөж эхэлснээр албан ёсны хэл (де-юре) болжээ. Үндсэн хуулийн 15-р заалтад тус улсад түгээмэл хэрэглэгдэх бусад хэлнүүдийг нийтэд ашиглахыг зөвшөөрсөн байдаг. Энэ төрлийн хэлнүүдэд [[азербайжан хэл|азербайжан]], [[курд хэл|курд]], [[орос хэл]] ордог. Орос хэл нь яг л армен болон азербайжан хэлтэй адил түгээмэл хэрэглэгдэх гадаад хэл юм. === Шашин === 2005 оны хүн амын тооллогоор тус улсын нийт хүн амын 99 %-г арменичууд<ref>Ашот Бегларян: [http://www.arminfo.info/index.cfm?objectid=54B25280-0317-11E2-ABEFF6327207157C ''Коэффициент рождаемости в Нагорном Карабахе один из самых высоких на постсоветском пространстве. 20 сентября 20??].'' abgerufen am 15. Juni 2015.</ref> бүрдүүлж байсан ба тэдний ихэнх нь [[Арменийн Апостолийн сүм]]д харьяалагдах бол тэдний өмнө энд амьдарч байсан азербайжанчуудын дийлэнх нь шийт шүтлэгтэй байв. <gallery mode="packed"> Stepanakert general view img.jpg|[[Степанакерт]] нь Уулын Карабахын нийслэл бөгөөд өнөөгийн тус улсын хамгийн том хот 2014 Stepanakert, Państwowy Uniwersytet Arcachu (03).jpg|Арцахын Улсын Их Сургууль Sarsang reservoir P1090881.JPG|[[Сарсанг хиймэл нуур]] Charektar004.JPG|[[Тартар гол]] </gallery> == Тэмдэглэл == {{Notelist}} == Эх сурвалж == {{Reflist}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Republic of Artsakh|Уулын Карабах}} {{Ази}} [[Ангилал:Бүгд Найрамдах Арцах Улс| ]] [[Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улс]] [[Ангилал:Азербайжан-Арменийн харилцаа]] [[Ангилал:Далайд гарцгүй орон]] [[Ангилал:1991 онд байгуулагдсан]] hgg6ej6enz2pk6hsye14t1lwgibci1t 10 98059 870161 614116 2026-09-18T13:41:32Z Enkhsaihan2005 64429 870161 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template=инфобокс тамирчин | _exclude = disciplines, club, skis, rifle, ec_debut, ic_debut, wc_debut, retired, olympic_teams, olympic_medals, olympic_golds, paralympic_teams, paralympic_medals, paralympic_golds, paralympic_golds, worlds_teams, worlds_medals, worlds_golds, wc_seasons, wc_races, wc_races_with_relays, wc_wins, wc_relays_wins, wc_podiums, wc_relays_podiums, wc_overalls, wc_titles, ec_seasons, ec_races, ec_races_with_relays, ec_wins, ec_relays_wins, ec_podiums, ec_relays_podiums, ec_overalls, ec_titles, | _alias-map = module:module3 | template_name = инфобокс биатлонч | header_color = gainsboro | module2 = {{Инфобокс|child=yes | autoheaders = yes | headerstyle = background-color:gainsboro;color:inherit; | header1 = Мэргэжлийн замнал | label2 = Спорт | data2 = {{{disciplines|}}} | label3 = Клуб | data3 = {{{club|}}} | label4 = Skis | data4 = {{{skis|}}} | label5 = Rifle | data5 = {{{rifle|}}} | label6 = Европын&nbsp;Цомын&nbsp;гараа | data6 = {{{ec_debut|}}} | label7 = ИБУ&nbsp;Цомын&nbsp;гараа | data7 = {{{ic_debut|}}} | label8 = Дэлхийн&nbsp;Цомын&nbsp;гараа | data8 = {{{wc_debut|}}} | label9 = Зодог тайлсан | data9 = {{{retired|}}} | header10 = Олимпын наадам | label11 = Баг | data11 = {{{olympic_teams|}}} | label12 = Медаль | data12 = {{{olympic_medals|}}} {{#if:{{{olympic_golds|}}}|({{{olympic_golds}}} алт)}} | header13 = Паралимпын наадам | label14 = Баг | data14 = {{{paralympic_teams|}}} | label15 = Медаль | data15 = {{{paralympic_medals|}}} {{#if:{{{paralympic_golds|}}}|({{{paralympic_golds|}}} алт)}} | header16 = ДАШТ | label17 = Баг | data17 = {{{worlds_teams|}}} | label18 = Медаль | data18 = {{{worlds_medals|}}} {{#if:{{{worlds_golds|}}}|({{{worlds_golds}}} алт)}} | header19 = Дэлхийн Цом | label20 = Улирал | data20 = {{{wc_seasons|}}} | label21 = Ганцаарчилсан&nbsp;уралдаан | data21 = {{{wc_races|}}} | label22 = Бүх&nbsp;уралдаан | data22 = {{{wc_races_with_relays|}}} | label23 = Ганцаарчилсан&nbsp;ялалт | data23 = {{{wc_wins|}}} | label24 = Бүх&nbsp;ялалт | data24 = {{{wc_relays_wins|}}} | label25 = Ганцаарчилсан&nbsp;тавцан | data25 = {{{wc_podiums|}}} | label26 = Бүх&nbsp;тавцан | data26 = {{{wc_relays_podiums|}}} | label27 = Ерөнхий&nbsp;аварга | data27 = {{{wc_overalls|}}} | label28 = Төрлийн&nbsp;аварга | data28 = {{{wc_titles|}}} | header29 = European/IBU Cup | label30 = Seasons | data30 = {{{ec_seasons|}}} | label31 = Individual&nbsp;races | data31 = {{{ec_races|}}} | label32 = All&nbsp;races | data32 = {{{ec_races_with_relays|}}} | label33 = Individual&nbsp;victories | data33 = {{{ec_wins|}}} | label34 = All&nbsp;victories | data34 = {{{ec_relays_wins|}}} | label35 = Individual&nbsp;podiums | data35 = {{{ec_podiums|}}} | label36 = All&nbsp;podiums | data36 = {{{ec_relays_podiums|}}} | label37 = Overall&nbsp;titles | data37 = {{{ec_overalls|}}} | label38 = Discipline&nbsp;titles | data38 = {{{ec_titles|}}} }} }}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox biathlete]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox biathlete with conflicting parameters}} | module; module3 }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- please place categories in the /doc sub-page, not here --> </noinclude> 09otx6opcsgp29pjz0j1uoposk22npf 870170 870161 2026-09-18T18:21:08Z Enkhsaihan2005 64429 870170 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template=инфобокс тамирчин | _exclude = disciplines, club, skis, rifle, ec_debut, ic_debut, wc_debut, retired, olympic_teams, olympic_medals, olympic_golds, paralympic_teams, paralympic_medals, paralympic_golds, paralympic_golds, worlds_teams, worlds_medals, worlds_golds, wc_seasons, wc_races, wc_races_with_relays, wc_wins, wc_relays_wins, wc_podiums, wc_relays_podiums, wc_overalls, wc_titles, ec_seasons, ec_races, ec_races_with_relays, ec_wins, ec_relays_wins, ec_podiums, ec_relays_podiums, ec_overalls, ec_titles, | _alias-map = module:module3 | template_name = инфобокс биатлонч | header_color = gainsboro | module2 = {{Инфобокс|child=yes | autoheaders = yes | headerstyle = background-color:gainsboro;color:inherit; | header1 = Мэргэжлийн замнал | label2 = Спорт | data2 = {{{disciplines|}}} | label3 = Клуб | data3 = {{{club|}}} | label4 = Цана | data4 = {{{skis|}}} | label5 = Буу | data5 = {{{rifle|}}} | label6 = Европын&nbsp;Цомын&nbsp;гараа | data6 = {{{ec_debut|}}} | label7 = ИБУ&nbsp;Цомын&nbsp;гараа | data7 = {{{ic_debut|}}} | label8 = Дэлхийн&nbsp;Цомын&nbsp;гараа | data8 = {{{wc_debut|}}} | label9 = Зодог тайлсан | data9 = {{{retired|}}} | header10 = Олимпын наадам | label11 = Баг | data11 = {{{olympic_teams|}}} | label12 = Медаль | data12 = {{{olympic_medals|}}} {{#if:{{{olympic_golds|}}}|({{{olympic_golds}}} алт)}} | header13 = Паралимпын наадам | label14 = Баг | data14 = {{{paralympic_teams|}}} | label15 = Медаль | data15 = {{{paralympic_medals|}}} {{#if:{{{paralympic_golds|}}}|({{{paralympic_golds|}}} алт)}} | header16 = ДАШТ | label17 = Баг | data17 = {{{worlds_teams|}}} | label18 = Медаль | data18 = {{{worlds_medals|}}} {{#if:{{{worlds_golds|}}}|({{{worlds_golds}}} алт)}} | header19 = Дэлхийн Цом | label20 = Улирал | data20 = {{{wc_seasons|}}} | label21 = Ганцаарчилсан&nbsp;уралдаан | data21 = {{{wc_races|}}} | label22 = Бүх&nbsp;уралдаан | data22 = {{{wc_races_with_relays|}}} | label23 = Ганцаарчилсан&nbsp;ялалт | data23 = {{{wc_wins|}}} | label24 = Бүх&nbsp;ялалт | data24 = {{{wc_relays_wins|}}} | label25 = Ганцаарчилсан&nbsp;тавцан | data25 = {{{wc_podiums|}}} | label26 = Бүх&nbsp;тавцан | data26 = {{{wc_relays_podiums|}}} | label27 = Ерөнхий&nbsp;аварга | data27 = {{{wc_overalls|}}} | label28 = Төрлийн&nbsp;аварга | data28 = {{{wc_titles|}}} | header29 = European/IBU Cup | label30 = Seasons | data30 = {{{ec_seasons|}}} | label31 = Individual&nbsp;races | data31 = {{{ec_races|}}} | label32 = All&nbsp;races | data32 = {{{ec_races_with_relays|}}} | label33 = Individual&nbsp;victories | data33 = {{{ec_wins|}}} | label34 = All&nbsp;victories | data34 = {{{ec_relays_wins|}}} | label35 = Individual&nbsp;podiums | data35 = {{{ec_podiums|}}} | label36 = All&nbsp;podiums | data36 = {{{ec_relays_podiums|}}} | label37 = Overall&nbsp;titles | data37 = {{{ec_overalls|}}} | label38 = Discipline&nbsp;titles | data38 = {{{ec_titles|}}} }} }}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox biathlete]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox biathlete with conflicting parameters}} | module; module3 }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- please place categories in the /doc sub-page, not here --> </noinclude> nc5q9jmnudld2h65wqjrggan5jtspks 0 137912 870180 801638 2026-09-18T21:47:40Z CommonsDelinker 211 [[File:Nova_(comics).jpg]]-г [[File:C2E2_2013_-_Nova.jpg]]-р сольж байна. Сольсон хэрэглэгч нь [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]], шалтгаан нь: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 870180 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nova Cosplayer at the 2022 Comic-Con International.jpg|thumb]] Нова (Ричард Райдер) бол Marvel Comics-ээс хэвлэгдсэн Америкийн комик номонд гардаг дүр юм. Энэ дүр түүхэндээ өөрийн цувралын од болон бусад үед "Шинэ дайчид" зэрэг багийн номнуудад туслах дүрийн дүрээр гарч ирсэн. Тэрээр Нова корпус гэгддэг галактик хоорондын цагдаагийн хүчний гишүүн юм. Тэрээр Новагийн хүч болон сайжруулсан хүч чадал, нислэг, гэмтэл бэртлийг эсэргүүцэх зэрэг хүний ​​дээд чадварыг эзэмшдэг<ref>{{Cite web |last=Nova |first=Nova |date=Wikipedia |title=Wikipedia |url= |url-status=dead |archive-date=Wikipedia |access-date=Wikipedia |website=Wikipedia}}</ref> Нийтлэлийн түүх Энэхүү дүрийг зохиолч Марв Вольфман 1966 онд "Super Adventures" фанзин сэтгүүлийнхээ 3-р дугаарт бүтээжээ. Дараа нь Од гэж нэрлэгддэг тэрээр Дентин хэмээх харь гарагийн эмч байсан бөгөөд түүнд таван минут тутамд өөр хүний ​​ер бусын хүчийг өгдөг эм агуулсан сансрын хөлөг олжээ. 6-р дугаарт Вольфман, зохиолч Лен Вэйн дүрийг дахин дүрсэлсэн бөгөөд одоо хоригдол Кракен Роо гэгч супер баатар Хар Нова болж хувирав. Олон жилийн дараа Волфман (Marvel Comics-д ажилладаг) болон зураач Жон Ромита Ср нар дүрийн хувцасны загварыг өөрчилж, шинэ гарал үүслийн түүхийг бүтээжээ.[1] Нова анх Wolfman бичсэн, John Buscema зурсан The Man Called Nova #1 (1976 оны 9-р сар) кинонд дебютээ хийсэн.[2] Вольфман өсвөр насны дүрийг Стэн Ли, Стив Диткогийн хүн аалз, ажилчин ангийн эгэл жирийн үндэс угсаа, алтер-эго зэрэгт хүндэтгэл үзүүлэхийг зорьжээ.[3] Анхны цуврал нь 1976 оны 9-р сараас 1979 оны 5-р сар хүртэл 25 дугаар үргэлжилсэн. Унжсан үйл явдлын шугамыг Fantastic Four-ийн 206-214 (мөн Вольфман) болон Rom: Spaceknight сэтгүүлийн 24-р дугаарт шийдсэн. Дараа нь уг дүр The Mighty Thor №411 (1989 оны 12-р сар) кинонд анхны Шинэ дайчдын багийн гишүүн болж буцаж ирээд The ​​New Warriors №1-75, Annuals №1-4 (1990 оны 7-р сараас 9-р сар) хүртэл үргэлжилсэн нь бүрхэг болсон. 1996). Нова (2-р боть) №1-18 (1994 оны 1-р сараас 1995 оны 6-р сар) болон Нова хүний ​​пуужин (3-р боть) №1-7 (1999 оны 5-р сараас 11-р сар) гэсэн хоёр дараалсан Новагийн нэрсийн дараа Нова эргэн ирэх болно. The New Warriors (2-р боть) №0-10 (1999 оны 10-р сар—2000 оны 7-р сар) болон Шинэ Дайчид (3-р боть) №1-6 (2005 оны 7-р сараас 2005 оны 12-р сар). Annihilation: Nova болон Annihilation №1-6-д гол дүрд тоглосон дөрвөн дугаартай бяцхан цувралын дараа Нова (4-р боть) нийт 36 дугаар (2007 оны 4-р сараас 2010 оны 4-р сар) хүртэл гарсан.[4][5] Энэхүү цуврал нь Annihilation: Conquest, Нууц довтолгоо, Хаадын дайн зэрэгтэй холбоотой. "Нова" (4-р боть) цуцалсны дараа үлдсэн зарим үйл явдлын сэдвийг хоёр номтой нэг удаагийн цомог бүхий зургаан дугаартай "The Thanos Imperative" цувралд (2010 оны 5-р сараас 2011 оны 2-р сар) хөндсөн. Нова Нууц Өшөө авагчдын дүрээр тэр багийн нэрлэсэн цувралын эхний дөрвөн дугаарт (2010 оны 5-р сараас 8-р сар) гарч ирсэн.[6] Нова нь 2014 оны 8-р сараас 10-р сар хүртэл үргэлжлэх Галактикийн хамгаалагчдын өгүүллэгт гардаг бөгөөд The ​​Thanos Imperative-ийн дараах үйл явдлуудыг эргэн дурссан анхны гэм нүглийн холбоос юм.[7 Зохиомол дүрийн намтар Жинхэнэ цуврал Рич Баклер, Жо Синнотт нарын бүтээл "The Man Called Nova #1" номын хавтас Ксандар гаригийн элит Нова корпусын амьд үлдсэн сүүлчийн гишүүн Романн Дей нас барахдаа Нью-Йоркийн ахлах сургуулийн сурагч Ричард Райдерыг орлуулахаар сонгосон байна.[8] Морьтонд Нова Центурионы дүрэмт хувцас, эрх мэдэл өгөгдсөн боловч тэдгээрийг хэрхэн ашиглах талаар багахан зааварчилгаа өгдөг. Өөрийгөө Нова гэж дууддаг Райдер супер баатар болж, Кондор, Хүчирхэг байшин,[9] Даймондхед,[10] Авлигачин[11], Сфинкс[12] зэрэг хувцас өмссөн муу санаатнуудтай тулалдаж, Хүн аалз[ зэрэг баатруудтай нэгддэг. 13] болон Тор. Тэрээр эхэндээ хэн болохоо нууж байсан ч сүүлдээ гэр бүлийнхэндээ мэдэгддэг.[14] Райдер дэлхийг тойрон эргэлдэж буй Дэйгийн сансрын хөлгийг олж мэдээд түүгээрээ Доктор Нар, Эрчим хүч, Сүүлт од, Кримебастер болон Сфинксийн хамт Ксандар руу аялахдаа[15] Скруллуудын эсрэг Ксандарчуудын дайнд нэгдэнэ.[16] Сансрын баатар Ромын тусламжтайгаар Скруллуудыг ялав. Дэлхийд буцаж ирэхийг хүссэн Райдер Ксандар дээрх үүргээс чөлөөлөгдөж, эрх мэдлээсээ татгалзав.[17 Шинэ дайчид Райдер эх дэлхийдээ буцаж ирэхдээ ахлах сургуулиа төгсөж чадаагүйн улмаас дасан зохицох гэж зовж байна. Сансрын далайн дээрэмчин мананцарын дайралтаар Ксандар гараг бүрмөсөн сүйрчээ.[18] Night Thrasher-ийн тусламжтайгаар Rider хүчээ сэргээж, New Warriors супер баатрын багт[19] нэгдэж, Speedball-тэй дотны найзууд болжээ. Ричард Йелийн оюутан Лаура Данхэм болон багийн анд Наморита нартай богино хугацаанд болзожээ.[20][21] The New Warriors №75 номын хавтас, Патрик Зирчерийн харандаа Морьтер Нова Центурионуудын хүчний эх үүсвэр болох Нова Хүчийг хэт их шингээж галзууруулж байсан Нова Корпсын Центурион асан Гартан Саалтай тааралдана. Саал илүү их хүчийг эрэлхийлж, Ксандарыг хуучин алдар сууд нь эргүүлж өгөх болно. Тэрээр Райдерыг эрх мэдлээс нь салгаж, Ксандар руу аваачна. Саал ялагдсан. Морьтер Нова корпусын шинэчлэлийн гэрч болж, Centurion Prime цол хүртэв.[22] Дэлхийд томилогдсон Райдер Нова корпус болон Шинэ дайчдын аль алиных нь хувьд давхар амьдралыг тэнцвэржүүлэх сорилттой тулгарч байна. Rider Нова 0:0[23] нэртэй өөр цагийн хуваарийн дагуу Нова корпусын гишүүнтэй таарч, түүнийг дэлхийг сүйрүүлэхээр ирж буй Үхлийн шуургыг зогсооход бэлтгэж байна. Морьдон Үхлийн шуургыг зогсоохын тулд Xandar-ийн хатан хаан Адораг эсэргүүцсэн тул[24] түүний эрх мэдэл, зэрэг дэвээ түр хугацаагаар хасч,[25] түүнийг орлох хүн өөрийгөө золиослоход эрх мэдлийг нь буцааж өгдөг.[26] Устгах Нова реалити шоуны нэг хэсэг болгон шинэчлэгдсэн Шинэ дайчдын хамт АНУ-аар богино хугацаанд аялсан.[27] Аннихилусаар удирдуулсан Сөрөг бүсийн хүч болох устгалын давалгаанд хариу үйлдэл үзүүлэхээр бүрэн дайчлагдсан Нова корпусын хамт Ксандар руу дуудагдах үед Морьдер бүлгээ орхино. Долгион нь гэнэтийн дайралтаар Ксандар болон корпусыг устгав.[28] Амьд үлдсэн цорын ганц зуутын даргын хувьд Райдер нь Новагийн хүчийг зохицуулдаг амьд суперкомпьютер болох Xandarian Worldmind-тай холбоо тогтоож, Ксандарийн соёл иргэншлийн бүх мэдээллийн санг хариуцдаг. Worldmind өөрийгөө болон Новагийн хүчийг бүхэлд нь Rider рүү байршуулж, түүний чадварыг ихээхэн сайжруулдаг.[29] Устгах дайны үеэр Райдер цэргүүдийн сул хамтын ажиллагаа болох Нэгдсэн фронтын командлалыг авдаг. Бараг жилийн турш үргэлжилсэн кампанит ажилд Райдер Нэгдсэн фронт хурдан ялагдал хүлээх хүртэл галактик даяар давалгааны давалгааг эсэргүүцэв. Тэрээр Долгионы эзэлсэн нутаг дэвсгэрт жижиг багийг удирдаж, эцэст нь Аннихилусыг хувийн тулалдаанд оруулж, түүнийг алжээ.[30] Устгах дайны дараа Райдер дэлхий рүү буцаж ирж амарна. Гэсэн хэдий ч иргэний дайны улмаас устгалын дайнд тусламж хүссэн түүний гуйлтыг дэлхийн супер баатрууд үл тоомсорлож, дайн эхлэхээс өмнөх үйл явдлуудад сэтгэл санааны хувьд шархадсан түүний хуучин найз Спидболлтой уулзаж, Райдер сансарт буцаж ирэв. , Дэлхий дээр өөрийн байр сууриа эзгүй мэт санагдаж, Наманчлал ямар болсонд сэтгэл зовсон.[31] Устгах Нова реалити шоуны нэг хэсэг болгон шинэчлэгдсэн Шинэ дайчдын хамт АНУ-аар богино хугацаанд аялсан.[27] Аннихилусаар удирдуулсан Сөрөг бүсийн хүч болох устгалын давалгаанд хариу үйлдэл үзүүлэхээр бүрэн дайчлагдсан Нова корпусын хамт Ксандар руу дуудагдах үед Морьдер бүлгээ орхино. Долгион нь гэнэтийн дайралтаар Ксандар болон корпусыг устгав.[28] Амьд үлдсэн цорын ганц зуутын даргын хувьд Райдер нь Новагийн хүчийг зохицуулдаг амьд суперкомпьютер болох Xandarian Worldmind-тай холбоо тогтоож, Ксандарийн соёл иргэншлийн бүх мэдээллийн санг хариуцдаг. Worldmind өөрийгөө болон Новагийн хүчийг бүхэлд нь Rider рүү байршуулж, түүний чадварыг ихээхэн сайжруулдаг.[29] Устгах дайны үеэр Райдер цэргүүдийн сул хамтын ажиллагаа болох Нэгдсэн фронтын командлалыг авдаг. Бараг жилийн турш үргэлжилсэн кампанит ажилд Райдер Нэгдсэн фронт хурдан ялагдал хүлээх хүртэл галактик даяар давалгааны давалгааг эсэргүүцэв. Тэрээр Долгионы эзэлсэн нутаг дэвсгэрт жижиг багийг удирдаж, эцэст нь Аннихилусыг хувийн тулалдаанд оруулж, түүнийг алжээ.[30] Устгах дайны дараа Райдер дэлхий рүү буцаж ирж амарна. Гэсэн хэдий ч иргэний дайны улмаас устгалын дайнд тусламж хүссэн түүний гуйлтыг дэлхийн супер баатрууд үл тоомсорлож, дайн эхлэхээс өмнөх үйл явдлуудад сэтгэл санааны хувьд шархадсан түүний хуучин найз Спидболлтой уулзаж, Райдер сансарт буцаж ирэв. , Дэлхий дээр өөрийн байр сууриа эзгүй мэт санагдаж, Наманчлал ямар болсонд сэтгэл зовсон.[31] Устгасны дараах Фаланксын довтолгооны эсрэг Крид туслахыг оролдоход Райдер шархдаж, хүн ам цөөтэй Кригийн застав дээр осолджээ.[32] Райдерын ухаангүй бие нь сэргэж байх хооронд Worldmind түүнийг хамгаалахаар нутгийн Крее командлагч Ко-Рэлийг орлон гүйцэтгэнэ. Rider нь трансмодын вирусээр халдварлаж, залгиурт нийлдэг.[33] Одоо Worldmind дайсны гарт орохоос өмнө Райдерыг алах үүрэг хүлээсэн Ко-Рэл түүн рүү дайрахад Гамора өшөө авахаар алагдах болно. Түүнийг нас барсны дараа түүний Нова хүчний хэсэг нь Ридер рүү буцаж ирж, трансмодын вирусыг даван туулах боломжийг олгодог. Тэрээр Гамора болон Фаланксын удирдлагатай Драксийн хөөж байсан Кригийн орон зайгаас зугтдаг.[34] Трансмодын вирусыг эмчлэхийг эрэлхийлж, Райдер эцэст нь Технархийн эх гараг болох Квч дээр ирдэг. Райдер Мутант Уорлок болон түүний хүү Тайрогийн тусламжийг авахыг хүсч, Райдер, Дракс, Гамора нарыг трансмодын вирусээс эмчилнэ. Энэ тав нь Хала руу буцаж, Фаланкстай тулалдана.[35][36] "Нууц довтолгоо"-ны үйл явдлын үеэр Скруллуудын отолтод ороход Морьтонд супер-Скрул Кл'рт тусалдаг. Тэрээр Нууц довтолгооны талаар мэдээд Дэлхий рүү чиглэв.[37] Ридер ахынх нь одоо ажиллаж байгаа бааз болох Project Pegasus Skrull дайралтанд өртөж байгааг мэдэв. Rider Darkhawk-тай хамтран ажиллаж, Скруллуудын давшилтыг амжилттай зогсоов. Тус байгууламжийн эрдэмтэд түүний тархинаас Worldmind-ийг гаргаж аваад, суперкомпьютер ашиглан Квазарыг амилуулж буй квант колбо гэгддэг төслийг эхлүүлжээ.[38] Skrull байлдааны хөлөг Project Pegasus руу довтлох гэж байгаа боловч харь гарагийн Нова Центурионуудын бүлэглэл тэднийг устгасан бөгөөд тэд дараа нь Ридерт үнэнч гэдгээ зарлав.[39] Райдер Worldmind өөрт нь хэлэлгүйгээр Корпод гишүүд элсүүлж байсныг олж мэдэв. Тэрээр шинэ элсэгчдийн дунд амьд гараг Эго байгааг мэдээд[40] уурлаж, Worldmind-тай тулалдах гэж оролдоно. Үүний үр дүнд тэрээр цол хэргэмээ хасуулж, Нова корпусаас хөөгдөнө.[14] Учир нь түүний бие нь Нова Хүчнээс хамааралтай болсон тул Rider үүнгүйгээр удаан хугацаагаар байх юм бол үхэх болно.[41] Түр зуурын арга хэмжээ болгон тэрээр Wendell Vaughn-аас квант хамтлагуудыг зээлж аваад Quasar болсон.[42] Райдер шинэ чадвараа ашиглан Корпусыг Хаадын дайнаас аварсан. Эго зуутын дарга болж хасагдаж, Морьтон Нова Прайм статусаа эргүүлэн авсан ч шинэ элсэгчдийн ихэнх нь Шиар эзэн хааны харуулд алагдахаас өмнө биш юм. Нова үлдсэн шинэ центурионуудыг, түүний дотор дүү Робертийг сургахыг зөвшөөрөв.[43] Новаг Стив Рожерс "Нууц өшөө авагчид"-д элсүүлж, Рокссоны энэ гараг дээрх үйл ажиллагааг судлахаар Ангараг руу илгээв. Тэнд байхдаа Райдер тэнд нууцлагдсан хоёр дахь Могой титэмийг олж мэдсэн боловч Рожерс болон түүний Өшөө авагчдын баг аврах хүртэл түүний нөлөөнд автжээ.[44] Энэхүү номлолын дараахан Новаг The Thanos Imperative-ийн үйл явдлыг шийдвэрлэхээр дуудаж, Стив Рожерс багаа орхисон гэдгээ баталжээ.[45 Хаадын хаант улс ба Thanos Imperative Алдагдсан Нова Корпусын хөлөг онгоц Хагарал гэгддэг орон зайн цаг хугацааны нулимснаас гарч ирэв. Онгоцонд шинэ элсэгчдийг сургах үүрэг хүлээсэн Нова Центурион удаан хугацаанд сураггүй болсон Зан Фило байна.[46] Хожим нь Rider, Darkhawk нар Хагарлын дотор өөрсдийгөө олж, Сфинксийн төлөө түүний залуу биетэй тулалдахаар дуудагддаг. Хагарлын дотор тогтворгүй цагийн урсгалын улмаас Нова хэдэн жилийн өмнө нас барсан хуучин найз охин Наморитагийн хамт буцаж ирэх боломжтой болсон.[47] Rider Project Pegasus руу буцаж, Хагарлын доторх орчлон Хорт хавдараас гаралтай өөр Квазартай тулгарав.[48] Өөр Квазарыг гүйцэж ирээд Райдер Хагарал руу буцаж, Үнэний Орчлонгийн Сүм түүнийг задлахыг харав.[49] Бусдын туслалцаатайгаар тэрээр Ахмад Марвелийн муу хувилбар болох Лорд Мар-Веллтэй тулгарсан ч түүнийг зогсоож чадахгүй. Галактикийн хамгаалагчдад туслахаар Fault руу орж ирсэн Морьтон ба Хамгаалагч нар Танос Мар-Веллийг устгаж байгааг харж байна. Одоо уурласан Таностой тулгараад байгаа Райдер нэмэлт хүч авахын тулд Корпсын бусад хэсгээс Нова хүчнийг татаж авдаг. Тэр болон Од-Лорд Таносыг Хагарал хаагдах хүртэл хэдхэн минутын турш барьж, гурвыг нь Хорт хавдарт урхинд оруулдаг.[50] Хоёр баатрыг гэрт нь илгээх чадалтай Сансар огторгуйн кубын төлөө Thanos-тай тулалдсаар байна. Райдер Нова Хүчтэй Cube-г цэнэглэж, Од-Лордын үүд хаалгыг бий болгож, ард нь үлдэж, Таносыг зугтахаас сэргийлнэ. Од-Лорд зугтсан боловч Райдер Таносыг мөн зугтахаас сэргийлж чадахгүй.[51] Од-Лорд амьд үлдсэнийг хэн ч тэр дор нь мэдээгүй тул Нова, Од-Лорд нар Хала дээр тэдний хүндэтгэлийн хөшөөг хүлээн авдаг.[50] Буцах Хамгийн сүүлийн үеийн Нова Сэм Александр нь Xandarian Worldmind-ийн байршлыг тогтоожээ.[52] Уулзалтын үеэр Морьчдын ухамсар Worldmind дотор сэрдэг. Хожим нь Rider болон Worldmind хоёр Хагарлын хаалтаас амьд үлдэж, Хорт хавдарт баригдсан хэвээр байгаа нь тодорхой болсон. Новагийн хүчийг ашиглан Райдер Хорт хавдараас зугтаж, эхтэйгээ уулзахаар эх дэлхийдээ буцаж ирээд[53], аав нь нас барсныг мэдсэн[54]. Тэрээр Александртай тааралдсан бөгөөд тэд хамтдаа ажиллаж эхэлдэг. Гэсэн хэдий ч Rider зугтахдаа Хорт хавдар руу нэвтрэх хаалга болж, түүгээр дамжуулан дэлхий рүү удаа дараа халдах оролдлого хийдэг. Морьтер порталыг хааж, улмаар өөрийн орчлон ертөнцийг аврах найдлагатайгаар Хорт хавдар руу буцаж ирдэг.[55] Эсэргүүцсэн ч түүнийг Хорт хавдартай хамт сонгосон ч түүнийг дагасан Александр түүнийг суллав. Тэд Thanos-ийн Хорт хавдартай доппелгангерын авч явсан сансрын шоо ашиглан Хорт хавдараас дахин зугтав. Райдер, Александр нар Нова корпусын ажилтнаар үргэлжлүүлэн дэлхий дээрх амьдрал, харилцаагаа үргэлжлүүлэв.[56] "Эмпир" киноны дараа Нова нь Супер-Скрул Кл'рт хийсэн Галактикийн зөвлөлийн хурлын үеэр Нова корпусыг төлөөлж байна. Zn'rx-ийн эзэн хаан Стот ариун цэврийн өрөөнд үхсэн байдалтай олдож, Но-Варр Скруллийн дэд дарга Вал-Корр руу дайрсны дараа сэжигтэн болох үед Нова Галактикийн хамгаалагчдыг дуудаж, эзэн хаан Стотыг хөнөөсөн хэргийг мөрдөн шалгахаар болжээ.[57] "Шүүлтийн өдөр" үйл явдлын үеэр Нова үхэшгүй Уранос довтолж байх үед нүүлгэн шилжүүлсэн хүмүүсийг халдагчдаас хамгаалахын тулд Порт Прометейд гарч ирэв.[58] Хүч чадал, чадвар Нова өөрийн эрх мэдлээ Нова Корпусын Центурионуудын эзэмшдэг Nova Force хэмээх эрчим хүчний эх үүсвэрээс авдаг. Энэ энергийг Нова Центурион Роман Дей Райдер руу шилжүүлсэн. Нова Хүч нь Rider-д нислэг, хүн төрөлхтний хүч чадал, хурд, бат бөх чанар зэрэг хүний ​​супер хүчийг өгдөг бөгөөд түүний эсрэг чиглэсэн энергийг шингээж, биеийн тодорхой хэсгүүдээс эсвэл бүх биеэс нь гравиметрийн импульс, цацраг болгон гаргах хүчийг өгдөг. .[59][60] Нова гардан тулааны сайн тамирчин бөгөөд түүнийг Chord дасгалжуулж байсан.[61] Нова өөрийн эрх мэдлийг гэмтээхгүй байхаар зохион бүтээсэн Xandarian StarCorps-ийн стандарт дүрэмт хувцас өмсдөг. Дүрэмт хувцас нь эвдрэл, түүний дотор сансрын нөхцөл байдалд тэсвэртэй, агаар нэвтрэхгүй. Нэмж дурдахад, дүрэмт хувцас нь байгаль орчны хамгийн эрс тэс нөхцөлд Rider-ийн амь насыг дэмжих функцтэй бөгөөд дуулганы ам, нүдийг хааж, амь насыг дэмжих костюмны үүрэг гүйцэтгэдэг. Дуулга нь радио, дуран, шөнийн хараа мэдрэгч, дулааны дүрс мэдрэгч, мөн эрчим хүчний гарын үсгийг хянах дэлгэцтэй. Новагийн дуулга нь өмсөж байхдаа хатуу бүтэцтэй, хэлбэр дүрстэй байдаг боловч өмсөөгүй үед даавуу шиг уян хатан болж, Райдер хүссэн үедээ иргэний хувцастайгаа нуух боломжийг олгодог. Новагийн дүрэмт хувцас нь маш уян хатан төдийгүй, Райдерыг Нова корпусын центурионы үүрэг гүйцэтгэхэд туслах тусгай функцуудыг агуулдаг. Эдгээр шинж чанаруудын дунд таталцлыг хүчингүй болгож чадах цахилгаан соронзон цэнэг болон гэрлийн хурдаас давсан хурдтайгаар хөдөлж болох хэт орон зайд нэвтрэх боломжийг олгодог оддын хаалганы интерфейс байдаг. Морьчин мөн өөрийн хэрэгцээнд тохируулан дүрэмт хувцасныхаа дүр төрх, мөн чанарыг өөрчилж болно.[62] Гэсэн хэдий ч Rider хэцүү арга замыг сурсан тул Нова корпус хувцаслалтын дүрмийг чанд баримталдаг. Тэрээр Шинэ Дайчидтай дахин нэгдсэнийхээ дараа дүрэмт хувцсандаа их хэмжээний гоо сайхны өөрчлөлт хийх үед Нова стандартад нийцүүлэхийг үүрэг болгов.[63] Устгах үеэр Rider-ийн дүрэмт хувцсыг өмнө нь Нова корпусын бүх гишүүд ашиглаж байсан Xandarian Worldmind болон бүхэл бүтэн Нова хүчнийг байрлуулахын тулд өөрчилж, сайжруулсан. Worldmind болон Nova Force-ийн тусламжтайгаар Rider нь асар их хүч чадал, бат бөх чанар, мөн бараг хязгааргүй их хэмжээний энергийг эзэмшдэг.[64] Worldmind нь Xandar-ийн бүхэл бүтэн соёл, түүх, мөн олон мянган жилийн нас барсан Ксандарчуудын хувь хүний ​​оюун ухаанаас бүрддэг. Worldmind-ийн зөвшилцлийн дуу хоолой нь Rider-тэй шууд ярилцаж, түүнд Новагийн хүчийг хянах, дайснуудтайгаа тэмцэх, эрч хүчийг мэдрэх, электрон төхөөрөмжтэй харилцах, psionic чадвараас хамгаалахад тусалдаг. Worldmind нь мөн Rider-ийг унтаж байх үед түүний биеийг шууд удирдаж чадна.[65][66][67][68] Марв Вольфманы нэхэмжлэл 1997 онд Blade киноны нээлтийн өмнөхөн Марв Вольфман Marvel Characters Inc.-ийг Marvel Comics-т бүтээсэн бүх дүрүүд, тэр дундаа Nova, Blade-ийн өмчлөлийн талаар шүүхэд өгчээ.[69] Марвелийн талд шийдвэр 2000 оны 11-р сарын 6-нд гарсан.[69] Вольфман Блэйд, Нова зэрэг дүрүүдийг бүтээхдээ хөлсний гэрээ байгуулаагүй гэсэн байр суурьтай байв. Шүүгч тангарагтны бус шүүх хурлын үеэр Марвелийн хожим дүрүүдийг ашигласан нь Вольфманы зохиогчийн эрхийг эзэмшдэг гэсэн нэхэмжлэлээс хамгаалахад хангалттай өөр байсан гэж шүүгч шийдвэрлэсэн.[70] Бусад хувилбарууд Дэлхий X Дэлхий X-ийн өөр ирээдүйд Нова хойд насандаа амьдардаг. Тэр болон өөр хоёр талийгаач баатрууд болох хатагтай Марвел, Од-Лорд нар Мефистогийн эсрэг анхны дайралт хийсэн боловч хурдан ялагдсан.[боть, дугаар шаардлагатай] Марвелийн зомби Нова Marvel Zombies: Dead Days кинонд гардаг. Эргэн тойронд нь болж буй аллагын айдас, айдсаа даван туулж чадалгүй Нова хүн аалз түүн рүү дайрах үед өөрийгөө хамгаалж чадаагүй юм. Daredevil хөндлөнгөөс оролцсон ч Нова хэтэрхий цочирдсон тул түүнд хазуулсан. Тэр болон Тор хоёрыг Фантастик Дөрөв аварч, S.H.I.E.L.D дээр амьд үлдсэн бусад баатруудтай нэгдэв. Нисдэг тэрэг. Ник Фьюри энэ нь өмнөх дэлхий дахины аюул заналхийлэлтэй адил зүйл биш гэж үзэн цөхрөнгөө барсан сүүлчийн хамгаалалтыг боловсруулахад Нова сандарч эхлэв; мөн дэлхий үхсэн мэт сайхан байсан. Ямар ч байсан Нова хатагтай Марвелд хазуулах хүртэл тулалдаанд тусалдаг.[боть & дугаар шаардлагатай] Зомби хүний ​​хувьд Дотор Домын шилтгээн рүү хүмүүсийг дайрахын тулд бүтэлгүйтсэн довтолгоонд оролцдог.[боть & Асуудал шаардлагатай] Новагийн зомби хувилбарыг Marvel Zombies мини цувралаас харж болно. Соронзон.[эзлэхүүн ба дугаар шаардлагатай] Бөөн зомбинууд довтолж, Мөнгөн серферийг идэхийг оролдох үед тэрээр зомби шиг хөдөлгөөнтэй хэвээр байна. Энэ үйл явдлын үеэр Зомби Халк Зомби Геркулес мөнгөн серферийн толгойг хулгайлахыг оролдоход түүнийг бут цохив. Нова ухарч "Том залуу минь, чи үүнийг бодоод л байгаарай" гэж хэлэв. Хожим нь түүнийг сансрын зомбинууд устгасан.[79] MC2 MC2 Nova-ийн анхны "Spider-Girl №7" кинонд гарсан Ричард Райдер өөр ирээдүйд өрнөх "Аалз охин" цувралд байнга гардаг. MC2 Nova (Том ДеФалко, Рон Френз нарын хамтран бүтээсэн) нь Spider-Girl №7-д анх гарч ирсэн бөгөөд тэр үед Spider-Girl-ийг Darkdevil-тэй тулалдаж байсан тул түүнийг супер хорон санаат гэж буруугаар итгэсэн. Богино тулааны дараа Нова алдаагаа ойлгов.[80] Цаг хугацаа өнгөрөхөд MC2 Nova нь Spider-Girl-д супер баатар байхын ач холбогдлын талаар сургах гэж оролддог. Түүний бардам зан, залуу баатруудтай тэвчээргүй байдал нь түүний сургамжийг үл тоомсорлоход хүргэдэг. Гэсэн хэдий ч Нова Шинэ дайчдын үүсгэн байгуулагч гишүүн байсан нь Spider-Girl-д Дайчдын шинэ MC2 хувилбарыг бүтээх урам зориг өгсөн.[81] Цуврал гарах үед Нова түр зуурын өшөө авагчийн үүрэг гүйцэтгэсэн. Тэрээр мөн "Сүүлчийн баатар зогсож", "Өшөө авагчид дараагийн" мини цувралд тоглодог. Нова мөн Last Planet Standing кинонд Галактусын эсрэг тулалдаанд тусалсан.[боть, дугаар шаардлагатай] MC2/Spider-Girl-ийн ирээдүйн Нова нь Avengers Next #2-т Ричард Ридер болох нь батлагдлаа. Spider-Girl-д хандах түүний хандлага нь ихэвчлэн ихэмсэг, үл тоомсорлодог бөгөөд энэ нь үл тоомсорлодог; Гэвч хожим нь түүнийг Өшөө авагчдын дайсан Сетийн эсрэг тулалдаанд амьд үлдсэний дараа түүнд маш их сэтгэгдэл төрдөг.[82] Өчигдөр үүрд Нова бол Ойрхи Дорнод давамгайлж буй супер гүрэн болох зэрэгцээ бодит байдлаас Өшөө авагчдын багийн цорын ганц Кавказ гишүүн юм. Тэрээр энэ орлон дэлхийн захирагч, харгис эмэгтэй Сфинкст үйлчилдэг. Түүнд анхны Сфинксийн зөвлөх асан Сайге эмэгтэй Сфинкс Ка чулууны энергийг бодит байдлыг өөрчлөхөд хэрхэн ашигласан тухай үнэнийг харуулжээ. Нова Сфинкст урваж, дэлхийн Мутантын чөлөөлөх фронтын Марвел Хүн (Вэнс Астровик), Галт од, мөн Сфинксийн тушаалаар эцэг эх нь энэ бодит байдалд алагдсан Шөнийн Трашертай нэгдэнэ. Нова Сфинксийн муурыг ална гэж заналхийлэхэд тэрээр бодит байдлыг сэргээдэг.[83] Нова 0:0 [[Файл:C2E2 2013 - Nova.jpg|thumb|Nova]] Новагийн хоёрдахь цуврал Нова нь Ричард Райдераас илүү эрх мэдлээ ашиглах чадвартай Нова 0:0-тэй харьцдаг. Тэрбээр өөрийг нь туршиж, Новаг эрх мэдлээ шинэ арга замаар ашиглахад түлхэхийн тулд Новатай байнга тулалддаг. Энэ Нова бол үнэндээ Ричардын дүү Робертийн реалити хувилбар болох нь илчлэгдсэн. Бодит байдал дээр Роберт Ричардын оронд Нова хүчний хүчийг олж авсан бөгөөд Нова корпусыг удирдаж, Скруллуудтай дайны дараа Ксандарыг сэргээн босгоход нь туслахаар үлджээ. Робертыг сансарт нисч байх үед дэлхий үхлийн шуурганд сүйрчээ. Нова 0:0 дараа нь үхлийн шуурга дэлхийн 616 хувилбарыг устгахаас сэргийлж амьдралаа золиослох болно. Тэрээр нас барж, Ангараг дээр оршуулсан. "Нова" номын дөрөв дэх ботид дэлхийн 616 хувилбарт Роберт Ридер мөн Нова корпусын гишүүн болж (бусад янз бүрийн хүмүүс болон хүн бус хүмүүсийн хамт) өөрийн хүч чадлыг ах Ричардын ашиглаж байгаагүй байдлаар ашиглах чадвартай гэдгээ дахин нотолсон. .[84][85] <references /> __INDEX__ __NEWSECTIONLINK__ i6lsqvyfjqr22sjsfte7jdbux3ya4mv 14 143239 870166 835910 2026-09-18T15:47:48Z Chongkian 21163 870166 wikitext text/x-wiki {{Ангилал татан буугдсан}} ew6j083v71gi9f1ozzmh9inosrumkew 10 144292 870174 870023 2026-09-18T18:56:23Z Enkhsaihan2005 64429 870174 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox|infoboxTemplate | child = {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}} | bodyclass = vcard | bodystyle = width: 25em | headerstyle = {{#ifeq: {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||background-color: {{If empty|{{{header_color|}}}|#CCCC99}}; color: {{If empty|{{{text_color|}}}|black}}; }} | autoheaders = yes | title = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes|{{#ifeq:{{{embed_header_large|}}}|yes|<div style="text-align: center; font-size: 125%; line-height: 1.2em; font-weight: bold;">{{#if:{{{embed-header|}}}|{{{embed-header}}}|Спортын карьер}}</div>|{{#if:{{{embed-header|}}}|'''{{{embed-header}}}'''|'''Спортын карьер'''}}}}|{{#if:{{{honorific prefix|{{{honorific_prefix|{{{honorific-prefix|{{{pre-nominals|}}}}}}}}}}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 77%; font-weight: normal;">{{{honorific prefix|{{{honorific_prefix|{{{honorific-prefix|{{{pre-nominals|}}}}}}}}}}}}</div>}}<div class="fn">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div>{{#if:{{{honorific suffix|{{{honorific_suffix|{{{honorific-suffix|{{{post-nominals|}}}}}}}}}}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 77%; font-weight: normal; display:inline;">{{{honorific suffix|{{{honorific_suffix|{{{honorific-suffix|{{{post-nominals|}}}}}}}}}}}}</div>}}}} | titlestyle = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||font-size:125%;}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if:{{#ifexpr:{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}|300|{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}}}x200px|{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{image caption|{{{caption|{{{image_caption|}}}}}}}}} | header1 = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||{{#if:{{{native_name|}}}{{{native_name_lang|}}}{{{birth_name|}}}{{{birthname|}}}{{{full_name|}}}{{{fullname|}}}{{{nickname|}}}{{{national_team|}}}{{{nationality|}}}{{{citizenship|}}}{{{birth_date|}}}{{{birth_place|}}}{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}{{{resting_place|}}}{{{resting place|}}}{{{restingplace|}}}{{{resting_place_coordinates|}}}{{{resting place coordinates|}}}{{{restingplacecoordinates|}}}{{{monuments|}}}{{{hometown|}}}{{{education|}}}{{{alma_mater|}}}{{{alma mater|}}}{{{occupation|}}}{{{years_active|}}}{{{years active|}}}{{{yearsactive|}}}{{{employer|}}}{{{agent|}}}{{{height_cm|}}}{{{height_m|}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}}{{{height|}}}{{{weight_kg|}}}{{{weight_lb|}}}{{{weight_st|}}}{{{weight|}}}{{{spouse|}}}{{{life_partner|}}}{{{children|}}}{{{parents|}}}{{{father|}}}{{{mother|}}}{{{relations|}}}{{{relatives|}}}{{{other_interests|}}}{{{other-interests|}}}{{{website|}}}|Хувийн мэдээлэл}}}} | label2 = Төрөлх&nbsp;нэр | data2 = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div> }} | class3 = nickname | label4 = Бүтэн&nbsp;нэр | data4 = {{if empty|{{{full_name|}}}|{{{fullname|}}}}} | class4 = nickname | label5 = <div class="nowrap">Хочнууд</div> | data5 = {{{nickname|}}} | class5 = nickname | label6 = Бусад нэр | data6 = {{{other_names|}}} | class6 = nickname | label7 = {{#if:{{{national_team|}}}|Үндэсний&nbsp;баг|Үндэс}} | data7 = {{#if:{{{national_team|}}}|{{{national_team}}}|{{{nationality|}}}}} | class7 = category | label8 = Иргэншил | data8 = {{{citizenship|}}} | class8 = category | label9 = Төрсөн огноо | data9 = {{br separated entries |1={{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</span>}} |2={{#invoke:person date|birth}} |3={{#if:{{{birth_place|}}}|<div class="birthplace">{{{birth_place|}}}</div>}} }} | label10 = Алга болсон | data10 = {{Br separated entries|1={{{disappeared_date|}}}|2={{{disappeared_place|}}}|3={{{disappeared_status|}}}}} | label11 = Нас барсан огноо | data11 = {{br separated entries |1={{#invoke:person date|death}} |2={{#if:{{{death_place|}}}|<div class="deathplace">{{{death_place|}}}</div>}} }} | label12 = Үхлийн&nbsp;шалтгаан | data12 = {{{death_cause|}}} | label13 = Оршуулсан&nbsp;газар | data13 = {{br separated entries|{{if empty|{{{resting_place|}}}|{{{resting place|}}}|{{{restingplace|}}}}} |{{if empty|{{{resting_place_coordinates|}}}|{{{resting place coordinates|}}}|{{{restingplacecoordinates|}}}}} }} | class13 = label | label14 = Хөшөө | data14 = {{{monuments|}}} | label15 = Төрсөн&nbsp;хот | data15 = {{{hometown|}}} | label16 = Боловсрол | data16 = {{{education|}}} | label17 = Их сургууль | data17 = {{if empty|{{{alma_mater|}}}|{{{alma mater|}}}}} | label18 = Мэргэжил | data18 = {{{occupation|}}} | class18 = role | label19 = Идэвхтэй&nbsp;жил | data19 = {{if empty|{{{years_active|}}}|{{{years active|}}}|{{{yearsactive|}}}}} | label20 = Ажил олгогч | data20 = {{{employer|}}} | class20 = org | label21 = Агент | data21 = {{{agent|}}} | class21 = agent | label22 = Өндөр | data22 = {{#if:{{{height_m|{{{height_cm|}}}}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}} | {{convinfobox|{{{height_m|{{{height_cm|}}}}}}|{{#if:{{{height_m|}}}|m|cm}}|{{{height_ft|}}}|ft|{{{height_in|}}}|in}}}}{{#if:{{{height|}}} | {{инфобокс хүн/өндөр|{{{height|}}}}}}} | label23 = Жин | data23 = {{convinfobox|{{{weight_kg|}}}|kg|{{{weight_st|}}}|st|{{{weight_lb|}}}|lb|{{#if:{{{weight_kg|}}}|0}}}}{{#if:{{{weight|}}}|{{инфобокс хүн/жин|{{{weight}}}}}}} | label24 = <div class="nowrap">Эхнэр/нөхөр</div> | data24 = {{{spouse|}}} | label25 = [[Life partner|Life <span class="nowrap">partner{{Pluralize from text|{{{life_partner|}}}|likely=(s)|plural=s}}</span>]] | data25 = {{{life_partner|}}} | label26 = Хүүхэд | data26 = {{{children|}}} | label27 = Эцэг эх | data27 = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{Unbulleted list|{{#if:{{{father|}}}|{{{father}}} (эцэг)}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{{mother}}} (эх)}}}}}} | label28 = Хамаатан | data28 = {{if empty|{{{relations|}}}|{{{relatives|}}}}} | label29 = {{if empty|{{{family_label|}}}|Гэр бүл}} | data29 = {{{family|}}} | label30 = Бусад сонирхол | data30 = {{if empty|{{{other_interests|}}}|{{{other-interests|}}}}} | label31 = Вэбсайт | data31 = {{{website|}}} | data32 = {{{module|}}}{{{misc|}}} | header33 = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||{{#if:{{{country|}}}{{{sport|}}}{{{position|}}}{{{shoots|}}}{{{catches|}}}{{{disability|}}}{{{disability_class|}}}{{{weight_class|}}}{{{rank|}}}{{{event|}}}{{{universityteam|}}}{{{collegeteam|}}}{{{league|}}}{{{club|}}}{{{team|}}}{{{turnedpro|}}}{{{partner|}}}{{{former_partner|}}}{{{formerpartner|}}}{{{coach|}}}{{{retired|}}}{{{coaching|}}}{{{module2|}}}|{{if empty|{{{career_header|}}}|Спорт}}}}}} | label34 = Улс | data34 = {{{country|}}} | label35 = Спорт | data35 = {{{sport|}}} | label36 = Handedness | data36 = {{{handedness|}}} | label37 = Байрлал | data37 = {{{position|}}} | label38 = Shoots | data38 = {{{shoots|}}} | label39 = Catches | data39 = {{{catches|}}} | label40 = Хөгжлийн бэрхшээл | data40 = {{{disability|}}} | label41 = {{#if:{{{disability_class_type|}}}|{{{disability_class_type}}}|[[Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн спортын ангилал|Хөгжлийн бэрхшээлийн&nbsp;ангилал]]}} | data41 = {{{disability_class|}}} | label42 = {{#if:{{{weight_class_type|}}}|{{{weight_class_type}}}|Жингийн&nbsp;ангилал}} | data42 = {{{weight_class|}}} | label43 = {{#if:{{{rank_type|}}}|{{{rank_type}}}|Зэрэглэл}} | data43 = {{{rank|}}} | label44 = {{#if:{{{event_type|}}}|{{{event_type}}}|<div class="nowrap">Төрөл{{Pluralize from text|{{{event|}}}|likely=(s)|plural=үүд}}</div>}} | data44 = {{{event|}}} | label45 = {{#if:{{{universityteam|}}}|Их сургуулийн|Коллежийн}} баг | data45 = {{#if:{{{universityteam|}}}|{{{universityteam}}}|{{{collegeteam|}}}}} | label46 = {{#if:{{{league_type|}}}|{{{league_type}}}|Лиг}} | data46 = {{{league|}}} | class46 = org | label47 = Клуб | data47 = {{{club|}}} | class47 = org | label48 = Баг | data48 = {{{team|}}} | class48 = org | label49 = {{#if:{{{turnedpro_type|}}}|{{{turnedpro_type}}}|Мэргэжлийн болсон}} | data49 = {{{turnedpro|}}} | label50 = Хамтрагч{{Pluralize from text|{{{partner|}}}|likely=(s)|plural=ид}} | data50 = {{{partner|}}} | label51 = Хуучин <span class="nowrap">хамтрагч{{Pluralize from text|{{if empty|{{{former_partner|}}}|{{{formerpartner|}}}}}|likely=(s)|plural=ид}}</span> | data51 = {{if empty|{{{former_partner|}}}|{{{formerpartner|}}}}} | label52 = Дасгалжуулагч | data52 = {{{coach|}}} | class52 = agent | label53 = Зодог тайлсан | data53 = {{{retired|}}} | label54 = Одоо дасгалжуулж буй | data54 = {{{coaching|}}} | data55 = {{{module2|}}}{{{misc2|}}} | header56 = {{#if:{{{worlds|}}}{{{regionals|}}}{{{nationals|}}}{{{olympics|}}}{{{paralympics|}}}{{{commonwealth|}}}{{{highestranking|}}}{{{pb|}}}|{{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes|{{#if:{{{embed-achievements-header|}}}|{{{embed-achievements-header}}}|Спортын амжилт, цол}}|Амжилт болон цол}}}} | label57 = {{#if:{{{olympics_type|}}}|{{{olympics_type|}}}|[[Олимпын наадам|Олимпын шигшээ]]}} | data57 = {{{olympics|}}} | label58 = {{#if:{{{paralympics_type|}}}|{{{paralympics_type|}}}|[[Паралимпын наадам|Паралимпын шигшээ]]}} | data58 = {{{paralympics|}}} | label59 = {{#if:{{{worlds_type|}}}|{{{worlds_type|}}}|Дэлхийн шигшээ}} | data59 = {{{worlds|}}} | label60 = {{#if:{{{regionals_type|}}}|{{{regionals_type|}}}|Бүсийн шигшээ}} | data60 = {{{regionals|}}} | label61 = {{#if:{{{nationals_type|}}}|{{{nationals_type|}}}|Үндэсний шигшээ}} | data61 = {{{nationals|}}} | label62 = {{#if:{{{commonwealth_type|}}}|{{{commonwealth_type|}}}|[[Хамтын нөхөрлөлийн наадам|Хамтын нөхөрлөлийн шигшээ]]}} | data62 = {{{commonwealth|}}} | label63 = Хамгийн өндөр чансаа | data63 = {{{highestranking|}}} | label64 = Хувийн&nbsp;дээд амжилт | data64 = {{{personal_best|}}} | header65 = {{Инфобокс медалийн загвар | title = {{{medal_templates_title|}}} | medals = {{{medal_templates|}}} | expand = {{#ifeq:{{lc:{{{show_medals|}}}}}|no||yes}} }} <!-- This is required due to autoheaders logic --> | data66 = {{#if:{{{medal_templates|}}}|<nowiki/>}} | header67 = _BLANK_ | data68 = {{{module3|}}} | data69 = {{{module4|}}} | belowstyle = color: darkslategray; | below = {{#if:{{{updated|}}}|Шинэчлэгдсэн огноо: {{{updated}}}}} }}<!-- Tracking categories --><includeonly><!-- -->{{#if:{{{text_color|}}}|[[Category:Pages using infobox sportsperson with textcolor]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}} }}}}<!-- --></includeonly><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = {{Main other|[[Category:Pages using {{If empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox sportsperson}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox sportsperson}}]] with unknown parameter "_VALUE_" |ignoreblank=y| agent | alt | birth_date | birth_name | birth_place | caption | career_header | catches | child | children | citizenship | club | coach | coaching | college_team | commonwealth | commonwealth_type | country | death_cause | death_date | death_place | disability | disability_class | disability_class_type | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | education | embed | embed_achievements_header | embed_header | embed_header_large | employer | event | event_type | family | family_label | father | former_partner | full_name | handedness | header_color | height | height_cm | height_ft | height_in | height_m | highest_ranking | hometown | honorific_prefix | honorific_suffix | image | image_caption | image_size | image_upright | landscape | league | league_type | life_partner | medal_templates | medal_templates_title | module | module2 | module3 | module4 | monuments | mother | name | national_team | nationality | nationals | nationals_type | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | occupation | olympics | olympics_type | other_interests | other_names | paralympics | paralympics_type | parents | partner | personal_best | position | rank | rank_type | regionals | regionals_type | relatives | resting_place | resting_place_coordinates | retired | shoots | show_medals | sport | spouse | team | template_name | text_color | turned_pro | turned_pro_type | university_team | updated | website | weight | weight_class | weight_class_type | weight_kg | weight_lb | weight_st | worlds | worlds_type | years_active }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox sportsperson}}]] | cat = {{Main other|Category:Pages using {{If empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox sportsperson}} with conflicting parameters}} | child; embed | caption; image_caption | national_team; nationality | height; height_cm; height_ft; height_m | weight; weight_kg; weight_lb | parents; father | parents; mother | university_team; college_team }}<!-- --><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> k4h37hm9q1hu9wpimdkkcjpum734wq6 870175 870174 2026-09-18T18:57:14Z Enkhsaihan2005 64429 870175 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox|infoboxTemplate | child = {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}} | bodyclass = vcard | bodystyle = width: 25em | headerstyle = {{#ifeq: {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||background-color: {{If empty|{{{header_color|}}}|#CCCC99}}; color: {{If empty|{{{text_color|}}}|black}}; }} | autoheaders = yes | title = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes|{{#ifeq:{{{embed_header_large|}}}|yes|<div style="text-align: center; font-size: 125%; line-height: 1.2em; font-weight: bold;">{{#if:{{{embed-header|}}}|{{{embed-header}}}|Спортын карьер}}</div>|{{#if:{{{embed-header|}}}|'''{{{embed-header}}}'''|'''Спортын карьер'''}}}}|{{#if:{{{honorific prefix|{{{honorific_prefix|{{{honorific-prefix|{{{pre-nominals|}}}}}}}}}}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-size: 77%; font-weight: normal;">{{{honorific prefix|{{{honorific_prefix|{{{honorific-prefix|{{{pre-nominals|}}}}}}}}}}}}</div>}}<div class="fn">{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div>{{#if:{{{honorific suffix|{{{honorific_suffix|{{{honorific-suffix|{{{post-nominals|}}}}}}}}}}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-size: 77%; font-weight: normal; display:inline;">{{{honorific suffix|{{{honorific_suffix|{{{honorific-suffix|{{{post-nominals|}}}}}}}}}}}}</div>}}}} | titlestyle = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||font-size:125%;}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if:{{#ifexpr:{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}|300|{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}}}x200px|{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{image caption|{{{caption|{{{image_caption|}}}}}}}}} | header1 = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||{{#if:{{{native_name|}}}{{{native_name_lang|}}}{{{birth_name|}}}{{{birthname|}}}{{{full_name|}}}{{{fullname|}}}{{{nickname|}}}{{{national_team|}}}{{{nationality|}}}{{{citizenship|}}}{{{birth_date|}}}{{{birth_place|}}}{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}{{{resting_place|}}}{{{resting place|}}}{{{restingplace|}}}{{{resting_place_coordinates|}}}{{{resting place coordinates|}}}{{{restingplacecoordinates|}}}{{{monuments|}}}{{{hometown|}}}{{{education|}}}{{{alma_mater|}}}{{{alma mater|}}}{{{occupation|}}}{{{years_active|}}}{{{years active|}}}{{{yearsactive|}}}{{{employer|}}}{{{agent|}}}{{{height_cm|}}}{{{height_m|}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}}{{{height|}}}{{{weight_kg|}}}{{{weight_lb|}}}{{{weight_st|}}}{{{weight|}}}{{{spouse|}}}{{{life_partner|}}}{{{children|}}}{{{parents|}}}{{{father|}}}{{{mother|}}}{{{relations|}}}{{{relatives|}}}{{{other_interests|}}}{{{other-interests|}}}{{{website|}}}|Хувийн мэдээлэл}}}} | label2 = Төрөлх&nbsp;нэр | data2 = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div> }} | class3 = nickname | label4 = Бүтэн&nbsp;нэр | data4 = {{if empty|{{{full_name|}}}|{{{fullname|}}}}} | class4 = nickname | label5 = <div class="nowrap">Хочнууд</div> | data5 = {{{nickname|}}} | class5 = nickname | label6 = Бусад нэр | data6 = {{{other_names|}}} | class6 = nickname | label7 = {{#if:{{{national_team|}}}|Үндэсний&nbsp;баг|Үндэс}} | data7 = {{#if:{{{national_team|}}}|{{{national_team}}}|{{{nationality|}}}}} | class7 = category | label8 = Иргэншил | data8 = {{{citizenship|}}} | class8 = category | label9 = Төрсөн огноо | data9 = {{br separated entries |1={{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</span>}} |2={{#invoke:person date|birth}} |3={{#if:{{{birth_place|}}}|<div class="birthplace">{{{birth_place|}}}</div>}} }} | label10 = Алга болсон | data10 = {{Br separated entries|1={{{disappeared_date|}}}|2={{{disappeared_place|}}}|3={{{disappeared_status|}}}}} | label11 = Нас барсан огноо | data11 = {{br separated entries |1={{#invoke:person date|death}} |2={{#if:{{{death_place|}}}|<div class="deathplace">{{{death_place|}}}</div>}} }} | label12 = Үхлийн&nbsp;шалтгаан | data12 = {{{death_cause|}}} | label13 = Оршуулсан&nbsp;газар | data13 = {{br separated entries|{{if empty|{{{resting_place|}}}|{{{resting place|}}}|{{{restingplace|}}}}} |{{if empty|{{{resting_place_coordinates|}}}|{{{resting place coordinates|}}}|{{{restingplacecoordinates|}}}}} }} | class13 = label | label14 = Хөшөө | data14 = {{{monuments|}}} | label15 = Төрсөн&nbsp;хот | data15 = {{{hometown|}}} | label16 = Боловсрол | data16 = {{{education|}}} | label17 = Их сургууль | data17 = {{if empty|{{{alma_mater|}}}|{{{alma mater|}}}}} | label18 = Мэргэжил | data18 = {{{occupation|}}} | class18 = role | label19 = Идэвхтэй&nbsp;жил | data19 = {{if empty|{{{years_active|}}}|{{{years active|}}}|{{{yearsactive|}}}}} | label20 = Ажил олгогч | data20 = {{{employer|}}} | class20 = org | label21 = Агент | data21 = {{{agent|}}} | class21 = agent | label22 = Өндөр | data22 = {{#if:{{{height_m|{{{height_cm|}}}}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}} | {{convinfobox|{{{height_m|{{{height_cm|}}}}}}|{{#if:{{{height_m|}}}|m|cm}}|{{{height_ft|}}}|ft|{{{height_in|}}}|in}}}}{{#if:{{{height|}}} | {{инфобокс хүн/өндөр|{{{height|}}}}}}} | label23 = Жин | data23 = {{convinfobox|{{{weight_kg|}}}|kg|{{{weight_st|}}}|st|{{{weight_lb|}}}|lb|{{#if:{{{weight_kg|}}}|0}}}}{{#if:{{{weight|}}}|{{инфобокс хүн/жин|{{{weight}}}}}}} | label24 = <div class="nowrap">Эхнэр/нөхөр</div> | data24 = {{{spouse|}}} | label25 = [[Life partner|Life <span class="nowrap">partner{{Pluralize from text|{{{life_partner|}}}|likely=(s)|plural=s}}</span>]] | data25 = {{{life_partner|}}} | label26 = Хүүхэд | data26 = {{{children|}}} | label27 = Эцэг эх | data27 = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{Unbulleted list|{{#if:{{{father|}}}|{{{father}}} (эцэг)}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{{mother}}} (эх)}}}}}} | label28 = Хамаатан | data28 = {{if empty|{{{relations|}}}|{{{relatives|}}}}} | label29 = {{if empty|{{{family_label|}}}|Гэр бүл}} | data29 = {{{family|}}} | label30 = Бусад сонирхол | data30 = {{if empty|{{{other_interests|}}}|{{{other-interests|}}}}} | label31 = Вэбсайт | data31 = {{{website|}}} | data32 = {{{module|}}}{{{misc|}}} | header33 = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||{{#if:{{{country|}}}{{{sport|}}}{{{position|}}}{{{shoots|}}}{{{catches|}}}{{{disability|}}}{{{disability_class|}}}{{{weight_class|}}}{{{rank|}}}{{{event|}}}{{{universityteam|}}}{{{collegeteam|}}}{{{league|}}}{{{club|}}}{{{team|}}}{{{turnedpro|}}}{{{partner|}}}{{{former_partner|}}}{{{formerpartner|}}}{{{coach|}}}{{{retired|}}}{{{coaching|}}}{{{module2|}}}|{{if empty|{{{career_header|}}}|Спорт}}}}}} | label34 = Улс | data34 = {{{country|}}} | label35 = Спорт | data35 = {{{sport|}}} | label36 = Handedness | data36 = {{{handedness|}}} | label37 = Байрлал | data37 = {{{position|}}} | label38 = Shoots | data38 = {{{shoots|}}} | label39 = Catches | data39 = {{{catches|}}} | label40 = Хөгжлийн бэрхшээл | data40 = {{{disability|}}} | label41 = {{#if:{{{disability_class_type|}}}|{{{disability_class_type}}}|[[Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн спортын ангилал|Хөгжлийн бэрхшээлийн&nbsp;ангилал]]}} | data41 = {{{disability_class|}}} | label42 = {{#if:{{{weight_class_type|}}}|{{{weight_class_type}}}|Жингийн&nbsp;ангилал}} | data42 = {{{weight_class|}}} | label43 = {{#if:{{{rank_type|}}}|{{{rank_type}}}|Зэрэглэл}} | data43 = {{{rank|}}} | label44 = {{#if:{{{event_type|}}}|{{{event_type}}}|<div class="nowrap">Төрөл{{Pluralize from text|{{{event|}}}|likely=(s)|plural=үүд}}</div>}} | data44 = {{{event|}}} | label45 = {{#if:{{{universityteam|}}}|Их сургуулийн|Коллежийн}} баг | data45 = {{#if:{{{universityteam|}}}|{{{universityteam}}}|{{{collegeteam|}}}}} | label46 = {{#if:{{{league_type|}}}|{{{league_type}}}|Лиг}} | data46 = {{{league|}}} | class46 = org | label47 = Клуб | data47 = {{{club|}}} | class47 = org | label48 = Баг | data48 = {{{team|}}} | class48 = org | label49 = {{#if:{{{turnedpro_type|}}}|{{{turnedpro_type}}}|Мэргэжлийн болсон}} | data49 = {{{turnedpro|}}} | label50 = Хамтрагч{{Pluralize from text|{{{partner|}}}|likely=(s)|plural=ид}} | data50 = {{{partner|}}} | label51 = Хуучин <span class="nowrap">хамтрагч{{Pluralize from text|{{if empty|{{{former_partner|}}}|{{{formerpartner|}}}}}|likely=(s)|plural=ид}}</span> | data51 = {{if empty|{{{former_partner|}}}|{{{formerpartner|}}}}} | label52 = Дасгалжуулагч | data52 = {{{coach|}}} | class52 = agent | label53 = Зодог тайлсан | data53 = {{{retired|}}} | label54 = Одоо дасгалжуулж буй | data54 = {{{coaching|}}} | data55 = {{{module2|}}}{{{misc2|}}} | header56 = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{If empty|{{{embed_achievements_header|}}}|Спортын амжилт, цол}}|Амжилт болон цол}} | label57 = {{#if:{{{olympics_type|}}}|{{{olympics_type|}}}|[[Олимпын наадам|Олимпын шигшээ]]}} | data57 = {{{olympics|}}} | label58 = {{#if:{{{paralympics_type|}}}|{{{paralympics_type|}}}|[[Паралимпын наадам|Паралимпын шигшээ]]}} | data58 = {{{paralympics|}}} | label59 = {{#if:{{{worlds_type|}}}|{{{worlds_type|}}}|Дэлхийн шигшээ}} | data59 = {{{worlds|}}} | label60 = {{#if:{{{regionals_type|}}}|{{{regionals_type|}}}|Бүсийн шигшээ}} | data60 = {{{regionals|}}} | label61 = {{#if:{{{nationals_type|}}}|{{{nationals_type|}}}|Үндэсний шигшээ}} | data61 = {{{nationals|}}} | label62 = {{#if:{{{commonwealth_type|}}}|{{{commonwealth_type|}}}|[[Хамтын нөхөрлөлийн наадам|Хамтын нөхөрлөлийн шигшээ]]}} | data62 = {{{commonwealth|}}} | label63 = Хамгийн өндөр чансаа | data63 = {{{highestranking|}}} | label64 = Хувийн&nbsp;дээд амжилт | data64 = {{{personal_best|}}} | header65 = {{Инфобокс медалийн загвар | title = {{{medal_templates_title|}}} | medals = {{{medal_templates|}}} | expand = {{#ifeq:{{lc:{{{show_medals|}}}}}|no||yes}} }} <!-- This is required due to autoheaders logic --> | data66 = {{#if:{{{medal_templates|}}}|<nowiki/>}} | header67 = _BLANK_ | data68 = {{{module3|}}} | data69 = {{{module4|}}} | belowstyle = color: darkslategray; | below = {{#if:{{{updated|}}}|Шинэчлэгдсэн огноо: {{{updated}}}}} }}<!-- Tracking categories --><includeonly><!-- -->{{#if:{{{text_color|}}}|[[Category:Pages using infobox sportsperson with textcolor]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}} }}}}<!-- --></includeonly><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = {{Main other|[[Category:Pages using {{If empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox sportsperson}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} | preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox sportsperson}}]] with unknown parameter "_VALUE_" |ignoreblank=y| agent | alt | birth_date | birth_name | birth_place | caption | career_header | catches | child | children | citizenship | club | coach | coaching | college_team | commonwealth | commonwealth_type | country | death_cause | death_date | death_place | disability | disability_class | disability_class_type | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | education | embed | embed_achievements_header | embed_header | embed_header_large | employer | event | event_type | family | family_label | father | former_partner | full_name | handedness | header_color | height | height_cm | height_ft | height_in | height_m | highest_ranking | hometown | honorific_prefix | honorific_suffix | image | image_caption | image_size | image_upright | landscape | league | league_type | life_partner | medal_templates | medal_templates_title | module | module2 | module3 | module4 | monuments | mother | name | national_team | nationality | nationals | nationals_type | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | occupation | olympics | olympics_type | other_interests | other_names | paralympics | paralympics_type | parents | partner | personal_best | position | rank | rank_type | regionals | regionals_type | relatives | resting_place | resting_place_coordinates | retired | shoots | show_medals | sport | spouse | team | template_name | text_color | turned_pro | turned_pro_type | university_team | updated | website | weight | weight_class | weight_class_type | weight_kg | weight_lb | weight_st | worlds | worlds_type | years_active }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox sportsperson}}]] | cat = {{Main other|Category:Pages using {{If empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox sportsperson}} with conflicting parameters}} | child; embed | caption; image_caption | national_team; nationality | height; height_cm; height_ft; height_m | weight; weight_kg; weight_lb | parents; father | parents; mother | university_team; college_team }}<!-- --><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> dhd9qhoc8i5995qhkhqcx3sdkxwlgy3 0 147078 870193 864238 2026-09-19T08:34:23Z Temuugen Naranbaatar 100578 Ажил боловсрол нэмсэн 870193 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс бөх|name= Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ <br/>{{MongolUnicode| ᠪᠢᠮᠪᠠᠰᠦᠷᠦᠩ ᠦᠨ<br/> ᠪᠠᠲᠤ-ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ |lang=mn|font-size=1em|style=middle}} |image=Byambasürengiin Bat-Erdene 2.JPG|caption=2021 оны чөлөөт бөхийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн,<br>Норвегийн нийслэл Осло хот|birth_date={{birth date and age|1999|7|12}}|birth_place=[[Сайхан сум]], [[Булган аймаг]]|death_date=|death_place=|death_cause=|monuments=|height=177 см|weight=|spouse=|children=|дуурьсгасан=[[Сайхан сум]], [[Булган аймаг]]|wrestling_title=[[Улсын начин]]|title1=[[Улсын начин]]|title_year1=2026|title2=[[Аймгийн арслан]]|title_year2=2025|title3=[[Аймгийн заан]]|title_year3=2023|title4=Цэргийн харцага|title_year4=2022|түрүүлсэн=|шөвгөрсөн='''1''' ([[2026 оны улсын наадмын бөх барилдаан|2026]])|updated=2026-7-12|даншигшөвөг=|nationality={{MGL}}|medaltemplates={{Медаль|Спорт | [[Үндэсний бөх]] }} {{Медаль|Улс| {{MGL}} }} {{Медаль|Тэмцээн|[[Аймгийн наадам|Аймгийн баяр наадам]]}} {{Медаль|Алт|2025 Орхон}} {{Медаль|Мөнгө|2023 Орхон}} {{Медаль|Тэмцээн|[[Бүх цэргийн наадам]]}} {{Медаль|Хүрэл|2022 Улаанбаатар}}|title5=Цэргийн начин|title_year5=2021|title6=Сумын харцага|title_year6=2017|title7=|title_year7=|image size=500px|employer=[[Хил хамгаалах ерөнхий газар]]|education=[[Эрх зүй|Эрх зүйч]]}} '''Бямбасүрэнгийн Бат-Эрдэнэ''' нь [[Булган аймаг|Булган]] аймгийн [[Сайхан сум]] сумын уугуул, [[Орхон аймаг|Орхон]] аймгийн Баян-Өндөр сумын харьяат. Монгол Улсын [[үндэсний бөх|Үндэсний бөхийн]] [[Улсын начин]] цолтой бөх. Мөн [[Чөлөөт бөх|чөлөөт бөхийн]] олон улсын хэмжээний мастер бөгөөд [[2024 оны Зуны Олимп|2024 оны Парисын Олимпын наадамд]] эрэгтэйчүүдийн 86 кг-ын жинд өрсөлдсөн. == Амжилт == === Улсын наадмын дэвжээнд === ====1. Шөвгөрсөн амжилт==== {| class="wikitable" !Он !Амжилт !Бөхийн тоо |- !2026 |АХ-ын 105 жилийн ойн баяр наадамд улсын начин Б.Даваа-Очироор дөрөв, улсын начин Э.Сумъяабатаар тав давж шөвгөрөн "Монгол улсын начин" цол хүртсэн. !1024 |} === Аймгийн наадмын дэвжээнд === {| class="wikitable" !Он !Амжилт !Бөхийн тоо |- !2023 |Орхон аймгийн баяр наадамд зургаа давж, аймгийн начин П.Хүрэлбаатарт өвдөг шороодон үзүүрлэж "Аймгийн заан" цол хүртсэн. !128 |- !2025 |Орхон аймгийн баяр наадамд аймгийн начин Т.Мөнх-Ирээдүйгээр долоо даван түрүүлж "Аймгийн арслан" цол хүртсэн. !128 |} === Цэргийн наадмын дэвжээнд === {| class="wikitable" !Он !Амжилт !Бөхийн тоо |- !2021 |Цэргийн наадамд аймгийн хурц арслан Г.Өсөхбаяраар тав давж шөвгөрөн "Цэргийн начин" цол хүртсэн. !256 |- !2022 |Цэргийн наадамд аймгийн арслан Б.Түмэндэмбэрэлээр зургаа давж "Цэргийн харцага" цол хүртсэн. !256 |} {{DEFAULTSORT:Бат-Эрдэнэ, Бямбасүрэнгийн}} [[Ангилал:Улсын начин]] [[Ангилал:Сайханы (Булган) хүн]] [[Ангилал:1999 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголчууд]] f2l1nd1lvk2lskkz64uhuad6toaia6h 0 148004 870187 866578 2026-09-19T02:06:17Z Avirmed Batsaikhan 53733 870187 wikitext text/x-wiki [[Файл:Логотип Яблоко прозрачный 2018.png|thumb|390x390px|Яблоко (нам)]] '''Яблоко нам''' ({{langx|ru|Росси́йская объединённая демократи́ческая па́ртия «Я́блоко»}}) -[[Орос|Оросын]] орчин цагийн албан ёсны бүртгэлтэй, зүүн төвийн үзэлтэй, идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байгаа улс төрийн нам юм. Тус нам нь Орост бүртгэлтэй цорын ганц сөрөг хүчний, бие даасан нам гэж тооцогддог. Мөн "Оросын цорын ганц ардчилсан нам" бөгөөд Оросын эрх баригчдын хүчтэй дарамт, хэлмэгдүүлэлтэд өртөж байгаа нам гэж өөрсдийгөө тодорхойлдог. [[Файл:Moscow, Pyatnitskaya 31 July 2008 05.JPG|thumb|456x456px|Намын төв байр, Москва хот, Пятницкая гудамж, 31-р байр.]] Энэ нам нь 1993 оны 10-р сарын 25-нд Оросын Христийн Ардчилсан Нам, Төвийн үзэлтнүүд (Парнас), Социал-Деиократ нам, Ногоон Нам, Феминистүүд нам бөгөөд Эдийн засаг, улс төрийн судалгааны хүрээлэнгийн нам бус улс төр судлаачид, социологчид, эдийн засагчдын сонгуулийн эвсэл болж байгуулагдсан түүхтэй. Тус эвслийн хамгийн том удирдагчдыг хүндэтгэн "Явлинский - Болдырев - Лукин" гэж нэрлэж байв. 1995 оны 1-р сарын 5-нд уг эвслийг "ЯБЛОКО" олон нийтийн холбоо, 1998 оны 3-р сарын 15-нд "ЯБЛОКО Холбоо" бүх Оросын улс төрийн олон нийтийн байгууллага болгон албан ёсоор байгуулсан. 2002 оны 4-р сарын 26-нд улс төрийн нам болгон бүртгүүлсэн байна. Яблоко нам өөрийн бүс нутгийн, орон нутгийн болон анхан шатны бүтэцтэй бөгөөд Оросын Холбооны Улсын 78 бүрэлдэхүүнд тус тус бүс нутгийн салбаруудтай бөгөөд эдгээр нь 600 гаруй бүтцийн дэд хэсэгт хуваагддаг байна. Энэ нам 1993 онд байгуулагдсанаас хойших [[Төрийн Дум|Оросын Төрийн Думын]] 8 сонгуульд бүгдэд нь оролцож ирсэн. 2003 он хүртэл Яблоко намыг Төрийн Думын фракц, дараа нь 2007 он хүртэл бие даасан депутатууд төлөөлж байв. Удаан хугацааны турш Яблоко-Нэгдсэн Ардчилсан намын эвслийн хүрээнд бусад ардчилсан хүчнүүдтэй хэд хэдэн сонгуулийн блок, холбоог болж ирсэн. 2026 оны 8-р сарын 10-нд [[Оросын Дээд шүүх]] тус намыг анх удаа 2026 оны Төрийн Думын сонгуульд оролцох эрхийг хассан байна. == Яблоко намын үзэл баримтлал == [[Файл:2015-03-01 Шествие памяти Немцова L1520063 Путин — это война.jpg|thumb|330x330px]] Яблоко Оросын Нэгдсэн Ардчилсан Нам нь нийгмийн либерал, зүүний төв үзэлтэй улс төрийн нам юм. Түүхийнхээ туршид энэ нь Оросын Засгийн газрын эсрэг сөрөг хүчин болж ирсэн бөгөөд анх Б.Ельцин болон түүний баруун жигүүрийн либерал багийн эсрэг байгуулагдсан бөгөөд улс орныг ардчилах, улс төрийн өндөр ёс зүйг тууштай дэмжиж ирсэн. Нам байгуулагдсан цагаасаа эхлүүлээд [[феминизм]] болон [[ЛГБТ]] эрхийг дэмжиж ирсэн юм. 2015 онд тус нам нь улс төрийн санамж бичиг баталсан бөгөөд энэ нь намын үзэл суртал, үзэл санааны тухай товч мэдэгдэл байв. Санамж бичигт улс төрийн гүнзгий, цогц шинэчлэл, улс төрийн ардчилалт, улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийг зогсоох, хэвлэл мэдээллийн цензурээс холдох шаардлагатай байгааг баталсан. Цаашилбал, тус намын зорилгод большевик, сталинист дэглэмийн эсрэг шүүх хурал зохион байгуулах, үндсэрхэг үзэл, шашны хэт үзлийг улс төрийн оролцогч болгон хүлээн зөвшөөрөхгүй байх, бизнес ба эдийн засгийг тусгаарлах, мөн цөөн тооны компаниуд зах зээлийн дийлэнх хэсгийг хянах, хууль сахиулах байгууллагын улс төржилтийг зогсоох зэрэг орно. Орос улсад улс төрийн өөрчлөлт, ардчиллын цорын ганц боломжит зам бол бүрэн тасралтгүй, хууль тогтоомжийг дагаж мөрдөх энх тайван, хүчирхийлэлгүй замаар явах явдал гэдгийг онцгойлон үзсэн байна. == Намын удирдлага == Одоогийн намын Дүрмээр намын Даргыг намын Их хурлаар олонхын саналаар 4 жилийн хугацаатай сонгодог. Намын дарга төлөөллийн чиг үүргийг гүйцэтгэж, намын их хурлыг нээж, даргалж, их хурал эсвэл зөвлөлийн хурлуудын хооронд намыг удирддаг. {| class="wikitable" !№ !Намын дарга !Хугацаа !Намын орлогч дарга !Тэмдэглэл |- |1 |[[Григорий Явлинский]] |1993 — 2008 |[[Владимир Лукин]] (1993—2004) Юрий Болдырев (1993) Сергей Иваненко (1996—2000) Вячеслав Игрунов (1996—2000) Алексей Арбатов (2001—2008) Игорь Артемьев (2001—2008) [[Сергей Иваненко]] (2001—2008) Сергей Митрохин (2001—2008) Сергей Попов (2004—2008) Галина Хованская (2004—2007) [[Ирина Яровая]] (2004—2007) Алексей Яблоков (2006—2008) |1993- 1995 онд Сонгуулийн блокийн Зохицуулах зөвлөлийн дарга. 1995 - 2002 онд Олон нийтийн холбооны дарга. |- |2 |[[Сергей Митрохин]] |2008 — 2015 |''Орлогч даргын албан тушаалыг цуцалсан'' | |- |3 |[[Эмилия Слабунова]] |2015 — 2019 |Александр Гнездилов, Сергей Иваненко Николай Рыбаков | |- | rowspan="7" |4 | rowspan="7" |[[Николай Рыбаков]] | rowspan="7" |2019 — |[[Иван Большаков]] (2019—2023) |- |[[Борис Вишневский]] (2019 — ) |- |[[Сергей Иваненко]] (2019—2024) |- |[[Владимир Дорохов]] (2023 — ) | |- |[[Максим Круглов]] (2023 — ) |- |[[Анна Черепанова]] (2023 — ) |- |[[Лев Шлосберг]] (2023 —) |} [[Ангилал:Оросын нам]] qddixtaokgn0gb3dpo6i36mb7r8dufn 0 148381 870183 869834 2026-09-19T00:31:50Z Xqbot 3213 исправление двойного перенаправления на [[Шанз]] 870183 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Шанз]] 3jqggw3dnsp3wke8nrap6vnsrbjppol 0 148418 870151 2026-09-18T12:16:44Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Friedrich Albert Fallou 1794 1877 German Soil Scientist.jpg|thumb|Фридрих Альберт Фаллу, 1850 он.]] '''Фридрих Альберт Фаллу''' (1794 оны 11-р сарын 11-нд төрсөн - 1877 оны 9-р сарын 6-нд нас барсан) - Германы хуульч бөгөөд орчин үеийн [[Хөрс судлал|хөрс]] [[Хөрс судлал|судлалын]] шинжлэх ухааны үнд..." 870151 wikitext text/x-wiki [[Файл:Friedrich Albert Fallou 1794 1877 German Soil Scientist.jpg|thumb|Фридрих Альберт Фаллу, 1850 он.]] '''Фридрих Альберт Фаллу''' (1794 оны 11-р сарын 11-нд төрсөн - 1877 оны 9-р сарын 6-нд нас барсан) - Германы хуульч бөгөөд орчин үеийн [[Хөрс судлал|хөрс]] [[Хөрс судлал|судлалын]] шинжлэх ухааны үндэслэгчдийн нэг гэж тооцогддог. Хуульч, татварын байцаагчаар ажиллаж байхдаа Ф.Фаллу өөрийгөө бие даасан эрдэмтэн, хөдөө аж ахуй, ойн хөрсний байгалийн түүхийн талаар хүлээн зөвшөөрөгдсөн эрдэмтэн юм. 1862 онд тэрээр хөрс судлал нь [[Геологи|геологиос]] тусдаа шинжлэх ухаан гэсэн санаа дэвшүүлж хөрс судлалыг бие даасан шинжлэх ухаан болгон тогтоохыг эрмэлзэж, [[педологи]] ([[Герман хэл|герман:]] pedologie) гэсэн нэр томъёог гаргаж ирсэн юм. == Намтар == Фридрих Альберт Фаллу нь Францын язгууртан Гугенот овогтны гаралтай. Тэрээр шүүхийн шүүгчийн хүү байсан бөгөөд бага насаа Рохлиц, Гримма хотод өнгөрөөж, Гэгээн Августины гимназид суралцжээ. Тэрээр хэзээ ч гэрлэж байгаагүй гоонь эр байсан. 1814-1817 онд Фридрих Фаллу [[Лайпцигийн их сургууль|Лайпцигийн Их Сургуульд]] хууль зүйн чиглэлээр суралцаж төгсөөд 1818-1824 онд тэрээр Колдиц хотод хуульчаар ажиллаж байжээ. 1825 онд тэрээр Вальдхаймын хотын нарийн бичгийн даргаар томилогдож, Хотын шүүхэд захиргааны ажилтан, газрын үнэлгээний үнэлгээчээр ажиллаж байжээ. Байгальд сонирхолтой байх нь түүнийг бие даасан эрдэмтэн болгон хөрсийг судлахад хүргэсэн. Тэрээр мөн Саксоны бүс нутаг, хотуудын газарзүйн тодорхойлолтыг бичиж, "Эйхбергийн Болдуин" /Baldwin from Eichberg/ гэсэн нууц нэрээр "Саксон" сэтгүүлд ажлаа нийтлүүлж байсан ажээ. 1833 онд тэрээр хотын нарийн бичгийн даргын албан тушаалаасаа гарч, дахин хуульчийн ажлаа эрхэлж 1850 он хүртэл газар үнэлгээчээр ажилласан. Үүний дараа Фаллу бараг бүхэлдээ геологи, минералоги, газарзүйн судалгаанд өөрийгөө зориулсан. 1856 онд тэрээр [[Саксон]] мужийн Вальдхаймын ойролцоох Диденмюле руу нүүж, нас барах хүртлээ тэндээ бие даасан эрдэмтэнээр амьдарсан байна. Ф.Фаллу амьдралынхаа ихэнх хугацаанд хөрсний үнэлгээний чиглэлээр ажиллаж байхдаа өөрийн бүс нутгийн хөрсний чанар муудаж байгаад санаа зовж, хөрс судлалд ихээхэн сонирхолтой болсон. 1830-аад онд Фаллу бие даасан эрдэмтэнээр геологи, петрографи, минералогикийн судалгаа хийжээ. Тэрээр Бохемийн ойн зүүн захад орших Прахатице хотын ойролцоох уулын хөрсний геологид онцгой сонирхолтой байв. 1840 оноос хойш тэрээр хөдөө аж ахуй, ойн хөрсний гарал үүслийг судлахад цаг заваа зориулжээ. Түүний анхны томоохон бүтээл нь 1845 онд хэвлэгдсэн Мюлденгаусын /Muldengaues/ чулуулгийн бүтэц ба тэдгээрийн ургамалд үзүүлэх нөлөөллийн тухай тайлбар юм. Тэрээр Лайпциг дэх Ханхүү Яблоновскийн Нийгэмлэгээс шагнал хүртсэн байна. Оросын хөрс судлаач эрдэмтэн [[Василий Докучаев]] (1846-1903) хөрс судлалын шинжлэх ухаанд Фридрих Фаллугаас илүү хувь нэмэр оруулсан гэдэг байсан. Гэсэн хэдий ч Докучаевыг нас барсны дараа түүний шавь, Оросын нөлөө бүхий судлаач [[Константин Глинка]] (1867-1927) Фаллуг орчин үеийн хөрс судлалын шинжлэх ухааныг үндэслэгч гэж үздэг байв. Фаллугийн үүсгэн байгуулагчийн түүхэн статусыг Москвагийн хөрсний эрдэмтэн, Оросын хөрсний шинжлэх ухааны ном зүйч, Почвоведение (Евразийн хөрсний шинжлэх ухаан) сэтгүүлийн редактор Арсений Ярилов мөн дэмжиж байсан. А.Ярилов 1904 онд Фаллугийн тухай бичсэн нийтлэлээ "Почвоведение" /Хөрс судлал/ сэтгүүлд "Хөрсний шинжлэх ухааны үндэслэгч Фридрих Альберт Фаллу" гэж цохон нэрлэжээ. == Бүтээлүүд == * Fallou, F. A. (1845), ''Die Gebirgsformationen zwischen Mittweida und Rochlitz, der Zschopau und beiden Mulden und ihr Einfluß auf die Vegetation. Versuch einer geognostischen-agronomischen Beschreibung'' &#x5B;''The mountain formations between Mittweida and Rochlitz, the Zschopau and two troughs, and their influence on vegetation. Attempt a geo-agronomic description''&#x5D; (in German), Leipzig: * Fallou, F. A. (1853), ''Die Ackererden des Königreichs Sachsen und der angrenzenden Gegend, geognostisch untersucht und classificiert. Eine bodenkundliche Skizze'' &#x5B;''The arable earth of the Kingdom of Saxony and the neighboring area, geology examined and classified. A soil sketch''&#x5D; (in German), Leipzig: Freiberg, * Fallou, F. A. (1857), ''Anfangsgründe der Bodenkunde'' &#x5B;''First Principles of Soil Science''&#x5D; (in German), Dresden: G. Schönfeld´s Buchhandlung, * Fallou, F. A. (1862), ''Pedologie oder allgemeine und besondere Bodenkunde'' &#x5B;''Pedology or general and special soil science''&#x5D; (in German), Dresden: G. Schönfeld´s Buchhandlung, * Fallou, F. A. (1869), ''Grund und Boden des Königreichs Sachsen und seiner Umgebung in sämmtlichen Nachbarstaaten in volks-, land- und forstwirthschaftlicher Beziehung naturwissenschaftlich untersucht'' &#x5B;''Land of the Kingdom of Saxony and all neighboring regions, scientifically studied in relationship to folks, lands, and forestry''&#x5D; (in German), Dresden: G. Schönfeld´s Buchhandlung, * Fallou, F. A. (1875), ''Die Hauptbodenarten der Nord- und Ostsee-Länder deutschen Reiches naturwissenschaftlich betrachtet. Skizze'' &#x5B;''The main soil types of the North and Baltic countries of the German Empire scientifically considered. Sketch''&#x5D; (in German), Dresden: G. Schönfeld´s Buchhandlung 6ziqia3thm6kez0ttm6w4wq00mey5ud 0 148419 870152 2026-09-18T12:31:47Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Dokuchaev 1888.jpg|thumb]] '''Василий Докучаев''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Васи́лий Васи́льевич Докуча́ев,'' 1846 оны 3-р сарын 1-нд Оросын эзэнт улсын Смоленск мужийн Сычев дүүргийн Милюково тосгонд төрсөн – 1903 оны 11-р сарын 8-нд Оросын [[Санкт-Петербург]] хотод нас барсан) -..." 870152 wikitext text/x-wiki [[Файл:Dokuchaev 1888.jpg|thumb]] '''Василий Докучаев''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Васи́лий Васи́льевич Докуча́ев,'' 1846 оны 3-р сарын 1-нд Оросын эзэнт улсын Смоленск мужийн Сычев дүүргийн Милюково тосгонд төрсөн – 1903 оны 11-р сарын 8-нд Оросын [[Санкт-Петербург]] хотод нас барсан) - Оросын геологич, [[Хөрс судлал|хөрс]] [[Хөрс судлал|судлалын]] эрдэмтэн, Санкт-Петербургийн их сургуулийн минералоги, талст судлалын профессор (1884–1897), Ново-Александрийн Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуйн хүрээлэнгийн захирал (1892–1895) байв. Тэрээр хөрс судлалын шинжлэх ухаан, хөрсний газарзүйн дэг сургуулийн үндэслэгч гэдгээрээ алдартай. == Дурсгал == Түүний нэрээр Оросын Боловсролын байгууллагуудыг нэрлэсэн. Үүнд: * В.В.Докучаевын нэрэмжит Оросын тэргүүлэх Хөрс судлалын дээд сургууль * В.В.Докучаевын нэрэмжит Хөдөө аж ахуйн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн 0lkk1j2vd44jz26q4jyl3d9hgwknfth 0 148420 870154 2026-09-18T12:33:28Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "Хөрсний шинжлэх ухаан () нь хөрс, түүний найрлага, шинж чанар, гарал үүсэл, тархалт, хэрэглээ, доройтол, нөхөн сэргээлтийн тухай шинжлэх ухаан юм. Энэ нь хөрсийг бие даасан байгалийн биет гэж судалдаг. Энэ нь геологи, биологи, газарзүй, хими, физик болон буса..." 870154 wikitext text/x-wiki Хөрсний шинжлэх ухаан () нь хөрс, түүний найрлага, шинж чанар, гарал үүсэл, тархалт, хэрэглээ, доройтол, нөхөн сэргээлтийн тухай шинжлэх ухаан юм. Энэ нь хөрсийг бие даасан байгалийн биет гэж судалдаг. Энэ нь геологи, биологи, газарзүй, хими, физик болон бусад шинжлэх ухааны мэдээлэлд тулгуурлан судлах ганц объект (хөрс) бүхий нарийн төвөгтэй, олон салбарыг хамарсан мэдлэгийн салбар юм. 16q24pgw280wvq12l4dp502iqksmuyy 870158 870154 2026-09-18T12:55:50Z Avirmed Batsaikhan 53733 870158 wikitext text/x-wiki [[Файл:Soil sci.jpg|thumb]] '''Хөрс судлал''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Soil science,'' [[Орос хэл|орос.]] ''Почвоведение'') - хөрс, түүний найрлага, шинж чанар, гарал үүсэл, тархалт, хэрэглээ, доройтол, нөхөн сэргээлтийн тухай шинжлэх ухаан юм. Энэ нь хөрсийг бие даасан байгалийн биет гэж судалдаг. Энэ нь геологи, биологи, газарзүй, хими, физик болон бусад шинжлэх ухааны мэдээлэлд тулгуурлан судлах ганц объект (хөрс) бүхий нарийн төвөгтэй, олон салбарыг хамарсан шинжлэх ухааны салбар юм. Хөрс судлал нь [[Байгалийн шинжлэх ухаан|байгалийн]] [[Байгалийн шинжлэх ухаан|шинжлэх ухааны]] нэг салбар бөгөөд [[Дэлхий судлал|дэлхий судлалын]] шинжлэх ухаантай нягт холбоотой бөгөөд хөрсний үүсэл, хөгжил, бүтэц, найрлага, шинж чанар, үржил шим, тархалтыг судалдаг бөгөөд хөрсийг хамгаалах, хүн төрөлхтөн зохистой ашиглах арга хэмжээг боловсруулдаг байна. [[Файл:Global soils map USDA.jpg|thumb|471x471px|Дэлхийн хөрсний бүсүүдийн газрын зураг]] Хөрсний шинжлэх ухаантай холбоотой салбаруудын олон янз байдал нь олон тооны холбогдох шинжлэх ухаанаас үүдэлтэй. Үнэндээ инженерүүд, агрономич, химич, геологич, физик газарзүйч, экологич, биологич, микробиологич, ойн мэргэжилтнүүд, эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүд, археологичид, бүс нутгийн төлөвлөгчид бүгд хөрсний мэдлэгийг дээшлүүлэх, хөрсний шинжлэх ухааныг хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулдаг байна. Хөрс судлаач эрдэмтэд дэлхийн өсөн нэмэгдэж буй хүн ам, ирээдүйд усны хямрал үүсч болзошгүй, нэг хүнд ногдох хүнсний хэрэглээ нэмэгдэж, газрын доройтол нэмэгдэж буй энэ үед хөрс, тариалангийн газрыг хэрхэн хамгаалах талаар санаа зовниж байгаагаа илэрхийлж байна. == Түүх == Хөрсний ангиллын хамгийн эртний систем нь Хятадаас гаралтай бөгөөд Юй Гун (МЭӨ 5-р зуун) номонд гардаг бөгөөд хөрсийг өнгө, бүтэц, гидрологоос нь хамааран 3 ангилал, 9 хэсэгт хуваадаг байжээ. Орчин үеийн хөрс судлалын шинжлэх ухааныг үндэслэгч Германы [[Фридрих Альберт Фаллу]] болон Оросын [[Василий Докучаев]] нар хөрсийг өвөрмөц, нарийн төвөгтэй байдлаас улбаалан [[геологи]], [[Газар тариалан|газар тариалангаас]] ялгаж, бүхэлд нь авч үзэх ёстой нөөц гэж тодорхойлсон анхны хүмүүсийн нэг гэж үздэг. Хөрсний шинжлэх ухааныг үндэслэгч эцэг болох Ф.Фаллу цаг хугацааны хувьд тэргүүлэх байр суурь эзэлдэг бөгөөд В.Докучаев төрөхөөс өмнө хөрсний гарал үүслийг судалж байжээ. Гэсэн хэдий ч В.Докучаевын бүтээл нь илүү гүнзгий бөгөөд өргөн хүрээтэй байсан бөгөөд Фаллугийн бүтээлээс илүү орчин үеийн хөрсний онолд илүү ач холбогдолтой гэж үздэг юм. 1914 оны нэвтэрхий толь бичгийн тодорхойлолтод:- "чулуулгийн эвдрэл эсвэл элэгдлийн үр дүнд үүссэн чулуулгийн гадаргуу дээрх хөрсний янз бүрийн хэлбэрүүд" гэжээ. 19-р зуунаас хойш үргэлжилж ирсэн хөрсний түүхэн үзэл бодлыг харуулахад үйлчилдэг. В.Докучаевын 19-р зууны сүүл үеийн хөрсний тухай ойлголт 20-р зуунд хөрсийг амьд үйл явцаар өөрчлөгдсөн шороон материал гэсэн ойлголт болж хөгжсөн. Үүний үр дүнд амьд бүрэлдэхүүн хэсэггүй хөрс нь дэлхийн гаднах давхаргын нэг хэсэг болох реголит юм. == Судалгааны чиглэлүүд == Академик талаас хөрсний эрдэмтэд хөрсний биологи, хөрс судлал, эдафологи, физик эсвэл хими гэсэн 5 мэргэшсэн салбарын аль нэгэнд татагдах хандлагатай байдаг. Гэсэн хэдий ч ажлын онцлог нь бидний соёл иргэншлийн түүнийг тэтгэж буй газрыг тэтгэх хүсэл эрмэлзэлд тулгарч буй бэрхшээлүүдээс ихээхэн хамаардаг бөгөөд хөрсний шинжлэх ухааны дэд салбаруудын хоорондох ялгаа нь энэ үйл явцад бүдгэрдэг бөгөөд "Шүүмжлэлтэй бүс" гэсэн ойлголт нь дэлхийн гадаргуу дээрх хөрс, чулуулаг, агаар, ус, биотик нөөцийн талаарх салбар дундын суурь судалгааны байгалийн хүрээг бий болгодог. Хөрсний шинжлэх ухааны мэргэжилтнүүд хөрсний хими, хөрсний физик, хөрсний биологи, хөрс судлал, хэрэглээний хөрсний шинжлэх ухааны чиглэлээр холбогдох салбаруудад мэдлэгээ байнга шинэчилдэг. Гэсэн хэдий ч анхны геологийн хүрээнээс илүү биологи, физик зэрэг мэдлэгийн бусад салбартай илүү холбоотой шинэ дэд салбарууд гарч ирэн хөгжиж байгаа нь 21-р зууны эхэн үед хөрсний шинжлэх ухааны судалгаа, сургалтад оруулсан хөрөнгө оруулалт буурахад нөлөөлсөн. 6ks39meh44q1zdots0wwzwiuc3a0api 14 148421 870167 2026-09-18T15:47:57Z Chongkian 21163 Хуудас үүсгэв: "{{Ангилал татан буугдсан}}" 870167 wikitext text/x-wiki {{Ангилал татан буугдсан}} ew6j083v71gi9f1ozzmh9inosrumkew 0 148422 870181 2026-09-19T00:00:05Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Vengerovsky (22-12-1995).jpg|thumb|Александр Венгеровский, 1995 он.]] '''Александр Венгеровский''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Александр Дмитриевич Венгеровский,'' 1953 оны 4-р сарын 1-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн - 2012 оны 4-р сарын 29-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан) - Оросын улс төрч,..." 870181 wikitext text/x-wiki [[Файл:Vengerovsky (22-12-1995).jpg|thumb|Александр Венгеровский, 1995 он.]] '''Александр Венгеровский''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Александр Дмитриевич Венгеровский,'' 1953 оны 4-р сарын 1-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн - 2012 оны 4-р сарын 29-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан) - Оросын улс төрч, [[Оросын Либерал Ардчилсан Нам|Оросын Либерал Ардчилсан Намын]] (ОЛАН) нэгдүгээр орлогч дарга (1994-1996), ОХУ-ын Төрийн Думын нэгдүгээр болон хоёрдугаар хурлын депутат (1993-1999), ОХУ-ын Төрийн Думын орлогч дарга (1994-1996). == Намтар == Александр Венгеровский эмч нарын гэр бүлд 1953 онд төрсөн. 1977 онд тэрээр Москвагийн Нисэхийн Дээд Сургуулийг (Нисэх онгоцны радиоэлектроникийн факультет) төгсөж, Иргэний Нисэхийн Улсын Судалгааны Хүрээлэнд (Шереметьево) томилогдсон. 1979-1981 онд хугацаат цэргийн алба хаасан. Дараа нь ЗХУ-ын цэргийн аж үйлдвэрийн цогцолборын аж ахуйн нэгж, судалгааны төвүүдэд ажиллаж байжээ. 1996 онд Жон Ф.Кеннедигийн нэрэмжит Харвардын Төрийн удирдлагын сургуулийг төгссөн. * 1985-1990 — ЗХУ-ын Компьютерийн шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологийн улсын хорооны програм хангамжийн хөгжүүлэлтийн хэлтсийн дарга. * 1990-1993 — Бүх Оросын Компьютерийн шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологийн судалгаа, боловсролын төвийн дарга. * 1992-1996 — Оросын Либерал ардчилсан намын (ОЛАН) гишүүн, ОЛАН-ын Дээд зөвлөлийн гишүүн. 1994-1996 онд тэрээр ОЛАН-ын нэгдүгээр орлогч даргаар ажиллаж байжээ. А.Венгеровский 1992 оноос хойш хэдэн жилийн турш ОЛАН-ыг санхүүжүүлж байсан. * 1993–1999 — Оросын Либерал Ардчилсан Намаас [[Төрийн Дум|ОХУ-ын Төрийн Думын]] нэг, хоёрдугаар чуулганы гишүүн. * 1994–1996 — Оросын Төрийн Думын орлогч дарга. ОХУ-ын Холбооны Улсын Думын хоёрдугаар чуулганд тэрээр Гадаад тагнуулын дэд хороог даргалж байв. * 1996 оны 2-р сарын 13-нд тэрээр Москва дахь гэрийнхээ ойролцоо салхилж байгаад аллагын оролдлогоос амьд үлдэж, өвдөгөндөө буудуулж шархаджээ. * 1996 онд аллагын оролдлогын дараа тэрээр намын удирдах албан тушаалаасаа огцорч, 1996 оны 6-р сард ОЛАН-ын гишүүнчлэлийн үнэмлэхээ хүлээлгэж өгч намаасаа гарсан. * 1996-2000 онд тэрээр Үндэсний Ардчилсан Авангард сан болон олон нийтийн хөдөлгөөний хамтран дарга байсан. * 2000 онд хөгжлийн бэрхшээлтэй болсны дараа тэрээр янз бүрийн аналитик дүн шинжилгээний байгууллагуудад ажиллаж, Оросын Онцгой байдлын яамны удирдлага болон Орос-Беларусийн Холбооны Төрийн нарийн бичгийн дарга [[Павел Бородин|Павел Бородины]] зөвлөхөөр ажиллаж байжээ. * 2006 он - Герман-Оросын Философийн Нийгэмлэгийн ([[Франкфурт]]) хамтран даргаар сонгогдон ажилласан. * 2009-2012 он - [[ОХУ-ын Гадаад тагнуулын алба|Оросын Гадаад тагнуулын албаны]] захирлын туслах. 1996 оны 2-р сард аллагад өртсөний дараа буудсан сум дээлийг онож сумны чигэлэл өөрчлөгдөж "Монгол нэхий дээл" намайг аварсан гэж мэдэгдэж байсан (Тэрээр Төрийн Думын орлогчийн хувьд 1995 оны намар Монголд айлчлах үеэрээ нэхий дээл худалдаж авсан байна). А.Венгеровский 2012 оны 4-р сарын 29-нд нойрон дундаа нас барсан. Түүний чандрыг Москва хотын Доны оршуулгын газрын хаалттай хэсэгт оршуулжээ. gmyu4jubkx0aw2t9kn9nng245n21m33 0 148423 870184 2026-09-19T00:40:54Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Flag of the LDPR (Current version).svg|thumb|335x335px|Оросын Либерал Ардчилсан Намын далбаа]] '''Оросын Либерал Ардчилсан нам,''' товч- '''ОЛАН'''([[Орос хэл|орос.]] ''Либера́льно-демократи́ческая па́ртия Росси́и'') — Оросын албан ёсны бүртгэлтэй хэт барууны популист үндсэрхэг үз..." 870184 wikitext text/x-wiki [[Файл:Flag of the LDPR (Current version).svg|thumb|335x335px|Оросын Либерал Ардчилсан Намын далбаа]] '''Оросын Либерал Ардчилсан нам,''' товч- '''ОЛАН'''([[Орос хэл|орос.]] ''Либера́льно-демократи́ческая па́ртия Росси́и'') — Оросын албан ёсны бүртгэлтэй хэт барууны популист үндсэрхэг үзэлтэй улс төрийн нам. ОЛАН нь 1990 оны 3-р сарын 31-нд байгуулагдсан Зөвлөлт Холбоот Улсын Либерал Ардчилсан Нам гэж анх үүссэн. [[ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хороо|ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах Хороо]] (КГБ)-ны 5-р газрын дарга Филипп Бобков, ЗХУ-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн Александр Яковлев нарын дурсамжаас үзэхэд үүнийг КГБ либерал хөдөлгөөнүүдийн спойлер нам /хуурамч санал зулгаах зориулалттай нам/ болгон байгуулсан бөгөөд энэ нь түүний ирээдүйн бүх үйл ажиллагаа, популист хандлагыг шинээр тодорхойлсон юм. [[Анатолий Собчак|А.Собчакийн]] багийн мөрдөн байцаалтын мэдэгдлийн улмаас 1994 онд дэгдсэн энэ баримтыг тойрсон дуулиан нь нам дотор хуваагдал, хямрал, түүнчлэн дэмжлэг нуран унахад хүргэсэн бөгөөд тус нам 2000-аад оны эхээр л нэр хүндээ сэргэж чадсан юм. Тус нам 1992 оны 4-р сарын 18-наас хойш Оросын намын одоогийн хэлбэрээр оршин тогтнож байна. Бие даасан сэтгүүлчид болон улс төр судлаачдын үзэж байгаагаар энэ нам либерал ч биш, ардчилсан нам ч биш бөгөөд түүний үзэл суртал нь хэт барууны Оросын үндсэрхэг үзэл, ксенофоби, авторитаризм, неофашизмаас бүрддэг гэдэг. Байгуулагдсан цагаасаа хойш сөрөг хүчин гэдгээ мэдэгдэж байсан ч системийн сөрөг хүчний салшгүй хэсэг байсаар ирсэн бөгөөд Орос дахь ардчиллын хуурмаг байдлыг бий болгосон байна. ОЛАН нь Оросын бүс нутгийн, орон нутгийн болон анхан шатны салбаруудаас бүрддэг бөгөөд Оросын Холбооны Улсын 89 бүрэлдэхүүн хэсэгт, түүний дотор Оросын эзэлсэн нутаг дэвсгэрт бүс нутгийн салбаруудтай. Тус нам нь ОХУ-ын Холбооны Хурлын [[Төрийн Дум|Төрийн Думын]] бүх чуулганы сонгуульд оролцож, тус бүрт нь өөрийн фракцтай байсан. == Түүх == Зөвлөлт Холбоот Улсын Либерал Ардчилсан Нам (товч. ЗХУЛАН)-ыг байгуулах санаачилгын бүлгийн анхны хурал 1989 оны 12-р сарын 13-нд Москвад болсон. Владимир Богачев, Станислав Жебровский, [[Владимир Жириновский]], Лев Убожко болон бусад хүмүүс оролцсон. Хуралдаанаар ЗХУЛАН-ын үүсгэн байгуулагч намын Их хурлыг бэлтгэх, хуралдуулах шийдвэр гаргасан. Тус намын анхны Их хурал 1990 оны 3-р сарын 31-нд Москвад болж намынхаа хөтөлбөр, дүрмийг баталсан. Владимир Жириновскийг ЗХУЛАН-ын дарга, намын Төв Хорооны гишүүнээр сонгосон. Энэ нь Зөвлөлт Холбоот Улсын Коммунист Намын дараа ЗХУ-д хууль ёсоор бүртгэгдсэн хоёр дахь нам болсон байна. 1992 оны 4-р сарын 18-19-ний өдрүүдэд Москва хотод ЗХУЛАН-ын 3-р Их хурал болжээ. Албан ёсны мэдээллээр 43 бүс нутгаас 627 төлөөлөгч оролцсон гэдэг. Тус хурлаар намыг Оросын Либерал Ардчилсан Нам (ЛДПР) болгон нэрлэж Владимир Жириновскийг намын даргаар дахин сонгосон байна. 1993 оны Төрийн Думын сонгуульд тус нам 22.92%-ийн санал авч, холбооны жагсаалтад 64 мандат авч тэргүүн байр эзэлсэн нь тус намын түүхэн дэх хамгийн сайн үр дүн байв. 1994 оны эхээр мөрдөн байцаалт болон Анатолий Собчакийн 1990 онд либерал хөдөлгөөнийг үгүйсгэх зорилгоор [[ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хороо|ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах Хороо]] (КГБ) уг намыг байгуулсан байх магадлалтай гэсэн мэдэгдлээс болж томоохон дуулиан дэгдсэн. Энэхүү дуулиан эцэстээ улс төрийн намын хуваагдал, олон тооны гишүүдийн нэр хүнд буурч, санхүүжилт буурахад хүргэсэн юм. 1996 оны Оросын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ОЛАН-аас В.Жириновский нэр дэвшиж 5.7% санал авч, 5-р байранд 2000 оны сонгуульд 2,7 % санал авч мөн 5-рт орсон. 2022 оны 4-р сарын 6-нд намын мөнхийн удирдагч Владимир Жириновский 75 насандаа удаан өвчний улмаас таалал төгсөв. 2022 оны 5-р сарын 18-нд Олон улсын харилцааны хорооны дарга Леонид Слуцкий Төрийн Думын фракцийн удирдагчаар сонгогдсон. Удалгүй 2022 оны 5-р сарын 27-нд ОЛАН-ны Их хурлаар Л.Слуцкий намын даргаар сонгогдсон байна. == Төрийн Думын сонгуульд ОЛАН-ны оролцсон үзүүлэлтүүд == * 1993 онд- 22,92% * 1995 онд- 11,18% * 199 онд- 5,98% * 2003 онд- 11,45 % * 2007 онд- 8,14% * 2011 онд- 11,67% * 2016 онд- 13,14% * 2021 онд- 7,55% dh4bachtttg4wscmc3vimv09vgzrcih 870185 870184 2026-09-19T01:18:01Z Avirmed Batsaikhan 53733 870185 wikitext text/x-wiki [[Файл:Flag of the LDPR (Current version).svg|thumb|335x335px|Оросын Либерал Ардчилсан Намын далбаа]] '''Оросын Либерал Ардчилсан нам,''' товч- '''ОЛАН'''([[Орос хэл|орос.]] ''Либера́льно-демократи́ческая па́ртия Росси́и'') — Оросын албан ёсны бүртгэлтэй хэт барууны популист үндсэрхэг үзэлтэй улс төрийн нам. ОЛАН нь 1990 оны 3-р сарын 31-нд байгуулагдсан Зөвлөлт Холбоот Улсын Либерал Ардчилсан Нам гэж анх үүссэн. [[ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хороо|ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах Хороо]] (КГБ)-ны 5-р газрын дарга Филипп Бобков, ЗХУ-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн Александр Яковлев нарын дурсамжаас үзэхэд үүнийг КГБ либерал хөдөлгөөнүүдийн спойлер нам /хуурамч санал зулгаах зориулалттай нам/ болгон байгуулсан бөгөөд энэ нь түүний ирээдүйн бүх үйл ажиллагаа, популист хандлагыг шинээр тодорхойлсон юм. [[Анатолий Собчак|А.Собчакийн]] багийн мөрдөн байцаалтын мэдэгдлийн улмаас 1994 онд дэгдсэн энэ баримтыг тойрсон дуулиан нь нам дотор хуваагдал, хямрал, түүнчлэн дэмжлэг нуран унахад хүргэсэн бөгөөд тус нам 2000-аад оны эхээр л нэр хүндээ сэргэж чадсан юм. Тус нам 1992 оны 4-р сарын 18-наас хойш Оросын намын одоогийн хэлбэрээр оршин тогтнож байна. Бие даасан сэтгүүлчид болон улс төр судлаачдын үзэж байгаагаар энэ нам либерал ч биш, ардчилсан нам ч биш бөгөөд түүний үзэл суртал нь хэт барууны Оросын үндсэрхэг үзэл, ксенофоби, авторитаризм, неофашизмаас бүрддэг гэдэг. Байгуулагдсан цагаасаа хойш сөрөг хүчин гэдгээ мэдэгдэж байсан ч системийн сөрөг хүчний салшгүй хэсэг байсаар ирсэн бөгөөд Орос дахь ардчиллын хуурмаг байдлыг бий болгосон байна. ОЛАН нь Оросын бүс нутгийн, орон нутгийн болон анхан шатны салбаруудаас бүрддэг бөгөөд Оросын Холбооны Улсын 89 бүрэлдэхүүн хэсэгт, түүний дотор Оросын эзэлсэн нутаг дэвсгэрт бүс нутгийн салбаруудтай. Тус нам нь ОХУ-ын Холбооны Хурлын [[Төрийн Дум|Төрийн Думын]] бүх чуулганы сонгуульд оролцож, тус бүрт нь өөрийн фракцтай байсан. == Түүх == Зөвлөлт Холбоот Улсын Либерал Ардчилсан Нам (товч. ЗХУЛАН)-ыг байгуулах санаачилгын бүлгийн анхны хурал 1989 оны 12-р сарын 13-нд Москвад болсон. Владимир Богачев, Станислав Жебровский, [[Владимир Жириновский]], Лев Убожко болон бусад хүмүүс оролцсон. Хуралдаанаар ЗХУЛАН-ын үүсгэн байгуулагч намын Их хурлыг бэлтгэх, хуралдуулах шийдвэр гаргасан. Тус намын анхны Их хурал 1990 оны 3-р сарын 31-нд Москвад болж намынхаа хөтөлбөр, дүрмийг баталсан. Владимир Жириновскийг ЗХУЛАН-ын дарга, намын Төв Хорооны гишүүнээр сонгосон. Энэ нь Зөвлөлт Холбоот Улсын Коммунист Намын дараа ЗХУ-д хууль ёсоор бүртгэгдсэн хоёр дахь нам болсон байна. 1992 оны 4-р сарын 18-19-ний өдрүүдэд Москва хотод ЗХУЛАН-ын 3-р Их хурал болжээ. Албан ёсны мэдээллээр 43 бүс нутгаас 627 төлөөлөгч оролцсон гэдэг. Тус хурлаар намыг Оросын Либерал Ардчилсан Нам (ЛДПР) болгон нэрлэж Владимир Жириновскийг намын даргаар дахин сонгосон байна. 1993 оны Төрийн Думын сонгуульд тус нам 22.92%-ийн санал авч, холбооны жагсаалтад 64 мандат авч тэргүүн байр эзэлсэн нь тус намын түүхэн дэх хамгийн сайн үр дүн байв. 1994 оны эхээр мөрдөн байцаалт болон Анатолий Собчакийн 1990 онд либерал хөдөлгөөнийг үгүйсгэх зорилгоор [[ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хороо|ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах Хороо]] (КГБ) уг намыг байгуулсан байх магадлалтай гэсэн мэдэгдлээс болж томоохон дуулиан дэгдсэн. Энэхүү дуулиан эцэстээ улс төрийн намын хуваагдал, олон тооны гишүүдийн нэр хүнд буурч, санхүүжилт буурахад хүргэсэн юм. 1996 оны Оросын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ОЛАН-аас В.Жириновский нэр дэвшиж 5.7% санал авч, 5-р байранд 2000 оны сонгуульд 2,7 % санал авч мөн 5-рт орсон. 2022 оны 4-р сарын 6-нд намын мөнхийн удирдагч Владимир Жириновский 75 насандаа удаан өвчний улмаас таалал төгсөв. 2022 оны 5-р сарын 18-нд Олон улсын харилцааны хорооны дарга [[Леонид Слуцкий]] Төрийн Думын фракцийн удирдагчаар сонгогдсон. Удалгүй 2022 оны 5-р сарын 27-нд ОЛАН-ны Их хурлаар Л.Слуцкий намын даргаар сонгогдсон байна. == Төрийн Думын сонгуульд ОЛАН-ны оролцсон үзүүлэлтүүд == * 1993 онд- 22,92% * 1995 онд- 11,18% * 199 онд- 5,98% * 2003 онд- 11,45 % * 2007 онд- 8,14% * 2011 онд- 11,67% * 2016 онд- 13,14% * 2021 онд- 7,55% d7eqz728v7rucwa1789rpbyxignwe06 0 148424 870186 2026-09-19T01:56:21Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:Леонид Слуцкий (26-05-2025) (cropped).jpg|thumb|Леонид Слуцкий, 2025 он.]] '''Леонид Слу́цкий''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Леони́д Эдуа́рдович Слу́цкий,'' 1968 оны 1-р сарын 4-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн) — Оросын улс төрийн зүтгэлтэн. 2022 оны 5-р сарын 22-ноос Оросын Либерал Ардчил..." 870186 wikitext text/x-wiki [[Файл:Леонид Слуцкий (26-05-2025) (cropped).jpg|thumb|Леонид Слуцкий, 2025 он.]] '''Леонид Слу́цкий''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Леони́д Эдуа́рдович Слу́цкий,'' 1968 оны 1-р сарын 4-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн) — Оросын улс төрийн зүтгэлтэн. 2022 оны 5-р сарын 22-ноос [[Оросын Либерал Ардчилсан Нам|Оросын Либерал Ардчилсан намын]] (товч. ОЛАН) дарга. 2022 оны 5-р сарын 18-наас хойш ОХУ-ын Холбооны Хурлын [[Төрийн Дум]] дахь ОЛАН-ын фракцийн тэргүүн. 2016 оны 10-р сарын 5-наас хойш Төрийн Думын Олон улсын харилцааны Байнгын хорооны дарга. 2000 оноос хойш Оросын Төрийн Думын депутат, Оросын Либерал Ардчилсан Нам (ОЛАН)-ын фракцийн гишүүн. Эдийн засгийн ухааны доктор. Ломоносовын нэрэмжит [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их Сургуулийн]] болон Москвагийн Улсын Эдийн засаг, статистикийн их сургуулийн Олон улсын харилцааны тэнхимийн эрхлэгч. 2020 оны 3-р сараас хойш Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Дэлхийн улс төрийн факультетийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна. ОХУ-ын Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд (2022) цолтой. 2002 оноос хойш "Оросын Энхтайвны сан"-гийн ТУЗ-ийн даргаар ажиллаж байна. 2014 оноос хойш түүнийг Украинд Оросын зэвсэгт хүчийг ашиглахыг дэмжсэн, Крымыг нэгтгэхийг дэмжсэн, Оросын Украинд халдахыг дэмжсэн хэргээр АНУ, Европын Холбоо болон бусад хэд хэдэн орны хориг арга хэмжээний жагсаалтад оруулсан. 2022 онд тэрээр Орос улс Украинд халдсаны дараа Орос-Украины хэлэлцээрт Оросын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд орж байв. Тэрээр 2024 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд ОЛАН-аас Оросын ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшиж, 3.20%-ийн санал авч "баян ходоод" болсон. == Намтар == Леонид Слуцский 1968 оны 1-р сарын 4-нд Москва хотод төрсөн. Түүний эцэг Эдуард Слуцкий ЗХУ-ын Сайд нарын Зөвлөлд өндөр албан тушаалтнуудтай ойр холбоотой байсан гэдэг. Леонид Слуцкийн карьер нь [[Юрий Лужков|Юрий Лужковын]] хуучин орлогч, одоогийн Төрийн Думын орлогч дарга [[Владимир Ресин|Владимир Ресинтэй]] шууд холбоотой. Тэдний дотно харилцаа нь Төрийн Думд Слуцкий Ресиний бутач хүү гэсэн цуурхал хүртэл дэгдээсэн байна. Тэрээр дунд сургуулиа төгсөөд Москвагийн Суурь машины дээд сургуульд элсэн орж, энэ үеэр Комсомолын хорооны орлогч нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байгаад 1990 онд төгссөн. Тухайн үеийн ихэнх оюутнуудаас ялгаатай нь тэрээр цэргийн алба хаагаагүй байна. 1990-1991 онд тэрээр Зөвлөлт Оросын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн Тамгын газарт секторын эрхлэгчээр ажиллаж байжээ. 1992-1993 онд тэрээр Москва хотын дарга Юрий Лужковын зөвлөхөөр ажиллаж байсан. 1994 онд тэрээр Төрийн Думын орлогч дарга, ОЛАН-ны дэд дарга [[Александр Венгеровский|Александр Венгеровскийн]] нажлын хэсгийг удирдаж байжээ. В.Жириновскийн хэлснээр Л.Слуцкийг [[Алексей Митрофанов]] ОЛАН-д оруулсан гэдэг байна. Мөн В.Жириновскийн амьд сэрүүнд түүнийг намын сонгуулийн жагсаалтад "өндөр үнээр" ажиллаж, гишүүнчлэлээ үргэлжлүүлэхийн тулд жил бүр ойролцоогоор 300,000 доллараар ивээн тэтгэдэг байсан гэдэг. 1994-1997 онд Аж Үйлдвэр, Хөрөнгө Оруулалтын Банкны Захирлуудын Зөвлөлийн дарга, 1997-1999 онд "Юникомбанк"-ны Удирдах Зөвлөлийн орлогч даргаар ажиллаж байсан (банкны тусгай зөвшөөрлийг 1999 оны 5-р сард цуцалсан). 1996 онд тэрээр Москвагийн Эдийн засаг, Статистикийн дээд сургуулийг байгууллагын менежментийн чиглэлээр сурч төгссөн. 1998 онд тэрээр "Хэрэглэгчдийн нийгэм-хүн ам зүйн бүтцийг статистикийн судалгааны арга зүй" сэдвээр диссертаци хамгаалж, эдийн засгийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан. 2001 онд тэрээр "Орчин үеийн Оросын эдийн засагт жижиг бизнес эрхлэлтийн хөгжил" сэдвээр докторын зэрэг хамгаалж, эдийн засгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. 2020 оны 3-р сарын 26-нд тэрээр М.Ломоносовын нэрэмжит [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их Сургуулийн]] Дэлхийн улс төрийн факультетийн ерөнхийлөгчөөр томилогдсон. Л.Слуцский бэлгийн дарамтын хэрэгт холбогдож байсан. Тэрээр англи, франц хэлний мэдлэгтэй. bi02yy7vwy4tg6wrnpaabeluo5gjqzd 0 148425 870188 2026-09-19T02:34:44Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "[[Файл:KPRF Flag.svg|thumb|370x370px|ОХУ-ын Коммунист намын далбаа]] '''Оросын Холбооны Улсын Коммунист нам''' товч. '''ОХУКН''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Коммунисти́ческая па́ртия Росси́йской Федера́ции,'' товч. ''КПРФ'') — идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг, албан ёсны бүртгэлтэй Ор..." 870188 wikitext text/x-wiki [[Файл:KPRF Flag.svg|thumb|370x370px|ОХУ-ын Коммунист намын далбаа]] '''Оросын Холбооны Улсын Коммунист нам''' товч. '''ОХУКН''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Коммунисти́ческая па́ртия Росси́йской Федера́ции,'' товч. ''КПРФ'') — идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг, албан ёсны бүртгэлтэй [[Орос|Оросын]] зүүний консерватив, Марксист үзэл сурталтай гэж зарладаг [[улс төрийн нам]] юм. Оросын Холбооны Улсын Коммунист Нам (ОХУКН) нь 1990 оны 6-р сарын 20-нд болсон Зөвлөлт Оросын Коммунист Намын анхдугаар үүсгэн байгуулагч их хурлаар байгуулагдсан Зөвлөлт Оросын Коммунист Намын залгамжлагч гэж тооцогддог. Одоогийн хэлбэрээрээ тус нам нь 1993 оны 2-р сарын 14-нд болсон Оросын Коммунистуудын хоёрдугаар ээлжит бус их хурлаар байгуулагдсан. 1995 оноос хойш энэ нь Оросын хамгийн том улс төрийн намуудын нэг, 2003 оноос хойш хоёр дахь том нам болжээ. Одоогоор системийн сөрөг хүчний хамгийн том нам гэгддэг бөгөөд Оросын ерөнхийлөгчийн засаг захиргааны хэсэгчилсэн хяналтад байгаа ч бүс нутгийн салбаруудын түвшинд зарим бие даасан байдал, энгийн эсэргүүцлийг хадгалсаар байгаа бол Холбооны бодлого хүчтэй хяналтандаа байлгаж, [[Владимир Путин|В.Путиныг]] дэмжигч үнэнч хэвээр байгаа нам юм. Намын бүтцийг бүс нутгийн, орон нутгийн болон анхан шатны салбарууд төлөөлдөг. Нэрлэсэн байдлаараа оросын Коммунист нам нь Оросын эзэлсэн нутаг дэвсгэрийг оролцуулан ОХУ-ын 89 бүрэлдэхүүнд бүс нутгийн салбаруудтай. Энэ нам нь ОХУ-ын Холбооны Хурлын [[Төрийн Дум|Төрийн Думын]] бүх сонгуульд оролцож, тус бүрт нь том фракцтай байсааар ирсэн. == Үзэл баримтлал == 2008 онд батлагдсан Коммунист намын хөтөлбөрийн шинэ хувилбарт тус намыг ажилчдын эрх, үндэсний болон төрийн ашиг сонирхлыг тууштай хамгаалдаг цорын ганц улс төрийн байгууллага гэж зарласан. Хөтөлбөрт тус намын стратегийн зорилгыг Орос улсад шинэчлэгдсэн социализм, 21-р зууны социализмыг байгуулах гэж тодорхойлсон байна. ОХУКН-ын хөтөлбөрт тус намыг Оросын Холбооны Улсад [[ЗХУ-ын Коммунист нам|ЗХУ-ын]] [[ЗХУ-ын Коммунист нам|Коммунист намын]] хууль ёсны залгамжлагч гэж зарласан. Намын дарга [[Геннадий Зюганов|Геннадий Зюгановын]] хэлснээр Оросын Холбооны Улсын Коммунист Нам (ОХУКН) нь [[Үнэн алдартны шашин|Үнэн алдартны сүмтэй]] хамтран ажиллахыг дэмждэг. Жишээлбэл, Оросын Ортодокс сүмтэй хамтран гадаадын шашны урсгалуудыг тус улсад нэвтрүүлэхийг хориглох хууль батлахыг дэмжиж байсан. Түүнчлэн тус нам Оросын түүхийн талаар өөрийн гэсэн байр сууриндаа [[Иосиф Сталин|Иосиф Сталины]] үүргийг эерэгээр их үнэлдэг. Тэрээр эдийн засгийн ололт амжилт, [[Аугаа их эх орны дайн|Аугаа их Эх орны дайны]] ялалт, дайны дараах улс орны сэргээн босголтыг "цөмийн бамбай" бий болгосноор тэргүүлэх чиглэл болгохыг санал болгож байв. Тус нам Сталины дурсгалд зориулсан арга хэмжээ зохион байгуулж, Сталины хөшөөг босгохыг дэмжиж, кампанит ажилдаа Сталины дүр төрхийг ашигладаг юм. == Удирдлага == * Намын Төв Хорооны дарга Геннадий Зюганов; * Намын Төв Хорооны нэгдүгээр орлогч дарга Иван Мельников; * Намын Төв Хорооны нэгдүгээр орлогч дарга Юрий Афонин; * Намын Төв Хорооны орлогч дарга Леонид Калашников; * Намын Төв Хорооны орлогч дарга Владимир Кашин; * Намын Төв Хорооны орлогч дарга Дмитрий Новиков; rpqp4yuswwk3l7t3rpldzexp0gl3zq5