Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mn">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>mnwiki</dbname>
    <base>https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Тусгай</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хэрэглэгч</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хэрэглэгчийн яриа</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедиагийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Загвар</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Загварын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Тусламж</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Тусламжийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ангилал</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Ангиллын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1768</id>
    <revision>
      <id>870301</id>
      <parentid>845812</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50932-58</username>
        <id>107605</id>
      </contributor>
      <comment>/* Хувиарлалтын арга */</comment>
      <origin>870301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="h8r1kiw6e4y2sgq7lxen2t74u7pp53k" xml:space="preserve">{{Dead end}}
[[Файл:GDP PPP Per Capita IMF 2008.png|thumb|400px|right|Улс орнуудын худалдан авах чадвараар тооцсон нэг хүнд оногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн ([[2008]] он)]]

'''Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн''' (&lt;small&gt;[[Англи хэл|англ.]]&lt;/small&gt; ''gross domestic product''), товчилсон үг - '''ДНБ''' (&lt;small&gt;[[Англи хэл|англ.]]&lt;/small&gt; ''GDP'') — тодорхой хугацаанд тухайн оронд шинээр бүтээгдсэн бараа болон үйлчилгээнүүдийн зах зээлийн үнийн нийлбэр юм. Өдгөө цагт энгийнээр Нэг хүнд оногдох ДНБ нь улс орнуудын амьжиргааны түвшинг заагч болдог. ДНБ-ийг үйлдвэрлэлтийн, ашиглалтын, хyваарилалтын гэсэн гурван аргаар тооцдог. 
Өөрөөр хэлбэл Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд тухайн улсын хил дотор байгаа бүх үйлдвэрлэлийг оруулж тооцно. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь гадаадад байгаа тухайн улсын иргэн аж ахуйн нэгжийн үйлдвэрлэлийг оруулж тооцдог юм.

=== Үйлдвэрлэлтийн арга ===
Нийт үйлдвэрлэл - Нийт завсрын хэрэглээ = Нийт нэмэгдэл

=== Зардлын арга ===
ДНБ = Хувийн хэрэглээний зардлууд + Дотоодын хөрөнгө оруулалт + Засгийн газрын хэрэглээний зардлууд ба нийт хөрөнгө оруулалт + (Экспорт - Импорт)
гэж тооцохыг зардлаар ДНБ-ийг тооцох арга гэнэ.

=== Хуваарилалтын арга ===
Хөдөлмөрийн хөлс, үндсэн хөрөнгийн элэгдэл, ашиг түүнтэй адилтгах орлого, шууд бус татвар зэрэг орлогын элементүүдийн нийлбэрээр тооцохыг хуваарилалтын арга гэнэ.

Зогсоох, ашиг олохоо зогсоох нь худалдаагаа автоматаар хаах зориулалттай хамгаалалтын захиалга юм. Зогсоох алдагдал нь худалдаачдын болзошгүй алдагдлыг хязгаарладаг, ашиг авах нь ашгаа хүссэн хэмжээнд хүрэхэд тусална.&lt;ref&gt;[https://www.avatrade.mn/trading-info/cfd-rollover-dates Зогсоох, ашиг олох гэж юу вэ?]&lt;/ref&gt;

== Тэмдэглэл ==
&lt;references /&gt;
[[Ангилал:Макро эдийн засгийн онол]]
[[Ангилал:Макро эдийн засгийн үзүүлэлт]]
[[Ангилал:Орлого]]
[[Ангилал:Үнэ цэнийн утга]]</text>
      <sha1>h8r1kiw6e4y2sgq7lxen2t74u7pp53k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтан товч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5517</id>
    <revision>
      <id>870304</id>
      <parentid>812680</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15151" sha1="qe990zn8hjb8a61she46yhw55s657fr" xml:space="preserve">'''Алтан товч''' (монгол бичиг:{{MongolUnicode|&lt;big&gt;ᠠᠯᠲᠠᠨ ᠲᠤᠪᠴᠢ&lt;/big&gt;}}) нь [[Чингис хаан|Чингис хаанаас]] эхлэн [[Лигдэн хаан]] хүртэлх үеийн Монголын түүхийг өгүүлдэг, Лувсанданзан гүүшийн бичсэн зохиол юм. Монголын түүхэнд Алтан товч нэртэй ахиад хоёр зохиол байдгийн эхнийх нь зохиогч тодорхойгүй Хураангуй Алтан товч, нөгөө нь Хавт Хасарын удмын Мэргэн гэгээний зохиосон Алтан товч. Иймээс андуурахаас сэргийлж '''&quot;Лу.Алтан товч&quot;''' гэж бичиж заншжээ. 

==Судлагдсан түүх==

=== Монголд судласан нь ===
[[17-р зуун|17-р зууны]] дунд үед байсан Монголын эрдэмтэн [[Гүүш Лувсанданзан]] ''&quot;Эртний хаадын үндэслэсэн төр ёсны зохиолыг товчлон хураасан Алтан Товч хэмээн оршвой&quot;'' гэсэн зохиолыг зохиож, [[Чингис хаан|Чингис хаанаас]] эхлэн [[Лигдэн хаан]] хүртэлх үеийг хамарчээ. Уг ном нь эрдэмтдийн дунд ''&quot;Лу.Алтан товч''&quot; хэмээн алдаршжээ. Алтан товчийн жинхэнэ эх болох хулсан үзгийн бичмэлийг [[1926]] онд судар бичгийн хүрээлэнгийн дарга [[Жамъян гүн]] [[Дорнод]] аймгийн [[Баянтүмэн хошуу|Баянтүмэн хошууны]] Еншээбүү отгийн тайж Дарь гэдэг хүнээс олж, хулсан үзгээр хуулан авснаар Лу Алтан товч нь Монголын түүх уран зохиолын ховор чухал судалгааны үнэт материал болж Монголч эрдэмтдийн анхаарлыг татжээ. 1937 онд Улаанбаатар хотод БНМАУ-ын ШУА-иас хоёр ботиор үсэг өрж хэвлүүлснийг Ж.Цэвээн гуайн оролцоогоор бүтсэн гэж үздэг. 
1957, 1990 онд хоёр удаа кирилл үсэгт хөрвүүлэн хэвлүүлснээс 1957 оных нь алдаа мадаг ихтэй, эрдэм шинжилгээний шаардлага хангахгүй тааруухан ном болсоныг 1990 онд алдааг нь засч, анхны эхийг гэрэл зургаар дахин хэвлүүлсэн нь дорвитой бүтээл болжээ. 

1998 онд эрдэмтэн О.Сүхбаатар Лу.&quot;Алтан Товч&quot;-ийг кирилл үсгээр буулгаж, оршил, зарим үгийн тайлбартайгаар &quot;Монголын уран зохиолын дээжис&quot; хэмээх 108 боть цувралын 49 дүгээр боть болгон хэвлүүлэв.

2006 онд МУИС-ын Монгол судлалын төвөөс Их Монгол Улсын 800 жилийн ойг тохиолдуулж, монголын сурвалж бичгийн цуврал 15 ботьд [[Шаравын Чоймаа|Ш.Чоймаа]] нарын эрдэмтэд хөрвүүлэн хэвлүүлжээ.

* 1995 онд Монгол Улсын Засгийн газрын Түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйлийн жагсаалтад бүртгэгдсэн.
* 2010 он Ази-Номхон далайн бүс нутгийн өвд бүртгэгдсэн.
* 2011 он ЮНЕСКО-ийн &quot;Дэлхийн Дурсамж&quot; хөтөлбөрийн олон улсын баримтат өвд бүртгэгдсэн.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Andromeda |title=Лу Алтан Товч |url=https://barimtatuv.mongoluv.mn/Mongolia-Documentary-Heritage/1 |access-date=2025-03-11 |website=www.example.com}}&lt;/ref&gt;

=== Гадаадад судласан нь ===
Жамьян гүнгийн хуулбарын нэг хувилбарыг францын монгол судлаач [[Поль Пеллио|Полл Пеллиод]] илгээсэн нь, түүнийг нас барсны дараа 1946 онд Францын Үндэсний номын санд хадгалсныг [[Игорь де Рацевилтц]] нарын эрдэмтэд гэрэл зурагт буулган судлах болжээ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=. |first=Лувсанданзан |title=Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |pages=10 |translator-last=Ш |translator-first=Чоймаа}}&lt;/ref&gt; Жамьян гүнгийн анхны хуулбарын хуудас бүр нь 39х14 см хэмжээтэй, нүүр бүрд 18 мөрөөр, хулсан үзгээр хичээнгүйлэн дарж бичсэн, 244 хуудастай байв.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

1932 онд ЗХУ-ын ШУА-ын Дорно дахин судлалын хүрээлэнд Алтан товчийг гэрэл зургаар хуулбарлаж, [[Жамсрангийн Цэвээн]] 1936 онд &quot;XVII зууны монгол сурвалж бичгүүд&quot; (&quot;Монгольские летописи XVII века&quot;) нэртэй бүтээлийн тавдугаар бүлэгт Алтан товч багтжээ.  1941 онд ЗХУ-ын эрдэмтэн [[Сергей Андреевич Козин|Сергей Козин]] Монголын Нууц Товчоотой таарах зарим бүлгийг нь орчуулан хэвлүүлсэн. Ингэхдээ энэ зохиолыг &quot;XVII зууны монголын бурханы шашны цэцэрхэгчид бээр хятад үсгээр галиглан бичсэн монгол сурвалж бичгийг сэргээх гэсэн бие даасан оролдлого юм&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=. |first=Лувсанданзан |title=Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |pages=14-15 |translator-last=Ш |translator-first=Чоймаа}}&lt;/ref&gt; гэж дүгнэж байв. 1952 онд АНУ-ын Харвардын их сургуулиас эрхлэн гаргасан &quot;Scripta Mongolica&quot; цувралын тэргүүн ботид 1937 оны Улаанбаатарын хэвлэлийг професор [[Фрэнсис Вүүдман Кливз]], проф.[[Антуан Мостер|Антуан Мостэрт]] томоохон удиртгал бичиж гэрэл зургаар хэвлэсэн.

Оросын монголч эрдэмтэн [[Нина Шастина]] 1973 онд Лу.&quot;Алтан Товч&quot;-ийг оросоор орчуулан зүүлт тайлбартайгаар &quot;XVII зууны он дарааллын бичиг Алтан товч&quot; хэмээх нэрээр хэвлүүлсэн. 

Академич [[Лайош Лигети]] 1974 онд Будапешт дэх Төв Азийн Хүрээлэнгийн архивт хадгалагдаж байсан гэрэл зургийн хуулбарыг ашиглаж &quot;''Histoire secréte des mongols. Texte en écriture ouigoure incorporé dans la chronique Altan tobči de Blo-bzan bstan-'jin''&quot; нэртэй Лу.&quot;Алтан Товч&quot;-ийн Нууц товчоотой таарах хэсгийг латин галигаар хэвлүүлжээ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=. |first=Лувсанданзан |title=Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |pages=17 |translator-last=Ш |translator-first=Чоймаа}}&lt;/ref&gt;

Өвөр монголын эрдэмтэн Лю-Жинь-Со 1979 онд хэвлүүлсэн &quot;Арван гурав-арван долдугаар зууны монголын туух бичлэг&quot; зэрэг номдоо Лу.&quot;Алтан Товч&quot;-ийг түүхийн ууднээс нягтлан судалсан.

1979 онд АНУ-ын эрдэмтэн Захчидсэцэн Лу.&quot;Алтан Товч&quot;-ийг хятад хэлээр хэсэгчлэн орчуулж, тайлбартайгаар Тайваньд хэвлүүлжээ. 1984 онд өвөр монголын эрдэмтэн Чойж 1952 оны гэрэл зургийн хэвлэлийг ашиглаж, дэлгэрэнгүй тайлбартай ном хэвлүүлсэн.

[[Антуан Мостер|Антуан Мостерт]] Алтан товчийн ач холбогдийг үнэлж:
:''&quot;Алтан товчид Нууц Товчоонд байдаг зүйлсээс гадна 12, 13-р зууны үеийн бусад түүхэн материал байна. Уг зохиол Монголын эртний түүхийг судлах материал болох төдийгүй асар их утга зохиолын материал билээ. Эртний уран зохиолд цөөн бус яруу сайхан бүтээлийг үлдээж хоцроосон гавьяа нь зөвхөн Алтан товчид бий&quot;''{{Citation needed}}
хэмээн онцлон тэмдэглэжээ. 

=== Зохиогдсон он, зохиогч ===
Уг номын зохиогч Лувсанданзан гүүшийн уг гарал, хэн байж болох тухай монгол, гадаадын олон түүхч эрдэмтэд дараах таван таамаглалыг дэвшүүлжээ. 

# [[Зүүн үзэмчин хошуу|Үзэмчин зүүн хошууны]] Цэвдэн бэйлийн гүүш Лувсанданзан&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=. |first=Лувсанданзан |title=Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |pages=7-9 |translator-last=Ш |translator-first=Чоймаа}}&lt;/ref&gt;
# [[Халхын Зая бандид хутагт|Халхын Зая бандидын]] шавь гүүш Лувсанданзан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
# [[Их Зуугийн чуулган|Их Зуугийн чуулганы]] [[Далад хошуу|Далад хошууны]] Дашчойлин хийдийн мэргэний эрхт лхазун Лувсанданзан лам&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
# [[Цахар гэвш Лувсанчүлтэм|Цахар гэвшид]] сахил өгсөн ачит номун хаан Лувсанданзан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
# &quot;Утайн гарчиг&quot;-ийг бичсэн гүүш Лувсанданзан&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Зохиогдсон хугацааг судласан эрдэмтэн бүр харилцан адилгүй тогтоохыг оролджээ. Хөдөөгийн Пэрлээ гуай 1634 он, Вилхелм Хайссиг 1651-1655 он, Антуан Мостер 1649-1736 он, Лю Жинсо 1628-1634 он, өвөрмонголын С.Цэцэнбилэг 1720 онд зохиосон байх гэсэн таамаг дэвшүүлсэн.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=. |first=Лувсанданзан |title=Алтан товч |publisher=Соёмбо принтинг |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |pages=5-6 |translator-last=Ш |translator-first=Чоймаа}}&lt;/ref&gt;

==Агуулга==
Алтан товчоонд [[Монголын Нууц Товчоо|Монголын нууц товчооны]] 282 зүйлээс 233 нь байдаг учраас &quot;Монголын нууц товчоо&quot;-ны монгол бичгээр үлдсэн нэгэн эх гэж үздэг. &quot;Монголын нууц товчоо&quot;-ны монгол бичгээр үлдсэн эх олдоогүй, зөвхөн ханз үсгээр монгол үгийг галиглан, хятад орчуулгыг хадсан Мин улсын эх нь өнөөгийн нууц товчооны эх сурвалж болсон юм. Үүнийг [[Бодлогот Баатар Цэнд Гүн|Цэнд гүн]] монгол хэлэнд орчуулж хуучин монгол бичгээр хөрвүүлэн, улмаар [[Цэндийн Дамдинсүрэн|Ц.Дамдинсүрэн]] гуай орчин цагийн монгол хэлнээ буулган олны хүртээл болгосон билээ.

&quot;Монголын нууц товчоо&quot;-ны 12 бүлгээс 6-р бүлгийн төгсгөл, 7,8-р бүлэг бүхлээрээ, 12-р бүлгийн төгсгөл нь &quot;Алтан товч&quot;-д байдаггүй байна. Мөн &quot;Монголын нууц товчоо&quot;-д байхгүй сонирхолтой мэдээ баримт, яруу найраг, аман зохиол, алдартай туульсын хэсэг ‘Алтан товч’-д нэлээд байдаг. Жишээлбэл: &quot;Монголын нууц товчоо&quot;-д Есүхэй баатрыг насан эцэслэхэд Тэмүүжиний гашуудсан тухай шүлэглэл байдаггүй бол &quot;Алтан товч&quot;-д энэ тухай тусгай шүлэг байдаг. Мөн өнчин хөвгүүн 9 өрлөгтэй сэцэлсэн тухай гээд &quot;Монголын нууц товчоо&quot;-д байдаггүй олон сонирхолтой мэдээг агуулсан үнэ цэнэтэй бүтээл юм. Юань гүрэн мөхөх үеийн Тогоонтөмөр хааны гашуудлын шүлэг гэх мэт өнөөгийн цаг үед биеэ даасан яруу найраг болон бидэнд танигдсан агуулгуудыг мөн багтаажээ. Мөн Лувсанданзан зохиогч өөрөө тухайн нийгмээ шүүмжилж байсан санал дүгнэлтүүдээ ч бас оруулсан байдаг юм. Төгсгөлийн 15, 16-р бүлгүүдэд Юань гүрний задрал болон Монголын хаадын тэмцэл, Батмөнх Даян Хааны удам судрыг өгүүлсэн түүхийг өгүүлсэн байдаг.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Мөн үзэх==
*[[Монголын Нууц Товчоо]]
*[[Монголын түүх]]

== Эшлэл ==

== Цахим холбоос ==
* ''[http://www.amnesty.mn Эмнести Интернейшнэл].''  [https://web.archive.org/web/20110902224233/http://www.amnesty.mn/files/aim/books/files/altan_tovch.pdf Алтан товчийн Монгол хэлний кирилл бичгээрх цахим эх]

[[Ангилал:Утга зохиолын бүтээл]]
[[Ангилал:Монголын утга зохиол]]
[[Ангилал:17-р зууны утга зохиол]]
[[Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг]]
[[Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол]]</text>
      <sha1>qe990zn8hjb8a61she46yhw55s657fr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фёдор Достоевский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7695</id>
    <revision>
      <id>870421</id>
      <parentid>862225</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79751" sha1="e2s9wnwhxuv356f9z06b8ar0w55bomq" xml:space="preserve">{{Инфобокс Зохиолч
| нэр                    = Фёдор Михайлович Достоевский
| зураг                  = Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg
| хэмжээ                 = 200px
| зургийн тайлбар        = Фёдор Михайлович Достоевскийн хөрөг.&lt;br /&gt; Зураач Василий Перов. 1872 он. [[Москва]]. [[Третьяковын уран зургийн галерей|Третьяковын галерей]].  
| жинхэнэ нэр            = Фёдор Михайлович Достоевский
| нууц нэр               = 
| жинхэнэ нэр            = 
| төрсөн огноо           = 1821 оны 11 дүгээр сарын 11 
| төрсөн газар           = [[Москва]], Оросын эзэнт улс
| нас барсан огноо       = 1881 оны 2 сарын 9 
| нас барсан газар       = [[Санкт-Петербург]], Оросын эзэнт улс
| мэргэжил               = 
| гарал үүсэл            = орос
| яс үндэс               = 
| иргэний харъяалал      = [[Оросын Хаант Улс|Оросын эзэнт улс]] 
| боловсрол              = инженерийн дээд
| төрөл                  = [[Роман|роман]], [[Тууж|тууж]], [[Өгүүллэг|өгүүллэг]], шүүмж, орчуулга
| субъект                = 
| урсгал                 = реализм
| хамтрагч               = 
| залгамжлагч            = 
| шагналууд              = 
| гарын үсэг             = Fyodor Dostoyevsky Signature.svg
| вэбсайт                =  
}}

'''Фёдор Достоевский''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Фёдор Михайлович Достоевский'', 1821 оны 11 сарын 11 &lt;sub&gt;[хуучнаар 10 сарын 30]&lt;/sub&gt; [[Москва]]; † 1881 оны 2 сарын 9 &lt;sub&gt;[хуучнаар 1 сарын 28]&lt;/sub&gt; [[Санкт-Петербург]]) нь [[Орос]]ын зохиолч, сэтгэгч, философич, нийтлэлч, сэтгүүлч. 1887 оноос [[Санкт-Петербург|Петербургийн]] ШУА-ийн сурвалжлагч гишүүн. 

Оросын реалист утга зохиолд томоохон шинэчлэл хийсэн нь амьд ахуйдаа тухайн цаг үеийнхнээсээ зохих үнэлгээ аваагүй юм. Харин таалал төгссөн хойноо Оросын утга зохиолын сонгодог зохиолч хэмээн үнэлэгдсэн төдийгүй зохиол туурвил нь дэлхийн утга зохиолд, тэр дундаа [[Нобелийн шагнал|Нобелийн шагналт]] олон зохиолчийн бүтээлд жинтэй нөлөөлсөн бөгөөд [[Экзистенциализм|экзистенциализм]], [[Фрейдизм|фрейдизмийг]] бүрэлдэн тогтоход ч зохих нөлөө үзүүлсэн гэж үздэг&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://britannica.com/biography/Fyodor-Dostoyevsky|title= Fyodor Dostoyevsky|author= Morson, Gary Saul|publisher= Encyclopædia Britannica, Inc|accessdate= 2015-09-12|lang= en}}&lt;/ref&gt;. Хамгийн гол бүтээлүүд болох “[[Гэм зэм]]” (1866), “Карамазовын хөвүүд” (1880), “[[Солиот (роман)|Солиот]]” (1869), “[[Албингууд]]” (1872)-аас гадна таван роман, 30 шахам тууж, өгүүллэг болон бусад өдий төдий бүтээл туурвижээ. Түүний бүтээлүүд дэлхийн 170 гаруй хэлнээ орчуулагдсан төдийгүй олон зохиолоор нь [[Кино|кино]], жүжиг, бүжгэн жүжиг, [[Дуурь|дуурь]] тавигдсан. 

[[Монгол хэл]]нээ 1956 оноос хойш өнөөг хүртэл түүний 20 шахам роман, тууж, өгүүллэг орчуулагдан гарчээ. 

==Удам угсаа. Бага нас (1821—1837)==
===Достоевскийнхон===
[[Файл:POL COA Dostojewski.svg|thumb|right|150px|Достоевскийнхны удмын сүлд]]
Достоевскийнхны дээд удам нь 1506 онд одоогийн [[Беларусь|Беларусийн]] Брест мужийн Пинск хотын ойролцоо “Достоево” хэмээх эдлэнг бояр Данила Иванович Иртищев (Ртищев, Ртищевич, Иртищевич, Артищевич) шагнал болгож авсан гэдэг &lt;ref&gt;Dominique Arban, ''Dostoïevski'', Seuil, 1995, p. 5&lt;/ref&gt;. Нутгийнхны ярьдгаар “Достоево” гэдэг нь хаан эзний шадар албат гэсэн утгатай [[Польш хэл|польш хэлний]]  «dostoinik» гэдэг үгнээс үүссэн гэнэ {{sfn|Волгин|2012|с=15}}. Беларусийн Брест мужид Достоево нэртэй тосгон одоо ч бий {{sfn|Сараскина|2013|с=22—23}}. Данила Иванович Иртищевийн дээд удам нь 1389 онд [[Алтан Орд|Алтан ордоос]] ирж, Москвагийн ван Доны Дмитрийгаас [[Үнэн алдартны шашин]]&lt;nowiki/&gt;ы загалмай хүртсэн Аслан Челеби Мурза гэж зарим судлаачид үздэг юм. Түүний хүүг &quot;Широкий рот&quot; ([[Монгол хэл|монгол]]. ''Өргөн амтай'') гэдэг байснаас Ртишевийнхэн үүссэн бөгөөд тэдний удмын сүлдэнд хавирган сар, зургаан талт од, зэвсэг агссан хоёр татар хүн байдаг нь орос бус угсаа гарлыг нь илтгэж буй хэрэг ажээ {{sfn|Волгин|2012|с=17—18}}{{sfn|Сараскина|2013|с=22—23}}.

===Эцэг эх===
{{double image|left|Mikhail Andreyevich Dostoyevsky.jpg|130|Maria Fyodorovna Dostoyevskaya.jpg|130|Зохиолчийн эцэг Михаил Андреевич|Эх Мария Фёдоровна}}
Зохиолчийн эцэг Михаил Андреевич Достоевский 1789 онд одоогийн [[Украин]] улсын [[Винница муж]]ид буй Войтовцы тосгонд төржээ{{sfn|Сараскина|2013|с=36}}. 1809 онд Оросын [[I Александр|I]] [[I Александр|Александр]] Эзэн хааны анагаах-мэс заслын академид шашны сургуулиудаас нэмэлтээр 120 хүн элсүүлэх зарлигт багтаж шалгалтаа сайн өгөөд тус академийн Москвагийн салбарт 1809 онд элсч улсын тэтгэлэгээр сурчээ{{sfn|Сараскина|2013|с=39}}. Михаил Достоевский 1812 оны Оросын Эх орны дайнд цэргийн эмчээр яваад{{sfn|Сараскина|2013|с=43}} түүнээс хойш энэ салбартаа ажиллаж байжээ. 1818 онд Москвагийн цэргийн эмнэлэгт ажиллаж байхдаа{{sfn|Сараскина|2013|с=46}} Калугийн губернээс гаралтай, гуравдугаар дэсийн худалдаачин Фёдор Тимофеевич Нечаевын охин Мария Нечаеватай танилцаж гэрлсэн байна{{sfn|Сараскина|2013|с=47—48}}. Охины эцгийн цэмбэний наймаа цэцэглэж байхад [[Наполеон I Бонапарт|Наполеон]] Орост дайлаар ирснээр эцэг Нечаев дампуурчээ. Мариягийн эгч Александра нэгдүгээр дэсийн худалдаачин Александр Куманины эхнэр байсан бөгөөд хожим нь зохиолчийг хүмүүжүүлэхэд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн гэдэг{{sfn|Сараскина|2013|с=50}}. Михаил Достоевский, Мария Нечаева нар 1820 оны 1-р сарын 14-нд Москвагийн цэргийн эмнэлгийн сүмд гэрлэсэн ажээ{{sfn|Сараскина|2013|с=48}}. Тэр оныхоо сүүлээр, ууган хүү Михаил төрсний дараа эцэг нь цэргийн албанаас халагдаж, Мариинскийн ядуусын эмнэлэгт ажилд оржээ{{sfn|Сараскина|2013|с=51}}. “Хийсэн ажилд нь таарахгүй, нэг айл байтугай нэг хүн амь зуухад хүрэлцэхээргүй бага цалинтай{{sfn|Сараскина|2013|с=52}}” ажилд орж, шинэ газар нүүж ирээд нэг жил болоогүй байхад тэднийх бүл нэмэх нь тодорхой болжээ{{sfn|Сараскина|2013|с=56}}.

===Москвад===
[[Файл:Wki Dostoyevsky Street 2 Moscow Mariinsky Hospital.jpg|250px|thumb|right|Мариинскийн ядуусын эмнэлэг]]
Фёдор Михайлович Достоевский 1821 оны 11-р сарын 11-нд Москва хотын Новая Божедомка гудамжинд (одоо Достоевскийн гудамж) дахь Мариинскийн ([[I Павел]] хааны хатан Мария Фёдоровнагийн хөрөнгөөр барьсан) ядуусын эмнэлгийн баруун жигүүрт мэндэлжээ. Хүүг эхийнх нь эцэг, худалдаачин Фёдор Тимофеевич Нечаевын дурсгалд зориулж Фёдор гэж нэрлэсэн гэж намтарчид үздэг {{sfn|Сараскина|2013|с=56}}{{sfn|Якубович|1999|с=14}}. Бага дүү Андрей Достоевскийн дуртгалд бичсэнээр тэндий багачууд “Галт шувуу”, “Алёша Попович”, “Хөх сахалт”, “Мянга нэгэн шөнийн үлгэр” болон бусад олон үлгэр домгийг сонсож өсчээ. Улаан өндөгний баяраар Москвагийн Новинскийн сүм тойрч гардаг ард нийтийн зугаалгад оролцож, зун нь Марьина роща руу салхинд гарч, бүтэн сайн, баярын өдрүүдээр эмнэлгийн сүмд мөргөл үйлддэг байжээ{{sfn|Сараскина|2013|с=56}}{{sfn|Якубович|1999|с=14}}.

===Ном үзэж эхэлсэн нь. Даровое эдлэн=== 
Зохиогч хожмын дурсамж, дуртгалууддаа эцэг эхийгээ “Нэгэн хэвийн байдлаас ангижрахыг чармайдаг дэвшилтэт хүмүүс байсан” гэж бичжээ{{sfn|Сараскина|2013|с=66}}. Гэрийн хүүхэд асрагч Алёна Фроловна түүнийг гурван настай байхаас нь үлгэр домог уншиж сургасан{{sfn|Leatherbarrow|2002|p=23}}  бөгөөд зохиолч хожим нь энэ хүний талаар сайн сайнаар дурссан байдаг. Дөрвөн настайд эх нь бичиг үсэг сургахын тулд [[Библи]] судар уншиж өгдөг байжээ. Эцэг эх нь хүүхдүүдээ багаас нь [[Николай Михайлович Карамзин|Николай Карамзин]], [[Александр Сергеевич Пушкин|Александр Пушкин]], Г.Державин, А.Радклифф, [[Фридрих фон Шиллер|Фридрих Шиллер]], [[Иоханн Вольфганг фон Гёте|Иоханн Гётэ]], [[Мигель Сервантес|Мигель Сервантэс]], [[Вальтер Скотт]] болон [[Хомер|Хомерийн]] зохиолуудтай танилцуулдаг байжээ {{sfn|Kjetsaa|1989|pp=6–11}}{{sfn|Frank|1979|pp=23–54}}. 1827 оны зун эцэг Михаил Достоевский угсаа залгамжлах тайж цол хүртсэнээр тэднийх хувьдаа газар эзэмших эрхтэй болсон байна. 1831 онд Михаил Андреевич хураасан бага сага мөнгөн дээрээ зээл нэмж аваад Москвагаас 150 километрт [[Тула]] губернийн нутагт Даровое хэмээх гацааг 30 мянган рублиэр худалдан авчээ. Ингэснээр хүүхдүүд нь Оросын хөдөөгийн амьдралтай анх удаа танилцсан байна. Эндээс үлдсэн сэтгэгдэл нь зохиолчийн “Ядуу хүмүүс”, “Албингууд” романуудад тусгалаа олсон байна{{sfn|Сараскина|2013|с=74}}{{sfn|Якубович|1999|с=23}}. Эдлэн газартай болсны дараа жил эцэг нь ууган хөвүүд Михаил, Фёдор хоёртоо ном сургаж эхэлсэн гэдэг. Анх Москвагийн их сургуулийн дэргэдэх язгууртны хүүхдийн сургуульд элсүүлэх гэсэн боловч тус сургууль нь гимназ болжээ. Гимназид хүүхдүүдэд гар хүрдэг байсан учраас эцэг нь хүүхдүүдээ сургуулиас гаргасан байна {{sfn|Якубович|1999|с=24}}. Зохиолчийн эцэг яаруу түргэн, амархан дүрсхийдэг, хатуу шаардлагатай хүн боловч хүүхдүүддээ туйлын зөөлөн ханддаг, хүүхдэд гар хүрэхийг цээрлэдэг хүн байжээ{{sfn|Сараскина|2013|с=68}}. Тэрбээр гэрийн багш хөлсөлж ах дүү хоёрт шашны сургаал, [[Орос хэл|орос хэл]], хэл бичиг, тоо бодлого, улмаар [[Франц хэл|франц]], [[Латин хэл|латин хэл]] заалгадаг байжээ.

===Чермакийн сургууль. Эх нь нас барав.===
1834 оны 9-р сард ах дүү Михаил, Фёдор хоёр Москвагийн шилдэг хувийн сургуулиудын нэг болох Л.И.Чермакийн сургуульд элсэн оров. Өндөр төлбөртэй, хатуу дэг журамтай сургууль бөгөөд сурагчид өглөө 6 цагт босч, орой 10 цагт унтталаа хичээл хийж зөвхөн амралтын өдрөөр л гэртээ харьдаг байжээ. Сургуульд [[Математик|тоо бодлого]], [[Газарзүй|газарзүй]], [[Түүх|түүх]], [[Физик|физик]], логик, орос, [[Грек хэл|грек]], [[Латин хэл|латин]], [[Герман хэл|герман]], [[Англи хэл|англи]], [[франц хэл]], цэвэр бичлэг, дүрслэх урлаг, бүжиг заадаг байв {{sfn|Сараскина|2013|с=70}}{{sfn|Якубович|1999|с=28—29}}. Хамт сурч байсан хүүхдүүд нь хожим дурсахдаа ирээдүйн их зохиолчийг “Шаргал үстэй, туранхай цагаан хүүхэд бөгөөд үргэлж нухацтай, байнга бодлогширч явдаг байсан. Тоглож наадах нь барагтай, чөлөө цаг гарвал ном шагайж суудаг, эсвэл ахлах ангийн хүүхдүүдтэй юм ярьдаг” гэсэн бий. Орос хэлний багш Николай Иванович Билевич нь [[Николай Гоголь|Николай Гогольтой]] ойролцоо сурч байсан, утга зохиолын дугуйланд явдаг, шүлэг бичдэг, германы яруу найрагч [[Фридрих фон Шиллер|Фриприх Шиллерийг]] орчуулдаг хүн байсан бөгөөд Фёдор Достоевский чухам түүний нөлөөгөөр зохиолч болох тухай бодож эхэлсэн байх гэж намтарчид таамаглаж үздэг{{sfn|Сараскина|2013|с=70—71}}{{sfn|Якубович|1999|с=35}}. 1835 оноос Достоевскийнх “Библиотека для чтения” хэмээх сэтгүүлийг захиалан унших болсноор ирээдүйн зохиолч А.Пушкины “Гилбэрийн хатан”, [[Оноре де Бальзак|Оноре де Бальзакийн]] “Эцэг Горио” болон [[Виктор Гюго]], [[Жорж Санд]], Э.Скриб нарын зэрэг тухайн үеийн шинэ, шилдэг зохиолуудтай танилцжээ{{sfn|Якубович|1999|с=34}}. 1835 оны 4-р сард эх нь бага хүүхдүүдээ авч Даровое эдлэндээ очив. [[Сүрьеэ]] өвчтэй эхийн бие муудсан тухай чухам тэр үед мэдсэн бөгөөд 6-р сард амаржиж охин төрүүлснийх нь дараа өвчин улам даамжирчээ. Улмаар эх нь засал авахгүй байсаар 1837 оны 2-р сард, 36 настайдаа бие барсан байна. 

== Залуу нас==
[[Файл:Saint Michael's Castle in St. Petersburg in the 19th century.jpg|thumb|200px|Эзэн хааны инженерийн сургууль]]
Фёдор Достоевскийг 16 нас хүрдэг жил буюу 1837 оны 5-р сард эцэг нь ахтай нь хамт Эзэн хааны инженерийн сургуульд элсэхэд бэлтгүүлэхээр Петербургт авч очив. Ах дүү хоёр хоёул зохиолч болох хүсэлтэй боловч эцэг нь энэ ажлыг ирээдүйгүй хэмээн голж, амьдралын баталгаатайгаар нь хоёр хүүгээ инженер мэргэжилтэй болгохоор санаа шулуудсан байжээ. Достоевский хожим “Зохиолчийн тэмдэглэл”-дээ Петербург орох замд ах дүү хоёр “Яруу найраг, яруу найрагчдаас өөр бодох санах юмгүй”, өөрөө “[[Венец|Венецийн]] тухай роман толгойдоо зогсоо зайгүй бичиж явсан&quot; хэмээн дурссан бий &lt;ref&gt;[[s:Дневник писателя. 1876 год (Достоевский)/Январь/ГЛАВА ТРЕТЬЯ I|Достоевский Ф. М. «Дневник писателя». 1876 год. Январь. Гл. 3. § 1]]&lt;/ref&gt;.   

Тэрбээр хичээлдээ туйлын дургүй, чөлөөт цагаараа [[Хомер|Хомэр]], П.Корнель, Ж.Расин, [[Оноре де Бальзак|О.Бальзак]], [[Виктор Гюго|В.Гюго]],  [[Иоханн Вольфганг фон Гёте|И.Гётэ]], Э.Гофман, Ф.Шиллер, [[Уильям Шекспир|Шекспир]], [[Жорж Гордон Байрон|Ж.Байрон]], Оросын зохиолчдоос Г.Державин, [[Михаил Лермонтов|М.Лермонтов]], [[Николай Гоголь|Н.Гоголийг]] зогсоо зайгүй уншдаг, А.Пушкины бараг бүх зохиолыг цээжээр мэддэг байв. Оросын газарзүйч П.Семёнов-Тян-Шанский бичихдээ &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Semenov-Tyan-Shansky/|title= Семенов-Тянь-Шанский Петр Петрович|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-13}}&lt;/ref&gt; Достоевскийг “Тухайн үеийн Оросын аль ч зохиолчоос толгой илүү боловсролтой, тэр бүү хэл Гоголийг ч давна” {{sfn|Семёнов-Тян-Шанский|1917|с=194—215}} гэжээ. 1843 онд Фёдор Достоевский сургуулиа дүүргээд Петербургийн цэргийн инженерийн ангид түрүүч цолтой хуваарилагдав. Гэвч уран зохиолын мөр хөөхөөр эргэлт буцалтгүй шийдсэн тул 1844 оны 9-р сард өргөдлөө өгч цэргийн албанаас халагджээ.

== Анхны зохиол, Петрашевскийн дугуйлан ==
[[Файл:Trutovsky 004.jpg|thumb|180px|left|upright|Достоевский 26 насандаа. К.Трутовскийн зурсан зураг. 1847 он. Уран зохиолын улсын музей.]]Ф.Достоевский цэргийн инженерийн сургуульд байхдаа “Мария Стюарт”, “Борис Годунов” гэж хоёр зохиол бичиж эхлүүлсэн бөгөөд ахдаа уншиж өгч байжээ&lt;ref name=&quot;РБС&quot;&gt;{{ВТ-РБС|Достоевский, Федор Михайлович|[[Бороздин, Александр Корнилиевич|Бороздин А. К.]]}}&lt;/ref&gt;. 1844 онд ахдаа илгээсэн захидалдаа “Янкель жүүд” гэж зохиол бичсэн тухайгаа өгүүлж байв. Эдгээр зохиол хадгалагдаж үлдсэнгүй{{sfn|ПСС в 30 т.|1972—1990|loc=том 28 (I)|с=86}}. 
1844 онд Эжен Сюгийн “Матильда”, дараа нь Жорж Сандын “Альдинийн сүүлчийн эмэгтэй” романуудыг орчуулахын зэрэгцээ “Ядуу хүмүүс” зохиолоо бичиж эхлэв&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/lifetime/poor_people/|title= Бедные люди|author= [[Белов, Сергей Владимирович|Белов С. В.]], Щенников Г. К.|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-04}}&lt;/ref&gt;.  Мөн хэд хэдэн өгүүллэг бичиж эхэлсэн боловч дуусгасангүй. [[Оноре де Бальзак|О.Бальзакийн]] “Эжен Грандэ” романыг орос хэлнээ анх орчуулав&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/lifetime/grandet/|title= Евгения Гранде (Бальзак)|author={{nobr|Владимирцев В. П}}|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2015-09-12}}&lt;/ref&gt;. 1845 оны 5-р сарын сүүлээр анхны зохиол болох “Ядуу хүмүүс” романаа бичиж дуусгав. Гар бичмэлтэй нь эхлээд Н.Некрасов, дараа нь В.Белинский танилцаад өндөр үнэлжээ&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Belinsky_V_G/|title= Белинский Виссарион Григорьевич|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate = 2016-01-13}}&lt;/ref&gt;. Улмаар [[Виссарион Белинский|Виссарион Белинскийн]] дугуйланд шууд элсэж, шинэ зохиолчийн нэр анхны романаа хэвлэгдэхээс өмнө олонд түгэв. 1846 оны хавар сэтгүүлч, орчуулагч [[Михаил Петрашевский|М.Петрашевскийтай]] танилцсанаар, гэрт нь долоо хоног тутам болдог сэхээтнүүдийн уулзалтад очдог болжээ. Уулзалт буюу дугуйланд тогтмол ирдэг хүмүүс хэвлэн нийтлэх эрх чөлөө, шүүхийн шинэтгэл, хамжлагыг халах асуудлаар ярилцдаг байв. Дугуйланд тэрбээр хаант засгаас хуулиар хориглосон &quot;Гогольд бичсэн Белинскийн захидал&quot; гэдгийг хэд хэдэн удаа уншиж байжээ&lt;ref name=&quot;РБС&quot; /&gt;. Өөрийгөө коммунист гэдэг Н.Спешнев гэгч хүн дугуйланд ирдэг хүмүүсээс харьцангуй радикал үзэлтэй долоон хүнийг толгойлон 1848 оны намар тусдаа нууц нийгэмлэг байгуулжээ. Нууц нийгэмлэгийн зорилго нь хууль бус хэвлэх үйлдвэр байгуулах, Орос улсад төрийн эргэлт зохион байгуулах явдал байв{{sfn|Фридлендер|1956|с=13}}. Достоевский энэ нийгэмлэгийн гишүүн болсон бөгөөд &quot;Цагаан шөнө&quot; тууж нь хэвлэгдсэний дараахан буюу 1849 оны дөрөвдүгээр сарын 23-ны өглөө Петрашевскийн дугуйлангийн бусад олон гишүүний хамтаар баривчлагдаж улмаар найман сар хорих ял заагдан Петропавловскийн цайз дахь шоронд хүргэгдэв{{sfn|Орнатская, Туниманов|1992|с=}}. Энэ хүртэлх хугацаанд тэрбээр хэд хэдэн өгүүллэг, цуврал шог найруулал, &quot;Цагаан шөнө&quot; тэргүүтэй гурван тууж бичсэн бөгөөд &quot;Ядуу хүмүүс&quot;-ээс гадна &quot;Неточка Незванова&quot; хэмээх роман бичсэн нь хараахан дуусаагүй, хожим нь тууж болгон өөрчилж гүйцээгээд 1866 онд хэвлүүлсэн билээ&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/lifetime/netochka/|title= Неточка Незванова|author= [[Загидуллина, Марина Викторовна|Загидуллина М. В.]]|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-04}}&lt;/ref&gt;. Уран бүтээлийн энэ үеийнх нь хамгийн шилдэг туурвил нь &quot;Ядуу хүмүүс&quot; роман юм{{sfn|Фридлендер|1956|с=14}}.

== Цөллөгт ==
[[File:Dostoyevsky New Testament.PNG|thumb|left|[[Сибирь|Сибирийн]] цөллөгт Достоевскийн өвөртөлж явсан Евангели судар.]]
[[Файл:Valikhanov.jpg|thumb|200px|Чокан Валихановын хамт. Семипалатинск хот, 1858 он.]]
Достоевский хэдийгээр гэм буруугаа хүлээгээгүй боловч шүүх түүнийг &quot;шашин, төрийн эсрэг Белинскийн хорт захидлыг түгээн дэлгэрүүлсэн явдлыг мэдүүлээгүйгээр үл барам бусдад уншиж сонсгосон ялт&quot;{{sfn|ПСС в 30 т.|1972—1990|loc=том 18|с=363}}, улмаар &quot;хамгийн гол гэмт хэрэгтний нэг&quot;&lt;ref name=&quot;rianb&quot;&gt;{{cite web|url=http://ria.ru/history/20081111/154788569.html|title=11 ноября|date=2008-11-11|work=День в истории|publisher=РИА Новости|accessdate=2012-05-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/68fVS5ok4?url=http://ria.ru/history/20081111/154788569.html|archivedate=2012-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|автор= [[Бельчиков, Николай Фёдорович|Бельчиков Н. Ф.]]|заглавие= Достоевский в процессе петрашевцев|издание= 2-е|место= М.|издательство= Изд-во АН СССР|год= 1971|страницы= 48|страниц= 293}}&lt;/ref&gt; хэмээн үзэж 1849 оны 11 дүгээр сарын 13-ны өдөр &quot;бүх хөрөнгийг хурааж, буудан алах ял&quot; оноов{{sfn|Якубович, Орнатская|1993|loc=1849. Ноября до 13}}. Мөн сарын 19-нд дээд шатны шүүх түүний ялыг хөнгөлж, найман жил цөллөгт хүнд хөдөлмөр албадан эрхлүүлэх болгожээ{{sfn|Якубович, Орнатская|1993|loc=1849. Ноября 19}}. Харин 11-р сарын сүүлээр II Николай хаан Петрашевскийн дугуйлангийн ялтнуудад өршөөл үзүүлснээр, Достоевскийд дөрвөн жил хүнд хөдөлмөр эрхлүүлээд шууд цэрэгт хөөх ял оноосон байна{{sfn|Якубович, Орнатская|1993|loc=1849. Ноября конец}}. 1850 оны 1-р сард, ял эдлэх газар хүргэгдэх замдаа [[Тобольск]] хотод 10 гаруй хонох завсар Петрашевскийн дугуйлангийн нэр бүхий ялтнуудын гэр бүлийн хүмүүс түүнийг цөлөгдөж яваа бусад нөхөдтэй нь уулзуулсан бөгөөд хүн бүрт, хавтсанд нь 10 рубль нууж оёсон Евангели судар өгчээ&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/biography/evangelie/|title= Евангелие Достоевского|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2015-12-28}}&lt;/ref&gt;. Достоевский энэ судрыг насан туршдаа биеэс салгалгүй нандигнан хадгалсан гэдэг.
[[Файл:Dostoevsky House in Semey.JPG|right|200px|thumb| 1857-1859 онд Семипалатинск хотод сууж байсан байшин нь.]]
[[Омск]]ийн цөллөгт Достоевский дөрвөн жил болжээ. XIX зууны Оросын зохиолчдоос цөллөгийн хүнд бэрхийг амссан хүн түүнээс гадна цорын ганц байсан нь [[Николай Чернышевский]] юм. Достоевскийн унаж татдаг өвчтэйг тодорхойлсон эмнэлгийн анхны дүгнэлт чухам энэ цөллөгийн үед гарчээ&lt;ref&gt;{{книга|автор= [[Мочульский, Константин Васильевич|Мочульский К. В.]]|заглавие= Достоевский. Жизнь и творчество|оригинал= |место= |издательство= ИМКА Пресс|год = 1947|страницы= 123|страниц= 539|isbn=5518075111|ref= Мочульский К. В.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|автор= Достоевский Ф. М.|заглавие= Собрание сочинений в десяти томах|ответственный= Под общей редакцией Л. П. Гроссмана, А. С. Долинина, В. В. Ермилова, В. Я. Кирпотина, В. С. Нечаевой, Б. С. Рюрикова|место= М.|издательство= ГИХЛ|год= 1956—1958|том= 10|страницы= 565}}&lt;/ref&gt;. Цөллөгөөс суллагдаад Омск хотод сар гаруй байхдаа тэрбээр Казахын алдарт аялагч, угсаатны зүйч [[Чокан Валиханов|Чокан Валихановтой]] танилцаж нөхөрлөжээ&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Valikhanov_Ch_Ch/|title= Валиханов Чокан Чингисович|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-04}}&lt;/ref&gt;. 1854 оны 2-р сард Достоевский [[Семипалатинск]] хот дахь Сибирийн хилийн цэргийн VII батальонд томилогдож ирэв. Хавар нь тэрбээр орон нутгийн захиргааны түшмэл А.Исаевын гэргий Мария Дмитриевна Исаеватай танилцаж, уулздаг болжээ. А.Исаев нь архичин хүн байсан бөгөөд зун нь зэргэлдээ Кузнецк хотод буурчийн газрын хянан байцаагчаар томилогдож очоод&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор= Павел Косенко|заглавие= Иртыш и Нева|место= Алма-Ата|издательство= Жазушы|год= 1971|страницы= 31—44, 82}}&lt;/ref&gt; өвчний улмаас дараа жил нь бие барав{{sfn|Анри Труайя|2005|name=ReferenceA}}. 1856 оны 8-р сард [[II Александр]] хаан ширээнд суугаад Петрашевскийн дугуйлангийнханд өршөөл үзүүлэхийн сацуу Фёдор Достоевскийг бүрэн засарч хүмүүжтэл нь нууцаар хянаж байхыг тушаажээ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Мөн оны 10-р сард түүнд түрүүч цол олгов. 1857 оны 2-р сард Достоевский Мария Исаеватай гэрлэж, Кузнецк хотын үнэн алдартны сүмд ёсолжээ&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Dostoevskaya_M_D/|title= Достоевская (Констант, в 1-м браке Исаева) Мария Дмитриевна|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate=2015-09-13}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;dostoevsky.libnvkz.ru Сайт — Достоевский и Кузнецк&lt;/ref&gt;. 1857 оны 4-р сарын 17-нд эзэн хааны зарлиг гарч Петрашевскийн дугуйлангийн гишүүдийг ялаас бүрмөсөн хэлтрүүлсэн төдийгүй хэвлэн нийтлэх эрхийг нь сэргээжээ. Цөллөг, цэргийн албаны энэ хэдэн жилд Достоевский чин сүсэгт хүмүүн болж өөрчлөгдсөн бөгөөд үлдсэн бүхий л амьдралынхаа туршид гагцхүү Есүс Христосыг оройн дээдэд барьж шүтсэн билээ. Цөллөгийн дараа “Өчүүхэн баатар” (Маленький герой) өгүүллэг&lt;ref name=&quot;РБС&quot; /&gt;, улмаар 1859 онд “Нагац ахын зүүд” (Дядюшкин сон)&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/lifetime/dream/|title= Дядюшкин сон|author= Владимирцев В. П.|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-04}}&lt;/ref&gt;, “Степанчиково тосгон, түүний оршин суугчид” (Село Степанчиково и его обитатели) туужууд нь хэвлэгджээ&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/lifetime/stepanchikovo/|title= Село Степанчиково и его обитатели|author= Семыкина Р. С.|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-04}}&lt;/ref&gt;.

==Цөллөгийн дараа==
[[Файл:Dostoevskij 1863.jpg|thumb|left|180px|Достоевский 1863 онд.]]
[[Файл:АпСуслова.jpg|thumb|180px|Апполинария Суслова]]
1859 оны 6-р сард Достоевский [[Тверь]] хотод очих зөвшөөрөл олж авсан{{sfn|Якубович, Орнатская|1993|loc=1859. Июня 30}} бөгөөд хоёр сарын дараа тэрбээр эхнэр, өргөмөл хүү хоёрын хамтаар Петербург хотод хүрэлцэн очив{{sfn|Якубович, Орнатская|1993|loc=1859. Декабря 20 (?)}}. Гэвч цагдаагийн газраас түүнийг нууцаар хянан харгалзах явдал 1870-аад он хүртэл үргэлжилсэн юм{{sfn|Якубович, Орнатская|1995|loc=1875. Июля 9}}. 

1860 онд Достоевскийн зохиолын түүвэр хоёр ботиор хэвлэгдэн гарав&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/lifetime/1860/|title= Сочинения Ф.М. Достоевского (1860)|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-04}}&lt;/ref&gt;. “Үхэнш байшингаас хийсэн тэмдэглэл” нь түүнийг их утга зохиолд эргэн ирснийг нотлон харуулсан явдал болов&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/lifetime/dhouse/|title= Записки из Мертвого дома|author= Владимирцев В. П., Акелькина Е. А.|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-04}}&lt;/ref&gt;. Утга зохиол судлаачид төрөл зүйлийг нь өнөө хэр яв цав тодорхойлж чадаагүй энэ шинэлэг бүтээлийг нь Оросын уншигчид гойд талархан хүлээж авчээ. А.И.Герцен зохиолчийг [[Данте Алигери|Дантетэй]] зүйрлэж{{sfn|Фридлендер|1956|с=46}}, энэ зохиолыг англи хэлнээ орчуулахаар оролдсон боловч адармаатай хэв маягаас нь болж хараахан бүрэн гүйцэд хийж чадсангүй.

1861 онд Достоевский ах Михаилдаа улс төр-утга зохиолын хувийн “Время” сэтгүүл гаргахад нь хамжилцав. 1863 онд сэтгүүл хаагдсаны дараа мөн хамтаар “Эпоха” хэмээх сэтгүүл гаргаж эхлэв. “Үхэнш байшингаас хийсэн тэмдэглэл”, “Газар доороос бичсэн тэмдэглэл” зэрэг хэд хэдэн зохиол нь энэ сэтгүүлд нийтлэгджээ.  

1862 оны зун Достоевский анх удаа хилийн чанадад гарч, [[Герман]], [[Франц]], [[Англи]], [[Швейцар]], [[Итали]], [[Австри]] улсуудаар явав{{sfn|Якубович, Орнатская|1993|loc=1862 год. Июня 12}}. Германы рашаан сувиллын газарт биеэ эмчлүүлэх зорилготой явсан боловч [[Баден-Баден|Баден-Баденд]] байхдаа мөрийтэй тоглоомд автаж, мөнгөөр байнга гачигдах болжээ. 1863 онд Европт хоёр дахь удаагаа очихдоо Аполлинария Суслова хэмээх залуу эмэгтэйтэй холбоотой болов&lt;ref&gt;{{публикация|книга|автор= Брусовани М. И., Гальперина Р. Г.|часть= Заграничные путешествия Ф.М. Достоевского 1862 и 1863 гг.|заглавие= Достоевский. Материалы и исследования|ссылка= |ответственный= Редактор [[Фридлендер, Георгий Михайлович|Г. М. Фридлендер]]|место= Л.|издательство= Наука|год= 1988|том= 8|страницы= 288—292 |ref= Брусовани, Гальперина}}&lt;/ref&gt;. А.Сусловад өгсөн хайр сэтгэл, мөрийтэй тоглоомд толгойгоо мэдүүлсэн нь “Тоглоомчин” (Игрок) романд нь тусгалаа олсон бий{{sfn|Достоевская А. Г.|1987|с=443}}. Достоевский Баден-Баден, [[Висбаден]], [[Хамбург]] хотуудад 1862, 1863, 1865, 1867, 1870, 1871 онд казинод тоглож байсан бөгөөд сүүлчийн удаа 1871 оны 4-р сарын 16-нд Висбаденд тоглоод, мөрийтэй тоглоомыг гэнэгт хаяжээ{{sfn|Якубович, Орнатская|1994|loc=1871 год. Апреля 16}}.  

1864 онд Ф.Достоевскийн эхнэр, ах нар нь ар араасаа нас баржээ.

== Уран бүтээл ==
Фёдор Достоевский найман роман, 30 шахам тууж, өгүүллэг бичсэнээс гадна шүүмж, өгүүлэл, найруулал, шүлэг, өдрийн тэмдэглэл олныг туурвижээ. Зохиолууд нь одоогоор дэлхийн 170 гаруй хэлнээ орчуулагдаад байна{{sfn|Kjetsaa|1989|p=foreword}}. Судлаачид түүний бүтээлүүдээс “Агуу таван зохиол” (Великое пятикнижие) &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.fedordostoevsky.ru/research/aesthetics-poetics/095/|title= Великое пятикнижие|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate=2015-11-30}}&lt;/ref&gt; гэгддэг таван романыг нь тусгайлан онцлон үздэг.    
=== &quot;Гэм зэм&quot; (&quot;Преступление и наказание&quot;) ===
[[Файл:Russian Gazette number 1866 1.jpg|left|thumb|205px|&quot;Русский вестник&quot; сэтгүүл, 1866 он, № 1.]]
[[Файл:Karazin1.jpg|thumb|315px|&quot;Гэм зэм&quot; романд, зураач Н.Каразины хийсэн чимэг зураг.]]
[[Файл:Annagrigdost.jpg|thumb|справа|180px|Анна Григорьевна Достоевская (Сниткина)]]
1865 оны 2-р сард буюу ахыгаа нас барснаас хагас жилийн дараа Достоевский “Эпоха” сэтгүүлээ гаргахаа зогсоов. Мөнгөөр ихээхэн гачигдаж байсан тул хоёр ч хэвлэн нийтлэгчид хандаж, удалгүй бичих шинэ романдаа урьдчилгаа авахыг хүссэн боловч бүтсэнгүй{{sfn|Опульская|1970|с=681}}. Улмаар хэвлэн нийтлэгч Ф.Стелловский гурван боть түүвэр зохиолыг нь гаргах, харин зохиогчийн эрхээ түүнд шилжүүлж өгөх гэрээ хийж, хэрэгтэй байсан 3000 рублиэ авчээ. Мөн түүний зэрэгцээ, Ф.Стелловскийд 1866 оны 11 дүгээр сар гэхэд шинэ роман бичиж өгөхөөр тохиролцов{{sfn|Опульская|1970|с=682}}. Ингээд авсан мөнгөнөөсөө өр ширээ дарж, улмаар Германд очжээ. Висбаденд байхдаа мөрийтэй тоглож, таван өдрийн дотор хамаг мөнгөө алдав. 1865 оны 8-р сард А.Сусловад бичсэн захидалдаа, зочид буудалд ямар ч үйлчилгээ авч чадахгүйд хүрснээ бичээд “Буудлынхан хувцас хунарыг маань цэвэрлэж өгөхгүй, дуудахад ч ирэхээ болилоо”{{sfn|Белов|1979|с=10}} гэсэн байдаг. Улмаар “мөнгөгүй, идэх хоолгүй, гэрэлгүй” жижигхэн өрөөнд “[[Гэм зэм]]” романаа бичиж эхэлсэн байна. Дараа сард нь тэрбээр “Русский вестник” сэтгүүлийн эрхлэгч М.Катковт захидал бичиж, шинэ роман бичиж сэтгүүлд нь өгөх, урьдчилгаанд нь 300 рубль авах санал хүргүүлжээ{{sfn|Белов|1979|с=11—13}}. М.Катковын гуйвуулсан мөнгө Висбаденд баахан хоцорч очсон бөгөөд тэр үед Достоевский Санкт-Петербургт буцаж ирээд байв{{sfn|Опульская|1970|с=683}}. 11 дүгээр сард, бичээд дунд нь явж байсан романыхаа эх бичмэлийг устгаж шинээр эхэлжээ. Нэг сарын дараа М.Катковт эхний долоон хуудсыг илгээв. Улмаар “Гэм зэм” роман “Русский вестник” сэтгүүлд цувралаар хэвлэгдэж эхэлжээ. Ф.Стелловскийд амласан “Мөрийчин” (Игрок) романаа хугацаанд нь амжуулахын тулд найз А.Милюковынхоо танилцуулсан хурдан бичээч А.Сниткинад&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Dostoevskaya_A_G/|title= Достоевская (Сниткина) Анна Григорьевна|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-13}}&lt;/ref&gt; хэлж бичүүлсэн бөгөөд романаа дуусган хүлээлгэж өгснийхөө дараа буюу 1867 оны хоёрдугаар сард түүнтэй нууцаар гэрлэв{{sfn|Достоевская А. Г.|1987|с=127—128}}. “Гэм зэм” роман нь хэвлэгдсэнээр Достоевский өрийн дарамтнаас гарч, уншигчдаа алдаж байсан “Русский вестник” сэтгүүл ч эргэн сэргэв.   

=== &quot;Солиот&quot; (&quot;Идиот&quot;) ===
“Солиот” романыг Достоевский хилийн чанадад байхдаа бичжээ&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/lifetime/idiot/|title= Идиот|author= Ермилова Г. Г., Свительский В. А.|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-04}}&lt;/ref&gt;. 1867 оны 9-р сард [[Женев]]т байхдаа эхлээд Веве, [[Милан]]д үргэлжлүүлж, 1869 оны 1-р сард [[Флоренц]]ид дуусгасан байна{{sfn|ПСС в 30 т.|1972—1990|loc=том 9|с=338}}. Женевээс бичсэн захидалдаа “Нэг санаа аль хэдийнээс толгойд яваад байдаг, гэвч бичиж арай л зүрхэлдэггүй. Уг санаа нь их хүнд, бичихэд бэлэн биш байвч сэтгэлээс гардаггүй, би өөрөө ч их дуртай байгаа. Хүний дээд болсон тийм хүнийг дүрслэх санаа юм. Ялангуяа манай өнөөгийн ийм цаг үед хүн шиг хүний тухай бичих бэрх бололтой” гэсэн байдаг&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/research/aesthetics-poetics/096/|title= Положительно прекрасный человек|author= Арсентьева Н. Н., [[Щенников, Гурий Константинович|Щенников Г. К.]]|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-05}}&lt;/ref&gt;. “Солиот” бол Достоевскийн  адармаатай зохиолын нэг бөгөөд түүний хамгийн хайртай баатар&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/works/characters/Myshkin_L_N/|title= Мышкин Лев Николаевич (князь Мышкин)|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2015-12-21}}&lt;/ref&gt; болох гол дүр Мышкин нь бусдыг аз жаргалтай болгох гээд ч чаддаггүй, муу муухай хүмүүсийг ялан дийлэх гээд ч хүч хүрэхгүй, эцсийн дүндээ өөрөө хохироод дуусдаг билээ{{sfn|Фридлендер|1982|с=730}}.

===&quot;Албингууд&quot; (&quot;Бесы&quot;) ===
[[Файл:Dostoyevsky The Demons Manuscript.jpg|thumb|left|&quot;Албингууд&quot; романы хар ноорог. 1870-71 он.]]
Достоевскийн романуудаас хамгийн “улс төржсөн” гэгддэг энэ роман Оросын ялангуяа сэхээтний хүрээнд газар авч байсан алан хядах, радикал үзэл санааны хандлага энэ романыг бичих шалтгаан болжээ. Чухамдаа бол хувьсгалч С.Нечаев алан хядах дугуйландаа өөрийн эрх мэдлийг бэхжүүлэхийн тулд оюутан И.Ивановын амийг хөнөөсөн дуулиант хэрэг Достоевскийг энэ романыг бичихэд хүргэсэн гэдэг. С.Нечаев шиг хүмүүсийн үйл ажиллагаа Оросын нийгэмд ямар хор уршигтай, ямар эмгэнэлтэйг баатруудынхаа бодол санаа, хэрэг явдал, хувь тавилангаар (зарим нь амь насаа алдана, зарим нь амиа хорлоно, зарим нь хилийн чанад руу зугтана, ганц нэг нь энэ эмгэнэлийг ухаарна) тодорхой  харуулсан байна&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://book.mn/product/show/20319 |title=Archive copy |access-date=2019-09-29 |archive-date=2019-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929043254/https://book.mn/product/show/20319 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Социалист үзэл санаанд дулдуйдан ард олныг босгох зорилгын үүднээс алан хядах, галдан шатаах, хууран мэхлэх, үймээн самуун дэгдээхийг урьдал болгосон, чухамдаа учраа олоогүй “албингууд”-ын тухай бичсэнийх нь төлөө Достоевскийг харгис, хуучинсаг хэмээн цоллож  ч байв&lt;ref&gt;http://eagle.mn/r/19594 &lt;/ref&gt;.

Өрийн дарамтнаас болж Достоевский эх орондоо байж суух аргагүй болсон тул хилийн чанадад очиж даруй дөрвөн жил суугаад 1871 оны 7-р сард гэр бүлийн хамтаар Европоос Петербургт иржээ{{sfn|Якубович, Орнатская|1994|loc=1871. Июля 8}}. Хөрөнгө мөнгөний гачаалаас гарч, гэр бүлийн амьдрал цэцэглэх үе нь ийн эхэлсэн бөгөөд хоёр дахь эхнэр Анна Григорьевна Сниткина нь гэрийнхээ санхүүг захиран зарцуулж, зохиолчийн амьдрал ахуйг өөд нь татав&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Достоевский, Федор Михайлович|[[Кирпичников, Александр Иванович|Кирпичников А. И.]]}}&lt;/ref&gt;. 1871 онд Достоевский мөрийтэй тоглоомыг эгнэгт хаяжээ. 1872 оноос хоёул Новгород губернийн Старая Русса хотод зусах болов. Биеэ тордохын тулд Достоевский Германы Эмс сувиллын газарт ойр ойрхон очдог болжээ{{sfn|Орнатская, Туниманов|1992|с=}}. 

1870 онд Германы [[Дрезден]]д байхдаа бичиж эхэлсэн романаа 1872 оны 11-р сарын дундуур дуусгаж, гэрээ ёсоор “Русский вестник” сэтгүүлд хэвлүүлэв&lt;ref&gt;Журнал «Русский вестник» (1871, № 1, 2, 4, 7, 9—11, 1872, № 11, 12) с подписью: ''Ф. М. Достоевский''. Отдельным изданием роман вышел в Петербурге в 1873 году.&lt;/ref&gt;. &quot;Албингууд&quot;-ыг туурвихын тулд Достоевский бусад аль ч зохиолоо бичсэнээс илүү их хөдөлмөр зарцуулсан гэдэг.

===&quot;Хөвүүн заяа&quot; (&quot;Подросток&quot;) ===
Достоевский энэ романаа 1874 оны хоёрдугаар сард бичиж эхлээд, 1875 оны 11 дүгээр сард дуусган “Отечественные записки” сэтгүүлд хэвлүүлжээ&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Nekrasov_N_A/|title= Некрасов Николай Алексеевич|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-05}}&lt;/ref&gt;. Зохиолын санаа нь “Гражданин” сэтгүүлд редактороор ажиллаж байх үед нь бүрэлдэн тогтсон бөгөөд сэтгүүлд хэвлүүлж байсан нийтлэлүүд{{sfn|Фридлендер|1956|с=81}}, үүнээс өмнө төрж байсан боловч бичээгүй зохиолын санаанууд, арай эрт үеийн зарим зохиол (&quot;Газар дороос бичсэн тэмдэглэл&quot; г.м),  хэдийнэ гарсан романуудтай (“Солиот”, “Албингууд”) нь холбоотой юм.  “Хөвүүн заяа”-г монгол хэлнээ хөрвүүлсэн орчуулагч [[Цэрэнпилийн Гомбосүрэн|Ц.Гомбосүрэн]] хэлэхдээ “Энэ романд ариун гэр бүл, тохиолдлын гэр бүл гэдэг хоёр ойлголтыг Аркадийн хувь тавилантай сүлжин, Оросын тэр үеийн язгууртны ёс суртахууны ялзралтай холбон, нийгмийн ямархан ноцтой асуудал болсныг томьёолсон” гэсэн байдаг&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dnn.mn/%D1%86-%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%BE%D1%81%D2%AF%D1%80%D1%8D%D0%BD-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D1%80%D1%87%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%B4-%D0%B0%D1%80%D0%B4-%D1%82%D2%AF%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%85-%D0%B1%D0%B8%D1%88-%D0%B1%D3%A9%D0%BD%D0%B4%D0%B3%D3%A9%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD%D1%85-%D0%BD%D1%8C-%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%85-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B9/ |title=Archive copy |access-date=2019-09-29 |archive-date=2021-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919011501/https://dnn.mn/%D1%86-%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%BE%D1%81%D2%AF%D1%80%D1%8D%D0%BD-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D1%80%D1%87%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%B4-%D0%B0%D1%80%D0%B4-%D1%82%D2%AF%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%85-%D0%B1%D0%B8%D1%88-%D0%B1%D3%A9%D0%BD%D0%B4%D0%B3%D3%A9%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD%D1%85-%D0%BD%D1%8C-%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%85-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B9/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

===&quot;Карамазовын хөвүүд&quot; (&quot;Братья Карамазовы&quot;)===
[[Файл:The Brothers Karamazov first edition cover page.JPG|180px|thumb|left|&quot;Карамазовын хөвүүд&quot; романы анхдугаар хэвлэлийн нүүр хуудас. Ах дүү Пантелеевийн хэвлэх үйлдвэр. 1881 он.]]
[[Файл:Staraya Russa asv2018-07 Dostoevsky House img01.jpg|thumb|250px|Новгород мужийн Старая Русса хотод буй энэ байшинд Достоевский &quot;Карамазовын хөвүүд&quot; романыхаа ихэнхийг бичжээ. Одоо зохиолчийн гэр музей буй.]]
“Карамазовын хөвүүд” бол Достоевскийн бичсэн хамгийн сүүлчийн роман юм. Зарим баатрууд, үйл явдал, санаа нь олон жилийн өмнөх “Ядуу хүмүүс”-ээс эхлээд “Хөвүүн заяа” хүртэлх олон зохиолоос нь тухай тухайдаа эх авсан нь харагддаг{{sfn|ПСС в 30 т.|1972—1990|loc=том 15|с=401—409}}. Зохиолч 1850-иад онд цөллөгт байхдаа, тэнд мөн ял эдэлж байсан Дмитрий Ильинский гэгч хүнтэй танилцсан бөгөөд эцгийнхээ амийг хөнөөсөн хэрэгт хилс шийтгэгдсэн тэр хүний явдал романых нь үйл явдлын үндэс болсон бол 1850-60-аад онд бичсэн олон зохиолынх нь баатрууд “Карамазовын хөвүүд”-ийн эх дүр болсон юм. Зохиолч 1874 оны намар “Хөвүүн заяа” романаа бичиж байхдаа “Карамазовын хөвүүд”-ийн ажлын төлөвлөгөөг гаргасан бол 1878 оны дөрөвдүгээр сард хар нооргоо эхлүүлжээ. Улмаар эхнэрийн хамт Старая Руссад зусаад, 10-р сард Петербургт ирж Кузнечный переулок гудамжны 5/2 байшинд суун романаа бичсээр 1880 оны 11-р сард дуусгаж, гурван сарын дараа мөн эндээ таалал төгссөн байна {{sfn|Тихомиров|2015|loc=|с=83}}.     

Роман нийт 12 дэвтэр бүхий дөрвөн хэсэгтэй бөгөөд хэсэг хэсгийн үйл явдал нь тус тусдаа төгссөн зохиомжтой. Бичих явцад, товлосон хугацаандаа дуусахааргүй болсноос гадна зарим дэвтэр нь төлөвлөснөөсөө хавьгүй томорч ирсэн тул зохиолч романаа тийн хувааснаас гадна шинээр дэвтрүүд нэмсэн гэдэг. Хугацаандаа амжих, ядаж л түргэвчлэхэд зохиолчид эхнэр нь ихээхэн тусалсан бөгөөд романы ихэнхийг эхнэртээ дуудаж бичүүлсэн гэдэг. Ингэсээр өмнөх хийгээд төгсгөлийн үгийг 1880 оны 11-р сарын 8-нд бичиж дуусгажээ. Роман “Русский вестник” сэтгүүлийн 1881 оны анхны дугаараас нийтлэгдэж эхэлсэн байна.     

Таалал төгсөхөөсөө хагас жилийн өмнө буюу 1880 оны 6-р сарын 8-нд Достоевский Москвад босгосон Александр Пушкины хөшөөний нээлтэд үг хэлсэн нь ихээхэн алдаршсан юм {{sfn|Якубович, Орнатская|1995|loc=1880 год. Июня 8}}. “Карамазовын хөвүүд” роман гарснаар түүний амьд ахуйнх нь алдар цуу оргилдоо хүрсэн бол хөшөөний нээлтэд хэлсэн үг нь түүний нэр хүндийг хэмжээлшгүй өндөрт өргөжээ. Орос-Зөвлөлтийн утга зохиол судлаач, шүүмжлэгч Д.С.Святополк-Мирский бичихдээ “Энэ үгийг сонсоод олноор бахдан шагшсантай эн тэнцэхүйц үйл явдал Оросын утга зохиолын түүхэнд гарч байсангүй” гэсэн бий {{sfn|Мирский|1992|с=420}}.
{{Quotation|&quot;Карамазовын хөвүүд&quot; бол Ф.Достоевскийн бүхий л туурвилыг эцэслэн зангидсан гол бүтээл нь юм. Зохиогчийнх нь уран чадварт Шекспир л дөхөж магадгүй хэмээн үнэлэгдсэн эл бүтээл өнөө хэр бичигдээд байгаа бүхий л романаас хамгийн шилдэг нь, магадгүй хойшид ч бичигдэхээргүй тийм онцгой түвшний туурвил билээ&quot;. Зохиолч [[Гун-Аажавын Аюурзана|Г.Аюурзана]] &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/nomiin.anduud.club/posts/1614042895592698/&lt;/ref&gt;}}
{{Quotation|Оросын аугаа суутан Ф.Достоевскийн гайхамшигт туурвил болох &quot;Карамазовын хөвүүд&quot; зохиолыг дахин нэг уншлаа. &quot;Карамазовын хөвүүд&quot;-ийг нэг удаа биш, насан туршдаа унших ёстой байх, тухай бүрд бүр шал өөрөөр уншигдана гээч. Энэ бол зүгээр л гайхамшиг, эргэлзээ, бодол, эрэгцүүлэл, амьдралын утга, мораль. Хүний дотоод сэтгэлгээг нээх талаар тэрээр Өрнийн аль ч зохиолчоос, сэтгэгчээс түрүүлчихсэн юм&quot;. Нийтлэлч [[Баабар]] &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/nomiin.anduud.club/posts/1614042895592698/&lt;/ref&gt;}}

==Таалал төгссөн нь==
[[File:Dostoyevsky on his Bier, Kramskoy.jpg|upright|thumb|left|Амьсгал хурааж буй Достоевский. И.Крамскойн зурсан зураг. 1881 он.]]
[[Файл:Dostoyevsky's funeral.jpg|thumb|250px|right|Достоевскийг хөдөөлүүлсэн нь. В.Порфирьевийн зурсан зураг. 1881 он.]]
1881 оны 1-р сарын эхээр Достоевский зохиолч Д.С.Григоровичтой уулзахдаа өөрийгөө, ирэх өвлийг давахгүй байх гэж хэлжээ {{sfn|Якубович, Орнатская|1995|loc=1881 год. Января начало}}. Мөн сарын 26-нд зохиолчийн дүү охин Вера Михайловна гэрт нь ирж, нагац эгч А.Ф.Куманинагаас нь ах дүү Достоевскийд өвлөгдөж ирсэн Рязань дахь эдлэнгийн эзэн эрхээс татгалзана уу хэмээн гуйсан байна &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Kumanina_A_F/|title= Куманина (урожд. Нечаева) Александра Федоровна|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2016-01-12}}&lt;/ref&gt;. Зохиолчийн охин Любовь Достоевскаягийн хожим дурссанаар, ах дүү хоёрын уулзалт базаахгүй болсноор барахгүй уйлаан майлаандаа хүрсэн бөгөөд дараа нь зохиолчийн хоолойноос цус ихээр гарсан байна. {{sfn|Достоевская Л. Ф.|1922|loc=Глава XVIII. Последние годы и смерть Достоевского|с=97}} Энэ нь түүний уушгины өвчин хүндрэх шалтгаан болсон байж магадгүй гэдэг. Хоёр өдрийн дараа буюу 1881 оны 1-р сарын 28-нд Фёдор Михайлович Достоевский 60 насандаа таалал төгсөв. Нас барсан шалтгааныг оношлохдоо &quot;уушгины [[сүрьеэ]], гуурсан хоолойн архаг үрэвсэл, уушгины бага зэргийн тэлэлт&quot; гэжээ{{sfn|Якубович, Орнатская|1995|loc=1881 год. Января 26}}.
[[Файл:Санкт-Петербург, Тихвинское кладбище, могила Ф.М. Достоевского.JPG|thumb|250px|right|Достоевскийн булш. Тихвиний оршуулгын газар. Санкт-Петербург хот.]]

Фёдор Достоевскийг 1881 оны 2-р сарын 1-ний өдөр Петербургийн Александро-Невскийн хийдийн горлом дахь Тихвиний оршуулгын газар нутаглуулжээ. Сүүлчийн замд нь үдэхэд, ар гэрийнхний гаргасан тооноос хавьгүй олон хүн оролцсон бөгөөд сүмээс хөдөөлүүлэх газар хүртэл хүмүүсийн цуваа нэг киллометр гаруй үргэлжилсэн гэдэг {{sfn|Якубович, Орнатская|1995|loc=1881 год. Февраля 1}}. Шарилын чулуун дээр “Карамазовын хөвүүд” романы эхэнд эшилсэн байдаг, Библи судрын үгийг сийлсэн. Хожим энд зохиолчийн эхнэр А.Достоевская, тэдний ач хүү Андрей Фёдорович (1908-1968) нарыг нутаглуулжээ. Достоевский амьд сэрүүн ахуйдаа өндөр нэрийг олсон хэдий ч, үнэнхүү гандан бууршгүй алдар, дэлхий дахины нэр хүнд хожим иржээ. [[Фридрих Ницше]] бичихдээ “Надад багшилчих эрдэмтэй сэтгэлзүйч цорын ганц байсан нь Достоевский” &lt;ref&gt;{{книга |автор= [[Ницше, Фридрих]].|часть= Набеги несвоевременного. 45. Преступник и что ему родственно|ссылка часть= http://www.nietzsche.ru/works/main-works/idols/?curPos=3|заглавие= Полное собрание сочинений в 13 томах|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= Перевод: Н. Полилов |место= |издательство= Культурная Россия|год= 2009|том= 6|страниц= 408|isbn= 978-5-250-06071-4|ref= Ницше}}&lt;/ref&gt; гэсэн байдаг.

==Гэр бүл==
Фёдор Достоевский, Мария Исаеватай гэрлээд долоон жил амьдарсан боловч үр хүүхэд гараагүй. Хоёр дахь эхнэр Анна Григорьевна Сниткина нь Петербургийн жижиг түшмэлийн охин бөгөөд Достоевскийтэй уулзахаасаа ч өмнө түүнийг хайрласан гэдэг. Зохиолч “Мөрийчин” романаа бичсэнийхээ дараа нийлээд, тэд 20 жил хамт амьдарчээ. Тухайн үед Достоевский алхам тутамдаа өртэй явахын зэрэгцээ анхны эхнэрийнхээ хүүг тэжээдэг, талийгаач ахынхаа ар гэрийг харж ханддаг байв&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Isaev_P_A/|title= Исаев Павел Александрович|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate=2015-09-18}}&lt;/ref&gt;. Угаас мөнгө барьж зөв зарцуулж мэддэггүй хүн байжээ. Ийм хүнтэй суугаад Анна Григорьевна гэр орны хөрөнгө санхүүг гартаа авч, ахуй амьдралыг нь өөд татсан билээ. Зохиолчийг нас барсан хойно тэрбээр “... миний нөхөр насан туршдаа мөнгөнд багалзуурдуулж явсан” хэмээн дурссан байдаг {{sfn|Достоевская А. Г.|1987|с=424}}. “Карамазовын хөвүүд” романаа зохиолч, эхнэртээ зориулсан юм. Нөхрөөсөө хойш Анна Григорьевна амьдрал, уран бүтээлтэй нь холбоо бүхий баримтуудыг цуглуулан, зохиолуудыг нь хэвлүүлж, өөрийнхөө өдрийн тэмдэглэл, дуртгалыг нийтлүүлэхэд бэлтгэсэн билээ. Тэд дөрвөн хүүхэд төрүүлсэн нь: 
* Охин София (1868-1868) Женевт мэндлээд{{sfn|Якубович, Орнатская|1994|loc=1868. Февраля 22 (марта 5)}}, хэдхэн сартайдаа эндсэн {{sfn|Якубович, Орнатская|1994|loc=1868. Мая 12 (24)}}.
* Охин Любовь (1869-1926) Дрезденд төрсөн{{sfn|Якубович, Орнатская|1994|loc=1869. Сентября 14 (26)}}. 
* Хүү Фёдор (1871-1922) Петербургт төрсөн{{sfn|Якубович, Орнатская|1994|loc=1871. Июля 16}}&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Dostoevsky_F_F/|title= Достоевский Федор Федорович|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2015-11-29}}&lt;/ref&gt;.
* Хүү Алексей (1875-1878) нь Старая Руссад төржээ{{sfn|Якубович, Орнатская|1995|loc=1875. Августа 10}}&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.fedordostoevsky.ru/around/Dostoevsky_A_F/|title= Достоевский Алексей Федорович|publisher= Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества|accessdate= 2015-11-29}}&lt;/ref&gt;.

==Ф.Достоевскийн бүтээлүүд Монголд==
Ф.Достоевскийн зохиолуудаас “Ядуу хүмүүс” романыг анх 1956 онд [[Наваан-Юндэн|Н.Наваан-Юндэн]] орчуулжээ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://entertainment.mongolnews.mn/1fcz |title=Archive copy |access-date=2019-10-23 |archive-date=2019-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023035314/http://entertainment.mongolnews.mn/1fcz |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Улмаар 1980-аад онд орчуулагч Г.Амар “Дорд үзэгдэгсэд” роман, “Цагаан шөнө” туужийг хөрвүүлэн гаргав&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tagtaa.mn/podcast/1 |title=Archive copy |access-date=2019-10-23 |archive-date=2019-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023035315/https://tagtaa.mn/podcast/1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; . 

2002 онд “[[Гэм зэм]]” романыг Монгол улсын Гадаад харилцааны яамны сайд асан, орчуулагч [[Цэрэнпилийн Гомбосүрэн]] хөрвүүлснээр Достоевскийн зохиолыг монголчлох ажил эрчимжсэн гэж болно. Улмаар 2007 онд “Карамазовын хөвүүд” мөн Ц.Гомбосүрэнгийн орчуулгаар хэвлэгдэв. 2015 онд “Солиот”, удаах жил нь “Хөвүүн заяа”, 2018 онд “Албингууд” мөн түүний орчуулгаар гарчээ&lt;ref&gt;http://eagle.mn/r/19594&lt;/ref&gt;. Ингэснээр Достоевскийн “Агуу таван зохиол” монгол хэлнээ бүрэн орчуулагдаж, “Болор судар” хэвлэлийн газрын эрхлэн гаргаснаар 2018 оны 5-р сард иж бүрэн хэвлэлийн нээлтээ хийсэн юм&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.mn/r/776544/ |title=Archive copy |access-date=2019-10-23 |archive-date=2019-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023052334/https://news.mn/r/776544/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 

Энэ завсар “Солиот” романыг “Маанаг”, “Гэм зэм”-ийг “Гэмт хэрэг ба ял шийтгэл” нэрээр Ч.Баатар орчуулсныг [[Монсудар хэвлэлийн газар|“Монсудар” хэвлэлийн газар]] (2015, 2018 он) эрхлэн гаргасан байна. Мөн хэвлэлийн газрын “Утга зохиол” цувралаар 2017 онд “Газар доороос бичсэн тэмдэглэл” ахмад дипломатч [[Дагвын Цахилгаан|Дагвын Цахилгааны]] орчуулгаар хэвлэгдэн гарсан&lt;ref&gt;http://www.monsudar.mn/books/view/105/&lt;/ref&gt;.  

2019 онд Фёдор Достоевскийн хоёр ч бүтээл монгол хэлээр гарсан нь “Ноён Прохарчин”, “Ползунков”, “Гуйлгачин” тэргүүт өгүүллэгийн түүвэр (Д.Баасанжаргалын орчуулга, “Маш нууц медиа” ХХК) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://book.mn/product/show/22326 |title=Archive copy |access-date=2019-10-23 |archive-date=2019-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929043535/https://book.mn/product/show/22326 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, “Мөрийчин” (Д.Жинбаярын орчуулга, “Анд паблишинг” хэвлэлийн газар) роман юм&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://andpublishing.mn/2019/09/23/%d1%84-%d0%b4%d0%be%d1%81%d1%82%d0%be%d0%b5%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%bc%d3%a9%d1%80%d0%b8%d0%b9%d1%87%d0%b8%d0%bd/ |title=Archive copy |access-date=2019-10-23 |archive-date=2020-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930224212/http://andpublishing.mn/2019/09/23/%D1%84-%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D3%A9%D1%80%D0%B8%D0%B9%D1%87%D0%B8%D0%BD/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   . 

2017 онд [[Отгонтэнгэр Их Сургууль|“Отгонтэнгэр” их сургуулийн]] багш Б.Галиндэвийн “Достоевский ба хүний асуудал” ном гарсан бөгөөд зохиогч энэ бүтээлээ тайлбарлахдаа “... Достоевский гэдэг хүнийг таньж мэдэж, бүтээлийг нь уншиж ойлгох хөтөч маягийн ном...” гэсэн байна&lt;ref&gt;http://unuudur.mn/%D0%B1%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D0%B2-%D0%B1%D0%B8%D0%B4-%D3%A9%D3%A9%D1%80%D1%81%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%B3%D3%A9%D3%A9-%D0%B1%D2%AF%D1%82%D1%8D%D1%8D%D1%85-%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D1%82%D1%8D%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D1%81-%D1%8E%D0%BC-%D1%85%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%82%D0%B3%D2%AF%D0%B9/&lt;/ref&gt;. 

1980 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлтийн]] найруулагч Александр Зархийн бүтээсэн &quot;Достоевскийн амьдралын 26 өдөр&quot; намтар-уран сайхны киног 2010 онд нийтлэлч [[Баабар|Баабарын]] санал болгосноор, мөн түүний тайлбар, [[Монгол кино үйлдвэр|“Монгол кино” үйлдвэрийн]] орчуулга, дуу оруулалттайгаар [[Боловсрол суваг|“Боловсрол суваг” телевиз]] гаргасан юм&lt;ref&gt;http://ugadoljin.blogspot.com/2010/03/blog-post_4412.html &lt;/ref&gt;.   
[[Оросын Холбооны Улс|ОХУ-ын]] найруулагч Владимир Хотиненкогийн “Достоевский” найман ангит цуврал киног [[Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз|МҮОНТВ]] орчуулж, дуу оруулан 2019 оны 9-р сард Монголын үзэгчдэд толилуулжээ.

Улаанбаатар дахь Оросын шинжлэх ухаан, соёлын төвийн дэргэдэх “Орфей” театрт “Гэм зэм” романаас сэдэвлэсэн жүжгийг 2021 оны 11-р сарын 25-нд тавив. Жүжгийн зохиолыг Я.Баяраа бичиж, найруулагчаар М.Батболд ажилласан бол гол дүрд Д.Лхагва&lt;ref&gt; http://eagle.mn/r/93466 &lt;/ref&gt; тоглосон байна.

== Цахим холбоос ==
{{commons|Фёдор Михайлович Достоевский}}
* [http://www.FyodorDostoevsky.com FyodorDostoevsky.com] - Достоевскийгийн фэн сайт - хэлэлцүүлэг, эссе, текст, зураг, намтар, эшлэл, холбоосууд.

==Эх сурвалж==
{{лавлах холбоос|2}}
{{DEFAULTSORT:Достоевский, Фёдор}}
[[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]]
[[Ангилал:Фёдор Михайлович Достоевский| ]]
[[Ангилал:Зохиогч]]
[[Ангилал:Франц хэлнээс орчуулагч]]
[[Ангилал:Орос хэл рүү орчуулагч]]
[[Ангилал:Орос хэлээрх утга зохиол]]
[[Ангилал:19-р зууны утга зохиол]]
[[Ангилал:Оросын зохиолч]]
[[Ангилал:Москвагийн зохиолч]]
[[Ангилал:Хоригдол]]
[[Ангилал:Цаазлуулах ялтай хүн]]
[[Ангилал:Цэргийн инженер-техникийн их сургуулийн төгсөгч]]
[[Ангилал:Оросууд]]
[[Ангилал:1821 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1881 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>e2s9wnwhxuv356f9z06b8ar0w55bomq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юмжаагийн Цэдэнбал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9034</id>
    <revision>
      <id>870437</id>
      <parentid>866486</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batzorigj</username>
        <id>29006</id>
      </contributor>
      <origin>870437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28062" sha1="nn631eo70lv96sv9l3m41m64cxrb6pv" xml:space="preserve">{{Short description|1952-1984 онуудад Монголын удирдагч}}
{{Инфобокс албан тушаалтан
| name                = Юмжаагийн Цэдэнбал
| native_name         = {{nobold|{{MongolUnicode|ᠶᠠᠭᠤᠮᠠᠵᠢᠭ᠎ᠠ ᠶᠢᠨ}}{{MongolUnicode|ᠴᠡᠳᠡᠨᠪᠠᠯ}}}}
| image               =Altered portrait of Yumjaagiin Tsedenbal.jpg
| caption             = Цэдэнбал 1970-д онд
| office1             = [[Монгол улсын төрийн тэргүүн|Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга]]
| term_start1         = 1974 оны 6 сарын 11
| term_end1           = 1984 оны 8 сарын 23
| predecessor1        = [[Сономын Лувсан]] (үүрэг гүйцэтгэгч)
| successor1          = [[Нямын Жагварал]] (үүрэг гүйцэтгэгч)
| office2             = 11 дэх [[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд]]
| term_start2         = 1952 оны 1 сарын 26
| term_end2           = 1974 оны 6 сарын 11
| predecessor2        = [[Хорлоогийн Чойбалсан]]
| successor2          = [[Жамбын Батмөнх]]
| office3             = [[Монгол Ардын Хувьсгалт Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга]]{{efn|1958 оны 11 сарын 22-ноос 1981 оны 5 сарын 30 хүртэл тус албан тушаал нь нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга байсан.}}
| term_start3         = 1958 оны 11 сарын 22
| term_end3           = 1984 оны 8 сарын 24
| predecessor3        = [[Дашийн Дамба]]
| successor3          = Жамбын Батмөнх
| term_start4         = 1940 оны 4 сарын 8
| term_end4           = 1954 оны 4 сарын 4
| predecessor4        = Дашийн Дамба
| successor4          = Дашийн Дамба
| office5             = Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга
| term_start5         = 1974 оны 6 дугаар сарын 11
| term_end5           = 1984 оны 8 дугаар сарын 23
| predecessor5        = [[Сономын Лувсан]]
| successor5          = [[Нямын Жагварал]]
| birth_date          = {{Birth date|1916|9|17}}
| birth_place         = Зоригт Хан хошуу, [[Үнэн Зоригт Хан аймаг]], [[Богд Хаант Монгол Улс|Монгол]] (одоогийн [[Давст сум|Давст]], [[Увс аймаг]], [[Монгол]])
| death_date          = {{Death date and age|1991|4|20|1916|9|17}}
| death_place         = [[Москва]], [[Зөвлөлт Орос Улс|ЗСБН Орос]], [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] (одоогийн [[Орос]])
| party               = [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Нам]] (1934–1990)
| spouse              = [[Анастасия Филатова]]
| children            = {{flatlist|
* Владислав
* Зориг
}}
| alma_mater          = [[Сибирийн Санхүү, Эдийн засгийн дээд сургууль]],&lt;br&gt; [[Улаан-Үд хотын Санхүү, эдийн засгийн сургууль]]
| mawards             = [[File:Heroy MNR.jpg|30px|[[БНМАУ]]-ын баатар]]&lt;br/&gt;
[[File:OrdenSuheBator.png|30px|Сүхбаатарын одон]] [[File:OrdenSuheBator.png|30px|Сүхбаатарын одон]] [[File:OrdenSuheBator.png|30px|Сүхбаатарын одон]] [[File:OrdenSuheBator.png|30px|Сүхбаатарын одон]] [[File:OrdenSuheBator.png|30px|Сүхбаатарын одон]] [[File:OrdenSuheBator.png|30px|Сүхбаатарын одон]]&lt;br/&gt;[[File:OrdenZnam.png|30px|Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон]] [[File:OrdenZnam.png|30px|Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон]]  [[File:OrdenZnam.png|30px|Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон]]  [[File:OrdenZnam.png|30px|Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон]] [[File:OrdenZnam.png|30px|Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон]] [[File:OrdenTrudZnam.png|30px|Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон]]&lt;br/&gt;[[File:OrdenPolStar.png|28px|Алтан гадас одон]] [[File:25yearsmongolrev.PNG|28px|Ардын хувьсгалын 25 жилийн ойн хүндэт медаль]]
| allegiance          = Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс
| branch              = [[Монголын Ардын Арми]]
| serviceyears        = 1934–1984
| rank                = [[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]
| awards              = 
| residence           = 
| nickname            = Бал дарга
| website             = 
| resting_place       = [[Алтан-Өлгий оршуулгын газар]]
}}

'''Юмжаагийн Цэдэнбал''' ([[1916]] оны [[9 сарын 17]]-нд [[Үнэн Зоригт Хан аймаг|Үнэн Зоригт Хан аймгийн]] [[Зоригт Хан хошуу|Зоригт Хан хошуунд]] (өнөөгийн [[Увс]] аймгийн [[Давст сум]]) Хандгайтын гол хэмээх газар төрсөн - [[1991]] оны [[4 сарын 20|4 сарын 21]]-нд Оросын Москва хотод нас барсан) нь 1940 оноос 1984 он хүртэл [[БНМАУ]]-ыг удирдаж байв. Тэрээр амьдралынхаа туршид БНМАУ-ын [[төрийн тэргүүн]], [[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд|Ерөнхий сайд]], [[Монгол Ардын Нам|Монгол Ардын Хувьсгалт Намын]] Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Улс төрийн товчооны гишүүнээр ажиллаж байв. [[БНМАУ-ын маршал]], [[БНМАУ-ын баатар цол|БНМАУ-ын баатар]], [[хөдөлмөрийн баатар]] цолоор шагнагдаж байсан.

= Намтар =
Юмжаагийн Цэдэнбал [[Дөрвөд]] гэр бүлд 1916 онд 11 хүүхэдтэй айлд тав дахь нь болж төрсөн байна. 1925 онд Чандмань уул аймгийн бага сургуульд элсэж 1929 онд төгсөхөд түүний боловсролыг үргэлжлүүлэхээр [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын [[Эрхүү]] хот руу явуулжээ. 1929 оноос 9 жилийн турш тэрээр [[Улаан-Үд]], [[Эрхүү]]&lt;nowiki/&gt;д суралцаж 1934-1938 онд [[Сибирь|Сибирийн]] Санхүү, Эдийн засгийн институтыг онц дүнтэй төгсөж санхүү эдийн засагчийн мэргэжил эзэмшжээ. Оросууд &quot;Володя&quot; гэж орос нэр өгч дууддаг байжээ.

= Улс төрийн амьдрал =
1938 онд сургуулиа төгсөж ирээд [[Улаанбаатар]] хотод ирж Санхүүгийн техникумд хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1939 оны 3-р сараас Сангийн яамны орлогч сайд, 7-р сараас 1940 оны 4-р сар хүртэл Сангийн яамны сайдаар ажиллах хугацаандаа Монголын худалдаа аж үйлдвэрийн банкны ерөнхий хорооны даргын ажлыг хавсран гүйцэтгэж байжээ. 1940 оны МАХН-ын Х Их хурлаар МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга буюу намын даргаар сонгогдож 1984 оны 8-р сар хүртэл 44 жил тасралтгүй ажиллажээ. Энэ 44 жилийн хугацаанд Улс төрийн товчооны гишүүн байв.

1945-1952 онд БНМАУ-ын Ерөнхий сайдын орлогч бөгөөд Улсын төлөвлөгөөний хорооны дарга, 1952-1974 онд БНМАУ-ын Ерөнхий сайд, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга, 1974-1984 онд БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга буюу БНМАУ-ын төрийн тэргүүнээр ажилласан юм. 

= Ю. Цэдэнбалын БНМАУ-д байгуулсан гавьяа =
Түүнийг улс төрийн амьдралд орж эхлэх үед Монгол Улс Азийн буурай хоцрогдсон орны нэг байсан. Зөвлөлтийн заавраар социалист нийгэм байгуулах хөгжлийн зам дээр дөнгөж гарч ирж байсан орон байжээ. Ю.Цэдэнбал Монгол орныг аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуй, газар тариаланг хөгжүүлж, хүн амаа шинэ бичиг үсэгт хамруулж, эрүүл мэнд, боловсрол, шинжлэх, ухаан, соёлын салбарыг хөгжүүлэхэд онцгой анхаарч байсан. Зөвлөлт Холбоот Улсын болон социалист орнуудын Их дээд, тусгай дунд  сургуулиудад монголын олон мянган оюутан залуус сурч дээд боловсролтой болж байв. Үйлдвэрийн [[Дархан (хот)|Дархан]], [[Эрдэнэт]] хотууд шинээр байгуулагдаж байв.

Ю.Цэдэнбал БНМАУ-ын тусгаар тогтнолыг баталгаажуулах, 1961 онд НҮБ-ын бүрэн эрхэт гишүүн болгоход анхаарч чухал хувь нэмэр оруулсан. Түүнийг төрийн эрх барьж байх хугацаанд БНМАУ дэлхийн 130 гаруй улстай дипломат харилцаатай, 60 гаруй улстай соёлын харилцаатай болсон. Ю.Цэдэнбал ЗХУ болон бусад социалист лагерийн орнуудын дэмжлэгтэйгээр БНМАУ-ын нийгэм эдийн засаг, соёлыг 1960-1980 онуудад эрчимтэй урагшлуулан хөгжүүлсэн гавьяатай.    

==== '''БНМАУ болон Зөвлөлт Холбоот Улсын харилцаа''' ====
Ю. Цэдэнбал [[Никита Хрущёв|Никита Хрущевы]]&lt;nowiki/&gt;г залгамжлаад 1964 онд [[Леонид Брежнев|Леонид Ильич Брежнев]]&lt;nowiki/&gt;ийг нэгдүгээр дарга болонгуут Зөвлөлтийн зээл тусламжийг Монгол руу илүү татаж чадсан. (Энэ үеийн ЗХУ-ын гадаад бодлогод мөн нийцсэн байв)

1966 онд анх удаа [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт холбоот улсын]] удирдагч [[Леонид Брежнев|Л.И.Брежнев]] БНМАУ-д албан ёсоор айлчилсан. Энэ үед ЗХУ Монгол улс хоёрын хооронд 30 жилийн өмнө маршал [[Хорлоогийн Чойбалсан|Х.Чойбалсан]]&lt;nowiki/&gt;гийн үед байгуулсан гэрээний баримт бичгүүдийн хугацаа дуусч байв. Брежнев Цэдэнбал хоёр Хятадын зүгээс заналхийлсэн нөхцөл байдал бий болсон тохиолдолд хоёр тал хамтран тус хоёр орны аюулгүй байдал тусгаар тогтнол, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах зорилгоор бүхий л шаардлагатай түүний дотор цэргийн арга хэмжээ авах болно гэсэн баримт бичигт гарын үсэг зурсанд Брежневийн айлчлалын гол ач холбогдол нь байсан юм.

Брежневтэй байгуулсан гэрээгээр урьд БНХАУ-ын хилийн дагуу 100 гаруй мянган хүнтэй Зөвлөлтийн цэргийн ангийг байрлуулах асуудал тэр үед яригдсан байдаг. Хятадын байдал юунд ч хүрч болзошгүй аюултай байдалд хүрсэн тул Цэдэнбал ийнхүү [[Леонид Брежнев|Брежневээс]] Монголд байгаа цэргийнхээ тоог нэмэгдүүлэхийг гуйхаас өөр аргагүй байдалд хүрч байжээ. 1979 онд [[Хятад-Вьетнамын дайн|Хятадууд Вьетнам руу дайрч]] байх тэр үед орос цэргүүд манай урьд хилийн ойролцоо байрлаж, Монголчууд бидний аюулгүй байдлын баталгаа болж байсныг илэн далангүй ухуулж таниулж болохгүй улсын нууц байсан байна. 

==== Цэдэнбалын санаачилгаар баригдсан томоохон бүтээн байгуулалтууд ====
Түүнийг улсаа удирдаж байх үед Улаанбаатар, Эрдэнэт, Дархан, Чойбалсан, Багануурт үйлдвэржилт явагдаж, орон сууцны хорооллууд босч, Монгол орны нарийвчилсан газрын зургууд хийгдэж, нүүрс, барилгын материал, жонш, газрын ховор элемент, өнгөт металлын шинэ орд газрууд нээгдэж байжээ.

= Түүний алдаа дутагдал =
Тэрээр БНМАУ-д маш олон бүтээн байгуулалтыг хийсэн хэдий ч аливаа улстөрчийн адилаар түүнийг алдаа дутагдал, завхрал тойроогүй:                

* Түүний хамгийн том алдаа нь Зөвлөлтийг шүтсэн үзлийнхээ улмаас улс орныхоо тусгаар тогтнолоос татгалзаж ЗХУ-д нэгтгэх сонирхолтой байсан юм. Мөн Цэдэнбал Сталин болон Чойбалсанг шүтэх үзлийг дэвэргэж байв. 
* Улс орны нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд шүүмжлэлтэй хандсан, алдаа дутагдлыг нь харж хэлж сануулсан улс төрч, урлаг соёлын зүтгэлтэн, эх оронч сэхээтнүүдийг хавчин гадуурхах ажлыг системтэйгээр явуулж байв. Чухам түүний санаачлага нөлөөгөөр МАХН-ын Төв Хорооноос өөрийн гол өрсөлдөгч болох [[Дашийн Дамба]] (1959), [[Дарамын Төмөр-Очир]] (1962), [[Лувсанцэрэнгийн Цэнд]] (1963) болон «намын эсэргүүн» [[Цогт-Очирын Лоохууз]], [[Хоролсүрэнгийн Нямбуу]] болон [[Бандийн Сурмаажав]] (1964) нарыг зайлуусан нь харалган харгис бодлого байв.
* 1958 онд Зөвлөлтийн Монгол дахь Элчин сайд [[Вячеслав Молотов|В.Молотов]] монголын хойд нутгаас зөвлөлтийн нутаг хэмээн 2500 квадрат км газар нутгийг хууль бусаар булаан авах шаардлага тавихад Цэдэнбал үг дуугүй зөвшөөрч газар нутгаа харийн улсад найр тавин өгч байлаа. Монголын газар нутгаа Зөвлөлт улсад өгөхгүй гэсэн Гадаад явдлын сайд [[Сономын Аварзэд|С.Аварзэдийг]] Цэдэнбал ажлаас нь халж хөдөө цөлж байв.     
* Социализмын жилүүдэд Монголын байгалийн баялаг, алт зэс, уран, молибден, мал сүрэг ямар ч татваргүй, бараг үнэгүй Зөвлөлт улс руу  гарч байсан боловч эргээд Монгол улсад үлэмж их бүтээн байгуулалт үнэгүй шахуу авдаг байсан. Куримиковын тэмдэглэлд: Цэдэнбал наанаа Зөвлөлтөд үнэнч мэт харагддаг боловч биднийг сайн үйлдрийн саалийн үнээ л гэж боддог байсан. Тэр биднийг их саадаг байсан. Бүхэл бүтэн улсын удирдагч ингэх нь аргагүй бизээ. Л.Брежнев үүнийг мэддэг ч юу ч хэлдэггүй байсан. Гэхдээ Цэдэнбал хэзээ ч хоёр нүүр гаргаж байгаагүй гэжээ.
* ЗХУ задрахад Их Өр хэмээх 11 тэрбум ам.долларын өрийг (алсдаа тэглэгдэх өр) Монгол улсад  үлдээсэн нь үнэн боловч 200 гаруй тэрбумын ашиг Монголдоо үлдээсэн юм. 
* Түүнчлэн Цэдэнбал нь нэгдэлжих хөдөлгөөн гэдэг нэрийн дор ард түмний мал сүргийг хүчээр хураан авч нийгэмчилсэн нь малчин ард түмний амьжиргааг ядууруулсан явдал болсон боловч ажилчин анги үүсэх хамгийн том гавъяа юм. Монголын ард түмний үндэсний бичиг, уламжлалт соёл, буддын шашныг нь хориглосон гэдэг нь үндэслэлгүй юм. харин ч үндэсний тэргүүлэх сэхээтнүүдийг дэмжиж төрийн шагналуудыг өгч байв. монголын ард түмнийг харанхуй бүдүүлэг болгосон гэж үздэг ч түүний 44 жилийн удирдлага дор Монголын 200 мянган оюутан залуус гадаадын шилдэг их дээд сургуулиудад сургасан юм. 

= Амьдралын сүүлийн жилүүд =
1984 оны 8 сард хөгшрөлт, оюуны доройтол гэх зэрэг шалтагаар [[Монголын удирдагч Ю.Цэдэнбалыг зайлуулах ажиллагаа|Цэдэнбалыг тэтгэвэрт нь гаргаж]], МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар [[Жамбын Батмөнх]] сонгогдсон. Ю.Цэдэнбалыг Зөвлөлтийн Улсыг Аюулаас Хамгаалах Хороо /КГБ/ монголын удирдагчаар томилж байсан бол түүнийг албан тушаалаас нь зайлуулах ажиллагааг мөн л зөвлөлтийн КГБ зохион байгуулсан хэмээн зарим судлаачид үздэг. Ю.Цэдэнбал нас барах хүртлээ [[Москва]]д бараг гэрийн хорионд амьдарч байсан. Ю.Цэдэнбал Монголдоо очих талаар ЗХУКН-ын Төв Хороо, Москва дахь Монголын Элчин сайдын яаманд удаа дараа хүсэлт гаргаж байсан боловч түүний хүсэлтийг хүлээж аваагүй юм.  Ю.Цэдэнбал 1991 онд Москва хотод нас барахад шарилыг нь Улаанбаатарт авчирч, [[Алтан-Өлгий оршуулгын газар|Алтан өлгийд]] оршуулжээ. Цэдэнбалын оршуулах ажиллагаанд түүний гэргий [[Анастасия Ивановна Филатова|А.Филатова]] Москвагаас Улаанбаатарт ирэн оролцож байжээ. 
Ю.Цэдэнбалыг нас барсных нь дараа [[Улаанбаатар]] хотод [[Улсын Драмын Эрдмийн Театр]]ын өмнөх талбайг Ю.Цэдэнбалын нэрэмжит болгож, хөшөөг нь босгожээ. Мөн Улаанбаатар хотын Эрэл дунд сургуулийн өмнөх талбай, Увс аймгийн [[Улаангом]] хотын төв талбай, төрсөн сум болох Давст суманд тус тус хөшөөг нь босгожээ.

2016 оны 9-р сарын 21-ний Засгийн газрын хуралдааны шийдвэрээр Уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэрийг түүний нэрэмжит болгожээ.
&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=http://www.sonin.mn/news/politics-economy/68347 |wayback=20160922125024 |text=sonin.mn: ''“Эрдэнэт” үйлдвэрийг Ю.Цэдэнбалаар овоглоно'' |archiv-bot=2023-12-08 18:28:38 InternetArchiveBot }}, нийтэлсэн: 2016-09-21, хандсан 2016-09-21&lt;/ref&gt;

= Гэр бүл =
* Эхнэр — [[Анастасия Ивановна Филатова]], (1920—2001), БНМАУ-ын Хүүхдийн төлөө фондын дарга.
** Хүү —  ? ( 1948 оны 03 дугаар сарын 11—13), төрөөд 3 хоногийн дараа нас барсан.
** Хүү — Владислав (1949—1999), ЭЗХТЗ-ийн Монголын талын орлогч даргаар ажиллаж байсан. Социалист систем бутарч, ЭЗХТЗ татан буугдсаны дараа ажилгүй болсон. Гэртээ эхийн хамт амьдарсан. 1999 онд автомашины ослоор нас барсан.
** Хүү — [[Цэдэнбалын Зориг]] (1957 онд төрсөн) М.В.Ломоносовын нэрэмжит [[Москвагийн Улсын Их Сургууль|Москвагийн Улсын Их сургуу]]&lt;nowiki/&gt;[[Москвагийн Улсын Их Сургууль|л]]&lt;nowiki/&gt;ийн биологийн факультетийг төгсгөсөн. Хиагтад төрсөн буриад Дарьмаатай гэр бүл болсон.
*** Ач охин — Анастасия (1985 онд төрсөн) М. В. Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн Улсын Их сургуулийн дэргэдэх Ази, африкийн сургуулийг төгссөн.
*** Дүү [[Юмжаагийн Аюуш]]
*** Дүү [[Юмжаагийн Жавзан]]

= Цол, шагнал =
&lt;u&gt;БНМАУ-ын шагналууд&lt;/u&gt;
* [[БНМАУ-ын маршал]] (1979 он)
* [[БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар]] (1961 он)
* [[БНМАУ-ын баатар цол|БНМАУ-ын баатар]] (1966 он)
* [[Сүхбаатарын одон]] (6 удаа)
* [[БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон|Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон]]
*Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
&lt;u&gt;Гадны улс орнуудаас авсан шагналууд&lt;/u&gt;
* [[Лениний одон]] - Зөвлөлт Холбоот Улс, 3 удаа (1944, 1976.09.16, 1981.09.16)
* [[Октябрийн хувьсгалын одон]] - ЗХУ
* [[Кутузовын одон|Кутузовын одон 1-р зэрэг]] - ЗХУ (1945.09.08)
* [[Георгий Димитровын одон]] - Бүгд Найрамдах Болгар Ард Улс (1945.09.08) 
* [[Дахин төрөлт одон]] - Бүгд Найрамдах Польш Ард Улс
* [[Иx-Од одон]] - Югослав
* [[Цагаан арслан одон|Цагаан Арслан одонгийн шагналтан (Их загалмай)]] - Бүгд Найрамдах Чех Улс
* [[Карл Марксын одон]] - Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман Улс
* [[Ард түмний найрамдлын од ]] - БНАГУ
* [[Хосе Мартин одон ]] - Куба улс
*[[Фредрик Жолю Кьюрын Алтан медаль]] 

=== Мөн үзэх ===
* Монголын удирдагч Ю.Цэдэнбалыг зайлуулах ажиллагаа

=== Цахим холбоос ===
{{Commonscat|Yumjaagiin Tsedenbal|Юмжаагийн Цэдэнбал}}

=== Эшлэл ===
{{reflist}}

{{s-start}}
{{Залгамжлал
|албан_тушаал=[[Монгол Улсын Ерөнхий Сайд]]
|он=1952-1974
|өмнө=[[Хорлоогийн Чойбалсан]]
|дараа=[[Жамбын Батмөнх]]
}}
{{Залгамжлал
|албан_тушаал=[[Улсын Их Хурал|Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга]]
|он=1974-1984
|өмнө=[[Сономын Лувсан]]
|дараа=[[Нямын Жагварал]]
}}
{{end}}

{{NaviBlock
|Хөтлөгч Монголын төрийн тэргүүн
|Хөтлөгч мөр БНМАУ-ын Ерөнхий сайд
|Хөтлөгч мөр Монголын маршал
|Монголын Сангийн сайд
|Хөтлөгч мөр Монгол Ардын Намын дарга
}}

{{DEFAULTSORT:Цэдэнбал, Юмжаагийн}}
[[Ангилал:БНМАУ-ын төрийн тэргүүн]]
[[Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд]]
[[Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга]]
[[Ангилал:Сайд нарын зөвлөлийн дарга]]
[[Ангилал:АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга]]
[[Ангилал:БНМАУ-ын сангийн сайд]]
[[Ангилал:Монголын маршал]]
[[Ангилал:БНМАУ-ын баатар]]
[[Ангилал:Монгол улсын баатар]]
[[Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар]]
[[Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан]] 
[[Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан]]
[[Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан]]
[[Ангилал:Ард Түмний Найрамдлын Од шагналтан]] 
[[Ангилал:Георгий Димитровын одон шагналтан]]
[[Ангилал:Карл Марксын одон шагналтан]]
[[Ангилал:Кутузовын одон шагналтан]] 
[[Ангилал:Лениний одон шагналтан]]
[[Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан]]
[[Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан (их загалмай)]]
[[Ангилал:Хосе Марти одон шагналтан]]
[[Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан (их загалмай)]] 
[[Ангилал:Югославын Иx-Од одон шагналтан]]
[[Ангилал:XX зууны манлай]]
[[Ангилал:Эрхүүгийн их сургуулийн төгсөгч]] 
[[Ангилал:Дөрвөд ястан]]
[[Ангилал:Давстын хүн]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1916 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1991 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>nn631eo70lv96sv9l3m41m64cxrb6pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Перу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9948</id>
    <revision>
      <id>870436</id>
      <parentid>866649</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38800" sha1="kb0zw4ihoax9lugcbq65sgaoi9hlijg" xml:space="preserve">{{Short description|Өмнөд Америк дахь улс}}
{{About|Өмнөд Америк дахь улсын}}
{{Инфобокс улс
| conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Перу Улс
| native_name            = {{nobold|{{native name|es|República del Perú}}}}
| common_name            = Перу
| name                   = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;line-height:normal;text-align:center;font-size:84%; |title = {{resize|1.0 em|Албан ёсны нэрс}}{{efn|name=a|Перу улсад бусад хэлийг хууль ёсны автохтон хэл гэж албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн.
* [[Кечуа хэл]]: ''Piruw Ripuwlika''&lt;!-- , {{IPA-xx|xx|IPA}} --&gt;
* {{lang-ay|Piruwxa Ripuwlika}}&lt;!-- , {{IPA-xx|xx|IPA}} --&gt;}}
|{{Infobox
 |subbox=yes
 |bodystyle=font-size:80%;font-weight:normal;
 |rowclass1 = mergedrow
 |label1=[[Кечуа хэл|Кечуа]]:
 |data1={{lang|qu|Piruw Ripuwlika}}
 |rowclass2 = mergedrow
 |label2=[[Аймара хэл|Аймара]]:
 |data2={{lang|ay|Piruwxa Ripuwlika}}
}}
}}
| image_flag             = Flag of Peru.svg
| flag_type              = [[Перугийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]]
| image_coat             = Escudo nacional del Perú.svg
| symbol_type            = [[Перугийн төрийн сүлд|Сүлд]]
| other_symbol           = &lt;div style=&quot;padding:0.3em;&quot;&gt;[[File:Gran Sello de la República del Perú.svg|100px|link=Great Seal of the State]]&lt;/div&gt;{{native phrase|es|[[Перугийн төрийн сүлд#Хувилбарууд|Gran Sello del Estado]]|nolink=on}}&lt;br /&gt;Төрийн их тамга
| other_symbol_type      = [[Тамга|Үндэсний тамга]]
| national_motto         = &lt;br /&gt;{{native name|es|{{noitalic|&quot;}}[[Firme y feliz por la unión]]{{noitalic|&quot;}}|nolink=on}}&lt;br /&gt;&quot;Холбооны төлөө тууштай, баяртай&quot;
| national_anthem        = &lt;br /&gt;{{native name|es|{{noitalic|&quot;}}[[Перугийн төрийн дуулал|Himno Nacional del Perú]]{{noitalic|&quot;}}|nolink=on}}&lt;br /&gt;&quot;Перугийн төрийн дуулал&quot;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:United States Navy Band - Marcha Nacional del Perú.ogg]]}}&lt;/div&gt;
| march                  = &lt;br /&gt;{{native name|es|{{noitalic|&quot;}}[[Перугийн төрийн далбаа#Тугуудын марш|Marcha de Banderas]]{{noitalic|&quot;}}|nolink=on}}&lt;br /&gt;&quot;Тугуудын марш&quot;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:Marcha de banderas (José Sabas Libornio Ibarra, 1895).ogg]]}}&lt;/div&gt;
| image_map              = PER orthographic.svg
| map_caption            = {{map caption|location_color=хар ногоон}}
| image_map2             = 
| capital                = [[Лима]]
| coordinates            = {{Coord|12|2.6|S|77|1.7|W|region:PE-LIM_type:city(9,500,000)}}
| largest_city           = capital
| official_languages     = [[Испани хэл]]
| languages_type         = Давхар албан ёсны хэл
| languages              = {{Plainlist|
* [[Кечуа хэл]]
* [[Аймара хэл]]
* [[Перугийн хэлнүүд|Бусад уугуул хэлнүүд]] 
}}
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
 |60.2% [[Местисо]] ([[Европ гаралтай Перучууд|Цагаан]] ба [[Перугийн уугуул иргэд|уугуулын]] холимог)
 |25.8% [[Перугийн уугуул иргэд|Уугуул]]
 |5.9% [[Европ гаралтай Перучууд|Цагаан]]
 |3.6% [[Хар Перучууд|Хар]]
 |0.2% [[Япон Перучууд|Япон]] эсвэл [[Хятад Перучууд|Хятад]]
 |1.0% Бусад
 |3.3% Хариулаагүй
}}
| ethnic_groups_year     = 2017{{efn|name=b|[[2017 оны Перугийн хүн амын тооллого|2017 оны улсын тооллогод]] анх удаа 12 ба түүнээс дээш насны хүмүүст хандсан угсаатны соёлын бодит байдлыг төсөөлж, илүү сайн ойлгохын тулд тэдний удам угсаа, зан заншил, гэр бүлийн гарал үүсэл гэх мэт элементүүдийг харгалзан үзэн угсаатны өөрийгөө тодорхойлох асуултыг оруулсан болно.}}
| demonym                = [[Перучууд]]
| government_type        = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн]] [[бүгд найрамдах улс]]&lt;ref name=&quot;Draft&quot;&gt;{{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=September 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns |url=http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |url-status=dead |journal=Graduate School of International Relations and Pacific Studies |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |archive-date=19 August 2008 |access-date=31 August 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dual&quot;&gt;{{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |author-link=Matthew Søberg Shugart |date=December 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns |journal=French Politics |volume=3 |issue=3 |pages=323–351 |issn=1476-3427 |oclc=6895745903 |doi=10.1057/palgrave.fp.8200087 |doi-access=free |quote=Only in Latin America have all new democracies retained a pure presidential form, except for Peru (president-parliamentary) and Bolivia (assembly-independent). }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1          = [[Перугийн Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]
| leader_name1           = [[Кэйко Фүжимори]]
| leader_title2          = [[Перугийн Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]]
| leader_name2           = [[Луис Галаррета]]
| leader_title3          = [[Перугийн Ерөнхий Сайд|Ерөнхий Сайд]]
| leader_name3           = Луис Галаррета
| leader_title4          = [[Бүгд Найрамдах Перу Улсын Конгрессын дарга|Конгрессын дарга]]
| leader_name4           = Алехандро Сото Рейес
| legislature            = [[Бүгд Найрамдах Перу Улсын Конгресс|Бүгд Найрамдах Улсын Конгресс]]
| sovereignty_type       = [[Перугийн тусгаар тогтнолын дайн|Тусгаар тогтнол]]
| sovereignty_note       = ([[Испанийн түүх (1814-1873)|Испаниас]])
| established_event1     = [[Перугийн тусгаар тогтнолын дайн|Тунхагласан]]
| established_date1      = 7 сарын 28, 1821 он
| established_event2     = [[Аякучогийн тулалдаан|Баталсан]]
| established_date2      = 12 сарын 9, 1824 он
| established_event3     = Хүлээн зөвшөөрөгдсөн
| established_date3      = 8 сарын 14, 1879 он
| area_km2               = 1,285,216
| area_rank              = 19
| area_sq_mi             = 496,225 &lt;!-- Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]] --&gt;
| percent_water          = 0.41 &lt;!-- CIA World Factbook --&gt;
| population_estimate    = 32,440,172&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Peru|access-date=22 June 2023|year=2023}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 46
| population_density_km2 = 23 &lt;!--UN World Population Prospects--&gt;
| population_density_sq_mi = 57 &lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank = 197
| GDP_PPP                = {{increase}} $556.680&amp;nbsp;тэрбум&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=31&amp;pr.y=8&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=293&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Peru|publisher=International Monetary Fund|access-date=18 January 2020|archive-date=17 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117125604/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=31&amp;pr.y=8&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=293&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_rank           = 45
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $16,132&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 96
| GDP_nominal            = {{increase}} $268.235&amp;nbsp;тэрбум&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_rank       = 49
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $7,772&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 87
| Gini                   = 41.5 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2019
| Gini_change            = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PE |title=Gini Index |publisher=[[World Bank]] |access-date=14 July 2021 |archive-date=7 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507153612/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PE |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.762 &lt;!-- number only --&gt;
| HDI_year               = 2021 &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --&gt;
| HDI_change             = increase &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 84
| currency               = [[Перугийн соль]]
| currency_code          = PEN
| time_zone              = [[Перугийн цаг|ПЕЦ]]
| utc_offset             = −5
| date_format            = өө/сс/жжжж ([[Манай эрин|МЭ]])
| drives_on              = баруун
| calling_code           = [[Перу дахь утасны дугаар|+51]]
| iso3166code            = PE
| cctld                  = [[.pe]]
| religion               = {{unbulleted list
|{{Tree list}}
* 88.2% [[Христийн шашин|Христ]]
** 70.2% [[Католик сүм|Ромын Католик]]
** 18% [[Евангелизм]]
{{Tree list/end}}
|8.3% [[Шашин шүтлэггүй байдал|Шашингүй]]
|3.5% бусад}}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://es.statista.com/grafico/28553/las-religiones-mas-comunes-en-latinoamerica/ |title=Catholicism and evangelism: the two most common religions in Latin America |website=Statista |access-date=18 November 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion_year          = 2022
}}

'''Бүгд Найрамдах Перу Улс''' хэмээх '''Перу́''' ({{lang-es|Perú}}) нь [[Өмнөд Америк]]ийн өрнөд хэсэгт оршдог [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] '''[[улс]]''' юм. Умард талаараа [[Эквадор]], [[Колумб]], дорнод талаараа [[Бразил]], өмнөд талаараа [[Боливи|Болив]], [[Чили]] таван улстай тус тус хиллэж, өрнөд талаараа [[Номхон далай]]д өргөн уудам газар нутагтай. 

Нутаг дэвсгэрийн хэмжээ [[Дэлхийн улс орны газар нутгийн хэмжээ|дэлхийд 19-р том]] буюу 1.28 сая хавтгай дөрвөлжин километр байна. Нутгийн баруун эргийн дагуу [[Андын нуруу]] байх ба [[Амазон]]ы сав газрын хэсэг мөн улсын нутагт байснаар уур амьсгалын хуьд эрс тэс өөр өөр байна. Нийт 32 сая хүн оршин амьдарч байгаагаас нийслэл бөгөөд хамгийн том хот [[Лима]]д 9 сая хүн оршин суудаг. 1551 онд [[Лимагийн их сургууль]] байгуулагдсан нь бүс нутагтаа анхных болно. Хүн амын ихэнх нь [[местисо]] (нутгийн индиан-цагаан арьсны холимог) төрлийн хүн байх ба үлдсэн нь [[Европ]], [[Африк]], [[Ази]]йн гаралтай хүмүүс байна. Үндсэн хэл нь [[испани хэл|испани]] байх ба нутгийн уугуул хэл болох [[кечуа хэл|кечуа]], [[аймара хэл|аймара]] зэрэг олон хэл мөн албан ёсоор зөвшөөрөгджээ. Хүн амын ихэнх нь [[христийн шашин]], тэр дундаа [[католик]] урсгалыг дагадаг. Соёлын энэ олон янз байдал нь дүрслэх урлаг, идээ унд, уран зохиол, дуу хөгжимд тусгалаа олжээ. 

1821 онд Перу улс тогтосноо зарлан тунхагласан ба [[Хосе Франциско де Сан-Мартин]], [[Симон Боливар]] нарын чөлөөлөгч нар тусгаар тогтнолын төлөө Испанийн [[даргач]] нартай байлдаж 1824 онд [[Аякучогийн тулалдаан]]д ялснаар тусгаар тогтнолыг бүрнээ олжээ. Дараагийн жилүүдэд улс төр, эдийн засгийн хувьд хөлөө олоход амаргүй байсан ба 1879-1884 онд [[Номхон далайн дайн]]д [[Болив]]той холбоолж орсон боловч [[Чили]]д ялагджээ. 20-р зуунд дотоодын зөрчил, бослого, төрийн эргэлт үе үе тохиолдсон ба мөн эдийн засгийн өсөлт, тогтвортой байдал ээлжилж байв. 1990-ээд оноос эхлэн [[неолиберал]] эдийн засгийн загвараар хөгжиж байна. 2000-аад онд [[түүхий эдийн үнийн өсөлт]] бий болсон ба мөн [[ядуурал]] буурчээ.

Перу улс нь төлөөллийн [[ардчилал]] бүхий [[бүгд найрамдах засаг]]тай. Төрийн байгууламжийн хувьд [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]] бөгөөд засаг захиргааны зорилгоор 25 нутагт хуваагддаг. [[Хүний хөгжлийн индекс]]ээр өндөр гэж дүгнэгдэж байна. [[ДНБ]]-ийн өсөлт 2017 онд 5.9% байсан нь харьцангуй өндөр өсөлт бөгөөд аж үйлдвэрийн салбарын өсөлт 2018 онд 9.6% байсан нь дэлхийд тэргүүлэх өсөлт юм. Гол салбар нь [[уул уурхай]], [[аж үйлдвэр]], [[загас агнуур]], [[хөдөө аж ахуй]] бөгөөд мөн [[харилцаа холбоо]], [[био технологи]]йн салбар өсч байгаа. [[Номхон далайн ирвэс]] хэмээх [[Мексик]], [[Колумб]], Перу, [[Чили]] дөрвөн улсын улс төр, эдийн засгийн холбоонд нэгдсэн ба мөн [[Ази-Номхон далайн хамтын ажилл]], [[Номхон далайн хамтын ажиллагаа]], [[Дэлхийн Худалдааны Байгууллага]] зэрэгт гишүүнээр элсчээ. [[НҮБ]]-д 1945 онд гишүүнээр элссэн.

== Түүх ==
=== Инкийн соёл иргэншил ===
[[Зураг:Moche_earrings.jpg|thumb|left|Алт, оюуг шитгэн хийсэн моче дайчны дүрс бүхий ээмэг]]
НТӨ өмнөх 13-р мянганд хамаарах хүн амьдарч байсан өлгий Хуака Приета сууринаас олдож байв. Энэ нутагт усалгааны систем, газар хагалбар зэргийг газар тариаланд ашиглаж, мал аж ахуй, загасны аж ахуй мөн дэлгэрчээ. НТӨ 3000-1800 оны хоорондох дурсгалыг [[Карал]]ын, [[Чав]]ын соёл гэх мэтээр үүссэн нутгаар нь нэрлэжээ. Харин НТӨ 1000-200 оны үеийн [[Куписник]]ийн соёлын үеийн ваар сав дурсгал мөн олдсон ба НТ 100–700 оны үе эрэг дагуу [[Паракас]], [[Нацка]], Вари, Чиму, Моче зэрэг нутаг их хөгжсөнөөс [[Моче]] нь маш хөгжсөн нийгэм байжээ.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.2307/971715|jstor=971715|title=Archaism or Tradition?: The Decapitation Theme in Cupisnique and Moche Iconography|url=https://archive.org/details/sim_latin-american-antiquity_1992-09_3_3/page/206|last=Cordy-Collins |first=Alana |volume =3|issue =3|date= 1992|pages= 206–220|journal=Latin American Antiquity|s2cid=56406255 }}&lt;/ref&gt; Энд усалтай газар тариалан эрхэлж, боловсронгуй ваар сав, төмөр эдлэл, сүрлэг барилга байгууламжтай байв. [[Чиму]] болохоор 1140-1450 онд хэрэмт хоттой байсан ба нийслэл нь өнөөгийн Труяилло орчим байжээ. [[Титикака]] нуурын өндөрлөг газарт [[Тиахуанако]] соёл оршин байсан ба өнөөгийн [[Аякучо]] хот орчим НТ 500-1000 оны хооронд маш том суурин буюу [[Вари]] соёл оршин тогтножээ.&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/peru/2.htm Pre-Inca Cultures] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161103012150/http://countrystudies.us/peru/2.htm |date=3 November 2016}}. countrystudies.us.&lt;/ref&gt; 

[[Зураг:Machu_Picchu,_Peru.jpg|thumb|left|15-р зуунд баригдсан [[Инк]]ийн [[Мачу Пикчу]] цайз]]
15-р зуунд [[Инк]] соёл иргэншил хүчирхэгээр оршин тогтнож нийслэл нь [[Кузко]]д байв. Кузко нь эхэндээ [[кечуа]] хүмүүс байсан бол улс өргөжиж эргэн тойрноо хамарсан гүрэн болжээ. Пачакути хааны үед байлдан дагуулал идэвхжиж түүний хүү Топа Инка Юпанкуйн үед Андын ихэнх газрыг хамааруулсан нь 9-16 сая оршин суугчтай болгожээ. Пачакути хаан бурхнаас илгээгдсэн буюу Нарны бурханы зарилгаар Кузког гайхамшигтайгаар цогцлоон хөгжүүлжээ. 1438-1533 оны хооронд Инк нь өмнө зүгт [[Чили]]йн умард хэсэг, умард зүгт [[Колумб]]ын өмнөд хэсэг, дорнод зүгт [[Амазон]]ы ширэнгэн ой, өрнөд зүгт [[Номхон далай]] хүртэл тэлсэн өргөн уудам газар нутгийг эзэлжээ. Хааныг «[[Нар]]ны хүү» гэж өргөмжилдөг байв.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091110041802/http://www.nflc.org/Reach/7ca/enCAInca.htm &quot;The Inca&quot;] at the Wayback Machine (archived 10 November 2009) ''The National Foreign Language Center at the University of Maryland.'' 29 May 2007. Retrieved 27 July 2014.&lt;/ref&gt; 

=== Испанийн колони ===
[[Зураг:La_Captura_de_Atahualpa_-_Juan_Lepiani_1920s.png|thumb|left|1532 он Кажамаркийн тулалдаанд Атахуалпаг баривчилж байгаа нь. 1920 онд Хуан Лепиани зурсан зураг]]
[[Атахуалпа]] нь эцгээ өөд болсны дараа эцэг нэгт ах [[Хуаскар]]ыг байлдан ялсан ба [[инк]]ийн сүүлийн хаан байх тавилантай байжээ. 1532 онд 
[[Франциско Пицарро]]гоор удирдуулсан [[Испани]]йн эзлэн түрэмгийлэгчид [[чанка]], [[хуанка]], [[канар]], [[чапоя]] зэрэг индиан овгоор замчлуулан ирж [[Кажамаркийн тулалдаан]]д инкийг байлдан дагуулж Атахуалпа хааныг баривчилжээ. Хүчирхэг инкийг буулган авсан нь Испанийн хувьд [[Өмнөд Америк]] дахь дайны чухал ололт байсан ба өмнө нь хэд хэд мөргөлдсөний дараа ийнхүү ноёрхлоо тогтоож, [[Перу колони]]йг үүсгэн байгуулсан гээд [[Лима]]д төвлөжээ. Хамгийн сүүлийн инкийн эсэргүүцэл нь 1572 онд [[Вилькабамба]] дахь [[Инкийн шинэ улс]]ыг даран сөнөөснөөр эцэслэжээ.
 
Нутгийн [[индиан]] хүмүүс шинээр ирж буй [[колони]]члогчидтой аажимдаа нийгэм эдийн засгийн харилцаанд орж шинэ тахал тусаж хүн амын тоо буурчээ.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1111/j.1467-8306.1992.tb01968.x|jstor=2563354|last=Lovell |first=W. George |year=1992 |title='Heavy Shadows and Black Night': Disease and Depopulation in Colonial Spanish America |journal= Annals of the Association of American Geographers |volume=82 |issue=3 |pages=426–443}}&lt;/ref&gt; [[Франциско Толедо]] захирагч 1570-аад оны үед эндээс алт, мөнгө зэрэг олборлохоор нутгийн индианчуудыг ажлын гол хүч болгосон. Өнөөгийн Болив дахь [[Потоси]] болон Перугийн [[Хуанкавелика]] нутгууд дахь гол нөөцийг түшиглэн ашигт малтмал олборлох болов. Испанийн худалдааны онгоцууд Акапулкогоор дамжин Перуг Ази-Америкийн худалдааны замд холбож байв.  Тухайн үед [[Панам]]ын захирагч байсан [[Дон Себастьян Хуртадо де Коркуера]] нь Филиппинд [[Замбоанга]] хотод шинээр суурьшихыг хариуцаж байхдаа Перугийн цэрэг, колоничлогчидыг авчран суулгаж байсан нь түүхэнд тэмдэглэгджээ.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1111/j.1467-8306.1992.tb01968.x|jstor=2563354|last=Lovell |first=W. George |year=1992 |title='Heavy Shadows and Black Night': Disease and Depopulation in Colonial Spanish America |journal= Annals of the Association of American Geographers |volume=82 |issue=3 |pages=426–443}}&lt;/ref&gt; 

[[Зураг:Basílica_Catedral_Metropolitana_de_Lima.jpg|thumb|Лимагийн [христийн] төв дуган 15-17-р зуунд баригдаж байв]]
Колоничлол гүнзгийрэхийн хэрээр эдийн засгийн харилцаа өргөжиж, мөн дагаад [[христийн шашин]] буюу католик урсгал нэвтэрчээ. Кузкогийн Кориканча сүмийн зэргэлдээ католик сүмүүд баригдсан дэлгэрчээ. Португалын колонийн тэлэлт буюу өнөөгийн Бразилын тэлэлтийг Испанийнхан тухайн үед зогсоож дийлээгүй. 18-р зуунд Испанийн хаан ширээ [[Бурбон]] урагт шилжсэнээр эдийн засгийн [[Бурбоны шинэтгэл|шинэтгэл]] явуулаад [[Шинэ Гранада|Шинэ Гранадын]] колонийг Перугийнхаас таслан үүсгэсэн ба колониудад [[татвар]] өсгөж дарамталсан ба энэ нь явсаар бослого хөдөлгөөнд өдөөж, нэгэн зууны дараа тусгаар тогтнолын хөдөлгөөн ялах суурь нэгэн шалтгаан болжээ. Перуд байсан соёл дээр колонийн шалтгаанаар ирсэн соёл угсаатны холимог нийгэм бүрдсэн ба нутгийн уугуул иргэдээс 1742 онд [[Хуан Сантос Атахуалпа]], 1780 онд [[2-р Тупак Амару]] нарын бослого нь Испанийн удирдлагын эсрэг боссон гол тэмцэл байв.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Túpac Amaru II |url=https://www.britannica.com/biography/Tupac-Amaru-II |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=10 July 2018 |archive-date=3 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603132731/https://www.britannica.com/biography/Tupac-Amaru-II |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

=== Тусгаар Перу ===
[[Зураг:La_Independencia_del_Perú.jpg|thumb|left|Сан Мартин тусгаар тогтнолыг зарлан тунхагласан]]
19-р зууны эхэнд Өмнөд Америкийн улсууд тусгаар тогтносны адилаар Перу Испанийн захиргааны эсрэг дайтан ялж тусгаар тогтнов. Перу дахь Испанийн захиргааны хэсэг болох [[креоло]] олигархиуд босогчидтой дайтаж байсан ба [[Ла Платын колони]]д тусгаар тогтнолын хөдөлгөөн ялснаас 21 хоног болоход [[Хосе де Сан Мартин]] цэрэг шинээр элсүүлж [[Андын цэрэг|Андын цэргийг]] үүсгэжээ. 1818 онд тэрээр Чилийн жанжин [[Бернардо О Хиггинстэй]] нийлж [[Чили]]йг чөлөөлж, 1820 онд Перугийн [[Паракас]] боомт руу 8 хөлөг онгоц илгээн [[Писко]] хотыг эзлээд [[Хуачо]]д төвлөж Лимагийн [[Каллао]] боомтыг бүсэлжээ. Перу нь Испанийн ноёрхлын том түшиц тул Сан Мартин эхлээд дипломат аргаар чөлөөлөхийг зорьж Лима дахь колонийн захирагч руу элч илгээсэнд амжилтгүй болсон. Перугийн колонийн захирагч [[Хоакин де ла Пасела]] нь [[Хосе де ла Серна]]д үүрэг өгч Лимаг хамгаал гэсэн боловч тэр буцаж ноцон Лимад ирж захирагч болжээ. 1821 оны 7 сарын 12-нд Сан Мартин Лимаг эзэлж 7 сарын 28-нд Перугийн тусгаар тогтнолыг зарлан тунхаглаж, анхны төрийн далбааны загварыг зохион бүтээсэн түүхтэй. [[Дээд Перу]] буюу өнөөгийн [[Болив]] нь [[Симон Боливар]]ыг очтол дахин гурван жил тусгаар тогтнолыг хүлээжээ. Хосе де Сан Мартиныг «Перуг ивээн хамгаалагч» хэмээн өргөмжилсөн. 

Симон Боливар [[Шинэ Гранада]]г чөлөөлсөний дараа жил 1822 онд Сан Мартин Боливар нар нь Куакильд хуралдан Перугийн үлдсэн хэсгийг бүрэн чөлөөлөхөөр хэлэлцэж, Боливарт төрийн эрхийг өгчээ. 1824 онд Аякучогийн тулалдаанд [[Антонио Хосе де Сукре]]тэй нийлэн Испанийн үлэмж хүчнийг ялан дийлснээр Перу болон Дээд Перу (Болив) бүхлээрээ тусгаар тогтнож чаджээ. Тусгаар тогтнолын эхний жилүүд цэргийн эрхтнүүдийн эрх мэдлийн төлөө тэмцэлтэй буюу улс төрийн тогтворгүй байдалтай байв. 

1840-1860 онд Перу нь [[Рамон Кастилья]] ерөнхийлөгчийн үед улс төрийн тогтвортой байж [[гуано]] шувууны экспортоос шалтгаалж улсын орлого нэмэгдэв. 1870-аад улсын сан хоосорч, өрөнд орж, улс төрийн тэмцэл дахин ихэссэн. Төмөр зам барих ажлыг эхлүүлж амжилттай барьсан ч ба энэ нь мөн тухайн үед улсыг дампууруулах шалтгаан болсон. 1879-1884 онд Боливтой эвсэл болон [[Номхон далайн дайн]]д оролцсон ч Чилид ялагдаж [[Атакамын цөл]] дэх [[Такна]] [[Арика]] хоёр нутгийг Чилид алджээ. Дайны дараанаас нийгэм улс төрийн шинэчлэл явуулснаар 1900 он болоход улс төр тогтворжисон. 

=== 20-р зуун ===
Дайны дараа Сивилиста («иргэний») намын үед тогтсон тогтвортой байдлы дараа Аугусто Лехия гэх дарангуй удирдагч төрийг барьсан. Лехиягийн үеийг  [[Их хямралын үе]] ирснээр унагаж Америкийн Ардын Хувьсгалт Эвсэл төр барив. Энэ нам болон элит, цэргийн хүчний нэгдсэн эвсэл хоёрын хооронд дараагийн 30 жилийн тэмцэл өрнөжээ. 1929 онд Чилитэй удаан хэлэлцсэний дараа Такнаг Перу буцаан авчээ. 1941 онд Перу-Эквадорын дайн болж хил тогтоосон ба Колумбтай мөн хилийн маргаан үүсгээд дараа нь эцэслэжээ. 1948 онд цэргийн хүчээр Мануэль Одриа генерал ерөнхийлөгч болж сөрөг хүчнийг ихээр дарав. 

1968 онд Фернандо Белунде Терри ерөнхийлөгч болсон ч цэргийн эргэлтээр Хуан Веласко Альварадо төрийн эрхэнд гарч Америкийн компанийн мэдэлд байсан газрын тосны компанийг төрийн өмчинд авч, газар тариаланд шинэтгэл хийв. Энэ шинэтгэл нь том газар эзэмшигчдийн газрыг хурааж хоршоо байгуулсан тариаланчдад хувааж өгсөн ба боловсролын системд уугуул хэлийг испани хэлний зэрэгцээ түвшинд авч үзжээ. Америкаас зайлж гуравдагч хөршийн бодлого эрэлхийлсэн ба АНУ зарим хоригийг Перуд тавьжээ. 1981 онд Эквадортой хилийн жижиг нутгийн төлөө мөргөлдөн ялсан. 1985 оноос хойш инфляцид өртөн 1990 онд жилийн 7650% буюу оргилдоо хүрээд, 1991 онд 139% гэх мэтээр буурсан.

1992 онд гарсан төрд гарсан генерал [[Альберто Фүжимори]] нь мэдээллийн хэрэгслийг хяналтандаа авч, эмзэг бүлгийн бөглүү тосгоны эмэгтэйчүүдийг цэргийн хүчээр хядсан бөгөөд 300000 гаруй хүний аминд хүрч, дараа нь 2000 онд Фүжимори авилга авснаасаа болж буун Япон руу оргон зайлжээ.&lt;ref name=&quot;CANbio2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Gaussens|first1=Pierre|date=2020|title=The forced serilization of indigenous population in Mexico in the 1990s|journal=Canadian Journal of Bioethics|volume=3|issue=3|pages=180+|doi=10.7202/1073797ar |s2cid=234586692 |quote=a government plan, developed by the Peruvian army between 1989 and 1990s to deal with the Shining Path insurrection, later known as the 'Green Plan', whose (unpublished) text expresses in explicit terms a genocidal intention}}&lt;/ref&gt; 

=== 21-р зуун ===
Фүжиморийн дэглэм төгссөнөөс хойш эдийн засгийг тогтворжуулах болон авлигын эсрэг тэмцэж байна. Хэд хэдэн өмнөх ерөнхийлөгч авлигын хэргээр ял сонсож, нэг нь амиа хорложээ. Олон асуудал байгаа боловч зарим хэмжээгээр ахицтай шийдэгдэж байна. 

== Төр засаг ==
Перу нь олон намын тогтолцоотой, ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан бүгд найрамдах засагтай улс юм. Улс төрийн байгууламжийн хувьд нэгдмэл улс болно. 1993 оны үндсэн хуулиар либерал ардчилсан тогтолцоог баталжээ. Эрх мэдэл гурван салбартай:

#Хууль тогтоох эрх мэдэл: Перугийн хууль тогтоох байгууллага нь нэг танхим бүхий Конгресс (их хурал) байна. Их хурлын гишүүнийг аймаг бүрийн болон гадаад дахь Перугийн иргэдийн хүн амын тоонд нь харьцуулж 130 төлөөлөгч байхаар сонгосон. Лима аймаг хамгийн олон буюу 36 төлөөлөгчтэй. Их хурлын нэг хүчирхэг байдал нь Ерөнхийлөгчийг огцруулах хүчин чадалтай буюу Гүйцэтгэх эрх мэдлийн салбараас хүчтэй байна. 
#Гүйцэтгэх эрх мэдэл: Гүйцэтгэх эрх мэдлийг ерөнхийлөгч, түүний тохоон томилсон Сайд нарын зөвлөл хэрэгжүүлнэ. Ерөнхийлөгч нь шууд сонгуулиар дахин сонгогдох эрхгүйгээр 5 жилийн хугацаатайгаар сонгогдоно. Сайд нарын тоо 18 байна. Ерөнхийлөгч мөн Их хуралд итгэл үзүүлэх эсэх санал тавьж болно.   
#Шүүх эрх мэдэл: Перугийн дээд шүүх нь шүүх эрх мэдлийн дээд байгууллага байна. 18 гишүүнтэй.

=== Орон нутаг ===
[[Зураг:Peru_-_Regions_and_departments_(labeled).svg|thumb|Нэгдүгээр зэргийн 26 нутаг]]
Перу улс нь төрийн байгууламжийн хувьд нэгдмэл улс бөгөөд засаг захиргааны зорилгоор 1-р түвшинд 26 нутаг болж хуваагддаг. Үүний 24 нь муж ({{lang-es|departamento}}), 1 нь аймаг (''provincia''), 1 нь үндсэн хуулийн аймаг (''provincia constitucional'') болно. Мужууд цааш 196 аймаг болж хуваагддаг. Аймгууд цааш дүүрэгт (''distrito'') хуваагдана. 

Лима аймаг нь [[Лима]] хот буюу улсын нийслэл байрладаг. Лима хотын бөөгнөрөл нь 11 сая хүнтэй ба энэхү Лима аймаг болон Кальяо үндсэн хуулийн аймгийн нутгуудыг хамардаг, Өмнөд Америктаа Бразилын [[Сан Паулу]], [[Рио де Жанейро]], Колумбын [[Богота]]гийн дараа орох томд тооцогдоно. 

[[Кальяо]] боомтыг багтаасан Кальяо үндсэн хуулийн аймаг дээр 24 мужийг нэмээд эдгээрийг нутгийн удирдлагатай буюу өөрийн хуралтай, хэрэгжүүлэх эрх мэдлийг нутгийн засаг дарга удирддаг бол аймгийн түвшинд нутгийг хотын удирдлага буюу захирагч удирддаг. Энэхүү удирдлагын ялгаатай байдал нь олон нийтийг хэрхэн оролцуулах вэ гэдэгтэй холбоотой ажээ. Төрийн бус байгууллагууд энэхүү төвлөрсөн удирдлагын системд оролцох боломжтой байдаг. 

Нэгдүгээр зэргийн 26 нутаг: 24 муж, 1 аймаг, 1 үндсэн хуулийн аймаг. Үүнд:

{{Col-begin}}
{{Col-break}}
* [[Амазонас]]
* [[Анкаш]]
* [[Апуримак]]
* [[Арекипа]]
* [[Аякучо]]
* [[Кахамарка]]
* [[Кальяо]] 
* [[Куско]]
{{Col-break}}
* [[Уанкавелика]]
* [[Уануко]]
* [[Ика]]
* [[Хунин]]
* [[Ла Либертад]]
* [[Ламбаеке]]
* [[Лима аймаг]]
* [[Лима муж]]
* [[Лорето]]
{{Col-break}}
* [[Мадре де Дьос]]
* [[Мокегуа]]
* [[Паско]]
* [[Пьюра]]
* [[Пуно]]
* [[Сан Мартин]]
* [[Такна]]
* [[Тумбес]]
* [[Укаяли]]
{{col-end}}

== Тэмдэглэл ==
{{notelist}}

== Лавлах холбоос ==
{{лавлах холбоос|2}}

{{Өмнөд Америкийн улсууд}}
{{Америкийн Улсуудын Байгууллага}}

[[Ангилал:Перу| ]]
[[Ангилал:Өмнөд Америкийн орон]]
[[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]]
[[Ангилал:Бүгд Найрамдах Улс]]</text>
      <sha1>kb0zw4ihoax9lugcbq65sgaoi9hlijg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дифлимп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15530</id>
    <revision>
      <id>870386</id>
      <parentid>742295</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50755-70</username>
        <id>107613</id>
      </contributor>
      <comment>/* Хувийн спорт */</comment>
      <origin>870386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9192" sha1="mf6ntthtjvcsg6l6cmn6ddc673eulh9" xml:space="preserve">'''Дифлимп''' буюу '''Сонсголын бэрхшээлтэй хүмүүсийн олимп''' (хуучин ''Сонсголын бэрхшээлтэй хүмүүсийн дэлхийн наадам'', ''Сонсголын бэрхшээлтэй хүмүүсийн олон улсын наадам'' гэдэг байсан, {{lang-en|Deaflympics}}) гэдэг нь [[ОУОХ]]-ноос хүлээн зөвшөөрсөн, [[сонсголын бэрхшээл]]тэй тамчиричд оролцдог дээд зэрэглэлийн тэмцээн юм. Тус наадмыг ''Comité International des Sports des Sourds'' (CISS, &quot;Олон Улсын Сонсголын Бэрхшээлтэй Хүмүүсийн Спортын Холбоо&quot;) зохион байгуулдаг.

== Түүх ==
4 жил тутамд зохиогддог Дифлимп нь [[Олимпийн наадам|олимпийг]] эс тооцвол хамгийн эртнээс зохиогдож ирсэн олон спортын цогц наадам юм&lt;ref&gt;[http://www.disabled-world.com/sports/deaflympics/ What are the Deaflympics? - Disabled World]&lt;/ref&gt;. [[1924]] онд [[Парис]]т зохиогдсон анхны дифлимп нь [[хөгжлийн бэрхшээл]]тэй хүмүүсийн оролцсон анхны олон улсын спортын тэмцээн байсан билээ&lt;ref name=&quot;Future Directions&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.thefreelibrary.com/Future+Directions+of+the+Deaflympics.-a078030429 |title=Future Directions of the Deaflympics. |access-date=2010-01-28 |archive-date=2012-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013013903/http://www.thefreelibrary.com/Future+Directions+of+the+Deaflympics.-a078030429 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]аас болж тасалдсаныг эс тооцвол дөрвөн жил тутамд зохиогдож ирснээс гадна [[1949]] оноос Өвлийн дифлимп зохиогдож эхэлсэн байна&lt;ref name=&quot;Historical overview&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.thefreelibrary.com/Historical+overview+of+the+Paralympics,+Special+Olympics,+and...-a0114366604 |title=Historical overview of the Paralympics, Special Olympics, and Deaflympics. |access-date=2010-01-28 |archive-date=2012-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013013940/http://www.thefreelibrary.com/Historical+overview+of+the+Paralympics,+Special+Olympics,+and...-a0114366604 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Парист болсон анхны наадамд Евроопын 9 орны 145 тамирчин оролцож байжээ.

1924-өөс 1965 онд албан ёсоор &quot;Сонсголын Бэрхшээлтэй Хүмүүсийн Олон Улсын Наадам&quot; гэгддэг байсан бөгөөд мөн &quot;Олон Улсын Чимээгүй Наадам&quot; гэгдэж байв. [[1966]]-[[1999]] онд &quot;Сонсголын Бэрхшээлтэй Хүмүүсийн Дэлхийн Наадам&quot; буюу &quot;Дэлхийн Чимээгүй Наадам&quot; гэгдэж байгаад [[2000]] оноос одоогийнхоороо &quot;Дифлимп&quot; гэгдэх болсон байна&lt;ref name=&quot;Historical overview&quot;/&gt;.

Дифлимпэд оролцохын тулд тамирчдын &quot;сайн чих&quot; нь дор хаяж 55 дб-ээр сонсголоо алдсан байх ёстой. Тамирчдын нөхцлийг ижил байлгахын тулд [[сонсголын аппарат]] зэргийг хэрэглэхийг үл зөвшөөрнө&lt;ref name=&quot;Historical overview&quot;/&gt;. Хөлбөмбөгийн тэмцээнд шүүгч шүгэл үлээхийн оронд дарцаг өргөдөг бол хөнгөн атлетик зэрэг уралдаанд гараандаа гарахыг гар буу биш, гэрэл гялбуулж мэдэгддэг байна.

== Спортын төрлүүд ==
Дифлимпийн хөтөлбөрт өдгөө дараах спортын төрлүүд багтдаг&lt;ref&gt;[http://www.deaflympics.com/sports/ International Committee of Sports for the Deaf - Sports]&lt;/ref&gt;:

=== Зуны дифлимп ===
==== Хувийн спорт ====
{|
|valign=top|
* [[Хөнгөн атлетик]]
* [[Бадминтон]]
* [[Элсний воллейбол]]
* [[Боулинг]]
* [[Дугуйн спорт|Дугуй]]
|valign=top|
* [[Жүдо]]
* [[Каратэ]]
* [[Замчлал]]
* [[Буудлагын спорт|Буудлага]]
* [[Усанд сэлэлт]]
* Таеквондо
|width=50|
|valign=top|
* [[Ширээний теннис]]
* [[Тэквондо]]
* [[Теннис]]
* [[Чөлөөт бөх]]
* [[Сонгомол бөх]]
|width=50|
|}

==== Багийн спорт ====
* [[Сагсөн бөмбөг]]
* [[Хөлбөмбөг]]
* [[Воллейбол]]

=== Өвлийн дифлимп ===
==== Хувийн спорт ====
* [[Уулын цана]]
* [[Гүйлтийн цана]]
* [[Сноуборд]]

==== Багийн спорт ====
* [[Кёрлинг]] 
* [[Хоккей]]

== Зохион байгуулагдсан хот, улсууд ==
Өнөөдрийн байдлаар Дифлимпийн наадам нь 21 улсын 36 хотод зохион байгуулагдаж байсан боловч [[Европ]], [[Хойд Америк]] тивээс гадна ердөө 3 удаа ([[Христчөрч]] [[1989]], [[Мельбурн]] [[2005]], [[Тайбэй]] [[2009]]). Дараагийн зуны наадам [[Грек]]ийн [[Афин]]д 2013 онд, өвлийн наадам [[Словак]]ийн [[Хай Татрас]]т [[2011]] онд зохиогдоно. Зохиогдож байсан хот, улсуудыг дор жагсаав&lt;ref name=&quot;Future Directions&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.deaflympics.com/games/ International Committee of Sports for the Deaf - Games]&lt;/ref&gt;:

=== Зуны дифлимп ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|| '''Он''' || '''Наадам''' || '''Хот''' || '''Улс'''
|-
|1924 || I || [[Парис]] || {{FRA}}
|-
|1928 || II || [[Амстердам]] || {{NED}}
|-
|1931 || III || [[Нюрнберг]] || {{GER}}
|-
|1935 || IV || [[Лондон]] || {{GBR}}
|-
|1939 || V || [[Стокхольм]] || {{SWE}}
|-
|colspan=4| &lt;center&gt;''1940–48 онд [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы улмаас зохиогдоогүй''&lt;/center&gt;
|-
|1949 || VI || [[Копенхаген]] || {{DEN}}
|-
|1953 || VII || [[Брюссель]] || {{BEL}}
|-
|1957 || VIII || [[Милан]] || {{ITA}}
|-
|1961 || IX || [[Хельсинки]] || {{FIN}}
|-
|1965 || X || [[Вашингтон хот|Вашингтон]] || {{USA}}
|-
|1969 || XI || [[Белград]] || {{YUG}}
|-
|1973 || XII || [[Мальмё]] || {{SWE}}
|-
|1977 || XIII || [[Бухарест]] || {{flag|Румын|1965}}
|-
|1981 || XIV || [[Кёльн]] || {{FRG}}
|-
|1985 || XV || [[Лос-Анжелес]] || {{USA}}
|-
|1989 || XVI || [[Христчөрч]] || {{NZL}}
|-
|1993 || XVII || [[Софи]] || {{BUL}}
|-
|1997 || XVIII || [[Копенхаген]] || {{DEN}}
|-
|2001 || XIX || [[Ром]] || {{ITA}}
|-
|2005 || XX || [[Мельбурн]] || {{AUS}}
|-
|[[2009 оны зуны дифлимп|2009]] || XXI || [[Тайбэй]] || {{flag|ROC|name=Тайвань (Бүгд Найрамдах Хятад Улс)}}
([[Зураг:Flag of Chinese Taipei for Deaf.png|25px|border|]] ''Хятадын Тайвань'' гэсэн нэрээр оролцдог)
|-
|2013 || XXII || [[Афин]] || {{GRE}}
|-
|}

=== Өвлийн дифлимп ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|| '''Он''' || '''Наадам''' || '''Хот''' || '''Улс'''
|-
|1949 || I || [[Сифелд]] || {{AUT}}
|-
|1953 || II || [[Осло]] || {{NOR}}
|-
|1955 || III || [[Обераммергау]] || {{GER}}
|-
|1959 || IV || [[Монтана-Вермала]] || {{SUI}}
|-
|1963 || V || [[Оре]] || {{SWE}}
|-
|1967 || VI || [[Берхтесгаден]] || {{GER}}
|-
|1971 || VII || [[Аделбоден]] || {{SUI}}
|-
|1975 || VIII || [[Лэйк-Плэсид]] || {{USA}}
|-
|1979 || IX || [[Мэрибэл]] || {{FRA}}
|-
|1983 || X || [[Мадонна ди Кампиглио]] || {{ITA}}
|-
|1987 || XI || [[Осло]] || {{NOR}}
|-
|1991 || XII || [[Банфф]] || {{CAN}}
|-
|1995 || XIII || [[Иллөс]] || {{FIN}}
|-
|1999 || XIV || [[Давос]] || {{SUI}}
|-
|2003 || XV || [[Сундсвалл]] || {{SWE}}
|-
|2007 || XVI || [[Солт-Лэйк Сити]] || {{USA}}
|-
|2011 || XVII || [[Хай Татрас]] || {{SVK}}
|-
|2015 || XVIII || [[Ванкувер]] || {{CAN}}
|-
|}

== Мөн үзэх ==
* [[Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн спорт]]
* [[Паралимп]]

== Эшлэл ==
{{reflist}}

== Гадны холбоосууд ==
* [http://www.deaflympics.com/ Дифлимпийн албан ёсны сайт]
* [http://www.apdsc.org/ Ази Номхон Далайн Сонсголын Бэрхшээлтэй Хүмүүсийн Спортын Холбоо]

[[Ангилал:Дифлимп| ]]</text>
      <sha1>mf6ntthtjvcsg6l6cmn6ddc673eulh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2009 оны бөхийн ДАШТ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18650</id>
    <revision>
      <id>870322</id>
      <parentid>842672</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9319" sha1="fshp1oqscevhngcgdntw8foibkjma15" xml:space="preserve">{{Инфобокс бөхийн тэмцээн
|Name = 2009 оны бөхийн ДАШТ
|Logo = 
|Size = 140
|Host city ={{flagicon|DEN}} [[Хернинг]], [[Дани]]
|dates = 9 сарын 21–27, 2009
|Stadium = [[Хернинг үзэсгэлэнгийн төв]]
|Freestyle = {{RUS}}
|Greco-Roman = {{TUR}}
|Women = {{flagcountry|AZE|1991}}
|Previous = [[2008 оны бөхийн ДАШТ|2008]]
|Next = [[2010 оны бөхийн ДАШТ|2010]]
}}

'''2009 оны [[бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]''' 2009 оны 9 сарын 21-нээс 27-ны өдрүүдэд [[Дани]]йн [[Хернинг]] хотын Мессецентр Хернинг үзэсгэлэнгийн төвд зохиогдсон.

==Медалийн хүснэгт==
{| {{Медалийн жагсаалт|nation-width=200px}}
|-
| 1 ||align=left| {{RUS}} || 5 || 4 || 3 || 12
|-
| 2 ||align=left| {{AZE}} || 3 || 4 || 3 || 10
|-
| 3 ||align=left| {{IRI}} || 2 || 1 || 4 || 7
|-
| 4 ||align=left| {{TUR}} || 2 || 1 || 2 || 5
|-
| 5 ||align=left| {{JPN}} || 2 || 0 || 2 || 4
|-
| rowspan=3|6 ||align=left| {{PRK}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| align=left| {{SWE}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| align=left| {{UZB}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| rowspan=2|9 ||align=left| {{CAN}} || 1 || 0 || 2 || 3
|-
| align=left| {{CUB}} || 1 || 0 || 2 || 3
|-
| 11 ||align=left| {{HUN}} || 1 || 0 || 1 || 2
|-
| 12 ||align=left| {{CHN}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 13 ||align=left| {{USA}} || 0 || 2 || 1 || 3
|-
| rowspan=3|14 ||align=left| {{DEN}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left| {{GEO}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left| {{MGL}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| rowspan=3|17 ||align=left| {{ARM}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|align=left| {{FRA}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
|align=left| {{POL}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 20 ||align=left| {{UKR}} || 0 || 0 || 5 || 5
|-
| rowspan=2|21 ||align=left| {{BLR}} || 0 || 0 || 3 || 3
|-
|align=left| {{KAZ}} || 0 || 0 || 3 || 3
|-
| rowspan=5|23 ||align=left| {{BUL}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left| {{GRE}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left| {{IND}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left| {{NGR}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|align=left| {{ESP}} || 0 || 0 || 1 || 1
|- 
!colspan=2| Нийт || 21 || 21 || 42 || 84
|}

==Багуудын амжилт==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! width=50 rowspan=&quot;2&quot;|Байр
! colspan=&quot;2&quot;| Эрэгтэй чөлөөт бөх
! colspan=&quot;2&quot;| Эрэгтэй сонгомол бөх
! colspan=&quot;2&quot;| Эмэгтэй чөлөөт бөх
|-
!width=200|Баг
!width=50|Оноо
!width=200|Баг
!width=50|Оноо
!width=200|Баг
!width=50|Оноо
|-
! 1
| align=left|{{RUS}} || 63 || align=left|{{TUR}} || 44 || align=left|{{AZE}} || 42
|-
! 2
| align=left|{{AZE}} || 48 || align=left|{{IRI}} || 39 || align=left|{{JPN}} || 37
|-
! 3 
| align=left|{{IRI}} || 40 || align=left|{{AZE}} || 38 || align=left|{{CAN}} || 37
|-
! 4 
| align=left|{{TUR}} || 27 || align=left|{{RUS}} || 31 || align=left|{{UKR}} || 35
|-
! 5 
| align=left|{{UKR}} || 23 || align=left|{{CUB}} || 26 || align=left|{{RUS}} || 27
|-
! 6 
| align=left|{{BLR}} || 21 || align=left|{{HUN}} || 19 || align=left|{{USA}} || 24
|-
! 7 
| align=left|{{USA}} || 19 || align=left|{{GEO}} || 19 || align=left|{{MGL}} || 19
|-
! 8 
| align=left|{{UZB}} || 18 || align=left|{{DEN}} || 17 || align=left|{{PRK}} || 17
|-
! 9 
| align=left|{{GEO}} || 14 || align=left|{{SWE}} || 17 || align=left|{{KAZ}} || 17
|-
! 10 
| align=left|{{IND}} || 14 || align=left|{{UZB}} || 17 || align=left|{{CHN}} || 16
|}

==Медальтнууд==
===Эрэгтэй чөлөөт бөх===
{| {{Медальтнуудын жагсаалт|type=Жин}}
|-
|rowspan=2|55 кг
|rowspan=2|{{flagicon|PRK}} [[Ян Гён-ил]] 
|rowspan=2|{{flagicon|TUR}} [[Сезар Акгүл]]
|{{flagicon|BLR}} [[Ризван Гаджиев]]
|-
|{{flagicon|RUS}} [[Виктор Лебедев]]
|-
|rowspan=2|60 кг
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Бесик Кудухов]]
|rowspan=2|{{flagicon|AZE}} [[Зелимхан Хусейнов]]
|{{flagicon|UZB}} [[Дильшод Мансуров]]
|-
|{{flagicon|UKR}} [[Васыл Федорышын]] 
|-
|rowspan=2|66 кг
|rowspan=2|{{flagicon|IRI}} [[Мехди Тагави]]
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Расул Джукаев]]
|{{flagicon|JPN}} [[Ёнэмицү Тацүхиро]]
|-
|{{flagicon|KAZ}} [[Леонид Спиродонов]]
|-
|rowspan=2|74 кг
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Денис Царгуш]]
|rowspan=2|{{flagicon|AZE}} [[Чамсулвара Чамсулвараев]]
|{{flagicon|IND}} [[Рамеш Кумар]]
|-
|{{flagicon|IRI}} [[Садег Гударзи]]
|-
|rowspan=2|84 кг
|rowspan=2|{{flagicon|UZB}} [[Заурбек Сохиев]]
|rowspan=2|{{flagicon|USA}} [[Жэйк Херберт]]
|{{flagicon|UKR}} [[Ибрагим Алдатов]]
|-
|{{flagicon|AZE}} [[Шариф Шарифов]]
|-
|rowspan=2|96 кг
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Хажимурат Гацалов]]
|rowspan=2|{{flagicon|AZE}} [[Хетаг Гозюмов]]
|{{flagicon|TUR}} [[Серхат Балчи]]
|-
|{{flagicon|GEO}} [[Георгий Гогшелизе]]
|-
|rowspan=2|120 кг
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Билял Махов]]
|rowspan=2|{{flagicon|IRI}} [[Фардин Масуми]]
|{{flagicon|GRE}} [[Иоаннис Арзуманидис]]
|-
|{{flagicon|USA}} [[Тервел Длагнев]]
|}

===Эрэгтэй сонгомол бөх===
{| {{Медальтнуудын жагсаалт|type=Жин}}
|-
|rowspan=2|55 кг
|rowspan=2|{{flagicon|IRI}} [[Хамид Суриан]]
|rowspan=2|{{flagicon|ARM}} [[Роман Амоян]]
|{{flagicon|DEN}} [[Хакан Ниблом]]
|-
|{{flagicon|AZE}} [[Ровшан Байрамов]]
|-
|rowspan=2|60 кг
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Исламбек Албиев]]
|rowspan=2|{{flagicon|UZB}} [[Дилшод Арипов]]
|{{flagicon|KAZ}} [[Нурбакыт Тенгизбаев]]
|-
|{{flagicon|AZE}} [[Виталий Рахимов]]
|-
|rowspan=2|66 кг
|rowspan=2|{{flagicon|AZE}} [[Фарид Мансуров]]
|rowspan=2|{{flagicon|GEO}} [[Манучар Цхадайя]]
|{{flagicon|RUS}} [[Амбако Вачадзе]]
|-
|{{flagicon|CUB}} [[Педро Исаак]]
|-
|rowspan=2|74 кг
|rowspan=2|{{flagicon|TUR}} [[Селчук Чеби]]
|rowspan=2|{{flagicon|DEN}} [[Марк Мадсен]]
|{{flagicon|BLR}} [[Алиаксандр Кикиниу]]
|-
|{{flagicon|IRI}} [[Фаршад Ализадех]]
|-
|rowspan=2|84 кг
|rowspan=2|{{flagicon|TUR}} [[Назми Авлуча]]
|rowspan=2|{{flagicon|FRA}} [[Мелонин Нумонви]]
|{{flagicon|IRI}} [[Хабиболлах Ахлахи]]
|-
|{{flagicon|CUB}} [[Пабло Шорей]]
|-
|rowspan=2|96 кг
|rowspan=2|{{flagicon|HUN}} [[Кисс Балаж]]
|rowspan=2|{{flagicon|SWE}} [[Жимми Лидберг]]
|{{flagicon|IRI}} [[Амир Али-Акбари]]
|-
|{{flagicon|RUS}} [[Асланбек Хуштов]] 
|-
|rowspan=2|120 кг
|rowspan=2|{{flagicon|CUB}} [[Михаин Лопес]]
|rowspan=2|{{flagicon|USA}} [[Дремиел Байерс]]
|{{flagicon|SWE}} [[Ялмар Сёберг]]
|-
|{{flagicon|TUR}} [[Риза Каяалп]] 
|}

===Эмэгтэй чөлөөт бөх===
{| {{Медальтнуудын жагсаалт|type=Жин}}
|-
|rowspan=2|48 кг
|rowspan=2|{{flagicon|AZE}} [[Мария Стадник]]
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Лариса Ооржак]]
|{{flagicon|PRK}} [[Со Шим-Хян]]
|-
|{{flagicon|UKR}} [[Людмила Балушка]]
|-
|rowspan=2|51 кг
|rowspan=2|{{flagicon|SWE}} [[Софиа Маттссон]]
|rowspan=2|{{flagicon|PRK}} [[Хан Күм-Ок]]
|{{flagicon|UKR}} [[Олександра Кохут]]
|-
|{{flagicon|JPN}} [[Кай Юри]]
|-
|rowspan=2|55 кг
|rowspan=2|{{flagicon|JPN}} [[Ёшида Саори]]
|rowspan=2|{{flagicon|AZE}} [[Сона Ахмедли]]
|{{flagicon|BLR}} [[Алена Филипава]]
|-
|{{flagicon|CAN}} [[Тоня Вербеек]]
|-
|rowspan=2|59 кг
|rowspan=2|{{flagicon|AZE}} [[Юлия Раткевич]]
|rowspan=2|{{flagicon|POL}} [[Агата Петрзык]]
|{{flagicon|HUN}} [[Шаштин Марианна]]
|-
|{{flagicon|UKR}} [[Жанна Васыленко]]
|-
|rowspan=2|63 кг
|rowspan=2|{{flagicon|JPN}} [[Нишимаки Мио]]
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Любовь Волосова]]
|{{flagicon|KAZ}} [[Елена Шалыгина]]
|-
|{{flagicon|CAN}} [[Жюстин Бушар]]
|-
|rowspan=2|67 кг
|rowspan=2|{{flagicon|CAN}} [[Мартине Дугренье]]
|rowspan=2|{{flagicon|RUS}} [[Юлия Бартновская]]
|{{flagicon|NGR}} [[Ифеома Ихеаначо]]
|-
|{{flagicon|MGL}} [[Бадрахын Одончимэг]]
|-
|rowspan=2|72 кг
|rowspan=2|{{flagicon|CHN}} [[Цин Сяоцин]]
|rowspan=2|{{flagicon|MGL}} [[Очирбатын Бурмаа]]
|{{flagicon|ESP}} [[Майдер Унда]]
|-
|{{flagicon|BUL}} [[Станка Златева]]
|}

==Гадны холбоос==
*[https://web.archive.org/web/20091215034915/http://www.fila-wrestling.com/herning09/index.php Албан ёсны вэбсайт]
{{Бөх ДАШТ}}

[[Ангилал:Бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд]]</text>
      <sha1>fshp1oqscevhngcgdntw8foibkjma15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загвар:Амжилтын хүснэгт</title>
    <ns>10</ns>
    <id>18904</id>
    <revision>
      <id>870368</id>
      <parentid>565340</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="j7nbspkho3o2lcym3yegrn7h9gad4mo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{(!}}&lt;/noinclude&gt;class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
{{#if: {{{nation|{{{caption|}}}}}} | {{!}}+ Representing {{#switch: {{{nation}}} | BAH | GAM | GBR | MHL | NED | PHI | SEY | SOL | UAE | URS | USA =  the }} {{#ifexist:Template:{{{nation}}}|{{{{{nation}}}}}|{{{nation|{{{caption|}}}}}}}} {{#if:{{{nation2|}}}| &amp; {{#switch: {{{nation2}}} | BAH | GAM | GBR | MHL | NED | PHI | SEY | SOL | UAE | URS | USA =  the }} {{#ifexist:Template:{{{nation2}}}|{{{{{nation2}}}}}|{{{nation2}}}}}|}}}}
|-
!scope=&quot;col&quot;|Он !!scope=&quot;col&quot;|Тэмцээн !!scope=&quot;col&quot;|Зохиогдсон газар !!scope=&quot;col&quot;|Байр {{#if: {{{Event|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Event | }}{{#if: {{{Time|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Time}}{{#if: {{{Result|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Result}}{{#if: {{{Wind|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Wind (m/s)}}{{#if: {{{Team|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Team}}{{#if: {{{NotesOff|}}} | | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Тэмдэглэл }}
|-
&lt;noinclude&gt;
|}
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j7nbspkho3o2lcym3yegrn7h9gad4mo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870369</id>
      <parentid>870368</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="6f5gvsoabvrvf377mbg4r4zuqamiz89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{(!}}&lt;/noinclude&gt;class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
{{#if: {{{nation|{{{caption|}}}}}} | {{!}}+ Representing {{#switch: {{{nation}}} | BAH | GAM | GBR | MHL | NED | PHI | SEY | SOL | UAE | URS | USA =  the }} {{#ifexist:Template:{{{nation}}}|{{{{{nation}}}}}|{{{nation|{{{caption|}}}}}}}} {{#if:{{{nation2|}}}| &amp; {{#switch: {{{nation2}}} | BAH | GAM | GBR | MHL | NED | PHI | SEY | SOL | UAE | URS | USA =  the }} {{#ifexist:Template:{{{nation2}}}|{{{{{nation2}}}}}|{{{nation2}}}}}|}}}}
|-
!scope=&quot;col&quot;|Он !!scope=&quot;col&quot;|Тэмцээн !!scope=&quot;col&quot;|Зохиогдсон газар !!scope=&quot;col&quot;|Байр {{#if: {{{Event|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Төрөл | }}{{#if: {{{Time|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Time}}{{#if: {{{Result|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Result}}{{#if: {{{Wind|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Wind (m/s)}}{{#if: {{{Team|}}} | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Team}}{{#if: {{{NotesOff|}}} | | !!scope=&quot;col&quot;{{!}}Тэмдэглэл }}
|-
&lt;noinclude&gt;
|}
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6f5gvsoabvrvf377mbg4r4zuqamiz89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загвар:Инфобокс Олимпын тэмцээн</title>
    <ns>10</ns>
    <id>22533</id>
    <revision>
      <id>870315</id>
      <parentid>842560</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6744" sha1="f42uivyo6anvbx86x2k5cwn2b00n14r" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:инфобокс|infoboxTemplate
| bodyclass = vevent
| bodystyle = width:24em
| above = {{Инфобокс Олимпын тэмцээн/тэмцээний холбоос|{{{event|}}}}}&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:85%&quot;&gt;{{Инфобокс Олимпын тэмцээн/games text|{{{games|}}}}} наадамд&lt;/div&gt;

| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault = frameless|alt={{{alt|}}}}}
| caption = {{{caption|}}}

| labelstyle = white-space:nowrap;

| label1 = Байршил
| data1 = {{{venues|}}}

| label2 = Байршил
| data2 = {{{venue|}}}

| label3 = Огноо
| data3 = {{{dates|}}}

| label4 = Огноо
| data4 = {{{date|}}}

| label5 = Тэмцээний тоо
| data5 = {{{num_events|}}}

| label6 = Оролцогчдын тоо
| data6 = {{{competitors|}}}{{#if:{{{nations|}}}|&amp;nbsp;({{{nations}}}&amp;nbsp;{{#ifeq:{{{nations}}}|1|улсаас|улсаас}})}}{{#if:{{{competitors_men|}}}{{{competitors_women|}}}|&amp;#32;({{#invoke:separated entries|main|conjunction=&amp;#32;and&amp;#32;
 | {{#if:{{{competitors_men|}}}|{{{competitors_men}}}{{#ifeq:{{{competitors_men}}}|1|&amp;nbsp;man|&amp;nbsp;men}}}}
 | {{#if:{{{competitors_women|}}}|{{{competitors_women}}}{{#ifeq:{{{competitors_women}}}|1|&amp;nbsp;woman|&amp;nbsp;women}}}}
 }})}}

| label7 = {{{team_descriptor|Багийн тоо}}}
| data7 = {{{teams|}}}

| label8 = {{#if: {{{win_label|}}} | {{{win_label}}} | Ялалтын цаг }}
| data8 = {{{win_value|}}}

| header9 = {{#if: {{{gold|}}}{{{gold2|}}}{{{gold3|}}}{{{silver|}}}{{{silver2|}}}{{{silver3|}}}{{{bronze|}}}{{{bronze2|}}}{{{bronze3|}}} | Медальтнууд }}

| data10 = {{#if: {{{gold|}}}{{{gold2|}}}{{{gold3|}}}{{{silver|}}}{{{silver2|}}}{{{silver3|}}}{{{bronze|}}}{{{bronze2|}}}{{{bronze3|}}} | {{#invoke:Infobox3cols|child
  | label1 = {{Gold1}}
  | data1b = {{{gold|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{goldNOC|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{goldNOC|}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data1c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{goldNOC|}}} | {{Flag IOC|{{{goldNOC}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label2 = {{Gold1}}
  | data2b = {{{gold2|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{goldNOC2|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{goldNOC2}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data2c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{goldNOC2|}}} | {{Flag IOC|{{{goldNOC2}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label3 = {{Gold1}}
  | data3b = {{{gold3|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{goldNOC3|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{goldNOC3}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data3c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{goldNOC3|}}} | {{Flag IOC|{{{goldNOC3}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label4 = {{Silver2}}
  | data4b = {{{silver|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{silverNOC|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{silverNOC}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data4c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{silverNOC|}}} | {{Flag IOC|{{{silverNOC}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label5 = {{Silver2}}
  | data5b = {{{silver2|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{silverNOC2|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{silverNOC2}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data5c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{silverNOC2|}}} | {{Flag IOC|{{{silverNOC2}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label6 = {{Silver2}}
  | data6b = {{{silver3|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{silverNOC3|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{silverNOC3}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data6c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{silverNOC3|}}} | {{Flag IOC|{{{silverNOC3}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label7 = {{Silver2}}
  | data7b = {{{silver4|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{silverNOC4|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{silverNOC4}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data7c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{silverNOC4|}}} | {{Flag IOC|{{{silverNOC4}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label17 = {{Bronze3}}
  | data17b = {{{bronze|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{bronzeNOC|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{bronzeNOC}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data17c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{bronzeNOC|}}} | {{Flag IOC|{{{bronzeNOC}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label18 = {{Bronze3}}
  | data18b = {{{bronze2|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{bronzeNOC2|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{bronzeNOC2}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data18c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{bronzeNOC2|}}} | {{Flag IOC|{{{bronzeNOC2}}}|{{{games|}}}}} }}}}

  | label19 = {{Bronze3}}
  | data19b = {{{bronze3|}}}{{#if:{{{longnames|}}} | {{#if:{{{bronzeNOC3|}}} | &lt;br /&gt;{{Flag IOC|{{{bronzeNOC3}}}|{{{games|}}}}} }}}}
  | data19c = {{#if:{{{longnames|}}} || {{#if:{{{bronzeNOC3|}}} | {{Flag IOC|{{{bronzeNOC3}}}|{{{games|}}}}} }}}}

}} }}

| below = {{succession links
 | left = {{#if: {{{prev|}}}| {{auto link|{{{prev|}}}}} }}
 | right = {{#if: {{{next|}}}|{{auto link|{{{next|}}}}} }}
 }}
| belowclass = noprint nowrap
| belowstyle = {{#if: {{{prev|}}}{{{next|}}} | border-top: 1px solid #aaa; padding-top: 3px; }}
}}&lt;/includeonly&gt;{{main other|{{#if:{{{gold|}}}|{{#if:{{{goldNOC|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}{{#if:{{{gold2|}}}|{{#if:{{{goldNOC2|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}{{#if:{{{gold3|}}}|{{#if:{{{goldNOC3|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}{{#if:{{{silver|}}}|{{#if:{{{silverNOC|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}{{#if:{{{silver2|}}}|{{#if:{{{silverNOC2|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}{{#if:{{{silver3|}}}|{{#if:{{{silverNOC3|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}{{#if:{{{bronze|}}}|{{#if:{{{bronzeNOC|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}{{#if:{{{bronze2|}}}|{{#if:{{{bronzeNOC2|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}{{#if:{{{bronze3|}}}|{{#if:{{{bronzeNOC3|}}}
||[[Category:Infobox Olympic event using medalist parameter without NOC parameter]]
}}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox Olympic event with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox Olympic event]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| alt | bronze | bronze2 | bronze3 | bronzeNOC | bronzeNOC2 | bronzeNOC3 | caption | competitors | competitors_men | competitors_women | date | dates | event | games | gold | gold2 | gold3 | goldNOC | goldNOC2 | goldNOC3 | image | image_size | longnames | nations | next | num_events | prev | silver | silver2 | silver3 | silver4 | silverNOC | silverNOC2 | silverNOC3 | silverNOC4 | teams | team_descriptor | venue | venues | win_label | win_value }}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f42uivyo6anvbx86x2k5cwn2b00n14r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэлхийн улсуудын цэргийн зардлын жагсаалт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23074</id>
    <revision>
      <id>870323</id>
      <parentid>855120</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19726" sha1="lsztryw2xp7m05j7l5bjmvlyepjszho" xml:space="preserve">Энэ нь '''цэргийн зардал өндөртэй орнуудын жагсаалт''' юм.

==Хамгийн их цэргийн зардал==
Эхний жагсаалтыг [[Стокхольмын Энх тайвны судалгааны олон улсын хүрээлэн]]гийн (СЭТСОУХ) баримт бичигт үндэслэсэн бөгөөд 2023 оны байдлаар дэлхийн цэргийн зардалд хамгийн их мөнгө зарцуулдаг 40 орны жагсаалтыг өнөөгийн зах зээлийн ханшид үндэслэн гаргасан байна.&lt;ref name=SIPRI-2020 /&gt;

Хоёрдахь жагсаалтыг [[Олон улсын стратегийн судалгааны хүрээлэн]]гээс (ОУССХ) зах зээлийн дундаж ханшийг ашиглан нийтэлсэн ''Цэргийн тэнцвэрт байдлын'' 2025 оны хэвлэлд үндэслэсэн болно.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Цэргийн тэнцэл 2025: Батлан хамгаалахын зарцуулалт ба худалдан авалтын чиг хандлага |url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2025/defence-spending-and-procurement-trends/ |access-date=2025-03-13 |website=ОУССХ |language=en}}&lt;/ref&gt; 
{{sticky header}}
{| style=&quot;font-size:100%;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; text-align:center;&quot;| '''2023 онд дэлхийн хэмжээнд цэргийн зардал хамгийн өндөр байгаа 40 улс''&lt;ref name=&quot;SIPRI-2020&quot;&gt;{{Cite web |last=xiao liang, nan tian, diego lopes da silva, lorenzo scarazzato,  zubaida karim and jade guiberteau ricard  |date=2025-04-28 |title=2024 оны цэргийн зардлын чиг хандлага |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2025-04/2504_fs_milex_2024.pdf#page=2#page=2 |access-date=2025-05-04 |publisher=[[Стокхольмын Энх тайвны судалгааны олон улсын хүрээлэн]] |language=en |format=PDF}}&lt;/ref&gt;''&lt;br&gt;СЭТСОУХ цэргийн зардлын мэдээллийн сан'''
| style=&quot;width:50%; text-align:center;&quot; | '''[[Олон улсын стратегийн судалгааны хүрээлэн]]гийн жагсаалт'''
'''[[Олон улсын стратегийн судалгааны хүрээлэн]]гийн (ОУССХ) 2024 оны &quot;Цэргийн тэнцвэр&quot;-ийн 2025 оны хэвлэл.'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Интерактив: 2024 оны дэлхийн батлан хамгаалах зардал |url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2025/interactive-global-defence-spending-in-2024/ |access-date=2025-03-13 |website=ОУССХ |language=en}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;margin-left:auto;margin-right:auto&quot;
|- style=&quot;background:#ececec;&quot;
! Байр !! Улс !! Зарцуулалт &lt;br&gt; (Тэрбум $) !! [[Дэлхийн улсуудын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт (нэрлэсэн үнэ)|ДНБ-ий]] хувь !! Дэлхийд эзлэх хувь
|-
| {{0}}1  || {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[АНУ-ын Зэвсэгт Хүчин|Америкийн Нэгдсэн Улс]] || align=right| 997.0 || align=&quot;right&quot; | 3.4 || align=&quot;right&quot; | 37.0
|-
| {{0}}2  || {{flagicon|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс}} [[Ардын Чөлөөлөх Арми|Хятад]]&lt;ref name=&quot;x&quot; group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt; || align=right| 314.0 || align=&quot;right&quot; | 1.7 || align=&quot;right&quot; | 12.0
|-
| {{0}}3|| {{flagicon|Орос}} [[Оросын Зэвсэгт Хүчин|Орос]]&lt;ref name=&quot;x&quot; group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;|| align=&quot;right&quot; | 149.0 || align=&quot;right&quot; | 7.1 || align=&quot;right&quot; | 5.5
|-
| {{0}}4  || {{flagicon|Герман}} [[Бундесвер|Герман]]|| align=&quot;right&quot; | 88.5 || align=&quot;right&quot; | 1.9 || align=&quot;right&quot; | 3.3
|-
| {{0}}5 || {{flagicon|Энэтхэг}} [[Энэтхэгийн Зэвсэгт Хүчин|Энэтхэг]]|| align=&quot;right&quot; | 86.1|| align=&quot;right&quot; | 2.3 || align=&quot;right&quot; | 3.2
|-
|{{0}}6||{{flagicon|Их Британи}} [[Их Британийн зэвсэгт хүчин|Нэгдсэн Хаант Улс]]|| align=&quot;right&quot; | 81.8 || align=&quot;right&quot; | 2.3 || align=&quot;right&quot; | 3.0
|-
| {{0}}7||{{flagicon|Саудын Араб}} [[Саудын Арабын Зэвсэгт Хүчин|Саудын Араб]]}}&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;x&quot; /&gt;&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;y&quot; /&gt;|| align=&quot;right&quot; | 80.3 || align=&quot;right&quot; | 7.3 || align=&quot;right&quot; | 3.0
|-
| {{0}}8 || {{flagicon|Украин}} [[Украины Зэвсэгт Хүчин|Украин]]|| align=&quot;right&quot; | 64.7 || align=&quot;right&quot; | 34.0 || align=&quot;right&quot; | 2.4
|-
| {{0}}9|| {{flagicon|Франц}}  [[Францын Зэвсэгт Хүчин|Франц]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;z&quot; /&gt;|| align=&quot;right&quot; | 64.7 || align=&quot;right&quot; | 2.1 || align=&quot;right&quot; | 2.4
|-
| 10 || {{flagicon|Япон}} [[Японы өөрийгөө хамгаалах хүчин|Япон]]|| align=&quot;right&quot; | 55.3 || align=&quot;right&quot; | 1.4 || align=&quot;right&quot; | 2.0
|-
| 11 || {{flagicon|Өмнөд Солонгос}} [[Өмнөд Солонгосын Зэвсэгт Хүчин|Өмнөд Солонгос]]|| align=&quot;right&quot; | 47.6 || align=&quot;right&quot; | 2.6 || align=&quot;right&quot; | 1.8
|-
| 12 || {{flagicon|Израил}} [[Израилын батлан хамгаалах хүчин|Израил]]|| align=&quot;right&quot; | 46.5 || align=&quot;right&quot; | 8.8 || align=&quot;right&quot; | 1.7
|-
| 13 || {{flagicon|Польш}} [[Польшийн Зэвсэгт Хүчин|Польш]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;z&quot; /&gt;|| align=&quot;right&quot; | 38.0|| align=&quot;right&quot; | 4.2|| align=&quot;right&quot; | 1.4
|-
| 14 || {{flagicon|Итали}} [[Италийн Зэвсэгт Хүчин|Итали]]|| align=&quot;right&quot; | 38.0 || align=&quot;right&quot; | 1.6 || align=&quot;right&quot; | 1.4
|-
| 15 || {{flagicon|Австрали}} [[Австралийн батлан ​​хамгаалах хүчин|Австрали]]|| align=&quot;right&quot; | 33.8 || align=&quot;right&quot; | 1.9 || align=&quot;right&quot; | 1.2
|-
| 16 || {{flagicon|Канад}} [[Канадын Зэвсэгт Хүчин|Канад]]|| align=&quot;right&quot; | 29.3 || align=&quot;right&quot; | 1.3 || align=&quot;right&quot; | 1.1
|-
|17
|{{flagicon|Турк}} [[Туркийн Зэвсэгт Хүчин|Турк]]
| align=&quot;right&quot; |25.0
| align=&quot;right&quot; |1.9
| align=&quot;right&quot; |1.0
|-
| 18 || {{flagicon|Испани}} [[Испанийн Зэвсэгт Хүчин|Испани]]|| align=&quot;right&quot; | 24.6 || align=&quot;right&quot; | 1.4 || align=&quot;right&quot; | 0.9
|-
| 19 || {{flagicon|Нидерланд}} [[Нидерландын Зэвсэгт Хүчин|Нидерланд]]
| align=&quot;right&quot; | 23.2
| align=&quot;right&quot; | 1.9
| align=&quot;right&quot; | 0.7
|-
|20
|{{flagicon|Алжир}} [[Алжирын Ардын Үндэсний Арми|Алжир]]
| align=&quot;right&quot; |21.8
| align=&quot;right&quot; |8.0
| align=&quot;right&quot; |0.7
|-
| 21 || {{flagicon|Бразил}} [[Бразилын Зэвсэгт Хүчин|Бразил]]|| align=&quot;right&quot; | 20.9 || align=&quot;right&quot; | 1.0 || align=&quot;right&quot; | 0.7
|-
|22
|{{flagicon|Мексик}} [[Мексикийн Зэвсэгт Хүчин|Мексик]]
| align=&quot;right&quot; |16.7
| align=&quot;right&quot; |0.9
| align=&quot;right&quot; |0.6
|-
|23
|{{flagicon|Тайвань}} [[Бүгд Найрамдах Хятад Улсын Зэвсэгт Хүчин|Тайвань]]
| align=&quot;right&quot; |16.5
| align=&quot;right&quot; | 2.1
| align=&quot;right&quot; |0.5
|-
|24
|{{flagicon|Колумби}} [[Колумбийн Цэргийн Хүчин|Колумби]]
| align=&quot;right&quot; |15.1
| align=&quot;right&quot; |3.4
| align=&quot;right&quot; |0.5
|-
|25
|{{flagicon|Сингапур}} [[Сингапурын Зэвсэгт Хүчин|Сингапур]]
| align=&quot;right&quot; |15.1
| align=&quot;right&quot; |2.8
| align=&quot;right&quot; |0.4
|-
|26
|{{flagicon|Швед}} [[Шведийн Зэвсэгт Хүчин|Швед]]
| align=&quot;right&quot; |12.0
| align=&quot;right&quot; |2.0
| align=&quot;right&quot; |0.4
|-
|27
|{{flagicon|Индонез}} [[Индонезийн Үндэсний Зэвсэгт Хүчин|Индонез]]
|align= &quot;right&quot;|11.0
|align= &quot;right&quot;|0.8
|align= &quot;right&quot;|0.4
|-
|28
|{{flagicon|Норвеги}} [[Норвегийн Зэвсэгт Хүчин|Норвеги]]
| align=&quot;right&quot; |10.4
| align=&quot;right&quot; |2.1
| align=&quot;right&quot; |0.4
|-
|29
|{{flagicon|Пакистан}} [[Пакистаны Зэвсэгт Хүчин|Пакистан]]
| align=&quot;right&quot; |10.2
| align=&quot;right&quot; |2.7
| align=&quot;right&quot; |0.4
|-
|30
|{{flagicon|Дани}} [[Данийн Зэвсэгт Хүчин|Дани]]
| align=&quot;right&quot; |10.0
| align=&quot;right&quot; |2.4
| align=&quot;right&quot; |0.3
|-
|31
|{{flagicon|Румын}} [[Румыны Зэвсэгт Хүчин|Румын]]
| align=&quot;right&quot; |8.7
| align=&quot;right&quot; |2.3
| align=&quot;right&quot; |0.3
|-
|32
|{{flagicon|Бельги}} [[Бельгийн Зэвсэгт Хүчин|Бельги]]
| align=&quot;right&quot; |8.6
| align=&quot;right&quot; |1.3
| align=&quot;right&quot; |0.3
|-
|33
|{{flagicon|Грек}} [[Грекийн Зэвсэгт Хүчин|Грек]]
|align= &quot;right&quot;|8.0
|align= &quot;right&quot;|3.1
|align= &quot;right&quot;|0.3
|-
|34
|{{flagicon|Иран}} [[Ираны Зэвсэгт Хүчин|Иран]]
| align=&quot;right&quot; |7.9
| align=&quot;right&quot; |2.0
| align=&quot;right&quot; |0.3
|-
|35
|{{flagicon|Кувейт}} [[Кувейтийн зэвсэгт хүчин|Кувейт]]
| align=&quot;right&quot; |7.8
| align=&quot;right&quot; |4.8
| align=&quot;right&quot; |0.3
|-
| 36 || {{flagicon|Финланд}} [[Финландын батлан хамгаалах хүчин|Финланд]]|| align=&quot;right&quot; | 7.0|| align=&quot;right&quot; | 2.3|| align=&quot;right&quot; | 0.3
|-
|37
|{{flagicon|Швейцар}} [[Швейцарын Зэвсэгт Хүчин|Швейцар]]
| align=&quot;right&quot; |6.7
| align=&quot;right&quot; |0.7
| align=&quot;right&quot; |0.2
|-
|38
|{{flagicon|Чех}} [[БНЧУ-ын зэвсэгт хүчин|Чех]]
| align=&quot;right&quot; |6.5
| align=&quot;right&quot; |1.9
| align=&quot;right&quot; |0.2
|-
|39
|{{flagicon|Ирак}} [[Иракийн зэвсэгт хүчин|Ирак]]
| align=&quot;right&quot; |6.2
| align=&quot;right&quot; |2.4
| align=&quot;right&quot; |0.2
|-
|40
|{{flagicon|Филиппин}} [[Филиппиний зэвсэгт хүчин|Филиппин]]
|align= &quot;right&quot;|6.1
|align= &quot;right&quot;|1.3
|align= &quot;right&quot;|0.2
|}
|
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;margin-left:auto;margin-right:auto&quot;
|- style=&quot;background:#ececec;&quot;
! Байр !! Улс !! Зарцуулалт &lt;br&gt; (Тэрбум $)
|-
|{{0}}1|| {{flagicon|Америкийн Нэгдсэн Улс}} [[АНУ-ын Зэвсэгт Хүчин|Америкийн Нэгдсэн Улс]] || align=right|968.0
|-
|{{0}}2|| {{flagicon|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс}} [[Ардын Чөлөөлөх Арми|Хятад]] || align=right|235.0
|-
|{{0}}3|| {{flagicon|Орос}} [[Оросын Зэвсэгт Хүчин|Орос]] || align=right|145.9
|-
|{{0}}4|| {{flagicon|Герман}} [[Бундесвер|Герман]]|| align=&quot;right&quot; |86.0
|-
|{{0}}5||{{nowrap|{{flagicon|Их Британи}} [[Их Британийн зэвсэгт хүчин|Нэгдсэн Хаант Улс]]}} || align=&quot;right&quot; |81.1
|-
|{{0}}6|| {{flagicon|Энэтхэг}} [[Энэтхэгийн Зэвсэгт Хүчин|Энэтхэг]]|| align=&quot;right&quot; |74.4
|-
|{{0}}7|| {{flagicon|Саудын Араб}} [[Саудын Арабын Зэвсэгт Хүчин|Саудын Араб]]|| align=&quot;right&quot; |71.7
|-
|{{0}}8||  {{flagicon|Франц}}  [[Францын Зэвсэгт Хүчин|Франц]] || align=right|64.0
|-
|{{0}}9|| {{flagicon|Япон}} [[Японы өөрийгөө хамгаалах хүчин|Япон]]|| align=right|53.0
|-
|10|| {{flagicon|Өмнөд Солонгос}} [[Өмнөд Солонгосын Зэвсэгт Хүчин|Өмнөд Солонгос]] || align=right|43.9
|-
|11|| {{flagicon|Австрали}} [[Австралийн батлан ​​хамгаалах хүчин|Австрали]] || align=&quot;right&quot; | 36.4
|-
|12|| {{flagicon|Итали}} [[Италийн Зэвсэгт Хүчин|Итали]] || align=right|35.2
|-
|13|| {{flagicon|Израил}} [[Израилын батлан хамгаалах хүчин|Израил]]|| align=&quot;right&quot; |33.7
|-
|14|| {{flagicon|Украин}} [[Украины Зэвсэгт Хүчин|Украин]]|| align=&quot;right&quot; |28.4
|-
|15|| {{flagicon|Польш}} [[Польшийн Зэвсэгт Хүчин|Польш]]|| align=&quot;right&quot; |28.4
|-
|16
|{{flagicon|Канад}} [[Канадын Зэвсэгт Хүчин|Канад]]||align=&quot;right&quot; |27.0
|-
|17
|{{flagicon|Бразил}} [[Бразилын Зэвсэгт Хүчин|Бразил]]||align=&quot;right&quot;|24.4
|-
|18
|{{flagicon|Нидерланд}} [[Нидерландын Зэвсэгт Хүчин|Нидерланд]]|| align=&quot;right&quot; |23.6
|-
|19
|{{flagicon|Арабын Нэгдсэн Эмират Улс}} [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын Зэвсэгт Хүчин| Арабын Нэгдсэн Эмират Улс]]|| align=&quot;right&quot; |22.3
|-
|20
|{{flagicon|Алжир}} [[Алжирын Ардын Үндэсний Арми|Алжир]]|| align=&quot;right&quot; |21.4
|-
|21
|{{flagicon|Испани}} [[Испанийн Зэвсэгт Хүчин|Испани]]|| align=&quot;right&quot; |19.4
|-
|22
|{{flagicon|Тайвань}} [[Бүгд Найрамдах Хятад Улсын Зэвсэгт Хүчин|Тайвань]]|| align=&quot;right&quot;|18.9
|-
|23
|{{flagicon|Сингапур}} [[Сингапурын Зэвсэгт Хүчин|Сингапур]]|| align=&quot;right&quot;|15.2
|-
|24
|{{flagicon|Турк}} [[Туркийн Зэвсэгт Хүчин|Турк]]|| align=&quot;right&quot;|14.3
|-
|25
|{{flagicon|Ирак}} [[Иракийн Зэвсэгт Хүчин|Ирак]]|| align=&quot;right&quot;|12.7
|-
|26
|{{flagicon|Швед}} [[Шведийн Зэвсэгт Хүчин|Швед]]|| align=&quot;right&quot;|12.3
|-
|27
|{{flagicon|Индонез}} [[Индонезийн Үндэсний Зэвсэгт Хүчин|Индонез]]|| align=&quot;right&quot;|10.9
|-
|28
|{{flagicon|Мексик}} [[Мексикийн Зэвсэгт Хүчин|Мексик]]|| align=&quot;right&quot;|10.2
|-
|29
|{{flagicon|Норвеги}} [[Норвегийн Зэвсэгт Хүчин|Норвеги]]|| align=&quot;right&quot;|9.8
|-
|30
|{{flagicon|Катар}} [[Катарын Зэвсэгт Хүчин|Катар]]|| align=&quot;right&quot;|9.7
|}
|}

==Хамгийн өндөр цэргийн зардал, ДНБ-д эзлэх хувь==
Дараах жагсаалтад цэргийн зардлын ДНБ-д эзлэх улс орнуудын жагсаалт, тодруулбал, сүүлийн жилүүдэд хамгийн өндөр хувьтай 15 орны жагсаалт байна.

===ДНБ-д эзлэх хувь===
{| style=&quot;font-size:100%;&quot;
|-
|  style=&quot;width:50%; text-align:center;&quot;| '''[[Стокхольмын Энх тайвны судалгааны олон улсын хүрээлэн]]гийн жагсаалт&lt;br&gt;СЭТСОУХ цэргийн зардлын мэдээллийн сан (2023)'''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=СЭТСОУХ цэргийн зардлын мэдээллийн сан|url=https://milex.sipri.org/sipri|publisher=Sipri.org|accessdate=2025-03-14|language=en|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503085156/https://milex.sipri.org/sipri|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;width:50%; text-align:center;&quot; | '''[[Олон улсын стратегийн судалгааны хүрээлэн]]гийн жагсаалт&lt;br&gt;''Топ-15 батлан хамгаалах төсөв 2020'''''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |date=2021 |title=ОУССХ цэргийн тэнцэл 2021 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/04597222.2021.1868791# |url-status=live |journal=The Military Balance |publisher=Олон улсын стратегийн судалгааны хүрээлэн |volume=121 |issue=1 |pages=23–29 |doi=10.1080/04597222.2021.1868791 |s2cid=232050862 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007224534/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/04597222.2021.1868791 |archive-date=2021-10-07 |access-date=2025-03-14}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Байр
!Улс
!ДНБ-д эзлэх %
|-
|''1''
|''{{flag|Украин}}''
|align=&quot;right&quot;|''36.65%''
|-
|''2''
|''{{flag|Ливан}}''
|align=&quot;right&quot;|''8.91%''
|-
|3
|{{flag|Алжир}}
|align=&quot;right&quot;|8.17%
|-
|''4''
|''{{flag|Саудын Араб}}''
|align=&quot;right&quot;|''7.09%''
|-
|5
|{{flag|Өмнөд Судан}}
|align=&quot;right&quot;|6.26%
|-
|''6''
|''{{flag|Орос}}''
|align=&quot;right&quot;|''5.86%''
|-
|7
|{{flag|Армени}}
|align=&quot;right&quot;|5.45%
|-
|''8''
|''{{flag|Оман}}''
|align=&quot;right&quot;|''5.40%''
|-
|9
|{{flag|Израил}}
|align=&quot;right&quot;|5.32%
|-
|10
|{{flag|Йордан}}
|align=&quot;right&quot;|4.91%
|-
|11
|{{flag|Кувейт}}
|align=&quot;right&quot;|4.90%
|-
|12
|{{flag|Азербайжан}}
|align=&quot;right&quot;|4.60%
|-
|13
|{{flag|Того}}
|align=&quot;right&quot;|4.01%
|-
|14
|{{flag|Буркина Фасо}}
|align=&quot;right&quot;|4.01%
|-
|15
|{{flag|Польш}}
|align=&quot;right&quot;|3.83%
|-
|16
|{{flag|Мали}}
|align=&quot;right&quot;|3.83%
|-
|''17''
|''{{flag|Мьянмар}}''
|align=&quot;right&quot;|''3.79%''
|-
|18
|{{flag|Бурунди}}
|align=&quot;right&quot;|3.66%
|-
|19
|{{flag|Марокко}}
|align=&quot;right&quot;|3.64%
|-
|''20''
|''{{flag|Киргиз}}''
|align=&quot;right&quot;|''3.62%''
|-
|21
|{{flag|Америкийн Нэгдсэн Улс}}
|align=&quot;right&quot;|3.36%
|-
|22
|{{flag|Грек}}
|align=&quot;right&quot;|3.23%
|-
|''23''
|''{{flag|Бахрейн}}''
|align=&quot;right&quot;|''3.11%''
|-
|24
|{{flag|Бруней}}
|align=&quot;right&quot;|2.97%
|-
|25
|{{flag|Чад}}
|align=&quot;right&quot;|2.91%
|}
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-left:auto;margin-right:auto&quot;
|+ 
|- style=&quot;background:#ececec;&quot;
! Байр !! Улс !! ДНБ-д эзлэх %
|- 
| {{0}}1 || {{flag|Оман}} || align=&quot;right&quot;  | 12.0
|-
| {{0}}2 || {{flag|Афганистан}}|| align=&quot;right&quot; | 10.6
|-
| {{0}}3 || {{flag|Ливан}} || align=&quot;right&quot; | 10.5
|-
| {{0}}4 || {{flag|Кувейт}} || align=&quot;right&quot;  | 7.1
|-
| {{0}}5 || {{flag|Саудын Араб}} || align=&quot;right&quot; | 7.1
|-
| {{0}}6 || {{flag|Алжир}} || align=&quot;right&quot; | 6.7
|-
| {{0}}7 || {{flag|Ирак}} || align=&quot;right&quot; | 5.8
|-
| {{0}}8 || {{flag|АНЭУ}} || align=&quot;right&quot; | 5.6
|-
| {{0}}9 || {{flag|Азербайжан}} || align=&quot;right&quot; | 5.4
|-
| 10 || {{flag|Марокко}} || align=&quot;right&quot; | 5.3
|-
| 11 || {{flag|Израил}} || align=&quot;right&quot; | 5.2
|-
| 12 || {{flag|Йордан}} || align=&quot;right&quot; | 4.9
|-
| 13 || {{flag|Армени}} || align=&quot;right&quot; | 4.8
|-
| 14 || {{flag|Мали}} || align=&quot;right&quot; | 4.5
|-
| 15 || {{flag|Катар}} || align=&quot;right&quot; | 4.4
|}
|-
|* Налуу утгууд нь СЭТСОУХ-ийн тооцоолол юм.
|
|}

==Тэмдэглэл==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;
&lt;ref name=&quot;x&quot;&gt;СЭТСОУХ-ийн тооцоо&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;y&quot;&gt;Саудын Арабын тоо баримтад нийтийн хэв журам, аюулгүй байдлыг хангахад зарцуулсан зардал багтсан бөгөөд бага зэрэг хэтрүүлсэн байх магадлалтай.{{Citation needed|date=May 2021}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;z&quot;&gt;Франц, Польшийн тоонууд нь жандармын зардлыг оруулаагүй болно.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;


==Эшлэл==
{{reflist|45em}}

==Гадаад холбоос==
* [https://web.archive.org/web/20100328072123/http://milexdata.sipri.org/ СЭТСОУХ-ийн цэргийн зардлын мэдээллийн сан] (sipri.org)

{{DEFAULTSORT:List Of Countries By Military Expenditures}}
[[Ангилал:Засгийн газрын төсөв|Military]]
[[Ангилал:Цэргийн эдийн засаг]]
[[Ангилал:Цэргийн төсөв]]</text>
      <sha1>lsztryw2xp7m05j7l5bjmvlyepjszho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бусан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26855</id>
    <redirect title="Пүсань" />
    <revision>
      <id>870397</id>
      <parentid>849046</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[Пүсань]]</comment>
      <origin>870397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="t46h3ol8xavmtim1d2fhgs4wjj0eh3j" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Пүсань]]</text>
      <sha1>t46h3ol8xavmtim1d2fhgs4wjj0eh3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stromae бүтээлүүд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26902</id>
    <revision>
      <id>870324</id>
      <parentid>856099</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15968" sha1="grx71fo5d4ffazfcerdamwynrmgyxg5" xml:space="preserve">{{Инфобокс уран бүтээлчийн дискографи
| Artist        = [[Stromae]]
| Image         = Stromae @ BSF 2011 (6071475990) (cropped).jpg
| Caption       = Stromae Брюсселийн зуны наадамд 2011 онд
| Alt           =
| Studio        = 3
| Compilation  = 2
| EP            = 1
| Video         = 1
| Singles       = 24
| Music videos  = 24
}}

'''Stromae бүтээлүүд''' ({{lang-en|Stromae discography}}) - нь бүтээлүүд [[Stromae|Поль Ван Авер]]. Түүний анхны дуу нь «Faut que t’arrête le Rap» бөгөөд «''[[Alors on dance]]''» дуугаараа нэрд гарчээ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://chartsurfer.de/dauerbrenner/single/de/2/index.html |title=Dauerbrenner Top 100 Auswertung (ab Monat 06/1959) |publisher=Chartsurfer.de |date= |accessdate=2012-06-07 |archive-date=2010-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213160756/http://www.chartsurfer.de/dauerbrenner/single/de/2/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; юм. Анхны цомог нь «Juste un cerveau, un flow, un fond et un mic…» нэртэй.

==Цомог==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|-
!rowspan=2|Жил
!rowspan=2|Цомог
!align=&quot;center&quot; colspan=&quot;8&quot;|Чарт
|-
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Ultratop 40|BEL&lt;br /&gt;(Wa)]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ultratop.be/fr/search.asp?lang=fr&amp;cat=a&amp;artist=Stromae&amp;artist_search=starts&amp;title=&amp;title_search=starts Ultratop (Wa)]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Ultratop 50|BEL&lt;br /&gt;(Vl)]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ultratop.be/nl/search.asp?lang=nl&amp;cat=a&amp;artist=Stromae&amp;artist_search=starts&amp;title=&amp;title_search=starts Ultratop (Vl)]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Австри|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.austriancharts.at/search.asp?search=Stromae&amp;cat=a Austrian Charts]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Нидерланд|NL]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dutchcharts.nl/search.asp?search=Stromae&amp;cat=a Dutch Charts]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Франц|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://lescharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=a Les Charts francais]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Грек|GRE]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://greekcharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=a |title=Greek Charts |access-date=2012-07-10 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724040620/http://greekcharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=a |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Швейцар|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://hitparade.ch/search.asp?search=stromae&amp;cat=a Swiss Charts]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Герман|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mtv.de/charts/album50 |title=MTV Album Top 50 |access-date=2012-07-10 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902022417/http://www.mtv.de/charts/album50 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|2010
|align=&quot;left&quot;|'''''[[Cheese (цомог)|Cheese]]''''' 
* Релиз: 14.06.2010
* Лейбл: Vertigo, Mosaert, Universal France
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|33
|align=&quot;center&quot;|69
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|18
|align=&quot;center&quot;|29
|-
|align=&quot;center&quot;|2013
|align=&quot;left&quot;|'''''[[Racine carrée]]''''' 
* Релиз: 16.08.2013
* Лейбл: Universal Music Group, B1 Recordings, Mosaert
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|21
|}

=== EP-цомог ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|-
! width=&quot;20&quot;|Он
! width=&quot;250&quot;|Нэр, тайлбар
|-
|align=&quot;center&quot;|2007
|'''''Juste un cerveau, un flow, un fond et un mic…'''''
* Лейбл: Institut National de Radioélectricité et Cinématographie
|}

=== ''Mixtapes'' ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|-
! width=&quot;20&quot;|Он
! width=&quot;250&quot;|Нэр, тайлбар
|-
|align=&quot;center&quot;|2006
| '''''Freestyle Finest'''''
* Gandhi, K-Deeja
|-
|align=&quot;center&quot;|2009
| '''''Mixture Elecstro'''''
* Релиз: 31.10.2009
* Лейбл: Because Music, Kilomaitre
* DJ Psar
|}

=== Video цомгууд ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|-
! width=&quot;20&quot;|Он
! width=&quot;250&quot;|Нэр, тайлбар
|-
|align=&quot;center&quot;|2015
| '''''[[Racine carrée Live]]'''''
* Релиз: 11.12.2015
* Лейбл: [[Sony Music]]
|}

=== Сингл ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|-
!align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Жил
!align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;200&quot;|Нэр
!align=&quot;center&quot; colspan=&quot;11&quot;|Чарт
! rowspan=&quot;2&quot;| Байдал
!align=&quot;centre&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Цомог
|-
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Ultratop 40|BEL&lt;br /&gt;(Wa)]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ultratop.be/fr/search.asp?lang=fr&amp;cat=s&amp;artist=Stromae&amp;artist_search=starts&amp;title=&amp;title_search=starts Ultratop 40]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Ultratop 50|BEL&lt;br /&gt;(Vl)]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ultratop.be/nl/search.asp?search=Stromae&amp;cat=s Ultratop 50]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Austrian Singles Chart|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://austriancharts.at/search.asp?search=stromae&amp;cat=s Austrian Singles Chart]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[International Federation of the Phonographic Industry|CZ]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?hitp=R Hitparáda — RADIO TOP 100 Oficiální]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Single Top 100|NL]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dutchcharts.nl/search.asp?search=Stromae&amp;cat=s Single Top 100]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://lescharts.com/search.asp?search=Stromae&amp;cat=s Syndicat National de l'Édition Phonographique]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[German Singles Chart|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://germancharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=s |title=German Singles Chart |access-date=2012-07-10 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711091709/http://germancharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=s |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Federation of the Italian Music Industry|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.italiancharts.com/search.asp?search=Stromae&amp;cat=s Federation of the Italian Music Industry]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Swiss Music Charts|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://hitparade.ch/search.asp?search=stromae&amp;cat=s Swiss Music Charts]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Russian Airplay Chart|RUS]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tophit.ru/cgi-bin/trackinfo.cgi?id=24155 |title=Russian Airplay Chart |access-date=2012-07-10 |archive-date=2012-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412024912/http://www.tophit.ru/cgi-bin/trackinfo.cgi?id=24155 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[European Hot 100 Singles|EU]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.billboard.com/#/artist/stromae/chart-history/1357186 European Hot 100]&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2009
|«[[Up Saw Liz]]»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|align=&quot;center&quot;| ''Mixture Elecstro''
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Alors on danse]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;left&quot;|
* [[International Federation of the Phonographic Industry|BEL]]: 3 Платин&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2012|title=28 мая 2010|date=15 июня 2010|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150622131323/http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2012|archivedate=2015-06-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|DEN]]: Платин&lt;ref&gt;[http://www.hitlisterne.dk/default.asp?list=t40 Hitlisten.NU&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|GER]]: Платин&lt;ref&gt;{{cite web|title=German certifications, database|url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank_beta|deadlink=404}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|SWI]]: 2 Платин&lt;ref name=&quot;SWI Certyfications&quot;&gt;{{cite web|url=http://swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Stromae|title=Stromae|language=German|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219204837/http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=Stromae|archivedate=2014-12-19|access-date=2014-12-19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;8&quot;|''[[Cheese (цомог)|Cheese]]''
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;7&quot;|2010
|align=&quot;left&quot;|«Bienvenue chez moi»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Te Quiero]]»
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|17
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|90
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|153
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|62
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[House'llelujah]]»
|align=&quot;center&quot;|22
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«Rail de musique»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Peace or Violence]]»
|align=&quot;center&quot;|12
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|74
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Silence]]»
|align=&quot;center&quot;|26
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Je cours]]»
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|15
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|2013
|«[[Papaoutai]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|10
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* [[International Federation of the Phonographic Industry|BEL]]: 2 Платин&lt;ref name=&quot;BEL Certyfications 2013&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2013|title=GOUD EN PLATINA – SINGLES – 2013|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150828215136/http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2013|archivedate=2015-08-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|SWI]]: 2 Платин&lt;ref name=&quot;SWI Certyfications&quot; /&gt;
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;5&quot;|''[[Racine carrée]]''
|-
|«[[Formidable]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|36
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|39
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|13
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* [[International Federation of the Phonographic Industry|BEL]]: 3 Платин&lt;ref name=&quot;BEL Certyfications 2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2015|title=GOUD EN PLATINA – SINGLES – 2015|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|SWI]]: Платин&lt;ref name=&quot;SWI Certyfications&quot; /&gt;
|-
|«[[Tous les mêmes]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|29
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|27
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* [[International Federation of the Phonographic Industry|BEL]]: Платин&lt;ref name=&quot;BEL Certyfications 2014&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2014|title=GOUD EN PLATINA – SINGLES – 2014|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150828215141/http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2014|archivedate=2015-08-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|2014
|«[[Ta fête]]»
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|45
|align=&quot;center&quot;|30
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* [[International Federation of the Phonographic Industry|BEL]]: Платин&lt;ref name=&quot;BEL Certyfications 2014&quot; /&gt;
|-
|«[[Ave Cesaria]]»
|align=&quot;center&quot;|45
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|97
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|«[[Meltdown]]» &lt;small&gt;(feat. [[Lorde]], [[Pusha T]], [[Q-Tip]] &amp; [[Haim]])&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|107
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2015
|«[[Carmen]]»
|align=&quot;center&quot;|46
|align=&quot;center&quot;|31
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|67
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''Racine carrée''
|-
|«Quand c'est?»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|39
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|142
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|align=&quot;center&quot;|2017
|«Repetto X Mosaert»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|}

===Видео клип===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|-
!Он
!Дуу
|-
|align=&quot;center&quot;|2003
|&quot;Faut qu’t’arrêtes le rap...&quot; (feat. J.E.D.I.)
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2009
|&quot;[[Up Saw Liz]]&quot;
|-
|&quot;[[Alors on danse]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2010
|&quot;[[Te Quiero]]&quot;
|-
|&quot;[[House'llelujah]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2011
|&quot;[[Je Cours]]&quot;
|-
|&quot;[[Peace or violence]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|2013
|&quot;[[Formidable]]&quot;
|-
|&quot;[[Papaoutai]]&quot;
|-
|&quot;[[Tous les mêmes]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot;|2014
|&quot;[[Ta fête]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2015
|&quot;[[Carmen]]&quot;
|-
|&quot;Quand c'est?&quot;
|-
|}

=== Бусад цомог ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|-
!Он
!Дуу
|-
|align=&quot;center&quot;|2003 
|''«Faut qu’t’arrêtes le rap...»'' (feat. J.E.D.I.)
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2009
|''«C’est Stromae»''
|-
|''«Promoson»''
|}

== Иш үндэс ==
{{reflist}}

{{Stromae}}

[[Ангилал:Stromae]]</text>
      <sha1>grx71fo5d4ffazfcerdamwynrmgyxg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байт харваа 2012 оны Зуны Олимпод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27130</id>
    <revision>
      <id>870325</id>
      <parentid>842603</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="3zfanplia67o6bzqzfewb2d9wpwcbxg" xml:space="preserve">{{Инфобокс Олимпын тэмцээн
| event       = Байт харваа
| games       = 2012 оны Зуны
| image       = 
| image_size  = 150
| venue       = [[Lord's Cricket Ground]]
| dates       = 7 сарын 27 – 8 сарын 3, 2012
| competitors = 128
| num_events  = 4 (2 эрэгтэй, 2 эмэгтэй)
| nations     = 
| prev        = [[Байт харваа 2008 оны Зуны Олимпод|2008]]
| next        = [[Байт харваа 2016 оны Зуны Олимпод|2016]]
}}

==Медалийн хүснэгт==
{| {{Медальт орны хүснэгт|нэр-өргөн=200px}}
|-
|1||align=left|{{flagIOC|ITA|2012 Summer}}||1||0||0||1
|-
|2||align=left|{{flagIOC|USA|2012 Summer}}||0||1||0||1
|-
|2||align=left|{{flagIOC|KOR|2012 Summer}}||0||0||1||1
|-
!colspan=2| Бүгд || 1 || 1 || 1 || 3
|}


== Тэмцээнүүд ==
{| {{MedalistTable|type=Ангилал}}
|-
| Эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан&lt;br/&gt;{{DetailsLink|2012 оны Зуны Олимпын наадмын Байт харвааны төрөл – Эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан ангилал}}
|
|
|
|-
| Эмэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан&lt;br/&gt;{{DetailsLink|2012 оны Зуны Олимпын наадмын Байт харвааны төрөл – Эмэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан ангилал}}
|
|
|
|-
| Эрэгтэйчүүдийн багийн ангилал&lt;br/&gt;{{DetailsLink|2012 оны Зуны Олимпын наадмын Байт харвааны төрөл – Эрэгтэйчүүдийн багийн ангилал}}
| {{flagIOCteam|ITA|2012 Summer}}&lt;/br&gt; [[Микеле Франжилли]]&lt;br&gt;[[Марко Гальяццо]]&lt;br&gt;[[Мауро Несполи]]
| {{flagIOCteam|USA|2012 Summer}}&lt;/br&gt; [[Брейди Эллисон]]&lt;br&gt;[[Жэйк Камински]]&lt;br&gt;[[Жэйкоб Вуки]]
| {{flagIOCteam|KOR|2012 Summer}}&lt;/br&gt; [[Им Дон Хён]]&lt;br&gt;[[Ким Боб Мин]]&lt;br&gt;[[О Жин Хёк]]
|-
| Эмэгтэйчүүдийн багийн ангилал&lt;br/&gt;{{DetailsLink|2012 оны Зуны Олимпын наадмын Байт харвааны төрөл – Эрэгтэйчүүдийн багийн ангилал}}
|
|
|
|}

== Эшлэл ==
{{reflist}}

{{2012 оны Зуны Олимпын наадмын тоглолтууд}}

[[Ангилал:2012 оны зуны олимпын наадмын тэмцээний төрөл|Байт харваа]]
[[Ангилал:Олимпын байт харваан тэмцээн|#]]</text>
      <sha1>3zfanplia67o6bzqzfewb2d9wpwcbxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пүсань хот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30382</id>
    <redirect title="Пүсань" />
    <revision>
      <id>870398</id>
      <parentid>849047</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[Пүсань]]</comment>
      <origin>870398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="t46h3ol8xavmtim1d2fhgs4wjj0eh3j" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Пүсань]]</text>
      <sha1>t46h3ol8xavmtim1d2fhgs4wjj0eh3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдийн засгийн цогц хөгжлийн түвшний жагсаалт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34435</id>
    <revision>
      <id>870326</id>
      <parentid>813070</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9322" sha1="lt08qr9lpz7mv7wym6uvyhz0zs2siyw" xml:space="preserve">[[File:Map and Scatterplot of countries by Economic Complexity..jpg|thumb|450px|Дэлхийн улсуудын эдийн засгийн цогц хөгжлийн түвшиний зураглал]]
Энэхүү жагсаалтад улс орнуудыг [[Сезар Идалго]], [[Рикардо Хаусман]] нар тодорхойлж, тооцоолж, Эдийн засгийн цогц хөгжлийн ажиглалтын төвөөс нийтэлсэн [[Эдийн засгийн цогц хөгжлийн индекс]]ээр (ECI) эрэмбэлдэг.

== Улс орны эрэмбэ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
|+ Улсын цогц хөгжлийн эрэмбэ&lt;ref name=&quot;ECIranks&quot;&gt;{{Cite web|title=Complexity rankingsThe Atlas of Economic Complexity|url=https://atlas.cid.harvard.edu/rankings|work=Harvard' Growth Lab Viz Hub|accessdate=2025-03-15}}&lt;/ref&gt;
|-
! Байр
! Улс
! Эдийн засгийн цогц хөгжлийн индекс (2018)
! 5 жилийн өөрчлөлт&lt;br/&gt;{{small|(2013-18)}}
! 10 жилийн өөрчлөлт&lt;br/&gt;{{small|(2008-18)}}
|-
| 1
| {{JPN}}
| 2.43
| {{nochange}}
| {{nochange}}
|-
| 2
| {{CHE}}
| 2.17
| {{increase}} 1
| {{increase}} 1
|-
| 3
| {{ROK}}
| 2.11
| {{increase}} 4
| {{increase}} 8
|-
| 4
| {{DEU}}
| 2.09
| {{decrease}} 2
| {{decrease}} 2
|-
| 5
| {{SGP}}
| 1.85
| {{nochange}}
| {{decrease}} 1
|-
| 6
| {{AUT}}
| 1.81
| {{decrease}} 2
| {{increase}} 1
|-
| 7
| {{CZE}}
| 1.80
| {{decrease}} 1
| {{increase}} 2
|-
| 8
| {{SWE}}
| 1.70
| {{nochange}}
| {{decrease}} 3
|-
| 9
| {{HUN}}
| 1.66
| {{nochange}}
| {{increase}} 5
|-
| 10
| {{SLO}}
| 1.62
| {{increase}} 3
| {{increase}} 3
|-
| 11
| {{US}}
| 1.55
| {{increase}} 1
| {{increase}} 1
|-
| 12
| {{FIN}}
| 1.55
| {{increase}} 2
| {{decrease}} 1
|-
| 13
| {{UK}}
| 1.51
| {{decrease}} 2
| {{decrease}} 5
|-
| 14
| {{ITA}}
| 1.44
| {{decrease}} 2
| {{increase}} 3
|-
| 15
| {{SVK}}
| 1.41
| {{nochange}}
| {{increase}} 1
|-
| 16
| {{FRA}}
| 1.37
| {{decrease}} 2
| {{decrease}} 1
|-
| 17
| {{IRL}}
| 1.36
| {{nochange}}
| {{decrease}} 7
|-
| 18
| {{CHN}}
| 1.34
| {{nochange}}
| {{increase}} 6
|-
| 19
| {{ROM}}
| 1.34
| {{nochange}}
| {{nochange}}
|-
| 20
| {{MEX}}
| 1.29
| {{increase}} 6
| {{increase}} 3
|-
| 21
| {{ISR}}
| 1.20
| {{decrease}} 1
| {{decrease}} 1
|-
| 22
| {{BEL}}
| 1.18
| {{increase}} 2
| {{increase}} 9
|-
| 23
| {{THA}}
| 1.17
| {{nochange}}
| {{decrease}} 2
|-
| 24
| {{POL}}
| 1.10
| {{decrease}} 3
| {{decrease}} 6
|-
| 25
| {{DEN}}
| 1.09
| {{nochange}}
| {{increase}} 5
|-
| 26
| {{MYS}}
| 1.03
| {{increase}} 3
| {{increase}} 1
|-
| 27
| {{NED}}
| 0.98
| {{nochange}}
| {{decrease}} 5
|-
| 28
| {{EST}}
| 0.96
| {{increase}} 2
| {{increase}} 4
|-
| 29
| {{BLR}}
| 0.89
| {{decrease}} 7
| {{decrease}} 1
|-
| 30
| {{CRO}}
| 0.87
| {{increase}} 1
| {{decrease}} 1
|-
| 31
| {{LIT}}
| 0.86
| {{increase}} 5
| {{increase}} 10
|-
| 32
| {{ESP}}
| 0.83
| {{decrease}} 4
| {{decrease}} 7
|-
| 33
| {{POR}}
| 0.80
| {{increase}} 1
| {{increase}} 1
|-
| 34
| {{LAT}}
| 0.70
| {{increase}} 3
| {{increase}} 6
|-
| 35
| {{PHL}}
| 0.67
| {{increase}} 3
| {{increase}} 10
|-
| 36
| {{KSA}}
| 0.67
| {{increase}} 33
| {{increase}} 71
|-
| 37
| {{BIH}}
| 0.67
| {{decrease}} 4
| {{increase}} 1
|-
| 38
| {{SRB}}
| 0.67
| {{increase}} 1
| {{decrease}} 2
|-
| 39
| {{CAN}}
| 0.65
| {{increase}} 2
| {{nochange}}
|-
| 40
| {{TUR}}
| 0.64
| {{increase}} 2
| {{increase}} 2
|-
| 41
| {{BUL}}
| 0.55
| {{decrease}} 1
| {{increase}} 5
|-
| 42
| {{IND}}
| 0.54
| {{increase}} 10
| {{increase}} 8
|-
| 43
| {{NOR}}
| 0.44
| {{decrease}} 8
| {{decrease}} 8
|-
| 44
| {{UKR}}
| 0.37
| {{decrease}} 1
| {{nochange}}
|-
| 45
| {{LBN}}
| 0.35
| {{nochange}}
| {{decrease}} 2
|-
| 46
| {{TUN}}
| 0.34
| {{decrease}} 2
| {{increase}} 8
|-
| 47
| {{CRC}}
| 0.33
| {{increase}} 4
| {{increase}} 10
|-
| 48
| {{BHR}}
| 0.30
| {{increase}} 10
| {{increase}} 37
|-
| 49
| {{BRA}}
| 0.21
| {{decrease}} 2
| {{decrease}} 1
|-
| 50
| {{CYP}}
| 0.18
| {{decrease}} 4
| {{decrease}} 24
|-
| 51
| {{JOR}}
| 0.17
| {{decrease}} 1
| {{decrease}} 2
|-
| 52
| {{VNM}}
| 0.14
| {{increase}} 11
| {{increase}} 11
|-
| 53
| {{ESA}}
| 0.13
| {{increase}} 2
| {{increase}} 7
|-
| 54
| {{NZ}}
| 0.13
| {{decrease}} 5
| {{decrease}} 3
|-
| 55
| {{GRE}}
| 0.11
| {{increase}} 2
| {{decrease}} 3
|-
| 56
| {{COL}}
| 0.10
| {{increase}} 4
| {{decrease}} 3
|-
| 57
| {{NMK}}
| 0.07
| {{increase}} 11
| {{increase}} 8
|-
| 58
| {{TTO}}
| 0.05
| {{increase}} 24
| {{increase}} 23
|-
| 59
| {{KGZ}}
| 0.04
| {{decrease}} 11
| {{increase}} 8
|-
| 60
| {{URU}}
| 0.02
| {{decrease}} 6
| {{decrease}} 5
|-
| 61
| {{IDN}}
| 0.02
| {{increase}} 1
| {{increase}} 1
|-
| 62
| {{UAE}}
| -0.01
| {{increase}} 18
| {{increase}} 6
|-
| 63
| {{RSA}}
| -0.02
| {{decrease}} 7
| {{decrease}} 7
|-
| 64
| {{RUS}}
| -0.04
| {{increase}} 1
| {{decrease}} 3
|-
| 65
| {{GEO}}
| -0.04
| {{decrease}} 1
| {{increase}} 21
|-
| 66
| {{EGY}}
| -0.06
| {{increase}} 1
| {{increase}} 4
|-
| 67
| {{ESW}}
| -0.08
| {{decrease}} 6
| {{decrease}} 34
|-
| 68
| {{TAN}}
| -0.09
| {{increase}} 25
| {{increase}} 28
|-
| 69
| {{MUS}}
| -0.17
| {{decrease}} 3
| {{increase}} 3
|-
| 70
| {{DOM}}
| -0.18
| {{increase}} 4
| {{decrease}} 6
|-
| 71
| {{CHL}}
| -0.18
| {{nochange}}
| {{increase}} 1
|-
| 72
| {{MDA}}
| -0.18
| {{decrease}} 18
| {{decrease}} 13
|-
| 73
| {{ARG}}
| -0.21
| {{decrease}} 14
| {{decrease}} 14
|-
| 74
| {{PAN}}
| -0.24
| {{decrease}} 42
| {{decrease}} 37
|-
| 75
| {{QAT}}
| -0.31
| {{increase}} 14
| {{increase}} 36
|-
| 76
| {{ALB}}
| -0.32
| {{increase}} 7
| {{nochange}}
|-
| 77
| {{KEN}}
| -0.34
| {{decrease}} 2
| {{increase}} 1
|-
| 78
| {{LKA}}
| -0.36
| {{decrease}} 1
| {{decrease}} 9
|-
| 79
| {{ARM}}
| -0.39
| {{decrease}} 8
| {{decrease}} 32
|-
| 80
| {{UZB}}
| -0.41
| {{increase}} 18
| {{increase}} 9
|-
| 81
| {{NAM}}
| -0.43
| {{decrease}} 3
| {{decrease}} 15
|-
| 82
| {{GUA}}
| -0.45
| {{decrease}} 9
| {{decrease}} 11
|-
| 83
| {{OMA}}
| -0.48
| {{increase}} 14
| {{increase}} 17
|-
| 84
| {{BOT}}
| -0.48
| {{increase}} 11
| {{decrease}} 9
|-
| 85
| {{MLI}}
| -0.49
| {{increase}} 33
| {{decrease}} 8
|-
| 86
| {{UGA}}
| -0.50
| {{decrease}} 2
| {{increase}} 5
|-
| 87
| {{AUS}}
| -0.53
| {{increase}} 3
| {{decrease}} 5
|-
| 88
| {{BFA}}
| -0.55
| {{increase}} 12
| {{increase}} 28
|-
| 89
| {{PAR}}
| -0.55
| {{decrease}} 2
| {{decrease}} 1
|-
| 90
| {{CAM}}
| -0.56
| {{increase}} 1
| {{increase}} 12
|-
| 91
| {{MAR}}
| -0.56
| {{decrease}} 6
| {{decrease}} 4
|-
| 92
| {{JAM}}
| -0.58
| {{decrease}} 11
| {{decrease}} 18
|-
| 93
| {{KAZ}}
| -0.59
| {{increase}} 16
| {{decrease}} 1
|-
| 94
| {{ZAM}}
| -0.62
| {{decrease}} 15
| {{increase}} 12
|-
| 95
| {{SEN}}
| -0.63
| {{decrease}} 7
| {{decrease}} 2
|-
| 96
| {{LAO}}
| -0.63
| {{increase}} 12
| {{increase}} 5
|-
| 97
| {{ETH}}
| -0.66
| {{increase}} 19
| {{increase}} 7
|-
| 98
| {{HON}}
| -0.67
| {{decrease}} 4
| {{decrease}} 1
|-
| 99
| {{PAK}}
| -0.68
| {{decrease}} 3
| {{decrease}} 20
|-
| 100
| {{KUW}}
| -0.70
| {{increase}} 19
| {{increase}} 33
|-
| 101
| {{IRI}}
| -0.71
| {{decrease}} 31
| {{increase}} 21
|-
| 102
| {{TOG}}
| -0.78
| {{decrease}} 16
| {{decrease}} 12
|-
| 103
| {{GHA}}
| -0.80
| {{decrease}} 4
| {{increase}} 2
|-
| 104
| {{PER}}
| -0.81
| {{decrease}} 12
| {{decrease}} 20
|-
| 105
| {{NIC}}
| -0.84
| {{decrease}} 3
| {{decrease}} 7
|-
| 106
| {{TKM}}
| -0.84
| {{increase}} 11
| {{increase}} 2
|-
| 107
| {{MON}}
| -0.88
| {{increase}} 13
| {{increase}} 11
|-
| 108
| {{BGD}}
| -0.88
| {{decrease}} 2
| {{decrease}} 14
|-
| 109
| {{ZIM}}
| -0.93
| {{decrease}} 2
| {{decrease}} 26
|-
| 110
| {{CIV}}
| -0.96
| {{increase}} 1
| {{increase}} 5
|-
| 111
| {{MYA}}
| -0.97
| {{increase}} 4
| {{increase}} 6
|-
| 112
| {{ECU}}
| -0.97
| {{decrease}} 7
| {{decrease}} 13
|-
| 113
| {{MAD}}
| -1.01
| {{decrease}} 12
| {{decrease}} 18
|-
| 114
| {{MRT}}
| -1.03
| {{increase}} 18
| {{increase}} 13
|-
| 115
| {{BOL}}
| -1.04
| {{decrease}} 1
| {{decrease}} 12
|-
| 116
| {{TJK}}
| -1.09
| {{decrease}} 4
| {{increase}} 3
|-
| 117
| {{CUB}}
| -1.11
| {{decrease}} 41
| {{decrease}} 37
|-
| 118
| {{MWI}}
| -1.12
| {{decrease}} 15
| {{decrease}} 6
|-
| 119
| {{VEN}}
| -1.14
| {{increase}} 2
| {{increase}} 1
|-
| 120
| {{LBR}}
| -1.15
| {{decrease}} 16
| {{decrease}} 10
|-
| 121
| {{MOZ}}
| -1.25
| {{decrease}} 8
| {{decrease}} 7
|-
| 122
| {{ALG}}
| -1.31
| {{increase}} 7
| {{increase}} 2
|-
| 123
| {{YEM}}
| -1.31
| {{decrease}} 1
| {{decrease}} 4
|-
| 124
| {{AZE}}
| -1.37
| {{increase}} 1
| {{decrease}} 3
|-
| 125
| {{COG}}
| -1.42
| {{increase}} 3
| {{increase}} 3
|-
| 126
| {{GAB}}
| -1.43
| {{increase}} 4
| {{nochange}}
|-
| 127
| {{GUI}}
| -1.43
| {{decrease}} 4
| {{decrease}} 2
|-
| 128
| {{LBY}}
| -1.46
| {{increase}} 5
| {{increase}} 1
|-
| 129
| {{CMR}}
| -1.60
| {{decrease}} 19
| {{decrease}} 20
|-
| 130
| {{PNG}}
| -1.68
| {{decrease}} 3
| {{decrease}} 3
|-
| 131
| {{ANG}}
| -1.71
| {{decrease}} 7
| {{nochange}}
|-
| 132
| {{DRC}}
| -1.80
| {{decrease}} 6
| {{decrease}} 9
|-
| 133
| {{NGR}}
| -1.90
| {{decrease}} 2
| {{decrease}} 3
|} 

==Эшлэл==
{{Reflist}}

[[Ангилал:Макро эдийн засгийн үзүүлэлт]]
[[Ангилал:Улсуудын жагсаалт]]
[[Ангилал:Эдийн засгийн жагсаалт]]</text>
      <sha1>lt08qr9lpz7mv7wym6uvyhz0zs2siyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35103</id>
    <revision>
      <id>870327</id>
      <parentid>842055</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21148" sha1="fhlxeqvzwu0n2bmtpxzmdyddy2ssmis" xml:space="preserve">{{Инфобокс спортын тэмцээн
|event = Эрэгтэйчүүдийн 100 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 World Championships in Athletics (August, 12)- Men's 100 metres.JPG
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (урьдчилсан шат &amp; байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 11 (хагас шигшээ &amp; шигшээ)
|competitors = 74
|nations = 56
|win_value = 9.77
|gold = [[Усэйн Болт]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|JAM|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Жастин Гэтлин]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Неста Картер]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|JAM|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[100 метрийн зай|100 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 11|11-ний]] хооронд явагдсан.
==Дээд амжилтууд==
&lt;ref&gt;
{{cite web
| url=http://www.iaaf.org/records/by-discipline/sprints/100-metres/outdoor/men
| title=Records &amp; Lists – 100 meters
| publisher = [[Олон Улсын Хөнгөн атлетикийн холбоо|IAAF]]
| accessdate=2013 оны 8 сарын 8
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн дээд амжилтууд|Дэлхий]]'''
|rowspan=2|{{flagathlete|[[Усэйн Болт]]|JAM}}
|rowspan=2|'''9.58'''
|rowspan=2|[[Герман]], [[Берлин]]
|rowspan=2|2009 оны 8 сарын 16
|-
|'''Тэмцээний'''
|-
|'''Дэлхийн тэргүүлэгч'''
|{{flagathlete|[[Тайсон Гей]]|USA}}
|'''9.75'''
|[[АНУ]], [[Де-Мойн]]
|2013 оны 6 сарын 21
|-
|'''[[Африк]]'''
|{{flagathlete|[[Олусожи Фасуба]]|NGR}}
|'''9.85'''
|[[Катар]], [[Доха]]
|2006 оны 5 сарын 12
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн Азийн дээд амжилтууд|Ази]]'''
|{{flagathlete|[[Сэмюэл Фрэнсис]]|QAT}}
|'''9.99'''
|[[Йордан]], [[Амман]]
|2007 оны 7 сарын 26
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн Хойд, Төв Америк болон Карибийн орнуудын дээд амжилтууд|Хойд, Төв Америк болон Карибийн орнууд]]'''
|{{flagathlete|[[Усэйн Болт]]|JAM}}
|'''9.58'''
|Герман, Берлин
|2009 оны 8 сарын 16
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн Өмнөд Америкийн дээд амжилтууд|Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Робсон да Силва]]|BRA}}
|'''10.00A'''
|[[Мексик]], [[Мехико]]
|1988 оны 7 сарын 22
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн Европын дээд амжилтууд|Европ]]'''
|{{flagathlete|[[Фрэнсис Обиквелу]]|POR}}
|'''9.86'''
|[[Грек]], [[Афин]]
|2004 оны 8 сарын 22
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн Далайн орнуудын дээд амжилтууд|Далайн орнууд]]'''
|{{flagathlete|[[Патрик Жонсон]]|AUS}}
|'''9.93'''
|[[Япон]], [[Мито]]
|2003 оны 5 сарын5
|}
==Үр дүнгүүд==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;&quot; width=60%
|-
|'''Түлхүүр үг:'''
|bgcolor=ccffcc align=center|q||Хугацаагаар тэргүүлэгч
|bgcolor=ccffcc align=center|Q||Шалгарсан
|align=center|NR||Улсын дээд амжилт
|align=center|PB||Хувийн дээд амжилт
|align=center|SB||Улирлын шилдэг үзүүлэлт
|}

===Урьдчилсан гараа===
Шалгарах: Гараа бүрээс эхний 2 ('''Q''') болон дараагийн 3 гүйгч бусад гарааны 3 гүйгчтэй харьцуулагдана ('''q''').&lt;ref&gt;[http://dt9guucc6nuua.cloudfront.net/competitiondocuments/pdf/4873/AT-100-M-pr----.SL2.pdf?v=1445474240 Гарааны нэрс]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dt9guucc6nuua.cloudfront.net/competitiondocuments/photofinish/4873/M_100_pr_1.jpg?v=-1380393048 Урьдчилсан шат]&lt;/ref&gt;

Салхи:&lt;br&gt;Гараа 1: -0.4 m/s, Гараа 2: +0.3 m/s, Гараа 3: -0.5 m/s, Гараа 4: -0.4 m/s
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!Эрэмбэ !! Гараа !! Зам !! Нэр !! Улс !! Хугацаа !! Тэмдэглэл
|-bgcolor=ccffcc
| 1 || 3 || 2 ||align=left| [[Баракат аль-Харти]] ||align=left| {{FlagATHCH|Оман|2013 World}} || 10.47 || Q
|-bgcolor=ccffcc
| 2 || 2 || 2 ||align=left| [[Александр Бреднев]] ||align=left| {{FlagATHCH|Орос|2013 World}} || 10.49 || Q
|-bgcolor=ccffcc
| 3 || 1 || 5 ||align=left| [[Дэниэл Бэйли]] ||align=left| {{FlagATHCH|Антигуа ба Барбуда|2013 World}} || 10.51 || Q
|-bgcolor=ccffcc
| 4 || 2 || 8 ||align=left| [[Иннокент Болого]] ||align=left| {{FlagATHCH|Буркина-Фасо|2013 World}} || 10.51 || Q
|-bgcolor=ccffcc
| 5 || 4 || 2 ||align=left| [[Кэлвин Кан Ли Лун]] ||align=left| {{FlagATHCH|Сингапур|2013 World}} || 10.52 || Q, PB
|-bgcolor=ccffcc
| 6 || 3 || 3 ||align=left| [[Рату Бануве Табакаукоро]] ||align=left| {{FlagATHCH|Фижи|2013 World}} || 10.53 || Q, SB
|-bgcolor=ddffdd
| 7 || 3 || 5 ||align=left| [[Идрисса Адам]] ||align=left| {{FlagATHCH|Камерун|2013 World}} || 10.56 || q
|-bgcolor=ccffcc
| 8 || 1 || 6 ||align=left| [[Холдер да Сильва]] ||align=left| {{FlagATHCH|Гвиней-Бисау|2013 World}} || 10.59 || Q
|-bgcolor=ccffcc
| 9 || 4 || 7 ||align=left| [[Шернил Бернс]] ||align=left| {{FlagATHCH|Монтсеррат|2013 World}} || 10.63 || Q
|-bgcolor=ddffdd
| 10 || 4 || 9 ||align=left| [[Африш Олберг]] ||align=left| {{FlagATHCH|Суринам|2013 World}} || 10.70 || q
|-bgcolor=ddffdd
| 11 || 2 || 4 ||align=left| [[Сапватуррахман]] ||align=left| {{FlagATHCH|Индонез|2013 World}} || 10.75 || q, SB
|-
| 12 || 4 || 3 ||align=left| [[Девилер Арсен Кимбембе]] ||align=left| {{FlagATHCH|Конго|2013 World}} || 10.77 || SB
|-
| 13 || 2 || 6 ||align=left| [[Кирон Рожерс]] ||align=left| {{FlagATHCH|Ангиль|2013 World}} || 10.80 ||
|-
| 14 || 4 || 4 ||align=left| [[Мохаммед Абухоуса]] ||align=left| {{FlagATHCH|Палестин|2013 World}} || 10.87 || [[Palestinian records in athletics|NR]]
|-
| 15 || 4 || 5 ||align=left| [[Дэниелсэн Мартинс]] ||align=left| {{FlagATHCH|Кабо-Верде|2013 World}} || 10.92 || [[Cape Verdean records in athletics|NR]]
|-
| 16 || 4 || 6 ||align=left| [[Сиуни Филимоне]] ||align=left| {{FlagATHCH|Тонга|2013 World}} || 10.93 || 
|-
| 17 || 1 || 2 ||align=left| [[Ристе Пандев]] ||align=left| {{FlagATHCH|Македон|2013 World}} || 10.97 || 
|-
| 18 || 3 || 6 ||align=left| [[Хугуз Цихиенга Мафо]] ||align=left| {{FlagATHCH|Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс|2013 World}} || 11.11 || PB
|-
| 19 || 1 || 7 ||align=left| [[Фареза Каписи]] ||align=left| {{FlagATHCH|Америкийн Самоа|2013 World}} || 11.21 || PB
|-
| 20 || 3 || 8 ||align=left| [[Масбах Ахмед]] ||align=left| {{FlagATHCH|Бангладеш|2013 World}} || 11.23 || 
|-
| 21 || 1 || 8 ||align=left| [[Микел де Са]] ||align=left| {{FlagATHCH|Андорра|2013 World}} || 11.24 || SB
|-
| 22 || 3 || 7 ||align=left| [[Майкл Аликто]] ||align=left| {{FlagATHCH|Гуам|2013 World}} || 11.39 || PB
|-
| 23 || 1 || 4 ||align=left| [[Даниэль Пилимон]] ||align=left| {{FlagATHCH|Вануату|2013 World}} || 11.53 || PB
|-
| 24 || 3 || 4 ||align=left| [[Окилани Тинилау]] ||align=left| {{FlagATHCH|Тувалу|2013 World}} || 11.57 || SB
|-
| 25 || 2 || 3 ||align=left| [[Есүс Т.Игуэль]] ||align=left| {{FlagATHCH|Хойд Марианы арлууд|2013 World}} || 11.65 || PB
|-
| 26 || 2 || 9 ||align=left| [[Роман Уилиям Кресс]] ||align=left| {{FlagATHCH|Маршаллын арлууд|2013 World}} || 11.65 || SB
|-
| 27 || 4 || 8 ||align=left| [[Масуд Азизи]] ||align=left| {{FlagATHCH|Афганистан|2013 World}} || 11.78 || 
|-
| 28 || 1 || 3 ||align=left| [[Кристофер Лима да Кошта]] ||align=left| {{FlagATHCH|Сан-Томе ба Принсипи|2013 World}} || 11.79 || SB
|-
| 29 || 2 || 5 ||align=left| [[Готье Окава]] ||align=left| {{FlagATHCH|Габон|2013 World}} || 11.83 || PB
|-
| 30 || 2 || 7 ||align=left| [[Маккефри Гилмет]] ||align=left| {{FlagATHCH|Микронези|2013 World}} || 11.86 || PB
|}
===Гараа===
Шалгарах: Гараа бүрээс эхний 3 ('''Q''') болон дараагийн 3 гүйгч бусад гарааны 3 гүйгчтэй харьцуулагдана ('''q''').&lt;ref&gt; [[#Semifinals|semifinals]].&lt;ref&gt;[http://dt9guucc6nuua.cloudfront.net/competitiondocuments/pdf/4873/AT-100-M-h----.RS6.pdf?v=-1719546750 Heats Results]&lt;/ref&gt;

Салхи:&lt;br&gt;Гараа 1: −0.2&amp;nbsp;m/s, Гараа 2: −0.4&amp;nbsp;m/s, Гараа 3: −0.3&amp;nbsp;m/s, Гараа 4: −0.2&amp;nbsp;m/s, Гараа 5: −0.1&amp;nbsp;m/s, Гараа 6: −0.1&amp;nbsp;m/s, Гараа 7: −0.4&amp;nbsp;m/s
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!Эрэмбэ !! Гараа !! Зам !! Нэр !! Улс !! Хугацаа !! Тэмдэглэл
|- bgcolor=ccffcc
| 1 || 6 ||align=left| [[Майк Рожерс]] ||align=left| {{FlagATHCH|АНУ|2013 World}} || 9.98 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 2 || 3 ||align=left| [[Жастин Гэтлин]] ||align=left| {{FlagATHCH|АНУ|2013 World}} || 9.99 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 3 || 3 ||align=left| [[Кестон Бледмен]] ||align=left| {{FlagATHCH|TRI|2013 World}} || 10.02 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 3 || 1 ||align=left| [[Кемар Бэйли-Коул]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 10.02 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 5 || 4 ||align=left| [[Зянь Пэймэнь]] ||align=left| {{FlagATHCH|CHN|2013 World}} || 10.04 || Q, [[Chinese records in athletics|NR]]
|- bgcolor=ccffcc
| 6 || 5 ||align=left| [[Жимми Вико]] ||align=left| {{FlagATHCH|FRA|2013 World}} || 10.06 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 7 || 7 ||align=left| [[Усэйн Болт]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 10.07 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 8 || 2 ||align=left| [[Неста Картер]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 10.11 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 9 || 6 ||align=left| [[Никель Ашмеаде]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 10.12 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 9 || 1 ||align=left| [[Кристоф Лемет]] ||align=left| {{FlagATHCH|FRA|2013 World}} || 10.12 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 11 || 3 ||align=left| [[Дуэйн Чемберс]] ||align=left| {{FlagATHCH|GBR|2013 World}} || 10.14 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 11 || 4 ||align=left| [[Ричард Томпсон]] ||align=left| {{FlagATHCH|TRI|2013 World}} || 10.14 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 13 || 5 ||align=left| [[Аарон Браун]] ||align=left| {{FlagATHCH|CAN|2013 World}} || 10.15 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 14 || 6 ||align=left| [[Харри Эйкинес-Арийти]] ||align=left| {{FlagATHCH|GBR|2013 World}} || 10.16 || Q
|- bgcolor=ddffdd
| 14 || 6 ||align=left| [[Бинтянь Су]] ||align=left| {{FlagATHCH|CHN|2013 World}} || 10.16 || q
|- bgcolor=ccffcc
| 16 || 7 ||align=left| [[Аносо Иободуана]] ||align=left| {{FlagATHCH|RSA|2013 World}} || 10.17 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 16 || 2 ||align=left| [[Чуранди Мартина]] ||align=left| {{FlagATHCH|NED|2013 World}} || 10.17 || Q
|- bgcolor=ddffdd
| 18 || 3 ||align=left| [[Антуан Адамс ]] ||align=left| {{FlagATHCH|SKN|2013 World}} || 10.18 || q
|- bgcolor=ccffcc
| 19 || 7 ||align=left| [[Рамон Гиттенс]] ||align=left| {{FlagATHCH|BAR|2013 World}} || 10.19 || Q
|- bgcolor=ccffcc
| 19 || 4 ||align=left| [[Жэйсон Рожерс]] ||align=left| {{FlagATHCH|SKN|2013 World}} || 10.19 || Q
|- bgcolor=ddffdd
| 21 || 4 ||align=left| [[Жэймс Дасаолу]] ||align=left| {{FlagATHCH|GBR|2013 World}} || 10.20 || q
|- bgcolor=ccffcc
| 22 || 5 ||align=left| [[Самуэл Фрэнсис]] ||align=left| {{FlagATHCH|QAT|2013 World}} || 10.21 || Q
|-
| 22 || 3 ||align=left| [[Сэм Эффа]] ||align=left| {{FlagATHCH|CAN|2013 World}} || 10.21 || 
|-
| 22 || 7 ||align=left| [[Риота Ямагата]] ||align=left| {{FlagATHCH|JPN|2013 World}} || 10.21 || 
|-
| 25 || 5 ||align=left| [[Ángel David Rodríguez]] ||align=left| {{FlagATHCH|ESP|2013 World}} || 10.23 ||
|-
| 26 || 7 ||align=left| [[Rondell Sorrillo]] ||align=left| {{FlagATHCH|TRI|2013 World}} || 10.25 ||
|-
| 27 || 6 ||align=left| [[Ogho-Oghene Egwero]] ||align=left| {{FlagATHCH|NGR|2013 World}} || 10.26 ||
|-
| 28 || 4 ||align=left| [[Julian Reus]] ||align=left| {{FlagATHCH|GER|2013 World}} || 10.27 || 
|- bgcolor=ccffcc
| 29 || 1 ||align=left| [[Gabriel Mvumvure]] ||align=left| {{FlagATHCH|ZIM|2013 World}} || 10.28 || Q
|-
| 30 || 4 ||align=left| [[Denis Dimitrov]] ||align=left| {{FlagATHCH|BUL|2013 World}} || 10.29 ||
|-
| 31 || 1 ||align=left| [[Adam Harris]] ||align=left| {{FlagATHCH|GUY|2013 World}} || 10.30 || 
|- bgcolor=ccffcc
| 31 || 2 ||align=left| [[Gavin Smellie]] ||align=left| {{FlagATHCH|CAN|2013 World}} || 10.30 || Q
|-
| 33 || 2 ||align=left| [[Yoshihide Kiryu]] ||align=left| {{FlagATHCH|JPN|2013 World}} || 10.31 ||
|-
| 34 || 1 ||align=left| [[Martin Keller]] ||align=left| {{FlagATHCH|GER|2013 World}} || 10.32 ||
|-
| 35 || 5 ||align=left| [[Charles Silmon]] ||align=left| {{FlagATHCH|USA|2013 World}} || 10.34 ||
|-
| 36 || 3 ||align=left| [[Shavez Hart]] ||align=left| {{FlagATHCH|BAH|2013 World}} || 10.36 || 
|-
| 37 || 2 ||align=left| [[Andrew Hinds]] ||align=left| {{FlagATHCH|BAR|2013 World}} || 10.38 ||
|-
| 37 || 3 ||align=left| [[Akani Simbine]] ||align=left| {{FlagATHCH|RSA|2013 World}} || 10.38 ||
|-
| 39 || 7 ||align=left| [[Hua Wilfried Koffi]] ||align=left| {{FlagATHCH|CIV|2013 World}} || 10.40 ||
|-
| 40 || 6 ||align=left| [[Daniel Bailey]] ||align=left| {{FlagATHCH|Антигуа ба Барбуда|2013 World}} || 10.45 ||
|-
| 41 || 5 ||align=left| [[Reza Ghasemi]] ||align=left| {{FlagATHCH|IRI|2013 World}} || 10.46 ||
|-
| 41 || 1 ||align=left| [[Suwaibo Sanneh]] ||align=left| {{FlagATHCH|GAM|2013 World}} || 10.46 ||
|-
| 41 || 2 ||align=left| [[Adam Zavacký]] ||align=left| {{FlagATHCH|SVK|2013 World}} || 10.46 ||
|-
| 44 || 2 ||align=left| [[Alex Quiñónez]] ||align=left| {{FlagATHCH|ECU|2013 World}} || 10.50 || 
|-
| 45 || 5 ||align=left| [[Aleksandr Brednev]] ||align=left| {{FlagATHCH|RUS|2013 World}} || 10.52 || 
|-
| 46 || 4 ||align=left| [[Barakat Mubarak Al-Harthi]] ||align=left| {{FlagATHCH|OMA|2013 World}} || 10.53 ||
|-
| 46 || 6 ||align=left| [[Ratu Banuve Tabakaucoro]] ||align=left| {{FlagATHCH|FIJ|2013 World}} || 10.53 || 
|-
| 48 || 1 ||align=left| [[Innocent Bologo]] ||align=left| {{FlagATHCH|BUR|2013 World}} || 10.57 || 
|-
| 48 || 6 ||align=left| [[Hassan Taftian]] ||align=left| {{FlagATHCH|IRI|2013 World}} || 10.57 || 
|-
| 50 || 1 ||align=left| [[Calvin Kang Li Loong]] ||align=left| {{FlagATHCH|SIN|2013 World}} || 10.66 || 
|-
| 51 || 4 ||align=left| [[Shernyl Burns]] ||align=left| {{FlagATHCH|Монтсеррат|2013 World}} || 10.69 ||  
|-
| 52 || 3 ||align=left| [[Idrissa Adam]] ||align=left| {{FlagATHCH|CMR|2013 World}} || 10.70 ||
|-
| 52 || 5 ||align=left| [[Holder Da Silva]] ||align=left| {{FlagATHCH|GBS|2013 World}} || 10.70 || 
|-
| 54 || 7 ||align=left| [[Sapwaturrahman Sapwaturrahman]] ||align=left| {{FlagATHCH|INA|2013 World}} || 10.89 || 
|-
| {{hs|55}} || 2 ||align=left| [[Ifrish Alberg]] ||align=left| {{FlagATHCH|SUR|2013 World}} || DNF ||
|-
| {{hs|56}} || 7 ||align=left| [[Kemar Hyman]] ||align=left| {{FlagATHCH|CAY|2013 World}} || {{sort|99.99|DSQ}} || 
|}
===Хагас шигшээ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!Эрэмбэ !! Гараа !! Зам !! Нэр !! Улс !! Хугацаа !! Тэмдэглэл
|-bgcolor=ccffcc
| 1 || 2 || 6 ||align=left| [[Никель Ашмеаде]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 9.90 || Q, PB 
|-bgcolor=ccffcc
| 2 || 3 || 5 ||align=left| [[Усэйн Болт]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 9.92 || Q 
|-bgcolor=ccffcc
| 3 || 2 || 4 ||align=left| [[Кемар Бэйли-Коул]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 9.93 || Q, PB 
|-bgcolor=ccffcc
| 4 || 3 || 4 ||align=left| [[Майк Рожерс]] ||align=left| {{FlagATHCH|АНУ|2013 World}} || 9.93 || Q, SB 
|-bgcolor=ccffcc
| 5 || 1 || 4 ||align=left| [[Жастин Гэтлин]] ||align=left| {{FlagATHCH|АНУ|2013 World}} || 9.94 || Q 
|-bgcolor=ccffcc
| 6 || 1 || 5 ||align=left| [[Неста Картер]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 9.97 || Q 
|-bgcolor=ddffdd
| 7 || 2 || 3 ||align=left| [[Жэймс Дасаолу]] ||align=left| {{FlagATHCH|GBR|2013 World}} || 9.97 || q 
|-bgcolor=ddffdd
| 8 || 2 || 7 ||align=left| [[Кристоф Лемет]] ||align=left| {{FlagATHCH|FRA|2013 World}} || 10.00 || q 
|-
| 9 || 2 || 5 ||align=left| [[Зянь Пэймэнь]] ||align=left| {{FlagATHCH|CHN|2013 World}} || 10.00 || NR
|-
| 10 || 1 || 7 ||align=left| [[Жимми Вико]] ||align=left| {{FlagATHCH|FRA|2013 World}} || 10.01 || 
|-
| 11 || 3 || 7 ||align=left| [[Кестон Бледмен]] ||align=left| {{FlagATHCH|TRI|2013 World}} || 10.08 || 
|-
| 12 || 3 || 9 ||align=left| [[Чуранди Мартина]] ||align=left| {{FlagATHCH|NED|2013 World}} || 10.09 ||
|-
| 13 || 3 || 6 ||align=left| [[Аарон Браун]] ||align=left| {{FlagATHCH|CAN|2013 World}} || 10.15 || 
|-
| 14 || 2 || 9 ||align=left| [[Дуэйн Чемберс]] ||align=left| {{FlagATHCH|GBR|2013 World}} || 10.15 || 
|-
| 15 || 2 || 8 ||align=left| [[Жэйсон Рожерс]] ||align=left| {{FlagATHCH|SKN|2013 World}} || 10.15 || 
|-
| 16 || 3 || 3 ||align=left| [[Антуан Адамс]] ||align=left| {{FlagATHCH|SKN|2013 World}} || 10.17 || 
|-
| 17 || 1 || 8 ||align=left| [[Анасо Ебодуана]] ||align=left| {{FlagATHCH|RSA|2013 World}} || 10.17 || 
|-
| 18 || 1 || 6 ||align=left| [[Ричард Томпсон]] ||align=left| {{FlagATHCH|TRI|2013 World}} || 10.19 || 
|-
| 19 || 1 || 3 ||align=left| [[Габриэль Мвумвуре]] ||align=left| {{FlagATHCH|ZIM|2013 World}} || 10.21 || 
|-
| 20 || 2 || 2 ||align=left| [[Гэвин Смели]] ||align=left| {{FlagATHCH|CAN|2013 World}} || 10.30 || 
|-
| 21 || 3 || 8 ||align=left| [[Рэмон Гиттенс]] ||align=left| {{FlagATHCH|BAR|2013 World}} || 10.31 || 
|-
| 22 || 1 || 9 ||align=left| [[Харри Эйкинес-Арийти]] ||align=left| {{FlagATHCH|GBR|2013 World}} || 10.34 || 
|-
|  || 1 || 2 ||align=left| [[Бинтянь Су]] ||align=left| {{FlagATHCH|CHN|2013 World}} ||  || DQ
|-
|  || 3 || 2 ||align=left| [[Самуэл Фрэнсис]] ||align=left| {{FlagATHCH|QAT|2013 World}} ||  || DNS
|}

===Шигшээ===
Салхи: -0.3 m/s
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!Эрэмбэ !! Зам !! Нэр !! Улс !! Хугацаа !! Тэмдэглэл
|-
| {{gold01}} || 6 ||align=left| [[Усэйн Болт]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 9.77 || SB 
|-
| {{silver02}} || 5 ||align=left| [[Жастин Гэтлин]] ||align=left| {{FlagATHCH|АНУ|2013 World}} || 9.85 || SB 
|-
| {{bronze03}} || 8 ||align=left| [[Неста Картер]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 9.95 ||  
|-
| 4 || 7 ||align=left| [[Кемар Бэйли-Коул]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 9.98 ||  
|-
| 5 || 4 ||align=left| [[Никель Ашмеаде]] ||align=left| {{FlagATHCH|JAM|2013 World}} || 9.98 || 
|-
| 6 || 9 ||align=left| [[Майк Рожерс]] ||align=left| {{FlagATHCH|АНУ|2013 World}} || 10.04 || 
|-
| 7 || 3 ||align=left| [[Кристоф Лемет]] ||align=left| {{FlagATHCH|FRA|2013 World}} || 10.06 || 
|- 
| 8 || 2 ||align=left| [[Жэймс Дасаолу]] ||align=left| {{FlagATHCH|GBR|2013 World}} || 10.21 || 
|}

==Эшлэл==
{{Reflist}}

==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/100-metres 100 metres results] at IAAF website

[[Ангилал:2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|Эрэгтэйчүүдийн 100 метр]]</text>
      <sha1>fhlxeqvzwu0n2bmtpxzmdyddy2ssmis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загвар:AthleticsAt2013WorldChampionships</title>
    <ns>10</ns>
    <id>35104</id>
    <revision>
      <id>870384</id>
      <parentid>842286</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7780" sha1="fnb2wqtjtl8oetbvbpgtonpi3cqpz0o" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;padding:0.3em; float:right; margin-left:15px; border:1px solid #B8C7D9; background:#f5faff; text-align:left; font-size:90%; line-height:1.5em&quot;
|- style=&quot;background:#cedff2; text-align:center;&quot;
!colspan=5|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2013 оны дэлхийн аварга&lt;br/&gt;шалгаруулах тэмцээний]]&lt;br/&gt;төрлүүд&lt;br/&gt;[[Image:Athletics pictogram.svg|50px]]
|- style=&quot;background:#deeaf6; text-align:center;&quot;
!colspan=5|Зайн төрлүүд
|-
|100 м
|&amp;nbsp;
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 100 метр|эр]]
|&amp;nbsp;
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр|эр]]
|-
|200 м
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метр|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 200 метр|эм]]
|-
|400 м
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр|эм]]
|-
|800 м
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 800 метр|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 800 метр|эм]]
|-
|1500 м
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метр|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр|эм]]
|-
|5000 м
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 5000 метр|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 5000 метр|эм]]
|-
|10,000 м
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 10,000 метр|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 10,000 метр|эм]]
|-
|100 м саадтай
|
|
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт|эм]]
|-
|110 м саадтай
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – 110 метрийн саадтай гүйлт|эр]]
|
|
|-
|400 м саадтай
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт|эм]]
|-
|3000 м&lt;br&gt;саадтай
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт|эм]]
|-
|4 × 100 м буухиа
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа|эм]]
|-
|4 × 400 м буухиа
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|эм]]
|- style=&quot;background:#deeaf6; text-align:center;&quot;
!colspan=5|Замын төрлүүд
|-
|Марафон
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн марафон|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн марафон|эм]]
|-
|20 км алхаа
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|эм]]
|-
|50 км алхаа
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|эр]]
|
|
|- style=&quot;background:#deeaf6; text-align:center;&quot;
!colspan=5|Талбайн төрлүүд
|-
|Уртын харайлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн уртын харайлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн уртын харайлт|эм]]
|-
|Гурвын харайлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн гурвын харайлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн гурвын харайлт|эм]]
|-
|Өндрийн харайлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт|эм]]
|-
|Тулгууртай харайлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт|эм]]
|-
|Бөөрөнцөг түлхэлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт|эм]]
|-
|Зээрэнцэг шидэлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|эм]]
|-
|Жад шидэлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн жад шидэлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн жад шидэлт|эм]]
|-
|Дүүгүүр шидэлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлт|эр]]
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлт|эм]]
|- style=&quot;background:#deeaf6; text-align:center;&quot;
!colspan=5|Олон төрөлт
|-
|Арван төрөлт
|
|
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн арван төрөлт|эр]]
|-
|Долоон төрөлт
|
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн долоон төрөлт|эм]]
|
|
|-
|&amp;nbsp;
|
|
|
|
|-style=&quot;background:#deeaf6; text-align:center;&quot;
!colspan=5 style=&quot;text-align: center; |{{navbar|AthleticsAt2013WorldChampionships}}
|}&lt;noinclude&gt;
[[Ангилал:Загвар:Хөнгөн атлетик|Инфобокс хөнгөн атлетикийн АШТ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnb2wqtjtl8oetbvbpgtonpi3cqpz0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35111</id>
    <revision>
      <id>870328</id>
      <parentid>842057</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1811" sha1="n4ux00flsyn5mynhdhqgc5qshmoz2pw" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 200 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 16 (байрлал тогтоох &amp; хагас шигшээ)&lt;br&gt;8 сарын 17 (шигшээ)
|competitors = 55
|nations = 41
|win_value = 19.66
|gold = [[Усэйн Болт]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|JAM|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Уоррен Вейр]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|JAM|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Кёртис Митчелл]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 200 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[200 метрийн зай|200 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 16]]-[[8 сарын 17|17-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/200-metres 200 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF
[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|200]]</text>
      <sha1>n4ux00flsyn5mynhdhqgc5qshmoz2pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 200 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35113</id>
    <revision>
      <id>870329</id>
      <parentid>842060</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="ogdz1q7jr317vbs79uftgv49m3kowth" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 200 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = Shelly-Ann Fraser-Pryce Moscow 2013.jpg
|caption = Алтан медаль авсан [[Шелли-Энн Фрейзер-Прайс]]
|venue = [[Лжники]]
|dates = 8 сарын 15 (байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 15 (хагас шигшээ)&lt;br /&gt;8 сарын 16 (шигшээ)
|competitors = 49
|nations = 34
|win_value = 22.17
|gold = [[Шелли-Энн Фрейзер-Прайс]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|JAM|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Мюриэль Ауре]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|CIV|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Блессинг Окагбаре]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|NGR|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 200 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 200 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[200 метрийн зай|200 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 15]]-[[8 сарын 16|16-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}

==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/200-metres 200 метрийн гүйлтийн үр дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|200]]</text>
      <sha1>ogdz1q7jr317vbs79uftgv49m3kowth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35114</id>
    <revision>
      <id>870330</id>
      <parentid>842063</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5110" sha1="e6uuiui83ha9qcn2yrz7q1egak3j37m" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 400 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 11 (байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 12 (хагас шигшээ)&lt;br /&gt;8 сарын 13 (шигшээ)
|competitors = 35
|nations = 26
|win_value = 43.74
|gold = [[Лашон Мерритт]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Тони Маккей]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Лугелин Сантос]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|DOM|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[400 метрийн зай|400 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 11]]-[[8 сарын 12|12-ны]] хооронд явагдсан.
==Дээд амжилтууд==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн дээд амжилтууд|Дэлхий]]'''
|rowspan=2|{{flagathlete|[[Майкл Жонсон]]|USA}}
|rowspan=2|'''43.18'''
|rowspan=2|{{flagicon|ESP}} [[Испани]], [[Севилья]]
|rowspan=2|1999 оны 8 сарын 26
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн ДАШТ-ий дээд амжилтууд|ДАШТ]]'''
|-
|'''Одоо тэргүүлэгч'''
|{{flagathlete|[[Кирани Жэймс]]|GRN}}
|'''43.96'''
|{{flagicon|FRA}} [[Франц]], [[Сент-Денис]]
|2013 оны 7 сарын 6
|-
|'''[[Африкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Африк]]'''
|{{flagathlete|[[Гэри Кикая]]|COD}}
|'''44.10'''
|{{flagicon|GER}} [[Герман]], [[Штутгарт]]
|2006 оны 9 сарын 9
|-
|'''[[Азийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Ази]]'''
|{{flagathlete|[[Мухамед Амер Ал-Малки]]|OMA}}
|'''44.56'''
|{{flagicon|HUN}} [[Унгар]], [[Будапешт]]
|1988 оны 8 сарын 12
|-
|'''[[Хойд, Өмнөд Америк болон Карибийн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Хойд, Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Майкл Жонсон]]|USA}}
|'''43.18'''
|{{flagicon|ESP}} Испани, Севилья
|1999 оны 8 сарын 26
|-
|'''[[Өмнөд Америкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Сандерлей Паррела]]|BRA}}
|'''44.29'''
|{{flagicon|ESP}} Испани, Севилья
|1999 оны 8 сарын 26
|-
|'''[[Европын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Европ]]'''
|{{flagathlete|[[Томас Шёнлебе]]|GDR}}
|'''44.33'''
|{{flagicon|ITA}} [[Итали]], [[Ром]]
|1987 оны 9 сарын 3
|-
|'''[[Далайн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Далайн орнууд]]'''
|{{flagathlete|[[Даррен Кларк]]|AUS}}
|'''44.38'''
|{{flagicon|KOR}} [[Өмнөд Солонгос]], [[Сөүл]]
|1988 оны 9 сарын 26
|}

===Шигшээ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!Эрэмбэ !! Зам !! Нэр !! Улс !! Хугацаа !! Тэмдэг
|-
| {{gold01}}|| 6 ||align=left| [[Лашон Мерритт]] ||align=left| {{FlagATHCH|USA|2013 World}} || 43.74|| PB, WL
|-
| {{silver02}}|| 4 ||align=left| [[Тони Маккей]] ||align=left| {{FlagATHCH|USA|2013 World}} || 44.40|| PB
|-
| {{bronze03}}|| 7 ||align=left| [[Лугелин Сантос]] ||align=left| {{FlagATHCH|DOM|2013 World}} || 44.52|| SB
|-
| 4|| 8 ||align=left| [[Жонатан Борле]] ||align=left| {{FlagATHCH|BEL|2013 World}} || 44.54|| SB
|-
| 5|| 1 ||align=left| [[Павел Маслак]] ||align=left| {{FlagATHCH|CZE|2013 World}} || 44.91|| 
|-
| 6|| 3 ||align=left| [[Йосиф Масрахи]] ||align=left| {{FlagATHCH|KSA|2013 World}} || 44.97|| 
|-
| 7|| 5 ||align=left| [[Кирани Жэймс]] ||align=left| {{FlagATHCH|GRN|2013 World}} || 44.99|| 
|-
| 8|| 2 ||align=left| [[Андерсон Энрикес]] ||align=left| {{FlagATHCH|BRA|2013 World}} || 45.03|| 
|}

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/400-metres 400 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|200]]</text>
      <sha1>e6uuiui83ha9qcn2yrz7q1egak3j37m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35115</id>
    <revision>
      <id>870331</id>
      <parentid>842066</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="pirami8icwrvmxeix5q34i94ww04j1p" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 400 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 World Championships in Athletics (August, 12) - Christine Ohuruogu.JPG
|caption = Алтан медаль авсан [[Кристин Охуруогу]]
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 11 (хагас шигшээ)&lt;br&gt;8 сарын 12 (шигшээ)
|competitors = 36
|nations = 28
|win_value = 49.41
|gold = [[Кристин Охуруогу]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GBR|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Амантле Монтшо]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|BOT|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Стефани Макферсон]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|JAM|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[400 метрийн зай|400 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 12|12-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/400-metres 400 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF
[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|200]]</text>
      <sha1>pirami8icwrvmxeix5q34i94ww04j1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 800 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35116</id>
    <revision>
      <id>870332</id>
      <parentid>842069</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1843" sha1="kzpfg1pfm0bmzlyxj4c1ubao93syai4" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 800 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 11 (хагас шигшээ)&lt;br&gt;8 сарын 13 (шигшээ)
|competitors = 47
|nations = 38
|win_value = 1:43.31
|gold = [[Мохаммед Аман]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Ник Симмондс]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Аянлех Сулейман]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|DJI|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 800 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 800 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[800 метрийн зай|800 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 12|13-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/800-metres 800 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|200]]</text>
      <sha1>kzpfg1pfm0bmzlyxj4c1ubao93syai4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 800 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35117</id>
    <revision>
      <id>870333</id>
      <parentid>842072</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="k9gmu53tgpc404vsylruhucbxtuork4" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 800 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 15 (байрлал тогтоох)&lt;br/&gt;8 сарын 16 (хагас шигшээ)&lt;br/&gt;8 сарын 18 (шигшээ)
|competitors = 32
|nations = 21
|win_value = 1:57.38
|gold = [[Юнис Сум]]&lt;br/&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Бренда Мартинес]]&lt;br/&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Алисиа Монтаньо]]&lt;br/&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iaaf.org/results/iaaf-world-championships-in-athletics/2013/14th-iaaf-world-championships-4873/women/800-metres/final/result#resultheader|title = 800 Metres Result &amp;#124; 14th IAAF World Championships}}&lt;/ref&gt;
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 800 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 800 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[800 метрийн зай|800 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 15]]-[[8 сарын 18|18-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/800-metres 800 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|200]]</text>
      <sha1>k9gmu53tgpc404vsylruhucbxtuork4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35118</id>
    <revision>
      <id>870334</id>
      <parentid>842075</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="5yb6uun07vywlwt60vlu1vltxzzm1ir" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 1500 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 14 (байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 16 (хагас шигшээ)&lt;br /&gt;8 сарын 18 (шигшээ)
|competitors = 37
|nations = 25
|win_value = 3:36.28
|gold = [[Асбель Кипроп]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Мэттью Центровиц]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Йохан Кронье]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|RSA|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 1500 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[1500 метрийн зай|1500 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 15]]-[[8 сарын 18|18-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/1500-metres 1500 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|1500]]</text>
      <sha1>5yb6uun07vywlwt60vlu1vltxzzm1ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35119</id>
    <revision>
      <id>870335</id>
      <parentid>842078</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="tgwiih5691sfk3rhsyus3b62l4n5ml8" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = Abeba Aregawi Moscow 2013.jpg
|caption = Алтан медаль авсан [[Абеба Арегави]]
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 11 (байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 13 (хагас шигшээ)&lt;br /&gt;8 сарын 15 (шигшээ)
|competitors = 37
|nations = 23
|win_value = 4:02.67
|gold = [[Абеба Арегави]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|SWE|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Женнифер Симпсон]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Хеллен Обири]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[1500 метрийн зай|1500 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 11]]-[[8 сарын 15|15-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/1500-metres 1500 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|1500]]</text>
      <sha1>tgwiih5691sfk3rhsyus3b62l4n5ml8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 5000 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35120</id>
    <revision>
      <id>870336</id>
      <parentid>842081</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1791" sha1="duialv8c64owfo2818kgsso7847nr7g" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 5000 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 13 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 16 (шигшээ)
|competitors = 29
|nations = 18
|win_value = 13:26.98
|gold = [[Мо Фарах]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GBR|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Хагос Гебрхивет]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Исиа Коэч]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 5000 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 5000 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[5000 метрийн зай|5000 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 13]]-[[8 сарын 16|16-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/5000-metres 5000 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|5000]]</text>
      <sha1>duialv8c64owfo2818kgsso7847nr7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 5000 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35121</id>
    <revision>
      <id>870337</id>
      <parentid>842084</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="dh7xqubvvt3rdgioxogt1yw80fpr8v3" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 5000 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = Meseret Defar Moscow 2013.jpg
|caption = Алтан медаль авсан [[Месерет Дефар]]
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 14 (байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 17 (шигшээ)
|competitors = 22
|nations = 16
|win_value = 14:50.19
|gold = [[Месерет Дефар]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Мерси Чероно]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Алмаз Аяна]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 5000 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 5000 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[5000 метрийн зай|5000 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 14]]-[[8 сарын 17|17-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/5000-metres 5000 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|5000]]</text>
      <sha1>dh7xqubvvt3rdgioxogt1yw80fpr8v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 10,000 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35122</id>
    <revision>
      <id>870338</id>
      <parentid>842087</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="aqw7ec6znzs4ly84l0fqehezpyudkp5" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 10,000 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (шигшээ)
|competitors = 35
|nations = 19
|win_value = 27:21.71
|gold = [[Мо Фарах]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GBR|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Ибрахим Жэйлан]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Пол Тануи]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 10,000 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 10,000 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[10000 метрийн зай|10000 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-нд явагдсан.

==Дээд амжилтууд==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн дээд амжилтууд|Дэлхий]]'''
|{{flagathlete|[[Кенениса Бекеле]]|ETH}}
|'''26:17.53'''
|[[Бельги]], [[Брюсель]]
|2005 оны 8 сарын 26
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн ДАШТ-ий дээд амжилтууд|ДАШТ]]'''
|{{flagathlete|[[Кенениса Бекеле]]|ETH}}
|'''26:46.31'''
|[[Герман]], [[Берлин]]
|2009 оны 8 сарын 17
|-
|'''Одоо тэргүүлэгч'''
|{{flagathlete|[[Дежен Гебремескель]]|ETH}}
|'''26:51.02'''
|[[Швед]], [[Соллентуна]]
|2013 оны 6 сарын 27
|-
|'''[[Африкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Африк]]'''
|{{flagathlete|[[Кенениса Бекеле]]|ETH}}
|'''26:17.53'''
|[[Бельги]], [[Брюсель]]
|2005 оны 8 сарын 26
|-
|'''[[Азийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Ази]]'''
|{{flagathlete|[[Ахмад Хасан Абдулла]]|QAT}}
|'''26:38.76'''
|[[Бельги]], [[Брюсель]]
|2003 оны 9 сарын 5
|-
|'''[[Хойд, Өмнөд Америк болон Карибийн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Хойд, Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Гален Раппp]]|USA}}
|'''26:48.00'''
|[[Бельги]], [[Брюсель]]
|2011 оны 9 сарын 16
|-
|'''[[Өмнөд Америкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Марилсон Гомеш дос Сантос]]|BRA}}
|'''27:28.12'''
|[[Бельги]], [[Нирпель]]
|2007 оны 6 сарын 2
|-
|'''[[Европын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Европ]]'''
|{{flagathlete|[[Мо Фарах]]|GBR}}
|'''26:46.57'''
|[[Америкийн Нэгдсэн Улс]], [[Южин]]
|2011 оны 6 сарын 3
|-
|'''[[Далайн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Далайн орнууд]]'''
|{{flagathlete|[[Бен Лауренс]]|AUS}}
|'''27:24.95'''
|[[Америкийн Нэгдсэн Улс]], [[Пало-Альто]]
|2011 оны 5 сарын 1
|}

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/10000-metres 10000 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|10000]]</text>
      <sha1>aqw7ec6znzs4ly84l0fqehezpyudkp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 10,000 метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35123</id>
    <revision>
      <id>870339</id>
      <parentid>842090</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4049" sha1="b7udqepyg4px6lziybapxk2pupzns18" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 10,000 метр
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 World Championships in Athletics (August, 12) - Women's 10,000 metres.JPG
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 11 (шигшээ)
|competitors = 19
|nations = 13
|win_value = 30:43.35
|gold = [[Тирунеш Дибаба]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Глэйдис Чероно]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Белайнеш Олжира]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 10,000 метр|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 10,000 метр|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[10000 метрийн зай|10000 метрийн]]''' гүйлтийн төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 11]]-нд явагдаж буй.

==Дээд амжилтууд==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн дээд амжилтууд|Дэлхий]]'''
|{{flagathlete|[[Ван Жиншиа]]|CHN}}
|'''29:31.78'''
|[[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Хятад]], [[Бээжин]]
|1993 оны 9 сарын 8
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн ДАШТ-ий дээд амжилтууд|ДАШТ]]'''
|{{flagathlete|[[Берхане Адере]]|ETH}}
|'''30:04.18'''
|[[Франц]], [[Парис]]
|2003 оны 8 сарын 23
|-
|'''Одоо тэргүүлэгч'''
|{{flagathlete|[[Месерет Дефар]]|ETH}}
|'''30:08.06'''
|[[Швед]], [[Стокольм]]
|2013 оны 6 сарын 27
|-
|'''[[Африкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Африк]]'''
|{{flagathlete|[[Меселеш Мелкаму]]|ETH}}
|'''29:53.80'''
|[[Нидерланд]], [[Утрехт]]
|2009 оны 6 сарын 14
|-
|'''[[Азийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Ази]]'''
|{{flagathlete|[[Ван Жиншиа]]|CHN}}
|'''29:31.78'''
|Хятад, Бээжин
|1993 оны 9 сарын 8
|-
|'''[[Хойд, Өмнөд Америк болон Карибийн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Хойд, Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Шалан Фланаган]]|USA}}
|'''30:22.22'''
|Хятад, Бээжин
|2008 оны 8 сарын 15
|-
|'''[[Өмнөд Америкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Симон да Сильва]]|BRA}}
|'''31:16.56'''
|[[Бразил]], [[Сан-Паоло]]
|2011 оны 8 сарын 3
|-
|'''[[Европын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Европ]]'''
|{{flagathlete|[[Эльван Абейлегессе]]|TUR}}
|'''29:56.34'''
|Хятад, Бээжин
|2008 оны 8 сарын 15
|-
|'''[[Далайн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Далайн орнууд]]'''
|{{flagathlete|[[Кимберли Смит]]|NZL}}
|'''30:35.54'''
|[[Америкийн Нэгдсэн Улс]], [[Пало Алто]]
|2008 оны 5 сарын 4
|}

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/10000-metres 10000 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|10000]]</text>
      <sha1>b7udqepyg4px6lziybapxk2pupzns18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35125</id>
    <revision>
      <id>870340</id>
      <parentid>842093</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1924" sha1="2h6zqz6p5gdd3qr13ags69j0mwk4t82" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image =Sally Pearson at Moscow 2013.jpg 
|caption =Шигшээ уралдааны мөч. 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 16 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 17 (хагас шигшээ &amp; шигшээ)
|competitors = 36
|nations = 26
|win_value = 12.44
|gold = [[Брианна Макнил]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Салли Пирсон]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|AUS|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Тиффани Портер]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GBR|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[100 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 16]]-[[8 сарын 17|17-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/100-metres-hurdles 100 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|100 м саад]]</text>
      <sha1>2h6zqz6p5gdd3qr13ags69j0mwk4t82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870378</id>
      <parentid>870340</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1924" sha1="2h6zqz6p5gdd3qr13ags69j0mwk4t82" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image =Sally Pearson at Moscow 2013.jpg 
|caption =Шигшээ уралдааны мөч. 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 16 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 17 (хагас шигшээ &amp; шигшээ)
|competitors = 36
|nations = 26
|win_value = 12.44
|gold = [[Брианна Макнил]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Салли Пирсон]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|AUS|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Тиффани Портер]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GBR|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[100 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 16]]-[[8 сарын 17|17-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/100-metres-hurdles 100 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|100 м саад]]</text>
      <sha1>2h6zqz6p5gdd3qr13ags69j0mwk4t82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 110 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35126</id>
    <revision>
      <id>870341</id>
      <parentid>842096</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1940" sha1="r61qbwhj2bzczwuyl6yyi5rlcifvvjy" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 110 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = Wilson Oliver Shubenkov Moscow 2013.jpg
|caption = Шилдэг 3 тамирчин
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 11 (байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 12 (хагас шигшээ &amp; шигшээ)
|competitors = 33
|nations = 23
|win_value = 13.00
|gold = [[Дэвид Оливер]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Райан Уилсон]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Сергей Шубенков]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|RUS|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 110 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 110 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[110 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 11]]-[[8 сарын 12|12-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/110-metres-hurdles 110 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|110 м саад]]</text>
      <sha1>r61qbwhj2bzczwuyl6yyi5rlcifvvjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35128</id>
    <revision>
      <id>870342</id>
      <parentid>842099</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="1jdeeaix9j8o960bn5hkxddyr7b8jhw" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = Jehue Gordon Moscow 2013.jpg
|caption = Алтан медаль авсан [[Жехью Гордон]]
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 12 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 13 (хагас шигшээ)&lt;br&gt;8 сарын 15 (шигшээ)
|competitors = 36
|nations = 23
|win_value = 47.69
|gold = [[Жехью Гордон]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|TRI|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Майкл Тинсли]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Эмир Бекрич]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|SRB|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[400 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 12]]-[[8 сарын 15|15-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/400-metres-hurdles 400 метрийн саадтай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|400 м]]</text>
      <sha1>1jdeeaix9j8o960bn5hkxddyr7b8jhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870374</id>
      <parentid>870342</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="1jdeeaix9j8o960bn5hkxddyr7b8jhw" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = Jehue Gordon Moscow 2013.jpg
|caption = Алтан медаль авсан [[Жехью Гордон]]
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 12 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 13 (хагас шигшээ)&lt;br&gt;8 сарын 15 (шигшээ)
|competitors = 36
|nations = 23
|win_value = 47.69
|gold = [[Жехью Гордон]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|TRI|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Майкл Тинсли]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Эмир Бекрич]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|SRB|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[400 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 12]]-[[8 сарын 15|15-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/400-metres-hurdles 400 метрийн саадтай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|400 м]]</text>
      <sha1>1jdeeaix9j8o960bn5hkxddyr7b8jhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35129</id>
    <revision>
      <id>870343</id>
      <parentid>842104</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2151" sha1="cmhph2j08iplpszqaaz4rkzy7phcvpb" xml:space="preserve">{{Инфобокс спортын тэмцээний төрөл
| event         = Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад
| competition   = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
| image         = 2013 World Championships in Athletics (August, 15) – Zuzana Hejnová.JPG
| alt           = 
| caption       = Алтан медаль авсан [[Зузана Хейнова]]
| venue         = [[Лужники]]
| location      = [[Москва]], Орос
| dates         = {{ubl|8 сарын 12 (байрлал тогтоох)|8 сарын 13 (хагас шигшээ)|8 сарын 15 (шигшээ)}}
| competitors   = 32
| nations       = 19
| teams         = 
| win_value     = 52.83&amp;nbsp;s {{AthAbbr|NR|Czech}}
| gold          = [[Зузана Хейнова]]
| silver        = [[Далайла Мухаммад]]
| bronze        = [[Лашинда Димус]]
| gold_nation   = CZE
| silver_nation = USA
| bronze_nation = USA
| previous      = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад|2011]]
| next          = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[400 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 12]]-[[8 сарын 15|15-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/400-metres-hurdles 400 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|400 м саад]]</text>
      <sha1>cmhph2j08iplpszqaaz4rkzy7phcvpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870376</id>
      <parentid>870343</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2151" sha1="cmhph2j08iplpszqaaz4rkzy7phcvpb" xml:space="preserve">{{Инфобокс спортын тэмцээний төрөл
| event         = Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад
| competition   = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
| image         = 2013 World Championships in Athletics (August, 15) – Zuzana Hejnová.JPG
| alt           = 
| caption       = Алтан медаль авсан [[Зузана Хейнова]]
| venue         = [[Лужники]]
| location      = [[Москва]], Орос
| dates         = {{ubl|8 сарын 12 (байрлал тогтоох)|8 сарын 13 (хагас шигшээ)|8 сарын 15 (шигшээ)}}
| competitors   = 32
| nations       = 19
| teams         = 
| win_value     = 52.83&amp;nbsp;s {{AthAbbr|NR|Czech}}
| gold          = [[Зузана Хейнова]]
| silver        = [[Далайла Мухаммад]]
| bronze        = [[Лашинда Димус]]
| gold_nation   = CZE
| silver_nation = USA
| bronze_nation = USA
| previous      = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад|2011]]
| next          = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[400 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 12]]-[[8 сарын 15|15-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/400-metres-hurdles 400 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|400 м саад]]</text>
      <sha1>cmhph2j08iplpszqaaz4rkzy7phcvpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35130</id>
    <revision>
      <id>870344</id>
      <parentid>842108</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="g893kz96i0cvdsimiis5h3tqc9fd0qh" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 12 (байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 15 (шигшээ)
|competitors = 40
|nations = 20
|win_value = 8:06.01
|gold = [[Эзекиль Кембой]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Конселус Кипруто]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Махидин Мехисси-Бенаббад]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|FRA|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[3000 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 12]]-[[8 сарын 15|15-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/3000-metres-steeplechase 3000 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|3000 м халхалт]]</text>
      <sha1>g893kz96i0cvdsimiis5h3tqc9fd0qh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870380</id>
      <parentid>870344</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="g893kz96i0cvdsimiis5h3tqc9fd0qh" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 12 (байрлал тогтоох)&lt;br /&gt;8 сарын 15 (шигшээ)
|competitors = 40
|nations = 20
|win_value = 8:06.01
|gold = [[Эзекиль Кембой]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Конселус Кипруто]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Махидин Мехисси-Бенаббад]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|FRA|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[3000 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 12]]-[[8 сарын 15|15-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/3000-metres-steeplechase 3000 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|3000 м халхалт]]</text>
      <sha1>g893kz96i0cvdsimiis5h3tqc9fd0qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35131</id>
    <revision>
      <id>870345</id>
      <parentid>842111</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1835" sha1="io56dvugv8nr8ekvl3dhtbkrf5cgm23" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 13 (шигшээ)
|competitors = 29
|nations = 18
|win_value = 9:11.65
|gold = [[Милка Чейва]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Лидия Чепкуруи]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Софиа Ассефа]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[3000 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 13|13-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/3000-metres-steeplechase 3000 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|3000 м саад]]</text>
      <sha1>io56dvugv8nr8ekvl3dhtbkrf5cgm23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870382</id>
      <parentid>870345</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1835" sha1="io56dvugv8nr8ekvl3dhtbkrf5cgm23" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 13 (шигшээ)
|competitors = 29
|nations = 18
|win_value = 9:11.65
|gold = [[Милка Чейва]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Лидия Чепкуруи]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Софиа Ассефа]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[3000 метрийн саадтай гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 13|13-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/3000-metres-steeplechase 3000 метрийн халхалттай гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|3000 м саад]]</text>
      <sha1>io56dvugv8nr8ekvl3dhtbkrf5cgm23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35132</id>
    <revision>
      <id>870346</id>
      <parentid>842114</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="6nc95vj94b0k2ku48xscczh9iwzpojq" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 18 (байрлал тогтоох &amp; шигшээ)
|competitors = 92
|nations = 23
|win_value = 37.36
|gold = [[Неста Картер]]&lt;br&gt;[[Кемар Бэйли-Коул]]&lt;br&gt;[[Кемар Бэйли-Коул]]&lt;br&gt;[[Усэйн Болт]]&lt;br&gt;[[Уоррен Вейр]]*&lt;br&gt;[[Ошан Бейли]]*
|goldNOC = JAM
|silver = [[Чарльз Силмон]]&lt;br&gt;[[Майк Роджерс]]&lt;br&gt;[[Муки Салам]]&lt;br&gt;[[Жастин Гэтлин]]
|silverNOC = USA
|bronze = [[Гэвин Смелли]]&lt;br&gt;[[Аарон Браун]]&lt;br&gt;[[Донтэ Ричардс-Квок]]&lt;br&gt;[[Жастин Уорнер]]
|bronzeNOC = CAN
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[4 х 100 метрийн буухиа гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 18|18-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/4x100-metres-relay 4 x 100 метрийн буухиа гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|4 х 100 м]]</text>
      <sha1>6nc95vj94b0k2ku48xscczh9iwzpojq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35133</id>
    <revision>
      <id>870347</id>
      <parentid>842117</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2194" sha1="4ip79l7ui3wpfu8degv8umotoe5bsql" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 18 (байрлал тогтоох &amp; шигшээ)
|competitors = 76
|nations = 19
|win_value = 41.29
|gold = [[Керри Расселл]]&lt;br&gt;[[Керрон Стюарт]]&lt;br&gt;[[Скиллони Калверт]]&lt;br&gt;[[Шелли-Энн Фрейзер-Прайс]]&lt;br&gt;[[Шери-Анн Брүүкс]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|JAM|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Женеба Тармо]]&lt;br&gt;[[Александриа Андерсон]]&lt;br&gt;[[Инглиш Гарднер]]&lt;br&gt;[[Октавиус Фриман]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Дина Эшер-Смит]]&lt;br&gt;[[Эшли Нельсон]]&lt;br&gt;[[Аннабелл Льюис]]&lt;br&gt;[[Хэйли Жонс]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GBR|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[4 x 100 метрийн буухиа гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 18|18-нд]] явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/women/4x100-metres-relay 4 x 100 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|4 x 100 м]]</text>
      <sha1>4ip79l7ui3wpfu8degv8umotoe5bsql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35137</id>
    <revision>
      <id>870348</id>
      <parentid>842120</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2587" sha1="acvydgdfe9otpigvwwj4zacqkd2q84a" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = USA 4x400 m Moscow 2013.jpg
|caption = Алтан медаль хүртсэн хүмүүс
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 15 (байрлал тогтоох) &amp; 16 (шигшээ)
|competitors = 96
|nations = 24
|win_value = 2:58.71
|gold ={{plainlist|
* {{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
*[[Дэвид Вербург]]
*[[Тони Маккей]]
*[[Арман Холл]]
*[[Лашон Мерритт]]
*[[Жеймс Харрис (богино зайд гүйгч)|Жеймс Харрис]]†
*[[Жошуа Манс]]†}}
|silver ={{plainlist|
* {{FlagATHCH|JAM|2013 оны Дэлхийн}}
*[[Рашин Макдональд]]
*[[Эдино Стил]]
*[[Омар Жонсон]]
*[[Жейвон Фрэнсис]]
*[[Жавере Белл]]†}}
|bronze = {{plainlist|
*DQ &lt;s&gt;{{FlagATHCH|RUS|2013 оны Дэлхийн}}&lt;/s&gt;
*&lt;s&gt;[[Максим Дылдин]]&lt;/s&gt;
*&lt;s&gt;[[Лев Мосин]]&lt;/s&gt;
*&lt;s&gt;[[Сергей Петухов]]&lt;/s&gt;
*&lt;s&gt;[[Владимир Краснов]]&lt;/s&gt;}}
†гүйгч зөвхөн байрлал тогтоох уралдаанд оролцсон ч медаль хүртсэнийг харуулсан
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[4 x 400 метрийн буухиа гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 15]]-[[8 сарын 16|16-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/4x400-metres-relay 4 x 400 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|4 x 400 м]]</text>
      <sha1>acvydgdfe9otpigvwwj4zacqkd2q84a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35139</id>
    <revision>
      <id>870349</id>
      <parentid>842123</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="1721rpp35iuyujuq9zohyg0pnyb1prf" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|caption = Алтан медаль хүртсэн тамирчип
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 16 (байрлал тогтоох)&lt;br&gt;8 сарын 17 (шигшээ)
|competitors = 68
|nations = 17
|win_value = 3:20.19
|gold = {{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}&lt;br /&gt;[[Жессика Бирд]]&lt;br&gt;[[Наташа Хастингс]]&lt;br&gt;[[Эшли Спенсер]]&lt;br&gt;[[Франсена Маккорори]]&lt;br&gt;[[Жоанна Аткинс]]
|silver = {{FlagATHCH|GBR|2013 оны Дэлхийн}}&lt;br /&gt;[[Эйлид Дойл]]&lt;br&gt;[[Шана Кокс]]&lt;br&gt;[[Маргарет Адеойе]]&lt;br&gt;[[Кристин Охуруогу]]
|bronze = {{FlagATHCH|FRA|2013 оны Дэлхийн}}&lt;br /&gt;[[Мари Гайо]]&lt;br&gt;[[Ленора Гуион-Фирмин]]&lt;br&gt;[[Мюриель Юрти]]&lt;br&gt;[[Флория Геи]]
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[4 x 400 метрийн буухиа гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 16]]-[[8 сарын 17|17-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/women/4x400-metres-relay 4 x 400 метрийн гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|4 x 400 м]]</text>
      <sha1>1721rpp35iuyujuq9zohyg0pnyb1prf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн марафон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35141</id>
    <revision>
      <id>870350</id>
      <parentid>842126</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="a5kg7jp5k3nitnluzal49l7ebypiih1" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн марафон
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 17 (шигшээ)
|competitors = 69
|nations = 39
|win_value = 2:09:51
|gold = [[Стивен Кипротич]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|UGA|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Лелиса Десиса]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Тадесе Тола]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ETH|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн марафон|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн марафон|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[марафон гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 17]]-нд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/men/marathon Марафон гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Марафон]]</text>
      <sha1>a5kg7jp5k3nitnluzal49l7ebypiih1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн марафон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35143</id>
    <revision>
      <id>870351</id>
      <parentid>842129</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="34myi1ccjzt2gquclapb2bcugxg549q" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн марафон
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = Marathon women Moscow 2013.jpg
|image_size = 250px
|caption = Эмэгтэйчүүдийн марафоны эхлэл
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (шигшээ)
|competitors = 70
|nations = 34
|win_value = 2:25:44
|gold = [[Эдна Киплагат]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|KEN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Валериа Странео]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|ITA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Фүкүши Каёко]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|JPN|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн марафон|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн марафон|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[марафон гүйлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэн болон [[Москва]]гий гудмаар 2013 оны [[8 сарын 10]]-нд явагдсан.
==Дээд амжилтууд==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн дээд амжилтууд|Дэлхий]]'''
|{{flagathlete|[[Пола Рэдклифф]]|GBR}}
|'''2:15:25'''
|{{flagicon|GBR}} [[Нэгдсэн Вант Улс]], [[Лондон]]
|2003 оны 4 сарын 13
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн ДАШТ-ий дээд амжилтууд|ДАШТ]]'''
|{{flagathlete|[[Пола Рэдклифф]]|GBR}}
|'''2:20:57'''
|{{flagicon|FIN}} [[Финланд]], [[Хельсинк]]
|2005 оны 8 сарын 14
|-
|'''Улирлын шилдэг'''
|{{flagathlete|[[Приска Жепту]]|KEN}}
|'''2:20:15'''
|{{flagicon|GBR}} Нэгдсэн Вант Улс, Лондон
|2013 оны 4 сарын 21
|-
|'''[[Африкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Африк]]'''
|{{flagathlete|[[Мэри Кейтани]]|KEN}}
|'''2:18:37'''
|{{flagicon|GBR}} Нэгдсэн Вант Улс, Лондон
|2012 оны 4 сарын 22
|-
|'''[[Азийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Ази]]'''
|{{flagathlete|[[Ногүчи Мизүки]]|JPN}}
|'''2:19:12'''
|{{flagicon|DEU}} [[Герман]], [[Берлин]]
|2005 оны 9 сарын 25
|-
|'''[[Хойд, Өмнөд Америк болон Карибийн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Хойд, Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Дина Кастор]]|USA}}
|'''2:19:36'''
|{{flagicon|GBR}} Нэгдсэн Вант Улс, Лондон
|2006 оны 4 сарын 23
|-
|'''[[Өмнөд Америкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Инес Мельчора]]|PER}}
|'''2:28:54'''
|{{flagicon|GBR}} Нэгдсэн Вант Улс, Лондон
|2012 оны 8 сарын 5
|-
|'''[[Европын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Европ]]'''
|{{flagathlete|[[Пола Рэдклифф]]|GBR}}
|'''2:15:25'''
|{{flagicon|GBR}} Нэгдсэн Вант Улс, Лондон
|2003 оны 4 сарын 13
|-
|'''[[Далайн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Далайн орнууд]]'''
|{{flagathlete|[[Бенита Уиллис]]|AUS}}
|'''2:22:36'''
|{{flagicon|USA}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс]], [[Чигаго]]
|2006 оны 10 сарын 22
|}

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-in-athletics-4873/timetable/bydiscipline/women/marathon Марафон гүйлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Марафон]]</text>
      <sha1>34myi1ccjzt2gquclapb2bcugxg549q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35145</id>
    <revision>
      <id>870352</id>
      <parentid>842132</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5170" sha1="146454bxhlge76ndieqgz1lzdurb308" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 IAAF World Championships in Moscow 20 km walk men Peloton 01.jpg
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 11 (шигшээ)
|competitors = 64
|nations = 34
|win_value = 1:20:58
|gold = [[Чэнь Дин]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|CHN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Мигель Анхель Лопес]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|ESP|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Жуан Виейра]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|POR|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[20 километрийн спорт алхаа]]''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 11]]-нд явагдсан.
==Дээд амжилтууд==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн дээд амжилтууд|Дэлхий]]'''
|{{flagathlete|[[Владимир Канайкин]]|RUS}}
|'''1:17:16'''
|[[Орос]], [[Саранск]]
|2007 оны 9 сарын 29
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн ДАШТ-ий дээд амжилтууд|ДАШТ]]'''
|{{flagathlete|[[Жефферсон Перес]]|ECU}}
|'''1:17:21'''
|[[Франц]], [[Сент-Денис]]
|2003 оны 8 сарын 23
|-
|'''Одоо тэргүүлэгч'''
|{{flagathlete|[[Петр Трофимов]]|RUS}}
|'''1:18:28'''
|[[Орос]], [[Сочи]]
|2013 оны 2 сарын 23
|-
|'''[[Африкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Африк]]'''
|{{flagathlete|[[Хатем Гоула]]|TUN}}
|'''1:19:02'''
|[[Герман]], [[Айзенхюттенштадт]]
|1997 оны 5 сарын 10
|-
|'''[[Азийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Ази]]'''
|{{flagathlete|[[Ван Чэнь]]|CHN}}
|'''1:17:36'''
|[[Хятад]], [[Тайцан]]
|2012 оны 3 сарын 30
|-
|'''[[Хойд, Өмнөд Америк болон Карибийн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Хойд, Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Хулио Рене Мартинес]]|GUA}}
|'''1:17:46'''
|Герман, Айзенхюттенштадт
|1999 оны 5 сарын 8
|-
|'''[[Өмнөд Америкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Жефферсон Перес]]|ECU}}
|'''1:17:21'''
|Франц, Сент-Денис
|2003 оны 8 сарын 23
|-
|'''[[Европын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Европ]]'''
|{{flagathlete|[[Владимир Канайкин]]|RUS}}
|'''1:17:16'''
|Орос, Саранск
|2007 оны 9 сарын 29
|-
|'''[[Далайн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Далайн орнууд]]'''
|{{flagathlete|[[Натан Дикис]]|AUS}}
|'''1:17:33'''
|[[Хятад]], Сяши
|2005 оны 4 сарын 23
|}

==Үр дүнгүүд==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;&quot; width=60%
|-
|'''Түлхүүр үгнүүд:'''
|align=center|NR||Улсын дээд амжилт
|align=center|PB||Хувийн дээд амжилт
|align=center|SB||Улирлын дээд амжилт
|}

===Шигшээ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!Эрэмбэ !! Нэр !! Улс !! Хугацаа !! Тэмдэглэл
|-
| {{gold01}} ||align=left| [[Александр Иванов]] ||align=left| {{FlagATHCH|Орос|2013 World}} || 1:20:58|| PB
|-
| {{silver02}} ||align=left| [[Чэнь Дин]] ||align=left| {{FlagATHCH|Хятад|2013 World}} || 1:21:09|| SB
|-
| {{bronze03}} ||align=left| [[Мигель Анхель Лопес]] ||align=left| {{FlagATHCH|Испани|2013 World}} || 1:21:21|| SB
|-
| {{sort|04|4}} ||align=left| [[Хуа Виьера]] ||align=left| {{FlagATHCH|Португал|2013 World}} || 1:22:05 ||
|-
| {{sort|05|5}} ||align=left| [[Деннис Стрелков]] ||align=left| {{FlagATHCH|Орос|2013 World}} || 1:22:06 ||
|-
|}

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/20-kilometres-race-walk 20 километрийн спорт алхаан дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|20 км]]</text>
      <sha1>146454bxhlge76ndieqgz1lzdurb308</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35146</id>
    <revision>
      <id>870353</id>
      <parentid>842135</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1799" sha1="n55zr8eao38ontg63f3yqnjv66acw5h" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 13 (шигшээ)
|competitors = 62
|nations = 30
|win_value = 1:28:10
|gold = [[Лю Хун]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|CHN|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Сүнь Хуаньхуань]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|CHN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Элиза Ригаудо]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ITA|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[20 километрийн спорт алхаа]]''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 13]]-нд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/20-kilometres-race-walk 20 километрийн спорт алхаа] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|20 км]]</text>
      <sha1>n55zr8eao38ontg63f3yqnjv66acw5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35147</id>
    <revision>
      <id>870308</id>
      <parentid>842138</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="ihj73nsbm22hg5teghea0e7wcalagol" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 World Championships in Athletics (August, 15) –9.JPG
|image_size = 250px
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 14 (шигшээ)
|competitors = 60
|nations = 34
|win_value = 3:37:56
|gold = [[Роберт Хеффернан]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|IRL|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Жаред Таллент]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|AUS|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Игорь Главан]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|UKR|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[50 километрийн спорт алхаа]]''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 14]]-нд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/50-kilometres-race-walk 50 километрийн спорт алхаан дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|50 км]]</text>
      <sha1>ihj73nsbm22hg5teghea0e7wcalagol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн уртын харайлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35149</id>
    <revision>
      <id>870354</id>
      <parentid>842145</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="kq6gv1pn1odn2rf0l7dlsk5151czvoe" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн уртын харайлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 IAAF World Champiomships in Moscow Long Jump Women Final 08.JPG
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (урьдчилсан)&lt;br&gt;8 сарын 11 2013 (шигшээ)
|competitors = 31
|nations = 21
|win_label =Ялсан зай
|win_value = {{T&amp;Fcalc|7.01}}
|gold = [[Бриттни Риз]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Блессинг Окагбаре]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|NGR|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Ивана Шпанович]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|SRB|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн уртын харайлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн уртын харайлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[уртын харайлт]]ын''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 11|11-ний]] хооронд явагдана.
==Дээд амжилтууд==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=75%
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн дээд амжилтууд|Дэлхий]]'''
|{{flagathlete|[[Галина Чистякова]]|URS}}
|'''7.51'''
|[[Зөвлөлт Холбоот Улс]], [[Ленинград]]
|1988 оны 6 сарын 11
|-
|'''[[Хөнгөн атлетикийн ДАШТ-ий дээд амжилтууд|ДАШТ]]'''
|{{flagathlete|[[Жаклин Жойнер]]|USA}}
|'''7.36'''
|[[Итали]], [[Ром]]
|1987 оны 9 сарын 3
|-
|'''Одоо тэргүүлэгч'''
|{{flagathlete|[[Бриттни Риз]]|USA}}
|'''7.25'''
|[[Катар]], [[Доха]]
|2013 оны 5 сарын 10
|-
|'''[[Африкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Африк]]'''
|{{flagathlete|[[Чиома Ажунва]]|NGR}}
|'''7.12'''
|[[Америкийн Нэгдсэн Улс]], [[Атланта]]
|1996 оны 8 сарын 2
|-
|'''[[Азийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Ази]]'''
|{{flagathlete|[[Яао Вэйли]]|CHN}}
|'''7.01'''
|[[Хятад]], [[Жинан]]
|1993 оны 6 сарын 5
|-
|rowspan=2|'''[[Хойд, Өмнөд Америк болон Карибийн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Хойд, Өмнөд Америк]]'''
|rowspan=2|{{flagathlete|[[Жаклин Жойнер]]|USA}}
|rowspan=2|'''7.49'''
|[[Америкийн Нэгдсэн Улс]], [[Нью-Йорк]]
|1994 оны 5 сарын 22
|-
|[[Итали]], [[Сестриере]]
|1994 оны 7 сарын 31
|-
|'''[[Өмнөд Америкийн хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Өмнөд Америк]]'''
|{{flagathlete|[[Маурен Хига Мига]]|BRA}}
|'''7.26A'''
|[[Колумб]], [[Богота]]
|1999 оны 6 сарын 26
|-
|'''[[Европын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Европ]]'''
|{{flagathlete|[[Галина Чистякова]]|URS}}
|'''7.51'''
|Зөвлөлт Холбоот Улс
|1988 оны 6 сарын 11
|-
|'''[[Далайн орнуудын хөнгөн атлетикийн дээд амжилтууд|Далайн орнууд]]'''
|{{flagathlete|[[Бронвин Томпсон]]|AUS}}
|'''7.00'''
|[[Австрали]], [[Мельбурн]]
|2002 оны 3 сарын 7
|}

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/long-jump Уртын харайлтын дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Уртын харайлт]]</text>
      <sha1>kq6gv1pn1odn2rf0l7dlsk5151czvoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35154</id>
    <revision>
      <id>870355</id>
      <parentid>842245</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1986" sha1="kbpxz5ucoqdacrw7p8w6817w7p46lfe" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = Bohdan Bondarenko Moscow 2013.jpg
|caption = Алтан медальтан [[Богдан Бондаренко]] 
|venue = [[Лужниз]]
|dates = 8 сарын 13 (урьдчилсан)&lt;br /&gt;8 сарын 15 (шигшээ)
|competitors = 34
|nations = 22
|win_label = Ялалтын өндөр
|win_value = {{T&amp;Fcalc|2.41}}
|gold = [[Богдан Бондаренко]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|UKR|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Мутаз Эсса Баршим]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|QAT|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Дерек Друэн]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|CAN|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[өндрийн харайлт]]ын''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 13]]-[[8 сарын 15|15-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/high-jump Өндрийн харайлтын дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Өндрийн харайлт]]</text>
      <sha1>kbpxz5ucoqdacrw7p8w6817w7p46lfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35155</id>
    <revision>
      <id>870356</id>
      <parentid>842248</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="ivlujt6vu9fedailbeeogzh3b2xsczx" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 IAAF World Championship in Moscow High Jump Ruth Beitia and Svetlana Shkolina 01.JPG
|caption = Мөнгөн медальтан Рут Бейтиа болон Анна Чичерова
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 15 (урьдчилсан)&lt;br&gt;8 сарын 17 (шигшээ)
|competitors = 27
|nations = 21
|win_label = Ялалтын өндөр
|win_value = {{T&amp;Fcalc|2.00}}
|gold = [[Брижитта Барретт]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Рут Бейтиа]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|ESP|2013 оны Дэлхийн}}
|silver2 = [[Анна Чичерова]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|RUS|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн өндрийн харайлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[өндрийн харайлт]]ын''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 15]]-[[8 сарын 17|17-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/high-jump Өндрийн харайлтын дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Өндрийн харайлт]]</text>
      <sha1>ivlujt6vu9fedailbeeogzh3b2xsczx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35156</id>
    <revision>
      <id>870357</id>
      <parentid>842251</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="1fk1xhdlu7nwwn1l8updnu4ejtzlmfu" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 World Championships in Athletics (August, 12)- Raphael Holzdeppe and Björn Otto.JPG
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (урьдчилсан)&lt;br&gt;8 сарын 12 (шигшээ)
|competitors = 40
|nations = 24
|win_label = Ялалтын өндөр
|win_value = {{T&amp;Fcalc|5.89}}
|gold = [[Рафаэль Хольцдеппе]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GER|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Рено Лавиллени]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|FRA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Бьёрн Отто]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GER|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[тулгууртай харайлт]]ын''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 12|12-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/pole-vault Тулгууртай харайлтын дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Тулгууртай харайлт]]</text>
      <sha1>1fk1xhdlu7nwwn1l8updnu4ejtzlmfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35157</id>
    <revision>
      <id>870358</id>
      <parentid>842254</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="meqn3w6cr52dm2c38434jdxfro8ms94" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 11 (урьдчилсан)&lt;br&gt;8 сарын 13 (шигшээ)
|competitors = 22
|nations = 13
|win_label = Ялалтын өндөр
|win_value = {{T&amp;Fcalc|4.89}}
|gold = [[Елена Исинбаева]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|RUS|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Женн Сур]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Ярислей Сильва]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|CUB|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн тулгууртай харайлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[тулгууртай харайлт]]ын''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 11]]-[[8 сарын 13|13-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/pole-vault Тулгууртай харайлтын дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Тулгууртай харайлт]]</text>
      <sha1>meqn3w6cr52dm2c38434jdxfro8ms94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35160</id>
    <revision>
      <id>870359</id>
      <parentid>842257</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="9cxs5k7555dy0mqws8nl3ta2kto2wki" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 15 (урьдчилсан)&lt;br&gt;8 сарын 16  (шигшээ)
|competitors = 28
|nations = 18
|win_label = Ялалтын зай
|win_value = {{T&amp;Fcalc|21.73}}
|gold = [[Давид Шторль]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GER|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Райан Уитинг]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Дилан Армстронг]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|CAN|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[бөөрөнцөг түлхэлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 15]]-[[8 сарын 16|16-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/shot-put Бөөрөнцөг түлхэлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Бөөрөнцөг түлхэлт]]</text>
      <sha1>9cxs5k7555dy0mqws8nl3ta2kto2wki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35161</id>
    <revision>
      <id>870360</id>
      <parentid>842260</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2025" sha1="gj7jliy1cquv5fuj6yqktglzd68ne2u" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 World Championships in Athletics (August, 12)- Valerie Adams and Christina Schwanitz and Gong Lijiao.JPG
|image_size = 250px
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 11 (урьдчилсан)&lt;br /&gt;8 сарын 12 (шигшээ)
|competitors = 29
|nations = 21
|win_label = Ялалтын зай
|win_value = {{T&amp;Fcalc|20.88}}
|gold = [[Валери Адамс]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|NZL|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Кристина Шваниц]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|GER|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Гун Лижяо]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|CHN|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн бөөрөнцөг түлхэлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[бөөрөнцөг түлхэлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 11]]-[[8 сарын 12|12-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/shot-put Бөөрөнцөг түлхэлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Бөөрөнцөг түлхэлт]]</text>
      <sha1>gj7jliy1cquv5fuj6yqktglzd68ne2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35162</id>
    <revision>
      <id>870361</id>
      <parentid>842263</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="0xat0f08k8kwp2c5kbcl9ownycghf1j" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 12 (урьдчилсан)&lt;br&gt;8 сарын 13 (шигшээ)
|competitors = 30
|nations = 25
|win_label = Ялалтын зай
|win_value = {{T&amp;Fcalc|69.11}}
|gold = [[Роберт Хартинг]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GER|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Пётр Малаховский]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|POL|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Герд Кантер]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|EST|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[зээрэнцэг шидэлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 12]]-[[8 сарын 13|13-ны]] хооронд болсон.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/discus-throw Зээрэнцэг шидэлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Зээрэнцэг шидэлт]]</text>
      <sha1>0xat0f08k8kwp2c5kbcl9ownycghf1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35163</id>
    <revision>
      <id>870362</id>
      <parentid>842266</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2001" sha1="h1ugsijrf1mw8jnk0ufgqc8t1s0n8cd" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 World Championships in Athletics (August, 12) - Women's discus throw.JPG
|image_size = 250px
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (урьдчилсан)&lt;br&gt;8 сарын 11 (шигшээ)
|competitors = 26
|nations = 17
|win_label = Ялалтын зай
|win_value =  {{T&amp;Fcalc|67.99}}
|gold = [[Сандра Перкович]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|CRO|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Мелина Робер-Мишон]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|FRA|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Ярелис Барриос]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|CUB|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий ''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[зээрэнцэг шидэлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 11|11-ний]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/discus-throw Зээрэнцэг шидэлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Зээрэнцэг шидэлт]]</text>
      <sha1>h1ugsijrf1mw8jnk0ufgqc8t1s0n8cd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн жад шидэлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35167</id>
    <revision>
      <id>870363</id>
      <parentid>842269</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="smgbhlsudb051n9vjgyn068ktvvqz5k" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн жад шидэлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 15 (урьдчилсан)&lt;br /&gt;8 сарын 17 (шигшээ)
|competitors = 33
|nations = 25
|win_label = Ялалтын зай
|win_value = {{T&amp;Fcalc|87.17}}
|gold = [[Витезслав Веселый]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|CZE|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Теро Питкямяки]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|FIN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Дмитрий Тарабин]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|RUS|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн жад шидэлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн жад шидэлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[жад шидэлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 15]]-[[8 сарын 17|17-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/javelin-throw Жад шидэлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Жад шидэлт]]</text>
      <sha1>smgbhlsudb051n9vjgyn068ktvvqz5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн жад шидэлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35168</id>
    <revision>
      <id>870364</id>
      <parentid>842272</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1830" sha1="og5qxwvddxulaoeduak3jqd3trm438h" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эмэгтэйчүүдийн жад шидэлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 16 (урьдчилсан)&lt;br&gt;8 сарын 18 (шигшээ)
|competitors = 27
|nations = 19
|win_label = Ялалтын зай
|win_value = {{T&amp;Fcalc|69.05}}
|gold = [[Кристина Обергфёлль]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|GER|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Кимберли Микл]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|AUS|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Мария Абакумова]]&lt;br&gt;{{FlagATHCH|RUS|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн жад шидэлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн жад шидэлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий''' '''Эмэгтэйчүүдийн [[жад шидэлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 16]]-[[8 сарын 18|18-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/women/javelin-throw Жад шидэлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Жад шидэлт]]</text>
      <sha1>og5qxwvddxulaoeduak3jqd3trm438h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35169</id>
    <revision>
      <id>870365</id>
      <parentid>842275</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="oukzbi474azoa4qc3zvmox8yxtkwuej" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10 (урьдчилсан)&lt;br /&gt;8 сарын 12 (шигшээ)
|competitors = 28
|nations = 22
|win_label = Ялалтын зай
|win_value = {{T&amp;Fcalc|81.97}}
|gold = [[Павел Файдек]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|POL|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Парш Кристиан]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|HUN|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Лукаш Мелих]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|CZE|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[дүүгүүр шидэлт]]ийн''' төрөл [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 15|15-ны]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/hammer-throw Дүүгүүр шидэлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Дүүгүүр шидэлт]]</text>
      <sha1>oukzbi474azoa4qc3zvmox8yxtkwuej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн арван төрөлт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35173</id>
    <revision>
      <id>870366</id>
      <parentid>842281</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="nu43f9gemqfqyywpe49uru27ge8rfwg" xml:space="preserve">{{Инфобокс олон спортын тэмцээний төрөл
|event = Эрэгтэйчүүдийн арван төрөлт
|competition = 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ
|image = 2013 IAAF World Championships in Moscow Men Decathlon after finish 1500 m.JPG
|caption = 
|venue = [[Лужники]]
|dates = 8 сарын 10&lt;br /&gt;8 сарын 11
|competitors = 34
|nations = 22
|win_label = Ялалтын оноо
|win_value = 8809
|gold = [[Эштон Итон]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|USA|2013 оны Дэлхийн}}
|silver = [[Михаэль Шрадер]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|GER|2013 оны Дэлхийн}}
|bronze = [[Дамиан Уорнер]]&lt;br /&gt;{{FlagATHCH|CAN|2013 оны Дэлхийн}}
|prev = [[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн арван төрөлт|2011]]
|next = [[2015 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн арван төрөлт|2015]]
}}
{{AthleticsAt2013WorldChampionships}}
'''[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн]]ий''' '''Эрэгтэйчүүдийн [[арван төрөлт]]''' [[Лужники]] цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны [[8 сарын 10]]-[[8 сарын 11|11-ний]] хооронд явагдана.

===Байрлал тогтоох===

===Хагас шигшээ===

===Шигшээ===

==Эшлэл==
{{Reflist}}


==Холбоос==
*[http://www.iaaf.org/competitions/iaaf-world-championships/14th-iaaf-world-championships-4873/timetable/bydiscipline/men/decathlon Арван төрөлтийн дүн] IAAF

[[Category:2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний төрлүүд|Арван төрөлт]]</text>
      <sha1>nu43f9gemqfqyywpe49uru27ge8rfwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Михаил Рыжов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35348</id>
    <revision>
      <id>870370</id>
      <parentid>613108</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="it5kx0vh84rtngpkygq1qpowisfzx3j" xml:space="preserve">{{short description|Оросын спорт алхаач}}

'''Михаил Михайлович Рыжов''' (1991 оны 12 сарын 17-нд төрсөн) нь Оросын [[спорт алхаа]]ны тамирчин юм. Тэрээр Оросын [[Москва]]д болсон [[2013 оны хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]ий [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|50 километрийн спорт алхааны төрөлд]] мөнгөн медаль хүртсэн боловч 2015 онд допингийн улмаас медалиа хураалгасан.

==Допингийн хэрэг==
2015 оны 9 сард ОУХАХ Саранск хотод 6 сард тэмцээнээс гадуурх сорилтын үеэр авсан сорьцоос хориотой бодис илэрсний улмаас Рыжовыг түр хугацаагаар тэмцээн уралдаанд оролцох эрхийг нь түдгэлзүүлснээ баталгаажуулсан.&lt;ref&gt;James Ellingworth: [http://bigstory.ap.org/article/c48bfbf891f44c958087bcdcbc432c1b/6-russian-race-walkers-suspended-over-positive-drug-tests 6 Russian race walkers suspended over positive drug tests] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923060137/http://bigstory.ap.org/article/c48bfbf891f44c958087bcdcbc432c1b/6-russian-race-walkers-suspended-over-positive-drug-tests |date=2015-09-23 }}, Associated Press, bigstory.ap.org, 2015-09-22&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rusathletics.info/89874|title=Всероссийская федерация легкой атлетики &amp;#124; Признание санкций ИААФ}}&lt;/ref&gt;

==Тэмцээний амжилт==
{| {{Амжилтын хүснэгт|Event=yes}}
|-
!colspan=&quot;6&quot;|{{RUS}}ыг төлөөлөн
|-
|2011
|[[Хөнгөн атлетик 2011 оны Зуны Универсиадад|Универсиад]]
|[[Шэньжэнь]], [[Хятад]]
|bgcolor=silver|2
|20&amp;nbsp;км
|[[Хөнгөн атлетик 2011 оны Зуны Универсиадад – Эрэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|1:24:26]]
|-
|2012
|[[2012 оны Спорт Алхааны Дэлхийн Цом|Спорт Алхааны Дэлхийн Цом]]
|[[Саранск]], [[Орос]]
|17
|50&amp;nbsp;км
|[[2012 оны Спорт Алхааны Дэлхийн Цом#Эрэгтэйчүүдийн 50 км|3:53:49]]
|-
|rowspan=3|2013
|rowspan=2|[[2013 оны Спорт Алхааны Европын Цом|Спорт Алхааны Европын Цом]]
|rowspan=2|[[Дудинце]], [[Словак]]
|bgcolor=silver|2
|50&amp;nbsp;км
|[[2013 оны Спорт Алхааны Европын Цом#Эрэгтэйчүүдийн 50 км|3:44:41]]
|-
|bgcolor=gold|1
|Баг - 50&amp;nbsp;км
|12 оноо
|-
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|ДАШТ]]
|[[Москва]], [[Орос]]
| style=&quot;background:pink; text-align:center;&quot; | DSQ (2)
|50&amp;nbsp;км
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|3:38:58]]
|-
|rowspan=2|2014
|[[2014 оны Спорт Алхааны Дэлхийн Цом|Спорт Алхааны Дэлхийн Цом]]
|[[Тайцан]], [[Хятад]]
|bgcolor=gold|1
|50&amp;nbsp;км
|[[2014 оны Спорт Алхааны Дэлхийн Цом#Эрэгтэйчүүдийн 50 км|3:39:05]]
|-
|[[2014 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|Европын АШТ]]
|[[Цюрих]], [[Швейцар]]
|4
|50&amp;nbsp;км
|[[2014 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|3:39:07]]
|-
|rowspan=2|2015
|rowspan=2|[[2015 оны Спорт Алхааны Европын Цом|Спорт Алхааны Европын Цом]]
|rowspan=2|[[Мурси]], [[Испани]]
|bgcolor=pink|DSQ (1)
|50&amp;nbsp;км
|[[2015 оны Спорт Алхааны Европын Цом#Эрэгтэйчүүдийн 50 км|3:43:32]]
|-
|bgcolor=pink|DSQ (1)
|50&amp;nbsp;км - Баг
|8 оноо
|}

==Эшлэл==
{{reflist}}

== Цахим холбоос ==
{{commonscat|Mikhail Ryzhov}}
*{{iaaf name|id=250748}}

{{DEFAULTSORT:Рыжов, Михаил}}
[[Ангилал:Оросын спорт алхагч]]
[[Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт]]
[[Ангилал:Сэргээш Орост]]
[[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]]
[[Ангилал:Оросууд]]
[[Ангилал:1991 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>it5kx0vh84rtngpkygq1qpowisfzx3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870389</id>
      <parentid>870370</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T01:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="fe18s5sevzk95ss23uiaghdnul0v55t" xml:space="preserve">{{short description|Оросын спорт алхаач}}

'''Михаил Рыжов''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Михаил Михайлович Рыжов,'' 1991 оны 12-р сарын 17-нд төрсөн) нь Оросын [[спорт алхаа]]ны тамирчин юм. Тэрээр Оросын [[Москва]]д болсон [[2013 оны хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]ий [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|50 километрийн спорт алхааны төрөлд]] мөнгөн медаль хүртсэн боловч 2015 онд допингийн улмаас медалиа хураалгасан.

==Допингийн хэрэг==
2015 оны 9 сард ОУХАХ Саранск хотод 6 сард тэмцээнээс гадуурх сорилтын үеэр авсан сорьцоос хориотой бодис илэрсний улмаас М.Рыжовыг түр хугацаагаар тэмцээн уралдаанд оролцох эрхийг нь түдгэлзүүлснээ баталгаажуулсан.&lt;ref&gt;James Ellingworth: [http://bigstory.ap.org/article/c48bfbf891f44c958087bcdcbc432c1b/6-russian-race-walkers-suspended-over-positive-drug-tests 6 Russian race walkers suspended over positive drug tests] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923060137/http://bigstory.ap.org/article/c48bfbf891f44c958087bcdcbc432c1b/6-russian-race-walkers-suspended-over-positive-drug-tests |date=2015-09-23 }}, Associated Press, bigstory.ap.org, 2015-09-22&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rusathletics.info/89874|title=Всероссийская федерация легкой атлетики &amp;#124; Признание санкций ИААФ}}&lt;/ref&gt;

==Тэмцээний амжилт==
{| {{Амжилтын хүснэгт|Event=yes}}
|-
!colspan=&quot;6&quot;|{{RUS}}ыг төлөөлөн
|-
|2011
|[[Хөнгөн атлетик 2011 оны Зуны Универсиадад|Универсиад]]
|[[Шэньжэнь]], [[Хятад]]
|bgcolor=silver|2
|20&amp;nbsp;км
|[[Хөнгөн атлетик 2011 оны Зуны Универсиадад – Эрэгтэйчүүдийн 20 километрийн спорт алхаа|1:24:26]]
|-
|2012
|[[2012 оны Спорт Алхааны Дэлхийн Цом|Спорт Алхааны Дэлхийн Цом]]
|[[Саранск]], [[Орос]]
|17
|50&amp;nbsp;км
|[[2012 оны Спорт Алхааны Дэлхийн Цом#Эрэгтэйчүүдийн 50 км|3:53:49]]
|-
|rowspan=3|2013
|rowspan=2|[[2013 оны Спорт Алхааны Европын Цом|Спорт Алхааны Европын Цом]]
|rowspan=2|[[Дудинце]], [[Словак]]
|bgcolor=silver|2
|50&amp;nbsp;км
|[[2013 оны Спорт Алхааны Европын Цом#Эрэгтэйчүүдийн 50 км|3:44:41]]
|-
|bgcolor=gold|1
|Баг - 50&amp;nbsp;км
|12 оноо
|-
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|ДАШТ]]
|[[Москва]], [[Орос]]
| style=&quot;background:pink; text-align:center;&quot; | DSQ (2)
|50&amp;nbsp;км
|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|3:38:58]]
|-
|rowspan=2|2014
|[[2014 оны Спорт Алхааны Дэлхийн Цом|Спорт Алхааны Дэлхийн Цом]]
|[[Тайцан]], [[Хятад]]
|bgcolor=gold|1
|50&amp;nbsp;км
|[[2014 оны Спорт Алхааны Дэлхийн Цом#Эрэгтэйчүүдийн 50 км|3:39:05]]
|-
|[[2014 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|Европын АШТ]]
|[[Цюрих]], [[Швейцар]]
|4
|50&amp;nbsp;км
|[[2014 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эрэгтэйчүүдийн 50 километрийн спорт алхаа|3:39:07]]
|-
|rowspan=2|2015
|rowspan=2|[[2015 оны Спорт Алхааны Европын Цом|Спорт Алхааны Европын Цом]]
|rowspan=2|[[Мурси]], [[Испани]]
|bgcolor=pink|DSQ (1)
|50&amp;nbsp;км
|[[2015 оны Спорт Алхааны Европын Цом#Эрэгтэйчүүдийн 50 км|3:43:32]]
|-
|bgcolor=pink|DSQ (1)
|50&amp;nbsp;км - Баг
|8 оноо
|}

==Эшлэл==
{{reflist}}

== Цахим холбоос ==
{{commonscat|Mikhail Ryzhov}}
*{{iaaf name|id=250748}}

{{DEFAULTSORT:Рыжов, Михаил}}
[[Ангилал:Оросын спорт алхагч]]
[[Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт]]
[[Ангилал:Сэргээш Орост]]
[[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]]
[[Ангилал:Оросууд]]
[[Ангилал:1991 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>fe18s5sevzk95ss23uiaghdnul0v55t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антонина Кривошапка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35352</id>
    <revision>
      <id>870371</id>
      <parentid>782832</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T19:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5912" sha1="qxn1qn0wfykx4r4pu5i7iuedjx7l2v6" xml:space="preserve">{{short description|Оросын гүйгч}}
{{Инфобокс тамирчин
| image=Antonina Krivoshapka 01.jpg
| image_size=
| caption=Кривошапка 2013 онд
| birth_date= {{birth date and age|1987|7|21}}
| birth_place=
| height={{cvt|1.68|m}}
| weight={{cvt|59|kg}}
| country= {{RUS}}
| sport=Эмэгтэйчүүдийн [[хөнгөн атлетик]]
| event=[[400 метрийн гүйлт|400 метр]]
| personal_best = 49.16 (2012)&lt;ref&gt;[http://trackfield.brinkster.net/Profile.asp?ID=7510&amp;Gender=W Antonina Krivoshapka]. trackfield.brinkster.net&lt;/ref&gt;
| medal_templates =
{{Медаль|Олимп}}
{{Медаль|Хасагдсан | [[2012 оны Зуны Олимп|2012 Лондон]] |[[Хөнгөн атлетик 2012 оны Зуны Олимпод – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|4 × 400 м буухиа]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Хасагдсан |[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2013 Москва]]|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|4 × 400 м буухиа]]}}
{{Медаль|Хүрэл| [[2009 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2009 Берлин]] | [[2009 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр|400 м]]}}
{{Медаль|Хасагдсан |[[2009 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2009 Берлин]]|[[2009 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|4 × 400 м буухиа]]}}
{{Медаль|Хасагдсан |[[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2011 Тэгү]]|[[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|4 × 400 м буухиа]]}}
{{Медаль|Хасагдсан| [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2013 Москва]] | [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр|400 м]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Хасагдсан|[[2010 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2010 Барселон]]|[[2010 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|4 × 400 м буухиа]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2010 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2010 Барселон]]|[[2010 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр|400 м]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Танхимын хөнгөн атлетикийн Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Танхимын ЕАШТ]]}}
{{Медаль|Алт |[[2009 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2009 Турин]]|[[2009 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр|400 м]]}}
{{Медаль|Алт |[[2009 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2009 Турин]]|[[2009 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|4 × 400 м буухиа]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн залуучуудын ДАШТ|Залуучуудын ДАШТ]]}}
{{Медаль|Мөнгө | [[2003 оны хөнгөн атлетикийн залуучуудын ДАШТ|2003 Шербрук]] | 400&amp;nbsp;м}}
{{Медаль|Хүрэл | [[2003 оны хөнгөн атлетикийн залуучуудын ДАШТ|2003 Шербрук]] | Холимог буухиа}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн Тивийн Цом|Тивийн Цом]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2010 оны хөнгөн атлетикийн Тивийн Цом|2010 Сплит]]|4 × 400 м буухиа}}
}}

'''Антонина Владимировна Кривошапка''' (''[[1987]] оны [[7 сарын 21|долоодугаар сарын 21-нд]] төрсөн'') нь [[Орос]]ын [[400 метрийн зай]]н [[Гүйлт|гүйгч]] юм. Түүний хувийн дээд амжилт нь 49.16 [[секунд]].

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Antonina Krivoshapka|Антонина Кривошапка}}
* {{Iaaf name|196557|Антонина Кривошапка}}

==Эшлэл==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Кривошапка, Антонина}}
[[Ангилал:Оросын 400 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Оросын 4х400 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Оросын олимпын мөнгөн медальтан]]
[[Ангилал:Оросын олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:4х400 метрийн буухиа гүйлтийн дэлхийн аварга]]
[[Ангилал:Оросын хөнгөн атлетикийн улсын аварга]]
[[Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт]]
[[Ангилал:Сэргээш Орост]]
[[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]]
[[Ангилал:Оросууд]]
[[Ангилал:1987 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>qxn1qn0wfykx4r4pu5i7iuedjx7l2v6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Женнифер Симпсон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35353</id>
    <revision>
      <id>870372</id>
      <parentid>782833</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T19:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6232" sha1="py8ux4lmxvbe54glew7gue2k9i02zwf" xml:space="preserve">{{Short description|Америкийн гүйгч (1986 онд төрсөн)}}
{{Инфобокс тамирчин
| name = Женни М. Симпсон
| image = 2016 US Olympic Track and Field Trials 2555 (27641171904).jpg
| caption = Симпсон [[2016 оны АНУ-ын Олимпын сонгон шалгаруулах тэмцээн|2016 оны Олимпын сонгон шалгаруулалтад]]
| image_size = 
| birth_name = Женнифер Мэй Баррингер
| birth_date = {{Birth date and age|1986|08|23}}
| birth_place = [[Уэбстер Сити, Айова]], АНУ
| height = 5 ft 5 in
| weight = 110 lb
| hometown = [[Овиедо, Флорида]], АНУ&lt;br /&gt;[[Боулдер, Колорадо]], АНУ
| employer = [[Fleet Feet]] (2026–одоо)&lt;br /&gt;[[Puma (брэнд)#Ивээн тэтгэлт|Puma]] (2022–2026)&lt;br /&gt;[[New Balance]] (2010–2022)
| country = [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]
| sport = [[Хөнгөн атлетик]]
| event = [[1500 метрийн гүйлт|1500&amp;nbsp;м]], [[3000 метрийн гүйлт|3000&amp;nbsp;м]], [[5000 метрийн гүйлт|5000&amp;nbsp;м]], [[Саадтай гүйлт (хөнгөн атлетик)|Саадтай гүйлт]]
| coach = Марк Ветмор
| coaching = 
| college_team = [[Колорадо Буффалос]]
| turned_pro = 2010
| retired = 2024
| personal_best = {{ubl
 |'''[[1500 метрийн гүйлт|1500&amp;nbsp;м]]''': 3:57.22 ([[Парис]] 2014)
 |'''[[Бээрийн гүйлт|Бээр]]''': 4:17.30 ([[Лондон]] 2018)
 |'''[[3000 метрийн гүйлт|3000&amp;nbsp;м]]''': 8:29.58 ([[Брюссель]] 2014)
 |'''[[5000 метрийн гүйлт|5000&amp;nbsp;м]]''': 14:56.26 ([[Цюрих]] 2013) |'''[[3000 метрийн саадтай гүйлт|3000&amp;nbsp;м СГ]]''': 9:12.50 ([[Берлин]] 2009) |'''[[Хагас марафон]]''': 1:10:35 ([[Хьюстон]] 2023)
 |'''''Танхимын'''''
 |'''[[1500 метрийн гүйлт|1500&amp;nbsp;м]]''': 4:07.27{{AthAbbr|i}} ([[Нью-Йорк хот|Нью-Йорк]] 2012)
 |'''[[Бээрийн гүйлт|Бээр]]''': 4:25.91{{AthAbbr|i}} ([[Коллеж Стейшен, Техас|Коллеж Стейшен]] 2009)
 |'''[[3000 метрийн гүйлт|3000&amp;nbsp;м]]''': 8:40.31{{AthAbbr|i}} ([[Бостон]] 2018)
 |'''[[5000 метрийн гүйлт|5000&amp;nbsp;м]]''': 14:58.67{{AthAbbr|i}} ([[Бостон]] 2020)
 }}
| medal_templates = {{МедальСпорт|Эмэгтэйчүүдийн [[хөнгөн атлетик]]}}
{{МедальУлс|{{flagicon|USA}} [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америкийн Нэгдсэн]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетик Зуны Олимпод|Олимпын наадам]]}}
{{Медаль|Хүрэл|[[2016 оны Зуны Олимп|2016&amp;nbsp;Рио-де-Жайнеро]]|[[Хөнгөн атлетик 2016 оны Зуны Олимпод – Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр|1500&amp;nbsp;м]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Алт|[[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2011 Тэгү]]|[[2011 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр|1500&amp;nbsp;м]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2013 Москва]]|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр|1500&amp;nbsp;м]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2017 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2017 Лондон]]|[[2017 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 1500 метр|1500&amp;nbsp;м]]}}
}}

'''Женнифер Симпсон''' ({{lang-en|Jennifer Simpson}}, ''[[1986]] оны [[8 сарын 23|наймдугаар сарын 23-нд]] төрсөн'') нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америкийн]] [[Дундын зайн гүйлт|дундын зайн]] [[гүйлт]] болон [[халхалттай гүйлт]]ийн тамирчин юм.

Симпсон 1500 [[метр]]ийн төрлөөр [[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ-ий]] [[2011 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2011]] оны алт, [[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2013]] оны мөнгөн медальтай бол [[Зуны олимп|Олимпын наадмуудад]] [[Бээжингийн олимп|2008]] онд есдүгээр байр, [[Лондоны олимп (2012 он)|2012]] онд арвантавдугаар байр тус тус эзэлсэн.

1500 метрт түүний хувийн дээд амжилт нь 3:59.90 [[минут]].

==Эшлэл==
{{reflist}}

== Цахим хуудас ==
*[http://www.usatf.org/athletes/bios/Barringer_Jennifer.asp USA Track &amp; Field: Jennifer Barringer]
*[https://web.archive.org/web/20170809133228/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=139/bio/index.html NBC Olympics Profile]
*{{iaaf name|200448}}

{{DEFAULTSORT:Симпсон, Женнифер}}
[[Ангилал:АНУ-ын 800 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:АНУ-ын 1500 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:АНУ-ын 3000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:АНУ-ын 5000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:АНУ-ын 3000 метрийн халхалттай гүйгч]]
[[Ангилал:1500 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга]]
[[Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:Америкчууд]]
[[Ангилал:1986 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>py8ux4lmxvbe54glew7gue2k9i02zwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стивен Кипротич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35390</id>
    <revision>
      <id>870373</id>
      <parentid>785213</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4745" sha1="itaycd0rbcvv2649oiwlfmjk579acjl" xml:space="preserve">{{short description|Угандын холын зайн гүйгч}}
{{Инфобокс тамирчин
| name              = Стивен Кипротич
| image             = Stephen Kiprotich - Paris Half Marathon 2014 - b7543.jpg
| image_size        = &lt;!--Only for images narrower than 220 pixels.--&gt;
| caption           = Кипротич 2014 онд [[Парисын хагас марафон]]д
| birth_date        = {{birth date and age|1989|02|27}}
| birth_place       = [[Капчорва тойрог]], Уганда
| height            = {{convert|1.72|m}} (2012)
| weight            = {{convert|56|kg|abbr=on}} (2012)
| country           = Уганда
| sport             = [[Хөнгөн атлетик]]
| event             = [[Холын зайн гүйлт]]
| team              = [[NN Running Team]]
| personal_best     = {{ubl
 | '''[[Марафон]]''': 2:06:33 (Токио 2015)
 | '''[[10,000 метрийн гүйлт|10,000 м]]''': 27:58.03 (Бирмингем 2010)
 |'''[[5000 метрийн гүйлт|5000 м]]''': 13:23.70 ([[Хенгело]] 2008)
 }}
| olympics= {{ubl
 |'''[[Хөнгөн атлетик 2012 оны Зуны Олимпод|2012 Лондон]]'''
 |Марафон, {{алтан медаль}}
 }}
| medal_templates   =
{{Медаль|Спорт|Эрэгтэйчүүдийн [[хөнгөн атлетик]]}}
{{Медаль|Улс|{{UGA}}}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетик Зуны Олимпод|Олимпын наадам]]}}
{{Медаль|Алт|[[2012 оны Зуны Олимп|2012 Лондон]]|[[Хөнгөн атлетик 2012 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн марафон|Марафон]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Алт|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2013 Москва]]|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн марафон|Марафон]]}}
{{МедальТэмцээн|[[World Marathon Majors]]}}
{{МедальМөнгө| [[2015 оны Токиогийн марафон|2015 Токио]] | [[Токиогийн марафон|Марафон]]}}
| show_medals = yes
}}

'''Стивен Кипротич''' ({{lang-en|Stephen Kiprotich}}, ''[[1989]] оны [[2 сарын 27|хоёрдугаар сарын 27-нд]] төрсөн'') нь [[Уганда|Угандын]] [[Зуны олимп|Олимп]] болон [[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн аварга]] [[Холын зайн гүйлт|холын зайн гүйгч]] юм. [[Лондоны олимп (2012 он)|Лондоны]] олимпын [[марафон гүйлт]]ийн төрөлд '''2:08:01''' [[цаг]]ийн амжилтаар [[1996]] оноос хойш тасраад байсан олимпын [[медаль]], [[1972]] оны Угандын анхны алтан медалиас хойших анхны [[Алтан медаль|алтан медалийг]] эх орондоо авчирч байжээ.

Кипротич марафон төрөлд ДАШТ-ий болон улсын дээд амжилтыг 2:07:20 цагийн амжилтаар эзэмшдэг.
== Хувийн дээд амжилтууд ==
* 3000 метр — 7.48,06
* 3000 метр саадтай — 8.26,66
* 5000 метр — 13.23,70
* Хагас марафон — 1:02.52
* Марафон — 2:07.20

== Цахим холбоос ==
*{{commonscat|Stephen Kiprotich|Стивен Кипротич}}
*{{Iaaf name |letter=k |id=223768/index.html |name=Стивен Кипротич }}
*[https://archive.is/20130819054842/http://www.kiprotich.co.ug/ www.kiprotich.co.ug]

{{DEFAULTSORT:Кипротич, Стивен}}
[[Ангилал:Марафон гүйлтийн олимпын аварга]]
[[Ангилал:Марафон гүйлтийн дэлхийн аварга]]
[[Ангилал:Угандын марафон гүйгч]]
[[Ангилал:Угандын 3000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Угандын 5000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Угандын 10.000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:Угандын олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:Угандын олимпын аварга]]
[[Ангилал:Угандачууд]]
[[Ангилал:1989 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>itaycd0rbcvv2649oiwlfmjk579acjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жехью Гордон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35391</id>
    <revision>
      <id>870385</id>
      <parentid>782842</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4466" sha1="oms6kie5qy1n8fwe12oljy9uq1ocxju" xml:space="preserve">{{short description|Тринидадын хөнгөн атлетикч (born 1991)}}
{{Инфобокс тамирчин
| name = Жехью Гордон
| image= Jehue Gordon Moscow 2013.jpg
| image_size = 200px&lt;!-- Only for images narrower than 220 pixels --&gt;
| caption = Гордон 2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ-д
| nationality = {{TRI}}
| sport = [[саадтай гүйлт]]
| event = [[200 метрийн саадтай гүйлт]]
| birth_date ={{Birth date and age|1991|12|15}}
| birth_place = 
| height={{cvt|1.88|m|abbr=on}}
| weight={{cvt|81|kg}}
| personal_best = 
'''400&amp;nbsp;м''': 46.43 с (Марабелла 2010)&lt;br /&gt;
'''400&amp;nbsp;м&amp;nbsp;с''': 47.69 с (Москва 2013)
| medal_templates =
{{Медаль|Тэмцээн | [[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]] }}
{{Медаль|Алт |[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2013 Москва]]|[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт|400&amp;nbsp;м саадтай]]}}
{{Медаль|Тэмцээн | [[Хөнгөн атлетикийн өсвөрийн ДАШТ|Өсвөрийн ДАШТ]] }}
{{Медаль|Алт |[[2010 оны хөнгөн атлетикийн өсвөрийн ДАШТ|2010 Монктон]]|[[2010 оны хөнгөн атлетикийн өсвөрийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт|400&amp;nbsp;м саадтай]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Пан Америкийн наадам]]}}
{{Медаль|Алт | [[2015 оны Пан Америкийн наадам|2015 Торонто]] | [[Хөнгөн атлетик 2015 оны Пан Америкийн наадамд – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 400 метрийн буухиа|4 × 400 м буухиа]] }}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн Төв Америк ба Карибын орнуудын АШТ|ТАК АШТ]]}}
{{Медаль|Хүрэл |[[2009 оны хөнгөн атлетикийн Төв Америк ба Карибын орнуудын АШТ|2009 Хавана]]|400 м саадтай}}
}}

'''Жехью Гордон''' ({{lang-en|Jehue Gordon}}, ''[[1991]] оны [[12 сарын 25|арванхоёрдугаар сарын 25-нд]] төрсөн'') нь [[Тринидад ба Тобаго]]гийн [[хөнгөн атлетик]]ч бөгөөд [[400 метрийн саадтай гүйлт]]ийн [[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн аварга]] юм.

Тэрээр [[2009]] оны [[Берлин]]ийн ДАШТ-д дөрөвдүгээр байрт шалгарахдаа улсын дээд амжилтаа 48.26 секунд болгон тогтоосон бол [[2010]] онд [[Хөнгөн атлетикийн Залуучуудын дэлхийн тивийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Залуучуудын ДАШТ-д]] түрүүлж улмаар [[Лондоны олимп (2012 он)|Лондоны олимпод]] зургаадугаар байрт шалгарсан байдаг байна.

[[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2013]] оны ДАШТ-д 47,69 секунд гүйн улсын дээд амжилтаа ахиулан тогтоожээ.
==Эшлэл==
{{Reflist}}

==External links==
{{commonscat|Jehue Gordon|Жехью Гордон}}
*{{iaaf name|242561}}

{{DEFAULTSORT:Гордон, Жехью}}
[[Ангилал:400 метрийн саадтай гүйлтийн дэлхийн аварга]]
[[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:Тринидад ба Тобагогийн 400 метрийн саадтай гүйгч]]
[[Ангилал:Тринидад ба Тобагогийн олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:Тринидад ба Тобагогийн панамерикийн наадамд оролцогч]]
[[Ангилал:Тринидад ба Тобаго улсын харьяат]]
[[Ангилал:1991 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>oms6kie5qy1n8fwe12oljy9uq1ocxju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тедди Тамго</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35476</id>
    <revision>
      <id>870305</id>
      <parentid>844966</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4851" sha1="hdbuyll8yalm9ops7l0ydgtpgk459p0" xml:space="preserve">{{short description|Францын гурвын харайгч}}
{{Инфобокс тамирчин
| name           = Тедди Тамго
| image          = Teddy Tamgho by Augustas Didzgalvis.jpg
| image_size     = 
| caption        = Тамго 14 дэх хөнгөн атлетикийн ДАШТ-д
| birth_date     = {{birth date and age|1989|06|15}}
| birth_place    = [[Парис]], [[Франц]]
| height         = {{convert|1.87|m|in|abbr=on}}
| weight         = {{convert|82|kg|lb|abbr=on}}
| sport          = [[Хөнгөн атлетик]]
| club           = Dynamic Aulnay Club (2004–2007)&lt;br /&gt;CA Montreuil 93 (2008–2014)&lt;br /&gt;Saint-Denis Emotion (2015– )
| coaching       = [[Сирена Самба-Майела]] (2019–)&lt;br/&gt;[[Марте Коала]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Деннехи |first=Катал |date=2022-03-28 |title=From Olympic heartbreak to world indoor delight for Samba-Mayela |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/feature/cyrena-samba-mayela-60m-hurdles-100m-france-belgrade-tokyo |access-date=2026-09-20 |website=[[Олон Улсын Хөнгөн Атлетикийн Холбоо|ОУХАХ]]}}&lt;/ref&gt;
| show_medals    = yes
| medal_templates =
{{Медаль|Спорт | Эрэгтэйчүүдийн [[хөнгөн атлетик]]}}
{{Медаль|Улс | {{FRA}} }}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Алт | [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2013 Москва]] |[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн гурвын харайлт|Гурвын харайлт]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Танхимын хөнгөн атлетикийн ДАШТ|Танхимын ДАШТ]]}}
{{Медаль|Алт | [[2010 оны танхимын хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2010 Доха]] |[[2010 оны танхимын хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн гурвын харайлт|Гурвын харайлт]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Хүрэл|[[2010 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2010 Барселон]]|[[2010 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ - Эрэгтэйчүүдийн гурвын харайлт|Гурвын харайлт]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Танхимын хөнгөн атлетикийн Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Танхимын ЕАШТ]]}}
{{Медаль|Алт|[[2011 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2011 Парис]]|[[2011 оны танхимын хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эрэгтэйчүүдийн гурвын харайлт|Гурвын харайлт]]}}
}}

'''Тедди Тамго''' ({{lang-fr|Teddy Tamgho}}, ''[[1989]] оны [[6 сарын 15|зургаадугаар сарын 15-нд]] төрсөн'') нь [[Франц]]ын [[гурвын харайлт]]ын тамирчин юм. Тэрээр [[2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|2013]] оны [[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ-д]] 18.04 [[метр]] харайж бүх цаг үеийн гуравдугаарт эрэмбэлэгдэх амжилт болон ДАШТ-ий дээд амжилтыг тогтоосон билээ.

==Эшлэл==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==Холбоос==
{{commonscat|Teddy Tamgho|Тедди Тамго}}
*{{iaaf name|id=228286}}
*[https://web.archive.org/web/20110707183823/http://bases.athle.com/asp.net/athletes.aspx?base=biographies&amp;seq=288362&amp;structure=0 Profile] from French Federation of Athletics

{{DEFAULTSORT:Тамго, Тедди}}
[[Ангилал:Гурвын харайлтын дэлхийн аварга]]
[[Ангилал:Гурвын харайлтын европын аварга]]
[[Ангилал:Францын гурвын харайгч]]
[[Ангилал:Францын уртын харайгч]]
[[Ангилал:Францын хөнгөн атлетикийн улсын аварга]]
[[Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт]]
[[Ангилал:Сэргээш Францад]]
[[Ангилал:Францчууд]]
[[Ангилал:1989 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>hdbuyll8yalm9ops7l0ydgtpgk459p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэлхийн улсуудын татварын түвшин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35794</id>
    <revision>
      <id>870312</id>
      <parentid>845949</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174653" sha1="fmf1d7n70m3coizptvc9xmqdlpe137k" xml:space="preserve">[[File:Federal Sales Taxes.png|upright=1.3|right|thumb|Үндэсний түвшний борлуулалтын татвар / НӨАТ-ын хэмжээг харуулсан дэлхийн газрын зураг (2019 оны 10 сар)]]

Ихэнх улс орны [[татварын хууль тогтоомж]] нь маш нарийн төвөгтэй бөгөөд [[татварын дарамт]] нь улс орон, орон нутгийн нэгж бүрийн өөр өөр бүлэгт өөр өөр байдаг тул [[татварын хувь хэмжээ]]г улс орнуудаар харьцуулах нь хэцүү бөгөөд зарим талаараа субьектив юм. Жагсаалтад үндсэн татварын төрөл болох [[аж ахуйн нэгжийн татвар]], [[​​орлогын татвар|хувь хүний ​​орлогын татвар]], [[борлуулалтын татвар]] ([[Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар|НӨАТ]] багтсан), [[хөрөнгийн нэмэгдлийн татвар]], [[эд хөрөнгийн татвар]], [[өв залгамжлалын татвар]] зэрэг багтсан.

Хувь хүний ​​орлогын албан татварт нийгмийн даатгалын шимтгэл болон бүх татвар багтана. Нийгмийн даатгалын шимтгэл нь хувь хүний ​​баялагт хувь нэмэр оруулдаг ба тэтгэвэрт гарах эсвэл цагаачлах үед нэг удаагийн эсвэл тэтгэвэр хэлбэрээр буцаан төлдөг тул тооцохгүй. Зөвхөн дээд хязгааргүй нийгмийн даатгалын шимтгэлийг хамгийн дээд ахиу татварын хувь хэмжээнд хамруулж болно, учир нь эдгээр нь л хүн амын дунд хуваарилах татвар юм. Зарим бусад татвар (жишээ нь, [[үл хөдлөх хөрөнгийн татвар]]) болон [[орлогын татвар]]ыг энд харуулаагүй болно. Жагсаалтад орсон улсын корпораци эсвэл хувь хүний ​​татварын бодит ачааллыг илэрхийлэхийн тулд хүснэгт нь бүрэн илтгэгч юм. Үзүүлсэн татварын хувь хэмжээ нь завсрын бөгөөд хасалт, чөлөөлөлт, хөнгөлөлтийг тооцоогүй. Үр ашигтай хувь хэмжээ нь завсрын ханшаас ихэвчлэн бага байдаг. Холбооны (АНУ, Канад гэх мэт) татварын хувь хэмжээг улсын дундажаар бичсэн бөгөөд мужаас хамаарч өөр өөр байдаг.

== Улс орон, нутаг дэвсгэрийн татварын хувь хэмжээ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Улс
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Аж ахуй нэгжийн татвар]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[Орлогын татвар|Хувь хүний орлогын татвар]]
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Хөрөнгийн нэмэгдлийн татвар]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Хөрөнгийн нэмэгдлийн татварын (CGT) хувь хэмжээ |url=https://taxsummaries.pwc.com/quick-charts/capital-gains-tax-cgt-rates}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Эд хөрөнгийн татвар]]  
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Өв залгамжлалын татвар]]
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар|НӨАТ]] эсвэл [[Борлуулалтын татвар]]
! rowspan=&quot;2&quot; |Цааш унших
|-
!Хамгийн доод хэмжээ
!Хамгийн өндөр хэмжээ
|-
| {{flagcountry|Афганистан}}
| 20%&lt;ref name=&quot;AfghKazCorp&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2017-04-26/big-business-big-iidea-for-the-budget/8473224|title=Big business has a solution for the budget deficit: Give us $12b|date=2017-04-26|access-date=2025-03-25|work=ABC News|first=Эндрю|last=Робертсон|archive-date=2017-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504041608/http://www.abc.net.au/news/2017-04-26/big-business-big-iidea-for-the-budget/8473224|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;Afgh&quot;&gt;{{cite web|url=https://home.kpmg.com/xx/en/home/insights/2015/11/afghanistan-income-tax.html|title=Афганистан – Орлогын татвар|date=2016-06-14|access-date=2025-03-25|work=KPMG|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504041353/https://home.kpmg.com/xx/en/home/insights/2015/11/afghanistan-income-tax.html|archive-date=2017-05-04|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| 20%&lt;ref name=&quot;Afgh&quot;/&gt;
|
|
|
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-taxation-idUSKBN14U09X|title=Afghan businesses feel squeeze from government tax drive|work=Reuters|date=2017-01-09|access-date=2025-03-25|first=James|last=Mackenzie|archive-date=2017-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504042419/http://www.reuters.com/article/us-afghanistan-taxation-idUSKBN14U09X|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Гэвч Талибаны дор байсан бүс нутагт зарим хүнсний бүтээгдэхүүнд бага хэмжээний хураамжийг хууль бусаар нэмдэг байжээ&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-taliban-finance/taliban-tax-collectors-help-tighten-insurgents-grip-in-afghanistan-idUSKCN1NB19Y | title=Taliban tax collectors help tighten insurgents' grip in Afghanistan | newspaper=Ройтерс | date=2018-11-06 }}&lt;/ref&gt;
| [[Афганистаны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Албани}}
| 15%&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://files.taxfoundation.org/20201208152358/2020-Corporate-Tax-Rates-around-the-World.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-03-25 |archive-date=2021-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719015959/https://files.taxfoundation.org/20201208152358/2020-Corporate-Tax-Rates-around-the-World.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;AlbInc&quot;&gt;{{cite web|url=http://taxsummaries.pwc.com/ID/Albania-Individual-Taxes-on-personal-income|title=Албани - Хувь хүний орлогын албан татвар|work=PWC|access-date=4 May 2017|date=2016-12-01|archive-date=2017-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170528213731/http://taxsummaries.pwc.com/ID/Albania-Individual-Taxes-on-personal-income|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 23%&lt;ref name=&quot;AlbInc&quot;/&gt;
|15%
|
|
| 20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;6% {{small|(аялал жуулчлалын үйлчилгээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-04/07/c_136188315.htm|title=Албани улс аялал жуулчлалын татвараа 6 хувь хүртэл буурууллаа|work=Xinhua News|access-date=2025-03-25|date=2017-04-07|archive-date=2017-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407060034/http://news.xinhuanet.com/english/2017-04/07/c_136188315.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|[[Албанийн татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Алжир}}
| 26% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;19% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://taxsummaries.pwc.com/ID/Algeria-Corporate-Taxes-on-corporate-income|title=Алжиры аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар|work=PWC|access-date=2025-03-25|archive-date=2017-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929062320/http://taxsummaries.pwc.com/ID/Algeria-Corporate-Taxes-on-corporate-income|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;AlgInc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pkf.com/media/1944991/algeria%20pkf%20tax%20guide%202013.pdf|title=Алжирын татварын гарын авлага 2013|work=PKF|access-date=2025-03-25|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918211557/http://www.pkf.com/media/1944991/algeria%20pkf%20tax%20guide%202013.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 35%&lt;ref name=&quot;AlgInc&quot;/&gt;
|15% оршин суугч, 20% оршин суугч бус
|
|
| 19% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;ref name=&quot;AlgOth&quot;/&gt;&lt;br /&gt;9% {{small|(үндсэн бүтээгдэхүүн)}}&lt;ref name=&quot;AlgOth&quot;&gt;{{cite web|url=http://taxsummaries.pwc.com/ID/Algeria-Corporate-Other-taxes|title=Algeria Other Taxes|work=PWC|date=2016-12-13|access-date=2025-03-25|archive-date=2017-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929062316/http://taxsummaries.pwc.com/ID/Algeria-Corporate-Other-taxes|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Алжирын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Америкийн Самоа}}
| 34%&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;
| 4%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://samoanews.com/treasurer-tells-fono-wage-tax-should-be-repealed?qt-photos_videos=1|title=Treasurer tells Fono wage tax should be repealed|date=2014-03-26|work=Samoa News|access-date=2025-03-26|archive-date=2017-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530000837/http://samoanews.com/treasurer-tells-fono-wage-tax-should-be-repealed?qt-photos_videos=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmSa&quot;/&gt;
| 6%&lt;ref name=&quot;AmSa&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.doc.as/wp-content/uploads/2014/02/Investment-Guide-2014-reduced.pdf|title=American Samoa Investment Guide 2014|work=Амбан захирагчийн тамгын газар|access-date=2025-03-30|archive-date=2017-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530001123/http://www.doc.as/wp-content/uploads/2014/02/Investment-Guide-2014-reduced.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
| 0%
|
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/274609/5-percent-sales-tax-proposed-for-american-samoa|title=5% sales tax proposed for American Samoa|work=Radio New Zealand|date=2015-05-26|access-date=2025-03-30|archive-date=2017-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530001119/http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/274609/5-percent-sales-tax-proposed-for-american-samoa|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmSa&quot;/&gt;
| [[Америкийн Самоагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Андорра}}
| 10%&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/dec/27/andorra-financial-crisis-tax | location=Лондон | work=The Guardian | first=Жилс | last=Тремлетт | title=Andorra gets a taste of taxation | date=2011-12-27 | access-date=2025-03-30 | archive-date=2012-11-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121120210126/http://www.guardian.co.uk/world/2011/dec/27/andorra-financial-crisis-tax | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;andorra&quot;&gt;{{cite web |url= https://andorraguides.com/tax/rates/#income-tax-rates-in-andorra-for-residents |title= Андоррагийн татварын хувь хэмжээ |date= 2018 |accessdate= 2025-03-30 |archive-date= 2020-03-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200318191200/https://andorraguides.com/tax/rates/#income-tax-rates-in-andorra-for-residents |url-status= live }}&lt;/ref&gt;
| 10%&lt;ref name=&quot;andorra&quot;/&gt;
|
|
|
| 4.5% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br&gt;9.5% {{small|(банкны үйлчилгээ)}}&lt;br&gt;2.5%, 1% эсвэл 0% {{small|(бууруулсан хэмжээ)}}&lt;ref name=&quot;AndDel&quot;&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-andorrahighlights-2017.pdf|title=International Tax Andorra Highlights 2017|work=Deloitte|access-date=2025-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504050747/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-andorrahighlights-2017.pdf|archive-date=2017-05-04|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| [[Андоррагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ангол}}
| 30%&lt;ref name=&quot;AngRat&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pkf.com/media/10028474/angola-tax-guide-2016-17.pdf|title=Angola Tax Guide 2016/17|work=PKF|access-date=2025-03-30|date=2016|archive-date=2017-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504052457/http://www.pkf.com/media/10028474/angola-tax-guide-2016-17.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;AngRat&quot;/&gt;
| 17%&lt;ref name=&quot;AngRat&quot;/&gt;
|10%
|
|
| 14%&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Angola Indirect Tax Changes for 2021|url=https://www.ey.com/en_gl/tax-alerts/angola-indirect-tax-changes-for-2021|access-date=2021-12-02|website=www.ey.com|language=en-GL|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202095138/https://www.ey.com/en_gl/tax-alerts/angola-indirect-tax-changes-for-2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| [[Анголын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ангиль}}
| 0%&lt;ref name=&quot;Anguil&quot;&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-anguillahighlights-2017.pdf|title=International Tax Anguilla Highlights 2017|work=Deloitte|access-date=2025-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530005929/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-anguillahighlights-2017.pdf|archive-date=2017-05-30|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0%&lt;ref name=&quot;Anguil&quot;/&gt;
|
|
|
| 0%&lt;ref name=&quot;Anguil&quot;/&gt;
| [[Ангилийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Антигуа ба Барбуда}}
|25%&lt;ref&gt;{{cite web|date=2020-11-11|title=Corporate Tax Rates Table - KPMG Global|url=https://home.kpmg/xx/en/home/services/tax/tax-tools-and-resources/tax-rates-online/corporate-tax-rates-table.html|access-date=2025-03-30|website=KPMG|language=en-US|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428075350/https://home.kpmg/xx/en/home/services/tax/tax-tools-and-resources/tax-rates-online/corporate-tax-rates-table.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |0%&lt;ref name=&quot;home.kpmg&quot;&gt;{{cite web|date=2020-11-11|title=Individual Income Tax Rates Table - KPMG Global|url=https://home.kpmg/xx/en/home/services/tax/tax-tools-and-resources/tax-rates-online/individual-income-tax-rates-table.html|access-date=2025-03-30|website=KPMG|language=en-US|archive-date=2021-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501212641/https://home.kpmg/xx/en/home/services/tax/tax-tools-and-resources/tax-rates-online/individual-income-tax-rates-table.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
|
|
|15%&lt;ref&gt;{{cite web|date=2020-10-28|title=Antigua - Indirect Tax Guide - KPMG Global|url=https://home.kpmg/xx/en/home/insights/2018/10/antigua-indirect-tax-guide.html|access-date=2025-03-30|website=KPMG|language=en-US|archive-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506205815/https://home.kpmg/xx/en/home/insights/2018/10/antigua-indirect-tax-guide.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Антигуа ба Барбудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Аргентин}}
| 35% оршин суугч&lt;br&gt;15% оршин суугч бус&lt;ref name=&quot;Arge&quot;&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/cn/Documents/international-business-support/deloitte-cn-ibs-argentina-country-invest-en-2016.pdf|title=Taxation and Investment in Argentina 2016|work=Deloitte|access-date=2025-03-30|archive-date=2017-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504052942/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/cn/Documents/international-business-support/deloitte-cn-ibs-argentina-country-invest-en-2016.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 9%&lt;ref name=&quot;Arge&quot;/&gt;
| 35%&lt;ref name=&quot;Arge&quot;/&gt;
|15%
|
|
| 21%&lt;ref name=&quot;Arge&quot;/&gt;
| [[Аргентины татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Армени}}
| 18%&lt;ref name=&quot;ArmTax&quot;&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-armeniahighlights-2021.pdf|title=International Tax Armenia Highlights 2021|work=Deloitte|access-date=2025-03-30|archive-date=2021-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512152147/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-armeniahighlights-2021.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 22%&lt;ref name=&quot;ArmTax&quot;/&gt;
| 22%&lt;ref name=&quot;ArmTax&quot;/&gt;
| 10-20%
|
|
| 20%&lt;ref name=&quot;ArmTax&quot;/&gt;
| [[Арменийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Аруба}}
| 25%&lt;ref name=&quot;ArubTax&quot;&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-arubahighlights-2017.pdf|title=International Tax Aruba Highlights 2017|work=Deloitte|access-date=2025-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504221247/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-arubahighlights-2017.pdf|archive-date=2017-05-04|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| 7%&lt;ref name=&quot;ArubTax&quot;/&gt;
| 58.95%&lt;ref name=&quot;ArubTax&quot;/&gt;
|
|
|
| 1.5% {{small|(эргэлтийн татвар)}}&lt;ref name=&quot;ArubTax&quot;/&gt;
| [[Арубагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Австрали}}
| 30% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;25% {{small|(нэгжийн үндсэн хэмжээ)}}&lt;ref name=&quot;AustTax&quot;&gt;{{cite web|title=Changes to company tax rates|url=https://www.ato.gov.au/Rates/Changes-to-company-tax-rates/?page=1#Base_rate_entity_company_tax_rate|work=Australian Tax Office|access-date=2021-05-11|archive-date=2021-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511212007/https://www.ato.gov.au/Rates/Changes-to-company-tax-rates/?page=1#Base_rate_entity_company_tax_rate|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;Жилийн 2 сая австрали доллараас дээш орлоготой бизнес эрхлэгчид 30%, бусад бүх бизнес 26% төлдөг.&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;AustTax&quot;/&gt;
| 45%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://theconversation.com/explainer-what-is-the-temporary-deficit-levy-and-why-was-it-introduced-60432|title=Explainer: what is the temporary deficit levy and why was it introduced?|work=The Conversation|date=2016-06-03|access-date=2025-03-30|first=Ross|last=Guest|archive-date=2017-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504222825/http://theconversation.com/explainer-what-is-the-temporary-deficit-levy-and-why-was-it-introduced-60432|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0-45% (Орлогын татварын хувьтай адил)
|
|
| 10% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(зайлшгүй шаардлагатай зүйлс)}}&lt;ref name=&quot;AustTax&quot;/&gt;
| [[Австралийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Австри}}
| 25%&lt;ref name=&quot;Austria&quot;&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-austriahighlights-2017.pdf|title=International Tax Austria Highlights 2017|work=Deloitte|access-date=2025-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504223420/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-austriahighlights-2017.pdf|archive-date=2017-05-04|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;Austria&quot;/&gt;
| 55%&lt;ref name=&quot;Austria&quot;/&gt;
|27.5%
| 
|
| 20% {{small|(стандарт хэмжэ)}}&lt;br /&gt;13% {{small|(аялал жуулчлалын үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(үндсэн эд зүйлс)}}&lt;ref name=&quot;Austria&quot;/&gt;
| [[Австрийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Азербайжан}}
| 20%&lt;ref name=&quot;Azer&quot;&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/cn/Documents/international-business-support/deloitte-cn-ibs-azerbaijan-int-tax-en-2017.pdf|title=International Tax Azerbaijan Highlights 2017|work=Deloitte|access-date=2025-04-01|archive-date=2017-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505005931/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/cn/Documents/international-business-support/deloitte-cn-ibs-azerbaijan-int-tax-en-2017.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 14%&lt;ref name=&quot;Azer&quot;/&gt;
| 25%&lt;ref name=&quot;Azer&quot;/&gt;
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Каспийн хуулийн төв |first=Law and Tax Services |date=2024-10-22 |title=Азербайжан дахь хөрөнгийн орлогын татвар. |url=https://www.caspianlegalcenter.az/insights/more/capital-gains-tax-azerbaijan |access-date=2025-04-01 |website=Каспийн хуулийн төв |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|
| 18%&lt;ref name=&quot;Azer&quot;/&gt;
| [[Азербайжаны татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Азор}}
|13.6% &lt;small&gt;([[Жижиг дунд үйлдвэрлэл|ЖДҮ]] эрхлэгчдэд хүчинтэй бөгөөд 15000€ татвар ногдох ашиг хүртэл хүчинтэй)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.investinazores.com/index.php/pt/diferencial-fiscal-competitivo|title=Diferencial Fiscal Competitivo|website=www.investinazores.com|access-date=2025-04-01|archive-date=2020-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205124616/http://www.investinazores.com/index.php/pt/diferencial-fiscal-competitivo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
16.8% &lt;small&gt;(ерөнхий хэмжээ)&lt;/small&gt;
|0.0% &lt;small&gt;(сарын 654 евро хүртэлх цалин) + нийгмийн даатгалын шимтгэл&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dre.pt/application/file/a/118813087|title=Despacho n.º 1056/2019|last=Governo Regional dos Açores|date=2019|website=Diário da República|access-date=2025-04-01|archive-date=2020-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205121608/https://dre.pt/application/file/a/118813087|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|36.2% &lt;small&gt;(€25,200-аас дээш сарын цалин) + нийгмийн даатгалын шимтгэл&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite web|url=https://joram.madeira.gov.pt/joram/2serie/Ano%20de%202020/IISerie-020-2020-01-29.pdf|title=Despachon.º 44/2020|last=Governo Regional da Madeira|date=2020|website=Jornal Oficial da Região Autónoma da Madeira|access-date=2025-04-01|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922114850/https://joram.madeira.gov.pt/joram/2serie/Ano%20de%202020/IISerie-020-2020-01-29.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|
|
|
|4% &lt;small&gt;(багасгасан хэмжээ)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;9% &lt;small&gt;(дундын хэмжээ)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;16% &lt;small&gt;(стандарт хэмжээ)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taxa normal de IVA nos Açores passa de 18 para 16 por cento a partir de 1 de julho |url=https://portal.azores.gov.pt/web/comunicacao/news-detail?id=3829054 |access-date=2025-04-01 |website=portal.azores.gov.pt |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt;
|[[Португалын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бахам}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globalpropertyguide.com/Caribbean/Bahamas/Taxes-and-Costs |title=Bahamas capital gains tax rates, and property income tax |publisher=Globalpropertyguide.com |access-date=2025-04-01 |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130064318/http://www.globalpropertyguide.com/Caribbean/Bahamas/Taxes-and-Costs |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Bahamas.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002105807/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Bahamas.pdf|url-status=dead|title=&quot;Taxation and Investment Guides: Bahamas Highlights 2013&quot; Deloitte &amp; Touche|archivedate=2013-10-02}}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 0% {{small|+ 8.8% нийгмийн даатгалын татвар}}
|
|
|
| 12% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{citation
|url= http://tribune242.com/news/2018/may/30/budget-vat-rise-75-percent-12-percent/
|publisher= Bahamas Tribune
|access-date= 2025-04-01
|title= BUDGET: VAT to rise from 7.5 percent to 12 percent
|archive-date= 2018-07-02
|archive-url= https://web.archive.org/web/20180702164032/http://www.tribune242.com/news/2018/may/30/budget-vat-rise-75-percent-12-percent/
|url-status= live
}}&lt;/ref&gt;
| [[Бахамын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бахрейн}}
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Bahrain.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002110351/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Bahrain.pdf|url-status=dead|title=&quot;Taxation and Investment Guides: Bahrain Highlights 2013&quot; Deloitte &amp; Touche|archivedate=2013-10-02}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0%
| 
|
|
| 10% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(зайлшгүй шаардлагатай бараа)}}
| [[Бахрейны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бангладеш}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 32.5%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dhakatribune.com/business/economy/2021/06/03/budget-fy22-corporate-tax-rates-to-reduce-in-new-budget|title=Budget FY22: Big tax cut for businesses|date=2021-06-03|access-date=2025-04-01|website=[[Dhaka Tribune]]|archive-date=2021-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724195633/https://www.dhakatribune.com/business/economy/2021/06/03/budget-fy22-corporate-tax-rates-to-reduce-in-new-budget|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 25%
| 
|
|
| 15%
| [[Бангладешийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Барбадос}}{{citation needed|date=2019 оны 12 сар}}
| 5.5% {{small|(1 сая [[барбадос доллар]]оос хэтрэхгүй орлого дээр)}}&lt;br /&gt;3.0% {{small|(1-20 сая барбадос доллар)}}&lt;br /&gt;2.5% {{small|(20-30 сая барбадос доллар)}}&lt;br /&gt;1.0% {{small|(30 саяас дээш барбадос доллар)}}&lt;ref name=&quot;pwc.com&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.pwc.com/bb/en/services/pdf/pwc-tax-insights-barbados-nov-2018.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-01 |archive-date=2019-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709180224/https://www.pwc.com/bb/en/services/pdf/pwc-tax-insights-barbados-nov-2018.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 25%
| 38%
| 
|
|
| 17.5% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;7.5% {{small|(зочид буудлын үйлчилгээ)}}
| [[Барбадосын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Беларусь}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fita.org/countries/ |title=FITA |publisher=FITA |access-date=2025-04-01 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011126/http://www.fita.org/countries/%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 20%
| 43.37% (12% орлогын албан татвар, 1% албан журмын даатгал, 35% нийгмийн даатгал)
| 43.37% (12% орлогын албан татвар, 1% албан журмын даатгал, 35% нийгмийн даатгал)
| 
|
|
| 20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Беларусийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бельги}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 25%&lt;ref name=&quot;www.sbb.be&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sbb.be/nl/blog/de-vennootschapsbelasting-vanaf-2018-welk-tarief-betaalt-u |title=De vennootschapsbelasting vanaf 2018 |access-date=2025-04-02 |archive-date=2018-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184739/https://www.sbb.be/nl/blog/de-vennootschapsbelasting-vanaf-2018-welk-tarief-betaalt-u |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 55% {{small|(ганц бие/салсан үед)}} &lt;br /&gt; 50% {{small|(хууль ёсоор гэрлэсэн үед)}}
| 60.45% &lt;br /&gt; ([https://www.socialsecurity.be/site_fr/employer/infos/employers_nsso/which-contributions.htm#:~:text=Les%20cotisations%20personnelles%20des%20travailleurs,but%20lucratif%20est%20de%2025%20%25. 13.07%] {{small|(нийгмийн даатгалын албан татвар)}} &lt;br /&gt; 50% {{small|(холбооны)}}&lt;ref name=&quot;www.financeinfo.be&quot;&gt;{{cite web |url=https://financeinfo.be/belastingen/belastingschijven/ |title=Belastingschijven |access-date=2025-04-04 |archive-date=2018-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184900/https://financeinfo.be/belastingen/belastingschijven/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; 3-9% {{small|(хотын)}}&lt;ref name=&quot;www.financien.belgium.be&quot;&gt;{{cite web |url=https://financien.belgium.be/nl/particulieren/belastingaangifte/gemeentebelasting |title=GEMEENTEBELASTING |date=2015-10-16 |access-date=2025-04-04 |archive-date=2021-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901211632/https://financien.belgium.be/nl/particulieren/belastingaangifte/gemeentebelasting/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;)
| 
|
|
| 21% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;12% {{small|(ресторанууд)}}&lt;br /&gt;6% {{small|(зайлшгүй болон сонгогдсон бараа)}}
| [[Бельгийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Белиз}}
| 0.75% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;br /&gt;19% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}
| colspan=&quot;2&quot; | 25%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=File Income Tax – Belize Tax Services |url=https://bts.gov.bz/file-income-tax/ |access-date=2025-04-04 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| 0% (Ерөнхийдөө чөлөөлөгдсөн)
|
|
| 12.5%
| [[Белизийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бенин}}{{Citation needed|date=2009 оны 9 сар}}
| 35%
| 10%
| 35%
| 
|
|
| 18%
| [[Бениний татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бермуд}}
| 0%&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=EYGM Limited|date=2018|title=2018 Worldwide Corporate Tax Guide|url=https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|journal=EY Worldwide Corporate Tax Guide|page=173|access-date=2025-04-04|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621070149/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0%
|
|
|
| 0%
| [[Бермудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бутан}}
| 26%
| 0%
| 25%&lt;ref name=&quot;www.mof.gov.bt&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.mof.gov.bt/index.php?deptid=6&amp;id=46 |title=Сангийн яам &amp;#124; Бутаны хааны засгийн газар |publisher=Mof.gov.bt |access-date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706162835/http://www.mof.gov.bt/index.php?deptid=6&amp;id=46 |archive-date=2011-07-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
| 
|
| {{N/A}}
| [[Бутаны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Боливи}}
| 29%
| 0%
| 25%
| 
|
|
| 13%
| [[Боливийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Босни}}
| 10%&lt;ref name=&quot;fipa.gov.ba&quot;&gt;{{cite web |url=http://fipa.gov.ba/FipaFiles/File/Publications/investment.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706131255/http://fipa.gov.ba/FipaFiles/File/Publications/investment.pdf |archive-date=2011-07-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 10%
| 
|
|
| 17%&lt;ref name=&quot;fipa.gov.ba&quot;/&gt;
| [[Босни ба Херцеговины татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ботсвана}}
| 22%
| 0%
| 25%
| 25%
|
|
| 14%
| [[Ботсванын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бразил}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| {{small|40% (санхүүгийн байгууллага, даатгал, хөрөнгийн үнэлгээний компаниудын хувьд хамгийн өндөр хэмжээ)}} &lt;br /&gt; {{small|34% (хамгийн өндөр хэмжээ)}} &lt;br /&gt; {{small|24% (хамгийн бага хэмжээ)}} &lt;br /&gt; {{small|15% (20,000 бразил доллараас дээш ашиг дээр +10%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IRPJ (Imposto sobre a renda das pessoas jurídicas) |url=https://www.gov.br/receitafederal/pt-br/assuntos/orientacao-tributaria/tributos/IRPJ |access-date=2025-04-04 |website=Receita Federal |language=pt-br}}&lt;/ref&gt; + 9% Нийгмийн шимтгэлийн татвар эсвэл санхүүгийн байгууллага, даатгал, хөрөнгийн үнэлгээний компаниудад 15%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contribuição Social sobre o Lucro Líquido CSLL |url=https://www.gov.br/receitafederal/pt-br/assuntos/orientacao-tributaria/tributos/CSLL |access-date=2022-05-03 |website=Receita Federal |language=pt-br}}&lt;/ref&gt;)}}
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://idg.receita.fazenda.gov.br/acesso-rapido/tributos/irpf-imposto-de-renda-pessoa-fisica#c-lculo-anual-do-irpf|title=IRPF (Imposto sobre a renda das pessoas físicas)|website=Receita Federal|access-date=2025-04-04|archive-date=2016-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602144853/http://idg.receita.fazenda.gov.br/acesso-rapido/tributos/irpf-imposto-de-renda-pessoa-fisica#c-lculo-anual-do-irpf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 27.5%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tabela do Imposto de Renda 2023: veja faixas, alíquotas e como calcular |url=https://economia.uol.com.br/imposto-de-renda/noticias/redacao/2023/02/28/tabela-do-imposto-de-renda-2023-veja-faixas-aliquotas-e-como-calcular.htm |access-date=2025-04-04 |website=economia.uol.com.br |language=pt-br}}&lt;/ref&gt; 
|22.5%
|
|
| 20,03%-30,7%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www12.senado.leg.br/noticias/materias/2023/08/18/com-reforma-tributaria-imposto-sobre-consumo-deve-variar-de-20-a-30-diz-ifi|title=Com reforma tributária, imposto sobre consumo deve variar de 20% a 30%, diz IFI|date=2023-08-18|website=Senado Federal do Brasil|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;
| [[Бразилын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бруней}}
| 1% (хувиараа бизнес эрхлэгчид ба нөхөрлөл), 18.5% (бусад бүх бизнес)&lt;ref name=&quot;mofe.gov.bn&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.mofe.gov.bn/Divisions/faqs-corporate-tax.aspx | title=Санхүү, эдийн засгийн яам - faqs-corporate-tax }}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0% 
|0%&lt;ref name=&quot;mofe.gov.bn&quot;/&gt;
|
|
| {{N/A}}&lt;ref name=&quot;VAT Live&quot;/&gt;
| [[Брунейн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Болгар}}
| 10% {{small|(ашгийн хуваарилалтад +5%)}}
| 10%
| 10%
|
|
|
| 20%  {{small|(зочид буудал, кемпийн байранд 9%)}}
| [[Болгарын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Буркина-Фасо}}
| 27.5%
| 0%
| 25%
| 
|
|
| 18%
| [[Буркина-Фасогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бурунди}}&lt;ref&gt;{{cite web |last=Газиано |first=Тодд Ф. |url=http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=Burundi |title=Эдийн засгийн эрх чөлөөний индекс |publisher=Heritage.org |access-date=2025-04-04 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216101815/http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=Burundi |archive-date=2008-12-16 }}&lt;/ref&gt;
| 35%
| 0%
| 35%
| 
|
|
| 18%
| | [[Бурундийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Камбож}}
| 20%
| 0%
| 20%
| 
|
|
| 10%
| [[Камбожийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Камерун}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 31.5%
| 10%
| 35%
|
| 
|
| 19.25%
| [[Камеруны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Канад}}
| 26.5-31% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;9-13% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cra-arc.gc.ca/tx/bsnss/tpcs/crprtns/rts-eng.html|title=Corporation tax rates – Canada.ca|first=Canada Revenue|last=Agency|website=www.cra-arc.gc.ca|date=2019-11-27|access-date=2025-04-04|archive-date=2017-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717024510/http://www.cra-arc.gc.ca/tx/bsnss/tpcs/crprtns/rts-eng.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 19% {{small|(15% холбооны + 4% [[Нунавут]]ад)}}&lt;ref name=canada&gt;[https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/tax/individuals/frequently-asked-questions-individuals/canadian-income-tax-rates-individuals-current-previous-years.html Канадын хувь хүний орлогын албан татварын хувь хэмжээ - одоогийн болон өмнөх жилүүд] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603170704/https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/tax/individuals/frequently-asked-questions-individuals/canadian-income-tax-rates-individuals-current-previous-years.html |date=2020-06-03 }}, Канадын орлогын агентлаг.&lt;/ref&gt;-27.53% {{small|(12.53% холбооны + 15% [[Квебек]]эд)}}&lt;ref&gt;[https://www.revenuquebec.ca/en/citizens/income-tax-return/completing-your-income-tax-return/income-tax-rates/ Орлогын татварын хэмжээ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511173419/https://www.revenuquebec.ca/en/citizens/income-tax-return/completing-your-income-tax-return/income-tax-rates/ |date=2020-05-11 }}, Revenu Québec.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/tax/individuals/topics/about-your-tax-return/tax-return/completing-a-tax-return/deductions-credits-expenses/line-44000-refundable-quebec-abatement.html Line 44000 - Refundable Quebec abatement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603170908/https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/tax/individuals/topics/about-your-tax-return/tax-return/completing-a-tax-return/deductions-credits-expenses/line-44000-refundable-quebec-abatement.html |date=2020-06-03 }}, Канадын орлогын агентлаг.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=quebec&gt;{{Webarchiv|url=https://assets.ey.com/content/dam/ey-sites/ey-com/en_ca/topics/tax/tax-calculators/2020/ey-tax-rates-quebec-2020.pdf |wayback=20200603170837 |text=Квебек, холбооны болон мужийн хувь хүний ​​орлогын албан татварын нэгтгэсэн хэмжээ - 2020 |archiv-bot=2025-04-18 03:54:54 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603170837/https://assets.ey.com/content/dam/ey-sites/ey-com/en_ca/topics/tax/tax-calculators/2020/ey-tax-rates-quebec-2020.pdf |date=2020-06-03 }}, Ernst &amp; Young.&lt;/ref&gt;
| 58.50% {{small|(33% холбооны + 25.5% [[Квебек]]эд)}}-44.5% {{small|(33% холбооны + 11.5% [[Нунавут]]ад)}}&lt;ref name=canada/&gt;&lt;ref name=quebec/&gt; 
|27%
|
|
| 5% {{Small|([[Альберта]]д 5% холбооны татвар)}}-15% {{small|(5% холбооны татвар + [[Нью-Брансвик]]т мужийн 10% татвар)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-canadahighlights-2017.pdf|title=International Tax Canada Highlights 2017|work=Deloitte|access-date=2025-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170527102835/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-canadahighlights-2017.pdf|archive-date=2017-05-27|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| [[Канадын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Кабо-Верде}}
| 25%
| 16.5%
| 27.5%
|
| 
|
| 15%
| [[Кабо-Вердегийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Кайманы арлууд}}
| 0%&lt;ref name=caymandeloitte&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-caymanislandshighlights-2017.pdf|title=International Tax Cayman Islands Highlights 2017|work=Deloitte|access-date=2025-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530010033/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-caymanislandshighlights-2017.pdf|archive-date=30 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0%&lt;ref name=caymandeloitte/&gt;
|
|
|
| 0%&lt;ref name=caymandeloitte/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.caymancompass.com/2016/06/23/18-month-budget-govt-revenue-tops-1-2b/|title=18-month budget: Gov't revenue tops $1.2B|work=Cayman Compass|last=Дункан|first=Чарльз|date=2016-06-23|access-date=2025-04-04|archive-date=2017-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530011047/https://www.caymancompass.com/2016/06/23/18-month-budget-govt-revenue-tops-1-2b/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=Note&gt;Борлуулалтын татвар эсвэл GST байхгүй ч Кайманы арлууд арлын улс руу импортолсон бараанд янз бүрийн импортын татвар ногдуулдаг.&lt;/ref&gt;
| [[Кайманы арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс}}
| 30%&lt;ref name=&quot;ffiCAR&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.financialfreedomindex.com/central-african-republic.html |title=Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс дахь санхүүгийн эрх чөлөө |publisher=FinancialFreedomIndex.com |access-date=2025-04-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622111420/http://www.financialfreedomindex.com/central-african-republic.html |archive-date=2015-06-22 }}&lt;/ref&gt;
| {{N/A}}
| 50%&lt;ref name=&quot;ffiCAR&quot;/&gt;
| 
|
|
| 19%
| [[Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс дахь татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Чад}}
| 20%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
| {{N/A}}
| [[Чадын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Чили}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sii.cl/aprenda_sobre_impuestos/impuestos/imp_directos.htm |title=Servicio de Impuestos Internos |language=es |publisher=Sii.cl |access-date=2013-02-04 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010953/http://www.sii.cl/aprenda_sobre_impuestos/impuestos/imp_directos.htm%20 |url-status=live }}- Аж ахуйн нэгжийн албан татварын хувьд: 2013 оны 1 сарын 1-нээс мөрдөгдөж буй 20630 (2012 оны 9 сарын 27) хуулиар батлагдсан 20%.&lt;/ref&gt;
| 25% {{Small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
27% {{Small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sii.cl/preguntas_frecuentes/renta/001_002_4708.htm|title=Preguntas Frecuentes|website=www.sii.cl|access-date=2025-04-04|archive-date=2015-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024093311/http://www.sii.cl/preguntas_frecuentes/renta/001_002_4708.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0% {{small|(950 доллараас хэтрэхгүй татвар ногдох сарын орлогын хувьд)}}
| 40% {{small|(190000 доллараас дээш татвар ногдох сарын орлогод)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sii.cl/valores_y_fechas/impuesto_2da_categoria/impuesto2018.htm|title=Sii {{!}} Servicio de Impuestos Internos|website=www.sii.cl|language=es|access-date=2025-04-04|archive-date=2018-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916034440/http://www.sii.cl/valores_y_fechas/impuesto_2da_categoria/impuesto2018.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
| 10%
|
|
| 19%
| [[Чилийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Хятад}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 25% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;ref&gt;[[Хятадын татварын тогтолцоо]]&lt;/ref&gt;
15% {{small|(өндөр технологийн компаниудад зориулсан концессын хувь)}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;大众创业 万众创新&quot;税收优惠政策指引|url=http://www.chinatax.gov.cn/n810341/n810755/c2576894/content.html|access-date=2025-04-04|website=www.chinatax.gov.cn|archive-date=2021-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605222950/http://www.chinatax.gov.cn/n810341/n810755/c2576894/content.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 45%&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Жао|first1=Вэньпэй|title=2015最新个人所得税税率表及计算方法【图】|url=http://henan.china.com.cn/finance/2015/0311/190052.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710003018/http://henan.china.com.cn/finance/2015/0311/190052.shtml|url-status=dead|archive-date=2015-07-10|website=中国河南网|access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=KPMG|title=Хятад – Орлогын Татвар|url=https://home.kpmg.com/xx/en/home/insights/2011/12/china-income-tax.html|website=KPMG|access-date=2025-04-04|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828135004/https://home.kpmg.com/xx/en/home/insights/2011/12/china-income-tax.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|20%
|0% - {{small| Хятадын засгийн газар Хятадын бүх газар нутгийг эзэмшдэг бөгөөд засгийн газар орон сууцны эздээс татвар авдаггүй.}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/05/10/business/china-property-tax.html |title=Why China Doesn't Have a Property Tax |website=Нью-Йорк Таймс |date=2023-05-10 |first=Кит |last=Брэдшер }}&lt;/ref&gt;
|
| 13% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;ref name=&quot;VAT Live&quot;&gt;{{cite web|date=2019-03-20|title=关于深化增值税改革有关政策的公告|url=http://www.chinatax.gov.cn/n810341/n810755/c4160283/content.html|access-date=2025-04-04|website=国家税务总局|archive-date=2021-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108180320/http://www.chinatax.gov.cn/n810341/n810755/c4160283/content.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;9% {{small|(эрчим хүч, ном, тээвэр гэх мэт.)}}&lt;br /&gt;6% {{small|(бусад үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(экспортын бараа, үйлчилгээ)}}
| [[Хятадын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Колумби}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 35%&lt;ref&gt;[http://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/estatuto_tributario_pr010.html#CAPITULOIX-I/&quot;Estatuto Tributario de los Impuestos Administrados por la Dirección General de Impuestos Nacionales&quot;, ARTÍCULO 240 – TARIFA GENERAL PARA PERSONAS JURÍDICAS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171202052605/http://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/estatuto_tributario_pr010.html#CAPITULOIX-I/ |date=2017-12-02 }} Татаж авсан: 2021/01/25&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;secretariasenado.gov.co&quot;&gt;[http://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/estatuto_tributario_pr010.html#241/&quot;Estatuto Tributario de los Impuestos Administrados por la Dirección General de Impuestos Nacionales&quot;, ARTICULO 241. TARIFA PARA LAS PERSONAS NATURALES RESIDENTES Y ASIGNACIONES Y DONACIONES MODALES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171202052605/http://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/estatuto_tributario_pr010.html#241/ |date=2017-12-02 }} Татаж авсан: 2017/12/01&lt;/ref&gt;
| 35% {{small|(хөдөлмөрийн бус орлого)}}&lt;br /&gt;39% {{small|(хөдөлмөрийн орлого)}}&lt;ref name=&quot;secretariasenado.gov.co&quot;/&gt; 
| 10% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;20% {{small|(сугалаа, тоглоом эсвэл үүнтэй төстэй үйл ажиллагаа)}}&lt;ref&gt;[https://taxsummaries.pwc.com/colombia/individual/other-taxes Колумби хувь хүн - Бусад татвар]&lt;/ref&gt;
|
|
| 19% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;5% or 0% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Колумбийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Коморос}}
| 35%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
| {{N/A}}
| [[Коморосын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Күүкийн арлууд}}
| 30% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;20% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| 18.5%
| 30%
|
| 0% &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.destination-cook-islands.com/Why-Invest.html |title=Why Invest in the Cook Islands – is it that good – really? |publisher=destination-cook-islands.com |access-date=2025-04-10 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211053336/http://www.destination-cook-islands.com/Why-Invest.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
| 15%
| [[Күүкийн арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс}}
| 35%
| 0%
| 40%
|
| 
|
| 20% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| [[Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бүгд Найрамдах Конго Улс}}
| 30%&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=EYGM Limited|date=2018|title=2018 Worldwide Corporate Tax Guide|url=https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|journal=EY Worldwide Corporate Tax Guide|volume=342|access-date=2025-04-04|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621070149/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
| 18.9%&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=EYGM Limited|date=2018|title=2018 Worldwide Corporate Tax Guide|url=https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|journal=EY Worldwide Corporate Tax Guide|page=346|access-date=2025-04-04|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621070149/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Бүгд Найрамдах Конго Улсын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Коста-Рика}}
| 30%
| 0%
| 25%
| 
|
|
| 13% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;4% {{small|(хувийн эрүүл мэндийн үйлчилгээ, онгоцны тийз)}}&lt;br /&gt;2% {{small|(эм, хувийн боловсрол)}}&lt;br /&gt;1% {{small|(зайлшгүй шаардлагатай хүнс, хөдөө аж ахуй)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hacienda.go.cr/contenido/15188-tarifas |title=Finance Ministry Rates |access-date=2025-04-04 |archive-date=2019-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218115417/https://www.hacienda.go.cr/contenido/15188-tarifas |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[Коста-Рикагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Хорват}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 18% {{small|(3 сая [[Хорват куна|кунаас]] дээш ашгийн хувьд)}}&lt;br /&gt;12% {{small|(3 сая тонноос хэтрэхгүй ашгийн хувьд)}}
| 12%
| 40% 
|10%
|
|
| 25% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emg.rs/en/news/region/175548.html |title=beograd.com – Strana nije nađena |publisher=Emg.rs |date=2011-02-14 |access-date=2025-04-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302222316/http://www.emg.rs/en/news/region/175548.html |archive-date=2012-03-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;13% {{small|(зарим зайлшгүй хүнсний бүтээгдэхүүн)}}
| [[Хорватын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Куба}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mfp.cu/legislaciones/2012/L-113-2012.pdf |title=Ley 113 Gaceta de Cuba |access-date=2025-04-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717190148/http://www.mfp.cu/legislaciones/2012/L-113-2012.pdf |archive-date=2013-07-17 }}&lt;/ref&gt;
| 30%
| 15%
| 50%
| 
|
|
| 20% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;2.5% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| [[Кубын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Курасао}}
| 22%
| 9.75%
| 46.5%
| 
|
|
| 6%, 7% or 9%
| [[Курасаогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Кипр}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 12.5%
| 0%
| 35% 
| 20%
|
|
| 19% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;5% эсвэл 0% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Киприйн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Чех}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euraxess.cz/euraxess-services/incoming-researchers/tax-system/|title=Tax System – EURAXESS Czech Republic|work=Euraxess|access-date=2025-04-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905235058/http://www.euraxess.cz/euraxess-services/incoming-researchers/tax-system|archive-date=2015-09-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-czechrepublichighlights-2015.pdf|title=Czech Republic Highlights 2015|work=Deloitte|access-date=2025-04-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909011703/http://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-czechrepublichighlights-2015.pdf|archive-date=2015-09-09}}&lt;/ref&gt;
| 19%&lt;ref name=&quot;www.agn.org&quot;&gt;{{cite web |url=http://agn.org/iagn/AGN_Shared_Content/Publications/EU/2016CorporateTax.pdf |title=AGN Tax Brochure – 2016 Corporate Tax – A European Comparison |publisher=AGN International |access-date=2025-04-04 |archive-date=2016-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013215705/http://agn.org/iagn/AGN_Shared_Content/Publications/EU/2016CorporateTax.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 20.1% {{small|(15% хасагдах татвар + ажилтан бол 45% эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг бол 22.5%)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cssz.cz/cz/pojisteni-osvc/platba-pojistneho/zalohy-na-pojistne-na-duchodove-pojisteni.htm|title=Zálohy na pojistné na důchodové pojištění - Česká správa sociálního zabezpečení|website=www.cssz.cz|access-date=2025-04-04|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004021158/https://www.cssz.cz/cz/pojisteni-osvc/platba-pojistneho/zalohy-na-pojistne-na-duchodove-pojisteni.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 45.7% {{small|(ажилчдын жилийн нийт орлого 90,000 доллар ба түүнээс дээш байх оргил үе)}}&lt;br /&gt;39% {{small|(450,000 доллар ба түүнээс дээш жилийн нийт орлогын хувьд)}}{{Citation needed|date=2024 оны 8 сар|reason=sources or explanation needed for what exactly do these figures include. The actual tax rate is 15 percent to 23 percent, so this likely includes social and healthcare contributions, but need to be cited. I&quot;m not clear on which of these are included and to what extent in the highest tax bracket, so I will leave it to people more knowledgeable}}
|15%
|
|
| 21% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vatlive.com/vat-rates/international-vat-and-gst-rates/ |title=VAT LiveInternational VAT and GST rates &amp;#124; VAT Live |publisher=VAT Live |access-date=2025-04-04 |archive-date=2013-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831021449/http://www.vatlive.com/vat-rates/international-vat-and-gst-rates/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;12% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Чехийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Дани}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skat.dk/SKAT.aspx?oId=1880327&amp;vId=0 |title=SKAT: Income tax rates |publisher=Skat.dk |access-date=2025-04-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130220185303/http://skat.dk/SKAT.aspx?oId=1880327&amp;vId=0 |archive-date=2013-02-20 }}&lt;/ref&gt;
| 22-25% (бизнесээс хамааран)
| 39.8596% {{small|(ажилгүйчүүдэд 34.63%; жилийн эхний [[Дани крон|DKK]]46,000 / $7,245 / €6,172 хасагддаг)}}&lt;ref name=&quot;skatdk1&quot;&gt;{{cite web|url=https://skat.dk/skat.aspx?oid=2035568|title=Gældende skattesatser|website=skat.dk|access-date=2025-04-04|archive-date=2021-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008043420/https://skat.dk/skat.aspx?oid=2035568|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.skm.dk/skattetal/satser/kommunal-beskatning/kommuneskatteprocenter-og-grundskyldspromiller-top-20-2018|title=Kommuneskatteprocenter og grundskyldspromiller - Top 20 - 2018 - Skatteministeriet|website=www.skm.dk|access-date=2025-04-04|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621031719/http://www.skm.dk/skattetal/satser/kommunal-beskatning/kommuneskatteprocenter-og-grundskyldspromiller-top-20-2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 52.07%&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-19 |title=C.C.5.2.15.2 Skatteloft |url=https://info.skat.dk/data.aspx?oid=1948928 |access-date=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;
| 42%
|
|
| 25%
| [[Данийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Жибути}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
| 
|
| {{N/A}}
| [[Жибутийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Доминика}}
| 25%&lt;ref&gt;{{cite web |title=Inland Revenue Division - Dominica |url=http://www.ird.gov.dm/tax-laws/corporate-income-tax |website=Inland Revenue Division - Dominica |access-date=2025-04-04 |archive-date=2019-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191006050939/http://ird.gov.dm/tax-laws/corporate-income-tax |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 35%
|
|
|
| 15%
| [[Доминикийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Бүгд Найрамдах Доминикан Улс}}
| 27%
| 0%
| 25%
|27%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Impuesto sobre la Renta |url=https://dgii.gov.do/cicloContribuyente/obligacionesTributarias/principalesImpuestos/Paginas/impuestoSobreRenta.aspx |access-date=2025-04-04 |website=dgii.gov.do}}&lt;/ref&gt;
|
|
| 18%
| [[Бүгд Найрамдах Доминикан Улсын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Зүүн Тимор}}
| 10%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
| 
|
| {{N/A}}
| [[Зүүн Тиморын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Эквадор}}
| 25%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sri.gob.ec/web/guest/declaracion-impuesto-a-la-renta-2018|title=Declaración Impuesto a la Renta 2018 - Servicio de Rentas Internas del Ecuador|access-date=2025-04-04|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421073803/http://www.sri.gob.ec/web/guest/declaracion-impuesto-a-la-renta-2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 35% 
| 35%
|
|
| 12% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;15% {{small|(тансаг зэрэглэлийн бараа)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(экспорт)}}
| [[Эквадорын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Египет}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.incometax.gov.eg/ |title=Египетийн орлогын албан татварын хууль |publisher=Incometax.gov.eg |access-date=2013-02-04 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011002/http://www.incometax.gov.eg/%20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 22.5% {{small|(татвар ногдуулах аж ахуйн нэгжийн ашиг дээр)}}&lt;br /&gt;{{small|(+ 5% ашгийн хуваарилалт)}}
| 0%
| 22.5%
| 
|
|
| 14% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(мэргэжлийн үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(экспорт)}}
| [[Египетийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сальвадор}}
| 30%
| 0%
| 30%
|
| 
|
| 13%
| [[Сальвадорын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Экваторын Гвиней}}
| 35%
| 0%
| 35%
| 
|
|
| 15%
| [[Экваторын Гвинейн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Эритрей}}
| 34%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
| {{N/A}}
| [[Эритрейн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Эстони}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Эстонийн татварын хэмжээ |url=https://www.emta.ee/en/business-client/taxes-and-payment/income-and-social-taxes/tax-rates |access-date=2025-04-04 |website=Эстонийн татвар, гаалийн зөвлөл |publisher=Бүгд Найрамдах Эстони Улс}}&lt;/ref&gt;
| 0% {{small|(хуваарилалтаар 20% буюу өмнөх 3 жилийн дунджаас 14% доогуур)}}
| 6.9% {{small|(2024 онд хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний бүтэн цагаар ажиллахад: 20%-ийн тогтмол орлогын албан татвар багтсан бөгөөд үүний жилийн эхний 7848 евро нь бага орлоготой хүмүүс татвараас чөлөөлөгдөнө + 2% албан тэтгэврийн шимтгэл + 1.6% ажилчдын төлдөг ажилгүйдлийн даатгал); ажил олгогчоос төлсөн нийгмийн даатгалын татварыг тооцохгүй}}
| 23.6% {{small|(2024 онд жилд 25,200 евро-оос дээш орлоготой ажилчдын хувьд: орлогын албан татвар 20% багтсан + 2% албан тэтгэврийн шимтгэл + 1.6% ажилчдын төлдөг ажилгүйдлийн даатгал); ажил олгогчоос төлсөн нийгмийн даатгалын болон ногдол ашгийн татварыг тооцохгүй}} 
| 20%
|
|
| 22% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;9% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Эстонийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Эсватини|name=Эсватини (Свазиланд)}}
| 27.5%
| 0%&lt;ref name=&quot;ers.org.sz&quot;&gt;{{cite web|title=Хувь хэмжээ ба босго|url=https://www.ers.org.sz/IncomeTax/RatesandThres|website=ers.org.sz|publisher=Эсватинийн Орлогын Алба|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;
| 33%&lt;ref name=&quot;ers.org.sz&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
|
|
|
| 15%
| [[Эвсатинийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Этиоп}}
| 30%&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://taxsummaries.pwc.com/ethiopia/corporate/taxes-on-corporate-income | title=Tax rates in Ethiopia PWE report}}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 35%
| 
|
|
| {{N/A}}
| [[Этиопын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Фолклендын арлууд}}
| 26%
| 0%
| 26%
| 15%
|
|
| 0%
| [[Фолклендын арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flag|Фарерын арлууд}}
|
|
|
|
| 0% &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nordisketax.net/country.asp?url=/files/far/eng.asp |title=Фарерын арлууд |first=Nordisk |last=eTax |access-date=2025-04-10 |archive-date=2021-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017114918/https://nordisketax.net/country.asp?url=/files/far/eng.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|
|[[Фарерын арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Микронезийн Холбооны Улс}}
| 21%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
| 
|
| {{N/A}}
| [[Микронезийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Фижи}}
| 20%&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.investmentfiji.org.fj/resources/uploads/embeds/file/2016%20INCENTIVE%20BROCHURE.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-04 |archive-date=2017-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171031151057/http://www.investmentfiji.org.fj/resources/uploads/embeds/file/2016%20INCENTIVE%20BROCHURE.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 20%
| 
|
|
| 9%
| [[Фижийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Финланд}}
| 20%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vm.fi/vm/fi/10_verotus/03_elinkeinoverotus/01_yhteisovero/index.jsp|access-date=2025-04-04|title=Финландын Сангийн яам|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619074445/http://www.vm.fi/vm/fi/10_verotus/03_elinkeinoverotus/01_yhteisovero/index.jsp|archive-date=2013-06-19}}&lt;/ref&gt;
| 0% {{small|+ 8.40% нийгмийн даатгалын татвар}}&lt;ref name=&quot;fi-ss-fee&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vero.fi/fi-FI/Tietoa_Verohallinnosta/Tiedotteet/Yritys_ja_yhteisoasiakkaat/Tyonantajan_ja_tyontekijan_elake_ja_vaku%2830518%29 |title=Verohallinto &gt; Työnantajan ja työntekijän eläke- ja vakuutusmaksuprosentit 2014 |access-date=2025-04-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714105916/http://www.vero.fi/fi-FI/Tietoa_Verohallinnosta/Tiedotteet/Yritys_ja_yhteisoasiakkaat/Tyonantajan_ja_tyontekijan_elake_ja_vaku(30518) |archive-date=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| 53.61%  {{small|[[Финляндын Ортодокс сүм]]ийн гишүүдийн хувьд [[Халсуа]]д (31.25% үндэсний татварын хэмжээ + 23.5% хотын татвар + 9.9% нийгмийн даатгалын татвар + 2.1% сүмийн татвар)}}&lt;ref name=&quot;fi-municipal&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.vero.fi/contentassets/6598f374ce154cd6ae071f50aaff084f/verohallinto_kuntien-ja-seurakuntien-tuloveroprosentit-2020.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-04 |archive-date=2020-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126111917/https://www.vero.fi/contentassets/6598f374ce154cd6ae071f50aaff084f/verohallinto_kuntien-ja-seurakuntien-tuloveroprosentit-2020.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{Additional citation needed|date=May 2024}}
|34%
|
|
| 25.5% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;14% {{small|(хоол хүнс, тэжээл)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(эм, нийтийн тээвэр)}}
| [[Финландын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Франц}}
| 25%
| 0%
| 47.2% {{small|(45% + өндөр орлого, эсвэл €177,000 орлого дээр 4% татвар)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://europa.eu/youreurope/citizens/work/taxes/income-taxes-abroad/france/index_en.htm|title=Income tax|website=Your Europe – Citizens|language=en|access-date=2025-04-05|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222162630/https://europa.eu/youreurope/citizens/work/taxes/income-taxes-abroad/france/index_en.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
|30% (өндөр орлоготой хүмүүст нэмэлт 4%)
|
|
| 20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(ресторан, тээвэр, аялал жуулчлалын үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;5.5% {{small|(хэрэгслүүд)}}&lt;br /&gt;2.1% {{small|(хэвлэл)}}
| [[Францын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Францын Полинез}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
| {{N/A}}
| [[Францын Полинезийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Габон}}
| 35%
| 5%
| 35%
|
|
|
| 18%
| [[Габоны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гамби}}
| 31%
| 0%
| 30%
|
| 
|
| {{N/A}}
| [[Гамбийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Герман}}
| Ойролцоогоор 30% (15% аж ахуйн нэгжийн татвар (+ 5,5% нөхөрлөлийн нэмэгдэл) + 7%-17% худалдааны татвар)&lt;ref name=&quot;kpmg.com&quot;&gt;{{cite web |url= https://home.kpmg.com/xx/en/home/services/tax/tax-tools-and-resources/tax-rates-online/corporate-tax-rates-table.html |title= Tax rates tool test page |date= 2017-11-10 |website= KPMG |access-date= 2025-04-05 |archive-date= 2016-02-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160228085927/https://home.kpmg.com/xx/en/home/services/tax/tax-tools-and-resources/tax-rates-online/corporate-tax-rates-table.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;
| 19,6% нийгмийн даатгалын шимтгэл
Жилд 11,604 еврогийн орлоготой бол орлогын албан татвар 0%
| 45% орлогын татвар + 39,2% жилд 90,600€ хүртэлх нийгмийн даатгалын шимтгэл  {{small|(Ажил олгогч хагасыг нь төлнө (14,6% эрүүл мэнд + 18,6% тэтгэвэр + 3,4% халамж + 2,6% ажилгүйдэл)}}
| 25%
| Тийм
| Тийм, гэр бүлийн хүрээнд чөлөөлөлт
| 19% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;7% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Германы татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гүрж}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://investingeorgia.org/en/georgia/taxation|title=Татварын тогтолцоо|website=Invest in Georgia|access-date=2025-04-05|archive-date=2021-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922000955/https://investingeorgia.org/en/georgia/taxation|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0% {{small|(ашгийн хуваарилалтад 15%)}}
| colspan=&quot;2&quot; | 20% {{small|(5% ногдол ашиг, хүү, нөөц ашигласны төлбөр)}}
| 
|
|
| 18%
| [[Гүржийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гана}}
| 25%
| 25%
| {{N/A}}
| 
|
|
| 3%
| [[Ганын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гибралтар}}
| 10%
| 17%
| 40%
| 
|
|
| 0%
| [[Гибралтарын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Грек}}
| 22%
| 9% {{small|(8633,33€-аас доош жилийн орлогод татваргүй)}}
| 44% 
|15%
|
|
| 24% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;13% {{small|(хоол хүнс, эрүүл мэнд, аялал жуулчлалын үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;6% {{small|(театрын тасалбар, ном, эм)}}&lt;br /&gt;{{small|[[Лерос]], [[Лесбос]], [[Кос]], [[Самос]], [[Хиос]] арлууд НӨАТ-ыг 30% бууруулсан (жишээ нь: 17%, 9%, 4%).}}
| [[Грекийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гренланд}}
| 
|
|
|
| 0%
| 
| 0%
| [[Гренландын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гренада}}
| 28%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
| {{N/A}}
| [[Гренадын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гватемал}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 25%
| 5%
| 7%
|
| 
|
| 12%
| [[Гватемалын татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Гернси}}
|0%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ey.com/GL/en/Services/Tax/Worldwide-Corporate-Tax-Guide---XMLQS?preview&amp;XmlUrl=/ec1mages/taxguides/WCTG-2016/WCTG-GG.xml|title=2017 Worldwide Corporate Tax Guide|website=www.ey.com|access-date=2025-04-05|archive-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202053810/https://www.ey.com/gl/en/services/tax/worldwide-corporate-tax-guide---xmlqs?preview&amp;XmlUrl=%2Fec1mages%2Ftaxguides%2FWCTG-2016%2FWCTG-GG.xml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|0% (сард 658.67 фунт стерлингээс бага орлоготой бол)&lt;ref name=&quot;Guernsey, Channel Islands - Individual - Significant developments&quot;&gt;{{cite web | url=https://taxsummaries.pwc.com/guernsey/individual/significant-developments#:~:text=Guernsey%20operates%20a%20flat%2020,the%20field%20of%20personal%20taxation | title=Гернси, Сувгийн арлууд - Хувийн - Чухал үйл явдлууд }}&lt;/ref&gt;
|20% (+ 6.6-11.3% Нийгмийн хамгаалал)&lt;ref name=&quot;Guernsey, Channel Islands - Individual - Significant developments&quot; /&gt;
|
|
|Үл хөдлөх хөрөнгөөс үл хөдлөх хөрөнгө шилжүүлэхэд баримт бичгийн хураамж авдаг
|0%&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|url=https://taxsummaries.pwc.com/404-page|title=404|website=taxsummaries.pwc.com|access-date=2025-04-05|archive-date=2021-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922001003/https://taxsummaries.pwc.com/404-page|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Гернсийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гвиней}}
| 35%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
| {{N/A}}
| [[Гвинейн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гвиней-Бисау}}
| 35%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
| {{N/A}}
| [[Гвиней-Бисаугийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Гайана}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Guyana.pdf |title=Guyana Highlights 2013 |publisher=Deloitte |access-date=2025-04-05 }} {{dead link|date=2017 оны 9 сар |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 30%
| Жилийн 1,560,000 гайана доллароос бага цалинд 28%.28%&lt;ref name=&quot;gra.gov.gy&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gra.gov.gy/tax-services/income-tax/ |title=Орлогын татвар - Гайанагийн орлогын алба |publisher=Gra.gov.gy |date= |accessdate=2025-04-05 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112190819/https://www.gra.gov.gy/tax-services/income-tax/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 1,560,000 гайана доллароос дээш жилийн цалинд 40%.&lt;ref name=&quot;gra.gov.gy&quot;/&gt;
| 
|
|
|14% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Гайанагийн татварын тогтолцоо]]&lt;ref name=&quot;gra.gov.gy&quot;/&gt;
|-
|{{flagcountry|Хаити}}
|30%&lt;ref name=&quot;import-export.societegenerale.fr&quot;&gt;{{Cite web |url=https://import-export.societegenerale.fr/en/country/haiti/presentation-taxation |title=Archived copy |access-date=2025-04-05 |archive-date=2018-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125204134/https://import-export.societegenerale.fr/en/country/haiti/presentation-taxation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|0%
|30%&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dgi.gouv.ht/wp-content/uploads/2018/01/DECLARATION-DEFINITIVE-DIMPOT-SUR-LE-REVENU-Version-Simplifiee-Categorie-Traitement-et-Salaires.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-05 |archive-date=2018-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829190942/https://dgi.gouv.ht/wp-content/uploads/2018/01/DECLARATION-DEFINITIVE-DIMPOT-SUR-LE-REVENU-Version-Simplifiee-Categorie-Traitement-et-Salaires.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|
|
|10%&lt;ref name=&quot;import-export.societegenerale.fr&quot;/&gt;
| [[Хаитийн татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Хондурас}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Хондурасын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Хонконг}}&lt;ref name=&quot;hkird&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ird.gov.hk/eng/tax/budget.htm |title=2008–09 оны төсөв – Татварын хөнгөлөлт |publisher=Ird.gov.hk |access-date=2025-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314001613/http://www.ird.gov.hk/eng/tax/budget.htm |archive-date=2013-03-14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 16.5% {{small|(2 сая [[хонконг доллар]]оос дээш ашиг дээр)}}&lt;br /&gt;8.25% {{small|(2 сая хонконг доллараас хэтрэхгүй ашиг дээр)}}
| 0%
| 15%
| 
|
|
|0%
| [[Хонконгийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Унгар}}
| 9%
| colspan=&quot;2&quot; | 15% (+ 18.5% нийгмийн хамгаалал +13% нийгмийн шимтгэлийн татвар)
|15%
|
|
|27% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;18% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(сүү, өндөг, гахайн мах, тахианы мах, интернет үйлчилгээ, рестораны үйлчилгээ, эм, ном)}}
| [[Унгарын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Исланд}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 20%
| 31.48% {{small|(446.136 ISK хүртэлх орлого дээр)&lt;!-- Calculation based on the 2024 taxcode --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skatturinn.is/einstaklingar/stadgreidsla/skattthrep/2024/|title=Skattþrep í staðgreiðslu 2024 &amp;#124; Skatturinn.is|access-date=2025-04-05|archive-date=2019-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109214744/https://www.island.is/thjonusta/fjarmal/skattar/skattar-einstaklinga|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| 46.28%
|22%
|
|
| 24% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;11% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Исландын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Энэтхэг}}
|
22% {{small|(хамгийн өндөр)}}&lt;!-- Option for existing domestic company to pay income-tax at the rate of 22% subject to condition that they will not avail any exemption/incentive. No MAT to be paid. --&gt;&lt;br /&gt;15% {{small|(хамгийн бага)|Companies incorporated on or after 01-Oct-2019 which do not avail any exemption/incentive and commences their production on or before 31st March, 2023=Applicable to:}}&lt;!-- Companies incorporated on or after 01-Oct-2019 which do not avail any exemption/incentive and commences their production on or before 31st March, 2023 --&gt;

&lt;small&gt;[нэмэлт татвар, төлбөр оруулаагүй]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1585641|title=Corporate tax rates slashed to 22% for domestic companies and 15% for new domestic manufacturing companies and other fiscal reliefs|website=www.pib.gov.in|language=en-us|access-date=2025-04-05|archive-date=2019-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920090528/https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx%3FPRID%3D1585641|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
| {{ small | 0% ₹ 0 - 250,000 &lt;br /&gt;5% ₹ 250,001 - 500,000&lt;br /&gt; 20% ₹ 500,001 - 1,000,000 &lt;br /&gt;I схем (суутгалтай) + EPF эсвэл нийгмийн даатгалд үндсэн цалингийн 12% &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;0% ₹ 0 - 500,000 &lt;br /&gt;10% ₹ 500,001 - 750,000 &lt;br /&gt;15% ₹ 750,001 - 1,000,000 &lt;br /&gt;20% ₹ 1,000,001 - 1,250,000 &lt;br /&gt;25% ₹ 1,250,001 - 1,500,000 &lt;br /&gt;II схем (суутгалгүйгээр) + EPF эсвэл нийгмийн даатгалд үндсэн цалингийн 12% }}
| {{small | 30% ₹ 1,000,001 &amp; + &lt;br /&gt; I схем (суутгалтай) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;30% ₹ 1,500,001 &amp; + &lt;br /&gt;II схем (суутгалгүйгээр) + EPF эсвэл нийгмийн даатгалд үндсэн цалингийн 12% }}

&lt;small&gt;4% татвар{{clarify|date=2023 оны 5 сар}} болон орлогын татварт хамгийн өндөр буюу 25%-ийн нэмэгдэл ногдуулдаг. Энэ нь татварын үр дүнтэй хувь хэмжээг 39% болгож байна.&lt;/small&gt;

|20%
|
|
|28%, 18%, 12%, 5%, 0% {{small|(бараа бүтээгдэхүүнээс хамаарч өөр өөр)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbec.gov.in/htdocs-cbec/gst/goods-rates-booklet-03July2017.pdf|title=GST for GOODS|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708225934/http://www.cbec.gov.in/htdocs%2Dcbec/gst/goods%2Drates%2Dbooklet%2D03July2017.pdf|archive-date=2017-07-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbec.gov.in/htdocs-cbec/gst/services-booklet-03July2017.pdf|title=GST for Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708195617/http://www.cbec.gov.in/htdocs%2Dcbec/gst/services%2Dbooklet%2D03July2017.pdf|archive-date=2017-07-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| [[Энэтхэгийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Индонез}}
| 22%
| 5%
| 35%
| 
|
|
|11%
| [[Индонезийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Иран}}
| 25%
| 0%
| 35%
| 
|
|
|9% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| [[Ираны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ирак}}
| 15%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://taxsummaries.pwc.com/ID/Iraq-Corporate-Taxes-on-corporate-income|title=Ирак - Аж ахуйн нэгжийн орлогын татвар|date=2019-05-29|access-date=2025-04-05|archive-date=2019-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013193611/http://taxsummaries.pwc.com/ID/Iraq-Corporate-Taxes-on-corporate-income|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 3%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://taxsummaries.pwc.com/ID/Iraq-Individual-Taxes-on-personal-income|title=Ирак - Хувь хүний ​​орлогын татвар|date=2019-05-29|access-date=2025-04-05|archive-date=2019-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013193612/http://taxsummaries.pwc.com/ID/Iraq-Individual-Taxes-on-personal-income|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 15%
| 
|
|
|0-300%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://taxsummaries.pwc.com/ID/Iraq-Individual-Other-taxes|title=Ирак - Хувь хүмүүст нөлөөлдөг бусад татварууд|date=2019-05-29|access-date=2025-04-05|archive-date=2019-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013200624/http://taxsummaries.pwc.com/ID/Iraq-Individual-Other-taxes|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Иракийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ирланд}}
| 12.5%
| 20% {{small|(жилийн эхний €1,650 хасагддаг)}}
| 52.1% {{small|(40% орлогын татвар + €44,000-аас дээш орлоготой нийгмийн даатгалын шимтгэл 12.1%)}}
|33%
|
|33%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.revenue.ie/en/gains-gifts-and-inheritance/gift-and-inheritance-tax-cat/what-do-you-pay-cat-on.aspx|title=Revenue.ie - Gift &amp; Inheritance Tax|access-date=2025-04-05}}&lt;/ref&gt;
|23% {{small|(бараа)}}&lt;br /&gt;9–13.5% {{small|(үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(тодорхой хоол хүнс)}}
| [[Ирландын татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Мэн арал}}
| 0%
| 10%
| 22%[https://www.gov.im/categories/tax-vat-and-your-money/income-tax-and-national-insurance/individuals/residents/rates-and-allowances/]
| 
|
|
|20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(гэрийн засвар)}}
| [[Мэн арлын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Израил}}
| 23%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-israelhighlights-2019.pdf|title=Archived copy|access-date=2025-04-05|archive-date=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809054625/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-israelhighlights-2019.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0% &lt;small&gt;(сарын 6,330₪-аас доош орлоготой бол)&lt;/small&gt;
| 50%
|25%
|
|
|18% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(жимс, хүнсний ногоо)}}
| [[Израилын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Итали}}
| 27.9% {{small|(24% + 3.9% {{small|(татварын зохицуулалттай EBITDA дээр)}})}}
| 23% {{small|(жилийн эхний €8,500 хасагддаг); + хотын болон орон нутгийн татвар (0-3%)}}
| 43% {{small|(+ хотын болон орон нутгийн татвар (0-3%)}}
|26%
|
|
|22% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(тодорхой бүтээгдэхүүн дээр бууруулсан - жишээ нь хоол -}}&lt;br /&gt;4% {{small|(зайлшгүй шаардлагатай бүтээгдэхүүн дээр)}}
| [[Италийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Кот-д'Ивуар}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Кот-д'Ивуарын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ямайка}}
| 33.3% {{small|(standard rate)}}&lt;br /&gt;25% {{small|(reduced rate for small companies)}}
| 0%
| 25% {{small|(1,500,000 ямайка доллараас дээш орлого дээр)}}
| 
|
|
|20% {{small|(үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;16.5% {{small|(бараа)}}
| [[Ямайкын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Япон}}&lt;ref&gt;{{cite news |url= https://www.reuters.com/article/usa-tax-japan-idUSL2E8EU5VV20120330 |title= US displacing Japan as No 1 for highest corp taxes |work= Ройтерс |date= 2012 |access-date= 2025-04-05 |first= Патрик|last= Темпл- |archive-date= 2016-01-09 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160109195939/http://www.reuters.com/article/usa-tax-japan-idUSL2E8EU5VV20120330 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;
| 29.74%&lt;ref&gt;{{cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-japan-economy-tax-idUSKBN0TV02D20151212 |title= Япон улс аж ахуйн нэгжийн татварын хэмжээг хоёр үе шаттайгаар 29.74 хувь болгон бууруулна: эх сурвалж |work= Ройтерс |date= 2015 |access-date= 2025-04-05 |archive-date= 2020-08-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200807131220/https://www.reuters.com/article/us-japan-economy-tax-idUSKBN0TV02D20151212 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;
| 15.105% {{small|(5.105% үндэсний + 10% орон нутгийн)}}
| 50.5% {{small|(45% үндэсний + 10% орон нутгийн)}}
|20.315%
|
|
|10% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;8% {{small|(хүнсний бүтээгдэхүүн, хоол хүнс, захиалгын сонин)}}
| [[Японы татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Жерси}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 0%
| 0%
| 20%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gov.je/LifeEvents/MovingToJersey/Pages/Tax.aspx|title=Жерси дэх татвар|website=www.gov.je|access-date=2025-04-05|archive-date=2017-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407234420/https://www.gov.je/LifeEvents/MovingToJersey/Pages/Tax.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 
|
|Батлан ​​даалтад өгөх тэмдэгтийн хураамж 50£-ээс эхэлж, аажмаар нэмэгдэж байна
|5%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gov.je/LifeEvents/MovingToJersey/Pages/Tax.aspx|title=Жерси дэх татвар|website=www.gov.je|access-date=2025-04-05|archive-date=2015-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150625013601/http://www.gov.je/LifeEvents/MovingToJersey/Pages/Tax.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Жерсийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Йордан}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 20%
| 0%
| 25%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.royanews.tv/news/15953/New-Income-Tax-Law-approved|title=New Income Tax Law approved|website=en.royanews.tv|access-date=2025-04-05|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806164415/https://en.royanews.tv/news/15953/New-Income-Tax-Law-approved|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|16%
| [[Йорданы татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Казахстан}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 20%&lt;ref name=&quot;kpmg.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AfghKazCorp&quot;/&gt;
| 10%
| 10% {{small|(оршин суугчдад)}}&lt;br /&gt;15% {{small|(оршин суугч бус хүмүүст)}}
| 
|
|
|13%
| [[Казахстаны татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Кени}}
| 30%&lt;ref name=&quot;kpmg.com&quot;/&gt;
| 10%
| 30% {{small|(иргэдэд)}}&lt;br /&gt;35% {{small|(харьяалалгүй хүмүүст)}}
| 
|
|
|16% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;12% {{small|(цахилгаан, түлш)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(хоол)}}
| [[Кенийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Кирибати}}
| 35%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Кирибатийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flag|Косово}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atk-ks.org/en/portfolio/informata-te-pergjithshme-per-tatimet-ne-kosove/|title=Косово дахь татварын ерөнхий мэдээлэл|access-date=2025-04-05|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218044429/http://www.atk-ks.org/en/portfolio/informata-te-pergjithshme-per-tatimet-ne-kosove/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 10% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| 0%
| 10%
|
|
|
|0%
| [[Косовогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Кувейт}}
| 16% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;7.5% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://taxsummaries.pwc.com/kuwait/corporate/taxes-on-corporate-income#:~:text=The%20current%20CIT%20rate%20in,taxable%20profit%20under%20the%20law | title=Kuwait - Corporate - Taxes on corporate income }}&lt;/ref&gt; 7.5%-ийн татвартай Саудын Арабын хяналтад байдаг бүс нутгаас бусад тохиолдолд 15%-ийн татвартай, зекатад 1%-ийн татвар нэмэх боломжтой.
| colspan=&quot;2&quot; | 0%
| 
| 0%
|
|0%
| [[Кувейтийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Умард Солонгос}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=e-zn1oOvjmQC&amp;pg=PA39|title=Хойд Солонгос: Хөрөнгө оруулалт ба бизнесийн гарын авлага|date=2002-05-01|publisher=Int'l Business Publications|via=Google Books|isbn=9780739740972|access-date=2025-04-06|archive-date=2016-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514031844/https://books.google.com/books?id=e-zn1oOvjmQC&amp;pg=PA39|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 25%
| 0%
| 20%
| 
|
|
|4% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;2% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| [[Умард Солонгосын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Киргиз}}
| 10%&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Факердинова |first1=Альбина |title=International Tax Kyrgyzstan Highlights 2020 |url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-kyrgyzstanhighlights-2020.pdf |publisher=Deloitte |access-date=2025-04-06 |archive-date=2020-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019114534/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-kyrgyzstanhighlights-2020.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 10%
| 
|
|
|12% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;1% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| [[Киргизийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Лаос}}
| 35%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
|{{N/A}}
| [[Лаосын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Латви}}
| 0% {{small|(ашгийн хуваарилалтын 20%)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.company-taxes.info/|title=Company Taxes Guide|website=www.company-taxes.info|access-date=2025-04-06|archive-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721051901/https://www.company-taxes.info/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 20%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://europa.eu/youreurope/citizens/work/taxes/income-taxes-abroad/latvia/index_en.htm|title=Income tax|website=Your Europe – Citizens|access-date=2025-04-06|archive-date=2017-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812012655/http://europa.eu/youreurope/citizens/work/taxes/income-taxes-abroad/latvia/index_en.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 31.4%
|20%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Латвийн татварын тогтолцоо - Латвийн аж ахуйн нэгж, хувь хүмүүсийн татвар: НӨАТ, орлогын татвар, хөрөнгийн олз. Латвийн татварын гэрээнүүд. |url=https://gsl.org/en/taxes/tax-zones/latvia/}}&lt;/ref&gt;
|
|
|21% {{small|(стандарт хэмжээ)}} &lt;br /&gt;12% {{small|(Эмнэлгийн бүтээгдэхүүн, дотоодын нийтийн тээвэр)}} &lt;br /&gt;5% {{small|(Шинэ жимс, хүнсний ногоо, ном, сонин)}}&lt;ref&gt;[https://www.vid.gov.lv/lv/pievienotas-vertibas-nodokla-likmes] Латвийн татварын алба, НӨАТ, 2021 оны 1 сарын 3&lt;/ref&gt;
| [[Латвийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ливан}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 17%
| 2%
| 25%
| 
|
|
|11%
| [[Ливаны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Лесото}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Лесотогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Либери}}
| 25%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://shieldgeo.com/payroll-tax-liberia/|title=Либери дэх цалин, татвар|date=2017-05-11|website=Shield GEO|access-date=2025-04-06|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528154957/https://shieldgeo.com/payroll-tax-liberia/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
|{{N/A}}
| [[Либерийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ливи}}
| 24.5%; 20% аж ахуйн нэгжийн татвар, 4% Жехадын татвар, тэмдэгтийн хураамжийг төлөх аж ахуйн нэгжийн орлогын 0.5% татвар&lt;ref&gt;https://www.doingbusiness.org/content/dam/doingBusiness/country/l/libya/LBY.pdf {{Bare URL PDF|date=September 2022}}&lt;/ref&gt;
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Ливийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Лихтенштайн}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globalpropertyguide.com/Europe/Liechtenstein/Taxes-and-Costs |title=Лихтенштайны хөрөнгийн орлогын татварын хувь хэмжээ, хөрөнгийн орлогын албан татвар |publisher=Globalpropertyguide.com |date=2012-11-20 |access-date=2025-04-06 |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130063504/http://www.globalpropertyguide.com/Europe/Liechtenstein/Taxes-and-Costs |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.heritage.org/index/country/liechtenstein |title=Лихтенштайны эдийн засаг: Хүн ам, ДНБ, инфляц, бизнес, худалдаа, ГШХО, авлига |publisher=Heritage.org |access-date=2025-04-06 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216054825/http://www.heritage.org/index/country/liechtenstein |url-status=unfit }}&lt;/ref&gt;
| 12.5%
| 3%&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.liechtenstein-business.li/fuer-arbeitnehmende/lohnsteuer/|title=Lohnsteuer – Liechtenstein Wirtschaft|website=www.liechtenstein-business.li|access-date=2025-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330080044/https://www.liechtenstein-business.li/fuer-arbeitnehmende/lohnsteuer/|archive-date=2018-03-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 22.4%&lt;ref name=PWC&gt;{{cite web|url=https://taxsummaries.pwc.com/quick-charts/personal-income-tax-pit-rates |title=Personal income tax (PIT) rates }}&lt;/ref&gt;
|Хувьцааны борлуулалт 0%, үл хөдлөх хөрөнгө 24%
|
|
|8.1% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;3.8% {{small|(байрны үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;2.5% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://taxsummaries.pwc.com/liechtenstein/corporate/other-taxes#:~:text=Value%2Dadded%20tax%20(VAT),up%20to%2031%20December%202023).|title=Liechtenstein VAT 2024|access-date=2025-04-06|archive-date=2017-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170412061709/http://www.steuerkompetenzcenter.li/socms/media/Gesetze1307698275/mehrwertsteuergese1307712044.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Лихтенштайны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Литва}}{{Citation needed|date=2010 оны 9 сар}}
| 15%&lt;ref name=ltdeloitte&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Lithuania.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002105502/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Lithuania.pdf|url-status=dead|title=&quot;Taxation and Investment Guides: Lithuania Highlights 2013&quot; Deloitte &amp; Touche|archivedate=2013-10-02}}&lt;/ref&gt;
| 31.2%
| 42.77%
|15%
|
|
|21% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;9% {{small|(хэвлэл, байрны үйлчилгээ гэх мэт.)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(эм, сонин, сэтгүүл гэх мэт.)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(тодорхой бараа, үйлчилгээ)}}
| [[Литвын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Люксембург}}
| 28.69% {{small|(17% орлогын татвар + 1.19% ажилгүйдлийн сангийн шимтгэл + 6.0-10.5% хотын худалдааны татвар}}&lt;ref&gt;https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-luxembourghighlights-2020.pdf {{Dead link|date=2022 оны 2 сар}}&lt;/ref&gt;
| 8%
| 44.2% {{small|(42%&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.impotsdirects.public.lu/az/t/tarif_pers/index.html |title=Administration des contributions directes du Grand-Duché de Luxembourg : Tarif applicable aux personnes physiques (impôt sur le revenu) |publisher=Administration des Contributions Directes |access-date=2025-04-06 |archive-date=2013-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130328002433/http://www.impotsdirects.public.lu/az/t/tarif_pers/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; + 3.78% ажилгүйдлийн сангийн нэмэгдэл)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ccss.lu/cotisations/parametres-sociaux/ |title=Paramètres sociaux – CCSS |publisher=Centre commun de la sécurité sociale |access-date=2013-03-27 |archive-date=2013-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402194707/http://www.ccss.lu/cotisations/parametres-sociaux/ |url-status=live }} (50% өвчин, 100% хараат, 50% тэтгэвэр)&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|17% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;3% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Люксембургийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Макао}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 12%
| 0%
| 12%&lt;ref&gt;[https://www.cdqq.gov.mo/en/home-coming/work-employment/tax/ 人才發展委員會 – Tax]&lt;/ref&gt;
|
|
|
| 0%&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;
| [[Макаогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Мадагаскар}}
| 20%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Мадагаскарын татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Мадейра}}
|5% {{Small|([[Мадейрагийн Олон Улсын Бизнесийн Төв]]д лицензтэй компаниудад боломжтой).}}
13% &lt;small&gt;([[Жижиг дунд үйлдвэрлэл|ЖДҮ]] эрхлэгчдэд боломжтой бөгөөд 15000€ татвар ногдох ашиг хүртэл боломжтой)&lt;/small&gt;

20% &lt;small&gt;(ерөнхий хэмжээ)&lt;/small&gt;
|0,0% &lt;small&gt;(сарын 659€ хүртэлх цалин) + нийгмийн даатгалын шимтгэл&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|45.1% &lt;small&gt;(сарын 25,275€ хүртэлх цалин) + нийгмийн даатгалын шимтгэл&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|
|
|
|5% &lt;small&gt;(багасгасан хэмжээ)&lt;/small&gt;
12% &lt;small&gt;(дундаж хэмжээ)&lt;/small&gt;

22% &lt;small&gt;(стандарт хэмжээ)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte-guiafiscal.com/iva/taxas-de-iva/|title=Taxas de IVA {{!}} Guia Fiscal 2019|website=www.deloitte-guiafiscal.com|access-date=2025-04-06|archive-date=2020-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205121612/http://www.deloitte-guiafiscal.com/iva/taxas-de-iva/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|[[Мадейрагийн татварын тогтолцоо]]
&lt;br /&gt;
|-
| {{flagcountry|Малави}}
| 30%
| 0
| 35%&lt;ref&gt;{{Webarchiv|url=https://taxsummaries.pwc.com/malawi/individual/taxes-on-personal-income |wayback=20250207012351 |text=Малави Хувь хүн - Хувь хүний ​​орлогын албан татвар |archiv-bot=2025-04-29 05:24:47 InternetArchiveBot }}, 2023 оны 4 сарын 21, PwC&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Малавийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Малайз}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 24% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;18% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| 0%
| 30%&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tax Rate &amp;#124; Lembaga Hasil Dalam Negeri Malaysia |url=https://www.hasil.gov.my/en/individual/individual-life-cycle/how-to-declare-income/tax-rate/ |access-date=2025-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212211410/https://www.hasil.gov.my/en/individual/individual-life-cycle/how-to-declare-income/tax-rate/ |archive-date=2022-12-12 |date=2022-11-11 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{small|+ 11% [[Ажилчдыг хангах сан (Малайз)|EPF]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kwsp.gov.my/portal/en/web/kwsp/home|title=KWSP – Home – KWSP|website=www.kwsp.gov.my|language=ms-MY|access-date=2025-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130519082040/http://www.kwsp.gov.my/portal/en/web/kwsp/home|archive-date=2013-05-19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; + 0.5% [[1969 оны Ажилчдын нийгмийн хамгааллын тухай хууль|SOCSO]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Contributions |url=https://www.perkeso.gov.my/en/our-services/employer-employee/contributions.html |access-date=2025-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212212348/https://www.perkeso.gov.my/en/our-services/employer-employee/contributions.html |archive-date=2022-12-12 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|
|
|
|10% {{small|(барааны стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;7% {{small|(үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(барааны багасгасан хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://mysst.customs.gov.my/assets/document/GST%20(REPEAL)%202018%20Appointment%20Of%20Date%20Of%20Coming%20Into%20Operation.pdf|title=Archived copy|access-date=2025-04-06|archive-date=2018-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901113252/http://mysst.customs.gov.my/assets/document/GST%20(REPEAL)%202018%20Appointment%20Of%20Date%20Of%20Coming%20Into%20Operation.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|[[Бараа, үйлчилгээний татвар (Малайз)]], [[Малайзын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Мальдив}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mira.gov.mv/Laws_regulations.aspx |title=Maldives Inland Revenue Authority |publisher=MIRA |access-date=2025-04-06 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011117/https://www.mira.gov.mv/Error.aspx?aspxerrorpath=%2FLaws_regulations.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 15% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;8% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mira.gov.mv/laws_regulations/BPT%20Act%20English%20Translation.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-06 |archive-date=2012-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425021315/http://www.mira.gov.mv/laws_regulations/BPT%20Act%20English%20Translation.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 0%
| Гадаадын иргэдэд 0%, иргэдэд 15%
|
|
|
| 6%&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mira.gov.mv/laws_regulations/Goods_and_Services_Tax_Act_English.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-06 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073819/http://www.mira.gov.mv/laws_regulations/Goods_and_Services_Tax_Act_English.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[Мальдивын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Мали}}
| 30%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Малийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Мальта}}
| 35% (30%-ийн хөнгөлөлт эдлэх эрхгүй бол)
| 0%
| 35%
|
| 0%
|
|18% &lt;sub&gt;(Зарим бараа, үйлчилгээний хувьд 7% ба 5%)&lt;/sub&gt;
|[[Мальтын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Маршаллын арлууд}}
| 0.8% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;br /&gt;3% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}
| 0%
| 12%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lowtax.net/information/marshall-islands/marshall-islands-income-tax.html|title=Lowtax – Global Tax &amp; Business Portal – Personal Taxation – Income Tax|website=www.lowtax.net|access-date=2025-04-06|archive-date=2015-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626151443/http://www.lowtax.net/information/marshall-islands/marshall-islands-income-tax.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|4% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;2% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| [[Маршаллын арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Мавритани}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
| 0%
|
|{{N/A}}
| [[Мавританийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Маврики}}
| 15%
| 0%
| 20%
| 
|
|
|15%
| [[Маврикийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Мексик}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 30%&lt;ref name=mexdeloitte&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Mexico.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002110408/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Mexico.pdf|url-status=dead|title=&quot;Taxation and Investment Guides: Mexico Highlights 2013&quot; Deloitte &amp; Touche|archivedate=2013-10-02}}&lt;/ref&gt;
| 1.92%
| 35% {{small|+ суутгалын бууралт}}
| 
|
|
|16%
| [[Мексикийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Молдав}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 12%
| 12%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://monitorul.fisc.md/editorial/edinaya-stavka-podohodnogo-naloga-s-fizicheskih-lic.html|title=Единая ставка подоходного налога с физических лиц / Editorial / Monitorul fiscal FISC.md|website=monitorul.fisc.md|access-date=2025-04-06|archive-date=2018-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002020319/https://monitorul.fisc.md/editorial/edinaya-stavka-podohodnogo-naloga-s-fizicheskih-lic.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 12% {{small|(нийгмийн хамгааллын +24%)}}
|
|
|
| 20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|([[Зочлох үйлчилгээний салбар|HoReCa]])}}
| [[Молдавын татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Монако}}
| 0% {{small|(Монакогийн гадна эргэлтийнхээ 25% дээш хувийг бүрдүүлдэг компаниудын хувьд 25%)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.service-public-entreprises.gouv.mc/Tax/Other-taxes-and-duties/Taxes-on-profits/Corporate-income-tax|title=Аж ахуйн нэгжийн орлогын татвар / Ашгийн татвар / Бусад татвар, хураамжууд / Татвар / Бизнесүүдэд зориулсан төрийн үйлчилгээ- Монако|website=en.service-public-entreprises.gouv.mc|access-date=2025-04-06|archive-date=2020-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813083336/https://en.service-public-entreprises.gouv.mc/Tax/Other-taxes-and-duties/Taxes-on-profits/Corporate-income-tax|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0%&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globalpropertyguide.com/Europe/Monaco/Taxes-and-Costs |title=Монакогийн хөрөнгийн орлогын татварын хувь хэмжээ, хөрөнгийн орлогын татвар |publisher=Globalpropertyguide.com |access-date=2025-04-06 |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130063839/http://www.globalpropertyguide.com/Europe/Monaco/Taxes-and-Costs |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|19.6% {{small|(highest rate)}}&lt;br /&gt;5.5% {{small|(lowest rate)}}&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yourmonaco.com/tax_system |title=Монакогийн татварын тогтолцоо. Монте Карлогийн татварын диваажин |publisher=Yourmonaco.com |access-date=2025-04-06}}&lt;/ref&gt;
| [[Монакогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Монгол}}
| 10%
| colspan=&quot;2&quot; | 10%
| 
|
|
|10%
| [[Монголын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Монтенегро}}
| 9%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mf.gov.me/ResourceManager/FileDownload.aspx?rid=183337&amp;rType=2&amp;file=Law%20on%20Corporate%20Profit%20Tax%20-%20OG%20of%20MN%2061-13%20EN.docx|title=Монтенегрогийн аж ахуйн нэгжийн татварын хууль|access-date=2025-04-06|archive-date=2015-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102160458/http://www.mf.gov.me/ResourceManager/FileDownload.aspx?rid=183337&amp;rType=2&amp;file=Law%20on%20Corporate%20Profit%20Tax%20-%20OG%20of%20MN%2061-13%20EN.docx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mipa.co.me&quot;&gt;{{cite web|url=https://montenegroguides.co/business-finance/tax-guide/|title=Монтенегрогийн татварын гарын авлага|date=2019-01-20|website=Montenegro Guides|access-date=2025-04-06|archive-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095812/https://montenegroguides.co/business-finance/tax-guide/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 9% {{small|(эхний €720)}}&lt;ref name=&quot;mipa.co.me&quot;/&gt;
| 12.65% {{small|(11% үндэсний татвар + 15% хотын захиргааны орлогын албан татвар)}}&lt;ref name=&quot;mipa.co.me&quot;/&gt; Бизнес эрхлэгчдэд дэлхий даяарх орлогынхоо 15%&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://taxsummaries.pwc.com/montenegro/individual/taxes-on-personal-income | title=Монтенегро - Хувь хүн - Хувь хүний ​​орлогын албан татвар }}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|21%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://home.kpmg.com/xx/en/home/insights/2015/11/montenegro-income-tax.html|title=Монтенегро - Орлогын татвар|date=2018-02-26|website=KPMG|access-date=2025-04-06|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142950/https://home.kpmg.com/xx/en/home/insights/2015/11/montenegro-income-tax.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;7% &lt;small&gt;(зайлшгүй шаардлагатай бараа - үндсэн хоол хүнс, ус, эм, ном, аялал жуулчлалын үйлчилгээ гэх мэт.)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;0% &lt;small&gt;(шуудангийн үйлчилгээ, боловсрол, нийгмийн хамгааллын үйлчилгээ, эрүүл мэнд, даатгал гэх мэт.)&lt;/small&gt;
| [[Монтенегрогийн эдийн засаг|Монтенегрогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Монтсеррат}}
| 20%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
|{{N/A}}
| [[Монтсерратын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Марокко}}
| 31% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;ref name=&quot;kpmg.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://morocconow.com/|title=Doing Business with Morocco - Investissement &amp; Export &amp;#124; Morocco Now|first=Agence Marocaine de Développement des Investissements et des|last=Exportations (AMDIE)|website=Morocco Now by AMDIE|access-date=2021-09-22|archive-date=2021-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922002456/https://morocconow.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 38%&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| 
|
|
|20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;14%, 10%, 7% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://taxsummaries.pwc.com/ID/Morocco-Corporate-Other-taxes|title=Morocco Corporate - Other taxes|date=2018-02-26|website=PWC|access-date=2025-04-06|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427171034/http://taxsummaries.pwc.com/ID/Morocco-Corporate-Other-taxes|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Мароккогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Мозамбик}}
| 32%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Мозамбикийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Мьянмар}}
| 22%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Мьянмарын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Намиби}}
| 32%&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pwc.com/na/en/assets/pdf/namibia-tax-reference-and-rate-card-2017.pdf|website=PriceWaterhouseCoopers Namibia|publisher=PWC Namibia|access-date=2025-04-06|title=Namibia Tax Reference and Rate Card 2017|archive-date=2017-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329074258/http://www.pwc.com/na/en/assets/pdf/namibia-tax-reference-and-rate-card-2017.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
| 37%&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|
|
|
| 15%&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
| [[Намибийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Науру}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
|{{N/A}}
| [[Науругийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Балба}}
| 30% {{small|(санхүүгийн компаниудын хувьд илүү өндөр хэмжээ)}} /&lt;br /&gt;25% {{small|(стандарт хэмжээ)}} /&lt;br /&gt;20% {{small|(үйлдвэрлэлийн компаниудын хувьд бууруулсан хэмжээ)}}&lt;br /&gt;{{small|(ашгийн хуваарилалтын +5% + 10% ажилчдад заавал олгох урамшуулал)}}
| 0% {{small|+ 1% нийгмийн даатгалын татвар}}
| 36% &lt;small&gt;(20 хувийн нэмэлт татвар багтсан)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nepalisansar.com/government/nepal-federal-budget-fy-2076-77-income-tax-slabs-rates-and-concessions/|title=Nepal Federal Budget FY 2076-77: Income Tax Slabs, Rates and Concessions|date=2019-11-13|website=Nepalisansar|access-date=2025-04-07|archive-date=2019-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725211603/https://www.nepalisansar.com/government/nepal-federal-budget-fy-2076-77-income-tax-slabs-rates-and-concessions/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
| 
|
|
|13% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ekantipur.com/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070712113703/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&amp;nid=29284|url-status=dead|title=कान्तिपुर - नेपालको राष्ट्रिय दैनिक, Online News and articles from Kantipur Daily|archivedate=2007-07-12|website=ekantipur.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;288% {{small|(импортын тээврийн хэрэгсэлд)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://grassrootsnews.tv/2018/02/10/why-nepal-has-the-highest-vehicle-import-tax-in-the-world/|title=Nepal's Extravagant 288% Import Tax|last=Локен|first=Бенжамин Ж.|date=2018-02-10|website=Grassroots News International|language=en-US|access-date=2025-04-07|archive-date=2019-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623145152/http://grassrootsnews.tv/2018/02/10/why-nepal-has-the-highest-vehicle-import-tax-in-the-world/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
| [[Балбын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Нидерланд}}
| 25% {{small|(245,001€-ээс дээш ашиг дээр)}}&lt;br /&gt;15%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/winst/vennootschapsbelasting/tarieven_vennootschapsbelasting|title=Tarieven voor de vennootschapsbelasting|website=www.belastingdienst.nl|access-date=2025-04-07|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183458/https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/winst/vennootschapsbelasting/tarieven_vennootschapsbelasting|url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{small|(€245,000-аас ихгүй)}}
| 0% {{small|(жилийн эхний 8,700€ татваргүй)}}
| 49.5%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Нидерланд - Хувь хүн - Хувь хүний ​​орлогын татвар |url=https://taxsummaries.pwc.com/netherlands/individual/taxes-on-personal-income |access-date=2025-04-07 |website=taxsummaries.pwc.com |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;
|Шинэ бодлогын дагуу татвараас чөлөөлөгдөх хязгаарлалтгүйгээр 36% байна. Хуучин систем нь хөрөнгө оруулалтаас 7.6%-ийн ашиг, банкны хүүгийн 4%-ийн ашиг, 36%-ийн татварыг тооцдог.
|
|
|21% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;9% {{small|(зайлшгүй болон сонгосон бараа)}}
| [[Нидерландын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Шинэ Зеланд}}
| 28%
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ird.govt.nz/how-to/taxrates-codes/itaxsalaryandwage-incometaxrates.html |title=Хувь хүмүүсийн орлогын татварын хувь хэмжээ (мэдээлэл авах) |access-date=2025-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417092002/http://www.ird.govt.nz/how-to/taxrates-codes/itaxsalaryandwage-incometaxrates.html |archive-date=2014-04-17 }}&lt;/ref&gt;
| 39%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ird.govt.nz/income-tax/income-tax-for-individuals/tax-codes-and-tax-rates-for-individuals/tax-rates-for-individuals|title=Хувь хүний ​​татварын хэмжээ|website=www.ird.govt.nz|access-date=2025-04-07|archive-date=2021-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922001008/https://www.ird.govt.nz/income-tax/income-tax-for-individuals/tax-codes-and-tax-rates-for-individuals/tax-rates-for-individuals|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|15%
| [[Шинэ Зеландын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Шинэ Каледони|FLNKS}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pwc.com/nc/en/doing-business-in-new-caledonia/corporate-taxation-guide.jhtml |title=Doing Business in New Caledonia: Corporate Taxation |work=PriceWaterhouseCoopers International Ltd |year=2011 |access-date=2025-04-07 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011124/https://www.pwc.com/nc/en/doing-business-in-new-caledonia/corporate-taxation-guide.jhtml%0A |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 30%
| 0%
| 40%&lt;br /&gt;25% {{small|(on local income of non-residents)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pwc.com/nc/en/doing-business-in-new-caledonia/personal-taxation-guide.jhtml |title=Doing Business in New Caledonia: Personal Taxation |work=PriceWaterhouseCoopers International Ltd |year=2011 |access-date=2025-04-07 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011201/https://www.pwc.com/nc/en/doing-business-in-new-caledonia/personal-taxation-guide.jhtml%0A |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Шинэ Каледонийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Никарагуа}}
| 30%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Никарагуагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Нижер}}
| 30%&lt;ref name=&quot;SGNiger&quot;&gt;{{cite web|title=Presentation of Niger: Taxation|url=https://import-export.societegenerale.fr/en/country/niger/presentation-taxation|publisher=[[Société Générale]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301102719/https://import-export.societegenerale.fr/en/country/niger/presentation-taxation|accessdate=2025-04-07|archive-date=2021-03-01}}&lt;/ref&gt;
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|7%&lt;ref name=&quot;SGNiger&quot;/&gt;
| [[Нижерийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Нигери}}
| 30%
| 7%
| 24%
| 
|
|
|7.5%
| [[Нигерийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Ниуэ}}
| 0%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|12.5%
| [[Ниуэгийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Норфолк Арал}}
| 0%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sovereignman.com/offshore/a-hidden-paradise-with-no-income-tax-or-property-tax-12086/ |title=A hidden paradise with no income tax or property tax…|publisher=Sovereign Man|author=Tim Staermose|date=2013-06-20 }}&lt;/ref&gt;
|
|{{N/A}}
| [[Норфолк Арлын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Умард Македон}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 10%
| 10%
| 18%
| 
|
|
|18% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Умард Македоны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Норвеги}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statsbudsjett.no/Statsbudsjettet-2011/English/?pid=48921#hopp |title=Main features of the Government's tax programme for 2011 |work=Сангийн яам |date=2010-10-05 |access-date=2025-04-07 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011144/https://www.statsbudsjettet.no/Statsbudsjettet-2019/#hopp |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 22%&lt;ref name=&quot;regjeringen.no&quot;&gt;{{Cite web |last=Finansdepartementet |date=2023-12-20 |title=Skattesatser 2024 |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/okonomi-og-budsjett/skatter-og-avgifter/skattesatser-2024/id2997174/ |access-date=2025-04-07 |website=Regjeringen.no |language=nb-NO}}&lt;/ref&gt;
| 0% (100,000 NOK-аас бага жилийн орлогод)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exemption card – order and split between employers |url=https://www.skatteetaten.no/en/person/taxes/tax-deduction-card-and-advance-tax/exemption-card/ |access-date=2025-04-07 |website=The Norwegian Tax Administration |language=en}}&lt;/ref&gt;
| 47.4%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maximum effective marginal tax rates |url=https://www.skatteetaten.no/en/rates/maximum-effective-marginal-tax-rates/ |access-date=2025-04-07 |website=Норвегийн татварын алба |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|37.84%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gains, losses or dividends on shares |url=https://www.skatteetaten.no/en/rates/factor-for-upward-adjustment-of-gainloss-or-dividend-on-shares/ |access-date=2025-04-07 |website=Норвегийн татварын алба |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|0%
|25% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;15% {{small|(хоол унд)}}&lt;br /&gt;12% {{small|(тээвэр, кино театр, зочид буудлын үйлчилгээ)}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Slik fungerer merverdiavgiften |url=https://www.skatteetaten.no/bedrift-og-organisasjon/avgifter/mva/slik-fungerer-mva/ |access-date=2025-04-07 |website=Skatteetaten |language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
| [[Норвегийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Оман}}
| 15%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-omanhighlights-2017.pdf|title=&quot;Taxation and Investment Guides: Oman Highlights 2013&quot; Deloitte &amp; Touche|access-date=2025-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905004240/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-omanhighlights-2017.pdf|archive-date=2017-09-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-omanhighlights-2017.pdf|title=International Tax Oman Highlights 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905004240/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Tax/dttl-tax-omanhighlights-2017.pdf|archive-date=2017-09-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0%
| 
|
|
|5%
| [[Оманы татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Пакистан}}
| 1.25%&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://taxsummaries.pwc.com/pakistan/corporate/taxes-on-corporate-income#:~:text=to%20certain%20conditions.-,Minimum%20tax%20on%20turnover,-Where%20the%20tax |title=Minimum tax on turnover
 |publisher=PWC |accessdate=2025-04-07 }}&lt;/ref&gt; {{small|(Хамгийн бага)}}

20%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://taxsummaries.pwc.com/pakistan/corporate/tax-credits-and-incentives |title=Corporate - Tax credits and incentives|website=PWC|access-date=2025-04-07}}&lt;/ref&gt; {{small|(Жижиг)}}

29%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fbr.gov.pk/DisplayDocs/25700|title=ITO 2001, See Division III in Part I of the First Schedule|website=www.fbr.gov.pk|access-date=2025-04-07|archive-date=2019-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182201/http://www.fbr.gov.pk/DisplayDocs/25700|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{small|(Корпорацийн)}}
| 0% {{small|(жилийн PKR.600000 доош орлоготой бол)}}
| 45% {{small|(жилд 5.6 саяас дээш)}}
|15% {{small|(2025 оны 7 сараас хойш авсан)}}&lt;br&gt;
Янз бүр {{small|(2025 оны 7 сараас өмнө авсан)}}
|
|0%
|18% +3%(бүртгэлгүй хүмүүсийн хувьд) {{small|(Бараа)}}
&lt;br&gt;
15% {{small|(үйлчилгээ)}}&lt;br&gt;
0% {{small|(үндсэн хүнсний бүтээгдэхүүн)}}
| [[Пакистаны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Палау}}
| 0%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
| 0%&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2013/204586.htm|title=Палау|website=АНУ-ын Төрийн департамент}}&lt;/ref&gt;
|
|{{N/A}}
| [[Палаугийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Палестин}}
| 15%
| 5%
| 15%
| 
|
|
|14.5%
| [[Палестины татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Панам}}
| 25%
| 0%
| 27%
| 
|
|
|7% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;15% {{small|(тамхи)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(архи, зочид буудал)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(зайлшгүй бараа)}}
| [[Панамын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Папуа Шинэ Гвиней}}
| 30%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Папуа Шинэ Гвинейн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Парагвай}}
| 10%
| 8%
| 10%
| 
|
|
|10%
| [[Парагвайн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Перу}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 30%
| 0%
| 30%
| 
|
|
|16% {{small|(стандарт хэмжээ)}} +&lt;br /&gt;2% {{small|(хотын сурталчилгааны татвар)}} +&lt;br /&gt;0–118% {{small|(''impuesto selectivo al consumo'': архи, тамхи гэх мэт.)}}
| [[Перугийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flag|Филиппин}}
| 30%
| 0%
| 35%
| 
|
|
|12% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Филиппиний татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Питкэрний арлууд}}
| 0%
| colspan=&quot;2&quot; | 0%&lt;ref name=&quot;pitcairn&quot;&gt;{{cite web |language= en |url= http://www.immigration.gov.pn/finances/index.html |title= Байнга асуудаг асуултууд |publisher= Питкэрний арлуудын цагаачлалын газар |access-date= 2025-04-07 |archive-date= 2020-05-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200518164156/http://www.immigration.gov.pn/finances/index.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|0%
| [[Питкэрний арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Польш}}&lt;ref name=PolandKPMG&gt;{{cite web|url=https://home.kpmg/xx/en/home/insights/2011/12/poland-income-tax.html|title=Poland -Income Tax - KPMG Global|website=KPMG|access-date=2025-04-08|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809045338/https://home.kpmg/xx/en/home/insights/2011/12/poland-income-tax.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 19% {{small|(9% - жижиг татвар төлөгч, тухайн татварын жилд 1.2 сая евротой тэнцэх хэмжээний орлоготой, &quot;жижиг татвар төлөгч&quot; статустай хүмүүст)}}&lt;ref name=PolandKPMG /&gt;
| 9% {{small|(жилд 30,000 злотыгоос доош орлоготой бол)}}
• {{small|0% орлогын татвар}}&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wilczek|first=Maria|date=2022-01-03|title=Landmark tax reform comes into force in Poland|url=https://notesfrompoland.com/2022/01/03/landmark-tax-reform-comes-into-force-in-poland/|access-date=2025-04-08|website=Notes From Poland|language=en-US|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111023224/https://notesfrompoland.com/2022/01/03/landmark-tax-reform-comes-into-force-in-poland/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

• {{small|9% Эрүүл мэндийн даатгал (суутгалгүй)}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Polish Deal {{!}} 9% of the health insurance contribution due on the management board fees|url=https://studio.pwc.pl//aktualnosci/english/insights/9-of-the-health-insurance-contribution-due-on-the-management-board-fees|access-date=2025-04-08|website=PwC Studio - Prawo i Podatki|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111023217/https://studio.pwc.pl//aktualnosci/english/insights/9-of-the-health-insurance-contribution-due-on-the-management-board-fees|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 41% эсвэл 45%
• {{small|32% орлогын татвар}}

• {{small|9% эрүүл мэндийн даатгал}}

• {{small|Жилд 1.000.000 злотыгоос дээш 4% эв санааны татвар}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Danina solidarnościowa - kogo obowiązuje i jak ją obliczyć?|url=https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-danina-solidarnosciowa-dla-kogo-od-kiedy-jak-udokumentowac|access-date=2025-04-08|website=Poradnik Przedsiębiorcy|language=pl|archive-date=2022-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111091835/https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-danina-solidarnosciowa-dla-kogo-od-kiedy-jak-udokumentowac|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг

23,9% эсвэл 27.9% (эхний 30,000 злотыг хасахгүй)

• {{small|19% тогтмол орлогын татвар}}

• {{small|4,9% эрүүл мэндийн даатгал}}

• {{small|1 сая злотыгоос дээш 4% эв санааны татвар}}
| 19%
|
|
|23% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;8% эсвэл 5% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Польшийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Португал}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 21% {{small|(эх газар дээр)}}
| 14.5%
| 56.03% {{small|(48% орлогын татвар + 5% эв нэгдлийн татвар + 11% нийгмийн хамгаалал)}}
| 28%[https://taxsummaries.pwc.com/portugal/individual/income-determination]
|
|
|23% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;13% {{small|(дундаж хэмжээ)}}&lt;br /&gt;6% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Португалын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Пуэрто Рико}}
| 20%&lt;ref name=corptaxdeloitte&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/matrices/dttl_corporate_tax_rates_2012.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002110510/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/matrices/dttl_corporate_tax_rates_2012.pdf|url-status=dead|title=&quot;Corporate Tax Rates 2012&quot; Deloitte &amp; Touche|archivedate=2013-10-02}}&lt;/ref&gt;
| 0% {{small|(16% санал болгосон)}}
| 33.34%
| 
|
|
|11.5%
| [[Пуэрто Рикогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Катар}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 10%
| colspan=&quot;2&quot; | 0%
| 
|
|
|0%
| [[Катарын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Румын}}
| 16% {{small|(эсвэл нэгээс доошгүй ажилтантай бичил аж ахуйн нэгжийн орлогын 1%, ажилтангүй бичил аж ахуйн нэгжийн хувьд 3%)}}&lt;ref name=&quot;mediafax.ro&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.mediafax.ro/politic/revolutia-fiscala-guvernul-a-adoptat-ordonanta-de-urgenta-care-modifica-esential-codul-fiscal-mesajul-lui-tudose-s-au-inflamat-niste-multinationale-sindicatele-sesizeaza-avocatul-poporului-16811305|title=Revoluţia fiscală &amp;#124; Guvernul a adoptat ordonanţa de urgenţă care modifică esenţial Codul Fiscal/ Mesajul lui Tudose: S-au inflamat nişte multinaţionale/ Sindicatele sesizează Avocatul Poporului|website=Mediafax.ro|access-date=2025-04-08|archive-date=2021-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922001001/https://www.mediafax.ro/politic/revolutia-fiscala-guvernul-a-adoptat-ordonanta-de-urgenta-care-modifica-esential-codul-fiscal-mesajul-lui-tudose-s-au-inflamat-niste-multinationale-sindicatele-sesizeaza-avocatul-poporului-16811305|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 35% {{smalldiv|
* 25% нийгмийн хамгаалал (CAS)
* 10% эрүүл мэндийн даатгал (CASS)
* Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн орлогын татвар 0%. 10000 лейгээс бага орлоготой мэдээллийн технологийн ажилчдад 0% орлогын албан татвар ногдуулна.}}&lt;ref name=&quot;mediafax.ro&quot;/&gt;
| 45% {{smalldiv|
* 25% нийгмийн хамгаалал (CAS)
* 10% эрүүл мэндийн даатгал (CASS)
* 10% CAS болон CASS-ийн дараа орлогын татвар

Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч (PFA):
* Жилд 12 хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс дээш орлоготой бол 25% CAS
* 10% CASS, татвар ногдуулах нийлбэрийг жилд 12 хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр хязгаарласан, жишээлбэл хэрэв та бүтэн жилийн турш 22,800 [[румын лей|лейгээс]] дээш орлого олвол 2018 онд CASS-ийн шимтгэлд дээд тал нь 2280 лей төлнө)
* 10% орлогын татвар}}&lt;ref name=&quot;mediafax.ro&quot;/&gt;
|10%
|
|
|19% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;9% {{small|(хоол хүнс, эм, ном, сонин, зочид буудлын үйлчилгээ)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| [[Румыны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Орос}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 20%&lt;ref name=&quot;AfghKazCorp&quot;/&gt;
| 13%
| 22% (жилд 50 сая рублиэс дээш орлоготой хүмүүст)&lt;ref&gt;{{cite web |title=In Russia, the progression of personal income tax with five rates has come into force (in Russian) |url=https://www.rbc.ru/economics/01/01/2025/676c10ce9a79473ee564d535 |website=RBK |language=ru |date=2025-01-01}}&lt;/ref&gt;
Оршин суугч бус хүмүүст 35%
|
|
|
|20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(ном, хүнсний зарим зүйл, хүүхдийн бараа)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(байшин эсвэл орон сууц)}}
| [[Оросын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Руанда}}
| 30%
| 0%
| 30%
| 
|
|
|18%
| [[Руандагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сент-Китс ба Невис}}
| 33%&lt;ref&gt;{{cite web|date=2020-11-11|title=Corporate Tax Rates Table - KPMG Global|url=https://home.kpmg/xx/en/home/services/tax/tax-tools-and-resources/tax-rates-online/corporate-tax-rates-table.html|access-date=2021-05-07|website=KPMG|language=en-US|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428075350/https://home.kpmg/xx/en/home/services/tax/tax-tools-and-resources/tax-rates-online/corporate-tax-rates-table.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0%
|
|
|
|{{N/A}}
| [[Сент-Китс ба Невисийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flag|Сен-Бартелеми|local}}
| 0%
| 0%
| 0%
| 
|
|
|0%
| [[Сен-Бартелемийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сент-Люси}}
| 30%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Сент-Люсийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сен-Мартен|local}}
| 20% {{small|(Тухайн татварын жилд 40,000 евротой тэнцэхүйц орлоготой жижиг татвар төлөгчдөд 10%)}}
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
|{{N/A}}
| [[Сен-Мартений татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сен-Пьер ба Микелон|local}}
| 33.3% {{small|(Тухайн татварын жилд 600,000 евротой тэнцэхүйц орлоготой жижиг татвар төлөгчдөд 15%)}}
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Сен-Пьер ба Микелоны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сент-Винсент ба Гренадин}}
| 30%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Сент-Винсент ба Гренадины татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Самоа}}
| 27%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Самоагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сан-Марино}}
| 17%
| 9%
| 35%
| 
|
|
|0% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;17% {{small|(импортын бараа)}}
| [[Сан-Мариногийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сан-Томе ба Принсипи}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Сан-Томе ба Принсипийн татварын тогтолцоо]]
|-
|{{flagcountry|Сарк}}
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sark.co.uk/island-life/|title=Meet the Locals and learn about life on the Island of Sark – Sark Island Tourism|date=31 August 2011|access-date=2025-04-09|archive-date=2015-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614050422/http://www.sark.co.uk/island-life/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 0%
| 0% 
| [[Гернсийн Өмгөөлөгч]]ийн гүйцэтгэсэн үл хөдлөх хөрөнгийн шилжүүлэгт ногдуулсан баримт бичгийн татвар
| 0%
| [[Саркийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Саудын Араб}}&lt;ref&gt;[http://www.deloittewebguides.com/index.asp?country_id=470000047&amp;layout=countrySnapshotDtt&amp;rf=0 International Tax and Business Guides – Economic Data – Statistics – Tax – EIU – The Economist – Foreign Investment – Deloitte Touche Tohmatsu] {{dead link|date=2013 оны 2 сар}}&lt;/ref&gt;
|2.5% (Саудын үндэсний өмчит бизнесүүд), 2.5-15% (Саудын эзэмшилд 2.5%, бусад бүх өмчлөлд 15% Закатын хэмжээгээр татвар ногдуулна)
| colspan=&quot;2&quot; | 0%
|
|
|
|15% (стандарт хэмжээ)
5% (үл хөдлөх хөрөнгийн гүйлгээний хэмжээ)
| [[Саудын Арабын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сенегал}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 25%
| 0%
| 50%
| 
|
|
|20%
| [[Сенегалын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Серби}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.poreskauprava.gov.rs/pdf/PorezNaDobitPravnihLica.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319072601/http://www.poreskauprava.gov.rs/pdf/PorezNaDobitPravnihLica.pdf |archive-date=2013-03-19 }}&lt;/ref&gt;
| 15%&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130319072601/http://www.poreskauprava.gov.rs/pdf/PorezNaDobitPravnihLica.pdf Аж ахуйн нэгжийн татварын хууль (Сербиэр)] + гаргаж авахад 10%&lt;/ref&gt;
| 10%
| 25% {{small|(улсын эрүүл мэнд, тэтгэвэр, ажилгүйдлийн сангийн нэмэлт шимтгэл)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://10.100.73.13/o-nama/pregled-propisa/zakoni/172/zakon-o-porezu-na-dohodak-gradjana.html|title=Закон о порезу на доходак грађана|website=Пореска управа}}{{Dead link|date=2023 оны 10 сар|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|15%
|
|
|20% {{small|(стаднарт хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.paragraf.rs/propisi/zakon-o-porezu-na-dodatu-vrednost.html |title=Zakon O Porezu Na Dodatu Vrednost (Zakon O Pdv) |publisher=Paragraf.rs |date= |accessdate=2025-04-09 |archive-date=2021-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130152105/https://www.paragraf.rs/propisi/zakon-o-porezu-na-dodatu-vrednost.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.parlament.gov.rs/upload/archive/files/lat/pdf/predlozi_zakona/4562-13Lat.pdf |title=Archived copy |access-date=2025-04-09 |archive-date=2021-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210702155631/http://www.parlament.gov.rs/upload/archive/files/lat/pdf/predlozi_zakona/4562-13Lat.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;10% or 0% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Сербийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сейшелийн арлууд}}
| 33%&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 15%
| 
|
|
|15%
| [[Сейшелийн арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сьерра Леон}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Сьерра Леоны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сингапур}}
| 17%&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iras.gov.sg/irasHome/page04.aspx?id=410 |title=Tax rates &amp; tax exemption schemes |publisher=Inland Revenue Authority of Singapore |access-date=2025-04-09 |archive-date=2015-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150624150141/http://www.iras.gov.sg/irashome/page04.aspx?id=410 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 0%
| 22% {{small|(татвар дээр +20% татвар)}}
| 
|
|
|9%
| [[Сингапурын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Синт Маартен}}
| 34.5%
| 12.50%
| 47.50%
|
|
|
|5%
| [[Синт Маартены татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Словак}}
| 21%{{small| (100,000€ дээш орлого дээр)}}&lt;br /&gt;15%{{small|(100,000€ доош орлого дээр)}}
| 21%
| 25%&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kpmg.com/Global/en/IssuesAndInsights/ArticlesPublications/taxnewsflash/Pages/slovakia-proposed-increases-corporate-individual-income-tax-rates.aspx |title=Словак – Аж ахуйн нэгж, хувь хүмүүсийн орлогын татварын хэмжээг нэмэгдүүлэх санал |access-date=2025-04-09 |archive-date=2013-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628023357/http://www.kpmg.com/Global/en/IssuesAndInsights/ArticlesPublications/taxnewsflash/Pages/slovakia-proposed-increases-corporate-individual-income-tax-rates.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|25%
|
|
|20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}{{Citation needed|date=2012 оны 2 сар}}&lt;br /&gt;10% {{small|(ном, эм)}}&lt;br /&gt;
| [[Словакийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Словени}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 19%
| 16%
| 50%
|27.5%
|
|
| 22% {{small|(стандарт хэмжээ)}} or 9.5% {{small|(хоол хүнс, барилга, засвар, тээвэр, тасалбар, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл)}} or 5% {{small|(ном, сонин)}}
| [[Словенийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Соломоны арлууд}}
| 30%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
|{{N/A}}
| [[Соломоны арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сомали}}
| 30%&lt;ref&gt;https://sominvest.gov.so/procedures/tax-regime/&lt;/ref&gt;
| 0%
| 18%
| 
|
|
|0%
| [[Сомалийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Өмнөд Африк}}
| 28%&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sars.co.za/Tools/Documents/DocumentDownload.asp?FileID=66401 |title=South Africa budget |access-date=2025-04-09 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010940/http://www.sars.gov.za/Pages/default.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 0% {{small|(босго доогуур)}}
| 45%
|18%
|
|
| 15%&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.fin24.com/Budget/south-africans-to-pay-higher-vat-for-first-time-in-two-decades-20180221|title=Өмнөд Африкчууд сүүлийн 20 жилд анх удаа илүү өндөр НӨАТ төлнө|work=Fin24|access-date=2025-04-09|archive-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221141335/https://www.fin24.com/Budget/south-africans-to-pay-higher-vat-for-first-time-in-two-decades-20180221|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Өмнөд Африкийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Өмнөд Солонгос}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 24.2%&lt;ref name=&quot;kpmg.com&quot;/&gt;
| 6% + 1.8%&lt;ref name=taxrateenfmnt&gt;{{Cite web |url=http://taxinfo.nts.go.kr/docs/customer/law/statuteTax_jomun_detail.jsp?log_law_kind=%EC%A1%B0%EC%84%B8%EB%B2%95%EB%A0%B9&amp;log_law_id=001585&amp;log_law_nm=%EA%B5%AD%EC%84%B8%EC%A7%95%EC%88%98%EB%B2%95&amp;gubun=1&amp;jomun_law_id=001585&amp;law_nm=%EA%B5%AD%EC%84%B8%EC%A7%95%EC%88%98%EB%B2%95&amp;plaw_id=001585&amp;public_ilja=20141119&amp;public_no=12844&amp;leg_revi_gubun=null&amp;law_type_gubun=1 |title=&quot;Tax law enforcement system korea (nts.go.kr)&quot; section 3 |access-date=2025-04-09 |archive-date=2022-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222162647/https://www.hometax.go.kr/websquare/websquare.html?w2xPath=/ui/pp/index.xml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 42%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2017/12/04/0200000000AKR20171204161900002.HTML|title=여야, 소득세법 개정안은 '그대로'…최고세율 42％로 상향|last=이세원|date=2017-12-04|access-date=2025-04-09|archive-date=2017-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204123305/http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2017/12/04/0200000000AKR20171204161900002.HTML|url-status=live}}&lt;/ref&gt; + 11.4%&lt;ref name=taxrateenfmnt/&gt;
| 
|
|
|10%
| [[Өмнөд Солонгосын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Өмнөд Судан}}
| 30%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Өмнөд Суданы татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Испани}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 25% &lt;small&gt;(эх газарт)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;4% &lt;small&gt;({{flagcountry|Канарын арлууд}}ад)&lt;/small&gt;
| 0% (жилийн эхний 5,550€ татвараас чөлөөлөгдөнө)
| 52.3
47% {{small|(Улсын татвар)}}
3.75% {{small|(Валенсиа дахь нутгийн татвар)}}
6.45% {{small|(Нийгмийн хамгаалал, ажилчдын шимтгэл)}}
|26% (оршин суугчид) &lt;br&gt; 19% (оршин суугч бус)
|
|
|21% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% or 4% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Испанийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Шри Ланка}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 30% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;15% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;ref name=&quot;kpmg.com&quot;/&gt;
| 0%
| 36% {{small|(жилийн орлого 3 сая [[Шри Ланка рупи|рупигээс]] их бол)}}
| 
|
|
|12% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;8% эсвэл 0% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}&lt;br /&gt;
| [[Шри Ланкын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Судан}}
|5% (тусгай чөлөөлөгдсөн компаниуд), 15% бусад ихэнх компаниуд&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://orbitax.com/taxhub/corporatetaxrates/SD/Sudan | title=Sudan — Orbitax Corporate Tax Rates }}&lt;/ref&gt;
|
| 
|
|
|
|
| [[Суданы татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Суринам}}
| 36%&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=EYGM Limited|date=April 2018|title=2018 Worldwide Corporate Tax Guide|url=https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|journal=EY Worldwide Corporate Tax Guide|page=1527|access-date=2025-04-09|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621070149/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 8% {{small|(жилийн эхний SRD2,646 хасагдах боломжтой)}}
| 38%&lt;ref name=&quot;www.gov.sr&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gov.sr/themas/belastingen/loonbelasting/ |title=loonbelasting |access-date=2025-04-09 |archive-date=2019-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010040756/http://www.gov.sr/themas/belastingen/loonbelasting/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Суринамын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Свальбард}}
| 16%&lt;ref&gt;{{cite web |title=Norway has no tax agreements with any country in the world, nor does it exchange financial account information... well partly true |url=https://www.linkedin.com/pulse/norway-has-tax-agreements-any-country-world-nor-does-exchange-morris |website=www.linkedin.com |publisher=Linkedin |access-date=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Свальбардад компани бүртгүүлэх |url=https://ybcase.com/en/jurisdictions/spicbergen |website=ybcase.com |publisher=YB Case |access-date=2025-04-09 }}{{Dead link|date=Есдүгээр сар 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 8%&lt;ref name=&quot;Svalbard&quot;&gt;{{cite web |title=Свальбард дахь татварын хувь хэмжээ |url=https://www.skatteetaten.no/en/rates/tax-rates-on-svalbard/ |website=www.skatteetaten.no |publisher=Норвегийн татварын алба |access-date=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;
| 22%&lt;ref name=&quot;Svalbard&quot;/&gt;
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iceland - Svalbard — Orbitax Withholding Tax Rates |url=https://orbitax.com/taxhub/withholdingtaxrates/IS/SJ/Iceland/Svalbard |website=orbitax.com |publisher=Orbitax |access-date=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;
|
|0%
|0%&lt;ref&gt;{{cite web |title=Spitsbergen: a tax oasis? |url=https://www.spitsbergen-svalbard.com/2011/02/15/spitsbergen-a-tax-oasis.html |website=www.spitsbergen-svalbard.com |date=2011-02-15 |publisher=Rolf Stange |access-date=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;
| [[Норвегийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Швед}}
| 20.6%&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ekonomifakta.se/Fakta/Skatter/Skatt-pa-foretagande-och-kapital/Bolagsskatt/ |title=Bolagsskatt - Internationellt |publisher=ekonomifakta.se |date=2019-04-12 |access-date=2025-04-09 |archive-date=2019-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321093903/https://www.ekonomifakta.se/Fakta/Skatter/Skatt-pa-foretagande-och-kapital/Bolagsskatt/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 32% {{small|(жилийн эхний 1,930$ хасагдах боломжтой)}}
| 45.6% {{small|(32% хотын дундаж орлогын татвар + 20% улсын орлогын татвар)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.scb.se/hitta-statistik/statistik-efter-amne/offentlig-ekonomi/finanser-for-den-kommunala-sektorn/kommunalskatterna/pong/statistiknyhet/Kommunalskatter/ |title=Totala kommunala skattesatsen ökar marginellt 2017 |publisher=scb.se |date=2016-12-15 |access-date=2025-04-09 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040558/http://www.scb.se/hitta-statistik/statistik-efter-amne/offentlig-ekonomi/finanser-for-den-kommunala-sektorn/kommunalskatterna/pong/statistiknyhet/Kommunalskatter/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.skatteverket.se/privat/etjansterochblanketter/svarpavanligafragor/inkomstavtjanst/privattjansteinkomsterfaq/narskamanbetalastatliginkomstskattochhurhogarden.5.10010ec103545f243e8000166.html |title=När ska man betala statlig inkomstskatt och hur hög är den? |publisher=skatteverket.se |date=2020-01-01 |access-date=2025-04-09 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122220148/https://www.skatteverket.se/privat/etjansterochblanketter/svarpavanligafragor/inkomstavtjanst/privattjansteinkomsterfaq/narskamanbetalastatliginkomstskattochhurhogarden.5.10010ec103545f243e8000166.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|30%
|
|0%
|25% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;12% эсвэл 6% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skatteverket.se/skatter/mervardesskattmoms/2512eller6moms.4.7459477810df5bccdd480005156.html |title=VAT rates Sweden – Skatteverket |publisher=Skatteverket.se |date=2010-01-23 |access-date=2025-04-09 |archive-date=2012-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711200028/http://www.skatteverket.se/skatter/mervardesskattmoms/2512eller6moms.4.7459477810df5bccdd480005156.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[Шведийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Швейцар}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 17.92%&lt;ref name=&quot;kpmg.com&quot;/&gt;
| 0%
| 50.14% &lt;br /&gt; &lt;small&gt;10.6% {{small|(албан нийгмийн даатгалын шимтгэл)}}&lt;ref name=&quot;www.ahv-iv.ch&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ahv-iv.ch/p/1.2021.d |title=AHV/IV |access-date=2025-04-09 |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908221712/http://www.ahv-iv.ch/p/1.2021.d |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; 11.5% {{small|(холбооны)}}&lt;ref name=&quot;www.estv.admin.ch&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.estv.admin.ch/estv/de/home/direkte-bundessteuer/direkte-bundessteuer/fachinformationen/tarife.html |title=Tarife Direkte Bundessteuer |access-date=2025-04-09 |archive-date=2021-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005045143/https://www.estv.admin.ch/estv/de/home/direkte-bundessteuer/direkte-bundessteuer/fachinformationen/tarife.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; 28.025% {{small|(контоны, Женев)}}&lt;ref name=&quot;www.estv.admin.chb&quot;&gt;{{cite web |url=https://swisstaxcalculator.estv.admin.ch/ |title=Federal Tax Administration |access-date=2025-04-09 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020204721/https://swisstaxcalculator.estv.admin.ch/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; 9.69% {{small|(коммуны, Авюлли и Шанси)}}&lt;ref name=&quot;www.estv.admin.chb&quot; /&gt; &lt;br /&gt; 3.04%&lt;/small&gt; {{small|(сүмийн татвар, Женев дэх Ромын католик, протестант)}}&lt;ref name=&quot;www.estv.admin.chb&quot;/&gt;
| 
|
|
|8.1% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;3.8% эсвэл 2.5% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Швейцарын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Сири}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 22%
| 5%
| 15%
|
|
|
|{{N/A}}
| [[Сирийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Тайвань}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 20%&lt;ref&gt;{{cite news |last=Певзнер |first=Алекс |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704596504575271902153036926 |title=Тайвань аж ахуйн нэгжийн орлогын татварыг 17% хүртэл буурууллаа |publisher=Online.wsj.com |date=2010-05-28 |access-date=2025-04-09 |archive-date=2015-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015182646/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704596504575271902153036926 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| 5%
| 40%
| 
|
|
|5%&lt;ref&gt;{{cite web|title=營業稅試算|url=http://service.etax.nat.gov.tw/etwmain/front/ETW158W3|website=財政部稅務入口網|access-date=2025-04-09|language=zh|archive-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821045641/http://service.etax.nat.gov.tw/etwmain/front/ETW158W3|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Тайванийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Тажикистан}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/kz/Documents/tajikistan/Tax%20and%20Investment%20Guide_TJ_2016.pdf|title=Tax and Investment Guide_TJ_2016|publisher=deloitte.tj|access-date=2025-04-09|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528155001/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/kz/Documents/tajikistan/Tax%20and%20Investment%20Guide_TJ_2016.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 13%&lt;br /&gt;25% {{small|(оршин суугч бус)}}
| 5%
| 13%&lt;br /&gt;25% {{small|(оршин суугч бус)}}
| 
|
|
|18%
| [[Тажикистаны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Танзани}}
| 30%
| 15%
| 30%
|
|
|
| 14%
| [[Танзанийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Тайланд}}
| 20%
| 0%
| 35%
| 
|
|
|7%
| [[Тайландын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Того}}
| 27%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Тогогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Токелау}}
| 0%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Токелаугийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Тонга}}
| 25%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Тонгагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Тринидад ба Тобаго}}
| 30%
| 0%
| 25% {{small|(annual chargeable income less than $1 million)}}&lt;br/&gt; 30% {{small|(annual chargeable income over $1 million)}} &lt;ref&gt;https://taxsummaries.pwc.com/trinidad-and-tobago/individual/taxes-on-personal-income&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|12.5%
| [[Тринидад ба Тобагогийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Тунис}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 30%
| 0%
| 35%
| 
|
|
|18% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;12% эсвэл 6% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Тунисын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Турк}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;/&gt;
| 25%
| 15%
| 40%
| 
|
|
|20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;10% {{small|(хувцас)}}&lt;br /&gt;1% {{small|(зарим хүнсний бүтээгдэхүүн)}}&lt;ref name=&quot;VAT Live&quot;/&gt;
| [[Туркийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Туркменистан}}
| 8%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
| {{N/A}}
| [[Туркменистаны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Төркс ба Кайкосын арлууд}}
| 0%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Төркс ба Кайкосын арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Тувалу}}
| 30%
| {{N/A}}
| {{N/A}}
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Тувалугийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Уганда}}
| 30%&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=EYGM Limited|date=2018|title=2018 Worldwide Corporate Tax Guide|url=https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|journal=EY Worldwide Corporate Tax Guide|page=1629|access-date=2025-04-10|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621070149/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{N/A}}
| {{N/A}}
|
|
|
| 18%&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=EYGM Limited|date=2018|title=2018 Worldwide Corporate Tax Guide|url=https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|journal=EY Worldwide Corporate Tax Guide|page=1633|access-date=2025-04-10|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621070149/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide/$FILE/EY-2018-worldwide-corporate-tax-guide.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[Угандын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Украин}}
| 18%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.contactukraine.com/taxation/corporate-tax|title=Украин дахь аж ахуй нэгжийн татвар|date=2019-12-21|access-date=2025-04-10|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806003845/https://www.contactukraine.com/taxation/corporate-tax|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.contactukraine.com/taxation/corporate-tax|title=Украин дахь аж ахуй нэгжийн татвар|date=2019-12-21|access-date=2025-04-10|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806003845/https://www.contactukraine.com/taxation/corporate-tax|url-status=live}}{{cite web|url=https://www.contactukraine.com/taxation/individual-tax-in-ukraine|title=Украин дахь хувь хүний ​​орлогын татвар|date=2019-12-21|access-date=2025-04-10|archive-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602231152/http://www.contactukraine.com/taxation/individual-tax-in-ukraine|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 18% {{small|(нийтлэг хэмжээ)}}&lt;br /&gt;20% {{small|(зарим үйл ажиллагаа)}}&lt;br /&gt;22% {{small|(нийгмийн хамгаалал)}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.contactukraine.com/taxation/individual-tax-in-ukraine|title=Украин дахь хувь хүний ​​орлогын татвар|date=2019-12-21|access-date=2025-04-10|archive-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602231152/http://www.contactukraine.com/taxation/individual-tax-in-ukraine|url-status=live}}{{cite web|url=https://www.contactukraine.com/taxation/corporate-tax|title=Украин дахь аж ахуй нэгжийн татвар|date=2019-12-21|access-date=2025-04-10|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806003845/https://www.contactukraine.com/taxation/corporate-tax|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|2% {{small|(дайны үеийн буцалтгүй эргэлтийн татвар)}}
| [[Украины татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Арабын Нэгдсэн Эмират Улс}}
| 0% &lt;small&gt;(чөлөөт бүсийн компаниуд,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gulfnews.com/business/markets/uae-corporate-tax-free-zone-based-businesses-with-mainland-operations-to-come-under-tax-regime-1.1643631900654 |title=UAE corporate tax: Free zone based businesses with mainland operations to come under tax regime &amp;#124; Markets |publisher=Gulf News |date=2022-01-31 |access-date=2025-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131125413/https://gulfnews.com/business/markets/uae-corporate-tax-free-zone-based-businesses-with-mainland-operations-to-come-under-tax-regime-1.1643631900654 |archive-date=2022-01-31 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; түүнчлэн жилд 375,000 AED-ээс бага ашиг орлоготой эх газрын компаниуд,&lt;ref name=&quot;UAE to introduce 9% corporate tax on business profits from June 1, 2023 | Markets – Gulf News&quot;&gt;{{cite web |url=https://gulfnews.com/business/markets/uae-to-introduce-9-corporate-tax-on-business-profits-from-june-1-2023-1.1643627271956 |title=UAE to introduce 9% corporate tax on business profits from June 1, 2023 &amp;#124; Markets |publisher=Gulf News |date=2022-01-31 |access-date=2025-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131235109/https://gulfnews.com/business/markets/uae-to-introduce-9-corporate-tax-on-business-profits-from-june-1-2023-1.1643627271956 |archive-date=2022-01-31 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; татварын тайланг бөглөх шаардлагатай байж магадгүй)&lt;/small&gt;

9%&lt;small&gt; (жилд 375,000 AED-ээс дээш цэвэр ашиг олдог эх газрын компаниудын хувьд бусад улс оронд төлсөн татварыг АНЭУ-ын татварт тооцдог, татварын тайлан шаардлагатай)&lt;ref name=&quot;UAE to introduce 9% corporate tax on business profits from June 1, 2023 | Markets – Gulf News&quot; /&gt;&lt;/small&gt;

| colspan=&quot;2&quot; | 0%&lt;ref name=&quot;mofpi1&quot;&gt;{{cite web |title=АНЭУ-ын Сангийн яам |url=https://mof.gov.ae/ }}&lt;/ref&gt;
| 0%&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://taxsummaries.pwc.com/united-arab-emirates/individual/other-taxes | title=Арабын Нэгдсэн Эмират улс - Хувь хүн - Бусад татвар }}&lt;/ref&gt;
|
|
|5%&lt;ref name=&quot;mofpi1&quot;/&gt;
| [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Нэгдсэн Хаант Улс}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hmrc.gov.uk/budget2008/pn02.pdf |title=HM Revenue &amp; Customs Budget 2008 Press Notice PN02 |publisher=Hmrc.gov.uk |date=2011-06-28 |access-date=2025-04-10 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010922/http://aka.hmrc.gov.uk/budget2008/pn02.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 19-25%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Corporation Tax rates and reliefs |url=https://www.gov.uk/government/publications/rates-and-allowances-corporation-tax/rates-and-allowances-corporation-tax |access-date=2025-04-10 |website=GOV.UK |language=en}}&lt;/ref&gt;
| 0% 12,570£ хүртэл&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite web|title=Орлогын татварын хувь хэмжээ, хувь хүний ​​тэтгэмж|url=https://www.gov.uk/income-tax-rates|access-date=2025-04-10|website=Орлогын татварын хувь хэмжээ, хувь хүний ​​тэтгэмж|publisher=GOV.UK|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223182010/https://www.gov.uk/income-tax-rates|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 62% {{small|(Энэ нь 100-125 мянган фунт стерлин дээр 40% орлогын татвар, хувийн тэтгэмжийг үе шаттайгаар хассантай холбоотой үр дүнтэй 20%, ажилчдын 2% үндэсний даатгалаас бүрдэнэ). Дараа нь ахиу хэмжээ 125 мянган фунт стерлингээс дээш орлоготой бол 47% болж буурна (орлогын 45% татвар нэмэх 2% ажилтны үндэсний даатгал)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.uk/income-tax-rates/income-over-100000 |title=Income Tax rates and Personal Allowances – Income over £100,000 |website=GOV.UK |access-date=2025-04-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/58870012 |title=Why some parents effectively pay a 71% tax rate |work=BBC News |date=2024-03-06 |access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;
|24%&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Capital Gains Tax: what you pay it on, rates and allowances |url=https://www.gov.uk/capital-gains-tax/rates |access-date=2025-04-10 |website=GOV.UK |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|
|40%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gov.uk/inheritance-tax|title=Gov.uk - Inheritance Tax|publisher=Gov.uk|access-date=2025-04-11}}&lt;/ref&gt;
|20% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;5% {{small|(гэрийн эрчим хүч, засварын ажил)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(амьдралын хэрэгцээ: хүнсний бүтээгдэхүүн, ус, жороор олгох эм, эмнэлгийн хэрэгсэл, хэрэгсэл; нийтийн тээвэр; хүүхдийн хувцас; ном, тогтмол хэвлэл)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/moneytaxandbenefits/taxes/beginnersguidetotax/dg_4015895 |title=Directgov – Value Added Tax |publisher=Direct.gov.uk |date=2013-01-09 |access-date=2025-04-10 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010950/http://www.direct.gov.uk/en/moneytaxandbenefits/taxes/beginnersguidetotax/dg_4015895%20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[Нэгдсэн Хаант Улсын татварын тогтолцоо]]
[[Үндэсний Даатгал]]
|-
| {{flagcountry|Америкийн Нэгдсэн Улс}}
| 21% {{small|(холбооны)}}, бусад улс оронд төлсөн татварын хөнгөлөлттэй 21% хүртэл
| 10% {{small|(холбооны)}} +&lt;br /&gt;0–3.07% {{small|(мужийн)}} +&lt;br /&gt;0–3.8398% {{small|(орон нутгийн)}} {{small|(дан татвар төлөгчдөд зориулсан 12550 ам.долларын холбооны стандарт хасалт)}}
| 50.3% - 37%:
[[Калифорни]]д 50.3% (37% {{small|(холбооны)}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bankrate.com/finance/taxes/tax-brackets.aspx|title=2017-2018 Tax Brackets {{!}} Bankrate.com|last=Bankrate.com|work=Bankrate|access-date=2025-04-10|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717000000/https://www.bankrate.com/finance/taxes/tax-brackets.aspx|url-status=live}} [https://taxfoundation.org/location/california/#:~:text=How%20does%20California's%20tax%20code,4.75%20percent%2C%20and%20an%20average Alt URL]&lt;/ref&gt; + 13.3% {{small|(мужийн)}}),
[[Техас]]т 37% (37% + 0%)
|20%
| 0%  (жишээ нь Алеутын зүүн тойрог, Аляска) - 3.6361% (Меномин тойрог, Висконсин) &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://taxfoundation.org/data/all/state/property-taxes-by-state-county/ |title=Property Taxes by State and County, 2025 |publisher=Tax Foundation |date=2025-03-04 |access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;
|[[АНУ-ын үл хөдлөх хөрөнгийн татвар|18%-40%]] холбооны үл хөдлөх хөрөнгийн болон мужийн өв залгамжлалын татварыг нөхөх&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.irs.gov/businesses/small-businesses-self-employed/estate-tax|title=IRS information about federal estate taxes|access-date=2025-04-10}}&lt;/ref&gt;
| 11.5% {{small|(мужийн болон орон нутгийн борлуулалтын татварын хамгийн өндөр давамгайлсан хувь хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(хамгийн бага давамгайлсан хэмжээ)}}
| [[Америкийн Нэгдсэн Улсын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Уругвай}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 25%
| 0%
| 36%&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.elobservador.com.uy/nota/irpf-sepa-cuales-son-las-nuevas-franjas-a-partir-de-enero-2024-2024117125210|title=IRPF: sepa cuáles son las nuevas franjas a partir de enero de 2024|date=2024-01-17|website=El Observador|access-date=2024-06-19}}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|22% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;11% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(хэмжээ)}}
| [[Уругвайн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Узбекистан}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 12% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;20% {{small|(банк болон үүрэн холбооны операторууд)}}
| colspan=&quot;2&quot; | 12%
| 
|
|
|15% {{small|(хамгийн өндөр хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(хамгийн бага хэмжээ)}}
| [[Узбекистаны татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Вануату}}
| 0%
| 0%
| 0%
| 
|
|
|0%
| [[Вануатугийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Венесуэл}}&lt;ref name=&quot;fita&quot;/&gt;
| 34%
| 0%
| 34%
| 
|
|
|16% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;8% {{small|(багасгасан хэмжээ)}}
| [[Венесуэлийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Вьетнам}}&lt;ref name=&quot;kpmg&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kpmg.dk/getMedia.asp?mb_GUID=F7298515-D33B-41BA-B630-7ED12A1B4EDE.pdf |title=Revision, skat og rådgivning &amp;#124; KPMG &amp;#124; DK |publisher=Kpmg.dk |access-date=2025-04-10 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011033/https://home.kpmg.com/dk/da/home.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 20%
| 5%
| 35%&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dpi.hochiminhcity.gov.vn/invest/html/Law-04-2007-QH12.html |title=Department of Planning &amp; Investment _ DPI |publisher=Dpi.hochiminhcity.gov.vn |access-date=2025-04-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100828200917/http://dpi.hochiminhcity.gov.vn/invest/html/Law-04-2007-QH12.html |archive-date=2010-08-28 }}&lt;/ref&gt;
| 
|
|
|10%
| [[Вьетнамын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Британийн Виржинийн арлууд}}
| 0%&lt;ref name=bvideloitte&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_British%20Virgin%20Islands.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002105855/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_British%20Virgin%20Islands.pdf|url-status=dead|title=&quot;Taxation and Investment Guides: BVI Highlights 2013&quot; Deloitte &amp; Touche|archivedate=2013-10-02}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | 0%
| 
|
|
|{{N/A}}
| [[Британийн Виржинийн арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Америкийн Виржинийн арлууд}}
| 21–38.50%&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://corporate.findlaw.com/finance/u-s-virgin-islands-an-offshore-tax-planning-jurisdiction.html | title=U.S. Virgin Islands: An Offshore Tax Planning Jurisdiction }}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
| 
|
|
|
| [[Америкийн Виржинийн арлуудын татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Уоллис ба Футуна|local}}
| 0%
| 0%
| 0%
| 
|
|
|0%
| [[Уоллис ба Футунагийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Йемен}}
| 20%&lt;ref name=yemendeloitte&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Yemen.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002105500/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Tax/Taxation%20and%20Investment%20Guides/2013/dttl_tax_highlight_2013_Yemen.pdf|url-status=dead|title=&quot;Taxation and Investment Guides: Yemen Highlights 2013&quot; Deloitte &amp; Touche|archivedate=2013-10-02}}&lt;/ref&gt;
| 10%
| 15%
| 
|
|
|2%
| [[Йемений татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Замби}}
| 30%&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-04-17 |title=Zambian National Budget Highlights 2022 |url=https://www2.deloitte.com/za/en/pages/tax/articles/zambia-national-budget-highlights-2022.html |access-date=2025-04-10 |website=deloitte.com/za/en/}}&lt;/ref&gt;
| 10%
| 30%
| 
|
|
|16%
| [[Замбийн татварын тогтолцоо]]
|-
| {{flagcountry|Зимбабве}}
| 25%
| 0%
| 45%
| 
|
|
|15% {{small|(стандарт хэмжээ)}}&lt;br /&gt;0% {{small|(сонгогдсон бараан дээр)}}
| [[Зимбабвегийн татварын тогтолцоо]]
|}

==Эшлэл==
{{reflist|30em}}

==Гадаад холбоос==
* [http://www.taxfoundation.org/taxdata/show/22661.html АНУ-ын Бизнесинй татварын индексийн жагсаалт 2003–2008],
* [http://www.taxfoundation.org/news/show/22469.html OECD цалингийн татвар] (дээд түвшний иргэний орлогын татварын түвшин)
*[https://web.archive.org/web/20130626181549/http://www.vatlive.com/vat-rates/european-vat-rates/eu-vat-rates/ Европын НӨАТ]
* [http://www.ibfd.org/ IBFD, Хил хоорондын татварын лавлах]
* [http://www.doingbusiness.org/ExploreTopics/PayingTaxes/ Төлбөрийн татварууд, Дэлхийн Банк]

[[Ангилал:Улсуудын жагсаалт]]
[[Ангилал:Эдийн засгийн жагсаалт]]</text>
      <sha1>fmf1d7n70m3coizptvc9xmqdlpe137k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэлхийн улсуудын цахилгааны үйлдвэрлэл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41254</id>
    <revision>
      <id>870316</id>
      <parentid>818088</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39607" sha1="d2urvp8lohvcb9d3jbxuwbt920fird2" xml:space="preserve">[[File:World electric generation treemap source country 2023.png |thumb|upright=1.2| 2023 онд эх үүсвэр, улсаар цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлт&lt;ref name=&quot;ember&quot;/&gt;]]

[[File:Annual world electricity net generation.svg|thumb|upright=1.2|Жилийн дэлхийн цахилгаан эрчим хүчний цэвэр үйлдвэрлэл&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International - U.S. Energy Information Administration (EIA) |url=https://www.eia.gov/international/data/world/electricity/electricity-generation |archive-url=http://web.archive.org/web/20250124185054/https://www.eia.gov/international/data/world/electricity/electricity-generation |archive-date=2025-01-24 |access-date=2025-04-11 |website=www.eia.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Энэ нь '''жилийн цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлээр улс орнуудын жагсаалт''' юм. Хятад бол дэлхийн хамгийн том цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэдэг орон бөгөөд дараа нь АНУ, Энэтхэг орно.

Өгөгдөл нь 2023 оных бөгөөд өөрөөр заагаагүй бол Ember-ээс авсан болно.

Байршил бүрийн холбоос боломжтой бол [[цахилгаан эрчим хүчний зах зээл]]ийн холбогдох хуудас руу очно.

== Нийт үйлдвэрлэл (ТВт цаг) ==
{{clear}}

{{sticky header}}{{table alignment}}{{static row numbers}}
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header-multi static-row-numbers sort-under col1left&quot; {{right}}
! rowspan=2 style=width:14em | Байршил
! rowspan=2 | Нийт{{br}}(ТВт цаг)
! colspan=9 | Үйлдвэрлэл (тераватт-цаг)
! rowspan=2 | Жил
|-
! Нүүрс !! Хий !! Ус !! Цөм !! Салхи !! Нар !! {{abbr|Тос*|Газрын тос болон бусад чулуужсан түлш}} !! {{abbr|Био.|Биомасс}} !! {{abbr|Ггд.|Газрын гүний дулааны болон бусад сэргээгдэх эрчим хүч}}
|- class=static-row-numbers-norank
| {{noflag|'''Дэлхий'''}} || 29,665 || 10,445 || 6,685 || 4,240 || 2,699 || 2,310 || 1,644 || 865 || 689 || 88 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Хятад}} || 9,456 || 5,754 || 298 || 1,226 || 435 || 886 || 584 || 76 || 198 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Америкийн Нэгдсэн Улс}} || 4,254 || 675 || 1,806 || 239 || 775 || 421 || 239 || 33 || 47 || 18 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Энэтхэг}} || 1,958 || 1,471 || 53 || 149 || 48 || 82 || 113 || 4 || 37 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Орос}} || 1,178 || 211 || 528 || 201 || 217 || 5 || 3 || 12 || 0.8 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Япон}} || 1,013 || 329 || 347 || 74 || 77 || 10 || 97 || 36 || 42 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бразил}} || 710 || 14 || 38 || 429 || 15 || 96 || 51 || 12 || 56 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Канад}} || 633 || 25 || 93 || 364 || 89 || 39 || 8 || 5 || 10 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Өмнөд Солонгос}} || 618 || 205 || 169 || 4 || 180 || 3 || 29 || 8 || 19 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Франц}} || 518 || 2 || 30 || 57 || 338 || 49 || 22 || 11 || 10 || 0.6 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Герман}} || 497 || 125 || 78 || 20 || 7 || 137 || 61 || 22 || 46 || 0.2 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Саудын Араб}} || 423 || 0 || 265 || 0 || 0 || 1 || 4 || 152 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Иран}} || 383 || 0.9 || 324 || 23 || 7 || 1 || 0.8 || 27 || 0.03 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мексик}} || 355 || 28 || 205 || 20 || 12 || 22 || 27 || 33 || 7 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Индонез}} || 351 || 217 || 62 || 25 || 0 || 0.5 || 0.7 || 7 || 22 || 17 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Турк}} || 320 || 118 || 66 || 64 || 0 || 34 || 18 || 0.9 || 8 || 10 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Нэгдсэн Хаант Улс}} || 286 || 3 || 98 || 5 || 41 || 82 || 14 || 8 || 34 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Тайвань}} || 282 || 122 || 114 || 4 || 18 || 6 || 13 || 4 || 2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Испани}} || 279 || 4 || 64 || 25 || 57 || 64 || 49 || 10 || 6 || 0.01 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Вьетнам}} || 276 || 130 || 26 || 81 || 0 || 11 || 26 || 2 || 0.8 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Австрали}} || 273 || 126 || 47 || 15 || 0 || 32 || 45 || 6 || 3 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Итали}} || 261 || 13 || 119 || 41 || 0 || 24 || 31 || 13 || 16 || 6 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Өмнөд Африк}} || 234 || 191 || 0 || 2 || 9 || 12 || 16 || 5 || 0.4 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Египет}} || 220 || 0 || 179 || 14 || 0 || 6 || 5 || 17 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Тайланд}} || 190 || 30 || 129 || 7 || 0 || 4 || 5 || 0.9 || 14 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Малайз}} || 188 || 81 || 69 || 32 || 0 || 0 || 3 || 1 || 1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Пакистан}} || 171 || 27 || 47 || 34 || 24 || 6 || 1 || 29 || 2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Швед}} || 166 || 0 || 0.2 || 66 || 48 || 34 || 3 || 2 || 12 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Арабын Нэгдсэн Эмират Улс}} || 165 || 0 || 119 || 0 || 32 || 0.05 || 14 || 0 || 0.03 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Польш}} || 164 || 99 || 16 || 2 || 0 || 23 || 11 || 4 || 8 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Норвеги}} || 153 || 0.04 || 1 || 136 || 0 || 15 || 0 || 0.8 || 0.2 || 0.02 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Ирак}} || 150 || 0 || 87 || 1 || 0 || 0 || 0.4 || 61 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Аргентин}} || 146 || 2 || 76 || 30 || 9 || 14 || 3 || 10 || 2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Нидерланд}} || 120 || 9 || 46 || 0.07 || 4 || 29 || 20 || 4 || 8 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Казахстан}} || 113 || 64 || 32 || 9 || 0 || 4 || 2 || 2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Украин}} || 113 || 24 || 7 || 11 || 62 || 2 || 5 || 0.5 || 0.8 || 0 || 2022
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Филиппин}} || 112 || 66 || 18 || 10 || 0 || 1 || 2 || 3 || 1 || 10 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бангладеш}} || 106 || 11 || 72 || 0.7 || 0 || 0 || 1 || 22 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Алжир}} || 96 || 0 || 95 || 0.02 || 0 || 0.02 || 0.9 || 0.4 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Колумби}} || 90 || 11 || 16 || 56 || 0 || 0.06 || 1 || 3 || 2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Чили}} || 88 || 14 || 15 || 26 || 0 || 10 || 17 || 1 || 4 || 0.4 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Кувейт}} || 86 || 0 || 44 || 0 || 0 || 2 || 0.2 || 40 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Венесуэл}} || 83 || 0 || 12 || 65 || 0 || 0.02 || 0.01 || 6 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бельги}} || 82 || 0 || 18 || 0.4 || 33 || 15 || 8 || 3 || 4 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Финланд}} || 81 || 2 || 0.7 || 15 || 34 || 14 || 0.7 || 3 || 11 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Узбекистан}} || 76 || 6 || 62 || 7 || 0 || 0 || 0.4 || 2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Чех}} || 76 || 30 || 4 || 2 || 30 || 0.7 || 3 || 0.6 || 5 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Израил}} || 74 || 13 || 53 || 0 || 0 || 0.7 || 7 || 0.3 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Австри}} || 70 || 0 || 8 || 41 || 0 || 8 || 6 || 3 || 5 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Швейцар}} || 68 || 0 || 0 || 39 || 24 || 0.2 || 4 || 1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Перу}} || 60 || 0.2 || 26 || 30 || 0 || 2 || 0.8 || 0.6 || 0.6 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сингапур}} || 57 || 0.6 || 53 || 0 || 0 || 0 || 0.9 || 1 || 2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Румын}} || 57 || 8 || 9 || 18 || 11 || 8 || 2 || 0.2 || 0.4 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Катар}} || 55 || 0 || 55 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Лаос}} || 52 || 12 || 0 || 40 || 0 || 0 || 0.08 || 0 || 0.04 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Грек}} || 49 || 5 || 16 || 4 || 0 || 11 || 9 || 4 || 0.7 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Португал}} || 46 || 0 || 10 || 12 || 0 || 13 || 5 || 1 || 4 || 0.2 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Оман}} || 45 || 0 || 42 || 0 || 0 || 0.1 || 2 || 1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Парагвай}} || 44 || 0 || 0 || 44 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Шинэ Зеланд}} || 44 || 1 || 3 || 26 || 0 || 4 || 0.4 || 0.7 || 0.7 || 8 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Беларусь}} || 44 || 0.03 || 29 || 0.4 || 12 || 0.2 || 0.2 || 1 || 0.5 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Нигери}} || 43 || 0 || 33 || 10 || 0 || 0 || 0.1 || 0 || 0.06 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Марокко}} || 42 || 27 || 4 || 0.5 || 0 || 7 || 2 || 2 || 0.04 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Болгар}} || 40 || 12 || 2 || 3 || 16 || 2 || 4 || 0.2 || 2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Серби}} || 38 || 23 || 1 || 12 || 0 || 0.9 || 0.02 || 0.07 || 0.2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Хонконг}} || 38 || 13 || 24 || 0 || 0 || 0 || 0.2 || 0.2 || 0.2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бахрейн}} || 36 || 0 || 36 || 0 || 0 || 0 || 0.09 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Унгар}} || 36 || 2 || 7 || 0.2 || 16 || 0.6 || 7 || 0.5 || 2 || 0.02 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Ливи}} || 35 || 0 || 27 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 8 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Эквадор}} || 34 || 0 || 1 || 26 || 0 || 0.06 || 0.04 || 7 || 0.4 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Туркменистан}} || 34 || 0 || 34 || 0.01 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Дани}} || 34 || 3 || 1 || 0.02 || 0 || 19 || 3 || 0.8 || 6 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Ирланд}} || 31 || 1 || 15 || 0.9 || 0 || 12 || 0.7 || 0.7 || 0.8 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Словак}} || 30 || 1 || 2 || 5 || 18 || 0 || 0.6 || 1 || 1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Азербайжан}} || 29 || 0 || 27 || 2 || 0 || 0.08 || 0.07 || 0.1 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Умард Солонгос}} || 27 || 9 || 0 || 17 || 0 || 0 || 0.1 || 0.6 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мьянмар}} || 26 || 2 || 14 || 9 || 0 || 0 || 0.1 || 0.1 || 0.3 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бүгд Найрамдах Доминикан Улс}} || 25 || 8 || 7 || 1 || 0 || 1 || 1 || 5 || 0.2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гана}} || 24 || 0 || 14 || 9 || 0 || 0 || 0.1 || 0.4 || 0.02 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Йордан}} || 23 || 0 || 16 || 0.02 || 0 || 2 || 3 || 0.9 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Тажикистан}} || 22 || 1 || 0.3 || 20 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Тунис}} || 21 || 0 || 20 || 0.01 || 0 || 0.3 || 0.5 || 0.2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Исланд}} || 20 || 0 || 0 || 14 || 0 || 0.01 || 0 || 0 || 0 || 6 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сири}} || 20 || 0 || 8 || 0.8 || 0 || 0 || 0.1 || 12 || 0.03 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Пуэрто Рико}} || 20 || 3 || 5 || 0.05 || 0 || 0.2 || 0.8 || 10 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мозамбик}} || 20 || 0 || 3 || 16 || 0 || 0 || 0.07 || 0.1 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Замби}} || 19 || 2 || 0 || 17 || 0 || 0 || 0.1 || 0.01 || 0.08 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Этиоп}} || 18 || 0 || 0 || 18 || 0 || 0.6 || 0.04 || 0 || 0.01 || 0.03 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Ангола}} || 18 || 0 || 2 || 13 || 0 || 0 || 0.4 || 3 || 0.05 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Хорват}} || 17 || 1 || 4 || 8 || 0 || 3 || 0.4 || 0.05 || 1 || 0.02 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Босни ба Херцеговин}} || 17 || 10 || 0.01 || 6 || 0 || 0.3 || 0.2 || 0.2 || 0.03 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Судан}} || 17 || 0 || 0 || 12 || 0 || 0 || 0.1 || 5 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс}} || 16 || 0 || 0 || 14 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0.03 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Словени}} || 16 || 3 || 0.5 || 5 || 6 || 0.01 || 1 || 0.01 || 0.3 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Куба}} || 15 || 0 || 2 || 0.1 || 0 || 0.06 || 0.2 || 13 || 0.3 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гүрж}} || 14 || 0 || 3 || 11 || 0 || 0.09 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Камбож}} || 14 || 8 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0.8 || 0.05 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Киргиз}} || 14 || 2 || 0.1 || 12 || 0 || 0 || 0 || 0.04 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гватемала}} || 13 || 2 || 0 || 6 || 0 || 0.3 || 0.2 || 1 || 3 || 0.3 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Уругвай}} || 13 || 0 || 0 || 4 || 0 || 5 || 0.5 || 1 || 3 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Панам}} || 13 || 0.5 || 3 || 6 || 0 || 0.9 || 0.9 || 2 || 0.04 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Кени}} || 13 || 0 || 0 || 3 || 0 || 2 || 0.6 || 1 || 0.2 || 6 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Боливи}} || 12 || 0 || 8 || 3 || 0 || 0.4 || 0.3 || 0.2 || 0.4 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Коста-Рика}} || 12 || 0 || 0 || 9 || 0 || 1 || 0.08 || 0.01 || 0.06 || 2 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Хондурас}} || 12 || 0 || 0 || 4 || 0 || 0.7 || 1 || 4 || 1 || 0.3 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бутан}} || 11 || 0 || 0 || 11 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Кот-д'Ивуар}} || 11 || 0 || 8 || 3 || 0 || 0 || 0.02 || 0.02 || 0.09 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Танзани}} || 11 || 0 || 8 || 3 || 0 || 0 || 0.03 || 0.06 || 0.07 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Балба}} || 11 || 0 || 0 || 11 || 0 || 0.01 || 0.1 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Тринидад ба Тобаго}} || 10 || 0 || 9 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0.04 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Албани}} || 9 || 0 || 0 || 9 || 0 || 0 || 0.3 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Армени}} || 9 || 0 || 4 || 2 || 3 || 0 || 0.8 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Камерун}} || 8 || 0 || 2 || 5 || 0 || 0 || 0.02 || 1 || 0.04 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Зимбабве}} || 8 || 3 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0.03 || 0 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сенегал}} || 8 || 0.5 || 0.02 || 0.3 || 0 || 0.7 || 0.6 || 6 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Монгол}} || 8 || 7 || 0 || 0.06 || 0 || 0.5 || 0.2 || 0.3 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Умард Македон}} || 7 || 2 || 1 || 2 || 0 || 0.2 || 0.5 || 0.7 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сальвадор}} || 6 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0.1 || 1 || 0.6 || 0.9 || 2 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Латви}} || 6 || 0 || 1 || 4 || 0 || 0.3 || 0.2 || 0 || 0.7 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Косово}} || 6 || 6 || 0 || 0.5 || 0 || 0.2 || 0.02 || 0.02 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Эстони}} || 6 || 0 || 0.02 || 0.03 || 0 || 0.8 || 0.7 || 3 || 1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Уганда}} || 6 || 0 || 0 || 5 || 0 || 0 || 0.1 || 0.1 || 0.5 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бруней}} || 6 || 1 || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.05 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Кипр}} || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.2 || 0.8 || 4 || 0.05 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Литва}} || 5 || 0 || 0.6 || 0.4 || 0 || 3 || 0.7 || 0.3 || 0.8 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Конго}} || 5 || 0 || 4 || 1 || 0 || 0 || 0.01 || 0.3 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Молдав}} || 5 || 0 || 4 || 0.3 || 0 || 0.2 || 0.09 || 0.3 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Папуа Шинэ Гвиней}} || 5 || 0 || 0.9 || 1 || 0 || 0 || 0.01 || 3 || 0.01 || 0.1 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Ливан}} || 5 || 0 || 0 || 0.7 || 0 || 0.01 || 1 || 2 || 0.03 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Ямайка}} || 4 || 0 || 2 || 0.1 || 0 || 0.3 || 0.1 || 2 || 0.06 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Никарагуа}} || 4 || 0 || 0 || 0.7 || 0 || 0.6 || 0.03 || 2 || 0.9 || 0.7 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мали}} || 4 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0.1 || 2 || 0.07 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Монтенегро}} || 4 || 2 || 0 || 2 || 0 || 0.3 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гвиней}} || 4 || 0 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0.03 || 1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Реюньон}} || 3 || 0.9 || 0 || 0.6 || 0 || 0 || 0.3 || 1 || 0.2 || 0 || 2022
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Маврики}} || 3 || 1 || 0 || 0.09 || 0 || 0.01 || 0.1 || 2 || 0.3 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Габон}} || 3 || 0 || 1 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0.5 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Шинэ Каледони}} || 3 || 1 || 0 || 0.5 || 0 || 0.04 || 0.2 || 1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Йемен}} || 3 || 0 || 0.6 || 0 || 0 || 0 || 0.5 || 2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мадагаскар}} || 3 || 0.5 || 0 || 0.8 || 0 || 0 || 0.08 || 1 || 0.03 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Ботсвана}} || 3 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0.1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мальта}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0.3 || 0.02 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Суринам}} || 2 || 0 || 0.02 || 0.9 || 0 || 0 || 0.01 || 1 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бахам}} || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.02 || 2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Намиби}} || 2 || 0.03 || 0 || 1 || 0 || 0.02 || 0.5 || 0.01 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Малави}} || 2 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0.01 || 0.08 || 0.05 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гуам}} || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.1 || 2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Буркина-Фасо}} || 2 || 0 || 0 || 0.1 || 0 || 0 || 0.09 || 1 || 0.09 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гваделуп}} || 2 || 0.2 || 0 || 0.01 || 0 || 0.1 || 0.1 || 0.8 || 0.2 || 0.1 || 2022
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мавритани}} || 2 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 0.1 || 0.1 || 1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Экваторын Гвиней}} || 2 || 0 || 1 || 0.5 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мартиник}} || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.04 || 0.09 || 1 || 0.2 || 0.01 || 2022
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Люксембург}} || 1 || 0 || 0.09 || 0.09 || 0 || 0.5 || 0.3 || 0.06 || 0.4 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гайана}} || 1 || 0 || 0.01 || 0 || 0 || 0 || 0.02 || 1 || 0.07 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Фижи}} || 1 || 0 || 0 || 0.6 || 0 || 0 || 0.01 || 0.4 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Барбадос}} || 1 || 0 || 0.03 || 0 || 0 || 0 || 0.09 || 1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Руанда}} || 1 || 0.05 || 0.2 || 0.6 || 0 || 0 || 0.04 || 0.2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Палестин}} || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.3 || 0.7 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Хаити}} || 1 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 0 || 0.8 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Аруба}} || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.1 || 0.03 || 0.8 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бенин}} || 1 || 0 || 0.7 || 0 || 0 || 0 || 0.03 || 0.2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Францын Гвиана}} || 1 || 0 || 0 || 0.6 || 0 || 0 || 0.05 || 0.3 || 0.05 || 0 || 2022
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Афганистан}} || 1 || 0.03 || 0 || 0.8 || 0 || 0 || 0.09 || 0.1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Того}} || 0.9 || 0 || 0.7 || 0.08 || 0 || 0 || 0.1 || 0.07 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Мальдив}} || 0.8 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.06 || 0.8 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Нижер}} || 0.8 || 0.2 || 0.05 || 0 || 0 || 0 || 0.02 || 0.6 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Францын Полинез}} || 0.7 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 0.05 || 0.5 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Кайманы арлууд}} || 0.7 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.02 || 0.7 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Америкийн Виржинийн арлууд}} || 0.7 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.02 || 0.7 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бермуд}} || 0.6 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.6 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сейшелийн арлууд}} || 0.6 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0.08 || 0.5 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Өмнөд Судан}} || 0.6 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.04 || 0.6 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Эсватини}} || 0.6 || 0.02 || 0 || 0.3 || 0 || 0 || 0.03 || 0 || 0.2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гренланд}} || 0.5 || 0 || 0 || 0.5 || 0 || 0 || 0 || 0.07 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гамби}} || 0.5 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.5 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Зүүн Тимор}} || 0.5 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.5 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Кабо-Верде}} || 0.5 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.07 || 0.07 || 0.4 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Макао}} || 0.5 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.04 || 0.2 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Фарерын арлууд}} || 0.5 || 0 || 0 || 0.1 || 0 || 0.09 || 0 || 0.3 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Лесото}} || 0.5 || 0 || 0 || 0.5 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Белиз}} || 0.4 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 0.01 || 0.05 || 0.1 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Эритрей}} || 0.4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.05 || 0.4 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сомали}} || 0.4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0.07 || 0.3 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сент-Люси}} || 0.4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0.4 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Бурунди}} || 0.4 || 0 || 0 || 0.3 || 0 || 0 || 0 || 0.1 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Чад}} || 0.4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0.4 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Либери}} || 0.4 || 0 || 0 || 0.1 || 0 || 0 || 0 || 0.3 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Антигуа ба Барбуда}} || 0.4 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.02 || 0.3 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Төркс ба Кайкосын арлууд}} || 0.3 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.3 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гренада}} || 0.2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гибралтар}} || 0.2 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сент-Китс ба Невис}} || 0.2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сьерра Леон}} || 0.2 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 0.02 || 0.01 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Жибути}} || 0.2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.07 || 0 || 0.1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Америкийн Самоа}} || 0.2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Британийн Виржинийн арлууд}} || 0.2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.2 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Доминика}} || 0.1 || 0 || 0 || 0.02 || 0 || 0 || 0 || 0.1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сент-Винсент ба Гренадин}} || 0.1 || 0 || 0 || 0.02 || 0 || 0 || 0 || 0.1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Самоа}} || 0.1 || 0 || 0 || 0.03 || 0 || 0 || 0.02 || 0.09 || 0.01 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс}} || 0.1 || 0 || 0 || 0.1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Коморос}} || 0.1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Соломоны арлууд}} || 0.1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0.1 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сан-Томе ба Принсипи}} || 0.09 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0 || 0 || 0.08 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гвиней-Бисау}} || 0.08 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.08 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Вануату}} || 0.08 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0 || 0.01 || 0.06 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Тонга}} || 0.07 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0.06 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Сен-Пьер ба Микелон}} || 0.05 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.05 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Күүкийн арлууд}} || 0.04 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.02 || 0.02 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Кирибати}} || 0.04 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0.03 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Науру}} || 0.04 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.04 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Фолклендын арлууд}} || 0.01 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Монтсеррат}} || 0.01 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0 || 2023
|-
| {{flagg|uspef|suff=дахь цахилгаан эрчим хүчний салбар|Гэгээн Елена, Асенсион ба Тристан да Кунья}} || 0.01 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0.01 || 0 || 0 || 2023
|}

==Эшлэл==
{{reflist|30em}}

[[Ангилал:Цахилгаан эрчим хүчний эдийн засаг]]
[[Ангилал:Эдийн засгийн дээд амжилт]]
[[Ангилал:Эдийн засгийн жагсаалт]]</text>
      <sha1>d2urvp8lohvcb9d3jbxuwbt920fird2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дөрвөн Ойрадын холбоо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41332</id>
    <revision>
      <id>870300</id>
      <parentid>867661</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HorseBro the hemionus</username>
        <id>100126</id>
      </contributor>
      <origin>870300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11513" sha1="olwugjv3qlfwkjat99thfjsuxwj8fpm" xml:space="preserve">{{Short description|Confederation of Oirat tribes of Western MongoliaБаруун Монголын Ойрадын овог аймгуудын холбоо}}{{Under construction}}{{Инфобокс улс
| native_name            = {{MongolUnicode|ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠣᠶᠢᠷᠠᠳ ᡍᠣᠯᡊᠣᠣ}}&lt;br&gt;'''Дөрвн өөрд улс'''&lt;br&gt;([[Ойрад аялга|Ойрад]])
| conventional_long_name = Дөрвөн Ойрадын холбоо
| common_name            = Дөрвөн Ойрад
| era                    = [[Сонгодог үеийн түүх|Сонгодог үеэс]] [[орчин үеийн эхэн үе]]
| status                 = [[Холбоот улс]]
| government_type        = {{plainlist|
*[[Тайш|Тайшийн засаг]]
*хожуу [[Хаант засаг]]}}
| leader_title1          = [[Чинсан]], [[Тайш]]
| leader_name1           = [[Батула]]
| leader_title2          = [[Тайш]]
| leader_name2           = [[Тогоон тайш|Тогоон]]
| leader_title3          = [[Тайш]], [[Монгол_хаад#Дөчин_Дөрвөн_хоёрын_Монгол_Улс_(1370-1691)|Их Юань Улсын Тэнгэрлэг Богд Хаан]]
| leader_name3           = [[Эсэн тайш|Эсэн]]
| leader_title4          = [[Тайш]]
| leader_name4           = [[Амасанж]]
| leader_title5          = [[Тайш]]
| leader_name5           = [[Өштөмөр]]
| leader_title6          = [[Тайш]]
| leader_name6           = [[Хишиг өрлөг|Хишиг]]
| leader_title7          = [[Тайш|Хамаг тайш]]
| year_end               = 1678
| p1                     = Умард Юань
| s1                     = Зүүнгарын Хаант Улс
| s2                     = Халимагийн хант улс
| s3                     = Хошуудын хант улс
| flag                   = 
| image_map              = Map of the Four Oirat Confederation, under Esen Taishi.png
| map_caption            = [[Эсэн тайш|Эсэн тайшийн]] удирдлаган дор орших Дөрвөн Ойрадын Холбооны газрын зураг.
| common_languages       = [[Ойрад–Халимаг аялга|Ойрад хэл]]
| ethnic_groups          = {{plainlist|
*[[Цорос]]
*[[Дөрвөд]]
*[[Торгууд]]
*[[Хошууд]]
}}
| religion               = {{plainlist|
*[[Монголын бөө мөргөл]]
*[[Ислам]]
*хожуу [[Буддын шашин]]}}
| demonym                = Ойрад
| leader_name7           = [[Хамаг тайш|Аши]]
| leader_title8          = [[Чинсан]], [[Тайш]]
| leader_name8           = [[Архан чинсан|Архан]]
| leader_title9          = [[Мирза]]
| leader_name9           = [[Бүүвэй мирз|Бүүвэй]]
| leader_title10         = [[Ноён|Ханай ноён]]
| leader_name10          = [[Ханай ноён Хонгор|Хонгор]]
| leader_title11         = [[Хатан]]
| leader_name11          = [[Ахай хатан|Ахай]]
| leader_title12         = [[Далайбаатар тайш]]
| leader_name12          = Тодорхойгүй
| leader_title13         = [[Баатар]]
| leader_name13          = [[Байбагас баатар|Байбагас]]
| leader_title14         = [[Тайш|Сэцэн тайш]], [[Хан|Сэцэн хан]]
| leader_name14          = [[Очирт сэцэн хан|Очирт]]
| legislature            = {{plainlist|
*Уламжлалт дүрэм
*хожуу [[Дөчин дөрвөн хоёрын их цааз]]}}
}}
{{Загвар:Монголын түүх}}

'''Дөрвөн Ойрад''' бол 14-р зууны сүүлчээс 1678 он хүртэл оршин тогтносон [[Ойрадууд|Ойрадуудын]] холбоо-нийгэмлэг юм. Дөрвөн Ойрад гэсэн нэр 13-р зуунд [[Чингис]] хаан Ойрадыг 4 түмэнд хуваасан үеэс эхлэлтэй ба хожим монголтой тэмцэхийн тулд ийм нэртэй холбоо байгуулжээ. Ойрадад 4 том аймаг голлох байр суурьтай байж  бусад овог аймгуудаа удирддаг байв. Дөрвөн Ойрадын холбоо сүүлдээ [[Зүүнгарын хаант улс|Зүүнгарын хаант улс хэмээх Монголоос салан тусгаарласан улсын нэрээр]] солигдсон үеийг эрдэмтэд өөр өөрөөр тодорхойлдог. Зөвлөлтийн эрдэмтэд 1634 он гэж үзсэнийг манай эрдэмтэд дагасан байдаг ч Цорос аймгийн [[Галдан бошигт хаан]] 1678 онд жинхэнэ ёсоор байгуулсан гэж үзэж болох юм. Учир нь Дөрвөн Ойрдын холбоог [[Чорос]], [[Хошууд]] аймгийн ноёд зүүн болон баруун гарт хуваан захирч, гар бүрт тайш тушаалтаныг сонгож, байсан тул 1630-аад онд Цоросын [[Эрдэнэбаатар хунтайж]] дангаар биш Хошуудын Байбагас тайшийн хамт толгойлж байсан.

==Түүх==
[[Файл:Mongol and Oirat.png|thumb|Монгол улсууд 14-17-р зуунд: Дөчин Монгол, Дөрвөн Ойрад, [[Моголистан]]]]
[[Файл:エセン・ハーン.png|thumb|Эсэн тайшийн нэгтгэсэн монголчууд]]
==Ойрадын холбоонд багтах овог аймгууд==

==Удирдагчид==
* [[Батула чинсан]] (?–1416)
* [[Тогоон тайш]] (1418–1438)
* [[Эсэн тайш]] (1439–1455)
* [[Амасанж]] (1454–1455)
* [[Өштөмөр]] (1455–1478)
* [[Хишиг өрлөг]] (1478–1486)
* [[Хамаг тайш]] (1486–1491)
* [[Архан чинсан]] (1486–1495)
* [[Бүүвэй мирз]] (1495–1530)
* [[Ханай ноён Хонгор]] (1530–1587)
* [[Ахай хатан]] (1587–1612)
* [[Далай баатар тайш]] (?–1637)
* [[Байбагас баатар]] (1612–1625)
* [[Гүш хаан]] (1628–1654)
* [[Очирт сэцэн хан]] (1638–1676)

==Мөн үзэх==
*[[Монголын түүх]]
*[[Монгол Улс 1368-1691]]
*[[Зүүнгарын Хаант Улс]]
*[[Зүүнгар нутаг]]
*[[Монгол хаад]]
*[[Казахстаны түүх]]

== Эшлэл ==
{{reflist}}

==Ном зүй==

* {{citation |last=Bregel |first=Yuri |title=An Historical Atlas of Central Asia |year=2003 |publisher=Brill}}

* {{Cite book |last=Atygaev |first=Nurlan |title=Казахское ханство: очерки внешнеполитической истории XV-XVII веков |date=2023 |publisher=Eurasian Scientific Research Institute of the Yasavi Moscow State Technical University |isbn=978-601-7805-24-1 |location=Almaty |pages= |language=ru |trans-title=The Kazakh Khanate: essays on the foreign policy history of the XV-XVII centuries |ref=Atygaev}}

* {{cite book |last=Barthold |first=V. V. |title=Four Studies on the History of Central Asia |publisher=Brill |year=1956 |isbn=978-90-04-00149-7 |volume=1 |page=162 |ref={{harvid|Barthold|1956}}}}

* 志茂碩敏『モンゴル帝国史研究 正篇』東京大学出版会、2013年
* Монгол улсын түүх, Дөтгөөр боть, УБ. 2003.
* Бичурин Н. Я. (Иакинф). Историческое обозрение ойратов или калмыков с XV столетия до настоящего времени. — Элиста: Калмыцкое книжное издательство, 1991.
* Санчиров В. П. «Илэтхэл шастир» как источник по истории ойратов. — М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1990.

==Гадаад холбоос==
*[http://gumilevica.kulichki.net/maps/args15.gif  Ойрадын баруун хил 14-р зууны сүүл үед - [[Лев Гумилёв]] &quot;Древняя Русь и Великая степь&quot;]
*[https://web.archive.org/web/20220625004800/http://www.e-reading.ws/chapter.php/56175/11/Tengerekov_-_Telengety.html ХАН АБАК]
*[https://web.archive.org/web/20150402182639/http://russiasib.ru/teleuty/ ТЕЛЕУТЫ Энциклопедия Сибири]
*[http://archeologia.narod.ru/barnaul.htm Алтай: Чагатайская земля]
*[https://web.archive.org/web/20151024060229/http://www.xn----8sbvbdjcks6a.xn--p1ai/2012/12/teleutckaya-zemlya.html Телеутская землица] 
*[http://www.loveread.ec/read_book.php?id=9887&amp;p=43 Покорение Сибири: Мифы и реальность]
*[http://rositsa.dreamwidth.org/463378.html Телеуты, они же теленгеты, они же теленгиты]
*[https://web.archive.org/web/20140331024614/http://wiki.darlingcity.ru/wiki/%D0%94%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F:_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0._%D0%A7%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C_I. Дорусская история: русско-телеутская война. Часть I]
*[https://web.archive.org/web/20130813113322/http://www.althisto.ru/prisoedinenie-altaya-k-rossii/prisoedinenie-territorii-altaya-k-rossiyskomu-gosuda.html Присоединение территории Алтая к Российскому государству]
*[http://e-lib.gasu.ru/da/archive/2003/10/13.html Кызласов Л.Р, ГОСУДАРСТВА ЮЖНОЙ СИБИРИ В XVI-XVIII вв]
*[http://books.google.com.au/books/about/%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D1%8B_%D0%B8_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B2_XVII.html?id=RlsdAAAAMAAJ Телеуты и русские в XVII-XVIII веках]
*[https://web.archive.org/web/20180131162245/http://xn--h1aaridg8g.xn--80aaf0d.xn--p1ai/index.php/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B8 Краткая история Ойротии]
*[http://mdrussia.ru/index.php/topic/14415-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D0%B8%D0%B1%D0%B8%D1%80%D1%8C-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B0-%D0%B2-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8/ Западная Сибирь . Белые пятна в истории]
*[http://vivaldi.nlr.ru/bd000139871/details Род и община у телеутов в XIX - XX веках]
*[https://web.archive.org/web/20150701045337/http://www.altaj.ru/rasselenie_altajcev?page=0%2C2 Расселение алтайцев]
*[http://books.google.com.au/books/about/%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D1%8B_%D0%B8_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B2_XVII.html?id=RlsdAAAAMAAJ Телеуты и русские в XVII-XVIII веках]
*[https://web.archive.org/web/20210919013923/https://ru.convdocs.org/docs/index-232975.html Потапов Л.П Этнический состав и происхождение алтайцев]


[[Ангилал:Умард Юань Улс]]
[[Ангилал:Төв Азийн түүхэн улс]]
[[Ангилал:Ойрадын түүх]]</text>
      <sha1>olwugjv3qlfwkjat99thfjsuxwj8fpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монголын Ардын Арми</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42599</id>
    <revision>
      <id>870417</id>
      <parentid>863902</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Egzs</username>
        <id>88168</id>
      </contributor>
      <comment>цэгцлэв</comment>
      <origin>870417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46621" sha1="b3gbzh4ux5if8fsse9gxyq69ylfykj2" xml:space="preserve">{{Short description|1921–1992 оны Монголын зэвсэгт хүчин}}
{{about|[[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]]ын зэвсэгт хүчний|[[Монгол]]ын одоогийн зэвсэгт хүчний тухай|Монгол Улсын Зэвсэгт Хүчин}}
{{Инфобокс зэвсэгт хүчин
|country            = Монгол
|name               = Монголын Ардын Арми
|motto              = 
|image=Emblem of Mongolian People's Army.svg
|image_size=200px
|caption=Монголын Ардын Армийн сүлд
|founded            = 1921 оны 3 сар
|disbanded          = 1992 оны 2 сарын 12
|allegiance=
|headquarters=[[Улаанбаатар]], БНМАУ
|branches=*[[БНМАУ-ын хуурай газрын зэвсэгт хүчин|Морин цэрэг]]
*[[БНМАУ-ын хуурай газрын зэвсэгт хүчин|хуурай газрын зэвсэгт хүчин]]
*[[БНМАУ-ын агаарын газрын зэвсэгт хүчин|агаарын зэвсэгт хүчин]]
*[[БНМАУ-ын хуурай газрын зэвсэгт хүчин|хуягт танкийн цэрэг]]
*[[инженерийн анги]]
*нэгтгэл
|domestic_suppliers =
|foreign_suppliers  = {{USSR}}&lt;br&gt;{{flagcountry|PPR}}&lt;br&gt;{{GDR}}&lt;br&gt;{{VIE}}&lt;br&gt;{{DPRK}}&lt;br&gt;{{CUB}}&lt;br&gt;{{flagcountry|PRB}}&lt;br&gt;{{CHN}}
|imports            =
|exports            =
&lt;!-- Manpower --&gt;
|age                = 18
|conscription       = Тийм
|manpower_data      = 1988
|manpower_age       = 
|available          =
|available_f        =
|fit                =
|fit_f              =
|reaching           = 
|reaching_f         =
|active             =
|ranked             =
|reserve            = 15,000 
|deployed           =
|equipment=
|equipment_label=
|anniversaries=
|decorations=
|battle_honours=
|battle_honours_label=
|flying_hours=
|website=
&lt;!-- Commanders --&gt;
|commander-in-chief= {{flagdeco|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|1924b|name=Монгол}} {{nowrap|[[Дамдины Сүхбаатар]] (1921–1923)&lt;br&gt;{{flagdeco|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|1990b|name=Монгол}} [[Жамбын Батмөнх]] (1984–1990)}}
|commander-in-chief_title = [[Монгол Ардын Намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга|Ерөнхий командлагч]] 
|minister           = {{flagdeco|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|1924b|name=Монгол}} {{nowrap|[[Дамдины Сүхбаатар]] (1921–1923)&lt;br&gt;{{flagdeco|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|1990b|name=Монгол}} [[Шагалын Жадамбаа]] (1990)}}
|minister_title     = [[Батлан хамгаалах яам (Монгол)|Батлан ​​​​хамгаалахын сайд]]
|commander          = {{flagdeco|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|1990b|name=Монгол}} Генерал [[Шагалын Жадамбаа]] (1990)
|commander_title    = [[Зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга (Монгол)|Жанжин штабын дарга]]
&lt;!-- Related articles --&gt;
|history            = [[Зөвлөлт-Японы хилийн мөргөлдөөнүүд]]
* [[Халхын голын дайн]]
[[Дэлхийн 2-р дайн]]
* [[Манжуурт хийсэн Зөвлөлтийн цэргийн ажиллагаа|Манжуурын стратегийн давшилтын ажиллагаа]]
Дайны дараа
* [[Байтаг Богдын тулалдаан]]
|ranks              = [[БНМАУ-ын үеийн цэргийн цол]]
}}

'''Монголын Ардын Арми''' буюу '''Монгол Ардын Хувьсгалт Цэрэг''' нь 1921 оны 3-р сарын 18-наас 1992 оны 2-р сарын 12 хүртэл [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] (БНМАУ)-ын Зэвсэгт хүчин байсан юм. Тус зэвсэгт хүчин нь хэд хэдэн өөр нэршилтэй байсан ба 1971 оноос хойш татан буугдах хүртлээ Монголын Ардын Арми хэмээх нэртэй болсон.

== Түүх ==
[[File:Sukhe-bator.jpg|thumb|265x265px|Цэргийн жанжин [[Дамдины Сүхбаатар|Д.Сүхбаатар]]. 1920 он.|left]]

=== Үүсгэн байгуулсан нь ===
[[Монгол Ардын Нам]] (МАН)-ын үүсгэн байгуулагдаж байх үедээ авсан анхны арга хэмжээнүүдийн нэг нь морин цэргийн жанжин [[Дамдины Сүхбаатар]]ын удирдлагаар үндэсний армийг [[1920 он]]д зохион байгуулах явдал байсан байна.

Энэхүү шинэ арми буюу Ардын журамт цэрэг нь Д.Сүхбаатарын шууд удирдлага доор [[Цагаан хөдөлгөөн|Цагаантны хөдөлгөөний]] Орос цэрэг болон энэ үед Монголыг эзэлсэн байсан [[Гамин цэрэг|Гамин цэргүүдийн]] эсрэг амжилттай тулалдсан. МАН-д тухайн үеийн [[Зөвлөлт Орос Улс|Зөвлөлт Орос Улсын]] [[Улаан Арми]] тусалсан бөгөөд Монголын нутаг дэвсгэрт 1925 он хүртэл цэргээ байрлуулсан байна.

=== 1930-д оны үйл ажиллагаа ===
Монголын Ардын Хувьсгалт Цэрэг (МАХЦ) нь 1930-д оны эхээр Монголд гарсан [[1932 оны зэвсэгт бослого]], хөдөлгөөнүүдийг дарах болон 1930-д оны дундуур [[Японы эзэнт гүрэн|Япон]]той эхэлсэн [[Зөвлөлт–Японы хилийн мөргөлдөөнүүд|хилийн мөргөлдөөнүүдэд]] оролцсон бөгөөд Зөвлөлтийн ажилчин тариачны Улаан армийн сургагч нар түүнийг бэлтгэхэд оролцож байжээ.  

Монголын Ардын Хувьсгалт Цэрэг [[1939 он]] гэхэд 4 [[морьт дивиз]], [[хуягт бригад]] болон тээврийн, саперын, нисэх хүчний ангиудаас бүрдэж байсан байна. 
[[File:Монгол_Ардын_Хувьсгалт_Цэрэг.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%90%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%A5%D1%83%D0%B2%D1%8C%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%A6%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3.png|left|thumb|250x250px|Монголын Ардын Хувьсгалт Цэрэг ба ЗХУ-ын командлагчууд. 1920-д он.]]
Бие бүрэлдэхүүний хувьд морьт дивиз нь 2 [[хороо]] (2 [[морьт суман]], 1 [[пулемётын суман]]тай), [[их бууны дивизион]], [[хуягт дивизион]] (хөнгөн болон дунд ангиллын [[хуягт суман]]тай), [[холбооны суман]] болон [[дивизийн сургууль]], нийт 1531 хүн болон хээрийн 76 мм-ийн 4 их буу, танк эсэргүүцэх 45 мм-ийн 6 [[их буу]], [[хүнд пулемёт]] 24, [[хөнгөн пулемёт]] 44, [[винтов]] 1279, [[гар буу]] 180, [[сэлэм]] 1060, [[БА-6]], [[БА-10]] [[хуягт машин]] 6, [[ФАИ]] [[хөнгөн хуягт]] 9, [[ЗИС-5]] маркийн [[ачааны автомашин]] 18, [[ГАЗ-АА|ГАЗ- АА]] маркийн ачааны автомашин 4, [[“Максим” пулемёт]]тай [[зенит]]ийн төхөөрөмж бүхий ГАЗ-АА маркийн ачааны автомашин 6, ЗИС-5 маркийн ус-тос [[цэнэглэгч автомашин]] 1, [[ЗИС-6]] маркийн [[цистерн]] 1, [[эмнэлгийн автобус]] 2, II [[АК маркийн радиостанц]] 1, [[5АК радиостанц]] 1, [[тачанк]] 24, сум тээвэрлэх [[хөсөг]] 42, [[хээрийн гал тогоо]] 17, түүнчлэн 1723 [[морь]], 198 [[Тэмээ|тэмээт]]эй. 

1931 онд ЗХУ-ын Засгийн газар манайд [[Р-5 онгоц|Р-5]] маркийн 3 [[нисэх онгоц]] бэлэглэснээр манай [[цэргийн нисэх хүчин]] байгуулагдсан гэж үздэг. Зүүн хязгаарт үе үе зэвсэгт мөргөлдөөн гарах болсонтой холбогдуулж Р-5 болон [[У-2]] онгоц бүхий [[Монголын Ардын Армийн нисэх эскадрил]]ийг [[1936 он]]ы 1 дүгээр сард [[Улаанбаатар]]аас [[Тамсагбулаг]]ийн [[хээрийн аэродром]] руу шилжүүлэн нүүлгэсэн байна. Тус [[аэродром]] руу Монголд байрлаж байсан Зөвлөлтийн зарим нисэх ангиуд ч бас шилжин байрлажээ. Мөн оны хавар [[улсын хил]]ийг зөрчсөн [[Японы эзэн хааны арми|японы цэргүүдийг]] устгахад [[Монголын нисэх хүчин|Монголын нисэгч]]ид идэвхтэй оролцсон байдаг. Тухайлбал 3 дугаар сарын 31-нд [[дэслэгч]] [[Чоймболын Шагдарсүрэн|Ч.Шагдарсүрэн]]гийн даргалсан [[нисэх отряд]]ын нисэгч [[Дамчаагийн Дэмбэрэл|Д.Дэмбэрэл]], буудагч Дорж экипажтай “5” гэсэн дугаартай Р-5 онгоц японы 28 хүнтэй ачааны машиныг устгаж, 1 онгоц сөнөөж, 1 онгоц гэмтээсэн боловч харамсалтай нь нисэх отряд 2 онгоцоо алджээ. 

[[1938 он]]ы сүүл гэхэд Монголын нисэх хүчин Р-5 болон Р-5Ш маркийн 39 онгоцтой, 27 монгол нисэгчтэй байсан байна. Халхын голын байлдаан эхлэхэд Японы талаас орчин үеийн сөнөөгч онгоцуудыг олноор хэрэглэх болсноор Монголын нисэх хүчний зэвсэглэлд байсан онгоцуудыг зөвхөн шөнийн бөмбөгдөлтөд ашиглах болсон байна.

=== Монгол дахь Зөвлөлтийн цэрэг ===
1936 оны 3 дугаар сарын 12-нд Улаанбаатар хотноо гарын үсэг зурсан [[Монгол-Зөвлөлтийн харилцан туслалцах протокол]]ын дагуу мөн оны [[зун]]аас Монголд [[Улаан Арми|зөвлөлтийн цэрэг]] орж иржээ. [[1937 он]]ы 9 дүгээр сараас Монголд байрлах [[Улаан Арми|зөвлөлтийн цэргийн анги]], нэгтгэлүүдийг нэгдсэн удирдлагаар хангахын тулд [[57 дугаар онцгой корпус]] болгож зохион байгуулсан байна. Ингээд [[1939 он]]ы эхээр, өөрөөр хэлбэл [[Халхын голын дайн|Халхын голын байлдаан]] эхлэхийн өмнө тус [[корпус]] нь дараах анги нэгтгэлүүдээс бүрдэж байв: 

* [[7 дугаар мотохуягт бригад]]
* [[8 дугаар мотохуягт бригад]]
* [[9 дүгээр мотохуягт бригад]]
* [[11 дүгээр танкийн бригад]]
* [[36 дугаар мото буудлагын дивиз]]
* [[6 дугаар тусгай морьт бригад]]

Эдгээр анги, нэгтгэл нь 30 орчим мянган хүн, 200 орчим их буу, 284 [[танк]] ([[БТ-5]] танк 219, [[Т-26]] танк 33, [[БХМ (ХТ-26)]] танк 18, Т-26 [[танк чирэгч]] 6, [[Т-37]] танк чирэгч 8), 5208 ачааны, 193 суудлын, 679 [[тусгай зориулалтын автомашин]], түүнчлэн 631 [[автоцистерн]], 245 [[засварын зориулалттай машин]], 91 [[трактор]], 265 [[мотоцикл]]той байжээ. 

Мотохуягт бригад хэмээх нэгтгэлүүд Улаан Армийн зөвхөн энэхүү 57 дугаар онцгой корпуст л байсан байна. Бүтэц, бүрэлдэхүүний хувьд бригад бүр автохуягт, буудлага-пулеметын болон тагнуулын [[батальон]]ууд, холбооны болон байлдааны хангалтын суман, их бууны дивизионоос бүрдэж байсан бөгөөд нийтдээ 1888 хүн, 57 дунд, 25 хөнгөн хуягт, 76 мм-ийн их буу 10, хүнд пулемёт 24, хөнгөн пулемет 92, “Максим” маркийн пулемет бүхий зенитийн төхөөрөмжтэй автомашин 3, 286 автомашин, 8 трактор, 26 мотоциклтой байжээ. Тал хээрийн голдуу асар уудам нутагтай Монгол орны хувьд бүрэн механикжсан эдгээр бригад нь хурдан маневрлахад нэн тохиромжтой байсан юм. 

=== Халх голын дайн ===
{{Гол|Халх голын дайн}}[[File:MNRA soldiers 1939.jpg|right|thumb|274x274px|Монголын цэргүүд Японы цэргийн эсрэг Халхын голын байлдаанд, 1939 он.]]

МАХЦ нь 1939 онд [[Халхын голын байлдаан]]д [[Хорлоогийн Чойбалсан]]ы удирдлагаар [[Георгий Жуков]]ын захирсан [[Улаан Арми]]йн хүч хавсран [[Комацүбара Мичитаро|Мичитаро Комацубара]]гийн командалсан [[Японы эзэн хааны арми]]йн хүчийг бут цохин ялсан түүхтэй. 

Халхын голын байлдааны явцад Зөвлөлтийн корпусын үндсэн дээр [[Армийн 1 дүгээр групп]] байгуулагдсан бөгөөд түүнд [[6 дугаар танкийн бригад]] (254 танк, 15 хуягт бүхий), [[Буудлагын 57 дугаар дивиз|буудлагын 57]], [[82 дугаар дивиз|82]], [[152 дугаар дивиз]], [[агаарын десантын 212 дугаар брига]]д зэрэг олон анги, нэгтгэлүүд нэмэгдэн 8 дугаар сарын 20 буюу [[1939 оны 8 дугаар сарын 20-ны өдрийн давшилт|шийдвэрлэх тулалдаан]] эхлэхийн өмнө Армийн 1 дүгээр групп нь 52 мянга гаруй хүнтэй, 438 танк, 385 их буутай байжээ. [[File:Khalkhin Gol George Zhukov and Khorloogiin Choibalsan 1939.jpg|thumb|right|200px|ЗХУ-ын генерал [[Георгий Жуков]] ба БНМАУ-ын маршал [[Хорлоогийн Чойбалсан]] нар [[Халхын голын байлдаан]]ы үеэр. 1939 он.]]

Нисэх хүчний хувьд гэвэл 57 дугаар корпус нь байлдааны идэвхтэй үйл ажиллагаа эхлэхээс өмнө буюу 1939 оны 5 дугаар сарын байдлаар [[И-16]] [[сөнөөгч онгоц]] 24, [[И-15]] сөнөөгч онгоц 14, [[СБ]] [[бөмбөгдөгч онгоц]] 29, Р-5 бөмбөгдөгч онгоц 15-тай байжээ. Янз бүрийн учир шалтгааны улмаас нисэх бүрэлдэхүүний бэлтгэл нэн тааруу байсан тул эхний үедээ [[зөвлөлтийн нисэгч]]ид ихээхэн хохирол амсчээ. Гэвч байлдааны төгсгөл рүү техник ч шинэчлэгдэж, сайтар бэлтгэгдсэн нисэгчид ч олноор ирэх болсон тул байдал эрс өөрчлөгдсөн байдаг. 8 дугаар сарын 20-ны байдлаар Армийн 1 дүгээр групп И-16 сөнөөгч онгоц 223, И-15 сөнөөгч онгоц 21, [[И-153]] сөнөөгч онгоц 67, түүнчлэн СБ бөмбөгдөгч онгоц 181-тэй байсан байна. Үүн дээр Р-5, У-2 онгоцуудыг нэмээд нийт онгоцны тоо 585 байжээ. Халх голын байлдааны явцад зөвлөлтийн тал 249 онгоцоо алдсан гэсэн тоо байдаг. 

Японы талд [[Манж-го|Манж-Го-гийн армийн]] зарим анги, нэгтгэлүүд байлдсан гэдгийг дурьдах хэрэгтэй юм. [[Гоминдан|Хятадын цэргүүдээс]] олзолсон болон японы хоцрогдсон хэмээн зэвсэглэлээс хасагдсан зэр зэвсэг бүхий Манж-Го-гийн армийн морин цэргийн 4, 5, 8, 12 дугаар морин хороод (манайхан заримдаа “[[баргын морин цэрэг]]” гэж бичих юм билээ) оролцжээ. Хороо тус бүр 400-500 хүнтэй, 4 их буу бүхий [[Их бууны батарей|батарей]]тай байжээ. Гэхдээ тэдний байлдах чадвар туйлын хангалтгүй байсан хэмээн аль аль байлдагч талууд тэмдэглэсэн байдаг. 

=== 1945 оны Чөлөөлөх дайн ===
{{Гол|1945 оны чөлөөлөх дайн}}
1945 оны 5 сарын 9-нд ЗХУ, [[АНУ]] тэргүүтэй холбоотнууд [[Нацист Герман|нацист Германыг]] дайнд ялсны дараа, Зөвлөлт Холбоот Улс дорно зүгийн Японыг буулгаж авах дайнд бэлдэж эхлэсэн. ЗХУ 1945 оны 4 сарын 9-нд Японтой байгуулсан харилцан үл довтлох гэрээгээ цуцлан, тус оны 8 сарын 9-нд Японд дайн зарлажээ. Зөвлөлтийг дагаж 1945 оны 8 сарын 10-нд БНМАУ Японд дайн зарласан. 

Тус дайнд БНМАУ нь МАХЦ нь ЗХУ-ын [[Өвөр Байгалийн фронт|Өвөр Байгалийн фронтын]] өмнөд бүлэгт багтаж, [[Замын-Үүд сум|Замын-Үүд]], [[Байшинт]] (Сүхбаатар аймгийн нутаг) гэсэн хоёр чиглэлээр Японы мэдлийн Өвөр Монгол руу довтлон орсон. Энэхүү дайнд 5, 6, 7, 8 дугаар морьт дивиз, Хошууч Л.Сосороор удирдуулсан 7 дугаар механикжуулсан хуягт бригад, танк, их буу, авто тээвэр, холбооны тусгай хороод, нисэхийн холимог дивиз, хими инженерийн тусгай салбар, Ардын өөрийгөө хамгаалах сайн дурын морьт отряд зэрэг нийт 42223 цэрэг, офицер, 28,000 морь, 403 танк-хуягт машин, пулемёт 1707, 629 их буутайгаар оролцжээ.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Монгол Улсын Түүх. 5-р боть |year=2003 |location=Улаанбаатар |pages=219}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=Монгол цэргийн түүхийн товчоон (1911-1990 ээд он) |year=1996 |location=Улаанбаатар |pages=365-368}}&lt;/ref&gt;

Цэргийн хүчийг &quot;МАХЦ-ийг БНМАУ-ын маршал Х.Чойбалсаныг орлож Зөвлөлтийн [[дэслэгч генерал]] [[Исса Плиев|И.А. Плиев]], дэслэгч генерал [[Жамъянгийн Лхагвасүрэн|Ж.Лхагвасүрэн]] нар [[5 дугаар морьт дивиз]]ийг, хошууч генерал [[Ч.Доржпалам]] [[6 дугаар морьт дивиз]]ийг, хурандаа [[М.Цэдэндаш]] [[7 дугаар морьт дивиз]]ийг, хурандаа Г.Дорж, [[8 дугаар морьт дивиз]]ийг дэд хурандаа [[Одсүрэн|М.Одсүрэн]], [[танкийн 3 дугаар хороо]]г [[хошууч]] [[З.Дагвадорж]], [[9 дүгээр морьт тусгай хороо]]г хурандаа [[Сүхбаатарын Галсан|С.Галсан]], [[холбооны тусгай хороо]]г хошууч [[Дагва]] нар командалжээ.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Файл:Маньчжурская операция.jpg|thumb|268x268px|ЗХУ болон БНМАУ-ын хийсэн [[Манжуурт хийсэн Зөвлөлтийн цэргийн ажиллагаа|Манжуурын стратегийн давшилтын ажиллагаа]].]]
'''Байшинтын чиглэлээр''' 5, 6, 7, 8 дугаар морьт дивиз, Зөвлөлтийн хуягт танкын хүчин 8 сарын 9-ний өглөө 04:00 цагт хил давж, [[Малин гол]], [[Хар нуур]], [[Сэнсрэг хийд]] [[Шеншин ово]]о, 8 сарын 10 - 13 ний хооронд [[Хашаат]], [[Ар Худаг]], [[Ар цагаан нуур]], [[Яндуу сүм]], [[Тайпуу усны худаг]] зэрэг газрыг эзлэн, 8 сарын 16-нд [[Долоннуур]], 17-нд [[Фыннин]] хот, 19-нд [[Чэндэ|Жэхэ]] хот, 20-нд [[Санчакоу район]], 21-нд [[Лүньхуа]], [[Аньзятун хот]], 22-нд [[Миюнь]] хотыг тус тус чөлөөлөв. 

'''[[Замын-Үүд сум|Замын-Үүд]]ийн чиглэлээр''' [[мотомеханикжуулсан анги]]уд [[Чуулалт хаалга]] чиглэлээр 8 сарын 9-нд хил давж, [[Мэнжян|Өвөр Монголын цэргийг]] устган [[Цагаан овоо сум]], 10-нд [[Нянзан хот|Нян-ан хот]], 11-нд [[Баруун Сөнөд хошуу|Баруун Сөнөд хошууны]] [[Вангийн хүрээ]], 13-нд [[Завсар хот]], 18-нд [[Жанбэй]] хот,  [[Хаалган|Жанчхүүгийн давааг]] тус тус чөлөөлжээ.  

9 сарын 2-нд Япон улс дайнд [[бууж өгөх гэрээ]]нд гарын үсэг зурснаар [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|Дэлхийн Хоёрдугаар дайн]] дуусч, МАХЦ-ийн талд 78 хүн алагдах эсвэл сураггүй алга болж, 12318 япон цэргийг олзолж, дайн гавьяа байгуулсан 2000 гаруй хүн БНМАУ-ын одон медалиар, ЗХУ-ын [[Японыг ялав медаль|Японыг ялав медал]]иар 800 гаруй хүнийг шагнаж урамшуулсан. Дайн дууссаны дараа 1946 оноос МАХЦ-ийг тайван цагийн байдалд шилжүүлж, орон тоог цомхотгожээ.   

=== Хүйтэн дайны үед ===
{{Гол|Зөвлөлт-Хятадын хилийн дайнууд|Хүйтэн дайн}}

Дайн дууссны дараа армийг тайван цагийн байдалд шилжүүлэхдээ Цэргийн яамыг НАХЯаманд нэгтгэж, цэргийн тоог цөөлж, зарим ангийг өөрчлөн байршуулж, хилийн цэргийг татан буулгах зэргийн арга хэмжээ авчээ. 1945 оны сүүлээр &quot;МАХЦ-т 42680 цэрэг, Хязгаарын цэрэгт 10570 цэрэг, нийт зэвсэгт хүчний хэмжээнд 53250 хүн бэлнээр алба хааж байсан. 1946-1956 оны хооронд хийсэн 8 удаагийн цомхотголын явцад МАХЦ-ийг 90 хувиар хорогдуулж, 4256 хүн, хилийн цэрэгт 213 хүнтэй үлджээ.&quot;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |title=Монгол цэргийн түүхийн товчоон (1911-1990 эд он) |year=1996 |location=Улаанбаатар |pages=387}}&lt;/ref&gt; Мөн 1945 онд улс даяар &quot;3692 офицер алба хааж байсан бол 1956 оны 10 сарын 16-ний байдлаар 482 офицертой болсон байлаа.&quot;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

1954 оны 5 сарын 31-нд МАХЦэргийн 5 дугаар тусгай морьт хороог татан буулгаснаар морьт цэргийг ашиглахаа больсон.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |title=Монгол цэргийн түүхийн товчоон (1911-1990 ээд он) |year=1996 |location=Улаанбаатар |pages=523-525}}&lt;/ref&gt;  1955 оны 7 сарын 6-нд '''Монгол Ардын Хувьсгалт Цэрэг (МАХЦ)''' гэх нэрийг '''БНМАУ-ын Ардын Цэрэг''' '''(МАЦ)''' гэж өөрчлөн нэрлэв.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1959 оны 6 сарын 23-нд НАХХЭЯамнаас Ардын Цэргийн Хэргийг Эрхлэх Яамыг салган байгуулж, яамны сайдаар дэслэгч Генерал Ж.Лхагвасүрэнг томилсон. &lt;ref&gt;{{Cite book |title=Монгол цэргийн түүхийн товчоон (1911-1990 ээд он) |year=1996 |location=Улаанбаатар |pages=422}}&lt;/ref&gt; 1960 оноос эхлэн Ардын армийг дахин зохион байгуулахдаа тусгай чиг үүрэгтэй бие даасан салбарыг байгуулжээ. 1971 оны 3 сарын 6-нд '''&quot;Монгол Ардын Цэрэг&quot;''' гэх нэрийг '''&quot;Монголын Ардын Арми&quot;''' гэж нэрлэхээр болов.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

* '''Барилгын цэрэг'''

* '''Цэргийг агаарын довтолгооноос хамгаалах цэрэг''': 1945 - 1967 он хүртэл их бууны дивизионд зенитийн ганц батарейн орон тоотой байсныг 1967 оноос Зенит артиллерийн дивизион болгон, 57 мм-ийн С-60 буутай 4 батарей болтлоо өргөжсөн. 1970-1980 аад онд ЗСУ-23-4 Шилка, Игла-1, Стрела-1, төрөл бүрийн радиолокацийн станц, зэрэг зэвсэгийг хүлээн авч ашиглаж байсан.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Монгол цэргийн түүхийн товчоон (1911-1990 ээд он) |year=1996 |location=Улаанбаатар |pages=450-453}}&lt;/ref&gt; 
* '''Холбооны цэрэг:''' Дайны дараа 1951 онд холбооны тусгай батальон, 1953 онд холбооны тусгай рот болгосон ч, 1965 онд тусгай батальон, 1980 онд тусгай хороо болгон өргөтгөжээ.   
* '''Хими, Инженер сапёрын анги:''' 1965 онд инженер-сапёрын тусгай батальоныг байгуулж, мотобуудлагын анги бүрт инженерийн салаа ротыг байгуулах болсон. 1981 оны 5 сарын 20-нд гүүр, ус гатлалтын тусгай батальоныг байгуулсан. 1980 аад оны дунд үе гэхэд инженер-сапёрын тусгай хороо 1, тусгай батальон 4, хэд хэдэн тусгай рот салаа бүхий болсон.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |title=Монгол цэргийн түүхийн товчоон (1911-1990 ээд он) |year=1996 |location=Улаанбаатар |pages=454-458}}&lt;/ref&gt; 1950-иад онд химийн тусгай ротыг байгуулж, 1967 оноос тусгай батальон болгон, химийн цэргийн 3 роттой болсон.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
* '''Улсыг агаарын довтолгооноос хамгаалах цэрэг''': 1964 оноос байгуулж эхлэн, 1969 онд зенит пуужингийн дивизионыг байгуулж, радиолокатроын рот болон зенит пуужингийн 2 дивизоноос бүрдсэн '''Агаарын Довтолгооноос Хамгаалах''' цэргийг байгуулжээ. Мөн 1970 оны 9 сарын 23-нд Зөвлөлт, Монголын хамтарсан  тийрэлтэт хөдөлгүүртэй сөнөөгч онгоцны эскадрилийг байгуулах шийдвэр гарч, [[МиГ-17]] онгоц 6, [[МиГ-15|МиГ-15 УТИ]] онгоц 2 нэгжийг хүлээн авч нисэх эскадрилийг байгуулсан. 1970 оны 11 сарын 15-нд эдгээр онгоцнууд анхны нислэгээ үйлдсэн.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |title=Монгол цэргийн түүхийн товчоон (1911-1990 ээд он) |year=1996 |location=Улаанбаатар |pages=458-464}}&lt;/ref&gt; 1976 онд Зөвлөлтийн нисэх эскадрилиэс биеэ даасан анги болгож, 1977 оны 5 сарын 1-нд МиГ-21 УТИ онгоц 2, 9-р сарын 7-нд  МиГ-21 ПФМ онгоц 12 нэгжийг хүлээн авсан. 1984 онд нисдэг тэрэгний тусгай эскадрилийг байгуулж, Ми-24В загварын 12 нэгжийг хүлээн авчээ.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
==Хүчин чадал==
=== 1930-1950 он ===
[[File:Battle of Khalkhin Gol-Mongolian cavalry.jpg|thumb|265x265px|БНМАУ-ын морин цэрэг Халхын голд. 1939 он.]]
Морьт дивиз нь 3 морьт хорооноос бүрдэх бөгөөд, хороо бүр нь ойролцоогоор 650 хүнтэй бөгөөд 5 суман, пулемётын суман, инженерийн суман, артиллер, хангамж, тагнуул, эмнэлэгийн салбараас бүрддэг байжээ. Энэхүү цэргийн хүч нь маш түргэн хөдөлгөөнт чанар нь Монгол шиг өргөн уудам нутгийн хэмжээнд зохицож, жижиг анги салбарууд нь 24 цагт 160 км зайг туулах чадвартай байсан.{{Citation needed}} Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссаны дараа Ардын армийг тайван цагийн хуваарьт шилжүүлэхдээ, зарим морьт дивизийг татан буулгах, нэгтгэх, орон тоог цомхотгох ажил өрнөжээ. 

Монголын Ардын Хувьсгалт Цэргийн дивизүүд ба бусад нэгжүүд:
* [[1 дүгээр морьт дивиз]]
* [[2  дугаар морьт дивиз]]
* [[3  дугаар морьт дивиз]]
* [[4  дүгээр морьт дивиз]]
* [[5  дугаар морьт дивиз]]
* [[6  дугаар морьт дивиз]]
* [[7  дугаар морьт дивиз]] (1932-1945) 
* [[8  дугаар морьт дивиз]]
* [[9  дүгээр морьт дивиз]]
* [[10 дугаар морьт дивиз]]
* [[7 дугаар моторжуулсан хуягт бригад]]
* [[3 дугаар танкийн тусгай хороо]]
* [[3 дугаар артиллерийн хороо]]
* [[Нисэхийн холимог дивиз (МАА)|Нисэхийн холимог дивиз]]
* [[Химийн хамгаалалтын инженерийн хороо (МАА)|Химийн хамгаалалтын инженерийн хороо]]

[[File:Mongolian People’s Revolutionary Army.jpg|thumb|БНМАУ-н цэргийн цол. 1936-1940 он.]]
[[File:Socialist_Mongolia_Military_Uniform_(35703984005).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Socialist_Mongolia_Military_Uniform_(35703984005).jpg|thumb|309x309px|[[Монголын үндэсний түүхийн музей|Үндэсний түүхийн музей]] дэх БНМАУ-ын маршалын форм.]]

== Армийн зэрэг цол ==
{{Гол|БНМАУ-ын үеийн цэргийн цол}}

== Зэвсэглэл (1940-1990) ==

=== Монголын Ардын Хувьсгалт Цэргийн чадавх (1940-1950) ===

==== Хөнгөн зэвсэг ====
[[Мосин-Наган винтов]] , [[ППШ-41]], [[ППШ-43]],[[ M1910 Максим]], [[СГ-43 Горюнов]],  [[ДШK]], [[Дегтяровын пулемёт]]

==== Артиллери ба мортар ====
[[37 мм-ийн танк эсэргүүцэх их буу M1930 (1-K)]]

[[76 мм-ийн хорооны их буу M1927]]

[[45 мм-ийн танк эсэргүүцэх их буу M1937 (53-K)]]

[[76 мм-ийн хорооны их буу M1943]]

==== Пуужинт төхөөрөмж ====
[[БМ-13]] - 150

==== Автомашин ====
*[[Газ-61]]
*[[Газ-64]]
*[[Газ-67]]
*[[ЗиС-5]]
*[[Газ–MM]]
*[[ЗиС-42]]
*[[Стадбакер ЮС6]] 
*[[Додж ВЦ-51]]

==== Хуягт машин ====
*ЗХУ [[Остин Путилов]] (2 ш)
*ЗХУ [[ФАИ хуягт машин]]
*ЗХУ [[БА-6]]
*ЗХУ [[БА-10]]
*ЗХУ [[БА-64]]

==== Хөнгөн танк ====
*ЗХУ [[T-27]]- 10
*ЗХУ [[БТ-5]] - ?
*ЗХУ [[БТ-7]] - 27

==== Дунд танк ====
*ЗХУ [[Т-34]]- ?
*ЗХУ [[Т-34/85]]- 33

==== Өөрөө явагч их буу ====
*ЗХУ [[СУ-100]]

=== Монголын Ардын Армийн Агаарын цэргийн хүч 1925–1945 он ===
{{Гол|Монгол ард (нисэх онгоцны эскадриль)}}

==== Сургалтын ====
* [[Avro 504|По-1]]
* [[По-2]]
* [[Яковлев УТ-2]]
* [[Як-11]]

==== Бөмбөгдөгч ба дайрагч онгоц ====
* [[Поликарпов Р-1]]-
* [[Поликарпов Р-5]]-40
* [[Ильюшин Ил-2]]-70

==== Сөнөөгч онгоц ====
* [[Поликарпов И-15]]- 50
* [[Поликарпов И-15]]bis- 
* [[Поликарпов И-16]]- 1
* [[Як-7]]- 
* [[Як-9]]- 34

==== Тээврийн онгоц ====
* [[Ильюшин Ил-2]]
* [[Стал-3]]
* [[Калинин K-5]]
* [[Як-6]]
* [[Ф-13]]
* [[Юнкер В 33]]
* [[Накажима Ки-34]]-12
* [[АИР-6]]

=== Монголын Ардын Армийн чадавх (1950-1990) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Техник
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Гарал
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Хувилбар
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Тоо
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Үндсэн танк]]/[[Дунд танк]]'''
|-
| [[СУ-100]]
| rowspan=&quot;5&quot; | {{Flag|ЗХУ|}}
| Өөрөө явагч их буу
| 10&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[Т-34|Т-34/85]]
| rowspan=&quot;3&quot; | Дунд танк
| 40&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[T-54]]
| 250&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[Т-54/55|T-55]]
| 250&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;&gt;[http://www.armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.phpThe SIPRI]{{Dead link|date=Есдүгээр сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Т-62|T-62]]
| Үндсэн танк
| 100&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Явган цэргийн байлдааны машин]]/Хуягласан тусгай машин'''
|-
| [[БМП-1]]
| rowspan=&quot;6&quot; | {{flagcountry|ЗХУ}}
| Явган цэргийн байлдааны машин
| 400&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[БТР-40]]
| rowspan=&quot;3&quot; | Дугуйтай хуягласан машин
| 200&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[БТР-60]]
| 50&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[БТР-152]]
| 50&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[БРДМ-1]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Хуягласан тусгай машин
| 150&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[БРДМ-2]]
| 120&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Пуужинт төхөөрөмж]]'''
|-
| [[БМ-21]] Град
| {{flagcountry|ЗХУ}}
| 122&amp;nbsp;мм-ийн Пуужинт төхөөрөмж 
| 130&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Артиллери]]''' 
|-
| [[85 мм-ийн дивизийн их буу Д-44]]
| rowspan=&quot;7&quot; | {{flagcountry|ЗХУ}}
| 85&amp;nbsp;мм-ийн дивизийн их буу
|
|-
| [[122 мм-ийн их буу M1931/37 (А-19)]]
| 122&amp;nbsp;мм-ийн их буу
| 20&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[122 мм-ийн зенитийн их буу 2A18 (Д-30)]]
| 122&amp;nbsp;мм-ийн зенитийн их буу
| 50&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[130 мм-ийн хээрийн их буу M1954 (M-46)]]
| 130&amp;nbsp;мм-ийн хээрийн их буу
|
|-
| [[152 мм-ийн зенитийн их буу M1937 (МЛ-20)|152 мм-ийн зенитийн их буу M1937 МЛ-20)]]
| 152&amp;nbsp;мм-ийн зенитийн их буу
|
|-
| [[122 мм-ийн зенитийн их буу M1938 (M-30)]]
| 122&amp;nbsp;мм-ийн зенитийн их буу
| 100&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[152 мм-ийн зенитийн их буу M1943 (D-1)]]
| 152&amp;nbsp;мм-ийн хээрийн их буу
| 50&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Мортар]]'''  
|-
| [[82-БМ-37|БМ-37]]
| rowspan=&quot;3&quot; | {{flagcountry|ЗХУ}}
| 82&amp;nbsp;мм-ийн калибрийн мортар 
|
|-
| [[120-ПМ-43 мортар|ПМ-43]]
| 120&amp;nbsp;мм-ийн калибрийн мортар
|
|-
| [[:ru:М-160|M-160]]
| 160&amp;nbsp;мм-ийн дивизийн мортар
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Танк эсэргүүцэх буу]]''' 
|-
| [[СПГ-9]]
| rowspan=&quot;4&quot; | {{flagcountry|ЗХУ}}
| 73&amp;nbsp;мм-ийн Танк эсэргүүцэх буу
| тодорхойгүй
|-
| [[85 мм-ийн Танк эсэргүүцэх буу Д-48]]
| 85&amp;nbsp;мм-ийн Танк эсэргүүцэх буу
|
|-
| [[100 мм-ийн хээрийн их буу M1944 (БС-3)]]
| 100&amp;nbsp;мм-ийн хээрийн их буу 
| 25&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[T-12 Танк эсэргүүцэх буу]]
| 100&amp;nbsp;мм-ийн Танк эсэргүүцэх буу
| 25&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|}

=== Монголын Ардын Армийн Агаарын цэргийн хүч (1950-1990) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;text-align: left; background: #aabccc;&quot;|Нэр
! style=&quot;text-align: left; background: #aabccc;&quot;|Гарал
! style=&quot;text-align: left; background: #aabccc;&quot;|Төрөл
! style=&quot;text-align: left; background: #aabccc;&quot;|Хувилбарууд
! style=&quot;text-align: left; background: #aabccc;&quot;|Ашиглалтанд байгаа
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Сөнөөгч онгоц]]'''
|-
| [[Поликарпов И-15]] || rowspan=&quot;6&quot; | {{Flag|ЗХУ|}}|| rowspan=&quot;6&quot; | Сөнөөгч || И-15 || 1+&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Поликарпов И-16]] || И-16 || 1+&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Поликарпов По-2]] || У-2а || 20&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Микоян-Гуревич МиГ-15|МиГ-15]] || МиГ-15бис || 48&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Микоян-Гуревич МиГ-17|МиГ-17]] || МиГ-17Ф || 36&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Микоян-Гуревич МиГ-21|МиГ-21]] || МиГ-21ПФМ/МФ || 30+12&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Бөмбөгдөгч]]'''
|-
| [[Поликарпов Р-З]] || {{Flag|ЗХУ|}}|| Хөнгөн бөмбөгдөгч || Р-З || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''[[Цэргийн тээврийн онгоц|Тээврийн онгоц]]'''
|-
| [[Боин 727]] || {{Flag|АНУ|}}|| Narrow-body jet airliner || Boeing 727-200 || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot; /&gt;
|-
| [[Туполев Ту 104]] || rowspan=&quot;11&quot; | {{Flag|ЗХУ|}}|| rowspan=&quot;11&quot; | Тээврийн нисэх онгоц || Ту-104 || 2&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[Туполев Ту 154]] || Ту-154B-2 ||  
|-
| [[Илюшин Ил-2]] || Ил-2 || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Илюшин Ил-12]] || Ил-12 || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot; /&gt;
|-
| [[Илюшин Ил-14]] || Ил-14 || 6&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[Антонов Ан-2]] || АН-2 || 30&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;&gt;{{Webarchiv|url=http://www.worldairforces.com/countries/mongolia/mon.html |wayback=20120905025517 |text=World Air Forces  - Historical Listings Mongolia (MON) |archiv-bot=2025-12-29 21:34:21 InternetArchiveBot }}. worldairforces.com. Retrieved on 2013-08-27.&lt;/ref&gt; 
|-
| [[Антонов Ан-12]] || An-12 || 15&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Антонов Ан-14]] || An-14 || 2&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Антонов Ан-24]] || An-24 || 22&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Антонов Ан-26]] || An-26 || 4&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Антонов Ан-32]] || An-32 || 1&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Харбин Ү-12]] || {{Flag|ЗХУ|}}|| rowspan=&quot;2&quot; | Нисэх онгоц || Y-12 || 5&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[П2Л-104 Вилга]] || {{Flag|БНХАУ|}}|| Wilga-2 || 3&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''Нисэх онгоц'''
|-
| [[МиГ-15]] || rowspan=&quot;9&quot; | {{Flag|ЗХУ|}}|| rowspan=&quot;3&quot; | Сөнөөгч онгоц || МиГ-15УТФ || 1&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[МиГ-17]] || МиГ-17ПФ || 8&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[МиГ-21]] || МиГ-21 УФМ || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[Яковлев УТ-2]] || rowspan=&quot;6&quot; | Сургалтын онгоц || || 1+&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Яковлев Як-6]] || || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot;/&gt; 
|-
| [[Яковлев Як-9]] || Як-9У || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot; /&gt;
|-
| [[Яковлев Як-11]] || || 10&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[Яковлев Як-12]] || || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;worldairforces&quot; /&gt;
|-
| [[Яковлев Як-18]] || || 10&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | Дайрагч нисдэг тэрэг
|-
| [[Ми-24]] || {{Flag|ЗХУ|}}|| Дайрагч вортёлот ||  || 10&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | Тээврийн нисдэг тэрэг
|-
| [[Ми-1]] || rowspan=&quot;5&quot; | {{Flag|ЗХУ|}}|| rowspan=&quot;2&quot; | Хөнгөн нисдэг тэрэг || || 5&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[Ми-2]] || || 1&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[Ми-4]] || rowspan=&quot;2&quot; | Тээврийн вортёлот  || МИ-4A || 5&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[Ми-8]] || МИ-8T/MT || 10&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
| [[Камов Ка-26]] || Хөнгөн нисдэг тэрэг || || тодорхойгүй&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''Агаараас хамгаалах зэвсэглэл'''
|-
| [[С-75]] || rowspan=&quot;4&quot; | {{Flag|ЗХУ|}}|| Стратегийн АДХ зэвсэг || С-75 Двина || 2 (24 пуужин)&lt;ref name=&quot;sipri1&quot; /&gt;
|-
| [[С-200]] || Стратегийн АДХ зэвсэг || С-200 || тодорхойгүй&lt;ref&gt;[http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1985/1985%20-%200354.html World Missile Directory], FLIGHT international, 1985&lt;/ref&gt; 
|-
| [[9К31 Стрела-1]] || || 9К31 Стрела-1 || тодорхойгүй 
|-
| [[Стрела-2]] || || Стрела-2 || 1250&lt;ref name=&quot;sipri1&quot;/&gt; 
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;align: center; background: lavender;&quot; | '''Агаарын довтолгооноос хамгаалах зэвсэглэл''' 
|-
| [[ЗПУ-4]] || rowspan=&quot;5&quot; | {{Flag|ЗХУ|}}|| rowspan=&quot;5&quot; | АДХ зэвсэг || || тодорхойгүй 
|-
| [[ЗУ-23-2]] || || тодорхойгүй 
|-
| [[ЗСУ-23-4]] || || тодорхойгүй 
|-
| [[С-60]] || 57 мм S-60 || тодорхойгүй 
|-
| [[61-K]] || 37 мм M1939 || тодорхойгүй 
|}

==Мөн үзэх==

* [[Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчний цэргийн ангиуд монголд]]

* [[17 дугаар арми (ЗХУ)]]

* [[39 дүгээр арми (ЗХУ)]]

==Цахим холбоос==
{{Commons|Military of Mongolia|Монголын Ардын арми}}

==Эшлэл==
{{Reflist}}
*{{cite journal|last=Walg|first=A.J|title=Wings Over the Steppes: Aerial warfare in Mongolia 1930–1945: Part One|journal=[[Air Enthusiast]]|issue= 66, November/December 1996|issn=0143-5450|pages=pp. 18–23}}
*{{cite journal|last=Walg|first=A.J|title=Wings Over the Steppes: Aerial warfare in Mongolia 1930–1945: Part Two|journal=[[Air Enthusiast]]|issue= 67, January–February 1997|issn=0143-5450|pages=pp. 25–23}}
*{{cite journal|last=Walg|first=A.J|title=Wings Over the Steppes: Aerial warfare in Mongolia 1930–1945: Part Three|journal=[[Air Enthusiast]]|issue= 68, March–April 1997|issn=0143-5450|pages=pp. 70–73}}

[[Ангилал:Монголын Ардын Арми| ]]
[[Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний түүх]]
[[Ангилал:Түүхэн зэвсэгт хүчний холбоо]]
[[Ангилал:БНМАУ-Зөвлөлтийн харилцаа]]
[[Ангилал:1921 онд байгуулагдсан]]
[[Ангилал:1992 онд татан буугдсан]]</text>
      <sha1>b3gbzh4ux5if8fsse9gxyq69ylfykj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пүсан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45717</id>
    <redirect title="Пүсань" />
    <revision>
      <id>870399</id>
      <parentid>849048</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[Пүсань]]</comment>
      <origin>870399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="t46h3ol8xavmtim1d2fhgs4wjj0eh3j" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Пүсань]]</text>
      <sha1>t46h3ol8xavmtim1d2fhgs4wjj0eh3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>БНМАУ-ын үеийн цэргийн цол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47233</id>
    <revision>
      <id>870317</id>
      <parentid>848175</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15036" sha1="hi17ndudftjfl3ar4n6zwgm7sdlndl8" xml:space="preserve">'''Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын цэргийн цол''' нь [[Монголын Ардын Арми]]йн хэрэглэж байсан цэргийн цол тэмдэг байв. [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс]] [[Зөвлөлт Холбоот Улс]]ын [[дагуул улс]] байсан тул [[ЗХУ-ын Зэвсэгт хүчин]]тэй ижил зэрэглэлийн бүтэцтэй байсан.{{sfn|Dolan|1991|p=243}}

==1927–1936==
===Дээд, ахлах, дунд командлагч===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Тэмдэглэл || colspan=4| Дээд командлагч || colspan=3| Ахлах командлагч ||colspan=4| Дунд командлагч
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Цол
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-Regiment Commander.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Regiment Commander ass.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Battalion Commander.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Battalion Commander ass-cropped.svg|101x101px]]
| [[File:Mongolia-Army-Company Commander.svg|101x101px]]
| [[File:Mongolia-Army-Company Commander ass.svg|101x101px]]
| [[File:Mongolia-Army-Platoon Commander.svg|100x100px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Нэршил
| [[Армийн командлагч]]
| [[Корпусын дарга]]
| [[Дивизийн дарга]]
| [[Бригадын дарга]]
| Хорооны дарга
| Хоороны туслах
| [[Батальоны дарга]]
| Батальоны туслах
| Сумангийн дарга
| Сумангийн туслах
| [[Салааны дарга]]
|}

===Бага командлагч, хугацаат цэрэг===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Тэмдэглэл || colspan=4| Бага командлагч || Хугацаат цэрэг
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Цол
| [[File:Mongolia-Army-Quartermaster.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Platoon Leader Assistant.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Squad Leader.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Squad Leader Assistant.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Private.svg|100px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Нэршил
| Ахлагч
| Cалааны туслах
| Тасгийн дарга
| Тасгийн туслах
| Цэрэг
|}

==1936–1940==
===Дээд, ахлах, дунд командлагч===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! colspan=2| Тодорхойлолт || colspan=5| Дээд командлагч || colspan=3| Ахлах командлагч ||colspan=4| Дунд командлагч
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=2|Цолын&lt;br /&gt;тэмдэг || [[Мөрөвч]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-10-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-9-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-8-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-7-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-6-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-5-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-3-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-2-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1b-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1a-1936.svg|100px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Ханцуйны шеврон 
| [[File:Mongolia-Army-OF-10-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-9-1936-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-8-1936-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-7-1936-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-6-1936-cuff.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1c-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1b-cuff.svg|50px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=2| Нэршил
| [[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]
| [[Армийн генерал]]
| [[Корпус генерал]]
| [[Дивиз генерал]]
| [[Бригадын генерал]]
| [[Хурандаа]]
| [[Хошууч]]
| [[Ахмад (цэргийн цол)|Ахмад]]
| [[Ахлах дэслэгч]]
| [[Дэслэгч]]
|}

===Бага командлагч, хугацаат цэрэг===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! colspan=2| Тодорхойлолт || colspan=3|'''Бага командлагч'''|| colspan=1|'''Хугацаат цэрэг'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=2|Цолын&lt;br /&gt;тэмдэг || [[Мөрөвч]]
| [[File:Mongolia-Army-Master sergeant-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Senior sergeant-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Sergeant-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OR-1-1936.svg|100px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Ханцуйны шеврон
| colspan=3| [[File:Mongolia-Army-Sergeant-cuff.svg|50px]]{{hr}}
| [[File:Mongolia-Army-OR-1936-cuff.svg|50px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=2| Нэршил
| [[Ахлагч]]
| Жагсаалын дарга
| Салааны туслах
| [[Байлдагч]]
|}

==1940–1944==
===Дээд, ахлах, дунд командлагч===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! colspan=2 |Тодорхойлолт || colspan=5|'''Дээд командлагч''' || colspan=4|'''Ахлах командлагч'''||colspan=3|'''Дунд зэргийн командлагч'''
|- align=&quot;center&quot;
! rowspan=2|Цолын&lt;br /&gt;тэмдэг || [[Мөрөвч]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-10-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-9-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-8-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-7-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-6-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-5-1944.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-5-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-3-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-2-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1c-1940.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1b-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1a-1936.svg|100px]]
|- align=&quot;center&quot;
! Ханцуйны шеврон 
| [[File:Mongolia-Army-OF-10-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-9-1936-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-8-1936-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-7-1936-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-6-1936-cuff.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:blank.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1c-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1b-cuff.svg|50px]]
| [[File:Mongolia-Army-OF-1a-cuff.svg|50px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=2| Нэршил
| [[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]
| [[Армийн генерал]]
| [[Корпус генерал]]
| [[Дивиз генерал]]
| [[Бригадын генерал]]
| [[Хурандаа]]
| [[Дэд хурандаа]]
| [[Хошууч]]
| [[Ахмад (цэргийн цол)|Ахмад]]
| [[Ахлах дэслэгч]]
| [[Дэслэгч]]
| [[Бага дэслэгч]]
|}

===Бага командлагч, хугацаат цэрэг===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! colspan=2 |Designation || colspan=3|'''Бага командлагч'''|| colspan=2|'''Хугацаат цэрэг'''
|- align=&quot;center&quot;
! rowspan=2|Цолын&lt;br /&gt;тэмдэг || [[Мөрөвч]]
| [[File:Mongolia-Army-Master sergeant-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Senior sergeant-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Sergeant-1936.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-Junior sergeant-1940.svg|100px]]
| [[File:Mongolia-Army-OR-1-1936.svg|100px]]
|- align=&quot;center&quot;
! Ханцуйны шеврон 
| colspan=4| [[File:Mongolia-Army-Sergeant-cuff.svg|50px]]{{hr}}
| [[File:Mongolia-Army-OR-1936-cuff.svg|50px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=2| Нэршил
| [[Ахлагч]]
| [[Aхлах түрүүч]]
| [[Түрүүч]]
| [[Бага түрүүч]]
| [[Байлдагч]]
|}

==1944–1972==
===Офицер===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
{{НАТО-гийн гишүүн бус орны зэвсэгт хүчний зэрэглэл, тэмдэг/OF/Хоосон}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=1| {{flagicon|Монгол|1945}} '''[[Монгол Ардын Нам]]'''&lt;ref name=&quot;Army_1944&quot;&gt;{{cite web |last1=Токарь |first1=Л. Н. |title=Знаки различия Монгольской Народно-Революционной Армии образца 1944 года |trans-title=Монгол ардын хувьсгалт армийн цол, тэмдэг, 1944 оны загвар |url=http://www.vedomstva-uniforma.ru/mundir18/mnra/index.html |website=Mundir 18 |access-date=2019-10-05 |language=ru}}&lt;/ref&gt;
| colspan=2| [[File:Mongolian Army OF-10 - Маршал МНР (1944-1972).png|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolian Army OF-8 - Khurandaa gyenyeral (1944-1972).png|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolian Army OF-7 - Deslegch gyenyeral · avitation (1944-1972).png|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolian Army OF-6 - Khoshuuch gyenyeral (1944-1972).png|50px]]
| colspan=2 rowspan=2| 
| colspan=2| [[File:Huranda (Artillery) 1944-1972.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Ded Huranda (Cavalry) 1944-1972.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Hushuuch (Transport) 1944-1972.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Ahmad (Medical) 1944-1972.png|40px]]
| colspan=2| [[File:Ahlah Deslegch (Transport) 1944-1972.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Deslegch (Artillery) 1944-1972.png|50px]]
| colspan=2| [[File:Baga Deslegch (Avitation) 1944-1972.png|50px]]
| colspan=12| 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Нэршил
| colspan=2| [[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]
| colspan=2| [[Хурандаа генерал]]
| colspan=2| [[Дэслэгч генерал]]
| colspan=2| [[Хошууч генерал]]
| colspan=2| [[Хурандаа]]
| colspan=2| [[Дэд хурандаа]]
| colspan=2| [[Хошууч]]
| colspan=2| [[Ахмад (цэргийн цол)|Ахмад]]
| colspan=2| [[Ахлах дэслэгч]]
| colspan=2| [[Дэслэгч]]
| colspan=2| [[Бага дэслэгч]]
|}

===Хугацаат===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
{{НАТО-гийн гишүүн бус орны зэвсэгт хүчний зэрэглэл, тэмдэг/OR/Хоосон}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=2| {{flagicon|Монгол|1945}} '''[[Монголын Ардын Арми]]'''&lt;ref name=&quot;Army_1944&quot;/&gt;
| colspan=6 rowspan=3| 
| colspan=2| [[File:Mongolian Army OR-6 - Ahlagch · cadet (1944-1972).png|50px]]
| colspan=2 rowspan=3| 
| colspan=6| [[File:Mongolian Army OR-4 - Ahlah Türüüch · cadet (1944-1972).png|50px]]
| colspan=6| [[File:Ahlah suragch 1944-1972.png|50px]]
| colspan=4| [[File:Mongolian Army OR-2b - Baga türüüch · cadet (1944-1972).png|50px]]
| colspan=2 rowspan=3| 
| colspan=6| [[File:blank.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolian Army OR-1 - Baildagch · infantry (1944-1972).png|50px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=2| [[Ахлагч]]
| colspan=6| [[Ахлах түрүүч]]
| colspan=6| [[Түрүүч]]
| colspan=4| [[Бага түрүүч]]
| colspan=6| [[Ахлах байлдагч]]
| colspan=2| [[Байлдагч]]
|}

==1972–1992==
===Офицер===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
{{НАТО-гийн гишүүн бус орны зэвсэгт хүчний зэрэглэл, тэмдэг/OF/Хоосон}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=2| {{flagicon|Монгол|1945}} '''[[Монголын Ардын Арми]]'''{{sfn|Dolan|1991|p=244}}&lt;ref name=Armeerundschau&gt;{{cite magazine |title=Uniformen und Dienstgradabzeichen der Mongolischen Volkarmee |magazine=[[Armeerundschau]] |date=1973 |volume=4 |page=89 |publisher=Deutscher Militärverlag |language=de}}&lt;/ref&gt;
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OF-10-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OF-9-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OF-8-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OF-7-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OF-6-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OF-5-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OF-4-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OF-3-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Ahmad 1972-1992.gif|50px]]
| colspan=2| [[File:Ahlah Deslegch 1972-1992.gif|50px]]
| colspan=2| [[File:Deslegch 1972-1992.gif|50px]]
| colspan=2| [[File:Baga Deslegch 1972-1992.gif|50px]]
| colspan=12| 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=2| [[БНМАУ-ын маршал|Маршал]]
| colspan=2| [[Армийн генерал]]
| colspan=2| [[Хурандаа генерал]]
| colspan=2| [[Дэслэгч генерал]]
| colspan=2| [[Хошууч генерал]]
| colspan=2| [[Хурандаа]]
| colspan=2| [[Дэд хурандаа]]
| colspan=2| [[Хошууч]]
| colspan=2| [[Ахмад (цэргийн цол)|Ахмад]]
| colspan=2| [[Ахлах дэслэгч]]
| colspan=2| [[Дэслэгч]]
| colspan=2| [[Бага дэслэгч]]
|}

===Хугацаат===
{| style=&quot;border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;&quot;
{{НАТО-гийн гишүүн бус орны зэвсэгт хүчний зэрэглэл, тэмдэг/OR/Хоосон}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| rowspan=2| {{flagicon|Монгол|1945}} '''[[Монголын Ардын Арми]]'''{{sfn|Dolan|1991|p=244}}&lt;ref name=Armeerundschau/&gt;
| colspan=6 rowspan=2| &lt;!--None--&gt;
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OR-7-1972.svg|50px]]
| colspan=2 rowspan=2| &lt;!--None--&gt;
| colspan=6| [[File:Mongolia-Army-OR-6-1972.svg|50px]]
| colspan=6| [[File:Mongolia-Army-OR-5-1972.svg|50px]]
| colspan=4| [[File:Mongolia-Army-OR-4-1972.svg|50px]]
| colspan=2 rowspan=2| &lt;!--None--&gt;
| colspan=6| [[File:Mongolia-Army-OR-3-1972.svg|50px]]
| colspan=2| [[File:Mongolia-Army-OR-1-1972.svg|50px]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=2| [[Ахлагч]]
| colspan=6| [[Ахлах түрүүч]]
| colspan=6| [[Түрүүч]]
| colspan=4| [[Бага түрүүч]]
| colspan=6| [[Ахлах байлдагч]]
| colspan=2| [[Байлдагч]]
|}

==Мөн үзэх==
* [[Монгол улсын цэргийн цол]]

==Эшлэл==
{{Reflist}}

[[Ангилал:Цэргийн цолны зэрэг улс орноор|Монгол]]
[[Ангилал:Монгол улсын зэвсэгт хүчин]]</text>
      <sha1>hi17ndudftjfl3ar4n6zwgm7sdlndl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виргилиюс Алякна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60620</id>
    <revision>
      <id>870426</id>
      <parentid>696054</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8235" sha1="5c6r0jl9zcwunlruj992ah5xl2lzpdz" xml:space="preserve">{{short description|Lithuanian discus thrower and politician}}
{{Инфобокс тамирчин
| name = Virgilijus Alekna
| image = Virgilijus Alekna by Augustas Didzgalvis.jpg
| image_size = 250px
| header_color = lightsteelblue
| caption = Virgilijus Alekna at 2014 Lithuanian Championships in Athletics
| nationality = Lithuanian
| club = 
| college_team = 
| birth_date = {{Birth date and age|1972|02|13}}
| birth_place = [[Терпейкяй]], [[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Литва Улс|Литва]], Зөвлөлт Холбоот Улс
| residence = 
| death_date = 
| death_place = 
| sport = Хөнгөн атлетик
| event = [[Зээрэнцэг шидэлт]]
| personal_best = 73.88 м (2000)
| height = {{convert|2.01|m}}
| weight = {{convert|130|kg|lb|0|abbr=on}}
| medal_templates = 
{{МедальТоо
|total=yes
|[[Хөнгөн атлетик Зуны Олимпод|Олимпын наадам]]|2|0|1
|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ]]|2|2|0
|[[Хөнгөн атлетикийн Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Европын АШТ]]|1|1|1
|[[Хөнгөн атлетикийн Тивийн Цом|Тивийн Цом]]|4|1|0
|[[IAAF Гран Пригийн Финал]]|1|1|0
|[[Хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Цом|Дэлхийн Цом]]|2|0|0
|[[Европын Шидэлтийн Цом]]|0|1|0
}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетик Зуны Олимпод|Олимпын наадам]]}}
[[File:Olympic rings.svg|center|80px]]
{{Медаль|Алт |[[Хөнгөн атлетик 2000 оны Зуны Олимпод|2000 Сидней]] | [[Хөнгөн атлетик 2000 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Алт |[[Хөнгөн атлетик 2004 оны Зуны Олимпод|2004 Афин]] | [[Хөнгөн атлетик 2004 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Хүрэл|[[Хөнгөн атлетик 2008 оны Зуны Олимпод|2008 Бээжин]]| [[Хөнгөн атлетик 2008 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Алт|[[2003 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2003 Парис]]|[[2003 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Алт|[[2005 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2005 Хельсинки]]|[[2005 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[1997 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|1997 Афин]]|[[1997 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2001 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2001 Эдмонтон]]|[[2001 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Алт|[[2006 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2006 Гётебург]]|[[2006 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2002 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2002 Мюнхен]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Хүрэл|[[1998 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|1998 Будапешт]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал]]}}
{{Медаль|Алт|[[2003 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2003 Монте-Карло]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Алт|[[2005 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2005 Монте-Карло]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Алт|[[2006 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2006 Штутгарт]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Алт|[[2009 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2009 Салоники]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2007 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2007 Штутгарт]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Тэмцээн | [[IAAF Гран Пригийн Финал]] }}
{{Медаль|Алт| [[2001 оны IAAF Гран Пригийн Финал|2001 Мельбурн]] | Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Мөнгө| [[1999 оны IAAF Гран Пригийн Финал|1999 Мюнхен]] | Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Цом|Дэлхийн Цом]]}}
{{Медаль|Алт|[[1998 оны хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Цом|1998 Йоханнесбург]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Алт|[[2006 оны хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Цом|2006 Афин]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Тэмц|[[Европын Шидэлтийн Цом]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2013 оны Европын Өвлийн Шидэлтийн Цом|2013 Кастельон]] |Зээрэнцэг}} 
| module = {{Инфобокс албан тушаалтан
| embed = yes
| name         = {{small|Улс төрийн замнал}}
| office       = [[Сейм (Литва)|Сеймийн гишүүн]]
| term_start   = 2016 оны 11 сарын 14
| constituency = Олон гишүүнтэй
}}
| updated = 2012 оны 8 сарын 12
}}

'''Виргилиюс Алякна''' ([[1972 он]]д төрсөн) — [[Литва|Литвын]] '''[[хөнгөн атлетик]]ч'''. Олимп, дэлхийн аварга.

Виргилиюс Алякна зээрэнцэг шидэлтээр 2000, 2004 оны олимпоос хошой медаль, 2008 оны олимпоос хүрэл медаль, 2003, 2005 оны ДАШТ-ээс хошой алтан медаль, 1997, 2001 оны ДАШТ-ээс хошой мөнгөн медаль хүртжээ.

{{DEFAULTSORT:Алякна, Виргилиюс}}
[[Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн олимпын аварга]]
[[Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн дэлхийн аварга]]
[[Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн европын аварга]]
[[Ангилал:Литвын зээрэнцэг шидэгч]]
[[Ангилал:Литвын олимпын аварга]]
[[Ангилал:Литвын олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:Литвын их ван Гедиминасын одон шагналтан (иx загалмай)]]
[[Ангилал:Литвын оны шилдэг тамирчин]]
[[Ангилал:Купишкис районы хүн]]
[[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]]
[[Ангилал:Литвачууд]]
[[Ангилал:1972 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>5c6r0jl9zcwunlruj992ah5xl2lzpdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870427</id>
      <parentid>870426</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8311" sha1="5l3ealfl28u5s9o1xduc33plhy1dn1q" xml:space="preserve">{{short description|Литвын зээрэнцэг шидэгч ба улс төрч}}
{{Инфобокс тамирчин
| name = Виргилиюс Алякна
| image = Virgilijus Alekna by Augustas Didzgalvis.jpg
| image_size = 250px
| header_color = lightsteelblue
| caption = Виргилиюс Алякна 2014 оны Литвын хөнгөн атлетикийн АШТ-д
| nationality = Литва
| club = 
| college_team = 
| birth_date = {{Birth date and age|1972|02|13}}
| birth_place = [[Терпейкяй]], [[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Литва Улс|Литва]], Зөвлөлт Холбоот Улс
| residence = 
| death_date = 
| death_place = 
| sport = Хөнгөн атлетик
| event = [[Зээрэнцэг шидэлт]]
| personal_best = 73.88 м (2000)
| height = {{convert|2.01|m}}
| weight = {{convert|130|kg|lb|0|abbr=on}}
| medal_templates = 
{{МедальТоо
|total=yes
|[[Хөнгөн атлетик Зуны Олимпод|Олимпын наадам]]|2|0|1
|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|ДАШТ]]|2|2|0
|[[Хөнгөн атлетикийн Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Европын АШТ]]|1|1|1
|[[Хөнгөн атлетикийн Тивийн Цом|Тивийн Цом]]|4|1|0
|[[IAAF Гран Пригийн Финал]]|1|1|0
|[[Хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Цом|Дэлхийн Цом]]|2|0|0
|[[Европын Шидэлтийн Цом]]|0|1|0
}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетик Зуны Олимпод|Олимпын наадам]]}}
[[File:Olympic rings.svg|center|80px]]
{{Медаль|Алт |[[Хөнгөн атлетик 2000 оны Зуны Олимпод|2000 Сидней]] | [[Хөнгөн атлетик 2000 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Алт |[[Хөнгөн атлетик 2004 оны Зуны Олимпод|2004 Афин]] | [[Хөнгөн атлетик 2004 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Хүрэл|[[Хөнгөн атлетик 2008 оны Зуны Олимпод|2008 Бээжин]]| [[Хөнгөн атлетик 2008 оны Зуны Олимпод – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн|Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Алт|[[2003 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2003 Парис]]|[[2003 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Алт|[[2005 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2005 Хельсинки]]|[[2005 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[1997 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|1997 Афин]]|[[1997 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2001 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ|2001 Эдмонтон]]|[[2001 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн|Европын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн]]}}
{{Медаль|Алт|[[2006 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2006 Гётебург]]|[[2006 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ – Эрэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлт|Зээрэнцэг]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2002 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|2002 Мюнхен]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Хүрэл|[[1998 оны хөнгөн атлетикийн Европын АШТ|1998 Будапешт]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал]]}}
{{Медаль|Алт|[[2003 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2003 Монте-Карло]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Алт|[[2005 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2005 Монте-Карло]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Алт|[[2006 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2006 Штутгарт]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Алт|[[2009 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2009 Салоники]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2007 оны Дэлхийн Хөнгөн Атлетикийн Финал|2007 Штутгарт]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Тэмцээн | [[IAAF Гран Пригийн Финал]] }}
{{Медаль|Алт| [[2001 оны IAAF Гран Пригийн Финал|2001 Мельбурн]] | Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Мөнгө| [[1999 оны IAAF Гран Пригийн Финал|1999 Мюнхен]] | Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Тэмцээн|[[Хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Цом|Дэлхийн Цом]]}}
{{Медаль|Алт|[[1998 оны хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Цом|1998 Йоханнесбург]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Алт|[[2006 оны хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Цом|2006 Афин]]|Зээрэнцэг}}
{{Медаль|Тэмц|[[Европын Шидэлтийн Цом]]}}
{{Медаль|Мөнгө|[[2013 оны Европын Өвлийн Шидэлтийн Цом|2013 Кастельон]] |Зээрэнцэг}} 
| module = {{Инфобокс албан тушаалтан
| embed = yes
| name         = {{small|Улс төрийн замнал}}
| office       = [[Сейм (Литва)|Сеймийн гишүүн]]
| term_start   = 2016 оны 11 сарын 14
| constituency = Олон гишүүнтэй
}}
| updated = 2012 оны 8 сарын 12
}}

'''Виргилиюс Алякна''' ([[1972 он]]д төрсөн) — [[Литва|Литвын]] '''[[хөнгөн атлетик]]ч'''. Олимп, дэлхийн аварга.

Виргилиюс Алякна зээрэнцэг шидэлтээр 2000, 2004 оны олимпоос хошой медаль, 2008 оны олимпоос хүрэл медаль, 2003, 2005 оны ДАШТ-ээс хошой алтан медаль, 1997, 2001 оны ДАШТ-ээс хошой мөнгөн медаль хүртжээ.

{{DEFAULTSORT:Алякна, Виргилиюс}}
[[Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн олимпын аварга]]
[[Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн дэлхийн аварга]]
[[Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн европын аварга]]
[[Ангилал:Литвын зээрэнцэг шидэгч]]
[[Ангилал:Литвын олимпын аварга]]
[[Ангилал:Литвын олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:Литвын их ван Гедиминасын одон шагналтан (иx загалмай)]]
[[Ангилал:Литвын оны шилдэг тамирчин]]
[[Ангилал:Купишкис районы хүн]]
[[Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн]]
[[Ангилал:Литвачууд]]
[[Ангилал:1972 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>5l3ealfl28u5s9o1xduc33plhy1dn1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цагаан дарь эх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66468</id>
    <revision>
      <id>870450</id>
      <parentid>801277</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7555" sha1="6lhx77qab4cdauix23a584x72exrwcl" xml:space="preserve">[[File:Weisse tara mongolian art.jpg|thumb|[[Эршүүгийн Отгонбаяр]]ын зурсан цагаан дарь эх]]
'''Цагаан дарь эх''' ([[Санскрит хэл|санскрит]]. ''Sita Tāra'', төвөд. ''sgrol dkar ma:, [[Англи хэл|англи]]. White Tara'') бол Бурханы шашны хамаг бурхдын хайр нигүүслийн төлөөлөл болох [[Авалокетишвара- Жанрайсаг]]&lt;nowiki/&gt;ийн нулимсан дуслаас мэндэлсэн гэдэг бурхны шашинтнуудын хамгийн их сүсэглэж аврал одуулдаг бурхдын нэг юм.

Бурханы шажинд 21 Дарь Эх байдаг бөгөөд үүнээс 5 Дарь Эхийг голлон үздэг.

# [[Цагаан дарь эх|'''Цагаан дарь эх''']]
# [[Ногоон дарь эх]]
# Улаан дарь эх
# Шар дарь эх
# Цэнхэр дарь эх

== Домог ==
Дарь эх–Тара гэдэг үг [[Санскрит хэл|санскрит]]&lt;nowiki/&gt;ийн (Sita Tara) три-гэтэлгэх гэсэн язгуураас гаралтай бөгөөд хорвоогийн зовлон энэллийн далайгаас хамаг амьтдыг гэтэлгэн гаргагч гэсэн утгатай юм. [[Төвөд хэл|Төвөд]]өөр “Долгар”, [[Англи хэл|англи]]&lt;nowiki/&gt;ар '''“White Tara”''' хэмээн нэрлэдэг.

Цагаан Дарь Эхийн хамаг амьтныг зовлонгоос аврах нигүүлсэхүй сэтгэл нь эх хүний үр хүүхдээ гэсэн сэтгэлээс ч илүү харьцуулашгүй аугаа хүчтэй гэдэг.

== Бэлгэдэл ==
Тара гэдэг үг санскритаар ''&quot;од&quot;'' гэсэн үг бөгөөд энэ өнцгөөс нь авч үзвэл Дарь Эх нь од адил өөрийн амьдрал хайрлагч цацрагаар хамаг амьтныг тэжээн тэтгэн, сансрын харанхуй нөлөөллөөс сахин хамгаалж байдаг. Буддын шашинд дарь эхийн тухай ойлголт [[3-р зуун|III зуун]]&lt;nowiki/&gt;ы үед Индуйзмаас орж ирсэн.
[[Файл:Zanabazar4.jpg|thumb|Занабазарын уралсан &quot;Цагаан Дарь эх&quot;]]
Тара тантрад өгүүлснээр, хамаг Бурхдыг гэгээрүүлэн гэтэлгэн чөлөөлөх үйлсийн төлөөлөл болох Цагаан Дарь Эх түгээмэл орчлонгийн Эх талын биелэл билээ. Зургаан зүйл амьтныг хэмээсэн түүний хэмжээлшгүй их асрал хайр нь эх хүний үрээ гэх сэтгэлтэй ч харьцуулшгүй гүн бөгөөд хүчтэй хэмээнэ. 

Хамаг Бурхдын Эх болсон Цагаан дарь эх нь алдрыг дурсан аврал залбирал одуулсан хэнд ч болов тусалдаг. Сансрын олон кальпагийн өмнө Цагаан Дарь Эх хаан хүний охин болон төржээ. Цэцэн билгүүн, асрал нигүүсэл дүүрэн, үзэсгэлэн гоо гүнж тэрбээр хувраг гэлэнмаа нарт өргөл өргөж, хамаг Бурхдад залбирал аврал одуулан буян ихээр хураасан байна.

Хувраг гэлэнмаа нар түүнийг хойд төрөлдөө эр хүн болж төрөөд бурхны сургаалыг дэлгэрүүлэгч болохын ерөөл тавъя гэхэд гүнж хоосон чанарын огторгуйд эр ба эм хүйс аль нь ч үгүй, иймээс би бүсгүй төрөлдөө дахин төрж, хамаг амьтанд туслан бурхны хутгийг олон, Төгс гэгээрэлд хүртэл нь бодийн замаар хамаг амьтныг хөтлөх болно гэж хариулсан байна.

== Дүрслэл ==
Тара Тантрагийн III бүлэгт, Цагаан Дарь Эхийн мэндэлсэн тухай сансрын чанартай эхийн домогт, Жанрайсиг Бурхны нулимснаас бадамлянхуа дэлгэрч, энэ лянхуанаас Цагаан Дарь Эх төржээ гэсэн байна. Жанрайсиг бурхан хорвоо ертөнц дэх амьтны зовлонг мэлмийгээрээ болгоон уйлахад зүүн мэлмийний нулимснаас амирлингуй Цагаан Дарь Эх, баруун мэлмийн нулимснаас [[Ногоон дарь эх|Ногоон Дарь Эх]] бурхан мэндэлсэн гэдэг. Цагаан Дарь эхийг ''долоон мэлмий''тэй дүрсэлсэн байдаг - хоёр алга, хоёр хөлний улан дээр нийт дөрөв болон духаны голд нэг мэлмийтэй. Иймд &quot;'''''Долоон мэлмийтэй бурхан'''''&quot; гэж мөн нэрэлдэг байна.

Цагаан Дарь Эхийг лагшин нь болор мэт тунгалаг, намрын сар мэт цагаан, 16 нас төгөлдөр онгон охины, мишээсэн амгалан дүртэй, саран дэвсгэр: цагаан лянхуа дээр, саран түшлэг налан заларсан, үнэт эрдэнэсийн чимэг зүүсгэлтэй, эрдэнэсийн толгойн хормойвчтой, зүүн мутартаа цагаан лянхуа барьж, баруун мутраараа хамаг амьтныг насны зэтгэрээс гэтэлгэж, насыг сэтгэлчлэн уртасгаж, өвчний зовлонгоос ангижруулах өглөгийн мутарлаг зохиосноор дүрсэлдэг.

[[Далай лам|Дээрхийн Гэгээн Далай лам]] [[1989 он|1989]] онд Нигүүлсэхүй үйлс бага хурал дээр (Нью порт): “''Буддизм дэх фэминист хөдөлгөөнд хамаарах алхмыг Цагаан Дарь Эх үйлдсэн байдаг''. ''Цагаан Дарь Эх бурхны зэрэгт хүрсэн эмэгтэй хүн цөөн буйг үзээд'' ''Би бүсгүй төрөлд байхдаа бодь сэтгэлийг үүсгэж эхэлсэн. Удаах бүх төрөлдөө би эмэгтэй хүн болж, бурхны зэрэгт хүрэн хүртлээ бүсгүй хүн байх болно''” хэмээн тангaраглaсан гэдэг хэмээн хэлжээ.

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|White Tara}}
*[https://web.archive.org/web/20181222065913/http://www.fpmt-osel.org/meditate/white_tara.htm Цагаан Дарь Эхийн тухай]
*[http://www.touristinfocenter.mn/cate15_more.aspx?ItemID=39 Цагаан Дарь Эх]{{Dead link|date=Арван хоёрдугаар сар 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Ангилал:Төвөдийн бурхны шүтээн]]
[[Ангилал:Бодисадва]]
[[Ангилал:Эмэгтэй бурхан]]
[[Ангилал:Будда]]</text>
      <sha1>6lhx77qab4cdauix23a584x72exrwcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ногоон дарь эх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66473</id>
    <revision>
      <id>870449</id>
      <parentid>824830</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="kjtin3k6ie5dlsju0fsq56siah69f6x" xml:space="preserve">[[File:Green Tara, Kumbm, Gyantse, Tibet, 1993.JPG|thumb|Ногоон дарь эх]]
'''Ногоон Дарь эх''' (''Harita Tāra'', төвөд. sgrol ljang ma:, [[Англи хэл|англи]]. Green Tara) - [[буддын шашин]] ба энэтхэгийн шашинд цэцэн, гэгээрсэн эмэгтэйг дүрсэлдэг байна. Арван зүг, гурван цагийн хамаг бурхад тус тусдаа онцгой ерөөл тавьсан байдаг бөгөөд ерөөлийн хүчээс гарах их хүчийг нь бид эрхэмлэн шүтдэг. Бурханы шашинд 21 Дарь Эх байдаг бөгөөд үүнээс 5 Дарь Эхийг голлон үздэг.      

# [[Цагаан дарь эх]]     
# Ногоон дарь эх   
# Улаан дарь эх       
# Шар дарь эх       
# Цэнхэр дарь эх                

Ногоон Дарь Эх бурхан хамаг амьтдын үйлсийг тэтгэх, хүссэн бүгдийг нь гүйцэлдүүлэх их ерөөл тавьсан бурхан тул түүний магтаалд “Эрдэнэ хүссэн хүн эрдэнэтэй болж хүүхэд хүссэн хүн хүүхэдтэй болно” хэмээн магтсан байдаг. Мөн эх хүний дүрээр заларсан тул энэрэл хайр, их нигүүлсэнгүй сэтгэлийн эх булаг бөгөөд бид үнэнхүү шүтэж чадвал хол ойр гэж ялгалгүй бүгдэд нь хүрч очин түргэн тусладаг. Тиймээс Ногоод Дарь Эх бурханыг “Түргэн Эх” ч гэж нэрлэдэг юм. Ногоон Дарь Эх бурханы лагшин нь ногоон өнгөтэй, хоёр мутартай, зүүн хөлөө хумиж баруун хөлөө унжуулсан, тэргүүн нь зүүн талруу ялимгүй хазайсан байдалтай залардаг. Тэргүүн ялимгүй хазайсан нь амьтдын зовлонг сонсож буй, баруун хөлөө унжуулсан нь амьтдын зовлонг сонсоод дээш авах завгүй заларч буйг илэрхийлж буй.

== Ногоон дарь эх бурханы номыг унших ==
Өөрийн өмнөх огторгуйд Ногоон Дарь Эх бурхан бодитой залран ирсэн байна. Ном уншихын сацуу түүний лагшинаас гэрэл цацарч өөрийн биед тусах үед бие, хэл, сэтгэл гуравт Ногоон Дарь Эх бурханы лагшин, зарлиг, таалалын адистид шингэх ба энэ адил эцэг, эх тэргүүтэй хамаг амьтан бүгдэд адистид шингэж байна хэмээн бясалгана. Ийнхүү агуу адистид хүртсэнээр уур хилэн, хүсэл шунал тэргүүтэй хамаг муу сэтгэлүүд арилан ариусч санасан сэдсэн үйл хэрэг сэтгэлчилэн бүтэх болтугай, эцэг, эх тэргүүтэй хамаг амьтдын хүссэн бүхэн ачлалт Ногоон Дарь Эхийн адистидээр биелэх болтугай хэмээн залбирах болой. '''&quot;Ум даре дү дарэ дүүрэ сухаа&quot;''' гэсэн тарнийг олон удаа унших ёстой юм. Түвд хэлээр  «''oṃ tāre tu tāre ture soha''».

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Tara (Buddhism)|Ногоон дарь эх}}
* {{DNB-Portal|11901033X|NAME=Ногоон дарь эх}}
* [http://www.khandro.net/deities_Tara1.htm khandro.net: Ногоон дарь эх]
[[Ангилал:Буддын шашин]]
[[Ангилал:Бурхан]]
[[Ангилал:Буддын шашны шүтээн]]
[[Ангилал:Төвөдийн бурхны шүтээн]]
[[Ангилал:Энэтхэгийн бурхны шүтээн]]
[[Ангилал:Бодисадва]]
[[Ангилал:Эмэгтэй бурхан]]</text>
      <sha1>kjtin3k6ie5dlsju0fsq56siah69f6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870451</id>
      <parentid>870449</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="dwa5jbuvc7n71hr7p4ealid0s5z27kp" xml:space="preserve">[[File:Green Tara, Kumbm, Gyantse, Tibet, 1993.JPG|thumb|Ногоон дарь эх]]
'''Ногоон Дарь эх''' (''Harita Tāra'', төвөд. sgrol ljang ma:, [[Англи хэл|англи]]. Green Tara) - [[буддын шашин]] ба энэтхэгийн шашинд цэцэн, гэгээрсэн эмэгтэйг дүрсэлдэг байна. Арван зүг, гурван цагийн хамаг бурхад тус тусдаа онцгой ерөөл тавьсан байдаг бөгөөд ерөөлийн хүчээс гарах их хүчийг нь бид эрхэмлэн шүтдэг. Бурханы шашинд 21 Дарь Эх байдаг бөгөөд үүнээс 5 Дарь Эхийг голлон үздэг.      

# [[Цагаан дарь эх]]     
# Ногоон дарь эх   
# Улаан дарь эх       
# Шар дарь эх       
# Цэнхэр дарь эх                

Ногоон Дарь Эх бурхан хамаг амьтдын үйлсийг тэтгэх, хүссэн бүгдийг нь гүйцэлдүүлэх их ерөөл тавьсан бурхан тул түүний магтаалд “Эрдэнэ хүссэн хүн эрдэнэтэй болж хүүхэд хүссэн хүн хүүхэдтэй болно” хэмээн магтсан байдаг. Мөн эх хүний дүрээр заларсан тул энэрэл хайр, их нигүүлсэнгүй сэтгэлийн эх булаг бөгөөд бид үнэнхүү шүтэж чадвал хол ойр гэж ялгалгүй бүгдэд нь хүрч очин түргэн тусладаг. Тиймээс Ногоод Дарь Эх бурханыг “Түргэн Эх” ч гэж нэрлэдэг юм. Ногоон Дарь Эх бурханы лагшин нь ногоон өнгөтэй, хоёр мутартай, зүүн хөлөө хумиж баруун хөлөө унжуулсан, тэргүүн нь зүүн талруу ялимгүй хазайсан байдалтай залардаг. Тэргүүн ялимгүй хазайсан нь амьтдын зовлонг сонсож буй, баруун хөлөө унжуулсан нь амьтдын зовлонг сонсоод дээш авах завгүй заларч буйг илэрхийлж буй.

== Ногоон дарь эх бурханы номыг унших ==
Өөрийн өмнөх огторгуйд Ногоон Дарь Эх бурхан бодитой залран ирсэн байна. Ном уншихын сацуу түүний лагшинаас гэрэл цацарч өөрийн биед тусах үед бие, хэл, сэтгэл гуравт Ногоон Дарь Эх бурханы лагшин, зарлиг, таалалын адистид шингэх ба энэ адил эцэг, эх тэргүүтэй хамаг амьтан бүгдэд адистид шингэж байна хэмээн бясалгана. Ийнхүү агуу адистид хүртсэнээр уур хилэн, хүсэл шунал тэргүүтэй хамаг муу сэтгэлүүд арилан ариусч санасан сэдсэн үйл хэрэг сэтгэлчилэн бүтэх болтугай, эцэг, эх тэргүүтэй хамаг амьтдын хүссэн бүхэн ачлалт Ногоон Дарь Эхийн адистидээр биелэх болтугай хэмээн залбирах болой. '''&quot;Ум даре дү дарэ дүүрэ сухаа&quot;''' гэсэн тарнийг олон удаа унших ёстой юм. Түвд хэлээр  «''oṃ tāre tu tāre ture soha''».

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Tara (Buddhism)|Ногоон дарь эх}}
* {{DNB-Portal|11901033X|NAME=Ногоон дарь эх}}
* [http://www.khandro.net/deities_Tara1.htm khandro.net: Ногоон дарь эх]
[[Ангилал:Буддын шашны шүтээн]]
[[Ангилал:Төвөдийн бурхны шүтээн]]
[[Ангилал:Энэтхэгийн бурхны шүтээн]]
[[Ангилал:Бодисадва]]
[[Ангилал:Эмэгтэй бурхан]]</text>
      <sha1>dwa5jbuvc7n71hr7p4ealid0s5z27kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лордын бүтээлүүд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70895</id>
    <revision>
      <id>870318</id>
      <parentid>861232</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50326" sha1="tvtmwx46b22gmo2ay0mhs5rjpsg4pvw" xml:space="preserve">{{Инфобокс уран бүтээлчийн дискографи
| Artist       = [[Лорд]]
| Image        = LordePrimavera100622 (43 of 69) (52189038578) (cropped).jpg
| Caption      = Лордын 2022 оны 6 сарын тоглолт
| Alt          = 
| Studio       = 4
| Soundtrack   = 1
| Music videos = 16
| EP           = 4
| Singles      = 16
| 1Option      = 12
| 1Option name = Промо сингл
}}

'''[[Лорд]]''' (Lorde) нь Шинэ Зеланд улсаас гаралтай дуучин, дуу зохиогч, продюсер бөгөөд одоогийн байдлаар түүний нэр дээр 3 студи цомог, 4 EP, 13 дүрс бичлэг, 11 сингл цацагдаад байна. Лорд 13 насандаа Universal Music Group-д нэгдэн дуу зохиож эхэлсэн байдаг&lt;ref&gt;{{cite news |last=Cardy |first=Tom |date=5 October 2013 |title=Lorde: NZ's newest pop star |work=The Dominion Post |url=http://www.stuff.co.nz/dominion-post/culture/performance/8654143/Lorde-NZs-newest-pop-star |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204145411/http://www.stuff.co.nz/dominion-post/culture/performance/8654143/Lorde-NZs-newest-pop-star |archive-date=4 December 2013}}&lt;/ref&gt; ба 2012 онд ''The Love Club EP''-г цацсан нь Австрали болон Шинэ Зеланд улсуудад чамгүй амжилт үзүүлсэн юм.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Schulz |first=Chris |date=21 March 2013 |title=Lorde, The Love Club EP |work=The New Zealand Herald |url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=10872495 |access-date=5 January 2014 |archive-date=25 Есдүгээр сар 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925052419/https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=10872495 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Тус EP-д багтсан дуу болох &quot;[[Royals]]&quot; нь дэлхий даяар нийт 10 сая удаа борлуулагдаж, улмаар Лорд АНУ-ын [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] чартыг тэргүүлсэн анхны Шинэ Зеланд дуучин болж байв.&lt;ref name=&quot;NZHerald&quot;&gt;{{cite news |last=Nippert |first=Matt |date=7 November 2014 |title=Birthday girl Lorde's earnings estimated at $11m-plus |work=The New Zealand Herald |url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=11354524 |access-date=7 November 2014 |archive-date=30 Долдугаар сар 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730020806/https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=11354524 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Лорд 2013 оны 9-р сард өөрийн дебют болох 10 дуутай ''[[Pure Heroine]]'' цомгоо худалдаанд гаргасан ба тус цомог нь Австрали болон Шинэ Зеланд улсын чартуудыг тэргүүлсэн байдаг. Тус цомог нь 2021 оны байдлаар нийт 6 сая гаруй хувь борлогдсон байна.&lt;ref name=&quot;Pure Heroine 2021&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Eggertsen|first1=Chris|title=Joel Little, Lorde and Taylor Swift Hitmaker, Sells Songwriter Catalog to Hipgnosis|url=https://www.billboard.com/articles/news/9582561/hipgnnosis-joel-little-catalog-acquisition-taylor-swift-lorde|access-date=4 June 2021|magazine=Billboard|date=4 June 2021}}&lt;/ref&gt; 2014 оны мөн үеэр Лордын &quot;Yellow Flicker Beat&quot; дуу нь ''The Hunger Games: Mockingjay - Part 1'' киноны цомогт багтан цацагдаж байжээ. 

Түүний хоёр дахь студи цомог ''[[Melodrama]]'' нь 2017 оны 6-р сард цацагдсан бөгөөд Шинэ Зеланд, Австрали болон АНУ-ын чартуудыг тэргүүлсэн ба цомгоос &quot;[[Green Light]]&quot;, &quot;[[Perfect Places]]&quot;, &quot;[[Homemade Dynamite]]&quot; хэмээх синглүүд цацагдсан байдаг. 2021 онд Лорд гурав дахь цомог ''[[Solar Power]]''-ийг олны хүртээл болгожээ.

== Цомгууд ==

=== Студи цомог ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Лордын студи цомог ба чартын амжилт, борлуулалт болон гэрчилгээнүүд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10em;&quot;| Цомог
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:17em;&quot;| Цомгийн тухай
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Борлуулалт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:13em;&quot;| Гэрчилгээнүүд
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Шинэ Зеланд|ШЗЕ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;NZ2&quot;&gt;For all except &quot;Team, Ball, Player, Thing&quot; and &quot;No Better&quot;: {{cite web |title=Discography Lorde |url=https://charts.nz/showinterpret.asp?interpret=Lorde |access-date=6 July 2017 |publisher=charts.nz (Hung Medien) }}

* &quot;Team, Ball, Player, Thing&quot;: {{cite web |title=charts.nz – #KiwisCureBatten – Team Ball Player Thing |url=https://charts.nz/showitem.asp?interpret=%23KiwisCureBatten&amp;titel=Team+Ball+Player+Thing&amp;cat=s |access-date=11 October 2015 |publisher=Hung Medien }}
* &quot;No Better&quot;: {{cite web |date=23 December 2013 |title=Top 20 New Zealand Singles Chart |url=https://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=2345 |access-date=19 November 2016 |publisher=Recorded Music NZ |archive-date=25 Есдүгээр сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170925185509/http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=2345 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Австрали|АВС]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-A&quot;&gt;{{cite web |title=Discography Lorde |url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |access-date=8 March 2014 |publisher=Australian-charts.com (Hung Medien)}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Канад|КАН]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;CANalbums2&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/lorde/chart-history/cna/|title=Lorde – Chart history: Canadian Albums|magazine=Billboard|access-date=28 August 2021}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Дани|ДАН]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;DEN2&quot;&gt;{{cite web |title=Discografie Lorde |url=https://danishcharts.dk/showinterpret.asp?interpret=Lorde |access-date=7 June 2014 |work=danishcharts.dk |publisher=Hung Medien}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Франц|ФРА]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;FRA2&quot;&gt;{{cite web |title=Discographie Lorde |url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309061948/http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |archive-date=9 March 2014 |access-date=8 March 2014 |publisher=Lescharts.com (Hung Medien) |language=fr}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Герман|ГЕР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;GER2&quot;&gt;{{cite web |title=Discographie von Lorde |url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Lorde |access-date=27 August 2021 |publisher=GfK Entertainment |archive-date=27 Наймдугаар сар 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827122748/https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Lorde |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Итали|ИТА]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;ITA2&quot;&gt;{{cite web |title=Discography Lorde |url=http://italiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |access-date=8 March 2014 |publisher=Italiancharts.com (Hung Medien)}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Швед|ШВЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWE2&quot;&gt;{{cite web |title=Discography Lorde |url=https://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140314172849/http://www.swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |archive-date=14 March 2014 |access-date=3 April 2014 |work=swedishcharts.com |publisher=Hung Medien}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Их Британи|ИБР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;UK2&quot;&gt;Peak positions in the United Kingdom:

* For &quot;Magnets&quot;: {{cite web |title=Disclosure ft Lorde |url=http://www.officialcharts.com/artist/48473/disclosure-ft-lorde/ |access-date=11 October 2015 |publisher=Official Charts Company}}
* For &quot;Tennis Court&quot;: {{cite web |date=2 November 2013 |title=Official Singles Chart UK Top 100 |url=http://www.officialcharts.com/singles-chart/ |archive-url=https://www.webcitation.org/6KgjzurAB?url=http://www.officialcharts.com/singles-chart/ |archive-date=27 October 2013 |publisher=Official Charts Company}}
* For &quot;Yellow Flicker Beat&quot;: {{cite web |date=11 October 2014 |title=Official Singles Chart UK Top 100 |url=http://www.officialcharts.com/singles-chart/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006002713/http://www.officialcharts.com/singles-chart/ |archive-date=6 October 2014 |publisher=Official Charts Company}}
* For all others: {{cite web |title=Lorde |url=https://www.officialcharts.com/artist/29530/lorde/ |access-date=11 September 2021 |publisher=Official Charts Company}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard 200|АНУ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;US2002&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/lorde/chart-history/tlp/|title=Lorde – Chart history: Billboard 200|magazine=Billboard|access-date=28 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Pure Heroine''
|
* Худалдаанд гарсан: {{nowrap| {{Start date|2013| 9| 27| df=y}}}}
* Лабел: UMG, Virgin EMI, Republic Records
* Формат: CD, LP, дижитал худалдан авалт&lt;ref&gt;Sources for Lorde's ''Pure Heroine'' releases:

* {{cite web |date=27 September 2013 |title=Pure Heroine – Lorde |url=https://itunes.apple.com/nz/album/pure-heroine/id686537022 |access-date=8 March 2014 |publisher=iTunes Store (Apple) |location=New Zealand}}
* {{cite web |title=Pure Heroine |url=https://www.amazon.co.uk/dp/B00EJU8ZIG |access-date=8 March 2014 |publisher=Amazon.co.uk}}
* {{cite web |title=Pure Heroine |url=https://www.amazon.com/dp/B00EYRCD8M |access-date=8 March 2014 |website=Amazon}}&lt;/ref&gt;
| 1 || 1 || 2 || 12 || 20 || 13 || 26 || 6 || 4 || 3
|
* Австрали: 100,000
* ИБ: 372,000
* АНУ: 1,700,000
|
* Шинэ Зеланд: 8× Платинум
* Австрали: 4× Платинум
* Их Британи: Платинум
* Герман: Платинум
* Дани: Алт
* Швед: Алт
* Канад: 2× Платинум
* Франц: Алт
* АНУ: 5× Платинум
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Melodrama''
|
* Худалдаанд гарсан: {{nowrap| {{Start date|2017| 6| 16| df=y}}}}
* Лабел: UMG, Virgin EMI, Republic
* Формат: CD, LP, дижитал худалдан авалт
| 1 || 1 || 1 || 6 || 29|| 11 || 8 || 10 || 5 || 1
|
* Австрали: 12,001
* ИБ: 169,000
* АНУ: 248,000
|
* Шинэ Зеланд: 3× Платинум
* Австрали: Платинум
* Их Британи: Алт
* Дани: Алт
* Канад: Платинум
*АНУ: Платинум
|-
!''Solar Power''
|
* Худалдаанд гарсан: {{nowrap| {{Start date|2021| 8| 20| df=y}}}}
* Лабел: UMG, Virgin EMI, Republic
* Формат: LP, дижитал худалдан авалт
|1
|1
|6
|10
|16
|4
|30
|18
|2
|5
|
|
* Шинэ Зеланд: Алт
|}

=== Саундтрек цомог ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Лордын саундтрек цомог ба чартын амжилт, борлуулалт болон гэрчилгээнүүд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10em;&quot;| Цомог
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:17em;&quot;| Цомгийн тухай
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;6&quot;| Оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Борлуулалт
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Шинэ Зеланд|ШЗ]]

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Австрали|АВС]]

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Канад|КАН]]

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Герман|ГЕР]]

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Их Британи|ИБР]]
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard 200|АНУ]]
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''The Hunger Games: Mockingjay - Part 1'' &lt;/br&gt;{{small|(бусад дуучидтай хамт)}}
|
* Худалдаанд гарсан: {{nowrap| {{Start date|2014| 11| 17| df=y}}}}
* Лабел: Republic
* Формат: CD, дижитал худалдан авалт&lt;ref name=&quot;CD&quot;&gt;{{cite web |title=Various – The Hunger Games: Mockingjay – Part 1 (Original Motion Picture Soundtrack) [Standard version] |url=http://www.discogs.com/master/view/760924 |access-date=17 November 2014 |publisher=Discogs}}&lt;/ref&gt;
| 9 || 36 || 22 || 73 || 35 || 18
|
* АНУ: 21,000
|-
|}
==Өргөтөгсөн синглүүд==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Лордын өргөтгөсөн сингл (EP) ба чартын амжилт, борлуулалт болон гэрчилгээнүүд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10em;&quot;| EP
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:17em;&quot;| EP-ний тухай
! colspan=&quot;4&quot; scope=&quot;col&quot; | Оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Борлуулалт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:13em;&quot;| Гэрчилгээнүүд
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Шинэ Зеланд|ШЗЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NZ2&quot; /&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Австрали|АВС]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-A&quot; /&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Канад|КАН]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CANalbums2&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot; | [[Billboard 200|АНУ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;US2002&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''The Love Club EP''
|
* Худалдаанд гарсан: {{nowrap| {{Start date|2013|3|8|df=y}}}}
* Лабел: UMG
* Формат: CD, дижитал худалдан авалт, 10 инчийн пянз&lt;ref&gt;Sources for Lorde's ''The Love Club EP'' releases:

* {{cite web |title=The Love Club – EP |url=https://itunes.apple.com/nz/album/the-love-club-ep/id614175625 |access-date=8 March 2014 |publisher=iTunes Store (Apple) |location=New Zealand}}
* {{cite web |title=Love Club The EP – Lorde |url=http://shop.jbhifi.co.nz/music/pop-rock/love-club-the-ep/70174 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209053848/http://shop.jbhifi.co.nz/music/pop-rock/love-club-the-ep/70174 |archive-date=9 February 2014 |access-date=8 March 2014 |publisher=JB Hi-Fi |df=dmy-all}}
* {{cite web |title=The Love Club – Lorde {{!}} Releases Information |url=http://www.allmusic.com/album/release/the-love-club-mr0003980087 |access-date=18 December 2014 |publisher=AllMusic. All Media Network}}&lt;/ref&gt;
| 2 || 2|| 22 || 23
|
* [[АНУ]]: 60,000
|
* [[Шинэ Зеланд]]: Платинум&lt;ref&gt;{{cite web |date=24 February 2014 |title=Top 20 New Zealand Albums Chart |url=https://nztop40.co.nz/chart/nzalbums?chart=2432 |access-date=8 March 2014 |publisher=Recorded Music NZ |archive-date=27 Хоёрдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227104235/http://nztop40.co.nz/chart/nzalbums?chart=2432 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[Австрали]]: 9× Платинум&lt;ref name=&quot;ARIA-now&quot;&gt;{{cite web |date=31 December 2018 |title=ARIA Charts – Accreditations – 2018 Singles |url=http://www.aria.com.au/pages/SinglesAccreds2018.htm |access-date=10 January 2019 |publisher=Australian Recording Industry Association}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Tennis Court EP''
|
* Худалдаанд гарсан: {{nowrap| {{Start date|2013|6|7|df=y}}}}
* Лабел: UMG, Virgin EMI
* Формат: дижитал худалдан авалт, 10 инчийн пянз&lt;ref&gt;Sources for Lorde's ''Tennis Court EP'' releases:

* {{cite web |title=Tennis Court – EP by Lorde |url=https://itunes.apple.com/gb/album/tennis-court-ep/id657273465 |access-date=10 January 2014 |publisher=iTunes Store (Apple) |location=United Kingdom}}
* {{cite web |title=Lorde – Tennis Court EP |url=https://www.amazon.co.uk/Lorde-Tennis-Court-EP-Lorde/dp/B00DNVWRZE |access-date=8 March 2014 |publisher=Amazon.co.uk}}&lt;/ref&gt;
| —
| —
|—
|—
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Live in Concert''
|
* Худалдаанд гарсан: {{nowrap| {{Start date|2013| 11| 1| df=y}}}}
* Лабел: UMG
* Формат: онлайн стриминг&lt;ref&gt;Sources for Lorde{{'}}s ''Live in Concert'' releases:

* {{cite press release|url=http://republicrecords.com/all-hail-live-lorde-listen-to-the-exclusive-spotify-streamlive-in-concert|title=All Hail Live Lorde: Listen To The Exclusive Spotify Stream, 'Live In Concert'|date=4 November 2013|publisher=Republic Records|access-date=8 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221022421/http://www.republicrecords.com/all-hail-live-lorde-listen-to-the-exclusive-spotify-streamlive-in-concert/|archive-date=21 December 2013|df=dmy-all|archivedate=21 Арван хоёрдугаар сар 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131221022421/http://www.republicrecords.com/all-hail-live-lorde-listen-to-the-exclusive-spotify-streamlive-in-concert/}}
* {{cite press release|url=http://www.universal-music.de/lorde/news/detail/article:225329/hoert-lorde-live-in-concert-auf-spotify|title=Hört &quot;Lorde – Live In Concert&quot; auf Spotify|date=6 November 2013|language=de|publisher=Universal Music Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20131117021108/http://www.universal-music.de/lorde/news/detail/article%3A225329/hoert-lorde-live-in-concert-auf-spotify|archive-date=17 November 2013|url-status=dead|access-date=17 November 2013|archivedate=17 Арван нэгдүгээр сар 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131117021108/http://www.universal-music.de/lorde/news/detail/article%3A225329/hoert-lorde-live-in-concert-auf-spotify}}&lt;/ref&gt;
|—
|—
|—
|—
|
|
|-
!''Te Ao Mārama''
|
* Худалдаанд гарсан: {{nowrap| {{Start date|2021| 9| 9| df=y}}}}
* Лабел: UMG
* Формат: онлайн стриминг
|4
|—
|—
|—
|
|
|}
==Синглүүд==
===Lorde-ийн сингл===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Lorde-ийн өөрийн сингл ба чартын амжилт, борлуулалт, гэрчилгээнүүд болон цомгийн нэр
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Сингл
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Худалдаалагдаж эхэлсэн он
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot; | Оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| Гэрчилгээнүүд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10em;&quot;| Цомог
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Шинэ Зеланд|ШЗ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;&gt;{{cite web |title=Lorde-ийн бүтээлүүд |url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Lorde |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329162224/http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Lorde |archive-date=2014-03-29 |accessdate=2017 оны 7-р сарын 6 |publisher=Charts by NZ}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Австрали|АВС]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-S&quot;&gt;Австрали дахь оргил амжилт:
*&quot;Glory and Gore&quot; болон &quot;Everybody Wants to Rule the World&quot; нарын тухайд: {{cite web| url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde| title=Lorde-ийн бүтээлүүд| publisher=Australian-charts| accessdate=2014 оны 3-р сарын 8}}
*Зөвхөн &quot;Glory and Gore&quot;-ийн тухайд: {{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/news/33225/chartifacts|title=Glory And Gore: Гайхалтай дууны эзэн Lorde|publisher=ARIA Charts|accessdate=2014 оны 5-р сарын 14}}
*Зөвхөн &quot;Everybody Wants to Rule the World&quot;-ийн тухайд: {{cite web|url= http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20140722-1445/ARIAIssue1273.pdf|title= ARIA-ийн шүүмж|publisher= Australian Recording Industry Association|accessdate= 2014 оны 7-р сарын 21}}
*&quot;Sober&quot;-ийн тухайд: {{cite web|url=https://www.auspop.com.au/2017/06/aria-chart-watch-426/|title=ARIA: заавал сонсох дуунууд #426|publisher=auspOp|accessdate=2017 оны 6-р сарын 24|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808033309/https://www.auspop.com.au/2017/06/aria-chart-watch-426/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Канад|КАН]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=CANSingles&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/1553855/lorde/chart?f=793|title=Lorde-ийн Канад дахь синглийн амжилт|publisher=Billboard |accessdate=2014 оны 3-р сарын 8}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Дани|ДАНИ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;DEN&quot;&gt;{{cite web |title=Lorde-ийн бүтээлүүд |url=http://www.danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000605/http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |archive-date=2013-12-31 |accessdate=2014 оны 6-р сарын 7 |publisher=Hung Medien}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Франц|ФРА]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{cite web |title=Lorde-ийн бүтээлүүд |url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |accessdate=2014 оны 3-р сарын 8 |publisher=LES Charts}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Герман|ГЕР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;GER&quot;&gt;{{cite web |title=Lorde: Melodrama цомог |url=https://www.offiziellecharts.de/album-details-327398 |accessdate=2017 оны 7-р сарын 6 |publisher=GfK Entertainment Charts}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Итали|ИТА]] &lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.italiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde|title=LORDE- ийн сингл түүх|publisher=Italiancharts.com|accessdate=2014 оны 8-р сарын 11}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Швед|ШВЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWE&quot;&gt;{{cite web |title=Lorde-ийн бүтээлүүд |url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde |accessdate=2014 оны 4-р сарын 3 |publisher=Hung Medien}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Их Британи|ИБР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot;&gt;Их Британи дахь оргил амжилтууд

* &quot;Magnets&quot;-ийн тухайд: {{cite web |title=Disclosure &amp; Lorde: Magnets |url=http://www.officialcharts.com/artist/48473/disclosure-ft-lorde/ |accessdate=2015 оны 10-р сарын 11 |publisher=Official Charts Company}}
* &quot;Tennis Court&quot;-ийн тухайд: {{cite web |title=Official Singles Chart: Их Британи |url=http://www.officialcharts.com/singles-chart/ |accessdate=2013 оны 10-р сарын 27 |publisher=Official Charts Company}}
* &quot;Yellow Flicker Beat&quot;-ийн тухайд: {{cite web |title=Official Singles Chart: Их Британи |url=http://www.officialcharts.com/singles-chart/ |accessdate=2014 оны 10-р сарын 6 |publisher=Official Charts Company}}
* Бусад дуунуудын тухад: {{cite web |title=Lorde-ийн бүтээлүүд |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/lorde/ |accessdate=2014 оны 6-р сарын 18 |publisher=Official Charts Company}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard Hot 100|АНУ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=US100&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/1553855/lorde/chart?f=379|title=Lorde-ийн АНУ дахь синглийн амжилт|publisher=Billboard |accessdate=2014 оны 3-р сарын 8}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Royals]]&quot;
| rowspan= &quot;3&quot;| 2013
| 1 || 1&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/chart/digital-tracks|title=ARIA чарт|accessdate=2014 оны 2-р сарын 14| publisher=ARIA Charts}}&lt;/ref&gt; || 1 || 3 || 4 || 8 || 1 || 4 || 1 || 1 
|
* [[Шинэ Зеланд]]: 6× Платинум&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=3856 |title=Шинэ Зеландын топ 20 |publisher=Recorded Music NZ |accessdate=2015 оны 2-р сарын 20 |archive-date=2015-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213125048/http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=3856 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Их Британи]]: Платинум&lt;ref name=&quot;BPI&quot;&gt;{{cite web |title=Гэрчилгээний шинэчлэлт |url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627040702/https://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx |archive-date=2019-06-27 |accessdate=2013 оны 2-р сарын 6 |publisher=British Phonographic Industry |df=}}&lt;/ref&gt;
* [[Герман]]: Платинум&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;&gt;{{cite web |title=Lorde: Алтан гэрчилгээний эзэн |url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank/?action=suche&amp;strTitel=&amp;strInterpret=Lorde |accessdate=2014 оны 4-р сарын 26 |publisher=Bundesverband Musikindustrie|}}&lt;/ref&gt;
* [[Итали]]: 2× Платинум&lt;ref name=&quot;FIMI certifications&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fimi.it/ricerca#/type:artists/show:certifications/keyword:Lorde/page:0 |title=FIMI: Lorde-ийн шилдэгийн шилдэг |publisher=FIMI |accessdate=2017 оны 8-р сарын 21 |archive-date=2019-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127045127/http://www.fimi.it/ricerca#/type:artists/show:certifications/keyword:Lorde/page:0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Дани]]: Платинум&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ifpi.dk/?q=content/lorde-royals-0|title=Lorde-ийн &quot;Royals&quot; синглийн амжилт|accessdate=2014 оны 1-р сарын 30|publisher=IFPI Denmark}}&lt;/ref&gt;
* [[Швед]]: 2× Платинум&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sverigetopplistan.se/index.html |title=LORDE: ROYALS |accessdate=2014 оны 2-р сарын 27 |publisher=Sverigetopplistan|df= }}&lt;/ref&gt;
* [[Канад]]: 7× Платинум&lt;ref name=&quot;MC&quot;&gt;{{cite web |title=Алт/Платинум - Канад дахь мэдээлэл |url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=Lorde |accessdate=2017 оны 8-р сарын 22 |publisher=Music Canada}}&lt;/ref&gt;
* [[Billboard Hot 100|АНУ]]: Диамонд&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{cite web |title=Гэрчилгээний мэдээлэл - RIAA |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&amp;ar=Lorde |accessdate=2017 оны 8-р сарын 22 |publisher=Recording Industry Association of America}}&lt;/ref&gt;
| ''[[The Love Club EP]]'' болон&lt;br&gt;''[[Pure Heroine]]''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Tennis Court]]&quot;
| 1 || 20 || 78 || — || 193 || 83 || — || — || 78 || 71 
| 
* [[Шинэ Зеланд]]: 3× Платинум&lt;ref name=&quot;NZsingles032014&quot;&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=4146 |title=Шинэ Зеланд Улсад Lorde тэргүүллээ |publisher=Recorded Music NZ |accessdate=2014 оны 3-р сарын 8 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925092157/http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=4146 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[Их Британи]]: Мөнгө
* [[Австрали]]: 3× Платинум&lt;ref name=&quot;ARIA2017&quot;/&gt;
* [[Канад]]: Платинум&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
| rowspan=&quot;3&quot;| ''[[Pure Heroine]]''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Team]]&quot;
| 3 || 19 || 3 || 20 || 24 || 20 || 19 || 39 || 29 || 6 
| 
* [[Шинэ Зеланд]]: 2× Платинум&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=3863|title=2015 оны Шинэ Зеланд улсын чарт|publisher=Recorded Music NZ|accessdate=2015 оны 2-р сарын 27|archive-date=2015-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715103758/http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=3863|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Австрали]]: 2× Платинум&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20140319-0000/Issue1254.pdf |title=ARIA-ийн шүүмж (#1253) |publisher=Australian Recording Industry Association |accessdate=2014 оны 4-р сарын 5 |archive-date=2015-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227160142/http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20140319-0000/Issue1254.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Их Британи]]: Мөнгө&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* [[Герман]]: Алт&lt;ref name=&quot;BVMI&quot;/&gt;
* [[Итали]]: Платинум&lt;ref name=&quot;FIMI certifications&quot;/&gt;
* [[Дани]]: Платинум&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ifpi.dk/?q=content/lorde-team-0|title=Lorde ба түүний шинэ сингл &quot;Team&quot;|accessdate=2014 оны 6-р сарын 19|publisher=IFPI Denmark}}&lt;/ref&gt; 
* [[Швед]]: Платинум&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sverigetopplistan.se/index.html |title=LORDE: TEAM |accessdate=2014 оны 5-р сарын 9|publisher=Sverigetopplistan|df= }}&lt;/ref&gt;
* [[Канад]]: 4× Платинум&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
* [[Billboard Hot 100|АНУ]]: 4× Платинум&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Glory and Gore]]&quot;
| rowspan= &quot;2&quot;| 2014
| — || 100 || — || — || — || — || — || — || — || 68
|
-
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Yellow Flicker Beat]]&quot;
| 4 || 25 || 21 || — || 93 || 38 || 86 || — ||  71 || 34
|
* [[Шинэ Зеланд]]: Платинум&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=4180|title=Шинэ Зеланд чарт|publisher=nztop40.co.nz|accessdate=2017 оны 3-р сарын 4|archive-date=2017-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428110438/http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=4180|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Австрали]]: Алт&lt;ref name=&quot;ARIA2017&quot;/&gt;
| ''The Hunger Games:&lt;/br&gt;Mockingjay, Pt. 1''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Green Light]]&quot;
| rowspan= &quot;3&quot;| 2017
| 1 || 4 || 9 || — || 24 || 33 || 29 || 58 || 20 || 19
|
* [[Шинэ Зеланд]]: 2× Платинум
* [[Австрали]]: 3× Платинум&lt;ref name=&quot;ARIA2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesSingleAccreds2017.htm|title=ARIA чартын 2017 онцлох мэдээллүүд|publisher=Australian Recording Industry Association| accessdate=2017 оны 8-р сарын 10}}&lt;/ref&gt;
* [[Их Британи]]: Алт&lt;ref name=&quot;BPI&quot;/&gt;
* [[Итали]]: Платинум&lt;ref name=&quot;FIMI certifications&quot;/&gt;
* [[Канад]]: Платинум&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
*[[Billboard Hot 100|АНУ]]: Платинум
| rowspan= &quot;3&quot;| ''[[Melodrama]]''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Perfect Places]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/06/01/lorde-drops-surprise-new-single-perfect-places-from-her-upcoming-sophomore-album/#5634237477ba|title=Lorde шинэ цомгоосоо 2 дахь синглээ гаргалаа|work=Forbes|accessdate=2017 оны 6-р сарын 1}}&lt;/ref&gt;
| 11 || 44 || 76 || — || — || — || — || — || 95 || —
|
* [[Шинэ Зеланд]]: Алт
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Homemade Dynamite]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/lorde/status/908105273784418304|title=Lorde &quot;Tomorrow 🎈&quot; гэсэн тайлбартайгаар маргааш шинэ сингл цацахаа мэдэгдлээ|publisher=Twitter|accessdate=2017 оны 9-р сарын 14}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(бусад дуучид: [[Калид]], Post Malone болон SZA)&lt;/small&gt;
| 20 || 27&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart|title=ARIA: шилдэг 50 сингл|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate=2017 оны 11-р сарын 4}}&lt;/ref&gt; || 54 || — || — || — || — || 84 || 82 || 92
|
*[[Шинэ Зеланд]]: Платинум
*[[Австрали]]: Платинум&lt;ref name=&quot;ARIA2017&quot; /&gt;
*[[Канад]]: Алт&lt;ref name=&quot;MC&quot; /&gt;
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| 
* &quot;[[Glory And Gore]]&quot; нь Шинэ Зеландын чартад бичигдээгүй ч Шинэ Зеланд дуучдын чартын 16-р байранд бичигдсэн
* &quot;Glory And Gore&quot; нь Канадын Hot 100 чартад бичигдээгүй ч Hot Rock Songs чартын 36-р байранд бичигдсэн
* &quot;[[Perfect Places]]&quot; нь Billboard Hot 100 чартад бичигдээгүй ч Billboard Bubbling Under Hot 100 Singles чартын 13-р байранд бичигдсэн
|}
===Хамтран дуулсан сингл===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Lorde-ийн хамтран дуулсан сингл ба чартын амжилт, борлуулалт, гэрчилгээнүүд болон цомгийн нэр
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Сингл
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Худалдаалагдаж эхэлсэн он
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot; | Оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| Гэрчилгээнүүд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:10em;&quot;| Цомог
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Шинэ Зеланд|ШЗ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Австрали|АВС]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-S&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Канад|КАН]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;CANSingles&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Дани|ДАНИ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;DEN&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Франц|ФРА]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Герман|ГЕР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;GER&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Итали|ИТА]] &lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.italiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde|title=LORDE- ийн сингл түүх|publisher=Italiancharts.com|accessdate=2014 оны 8-р сарын 11}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Швед|ШВЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWE&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Их Британи|ИБР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard Hot 100|АНУ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;US100&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Team Ball Player Thing&quot;&lt;br&gt;{{small|(#KiwisCureBatten болон [[Lorde]])}}
| rowspan= &quot;2&quot;| 2015
| 2 || — || — || — || — || — || — || — || — || —  
|
-
| {{n/a|Ямар нэг цомогт  багтсан сингл биш}}
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Magnets]]&quot;&lt;br&gt;{{small|(Disclosure болон [[Lorde]])}}
| 2 || 14 || 58 || — || 87 || — || — || — || 71 || —
| 
* [[Шинэ Зеланд]]: 2× Платинум&lt;ref name=&quot;NZsingles032014&quot;/&gt;
* [[Австрали]]: Платинум&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.noise11.com/news/music-news-aria-singles-adele-hello-spends-third-week-at-no-1-20151114|title=ARIA сингл чарт: Аделийн 'Hello' 3 долоо хоног дараалан 1-р байранд бичигдэж байна|publisher=Noise11|accessdate=2015 оны 11-р сарын 14}}&lt;/ref&gt;
| ''Caracal''
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| 
* &quot;[[Magnets]]&quot; нь Billboard Hot 100 чартад бичигдээгүй ч Billboard Bubbling Under Hot 100 Singles чартын 2-р байранд бичигдсэн
|}
===Танилцуулга сингл===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Lorde-ийн танилцуулга сингл ба чартын амжилт, борлуулалт, гэрчилгээнүүд болон цомгийн нэр
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Сингл
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Худалдаалагдаж эхэлсэн он
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Гэрчилгээнүүд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Цомог
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Шинэ Зеланд|ШЗ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Австрали|АВС]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-S&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Канад|КАН]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;CANSingles&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Дани|ДАНИ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;DEN&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Франц|ФРА]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Герман|ГЕР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;GER&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Итали|ИТА]] &lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.italiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lorde|title=LORDE- ийн сингл түүх|publisher=Italiancharts.com|accessdate=2014 оны 10-р сарын 11}}&lt;/ref&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Швед|ШВЕ]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWE&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Их Британи|ИБР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot;/&gt;

! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard Hot 100|АНУ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;US100&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Bravado]]&quot;
| rowspan=&quot;4&quot;| 2013
| —&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=2152|title=Шинэ Зеланд улсын Топ 20 дуу|publisher=Recorded Music New Zealand|accessdate=2014 оны 1-р сарын 13|archive-date=2014-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112111834/http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=2152|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || — || — || — || — || — || — || —  || —  || — 
|
-
| ''[[The Love Club EP]]'' 
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Buzzcut Season]]&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || —  || —  || — 
|
-
| rowspan=&quot;3&quot;| ''[[Pure Heroine]]''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Ribs]]&quot;
| 29 || — || — || — || — || — || — || —  || —  || — 
|
-
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[No Better]]&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || —  || —  || — 
|
-
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Yellow Flicker Beat#Канье Вест дахин ажилласан нь|Flicker (Kanye West Rework)]]&quot;
| 2014
| — || — || — || — || — || — || — || —  || —  || — 
|
-
| ''The Hunger Games:&lt;br&gt;Mockingjay, Pt. 1''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Liability]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017
| 8 || 42 || 62 || — || 54 || — || — || — || 84 || 78
|
* [[Шинэ Зеланд]]: Платинум&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=4377|title=Шинэ Зеландын чарт бо Lorde|publisher=Recorded Music New Zealand|accessdate=2017 оны 8-р сарын 9|archive-date=2018-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220040237/https://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=4377|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Канад]]: Алт&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[Melodrama]]''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Sober&quot;
| 18 || 61 || 84 || — || — || — || — || — || — || —
|
-
|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;| 
*&quot;[[Bravado]]&quot; болон &quot;[[Buzzcut Season]]&quot; нар нь Billboard Hot 100 чартад бичигдээгүй ч US Hot Rock Songs чартын 29-р байруудад бичигдсэн
*&quot;[[Ribs]]&quot; нь Billboard Hot 100 чартад бичигдээгүй ч US Hot Rock Songs чартын 26-р байранд бичигдсэн
*&quot;[[No Better]]&quot; дуу нь Шинэ Зеландын чартад бичигдээгүй ч Шинэ Зеланд дуучдын чартад 7-р байранд бичигдсэн
|}

==Бусад чартад бичигдсэн дуунууд==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Lorde-ийн бусад дуунууд ба чартын амжилт, борлуулалт, гэрчилгээнүүд болон цомгийн нэр
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Сингл
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Худалдаалагдаж эхэлсэн он
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Оргил амжилт
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:13em;&quot;| Гэрчилгээнүүд
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Цомог
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Шинэ Зеланд|ШЗ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Шинэ Зеланд|ШЗД]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Австрали|АВС]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;AUS-S&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Канад|КАН]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;CANSingles&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Бельги|БЕЛ]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;BELL&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Lorde | title=Лордын Бельги дэх түүх| publisher=Hung Medien | accessdate=2014 оны 7-р сарын 14}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Бельги|БЕЛ&lt;br/&gt;II]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;BELL&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Франц|ФРА]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[Их Британи|ИБР]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[АНУ|АНУ&lt;br/&gt;II]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Bubbling&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f0=ts_chart_artistname%3ALorde&amp;f1=itm_field_chart_id%3A344&amp;f2=ss_bb_type%3Achart_item&amp;type=2&amp;artist=Lorde|title=Lorde – Bubbling Under чартад|publishr=Billboard|accessdate=2017 оны 6-р сарын 27}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:90%;&quot;| [[АНУ|АНУ&lt;br/&gt;Рок]]&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;USRockSongs&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/1553855/lorde/chart?f=902|title=Lorde – чартын түүх: Рок дуунууд|publisher=Billboard| accessdate=2014 оны 3-р сарын 8}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Million Dollar Bills&quot;
| rowspan=&quot;8&quot;| 2013
| — || 19&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=2152|title=Шинэ Зеланд Топ 40|publisher=Recorded Music NZ|accessdate=2017 оны 10-р сарын 5|archive-date=2014-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112111834/http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=2152|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || — || — || — || — || — || — || — || 29
| -
| rowspan=&quot;2&quot;| ''[[The Love Club EP]]''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[The Love Club]]&quot;
| 17 || 3 || — || — || — || — || — || — || 20 || 18
| 
* [[Шинэ Зеланд]]: Алт&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2232 |title=Шинэ Зеланд: Яг одоо хит болж буй 40 дуу |publisher=Recorded Music NZ |accessdate=2014 оны 3-р сарын 8 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014070145/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2232 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Swingin Party]]&quot;
| 10 || 4 || — || — || — || —|| — || — || — || -
| -
|''Tennis Court EP''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;400 Lux&quot;
| — || 14&lt;ref name=&quot;NZ 7 Oct&quot;&gt;{{cite web |url=http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=2281 |title=Шинэ Зеландын Топ 40 чарт |publisher=Recorded Music NZ |accessdate=2017 оны 10-р сарын 17 |archive-date=2017-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521123558/http://nztop40.co.nz/chart/nzsingles?chart=2281 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || — || — || — || — || — || — || — || 20
| -
| rowspan=&quot;4&quot;| ''[[Pure Heroine]]''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Still Sane&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || 45
| -
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;White Teeth Teens&quot;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || 33
| -
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[A World Alone]]&quot;
| — || 15 || — || — || — || — || — || — || — || 38
| -
|-
| scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Everybody Wants to Rule the World]]&quot;
| 14 || 2 || 53 || — || — || — || 93 || 65 || — || 27 
| -
|''The Hunger Games:&lt;br/&gt;Catching Fire''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Meltdown]]&quot;&lt;br&gt;{{small|([[Stromae]], Pusha T, Q-Tip, [[HAIM]] болон [[Lorde]])}}
| rowspan=&quot;2&quot;| 2014
| — || 19 || — || — || 7 || 5 || 107 || — || — || — 
| -
| rowspan=&quot;2&quot; | ''The Hunger Games:&lt;br&gt;Mockingjay, Pt. 1''
|-
| scope=&quot;row&quot;|&quot;Ladder Song&quot;
| — || 14 || — || — || — || — || — || — || — || 43
| -
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;The Louvre&quot;
| rowspan=&quot;6&quot;| 2017
| — || 3 || — || — || — || — || — || — || — || —
| -
| rowspan=&quot;6&quot;| ''[[Melodrama]]''
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Hard Feelings/Loveless&quot;
| — || 8 || — || — || — || — || — || — || — || —
| -
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Sober II (Melodrama)&quot;
| — || 10 || — || — || — || — || — || — || — || —
| -
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Writer in the Dark&quot;
| — || 7 || — || — || — || — || — || — || — || —
| -
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Supercut&quot;
| — || 7 || — || — || — || — || — || — || — || —
| -
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Liability (Reprise)&quot;
| — || 11 || — || — || — || — || — || — || — || —
| -
|}

==Бусад==
Дараах дуунууд нь Lorde-той хамааралгүй, түүний цомогт багтаагүй дуунууд болно:
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| Дуу
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Худалдаалагдаж эхэлсэн он
!scope=&quot;col&quot;| Бусад дуучид
!scope=&quot;col&quot;| Цомог
|-
|scope=&quot;row&quot;|&quot;Piece of Mind&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smh.com.au/entertainment/music/lordes-early-work-unmasked-20140808-101rem.html|title=Lorde-ийн шинэ дүр|publisher=The Sydney Morning Herald|accessdate=2014 оны 11-р сарын 12}}&lt;/ref&gt;
|2012
| And They Were Masked
| ''Characters''
|-
|scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Everybody Wants to Rule the World]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url={{Allmusic|class=album|id=mw0002585397|pure_url=yes}}|title=The Hunger Games: Catching Fire цомог дахь Lorde |publisher=AllMusic| accessdate= 2014 оны 3-р сарын 8}}&lt;/ref&gt;
|2013
| {{n/a|-}}
| ''The Hunger Games:&lt;br&gt;Catching Fire''
|-
|scope=&quot;row&quot;|&quot;Easy (Switch Screens)&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spin.com/articles/lorde-son-lux-easy-switch-screens-stream-alternate-worlds/|title=Lorde болон Son Lux нар 'Easy (Switch Screens)' дуун дээр хамтарчээ|publisher=Spin|accessdate=2014 оны 3-р сарын 6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/alternate-worlds-ep/id830827942|title=Alternate Worlds – EP-ийн тухай|publisher=iTunes Store|accessdate=2014 оны 3-р сарын 6}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2014
| Son Lux
|''Alternate Worlds''
|-
|scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Meltdown]]&quot;&lt;ref name=&quot;mockingjay&quot;/&gt;
|[[Stromae]], Pusha T, Q-Tip, [[HAIM]]
| rowspan=&quot;2&quot;| ''The Hunger Games:&lt;br&gt;Mockingjay, Part 1''
|-
|scope=&quot;row&quot;|&quot;Ladder Song&quot;&lt;ref name=&quot;mockingjay&quot;&gt;{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/hunger-games-mockingjay-pt./id947662907 |title=The Hunger Games: Mockingjay Pt. 1 цомог|publisher=iTunes Store|accessdate=2014 оны 12-р сарын 6}}&lt;/ref&gt; 
| {{n/a|-}}
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;Don't Take the Money&quot;
| 2017
| [[Bleachers]]
| ''Gone Now''
|-
|}

==Дүрс бичлэгүүд==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14em;&quot;| Дүрс бичлэг
!scope=&quot;col&quot;| Цацагдсан огноо
!scope=&quot;col&quot;| Найруулагч
!Цомог            
!scope=&quot;col&quot;| Холбоос
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Royals]]&quot;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2013
| rowspan=&quot;2&quot;| Жоел Кефали
| rowspan=&quot;3&quot; |''[[Pure Heroine]]''
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/lorde/939254/royals.jhtml|2=|title=Lorde – 'Royals'|publisher=MTV|accessdate=2013 оны 11-р сарын 16|archive-date=2013-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112021632/http://www.mtv.com/videos/lorde/939254/royals.jhtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Tennis Court]]&quot;
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/lorde/923110/tennis-court.jhtml|title=Lorde – 'Tennis Court'|publisher=MTV|accessdate=2013 оны 6-р сарын 24|archive-date=2014-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618020012/http://www.mtv.com/videos/lorde/923110/tennis-court.jhtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Team]]&quot;
|Янг Реплисент
| &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.stuff.co.nz/entertainment/9474689/Lordes-new-video-crashes-Vevo |title=Lorde-ийн шинэ бичлэг Vevo-г шуугиулж байна|publisher=Stuff|accessdate= 2013 оны 12-р сарын 4}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Yellow Flicker Beat]]&quot;
| rowspan=&quot;1&quot;| 2014
|Эмили Кей Бок
|''The Hunger Games:&lt;br&gt;Mockingjay, Part 1''
|&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://pitchfork.com/news/57086-lorde-shares-yellow-flicker-beat-video/ |title=Lorde 'Yellow Flicker Beat' дууныхаа бичлэгийг хуваалцлаа|publisher=Pitchfork|accessdate=2014 оны 11-р сарын 6}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Magnets]]&quot;
| rowspan=&quot;1&quot;| 2015
|Риан Хоүп
|''Caracal''
|&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6714436/lorde-disclosure-magnets-music-video-watch | title=Lorde Disclosure-ийн 'Magnets' дууны бичлэгт: Үз | publisher=Billboard | accessdate=2015 оны 10-р сарын 18}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Green Light]]&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017
| rowspan=&quot;2&quot;| Грент Сингер
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[Melodrama]]''
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pitchfork.com/news/68382-lorde-releases-new-song-green-light-and-video-watch/|title=Lorde “Green Light” гэх шинэ дуу болон бичлэг цацлаа: Үз | publisher=Pitchfork|accessdate=2017 оны 3-р сарын 2}}&lt;/ref&gt;
|-
|scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Perfect Places]]&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://pitchfork.com/news/lorde-takes-one-hell-of-a-vacation-in-new-perfect-places-video-watch/ |title=Lorde “Perfect Places” дуунд төгс зохицож байна: Үз |publisher=Pitchfork |accessdate=2017 оны 8-р сарын 3}}&lt;/ref&gt;
|}

== Холбоос ==

{{Lorde|state=collapsed}}&lt;div role=&quot;navigation&quot; class=&quot;navbox&quot; aria-labelledby=&quot;Lorde&quot; style=&quot;padding:3px&quot;&gt;&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>tvtmwx46b22gmo2ay0mhs5rjpsg4pvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шанз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73295</id>
    <revision>
      <id>870438</id>
      <parentid>869864</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3153" sha1="isvtdzp1mvdn94ub718xoiawakn59pz" xml:space="preserve">{{Инфобокс хөгжмийн зэмсэг
| Sprachen = [[Буриад аялга|буриад аялга:]]&amp;nbsp;''шаанза'', [[Тува хэл|тува:]]&amp;nbsp;''чанзы''
 | Bild = [[File:Joueur de shanz.jpg|Joueur_de_shanz|250px]]
 | Bildtext = Шанз хөгжмөөр тоглож буй нь
 | Klassifikation = [[Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг]]
 | Tonumfang = 
 | Klangbeispiel = 
 | Verwandte Instrumente = [[Саншянь]], [[Шамисэн]], [[Пийпаа]], [[Товшуур]]
 }}
[[Файл:Sanxian.gif|thumb|Шанз хөгжим]]
'''Шанз''' буюу '''шударга''' хөгжим нь эртнээс нааш өв уламжлан ирсэн [[Монгол үндэстэн|монголчуудын]] үндэсний хөгжмийн зэмсгүүдийн нэг юм. Түүнийг товшиж буюу шудрах&lt;ref name=&quot;Mon-com&quot; /&gt;  хөдөлгөөнөөр тоглодог учраас ''шударга хөгжим'' хэмээн нэрлэсэн аж. Мөн өөр нэг хувилбар нь шанагыг ''шударга'' хэмээн монголчууд нэрлэдэг байсан ба ерөнхий хэлбэр нь шанагатай төстэй эгц шулуун иштэй учраас түүнтэй зүйрлэн нэрлэсэн ч байж болох талтай.&lt;ref name=&quot;Mon-com&quot;&gt;{{Webarchiv|url=http://mongolcom.mn/read/22511 |wayback=20180212024055 |text=mongolcom.mn |archiv-bot=2023-10-06 21:44:20 InternetArchiveBot }} Х.Цэвэлгончиг: ''Шудрага хөгжим буюу шанзны түүхээс'', нийтлэгдсэн 2015-04-23, хандсан 2018-02-12&lt;/ref&gt; Эл хөгжмийг ихэвчлэн монгол ардын [[богино дуу]] хийгээд [[Хүрээ дуу|хүрээ дуунд]] хэрэглэдэг.

==Хийц==
Шанз хөгжим нь урт хүзүүтэй, гурван чавхдастай, могойн арьсан бүрээс бүхий хайлаас эсвэл зандан модоор хийсэн бөөрөнхий цартай байдаг.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=shudraga · Grinnell College Musical Instrument Collection · Grinnell College Libraries |url=https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/item/1834 |access-date=2026-09-21 |website=omeka-s.grinnell.edu}}&lt;/ref&gt; Царыг нь ямааны арьс, ботгоны татаасаар ширлэдэг байжээ.

== Хөг ==
Орчин үеийн шанз нь хөглөгөөний хувьд ардын хөг хэмээх бага наймцын си-бемоль-до-соль хөг, сонгодог хөг буюу соль-ре-соль хөг байдаг.  

== Цахим холбоос ==
{{Wiktionary|шанз}}
{{Commonscat|Chanza|Шудрага хөгжим}}

== Эшлэл ==
&lt;references /&gt;

[[Ангилал:Товшуур]]
[[Ангилал:Товшуур хөгжмийн зэмсэг]]
[[Ангилал:Монголын хөгжмийн зэмсэг]]
[[Ангилал:Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг]]
[[Ангилал:Татах хөгжмийн зэмсэг]]</text>
      <sha1>isvtdzp1mvdn94ub718xoiawakn59pz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870442</id>
      <parentid>870438</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="h77s81blnybwf8rge7vv1xz6nyvm1lu" xml:space="preserve">{{Инфобокс хөгжмийн зэмсэг
| Sprachen = [[Буриад аялга|буриад аялга:]]&amp;nbsp;''шаанза'', [[Тува хэл|тува:]]&amp;nbsp;''чанзы''
 | Bild = [[File:Joueur de shanz.jpg|Joueur_de_shanz|250px]]
 | Bildtext = Шанз хөгжмөөр тоглож буй нь
 | Klassifikation = [[Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг]]
 | Tonumfang = 
 | Klangbeispiel = 
 | Verwandte Instrumente = [[Саншянь]], [[Шамисэн]], [[Пийпаа]], [[Товшуур]]
 }}
[[Файл:Sanxian.gif|thumb|Шанз хөгжим]]
'''Шанз''' буюу '''шударга''' хөгжим нь эртнээс нааш өв уламжлан ирсэн [[Монгол үндэстэн|монголчуудын]] үндэсний хөгжмийн зэмсгүүдийн нэг юм. Түүнийг товшиж буюу шудрах&lt;ref name=&quot;Mon-com&quot; /&gt;  хөдөлгөөнөөр тоглодог учраас ''шударга хөгжим'' хэмээн нэрлэсэн аж. Мөн өөр нэг хувилбар нь шанагыг ''шударга'' хэмээн монголчууд нэрлэдэг байсан ба ерөнхий хэлбэр нь шанагатай төстэй эгц шулуун иштэй учраас түүнтэй зүйрлэн нэрлэсэн ч байж болох талтай.&lt;ref name=&quot;Mon-com&quot;&gt;{{Webarchiv|url=http://mongolcom.mn/read/22511 |wayback=20180212024055 |text=mongolcom.mn |archiv-bot=2023-10-06 21:44:20 InternetArchiveBot }} Х.Цэвэлгончиг: ''Шудрага хөгжим буюу шанзны түүхээс'', нийтлэгдсэн 2015-04-23, хандсан 2018-02-12&lt;/ref&gt; Эл хөгжмийг ихэвчлэн монгол ардын [[богино дуу]] хийгээд [[Хүрээ дуу|хүрээ дуунд]] хэрэглэдэг.

==Хийц==
Шанз хөгжим нь урт хүзүүтэй, гурван чавхдастай, могойн арьсан бүрээс бүхий хайлаас эсвэл зандан модоор хийсэн бөөрөнхий цартай байдаг.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=shudraga · Grinnell College Musical Instrument Collection · Grinnell College Libraries |url=https://omeka-s.grinnell.edu/s/MusicalInstruments/item/1834 |access-date=2026-09-21 |website=omeka-s.grinnell.edu}}&lt;/ref&gt; Царыг нь ямааны арьс, ботгоны татаасаар ширлэдэг байжээ. 

== Хөг ==
Орчин үеийн шанз нь хөглөгөөний хувьд ардын хөг хэмээх бага наймцын си-бемоль-до-соль хөг, сонгодог хөг буюу соль-ре-соль хөг байдаг.  

== Цахим холбоос ==
{{Wiktionary|шанз}}
{{Commonscat|Chanza|Шудрага хөгжим}}

== Эшлэл ==
&lt;references /&gt;
[[Ангилал:Товшуур хөгжмийн зэмсэг]]
[[Ангилал:Монголын хөгжмийн зэмсэг]]
[[Ангилал:Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг]]
[[Ангилал:Татах хөгжмийн зэмсэг]]</text>
      <sha1>h77s81blnybwf8rge7vv1xz6nyvm1lu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баярцогтын Мөнхзаяа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97136</id>
    <revision>
      <id>870428</id>
      <parentid>678632</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="0u7ddcdg2qll50k2fu5kucpah09a80g" xml:space="preserve">{{Short description|Монголын холын зайн гүйгч (1993 онд төрсөн)}}
{{Инфобокс тамирчин
| name           = Баярцогтын Мөнхзаяа
| image          = Bayartsogtyn Mönkhzayaa (2017 IAAF).jpg
| caption        = Мөнхзаяа [[2017 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ]]-д
| birth_name     = 
| full_name       = 
| nationality    = Монгол
| birth_date     = {{birth date and age|1993|10|10}}
| birth_place    = 
| death_date     = 
| death_place    = 
| height         = 160 cm&lt;ref&gt;[https://www.rio2016.com/en/athlete/munkhzaya-bayartsogt Munkhzaya Bayartsogt] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160817084115/https://www.rio2016.com/en/athlete/munkhzaya-bayartsogt |date=2016-08-17 }}. rio2016.com&lt;/ref&gt;
| weight         = 43 kg
| website        = 
| country        = Монгол
| sport          = [[Хөнгөн атлетик]]
| event          = [[Марафон]]
| personal_best             = 2:30:54 (2017)&lt;ref&gt;[https://www.iaaf.org/athletes/mongolia/munkhzaya-bayartsogt-296471 Munkhzaya Bayartsogt]. ОУХАХ&lt;/ref&gt;
}}

'''Баярцогтын Мөнхзаяа''' (* [[1993]] оны [[10 сарын 10|аравдугаар сарын 10-нд]]) нь [[Монгол Улс|монголын]] [[Холын зайн гүйлт|холын зайн гүйгч]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iaaf.org/athletes/mongolia/bayartsogt-munkhzaya-296471 |title=Munkhzaya Bayartsogt |publisher=IAAF |date=30 August 2015| accessdate=30 August 2015}}&lt;/ref&gt; юм.

== Спортын намтар ==
Баярцогтын Мөнхзаяа нь олон улсад анх Өмнөд Солонгосын [[Инчон]] хотод зохиогдсон 2014 оны [[2014 оны Азийн наадам|Азийн наадам]]д оролцсоноор эхэлжээ. Энэхүү наадамд тэр 5000 метрийн гүйлтэд арванхоёрдугаар байрт орсон бол 10.000-с дээш зайг 33:31,11 цагт гүйн есдүгээр байрт орсон байна. Дараа жил нь хятадын [[Гуйян]] хотод зохиогдсон кросс гүйлтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 10.000-д гүйн оролцож 53-р байр эзэлсэн ба тэр жилийн зуны универсиадад мөн төрөлд долоодугаар байр, мөн [[марафон|хагас марафон гүйлтийн]] төрөлд 6-р байрыг эзлэв.&lt;ref&gt;[http://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/4875/AT-MAR-W-f----.RS6.pdf Final results]. iaaf.org&lt;/ref&gt;

== Хувийн амжилт ==
* 5000 метр: 16:11,10&amp;nbsp;мин, 2014 оны 10 сарын 2-нд [[Инчон]]д (''монголын дээд амжилт'')
* 10.000 метр: 33:31,11&amp;nbsp;мин, 2014 оны 9 сарын 27-нд Инчонд (''монголын дээд амжилт'')
* Марафон: 2:28:03&amp;nbsp;цаг, 2020 оны 1 сарын 26-нд [[Осака]]д (''монголын дээд амжилт'')

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Munkhzaya Bayartsogt|Баярцогтын Мөнхзаяа}}
*{{iaaf name|296471}}

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Мөнхзаяа, Баярцогтын}}
[[Ангилал:Монголын 5000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын 10.000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын марафон гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын задгай талбайн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч]]
[[Ангилал:Монголын их сургуулийн төгсөгч]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1993 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>0u7ddcdg2qll50k2fu5kucpah09a80g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870429</id>
      <parentid>870428</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3977" sha1="i86dyo1fbqab18onir2cejk7umkimt3" xml:space="preserve">{{Short description|Монголын холын зайн гүйгч (1993 онд төрсөн)}}
{{Инфобокс тамирчин
| name           = Баярцогтын Мөнхзаяа
| image          = Bayartsogtyn Mönkhzayaa (2017 IAAF).jpg
| caption        = Мөнхзаяа [[2017 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ]]-д
| birth_name     = 
| full_name       = 
| nationality    = Монгол
| birth_date     = {{birth date and age|1993|10|10}}
| birth_place    = 
| death_date     = 
| death_place    = 
| height         = 160 cm&lt;ref&gt;[https://www.rio2016.com/en/athlete/munkhzaya-bayartsogt Munkhzaya Bayartsogt] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160817084115/https://www.rio2016.com/en/athlete/munkhzaya-bayartsogt |date=2016-08-17 }}. rio2016.com&lt;/ref&gt;
| weight         = 43 kg
| website        = 
| country        = Монгол
| sport          = [[Хөнгөн атлетик]]
| event          = [[Марафон]]
| personal_best             = 2:24:45 NR (2024)&lt;ref&gt;[https://www.iaaf.org/athletes/mongolia/munkhzaya-bayartsogt-296471 Munkhzaya Bayartsogt]. ОУХАХ&lt;/ref&gt;
}}

'''Баярцогтын Мөнхзаяа''' (* [[1993]] оны [[10 сарын 10|аравдугаар сарын 10-нд]]) нь [[Монгол Улс|монголын]] [[Холын зайн гүйлт|холын зайн гүйгч]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iaaf.org/athletes/mongolia/bayartsogt-munkhzaya-296471 |title=Munkhzaya Bayartsogt |publisher=IAAF |date=30 August 2015| accessdate=30 August 2015}}&lt;/ref&gt; юм.

== Спортын намтар ==
Баярцогтын Мөнхзаяа нь олон улсад анх Өмнөд Солонгосын [[Инчон]] хотод зохиогдсон 2014 оны [[2014 оны Азийн наадам|Азийн наадам]]д оролцсоноор эхэлжээ. Энэхүү наадамд тэр 5000 метрийн гүйлтэд арванхоёрдугаар байрт орсон бол 10.000-с дээш зайг 33:31,11 цагт гүйн есдүгээр байрт орсон байна. Дараа жил нь хятадын [[Гуйян]] хотод зохиогдсон кросс гүйлтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 10.000-д гүйн оролцож 53-р байр эзэлсэн ба тэр жилийн зуны универсиадад мөн төрөлд долоодугаар байр, мөн [[марафон|хагас марафон гүйлтийн]] төрөлд 6-р байрыг эзлэв.&lt;ref&gt;[http://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/4875/AT-MAR-W-f----.RS6.pdf Final results]. iaaf.org&lt;/ref&gt;

== Хувийн амжилт ==
* 5000 метр: 16:11,10&amp;nbsp;мин, 2014 оны 10 сарын 2-нд [[Инчон]]д (''монголын дээд амжилт'')
* 10.000 метр: 33:31,11&amp;nbsp;мин, 2014 оны 9 сарын 27-нд Инчонд (''монголын дээд амжилт'')
* Марафон: 2:28:03&amp;nbsp;цаг, 2020 оны 1 сарын 26-нд [[Осака]]д (''монголын дээд амжилт'')

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Munkhzaya Bayartsogt|Баярцогтын Мөнхзаяа}}
*{{iaaf name|296471}}

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Мөнхзаяа, Баярцогтын}}
[[Ангилал:Монголын 5000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын 10.000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын марафон гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын задгай талбайн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын олимпын оролцогч]]
[[Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч]]
[[Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч]]
[[Ангилал:Монголын их сургуулийн төгсөгч]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1993 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>i86dyo1fbqab18onir2cejk7umkimt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарандуламын Мөнхбаяр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97139</id>
    <revision>
      <id>870430</id>
      <parentid>678603</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4016" sha1="d27th71l44xyg8jrlwlqjp8t0qsyrgr" xml:space="preserve">{{Short description|Монголын гүйгч (1990 онд төрсөн)}}
{{Инфобокс тамирчин
| name           = Нарандуламын Мөнхбаяр
| image          = 
| caption        = 
| birth_name     = 
| full_name       = 
| nationality    = Монгол
| birth_date     = {{birth date and age|1990|10|28}}
| birth_place    = 
| death_date     = 
| death_place    = 
| height         = 178 cm
| weight         = 68 kg
| website        = 
| country        = Монгол
| sport          = [[Хөнгөн атлетик]]
| event          = [[Дундын зайн гүйлт]], [[Марафон]]
| personal_best  = 2:13:11 (2019)&lt;ref&gt;[https://worldathletics.org/athletes/mongolia/munkhbayar-narandulam-14608369 Munkhbayar Narandulam]. ОУХАХ&lt;/ref&gt;
}}

'''Нарандуламын Мөнхбаяр''' (* [[1990]] оны [[10 сарын 28|аравдугаар сарын 28-нд]]) нь [[Монгол Улс|монголын]] [[Дундын зайн гүйлт|дундын-]] ба [[Холын зайн гүйлт|холын зайн гүйгч]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.worldathletics.org/athletes/mongolia/narandulam-munkhbayar-289157 |title=Нарандуламын Мөнхбаяр |publisher= World Athletics |date=| accessdate=}}&lt;/ref&gt;.

== Спортын намтар ==
Н. Мөнхбаяр анх Хятадын [[Тяньжинь]] хотод зохиогдсон 2013 оны Зүүн Азийн наадамд оролцсоноор олон улсын тэмцээнийхээ гарааг эхэлжээ. Тус наадамд тэр [[1500 метрийн гүйлт]]эд хүрэл медалийн болзол хангасан бөгөөд 5000 метрийн зайн гүйлтэд тавдугаар байр эзлэв. Дараа жил нь буюу 2014 онд [[Ханжоу]] хотод зохиогдсон заалны хөнгөн атлетикийн аварга шалгаруулах тэмцээний 1500 болон 3000 метрийн зайн төрлүүдэд тус тус зургаадугаар байрт оржээ. Мөн оны есдүгээр сарын сүүлээр тэрбээр Өмнөд Солонгосын [[Инчон]] хотод зохиогдсон [[2014 оны хөнгөн атлетикийн Азийн наадам|Азийн наадамд]] анх удаа оролцон, 5000 метрийн зайд 16-р байрт орсон байна.

== Хувийн амжилт ==
* 1500 метр: 3:54,10&amp;nbsp;мин, 2013 оны 10 сарын 7-нд [[Тяньжинь]]д
** 1500 метр (танхимын): 3:55,48&amp;nbsp;мин, 2014 оны 2 сарын 15-нд [[Ханжоу]]д (''монголын дээд амжилт'')
** 3000 метр (танхимын): 8:34,15&amp;nbsp;мин, 2014 оны 2 сарын 16-нд Ханжоуд (''монголын дээд амжилт'')
* 5000 метр: 14:51,54&amp;nbsp;мин, 2013 оны 10 сарын 8-нд Тяньжиньд
* 10.000 метр: 31:28,00&amp;nbsp;мин, 2018 оны 8 сарын 26-нд [[Жакарта]]д
* Хагас марафон: 1:07:40&amp;nbsp;цаг, 2016 оны 6 сарын 4-нд [[Улаанбаатар]]т
* Марафон: 2:18:42&amp;nbsp;цаг, 2017 оны 8 сарын 6-нд  [[Лондон]]д

== Цахим холбоос ==
* {{Iaaf name|289157}}

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Мөнхбаяр, Нарандуламын}}
[[Ангилал:Монголын 1500 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын 3000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын 5000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын 10.000 метрийн гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын хөнгөн атлетикийн улсын аварга]]
[[Ангилал:Монголын марафон гүйгч]]
[[Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1990 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>d27th71l44xyg8jrlwlqjp8t0qsyrgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Товшуур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98018</id>
    <revision>
      <id>870441</id>
      <parentid>674641</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3973" sha1="hbysswh5uq515m0j55pdruj7kdzusji" xml:space="preserve">{{Distinguish|Домбор}}
{{Инфобокс хөгжмийн зэмсэг
|Breite=
|Name=Товшуур&lt;br&gt;{{MongolUnicode|ᠲᠣᠪᠰᠢᠭᠤᠷ}}
|Sprachen=[[Англи хэл|англ.:]]&amp;nbsp;''Tovshuur'', [[Орос хэл|орос.:]]&amp;nbsp;&quot;Топшуур&quot;
|Bild=[[File:Topshuur.jpg|250px]]
|Bildtext=Товшуур
|Klassifikation=
[[Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг]]&lt;br /&gt; [[Товшуур хөгжмийн зэмсэг]]
|Tonumfang=
|Klangbeispiel=
|Verwandte Instrumente=[[Комуз]], [[Домбор]], [[Дошпулдуур]], [[Балалайка]]
|Musiker=
}}
'''Товшуур''' нь [[Монгол үндэстэн|Монгол үндэстний]] [[хөгжмийн зэмсэг]] юм. Товшуур нь хүн төрөлхтний чавхдаст хөгжмийн зэмсгийн өвөг нэн эртний хөгжим бөгөөд өнөөг хүртэл Ойрад Монголчуудад [[Алтайн урианхай]], [[Тува]], [[Баяд]], [[Торгууд]], [[Захчин]], [[Дөрвөд]], [[Өөлд]] ястнууд түлхүү хэрэглэдэг ба нэр, хэлбэр дүрс дууны өнгө, [[хөгжим]]дөх арга нь ч өөр өөрийн онцлогтой байдаг. Жишээлбэл [[Алтайн урианхай|Алтайн урианхайчууд]] Топшур гэж нэрлэдэг.

== Товшуурын бүтэц ==

Бүх товшуур нь гар хийцийнх бөгөөд үүнээс шалтгаалан товшуурын материал, хэлбэр нь бүс нутгаас хамааран өөр өөр байдаг. Товшуурын шанага нь ихэвчлэн зууван хэлбэртэй байх ба [[Дөрвөд]], [[Торгууд]] ястны товшуур дугариг шанагатай, аяган хэлбэртэй байдаг. [[Халимаг|Халимагийн]] товшуурын хэлбэр [[Хасагууд|Казакын]] [[Домбор]], Саха (Якут) -гийн тангсыр, [[Орос үндэстэн|Оросын]] [[Балалайка|Балалайкын]] хэлбэртэй илүү төстэй юм.

Товшуурын их биеийг харгай модоор хийж, царыг ямааны илгээр бүрнэ. Товшуурын чавхдасыг намрын ямааны өлөн гэдэс, эвэл хурдан морины сүүлний хялгасыг эрчилж хийдэг. Товшуурын утас бүдүүн, нарийн байхаас гадна зөв буруу эрчтэй байна. Дээд талын чавхдасыг 9 хялгасаар зөв эрчилдэг бол, доод талынхыг 7 хялгасаар буруу эрчилдэг. Товшуурын хөг нь нэлээд царгиа дуутай, туульчид товшуурын хоёр чавхдасыг гараараа чавхдан тоглодог.

== Тууль ==
Баруун Монголчуудын Жангар туулийн аяыг ихэвчлэн товшуур хөгжмөөр хөгжимдөх ба туульч өөрийнхөө тоглодог дурын өнгө аясанд оруулан тоглодгоороо онцлогтой.

== Бий ==
Биелгээний хувьд ямар ч биелгээн дээр өнгө аяс тааруулан тоглох боломжтой. Заавал товшуур дээр тоглодог биелгээнүүд байдаг. Жишээ нь савардан бий. Савардан бий нь товшуур дээр үндсэн 12 цохилттой бөгөөд цохилт болгон өөр өөрийн онцлог аястай биелгээтэй.

[[Ангилал:Товшуур хөгжмийн зэмсэг| ]]
[[Ангилал:Монголын хөгжмийн зэмсэг]]
[[Ангилал:Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг]]</text>
      <sha1>hbysswh5uq515m0j55pdruj7kdzusji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фёдор Байков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116973</id>
    <revision>
      <id>870400</id>
      <parentid>812086</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3390" sha1="ixvurlcgz0juuy638pr5yvz3lvpuwg7" xml:space="preserve">'''Фёдор Байков''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Фёдор Исакович Байко́в,'' 1612 онд төрсөн—1663 он орчим нас барсан) - Оросын төрийн зүтгэлтэн, аялагч, элч төлөөлөгч.

Фёдор Байков Тобольск хотын &quot;бояр&quot; хүний гэрт төрсөн байна.   

Түүнийг 1654-1657 онд Оросын хоёр дахь царь [[Алексей Михайлович]] [[Чин улс|Чин улсын]] эзэн хаан [[Эеэр засагч]] руу дипломат харилцаа, худалдааны байнгын харилцаа тогтоохоор илгээсэн, Дорно зүгт илгээсэн Оросын анхны албан ёсны Элч байсан гэж үздэг юм. Оросын засгийн газар Амар мужийн нутаг дэвсгэр дэх оросуудын эзэмшил газар руу хийж байсан Чин улсын довтолгооныг энх тайвны аргаар зогсоохыг зорьж энэхүү төлөөлөгчдийг илгээжээ. Москва дахь Оросын удирдлага Амур (Албазин) дахь манж ба оросуудын хоорондох мөргөлдөөний талаар мэддэг байсан боловч Ф.Байковт мөргөлдөөнийг шийдвэрлэх тодорхой заавар чиглэл байгаагүй, газар дээр нь шийдвэрлэх ёстой байжээ. Фёдор Байков дагалдан явагсадын хамт 1654 онд [[Тобольск]] хотоос гарч [[Эрчис мөрөн|Эрчис мөрнөөр]] уруудаж, [[Зайсан нуур]]ын эргээр явж, Умард Зүүнгарын элсэн цөлийг туулж, [[Монгол Алтайн нуруу]]ны урдуур тойрч, Гурвансайханаар дамжин Говийг туулаад, Гуйсуй ([[Хөх хот]]) худалдааны хотоор дамжин 1655 онд Хаалган (Жанцзякоу) хүрээд, 1656 оны 3-р сарын 3-нд Бээжинд очсон байна. 

Чин гүрний тогтолцооны ойлголтоор эргэн тойрон дахь бүх улс орнуудыг зэрлэгүүд гэж ойлгодог байсан тул Ф.Байков эзэн хаантай уулзаж Хааныхаа бэлэг, захидлыг өгөхийн тулд Чин улсын Хаанд 3 сөхрөн унаж духаараа 9 удаа мөргөх ёстой болжээ. Гэвч тэрбээр Оросын нэр хүндэд халдан доромжлох зан үйл гэж үзээд гүйцэлдүүлэгүй тул хагас жил орчим түүнийг бараа бологсдын хамт тусгаарлаж байгаад 1656 оны 9-р сарын 4-нд Бээжингээс хөөн гаргажээ. 

==Эх сурвалж==

*[https://web.archive.org/web/20211016100549/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004460785?page=569 Путешествие боярского сына Федора Исакиевича Байкова в Китай в 1654 году]

{{DEFAULTSORT:Байков, Фёдор}}
[[Ангилал:Оросын дипломатч]]</text>
      <sha1>ixvurlcgz0juuy638pr5yvz3lvpuwg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэрэглэгч:Б. Ариунзаяаа</title>
    <ns>2</ns>
    <id>118296</id>
    <revision>
      <id>870387</id>
      <parentid>685604</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T00:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>211</id>
      </contributor>
      <comment>Hurungiin_birj_odoo.jpg файлыг коммонсд [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] хэрэглэгч устгасан тул арилгагдлаа. Шалтгаан: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Hurungiin birj odoo.jpg|]].</comment>
      <origin>870387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1493" sha1="7o8u4c78f8faa98mfjuafya3kj3wkel" xml:space="preserve">[[Хөрөнгийн бирж]]&lt;nowiki/&gt;ийн барилга нь 1946-1948 онд Японы олзлогдсон цэргүүдээр кино театрын зориулалттай баригдсан бөгөөд энэ барилгад 1990 он хүртэл Элдэв-Очирын нэрэмжит хүүхдийн кино театр байрлаж байв. Эл барилгын өмнө түрүүнд нь Баатар вангийн хороо буюу Түшээт хан аймгийн Баатар хан ноён Наваан-Юндэн түүний ах Ойдов нарын орд харш байсан гэдэг. Ойдовынд хувьсгалч, эх орончдын нууц хурал болж байсан хууч ярианууд бий. Хожим нь барилга баригдахаас өмнө маршал Ю.Цэдэнбалын гэр байсан ажээ.
Монгол Улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаас зах зээлийн эдийн засагт шилжих шилжилтийн түүхэн үе шатанд Монгол Улсын Засгийн газрын 1991 оны 01 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 22 тоот тогтоолоор улсын өмч хувьчлалын ажлыг эхлүүлэх, цаашид үнэт цаасны зах зээлийг хөгжүүлэх зорилгоор Монголын хөрөнгийн биржийг үүсгэн байгуулсан.</text>
      <sha1>7o8u4c78f8faa98mfjuafya3kj3wkel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Урсула фон дер Ляйен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119288</id>
    <revision>
      <id>870413</id>
      <parentid>866064</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>12146</id>
      </contributor>
      <origin>870413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7488" sha1="9y75n1fzym0iww2x2bagywipl3lz2vf" xml:space="preserve">'''Урсула Гертруд фон дер Ляйен''' ([[Герман хэл|герман]]. ''Ursula Gertrud von der Leyen''), төрөхдөө А'''льбрехт''' ([[Герман хэл|герман]]. Albrecht; 1958 оны 10-р сарын 8-нд Бельгийн Елсенэ хотод төрсөн) — Германы болон Европын улс төрч, 2019 оны 12-р сарын 1-нээс хойш '''Европын Комиссын анхны эмэгтэй дарга'''. 2024 оны 7-р сарын 18-нд дахин Европын комиссын даргаар сонгогдсон. 
[[Файл:2017-09-24 Ursula von der Leyen by Sandro Halank.jpg|thumb|342x342px|Урсула фон дэр Ляейн]]
Өмнө нь Германы Гэр бүлийн асуудал эрхэлсэн сайд (2005—2009), Хөдөлмөр, нийгмийн асуудал эрхэлсэн сайд (2009—2013), Батлан хамгаалахын сайд (2013—2019). Герман Улсын түүхэн дахь анхны эмэгтэй Батлан хамгаалахын сайд юм. 

== Намтар ==
Эцэг Германы улс төрч Эрнст Альбрехт Европын Комисс ажиллаж байхад Бельгийн Елсенэ хотод 1958 онд төрж 13 нас хүртлээ Бельгид амьдарсан байна. 1971 онд тэдний гэр бүл Германы доод Саксоны Ханновер дахь Лерте хотод иргэж ирж сууршьжээ. Урсула фон дер Ляйен 1977 онд Лерте хотын гимнази төгсөөд Гёттинген, Мюнстер хотуудын Их сургуулиудад эдийн засаг үзэж боловсролоо үргэлжлүүлжээ. 

== Боловсрол ==
Тэрээр 1978 онд Лондон хотын Эдийн засаг улс төрийн сургуульд (''[[Англи хэл|англи]]''. ''The London School of Economics and Political Science, LSE'') сурч сүүлд нь Ханноверын анагаах ухааны дээд сургуульд сурч 1987 онд улсын шалгалтаа өгч эмч болж төгссөн байна. 

1988-1992 онд Ханноверын их сургуулийн эмнэлгийн эмэгтэйчүүдийн тасагт туслах эмчээр ажилласан. Урсула фон дер Лейен 1991 онд аспирантур төгсөөд Анагаах ухааны докторын зэрэг хамгаалсан байна. 1992-1996 онд нөхөр нь [[Стэнфордын Их Сургууль|Стэнфордын их сургуулийн]] профессороор ажиллах үед тэрээр гэр бүлийнхээ хамт АНУ-ын [[Калифорни]] мужийн Стэнфордод амьдарч байжээ.

1998-2002 онд Ханноверын Анагаах Ухааны Сургуулийн Эпидемиологи, Нийгмийн Анагаах ухаан, Эрүүл Мэндийн Судалгааны тэнхимд багшаар ажиллаж байгаад 2001 онд Нийгмийн эрүүл мэндийн чиглэлээр магистрын зэрэг хамгаалсан. Урсула фон дер Лейен төрөлх герман хэлнээс гадна франц, англи хэлээр ярьдаг.

== Улс төр ==
1990 онд тэрээр германы Ардчисан Социалист Христиан намд элссэн. 2003 онд тэрээр Доод Саксонийн парламентад сонгогдож 2003-2005 онд Кристиан Вульфын танхимд Доод Саксонийн нутаг дэвсгэрийн Нийгмийн асуудал, эмэгтэйчүүдийн асуудал, гэр бүл, эрүүл мэндийн сайдаар ажиллаж байсан. 2005 онд ХБНГУ-ын канцлер Ангела Меркелийн Засгийн газарт Гэр бүлийн асуудал, ахмад настан, эмэгтэйчүүд, залуучуудын асуудал эрхэлсэн сайдаар томилогдсон юм.

2009 оны Германы Холбооны сонгуульд тэрээр Бундестагийн гишүүнээр сонгогдсон. 2009 оны 11-р сарын 30-нд тэрээр Франц Йозеф Юнгийн оронд Холбооны Хөдөлмөр, нийгмийн асуудал эрхэлсэн сайдаар томилогдсон байна. 

== Гэр бүл ==
Хатагтай Урсула фон дер Ляйен тайж угсаатан, анагаах ухааны профессор Хайко фон дер Ляйентай гэрлээд 7 хүүхэдтэй болсон.

&lt;abbr&gt;Хүүхдүүд нь: Дэвид Эхтер&lt;/abbr&gt; (1987), &lt;abbr&gt;Софи Шарлотта&lt;/abbr&gt; (1989), &lt;abbr&gt;Мария Доната&lt;/abbr&gt; (1992), ихэр Виктория Урсула болон &lt;abbr&gt;Йоханна Гертруда&lt;/abbr&gt; (1994), &lt;abbr&gt;Эгмонт Ульрих&lt;/abbr&gt; (1998), &lt;abbr&gt;Грация Диотима&lt;/abbr&gt; (1999).

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Ursula von der Leyen|Урсула фон дер Ляйен}}
* {{DNB-Portal|130338303}}
* [https://web.archive.org/web/20110221080708/http://www.ursula-von-der-leyen.de/ Урсула фон дер Ляйены хувийн цахим хуудас]
* [https://web.archive.org/web/20190705184111/https://www.bundesregierung.de/breg-de/bundesregierung/bundeskabinett/ursula-von-der-leyen-422328 Холбооны Засгийн Газрын цахим хуудсан дахь түүний намтар]
{{Их Хорийн одоогийн удирдагчид}}
{{Хөтлөгч мөр Европын Комиссын ерөнхийлөгч}}
{{DEFAULTSORT:Ляйен, Урсула фон дер}}
[[Ангилал:Европын Комиссын ерөнхийлөгч]]
[[Ангилал:Холбооны Германы батлан хамгаалахын сайд‎]]
[[Ангилал:Холбооны Германы гэр бүлийн сайд]]
[[Ангилал:Холбооны Германы нийгмийн сайд]]
[[Ангилал:Холбооны Германы хөдөлмөрийн сайд]]
[[Ангилал:Доод Саксоны гэр бүлийн сайд]]
[[Ангилал:Доод Саксоны нийгмийн сайд]]
[[Ангилал:Доод Саксоны эмэгтэйчүүдийн сайд]]
[[Ангилал:Доод Саксоны эрүүл мэндийн сайд]]
[[Ангилал:Доод Саксоны эрүүл мэндийн сайд]]
[[Ангилал:Бундестагийн гишүүн (Доод Саксон)]]
[[Ангилал:Ландтагийн гишүүн (Доод Саксон)]]
[[Ангилал:21-р зууны улс төрч]]
[[Ангилал:Эрүүл мэнд судлаач]]
[[Ангилал:20-р зууны эмч]]
[[Ангилал:Литва Улсын төлөөх гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)]]
[[Ангилал:Ханноверын Анагаахын Дээд Сургуулийн төгсөгч]]
[[Ангилал:Брюсселийн хүн]]
[[Ангилал:Ханноверын хүн]]
[[Ангилал:Германчууд]]
[[Ангилал:1958 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>9y75n1fzym0iww2x2bagywipl3lz2vf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Михаил Певцов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119760</id>
    <revision>
      <id>870302</id>
      <parentid>870297</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11452" sha1="tufzksurpfcj5wqp1xrbe7x3zmbof5w" xml:space="preserve">[[Файл:M V Pevtsov.jpg|thumb|426x426px|Михаил Певцов ]]
'''Михаил''' '''Певцов''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Михаил Васильевич Певцов,''  зарим эх сурвалжид ''Михаил Владимирович'' гэсэн байдаг'','' 1843 оны 6-р сарын 2-нд Новгород мужид төрсөн -1902 оны 3-р сарын 10-нд Санк-Петербург хотод нас барсан) — оросын аялагч, хошууч-генерал, Дундад болон Төв Азийн судлаач. Монгол, Төвөд судлаач. [[Оросын газар зүйн нийгэмлэг|Оросын Эзэн хааны Газар зүйн нийгэмлэгийн]] баруун Сибирийн салбарын гишүүн.

== Намтар ==
Михаил Певцов 7 настайдаа эрт өнчирч Санкт-Петербург дахь холын хамаатныхаа гнар дээр өссөн байна. Сургуульд тэрээр сурлага сайтаа байсан тул Санкт-Петербургийн нэгдүгээр гимназийн курсийг чөлөөт сонсогчоор төгссөн. Тэрээр Воронеж дахь кадетийн сургуульд суралцаж Оросын Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын Николаевын академийг 2-р зэргийн ангиллаар төгссөн. Академид сурч байхдаа тэрээр геодези, одон орон, газарзүй зэрэг шинжлэх ухааныг онцгой сонирхож байжээ. 

М.Певцов 1860 оны 6-р сарын 18-нд цэргийн албанд орсон. 1862 онд сургуулиа төгсөөд, бага дэслэгч цол хүртсэнийхээ дараа 19 настайдаа Варшавын цэргийн тойрогт алба хаахаар илгээгджээ. Ажиллах хугацаандаа угсаатны зүйн судалгаанд идэвхтэй оролцож, 1867 онд Оросын Эзэн хааны Газар зүйн нийгэмлэгийн гишүүнээр элссэн. 1868 онд Петербуг дахь Жанжин штабын Академид элсэн сурч 1872 онд төгсөөд тэрээр Баруун Сибирийн цэргийн тойргийн Штабын ахлах адьютантын туслах байв. 1875 оноос эхлэн тэрээр [[Омск]] хотод 15 жил Баруун Сибирийн цэргийн тойрогт алба хаажээ. Омск хотод тэрээр 1877 онд байгуулагдсан Оросын газар зүйн нийгэмлэгийн Баруун Сибирийн салбарын үүсгэн байгуулагчдын нэг болжээ.

1876-1890 онд [[Зүүнгарын Хаант Улс|Зүүнгарын]] зүүн өмнөд хэсэг, Хятадын уулсын тогтолцоо, Монголын Говь, хагас цөлийн бүсэд хийсэн судалгааны экспедицийг удирдаж байжээ. 1876 ​​онд тэрээр одоогийн Хятадын [[Шинжаан|Шинжаан-Уйгурын]] өөртөө засах орны нутаг дэвсгэрээр экспедиц хийсэн бөгөөд үүний ачаар тэрээр Төв Азийн хамгийн том шинжээчдийн нэг гэдэг алдар нэр хүртсэн.

Тэрээр 1878 онд шинжлэх ухааны зорилгоор Монгол болон Хятадын умард аймгуудад (Алтай— Ховд —Хөх-хот— Хаалган— Өргөө— Улиастай— Кош-Агач буюу Хашаа мод гэсэн чиглэлээр) худалдаачдын жин дагалдан явжээ. Үндсэндээ бүх Монголын нутгийг баруун хойноос зүүн урагш хөндлөн аялахад түүнийг топографич И.В.Чуклин, А.В.Скопин нар дагалдан явжээ. Тэдний үндсэн даалгавар бол тухайн үеийн Монгол орны газрын зургийг хожим тодруулахын тулд замын шугамыг нүдэн баримжааны судалгаа хийж, аялалын маршрутын дагуух зарим цэгийн газарзүйн солбицлыг тогтоох явдал байжээ. Тэрээр аялалын эцсийн тайлан даа экспедицийн очсон бүх нутаг дэвсгэрийн ургамал, амьтан, геологи, одон орон, уур амьсгал, угсаатны зүйн талаархи мэдээллийг системтэйгээр тусгасан байна. Үүнээс гадна тэрээр [[Монгол Алтайн нуруу|Монгол Алтайн нурууны]] цаг уур, ургамлын ажиглалтыг баримтжуулж, маршрутын газарзүйн онцлогийг тодорхойлж, ургамал судлал, минералын болон амьтан судлалын талаар цуглуулга хийсэн байна.

Тэрээр 1883 онд &quot;Петербургийн гэрээ&quot;-ний дагуу [[Зайсан нуур|Зайсан нуурын]] зүүн талаар Баруун Хятадтай улсын хилийг газар дээр нь тогтооход оролцож байжээ. 1887-1888 онд Оросын Эзэн хааны Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын Азийн хэсгийн нарийн бичгийн дарга байв. 

1888 оны сүүлээр тэрээр нас барахаасаа өмнө [[Николай Пржевальский|Николай Пржевальскийн]] байгуулсан шинжлэх ухааны экспедицийн даргаар томилогдож 1889, 1890 онд Зүүн Туркестан, Хойд Төвөд, Зүүнгараар мөн аялжээ. 

Түүнд хошууч генерал цол 1891 оны 8-р сарын 30-нд олгосон байна.

Тэрээр 1902 оны 2-р сарын 25-нд эхнэр Мария Федоровнагийн (1845-02.11 төрсөн) гар дээр хорт хавдраар Петербугт хотод нас баржээ.

== Оруулсан гавьяа ==
Михаил Певцов Монголын баруун хойд бүс нутгийн талаар маш олон шинэ мэдээлэл олж авсан. Тухайн үед эдгээр нутаг дэвсгэрийн яг тодорхой газрын зураг хараахан гараагүй байсан ч тэдний орографийг тодруулахад ихээхэн хувь нэмэр оруулж чадсан юм. Певцовын экспедицийн өмнө бүтээгдсэн зураг зүйн материалд Монголын Алтайг Хангайн нуруутай холбосон уулс байсан гэж оруулсан. Гэсэн хэдий ч Певцов [[Хангайн нуруу]] нь [[Монгол Алтайн нуруу|Монгол Алтайн нуруутай]] ямар ч холбоогүй болохыг баттай тогтоож, түүний хэмжээг мөн тогтоожээ. Тэрээр анх Алтай, Хангайн хоорондох хотгорыг олж илрүүлсэн бөгөөд тэнд асар олон тооны усан сан, [[Цэнгэг ус|цэнгэг]] болон давстай нуурууд байдаг гэж олж мэдсэн байна. Энэ хотгор нь түүнээс &quot;Нууруудын хөндий&quot; гэсэн нэрийг авсан.

Мөн Монголын олон гол, мөрөн хангай нутгаас эх авдаг нь түүний нээлт байв. Нэмж дурдахад Михаил Певцов Говь [[Алтайн хязгаар]] Гурван-Сайхан нурууг анх удаа дүрсэлж, баруун хойд Монголын хамгийн том [[Завхан гол|Завхан голын]] газарзүйн зөв байрлалыг тогтоож, [[Айраг нуур|Айраг нууртай]] нийлдэг болохыг тогтоожээ. 

== Бүтээлүүд ==

* «Путевые очерки Джунгарии» («Записки. Зап.-Сиб. отдела Императорского Русского Географического общ.», кн. 1. — Омск, 1879) “Зүүнгараар зорчсон тэмдэглэл”-ийг орчуулагч [[Бат-эрдэнийн Гэрлээ]] 2024 онд орчуулжээ.
* «Очерк путешествия по Монголии и северным провинциям внутреннего Китая» (там же, кн. 7, 1883) — отмечен в 1885 году медалью имени Ф. П. Литке. “Ар, Өвөр Монголоор зорчсон тэмдэглэл”-ийг орчуулагч [[Бат-эрдэнийн Гэрлээ]] 2024 онд монгол хэлнээ орчуулжээ.
* «Труды Тибетской экспедиции» (отдельное изд. Императорского Русского Географического общ., т. I. — СПб., 1895). &quot;Төвөдийн экспедицын ажил&quot;.
* «Начальные основания математической и физической географии» (СПб., 1881). 
* «Об определении географической широты по соответственным высотам двух звезд» («Записки по Общей Географии Имп. Русского Географического Общ.», т. XVII, вып. 5. — СПб., 1888),
* «О барометрическом нивелировании» («Записки по Общей Географии Имп. Русского Географического Общ.», т. XXIX, вып. 2. — 1896).

'''Дахин хэвлэгдсэн бүтээлүүд'''

* ''Певцов М. В.'' Путешествия по Китаю и Монголии. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Географгиз, 1951. — 284 с. — 15 000 экз. (в пер.)
* ''Певцов М. В.'' Путешествия по Китаю и Монголии. Путешествие в Кашгарию и Куньлунь. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Дрофа, 2010. — 880 с. — (Библиотека путешествий). — 4000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-358-07749-2&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

{{DEFAULTSORT:Певцов, Михаил}}
[[Ангилал:1843 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1902 онд өнгөрсөн]]
[[Ангилал:Оросууд]]
[[Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн]]
[[Ангилал:Оросын аялагч]]
[[Ангилал:19-р зууны аялагч]]
[[Ангилал:Гэгээн Аннагийн одон шагналтан]]
[[Ангилал:Гэгээн Владимирын одон шагналтан]]
[[Ангилал:Оросын Гэгээн Станислав одон шагналтан]]</text>
      <sha1>tufzksurpfcj5wqp1xrbe7x3zmbof5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Галсан Гомбоев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121843</id>
    <revision>
      <id>870303</id>
      <parentid>849498</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7286" sha1="8jyk6qqacfvead7vel8p862jg6xroo9" xml:space="preserve">'''Гомбын Галсан''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Галсан Гомбоев'', 1822-1863) -Буриад гаралтай Оросын монголч эрдэмтэн, ардын уран зохиол цуглуулагч, угсаатан судлаач болон орчуулагч. 

== Намтар ==
Буриад гаралтай Гомбын Галсан 1822 он орчим Оросын эзэнт улсын Буриадын [[Өвөр Байгалын хязгаар|Өвөрбайгал]]&lt;nowiki/&gt;ийн хязгаарын Сэлэнгэ нутагт төрсөн (орчин үеийн зарим баримтад 1818 он гэж тэмдэглэсэн байдаг). Эцэг нь Атагановын казак цэргийн ангийн 5-р зуутын ахлагч байжээ. 1829 оноос Буддын шашны лам нартай дацанд суралцаж, 1834 онд Бурханы шашны Гэцул сахил хүртжээ. 1834 онд Хамба ламын гарын бичгийн хүнээр томилогдсон байна. Дацанд Төвөд, Монгол хэл, Төвөд анагаах ухааны үндсийг судалж байжээ.

1841 онд Галсан Никитуевын оронд [[Казань|Казань хот]]&lt;nowiki/&gt;ын 1-р Гимназид сурсан байна. 1842 оны 6-р сарын 5-нд түүнийг Казань хотын 1-р гимназийн сурагчдын ахлагчаар томилсон байна. Галсан Гомбоев орос хэлийг маш хурдан сурсан бөгөөд 1842 оноос хойш их сургуулийн урилгаар монголч эрдэмтэн [[Юзеф Ковалевски|Юзеф Ковалевскийн]] удирдлага дор [[Казанийн Холбооны Их Сургууль|Казанийн их сургуулийн]] Дорно дахины факультетийн [[монгол хэл]]&lt;nowiki/&gt;ний тэнхимд монгол хэлний багшаар (төрөлх хэлээр) ажиллаж байжээ.

1844 оны 10-р сарын 31-нд тэрээр Казань хотын гимназид шударга журам, хичээл зүтгэлийн төлөө Анненская туузан дээрх алтан медалиар шагнагджээ. 1847 онд [[Халимаг]] руу аялал хийсэн. 1850 онд түүнийг Казанийн шашны академид урьж, сонсогч нарт ярианы монгол хэл заасан байна. 

1850-1851 онд Казанийн шашны академийн Буддын шашны тэнхимийн эрхлэгч А.А.Бобровниковтой хамтран Монгол-Халимагийн уншигчдад зориулж сургалтын материал цуглуулжээ. 1856 онд Дорно дахины факультетийн хамт Санкт-Петербургт нүүжээ. 

Гомбоев монголын уран зохиолын эрдмийн ажлаараа дорно судлаачдын дунд нэр хүндтэй болсон байна. Тэрээр Оросын Эзэн хааны Археологийн нийгэмлэгийн гишүүн байсан бөгөөд уг нийгэмлэгийн хэвлэд эрдмийн ажлууд нь хэвлэгдэж байжээ. Жишээ нь тус нийгэмлэгийн &quot;Тэмдэглэлүүд&quot; /Записки/ (XIII боть) хэвлэлд 1857 онд «Примечания о древних монгольских обычаях и суевериях, описанных у Плано-Карпини» хэвлэгдэж сүүлд энэ ажил герман хэл рүү орчуулж:  «Aus den Melanges Asiatiques», гарч байжээ. 

Галсан Гомбоевын нэгэн чухал ажил бол &quot;[[Алтан товч|Алтан Товч]]&quot; (1858 онд хэвлэгдсэн) монгол шастирыг өөрийн тайлбар тэмдэглэлийн хамт орчуулсан явдал юм. [[Яков Иванович Шмидт|Яков Шмидтийн]] мэдэж байсан эдгээр монгол шастируудыг өмнө Оросын шашны төлөөлөгчийн газрын гишүүд [[Бээжин]]&lt;nowiki/&gt;гээс авчирсан байсан ажээ.

Галсан Гомбоев мөн халимаг хэлнээс  &quot;Шиддиту-кур&quot; өгүүллэг орчуулсан, мөн 17-р зууны эхээр амьдарч байсан Зүүнгарын нэрт ламын намтар &quot;[[Зая бандид Намхайжамц|Зая-Бандит]]&quot;-ыг орчуулсан байна. Энэ ажлынхаа төлөө Галсан Гомбоевыг Эзэн хааны Археологийн нийгэмлэгийн гишүүн болжээ. 

1859 оноос хойш Галсан Гомбоев Санкт-Петербургийн их сургуульд багшаар ажиллаж, Эзэн хааны Археологийн нийгэмлэгийн зүүн салбарын сурвалжлагч гишүүнээр сонгогджээ. Гомбын Галсан мөн сурган хүмүүжүүлэх төрөл бүрийн зохиолуудыг монгол, халимаг хэл рүү орчуулсан байна. 

Тэрээр '''1863 оны 6-р сарын 11-нд Лахте тосгонд''' (Санкт-Петербургийн ойролцоо) '''нас барж''', Финландын Гэгээн Мариа сүмийн оршуулгын газарт оршуулжээ.

Галсан Гомбоев 1847 оны орчим [[Казань]] хотод хувийн үлгэр жишээгээрээ залуу [[Лев Толстой]]&lt;nowiki/&gt;н анхаарлыг дорно дахины судлал, буддизм буюу муу муухайг хүчирхийллээр эсэргүүцэхгүй байх чиглэл рүү хандуулсан байх гэдэг. [[Лев Толстой]] П.И.Бирюковт Казанийн их сургуулийн эмнэлэгт “буриад лам”тай уулзсан тухайгаа хожим ярьж байжээ.

{{DEFAULTSORT:Гомбоев, Галсан}}
[[Ангилал:1822 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1863 онд өнгөрсөн]]
[[Ангилал:Пруссийн хүн]]
[[Ангилал:Германчууд]]
[[Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын хүн]]
[[Ангилал:Оросын эзэнт гүрний хүн]]
[[Ангилал:Зөвлөлтийн зохиолч]]
[[Ангилал:19-р зууны зохиолч]]
[[Ангилал:Монголч эрдэмтэн]]
[[Ангилал:Монгол хэлнээс орчуулагч]]
[[Ангилал:Орос хэлнээс орчуулагч]]
[[Ангилал:Халимаг аялга руу орчуулагч]]
[[Ангилал:Монгол хэл рүү орчуулагч]]
[[Ангилал:Оросын буддын шашны лам]]
[[Ангилал:Санкт-Петербургийн Улсын Их Сургуулийн багш]]</text>
      <sha1>8jyk6qqacfvead7vel8p862jg6xroo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загвар:Short description</title>
    <ns>10</ns>
    <id>123227</id>
    <revision>
      <id>870306</id>
      <parentid>850703</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="kneamzwadjt95irj9gnv7bocpjuw4uz" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{lc:{{{1|}}}}}|none|{{SHORTDESC:|{{{2|}}}}}&lt;nowiki/&gt;&lt;!--Prevents whitespace issues when used with adjacent newlines--&gt;|&lt;div class=&quot;shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;{{{1|}}}{{SHORTDESC:{{{1|}}}|{{{2|}}}}}&lt;/div&gt;}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{{pagetype}}}|Disambiguation pages||{{#ifeq:{{pagetype |defaultns = all |user=exclude}}|exclude||{{#ifeq:{{#switch: {{NAMESPACENUMBER}} | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 100 | 101 | 118 | 119 | 828 | 829 | = exclude|#default=}}|exclude||[[Category:{{{pagetype|{{pagetype |defaultns = extended |plural=y}}}}} with short description]]}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!-- Start tracking
--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{Main other|[[Category:Pages using short description with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Short description]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| 1 | 2 | pagetype | bot |plural }}&lt;!--
--&gt;{{#ifexpr: {{#invoke:String|len|{{{1|}}}}}&gt;100 | [[Category:{{{pagetype|{{pagetype |defaultns = extended |plural=y}}}}} with long short description]]}}&lt;!--
--&gt;&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{1|}}}||[[Category:Pages with empty short description]]}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Short description/lowercasecheck|{{{1|}}}}}&lt;!-- 
--&gt;{{Main other |{{SDcat |sd={{{1|}}} }} }}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kneamzwadjt95irj9gnv7bocpjuw4uz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870313</id>
      <parentid>870306</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[User talk:Enkhsaihan2005|Яриа]]) хэрэглэгчийн [[Special:Diff/870306|870306]] засварыг цуцлах</comment>
      <origin>870313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="rorf2qb20t84irdx8n3k2la50vjob2k" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{lc:{{{1|}}}}}|none|{{SHORTDESC:|{{{2|}}}}}&lt;nowiki/&gt;&lt;!--Prevents whitespace issues when used with adjacent newlines--&gt;|&lt;div class=&quot;shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;{{{1|}}}{{SHORTDESC:{{{1|}}}|{{{2|}}}}}&lt;/div&gt;}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{{pagetype}}}|Disambiguation pages||{{#ifeq:{{pagetype |defaultns = all |user=exclude}}|exclude||{{#ifeq:{{#switch: {{NAMESPACENUMBER}} | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 100 | 101 | 118 | 119 | 828 | 829 | = exclude|#default=}}|exclude||[[Ангилал:Товч тайлбартай {{{pagetype|{{pagetype |defaultns = extended}}}}}]]}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!-- Start tracking
--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{Main other|[[Category:Pages using short description with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Загвар:Short description]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| 1 | 2 | pagetype | bot |plural }}&lt;!--
--&gt;{{#ifexpr: {{#invoke:String|len|{{{1|}}}}}&gt;100 | [[Ангилал:{{{pagetype|{{pagetype |defaultns = extended |plural=y}}}}} with long short description]]}}&lt;!--
--&gt;&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{1|}}}||[[Ангилал:Pages with empty short description]]}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Short description/lowercasecheck|{{{1|}}}}}&lt;!-- 
--&gt;{{Main other |{{SDcat |sd={{{1|}}} }} }}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rorf2qb20t84irdx8n3k2la50vjob2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азербайжаны марш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126690</id>
    <revision>
      <id>870319</id>
      <parentid>838894</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="ex2l4f6pfj5vks6sg52lfjcr39mut1t" xml:space="preserve">{{Инфобокс төрийн дуулал
| title         = {{lang|az|italic=no|Azərbaycan Respublikasının Dövlət himni}}
| mongolian_title = 'Бүгд Найрамдах Азербайжан Улсын төрийн дуулал'
| alt_title     = {{lang|az|italic=no|&quot;Azərbaycan marşı&quot;}}&lt;br&gt;(Монгол: Азербайжаны марш)
| image         = Azerbaijan state anthem horizontal sheet music.jpg
| image_size    = 
| caption       = Төрийн дууллын нот
| prefix        = Төрийн
| country       = Азербайжан
| composer      = [[Узеир Хажибеков]]
| author        = [[Ахмад Жавад]]
| adopted       = 1919 ([[Бүгд Найрамдах Ардчилсан Азербайжан Улс]])&lt;br/&gt;1992 ([[Бүгд Найрамдах Азербайжан Улс]])
| until         = 1920
| predecessor   = [[Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Азербайжан Улсын төрийн дуулал|Зөвлөлт Азербайжаны дуулал]]
| sound         = Azərbaycan marşı instrumental.ogg
| sound_title   = Хөгжмийн найруулга
}}
{{Listen
| type         = music
| filename     = Azerbaijan national anthem (vocal version).ogg
| title        = D минорын найрал хөгжим болон найрал дууны хуучин бичлэг
| description  = Азербайжаны Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын вэб сайтаас
| filename2    = Azerbaijani anthem a capella.ogg
| title2       = 2016 оны а капеллагийн бичлэг
| description2 = 2016 оны 4 сар, [[Баку]]д болсон армийг дэмжих жагсаалын үеэр &quot;Azerbaycan marşı&quot; акапелла тоглолт.}}

«'''Азербайжаны марш'''» ({{lang-az|Azərbaycan marşı}}) нь [[Азербайжан|Бүгд Найрамдах Азербайжан Улс]]ын [[төрийн дуулал]] юм.

==Үг==
&lt;poem&gt;Azərbaycan! Azərbaycan!
Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni!
Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız!
Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz!
Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa!
Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa!

Minlərlə can qurban oldu,
Sinən hərbə meydan oldu!
Hüququndan keçən əsgər,
Hərə bir qəhrəman oldu!

Sən olasan gülüstan,
Sənə hər an can qurban!
Sənə min bir məhəbbət
Sinəmdə tutmuş məkan!

Namusunu hifz etməyə,
Bayrağını yüksəltməyə
Namusunu hifz etməyə,
Cümlə gənclər müştaqdır!
Şanlı Vətən! Şanlı Vətən!
Azərbaycan! Azərbaycan!
Azərbaycan! Azərbaycan!&lt;/poem&gt;

[[Ангилал:Марш]]
[[Ангилал:Төрийн дуулал]]
[[Ангилал:Азербайжаны үндэсний бэлгэ тэмдэг]]
[[Ангилал:Азербайжаны хэлээрх дуу]]</text>
      <sha1>ex2l4f6pfj5vks6sg52lfjcr39mut1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хавьер Милей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133880</id>
    <revision>
      <id>870414</id>
      <parentid>852871</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>12146</id>
      </contributor>
      <origin>870414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2774" sha1="2n50pdl3c5tvfizybtq2uwi51sf6jwc" xml:space="preserve">{{Short description|2023 оноос Аргентины Ерөнхийлөгч}}
{{Инфобокс албан тушаалтан
| name = Хавьер Милей
| native_name = {{nobold|Javier Milei}}
| image               = Javier Milei in pull-aside meeting at the United Nations Headquarters (3x4 cropped).jpg
| caption             = Милей 2025 онд
| order = 59 дэх
| office = Аргентины ерөнхийлөгч
| vice_president = [[Виктория Вильярруэль]]
| term_start = 2023 оны 12 сарын 10
| predecessor = [[Альберто Фернандес]]
| office1 = [[Аргентины төлөөлөгчдийн танхим|Үндэсний төлөөлөгч]]
| term_start1 = 2021 оны 12 сарын 10
| term_end1 = 2023 оны 11 сарын 29
| constituency1 = [[Буэнос-Айрес]]
| birth_name = Хавьер Жерардо Милей
| birth_date = {{birth date and age|1970|10|22}}
| birth_place = [[Буэнос-Айрес]], Аргентин
| party = '''Нам:'''&lt;br /&gt;[[Либертари Нам (Аргентин)|Либертари]] (2019–2024)&lt;br /&gt;[[La Libertad Avanza]] (2024 оноос)
| other_party = '''Эвсэл:'''&lt;br /&gt;{{ubl|[[Avanza Libertad]] (2020–2021)&lt;br/&gt;[[La Libertad Avanza]] (2021 оноос)}}
| partner = 
| relatives = [[Карина Милей]] (дүү)
| alma_mater = {{plainlist|
* [[Белграногийн их сургууль]] ([[Бакалавр|BA]])
* Эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн хүрээлэн ([[Магистр|MA]])
* [[Торкуато ди Телла их сургууль]] ([[Магистр|MA]])
}}
| blank1 = Эдийн засгийн сургууль эсвэл уламжлал
| data1 = [[Австрийн эдийн засгийн сургууль|Австрийн сургууль]]
| occupation = {{hlist|Улс төрч|эдийн засагч|зохиолч}}
| signature = Javier Milei signature.svg
| website = {{URL|javiermilei.com}}
| citizenship = {{hlist|Аргентин|Итали}}
| honorific_prefix = [[Эрхэмсэг]]
}}

'''Хавьер Жерардо Милей''' (1970 оны 10-р сарын 22-нд төрсөн) нь 2023 оны 12-р сараас хойш Аргентины ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байгаа Аргентины улс төрч, эдийн засагч, Аргентины болон Дэлхийн анхны Либертари үзэлтэй Ерөнхийлөгч.

==Эшлэл==
{{reflist}}
{{Их Хорийн одоогийн удирдагчид}}
[[Ангилал:Аргентины ерөнхийлөгч]]
[[Ангилал:Амьд хүн]]
[[Ангилал:1970 онд төрсөн]]
[[Ангилал:CS1 испани-language sources (es)]]</text>
      <sha1>2n50pdl3c5tvfizybtq2uwi51sf6jwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чулуун хэрэгсэл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135955</id>
    <revision>
      <id>870320</id>
      <parentid>798619</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="n8ckam1zysu0spg633mji896okgv0ee" xml:space="preserve">'''Чулуун багаж''' нь [[хүн төрөлхтний түүх]]ийн туршид хэрэглэгдэж ирсэн боловч [[Балар эртний үе|балар эртний соёл]], ялангуяа [[чулуун зэвсгийн үе]]ийн соёлтой хамгийн нягт холбоотой байдаг. Чулуун зэвсгийг шороон чулуу эсвэл сийлсэн чулуугаар хийсэн байж болно. Чулууг түүхийн туршид сумны хошуу, жадны хошуу, гар сүх, сүх зэрэг олон төрлийн багаж хэрэгсэл хийхэд ашиглаж ирсэн. Боловсруулсан чулуун зэвсгийг үйлдвэрлэхэд хялбар, чулуун түүхий эд нь элбэг, зөөвөрлөх, хурцлахад хялбар байдаг тул металл ашиглахаас өмнөх нийгэмд бараг хаа сайгүй байдаг.

[[литийн шинжилгээ|Чулуун зэвсгийг судлах]] нь [[балар эртний археологи]]йн тулгын чулуу, учир нь чулуун зэвсгийг голдуу эвдэршгүй тул [[археологийн бүртгэл]]д хаа сайгүй байдаг бүрэлдэхүүн хэсэг юм. [[Угсаатны археологи]] нь чулуун зэвсгийн хэрэглээ, үйлдвэрлэлийн талаархи ойлголт, соёлын үр дагаврыг цаашид гүнзгийрүүлэх зорилгоор судалгааны үнэ цэнэтэй салбар байсаар ирсэн.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Силлитое |first1=Паул |last2=Харди |first2=Карен |title=Амьд литик: Папуа Шинэ Гвинейн өндөрлөг дэх угсаатны археологи |journal=Antiquity |date=2015-01-02 |volume=77 |issue=297 |pages=555–566 |doi=10.1017/S0003598X00092619 |s2cid=159524906 }}&lt;/ref&gt;

Зуурсан чулуун зэвсгийг [[цахиурт занар]], [[цахиур]], [[радиоларит]], [[мана]], [[обсидиан]], [[базальт]], [[кварцит]] зэрэг [[криптокристалл]] материалаар лотот редукц гэж нэрлэдэг процессоор хийдэг. Ангижруулсан чулуун зэвсгийг цөмөөс (цөм) чулуун ширхэгийг цохих явдал юм. Хэрэв бууруулах стратегийн зорилго нь ширхэглэл үүсгэх юм бол ашиглахад хэтэрхий жижиг болсны дараа үлдэгдэл чулуун цөмийг хаяж болно. Гэсэн хэдий ч зарим стратегид цахиурчин цөмийг барзгар нэг нүүртэй эсвэл хоёр нүүртэй хэлбэртэй болгож багасгадаг бөгөөд энэ нь зөөлөн алхаар хальслах арга эсвэл ирмэгийг дарах замаар багасгадаг.

==Эшлэл==
{{Reflist|2}}

[[Ангилал:Багаж]]</text>
      <sha1>n8ckam1zysu0spg633mji896okgv0ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Николай Ядринцев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136138</id>
    <revision>
      <id>870299</id>
      <parentid>852801</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7138" sha1="ccp9u39mxkb7w6bbztbchmcq8lv2bco" xml:space="preserve">[[Файл:Nikolay M. Yadrintsev.jpg|thumb|Николай Ядринцев, 1894 он]]
'''Николай Ядринцев''' ([[Орос хэл|орос]]. ''Никола́й Миха́йлович Я́дринцев,'' 1842 оны 10-р сарын 30-нд  [[Оросын Хаант Улс|Оросын хаант улсын]] Баруун Сибирийн Тоболь мужийн [[Омск]] хотод төрсөн - 1894 оны 6-р сарын 20-нд, Томск мужийн [[Барнаул]] хотод амиа хорлож нас барсан) - Оросын нийтлэгч, зохиолч, нийгмийн зүтгэлтэн, судлаач. Сибирь ба Төв Ази, Сибирийн бүс нутгийн судалгааг үндэслэгчдийн нэг, [[Орхон гол|Орхон голын]] эрэг дээрх эртний Түрэгийн дурсгал, Чингис хааны нийслэл [[Хархорум]], Монгол дахь Уйгурын хаант улсын нийслэл [[Хар балгас|Хар Балгас]] зэргийг илрүүлэгч. 

== Намтар ==
Николай Ядринцев 1842 оны 10-р сарын 30-нд Тобольск мужийн Омск хотод худалдаачны гэр бүлд төрсөн бөгөөд өнөөгийн Омск мужийн засаг захиргааны төв юм. Эцэг Николай Михайлович дэвшилтэт үзэл бодлоороо ялгарч, [[Декабристуудын бослого|Декабристуудтай]] харилцдаг байсан. 1843 оны зун гэр бүл [[Тобольск]] руу нүүж, 4 жилийн дараа тэд [[Тюмень]] руу нүүжээ.

1851 онд тэрээр эцэг эхийнхээ хамт [[Томск]] руу нүүж очоод 1854 оноос тэрээр Томскийн эрэгтэйчүүдийн дунд сургуулийн дэргэдэх Позоровскийн хувийн сургуульд суралцжээ.

1860 оны зун Николай Ядринцев эхийнхээ хамт (эцэг нь 1858 онд нас барсан) Санкт-Петербург руу явж Эзэн хааны [[Санкт-Петербургийн их сургууль|Санкт-Петербургийн их сургуулийн]] хуулийн факультетийн оюутан болжээ. 

1863 онд тэрээр зохиолчоор анхны гараагаа хувьсгалч &quot;Искра&quot;, &quot;Русский слово&quot; сонингуудад нийтлүүлсэн байна. 

1863 оны 8-9-р сард тэрээр Томск руу буцаж ирсэн боловч удалгүй Омск руу [[Григорий Потанин]] руу нүүж очоод багшаар ажиллаж, Потанинтай хамт уран зохиолын уншлагын зохион байгуулагч болжээ. Нийслэлд суралцахаар төлөвлөж байсан казак найрал хөгжмийн хөгжмийн зохиолчийг дэмжих буяны хөгжим, уран зохиолын үдэшлэг дээр тэрээр Сибирьт өөрийн их сургуулиа хурдан байгуулахын төлөө үг хэлж байсан. Г.Потаниныг дагаж 1864 онд Томск руу нүүжээ. 

1865 онд цагдаагийнхан &quot;Сибирийн эх орончдод&quot; гэсэн радикал тунхаглалыг илрүүлсэнтэй холбогдуулан түүнийг Г.Н.Потанин, С.С.Шашков, Н.С.Щукин, Е.Я.Колосов, А.П.Щапов болон бусад 44 хүний хамт баривчилжээ &quot;Сибирийн тусгаар тогтнолын нийгэмлэг&quot;-ийн хэрэг - &quot;Сибирийг Оросоос тусгаарлаж, Хойд Америкийн Нэгдсэн Улсын жишгээр Бүгд найрамдах улс байгуулах зорилготой байсан халдлага үйлдэгчдийн хэрэг&quot;. 

1873 оны 12-р сард тэрээр өршөөлд хамрагдаад суллагдсан бөгөөд 1874 онд [[Санкт-Петербург]] явжээ. 
[[Файл:Mountain Park (Barnaul)-2021 - 6.jpeg|thumb|Н.Ядринцевын оршуулгын газар дахь хөшөө. [[Барнаул]] хот.]]
1878 онд [[Оросын газар зүйн нийгэмлэг|Оросын газар зүйн нийгэмлэгийн]] Баруун Сибирийн хэлтсийн гишүүнээр [[Алтайн нуруу]] руу анхны иж бүрэн экспедиц хийж, нүүлгэн шилжүүлэлтийн зохион байгуулалтыг судалж, угсаатны зүй, ургамал судлалын материал цуглуулсан. 1880 онд түүний хоёр дахь экспедицийн үр дүнд Телецкое нуур, Чуй гол, түүний цутгал голуудын газарзүйн зураглалыг эмхэтгэж, антропологийн олон судалгаа хийжээ. 1881 онд тэрээр [[Оросын газар зүйн нийгэмлэг|Оросын эзэн хааны газар зүйн нийгэмлэгийн]] алтан медалиар шагнагджээ. Ядринцев Алтайн бараг бүх бүс нутагт, тэр дундаа төв болон өндөр уулын бүс нутгуудад очсон.

Тэрээр Минусинск муж болон Орхоны дээд хэсэгт хийсэн экспедицийн үеэр (1886, 1889, 1891) [[Хар балгас|Хар балгасын]] туурь, эртний Монголын нийслэл Хархорум хот Григорий Потанины хэлснээр дурсгалт газруудыг олж илрүүлжээ эртний түрэг бичгийн хятад үсгээр түрэг бичвэрийг давхардсан нь данийн эрдэмтэн Вилхельм Томсены тусламжтайгаар тайлах боломжийг олгосон. Эдгээр олдворууд Николай Ядринцевийг ихэд алдаршуулсан юм. 1890 онд тэрээр [[Оросын газар зүйн нийгэмлэг|Оросын газарзүйн нийгэмлэгийн]] тэргүүлэгчдийн хуралд илтгэл тавьж, тэр жилийн 5-6-р сард Парист аялсан тухай тайлангаа тавьж, 7-р сард Санкт-Петербург хотод Дэлхийн шоронгийн конгресст үг хэлжээ. 

Николай Ядринцев 1894 оны 6-р сарын 20-нд [[Барнаул]] хотод хуучин улс төрийн цөллөгт байсан хүний гэрт дотоод шархлаа эмчлэхэд хэрэглэдэг опиумыг хэт их тунгаар ууж амиа хорложээ.</text>
      <sha1>ccp9u39mxkb7w6bbztbchmcq8lv2bco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дундад зууны Исламын шинжлэх ухаан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138127</id>
    <revision>
      <id>870321</id>
      <parentid>803145</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="08i1r3kxjcikl1ojtq0b09ezyh22e6z" xml:space="preserve">[[File:Tusi couple.jpg|thumb|upright=1.5|Гарагуудын төгс бус дугуй [[тойрог зам|хөдөлгөөнийг]] загварчлах зорилгоор Персийн полимат [[Насир ад-Дин Туси]]гийн зохион бүтээсэн математикийн төхөөрөмж]]
'''Дундад зууны үеийн Исламын шинжлэх ухаан''' нь [[Исламын алтан эрин үе]] буюу Аббасидын халифатын Багдадын эзэнт гүрэн, Кордобавын Умайяадын эзэнт гүрэн, Севильгийн Аббасидууд, Саманидууд, Зияридууд, Буйидуудын үед буюу МЭ 786-1258 оны хооронд хөгжиж, практик хэрэглээнд ашиглагдаж байсан шинжлэх ухаан юм. Исламын шинжлэх ухаан нь одон орон, математик, анагаах ухаан зэрэг өргөн хүрээний сэдвийг хамарч байв. Үүний зэрэгцээ алхими ба хими, ургамал судлал ба газар тариалан, газарзүй ба газрын зураг зүй, нүд судлал, эм судлал, физик болон амьтан судлал зэрэг сэдвүүдийг судалж байсан.

Исламын шинжлэх ухаан нь практик хэрэглээ болон ойлголтыг гүнзгийрүүлэх зорилгоор хөгжиж байв. Жишээлбэл, одон орон судлал нь залбирах чиглэл буюу Киблаг тодорхойлоход ашиглагдаж байсан. Ургамал судлал нь газар тариаланд хэрэглэгдэж, Ибн Бассал, Ибн ал-Ауам нарын бүтээлүүдэд тусгагдсан байдаг. Газарзүйн ухаан нь Абу Зайд ал-Балхи-г нарийвчлалтай газрын зураг гаргахад тусалж байжээ. Математикчид болох Ал-Хваризми, Авиценна, Жамшид ал-Каши нар алгебр, тригонометр, геометр болон Араб тоог хөгжүүлсэн. Исламын эмч нар салхин цэцэг, улаан бурхан зэрэг өвчнийг тайлбарлаж, олон төрлийн эмийн ургамал болон химийн нэгдлүүдийг ашиглан эм бэлтгэх аргыг тайлбарлаж байв. Исламын физикчид болох Ибн Ал-Хайтам, Ал-Бируни нар одон орон, механик болон оптик судлалд онцгой хувь нэмэр оруулж, Аристотелийн хөдөлгөөний онолыг шүүмжилж байжээ.

Дундад зууны үед Исламын шинжлэх ухаан нь Дундад тэнгисийн бүс нутаг болон бусад алслагдсан бүс нутагт олон зууны турш өргөн хүрээнд цэцэглэн хөгжиж байв

[[Ангилал:Дундад зууны Исламын шинжлэх ухаан| ]]
[[Ангилал:Исламын цэцэглэлтийн үе|.шинжлэх ухаан]]
[[Ангилал:Дундад зууны шинжлэх ухаан|Исламын ертөнц]]</text>
      <sha1>08i1r3kxjcikl1ojtq0b09ezyh22e6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сүм хөх бүрд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138947</id>
    <revision>
      <id>870309</id>
      <parentid>811937</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="fxevqeof8zbun9cj8rvlpwhkx3uf5r9" xml:space="preserve">{{Инфобокс эртний газар
  |name = Сүм Хөх бүрд
  |native_name = Сүм Хөх бүрд
  |alternate_name = Сүм Хөх бүрд
  |image = 
  |image_size = 
  |alt = 
  |caption = 
  |map = 
  |map_caption = 
  |map_type = 
  |map_alt = 
  |map_size = 
  |location = Монгол
  |region = Дундгов аймаг. Адаацаг сум
  |coordinates = {{coord||display=}}
  |type = 
  |part_of = 
  |length = 
  |width = 
  |area = 
  |height = 
  |builder = 
  |material = 
  |built = 
  |abandoned = 
  |epochs = 
  |cultures = 
  |dependency_of = 
  |occupants = 
  |event = 
  |excavations = 
  |archaeologists = 
  |condition = 
  |ownership = 
  |management = 
  |public_access = 
  |website = 
  |notes = 
}}
Дундговь аймгийн Адаацаг сумын нутагт &quot;Сүм хөх бүрд&quot; хэмээх нэгэн үзэсгэлэнт бүрд бий. Энэхүү үзэсгэлэнт бүрдийн дунд орших жижиг арал дээр XVI-XVII зууны үед баригдсан чулуун цайзын туурь байдаг нь хол, ойрын зочдын сонирхлыг ихээхэн татдаг онцлогтой.
Энэхүү туурийн өндөр нь 7-8 метр, өргөн нь 10 метр, урт нь 25 метр. 150 сантиметрийн зузаан ханатай дөрвөн хэсэг бүхий том цайз юм. Хамгийн сонирхолтой нь энэхүү барилгыг барьсан материал нь байгалиасаа хэвлэчихсэн гэлтэй өөгүй, тэгшхэн хавтгай чулуу байдаг.
Энэ чулуун цайзад хэрэглэсэн чулууны ижил нь өмнө зүгт 200 гаруй км алсад байгаа бөгөөд тэндээс тэмээн хөсгөөр тээж ирсэн гэж таамагладаг. Нуурын шавар нь маш сайн барьцалдуулах чанартай учир шаврыг тэндээс авчээ
Анх XVI зууны үед Төвөдийн нэг ноёны хүү ирж, монголчуудаар бариулсан боловч барилгын нурууг нь барьж амжилгүй баривчлагдан эх орондоо буцжээ. Ийнхүү оройгүй сүм үлдэж, хожим хэд хэдэн удаа дээвэр хийсэн боловч тухай бүр нь аянга бууж эвдэрсэн учир дээвэргүй үлдсэн гэх домог буй.
Туурийн барилгын урдуур 40 метр урт давхар чулуун хэрэм байжээ. Эдгээрээс гадна бас нэгэн том барилга байсныг нутгийн ардууд буулгаж, малын хашаа барьсан гэх цуу яриа бий.
Энэхүү барилгын тууринд Ноён хутагт Д. Данзанравжаа “Саран хөхөө” жүжгээ тоглуулж байжээ. Энэ чулуун цайзын туурийг 1998 оноос улсын тусгай хамгаалалтад авсан байдаг.
Говийн ганц бүрд гэгдэх түүх соёлын үнэт өвийн дурсгал болсон үзэсгэлэнт бүрд “Сүм хөх бүрд” Дундговь аймгийн төвөөс баруун хойш 70 км-т Адаацаг сумын нутагт Бага газрын чулуу хэмээх байгалийн үзэсгэлэнт газраас 18 км-т оршдог.

[[Ангилал:Монголын эртний хот балгас]] 
[[Ангилал:Монголын археологи]]
[[Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар]]
[[Ангилал:Өвөрхангай аймаг]]
[[Ангилал:Балгас хот]]</text>
      <sha1>fxevqeof8zbun9cj8rvlpwhkx3uf5r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Европын улс орны газар нутгийн хэмжээ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140302</id>
    <revision>
      <id>870310</id>
      <parentid>821641</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12359" sha1="mxsv5mhk7twpxjyp035iu9qgopdp88n" xml:space="preserve">'''Европын улс орны газар нутгийн хэмжээ''' — доор хүснэгтээр харуулав. Европын нийт газар нутгийн хэмжээ нь 10 сая хавтгай дөрвөлжин километр газар байна. Тив дамнасан орнуудын тухайд зөвхөн Европ тивд хамаарах газар нутгийн хэмжээг доор харуулав. Газар нутгийн хэмжээнд газрын гадаргын ус (гол, мөрөн, нуур)-ыг оруулсан болно. 

{| class=&quot;sortable wikitable sticky-header-multi sort-under col2left&quot; {{right}}
! rowspan=2|
! rowspan=2|Улс, орон, харъяа нутаг дэвсгэр
! rowspan=2|Нийтэд&lt;br&gt;эзлэх хувь
! colspan=2|Европ дахь газар нутаг
! class=&quot;unsortable&quot; rowspan=2 |
|-
! км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! бээр&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| {{hs|end}} –    || '''Европ''' || 100% || {{convert|10014000|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 1 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}}|| {{flag|Орос}} || 39.5% || {{convert|3952550|km2|disp=table|sortable=on}} || {{efn| [[Европын Орос]] хэсгийг хамааруулав. Олон улсын хэмжээнд Украины газар нутаг гэж буй газрыг оруулаагүй. [[Сибирь]] буюу [[Хойд Ази]] ороод (13,083,100 {{km2}}) нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 17,035,650км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/russia/admin/ |title = Russia : Administrative Division |date = 8 October 2022 |website = City Population |access-date = 29 October 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| 2   || {{flag|Украин}} || 6.0% || {{convert|603549|km2|disp=table|sortable=on}} || {{efn| [[Крым]]ыг (26,945 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) болон бусад Орост эзлэгдсэн газар нутгуудыг олон улсад зөвшөөрөгдсөнөөр оруулж тооцсон.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/ukraine/cities/ |title = Ukraine: Provinces and Major Cities |date = 22 October 2022 |website = City Population |access-date = 29 October 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| 3 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}}|| {{flag|Франц}} || 5.4% || {{convert|543941|km2|disp=table|sortable=on}} || {{efn| Эх газрын Франц (535,261 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) болон [[Корсик]] (8,680 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) арлыг багтаасан. Уг нь далайн чанад нутга дэвсгэрийг (89,168 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) оруулаад 633,109 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; байна).&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.citypopulation.de/en/france/reg/admin/ |title = France: Administrative Division |date = 28 January 2022 |website = City Population |access-date = 29 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=FRANCE-1|title = INSEE  |website = National Official Statistics |access-date = 15 March 2025}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| 4 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}}|| {{flag|Испани}} || 5.0% || {{convert|498485|km2|disp=table|sortable=on}} || {{efn| [[Сеута]] (19 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), [[Мелилья]] (12 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), [[Канарын арлууд]]ыг оруулаагүй тооцсон (7,493 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). Оруулаад нийт Испанийн газар нутаг 506,009 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2853 |title = Population by Autonomous Community and Autonomous City and sex |website = ine.es |access-date = 29 October 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| 5   || {{flag|Швед}} || 4.4% || {{convert|438574|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 6   || {{flag|Герман}} || 3.6% || {{convert|357581|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 7   || {{flag|Финланд}} || 3.4% || {{convert|336884|km2|disp=table|sortable=on}} || {{efn|[[Аланд]]ыг оруулаагүй}}
|-
| 8   || {{flag|Норвеги}} || 3.2% || {{convert|323772|km2|disp=table|sortable=on}} || {{efn|[[Шбицберген]]ийг оруулаагүй.}}
|-
| 9   || {{flag|Польш}} || 3.1% || {{convert|312679|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 10 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}} || {{flag|Итали}} || 3.0% || {{convert|301958|km2|disp=table|sortable=on}} || {{efn| [[Пантеллериа]], [[Лампедуза Линоса]] (85 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) арлуудыг оруулаагүй (25 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) . Эдгээрийг оруулвал нийт нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 302,068 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; байна.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://demo.istat.it/app/?l=it&amp;a=2023&amp;i=D7B |title = Monthly demographic balance and resident population by sex, year 2023 |website = istat.it |access-date = 29 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.istat.it/it/archivio/156224 |title = Main geographical statistics on municipalities |at = Municipal and provincial data |date = 22 January 2013 |website = istat.it |access-date = 29 October 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| 11   || {{flag|Их Британи}} || 2.4% || {{convert|244381|km2|disp=table|sortable=on}} || {{efn| 130,462 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; [[Англи]], 14,333 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; [[Умард Ирланд]], 78,803 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; [[Шотланд]] 20,782 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; [[Уэльс]] гэсэн үндсэн 4 орныг багтаасан. Бусад арлууд, бусад газруудыг оруулаагүй.&lt;ref&gt;Click 'Download' and open the smallest csv file. Second column indicates &quot;Area to Mean High Water&quot;.{{cite web |url = https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/0adc8838bb9a43a19aebf3123dfdd63f/about |title = Standard Area Measurements for International Territorial Levels (January 2021) in the UK |date = 31 May 2024 |website = statistics.gov.uk |access-date = 28 Sep 2024}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| 12   || {{flag|Румын}} || 2.4% || {{convert|238298|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 13   || {{flag|Беларусь}} || 2.1% || {{convert|207600|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 14 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}} || {{flag|Казахстан}} || 1.5% || {{convert|148000|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 15 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}} || {{flag|Грек}} || 1.3% || {{convert|131957|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 16   || {{flag|Болгар}} || 1.1% || {{convert|110372|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 17   || {{flag|Исланд}} || 1.0% || {{convert|103000|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 18   || {{flag|Унгар}} || 0.9% || {{convert|93025|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 19 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}} || {{flag|Португал}} || 0.9% || {{convert|91424|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 20   || {{flag|Австри}} || 0.8% || {{convert|83878|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 21   || {{flag|Чех}} || 0.8% || {{convert|78871|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 22   || {{flag|Серби}} || 0.8% || {{convert|77589|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 23   || {{flag|Ирланд}} || 0.7% || {{convert|69825|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 24   || {{flag|Литва}} || 0.7% || {{convert|65286|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 25   || {{flag|Латви}} || 0.6% || {{convert|64594|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| {{hs|end}} –    || [[Шпицберген]] ([[Норвеги]]) || 0.6% || {{convert|62045|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 26   || {{flag|Хорват}} || 0.6% || {{convert|56594|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 27   || {{flag|Босни ба Херцеговин}} || 0.5% || {{convert|51209|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 28   || {{flag|Словак}} || 0.5% || {{convert|49035|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 29   || {{flag|Эстони}} || 0.5% || {{convert|45399|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 30 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}} || {{flag|Дани}} || 0.4% || {{convert|42947|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 31  {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}} || {{flag|Нидерланд}} || 0.4% || {{convert|41543|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 32   || {{flag|Швейцар}} || 0.4% || {{convert|41291|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 33   || {{flag|Молдав}} || 0.3% || {{convert|33847|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 34   || {{flag|Бельги}} || 0.3% || {{convert|30528|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 35   || {{flag|Албани}} || 0.3% || {{convert|28748|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 36   || {{flag|Умард Македон}} || 0.3% || {{convert|25713|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 37  {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}} || {{flag|Турк}} || 0.2% || {{convert|23757|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 38   || {{flag|Словени}} || 0.2% || {{convert|20273|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 39   || {{flag|Монтенегро}} || 0.1% || {{convert|13888|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| {{hs|end}} –    || {{flag|Косово}} || 0.1% || {{convert|10910|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 40 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}} || {{flag|Азербайжан}} || 0.07% || {{convert|6960|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| {{hs|end}} –    || {{flag|Приднестр}} ||  || {{convert|4163|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 41 {{Tooltip|тд|Тив дамнасан орон}}|| {{flag|Гүрж}} || 0.03% || {{convert|3040|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 42   || {{flag|Люксембург}} || 0.03% || {{convert|2586|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| {{hs|end}} –    || {{flag|Аланд}} ([[Финланд]]) || 0.02% || {{convert|1583|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| {{hs|end}} –    || {{flag|Фарерын арлууд}} ([[Дани]]) || 0.01% || {{convert|1393|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| {{hs|end}} –    || {{flag|Мэн арал}} ([[Их Британи]]) || 0.006% || {{convert|572|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 43   || {{flag|Андорра}} || 0.005% || {{convert|468|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 44   || {{flag|Мальта}} || 0.003% || {{convert|315|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 45   || {{flag|Лихтенштейн}} || 0.002% || {{convert|160|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| {{hs|end}} –    || {{flag|Жерси}} ([[Их Британи]]) || 0.001% || {{convert|116|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| {{hs|end}} –    || {{flag|Гернси}} ([[Их Британи]]) || 0.001% || {{convert|78|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| 46   || {{flag|Сан Марино}} || 0.001% || {{convert|61|km2|disp=table|sortable=on}} ||
|-
| {{hs|end}} –    || [[Гибралтар]] ([[Их Британи]]) || 0% || {{convert|7|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 47   || {{flag|Монако}} || 0% || {{convert|2|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 48   || {{flag|Ватикан}} || 0% || {{convert|0.49|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| {{hs|end}} –  {{Tooltip|с|Европ соёлын}}|| {{flag|Абхаз}} ||  || {{convert|8664.59|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| {{hs|end}} –  {{Tooltip|с|Европ соёлын}}|| [[Өвөр Осет]] ||  || {{convert|3885|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| {{hs|end}} – {{Tooltip|с|Европ соёлын}} || [[Акротири-Декели]] ([[Их Британи]]) || 0% ||  {{convert|254|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 49 {{Tooltip|с|Европ соёлын}}|| {{flag|Армени}} || 0% || {{convert|29743|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| 50 {{Tooltip|с|Европ соёлын}} || {{flag|Кипр}} || 0% || {{convert|9251|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|-
| {{hs|end}} –  {{Tooltip|с|Европ соёлын}} || {{flag|Гренланд}} ([[Дани]]) || 0% || {{convert|2166086|km2|disp=table|sortable=on}} || 
|}

== Ишлэл ==
{{notelist}}

== Мөн үзэх ==
*[[Европын улс орны газар нутгийн хэмжээ болон хүн амын тоо]]
*[[Европын улс орны хүн амын тоо]]

== Лавлах холбоос ==
{{reflist}}

[[Ангилал:Европын газар зүй]]
[[Ангилал:Газар нутгийн хэмжээ]]</text>
      <sha1>mxsv5mhk7twpxjyp035iu9qgopdp88n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эпирийн хаан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144135</id>
    <revision>
      <id>870311</id>
      <parentid>856737</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="09adzf42u5ch2gh010zjeq1xsh65td9" xml:space="preserve">[[Image:Map of ancient Epirus and environs (English).svg|right|thumb|200px|Эртний үеийн Эпирийн овог аймгууд]]

Доорх Эпирийн хаадын жагсаалтад ардчилал тогтсон хааны Аэакидын гүрний сүүлчийн төлөөлөгч хүртэлх бүх хаад, хатад, ханхүү, гүнж нар багтсан болно. МЭӨ 168 онд Эпир нь Ромын Эпирийн Ветусын муж болжээ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Хаан!! Эхэлсэн огноо!! Дууссан огноо!! Хаанчлалын үргэлжилсэн хугацаа!! Тэмдэглэл
|-
| [[Эпирийн Адметус|Адметус]]|| МЭӨ 470 оноос өмнө || МЭӨ 430 || {{Цагийн интервал|МЭӨ 470|МЭӨ 430}} ||
|-
| [[Таррипас]] || МЭӨ 430 || МЭӨ 392 || {{Цагийн интервал|МЭӨ 430|МЭӨ 392}} ||
|-
| [[I Алкетас]] || МЭӨ 390 || МЭӨ 370 || {{Цагийн интервал|МЭӨ 390|МЭӨ 370}} ||
|-
| [[Эпирийн I Неоптолемус|I Неоптолемус]]|| МЭӨ 370 || МЭӨ 357 || {{Цагийн интервал|МЭӨ 370|МЭӨ 357}} ||
|-
| [[Ариббас]] || МЭӨ 373 || МЭӨ 343 || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 373 он|МЭӨ 343 он}} ||
|-
| [[Эпирийн I Александр|I Александр]] || МЭӨ 342 он || МЭӨ 331 он || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 342 он|МЭӨ 331 он}} ||
|-
| [[Ацид]] || МЭӨ 331 он || МЭӨ 317 он || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 331 он|МЭӨ 317 он}} ||
|-
| [[Эпирийн II Неоптолем|II Неоптолем]]|| МЭӨ 317 он || МЭӨ 313 он || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 317 он|МЭӨ 313 он}} ||
|-
| [[Ацид]] || МЭӨ 313 он || МЭӨ 313 он || - || Хоёр дахь хаанчлал
|-
| [[II Альцетас]] || МЭӨ 313 он || МЭӨ 306 он || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 313|МЭӨ 306}} ||
|-
| [[Эпирийн Пиррус|I Пиррус]]|| МЭӨ 307 || МЭӨ 302 || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 307|МЭӨ 302}} || Эхний хаанчлал
|-
| [[Эпирийн II Неоптолемус|II Неоптолемус]]|| МЭӨ 302 || МЭӨ 297 || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 302|МЭӨ 297}} || Хоёр дахь хаанчлал
|-
| [[Эпирийн Пиррус|I Пиррус ]]|| МЭӨ 297 || МЭӨ 272 || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 297|МЭӨ 272}} || Хоёр дахь хаанчлал
|-
| [[Эпирусын II Александр|II Александр]] || МЭӨ 272 || МЭӨ 255 || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 272|МЭӨ 255}} ||
|-
| [[Эпирусын II Олимпиа|II Олимпиа]] || - || - || - || II Александр нас барсны дараа захирагч
|-
| [[II Пиррус]] || МЭӨ 255 || МЭӨ 237 || {{Цаг хугацааны интервал|МЭӨ 255|МЭӨ 237}} ||

[[Ангилал:Ханы жагсаалт]]</text>
      <sha1>09adzf42u5ch2gh010zjeq1xsh65td9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144174</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870394</id>
      <parentid>842094</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="s8coh8e2zx7k62plkhvw8t2bjfvs6pl" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>s8coh8e2zx7k62plkhvw8t2bjfvs6pl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144176</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870396</id>
      <parentid>842100</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="awtdj3pptcan9vhi87d9qvjgxshaobk" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>awtdj3pptcan9vhi87d9qvjgxshaobk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144178</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870395</id>
      <parentid>842105</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="icarwl8zrubsq17ofk44a3jn28hthis" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>icarwl8zrubsq17ofk44a3jn28hthis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144179</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870393</id>
      <parentid>842109</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="c5642g7lkhwlvbe4tj7ih3ylkkcsk0p" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>c5642g7lkhwlvbe4tj7ih3ylkkcsk0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144180</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870392</id>
      <parentid>842112</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3213</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="3snbir1xqxwbrkueq3ociu73piac4kp" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>3snbir1xqxwbrkueq3ociu73piac4kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загвар:Инфобокс тамирчин</title>
    <ns>10</ns>
    <id>144292</id>
    <revision>
      <id>870432</id>
      <parentid>870175</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14045" sha1="rk5yqsxt6fmeoft0xykky6g427h1g48" xml:space="preserve">{{#invoke:Infobox|infoboxTemplate
| child     = {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}

| bodyclass   = vcard
| bodystyle   = width: 25em
| headerstyle = {{#ifeq: {{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||background-color: {{If empty|{{{header_color|}}}|#CCCC99}}; color: {{If empty|{{{text_color|}}}|black}}; }}
| autoheaders = yes

| title     = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes|{{#ifeq:{{{embed_header_large|}}}|yes|&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; line-height: 1.2em; font-weight: bold;&quot;&gt;{{#if:{{{embed-header|}}}|{{{embed-header}}}|Спортын карьер}}&lt;/div&gt;|{{#if:{{{embed-header|}}}|'''{{{embed-header}}}'''|'''Спортын карьер'''}}}}|{{#if:{{{honorific prefix|{{{honorific_prefix|{{{honorific-prefix|{{{pre-nominals|}}}}}}}}}}}}|&lt;div class=&quot;honorific-prefix&quot; style=&quot;font-size: 77%; font-weight: normal;&quot;&gt;{{{honorific prefix|{{{honorific_prefix|{{{honorific-prefix|{{{pre-nominals|}}}}}}}}}}}}&lt;/div&gt;}}&lt;div class=&quot;fn&quot;&gt;{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}&lt;/div&gt;{{#if:{{{honorific suffix|{{{honorific_suffix|{{{honorific-suffix|{{{post-nominals|}}}}}}}}}}}}|&lt;div class=&quot;honorific-suffix&quot; style=&quot;font-size: 77%; font-weight: normal; display:inline;&quot;&gt;{{{honorific suffix|{{{honorific_suffix|{{{honorific-suffix|{{{post-nominals|}}}}}}}}}}}}&lt;/div&gt;}}}}
| titlestyle = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||font-size:125%;}}

| image     = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#ifeq:{{lc:{{{landscape|}}}}}|yes|{{min|300|{{#if:{{#ifexpr:{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}|300|{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}}}x200px|{{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}}}}}}|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}}
| caption   = {{{image caption|{{{caption|{{{image_caption|}}}}}}}}}

 | header1  = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||{{#if:{{{native_name|}}}{{{native_name_lang|}}}{{{birth_name|}}}{{{birthname|}}}{{{full_name|}}}{{{fullname|}}}{{{nickname|}}}{{{national_team|}}}{{{nationality|}}}{{{citizenship|}}}{{{birth_date|}}}{{{birth_place|}}}{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}{{{resting_place|}}}{{{resting place|}}}{{{restingplace|}}}{{{resting_place_coordinates|}}}{{{resting place coordinates|}}}{{{restingplacecoordinates|}}}{{{monuments|}}}{{{hometown|}}}{{{education|}}}{{{alma_mater|}}}{{{alma mater|}}}{{{occupation|}}}{{{years_active|}}}{{{years active|}}}{{{yearsactive|}}}{{{employer|}}}{{{agent|}}}{{{height_cm|}}}{{{height_m|}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}}{{{height|}}}{{{weight_kg|}}}{{{weight_lb|}}}{{{weight_st|}}}{{{weight|}}}{{{spouse|}}}{{{life_partner|}}}{{{children|}}}{{{parents|}}}{{{father|}}}{{{mother|}}}{{{relations|}}}{{{relatives|}}}{{{other_interests|}}}{{{other-interests|}}}{{{website|}}}|Хувийн мэдээлэл}}}}

 | label2   = Төрөлх&amp;nbsp;нэр
 |  data2   = {{#if:{{{native_name|}}}|&lt;div class=&quot;nickname&quot; {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang=&quot;{{{native_name_lang}}}&quot;}}&gt;{{{native_name}}}&lt;/div&gt; }}
 | class3   = nickname
 | label4   = Бүтэн&amp;nbsp;нэр
 |  data4   = {{if empty|{{{full_name|}}}|{{{fullname|}}}}}
 | class4   = nickname
 | label5   = &lt;div class=&quot;nowrap&quot;&gt;Хочнууд&lt;/div&gt;
 |  data5   = {{{nickname|}}}
 | class5   = nickname
 | label6   = Бусад нэр
 |  data6   = {{{other_names|}}}
 | class6   = nickname
 | label7   = {{#if:{{{national_team|}}}|Үндэсний&amp;nbsp;баг|Үндэс}}
 |  data7   = {{#if:{{{national_team|}}}|{{{national_team}}}|{{{nationality|}}}}}
 | class7   = category
 | label8   = Иргэншил
 |  data8   = {{{citizenship|}}}
 | class8   = category
 | label9   = Төрсөн огноо
 | data9    = {{br separated entries
   |1={{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|&lt;span class=&quot;nickname&quot;&gt;{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}&lt;/span&gt;}}
   |2={{#invoke:person date|birth}}
   |3={{#if:{{{birth_place|}}}|&lt;div class=&quot;birthplace&quot;&gt;{{{birth_place|}}}&lt;/div&gt;}}
 }}

 | label10  = Алга болсон
 | data10   = {{Br separated entries|1={{{disappeared_date|}}}|2={{{disappeared_place|}}}|3={{{disappeared_status|}}}}}

 | label11  = Нас барсан огноо
 | data11   = {{br separated entries
  |1={{#invoke:person date|death}}
  |2={{#if:{{{death_place|}}}|&lt;div class=&quot;deathplace&quot;&gt;{{{death_place|}}}&lt;/div&gt;}}
 }}
 | label12  = Үхлийн&amp;nbsp;шалтгаан
 | data12   = {{{death_cause|}}}

 | label13  = Оршуулсан&amp;nbsp;газар
 |  data13  = {{br separated entries|{{if empty|{{{resting_place|}}}|{{{resting place|}}}|{{{restingplace|}}}}} |{{if empty|{{{resting_place_coordinates|}}}|{{{resting place coordinates|}}}|{{{restingplacecoordinates|}}}}} }}
 | class13  = label
 | label14  = Хөшөө
 |  data14  = {{{monuments|}}}
 | label15  = Төрсөн&amp;nbsp;хот
 |  data15  = {{{hometown|}}}
 | label16  = Боловсрол
 |  data16  = {{{education|}}}
 | label17  = Их сургууль
 |  data17  = {{if empty|{{{alma_mater|}}}|{{{alma mater|}}}}}
 | label18  = Мэргэжил
 |  data18  = {{{occupation|}}}
 | class18  = role
 | label19  = Идэвхтэй&amp;nbsp;жил
 |  data19  = {{if empty|{{{years_active|}}}|{{{years active|}}}|{{{yearsactive|}}}}}
 | label20  = Ажил олгогч
 |  data20  = {{{employer|}}}
 | class20  = org
 | label21  = Агент
 |  data21  = {{{agent|}}}
 | class21  = agent
 | label22  = Өндөр
 |  data22  = {{#if:{{{height_m|{{{height_cm|}}}}}}{{{height_ft|}}}{{{height_in|}}} | {{convinfobox|{{{height_m|{{{height_cm|}}}}}}|{{#if:{{{height_m|}}}|m|cm}}|{{{height_ft|}}}|ft|{{{height_in|}}}|in}}}}{{#if:{{{height|}}} | {{инфобокс хүн/өндөр|{{{height|}}}}}}}
 | label23  = Жин
 |  data23  = {{convinfobox|{{{weight_kg|}}}|kg|{{{weight_st|}}}|st|{{{weight_lb|}}}|lb|{{#if:{{{weight_kg|}}}|0}}}}{{#if:{{{weight|}}}|{{инфобокс хүн/жин|{{{weight}}}}}}}
 | label24  = &lt;div class=&quot;nowrap&quot;&gt;Эхнэр/нөхөр&lt;/div&gt;
 |  data24  = {{{spouse|}}}
 | label25  = [[Life partner|Life &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;partner{{Pluralize from text|{{{life_partner|}}}|likely=(s)|plural=s}}&lt;/span&gt;]]
 |  data25  = {{{life_partner|}}}
 | label26  = Хүүхэд
 |  data26  = {{{children|}}}
 | label27  = Эцэг эх
 |  data27  = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{Unbulleted list|{{#if:{{{father|}}}|{{{father}}} (эцэг)}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{{mother}}} (эх)}}}}}}
 | label28  = Хамаатан
 |  data28  = {{if empty|{{{relations|}}}|{{{relatives|}}}}}
 | label29  = {{if empty|{{{family_label|}}}|Гэр бүл}}
 |  data29  = {{{family|}}}
 | label30  = Бусад сонирхол
 |  data30  = {{if empty|{{{other_interests|}}}|{{{other-interests|}}}}}
 | label31  = Вэбсайт
 |  data31  = {{{website|}}}

|  data32   = {{{module|}}}{{{misc|}}}

| header33  = {{#ifeq:{{{child|{{{embed|}}}}}}|yes||{{#if:{{{country|}}}{{{sport|}}}{{{position|}}}{{{shoots|}}}{{{catches|}}}{{{disability|}}}{{{disability_class|}}}{{{weight_class|}}}{{{rank|}}}{{{event|}}}{{{universityteam|}}}{{{collegeteam|}}}{{{league|}}}{{{club|}}}{{{team|}}}{{{turnedpro|}}}{{{partner|}}}{{{former_partner|}}}{{{formerpartner|}}}{{{coach|}}}{{{retired|}}}{{{coaching|}}}{{{module2|}}}|{{if empty|{{{career_header|}}}|Спорт}}}}}}
| label34   = Улс
|  data34   = {{{country|}}}
| label35   = Спорт
|  data35   = {{{sport|}}}
| label36   = Handedness
|  data36   = {{{handedness|}}}
| label37   = Байрлал
|  data37   = {{{position|}}}
| label38   = Shoots
|  data38   = {{{shoots|}}}
| label39   = Catches
|  data39   = {{{catches|}}}
| label40   = Хөгжлийн бэрхшээл
|  data40   = {{{disability|}}}
| label41   = {{#if:{{{disability_class_type|}}}|{{{disability_class_type}}}|[[Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн спортын ангилал|Хөгжлийн бэрхшээлийн&amp;nbsp;ангилал]]}}
|  data41   = {{{disability_class|}}}
| label42   = {{#if:{{{weight_class_type|}}}|{{{weight_class_type}}}|Жингийн&amp;nbsp;ангилал}}
|  data42   = {{{weight_class|}}}
| label43   = {{#if:{{{rank_type|}}}|{{{rank_type}}}|Зэрэглэл}}
|  data43   = {{{rank|}}}
| label44   = {{#if:{{{event_type|}}}|{{{event_type}}}|&lt;div class=&quot;nowrap&quot;&gt;Төрөл{{Pluralize from text|{{{event|}}}|likely=(s)|plural=үүд}}&lt;/div&gt;}}
|  data44   = {{{event|}}}
| label45   = {{#if:{{{universityteam|}}}|Их сургуулийн|Коллежийн}} баг
|  data45   = {{#if:{{{universityteam|}}}|{{{universityteam}}}|{{{collegeteam|}}}}}
| label46   = {{#if:{{{league_type|}}}|{{{league_type}}}|Лиг}}
|  data46   = {{{league|}}}
| class46   = org
| label47   = Клуб
|  data47   = {{{club|}}}
| class47   = org
| label48   = Баг
|  data48   = {{{team|}}}
| class48   = org
| label49   = {{#if:{{{turnedpro_type|}}}|{{{turnedpro_type}}}|Мэргэжлийн болсон}}
|  data49   = {{{turnedpro|}}}
| label50   = Хамтрагч{{Pluralize from text|{{{partner|}}}|likely=(s)|plural=ид}}
|  data50   = {{{partner|}}}
| label51   = Хуучин &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;хамтрагч{{Pluralize from text|{{if empty|{{{former_partner|}}}|{{{formerpartner|}}}}}|likely=(s)|plural=ид}}&lt;/span&gt;
|  data51   = {{if empty|{{{former_partner|}}}|{{{formerpartner|}}}}}
| label52   = Дасгалжуулагч
|  data52   = {{{coach|}}}
| class52   = agent
| label53   = Зодог тайлсан
|  data53   = {{{retired|}}}
| label54   = Одоо дасгалжуулж буй
|  data54   = {{{coaching|}}}

|  data55   = {{{module2|}}}{{{misc2|}}}

| header56  = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{If empty|{{{embed_achievements_header|}}}|Спортын амжилт, цол}}|Амжилт болон цол}}

| label57   = {{#if:{{{olympics_type|}}}|{{{olympics_type|}}}|[[Олимпын наадам|Олимпын шигшээ]]}}
|  data57   = {{{olympics|}}}
| label58   = {{#if:{{{paralympics_type|}}}|{{{paralympics_type|}}}|[[Паралимпын наадам|Паралимпын шигшээ]]}}
|  data58   = {{{paralympics|}}}
| label59   = {{#if:{{{worlds_type|}}}|{{{worlds_type|}}}|Дэлхийн шигшээ}}
|  data59   = {{{worlds|}}}
| label60   = {{#if:{{{regionals_type|}}}|{{{regionals_type|}}}|Бүсийн шигшээ}}
|  data60   = {{{regionals|}}}
| label61   = {{#if:{{{nationals_type|}}}|{{{nationals_type|}}}|Үндэсний шигшээ}}
|  data61   = {{{nationals|}}}
| label62   = {{#if:{{{commonwealth_type|}}}|{{{commonwealth_type|}}}|[[Хамтын нөхөрлөлийн наадам|Хамтын нөхөрлөлийн шигшээ]]}}
|  data62   = {{{commonwealth|}}}

| label63   = Хамгийн өндөр чансаа
|  data63   = {{{highest_ranking|}}}

| label64   = Хувийн&amp;nbsp;дээд амжилт
| data64    = {{{personal_best|}}}

| header65  = {{Инфобокс медалийн загвар
 | title  = {{{medal_templates_title|}}}
 | medals = {{{medal_templates|}}}
 | expand = {{#ifeq:{{lc:{{{show_medals|}}}}}|no||yes}}
 }}

&lt;!-- This is required due to autoheaders logic --&gt;
|  data66   = {{#if:{{{medal_templates|}}}|&lt;nowiki/&gt;}}

|  header67 = _BLANK_
|  data68   = {{{module3|}}}
|  data69   = {{{module4|}}}

| belowstyle  = color: darkslategray;
| below     = {{#if:{{{updated|}}}|Шинэчлэгдсэн огноо: {{{updated}}}}}

}}&lt;!-- Tracking categories
--&gt;&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{text_color|}}}|[[Category:Pages using infobox sportsperson with textcolor]]}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}} }}}}&lt;!--
--&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check
| unknown = {{Main other|[[Category:Pages using {{If empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox sportsperson}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}
| preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox sportsperson}}]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;
|ignoreblank=y| agent | alt | birth_date | birth_name | birth_place | caption | career_header | catches | child | children | citizenship | club | coach | coaching | college_team | commonwealth | commonwealth_type | country | death_cause | death_date | death_place | disability | disability_class | disability_class_type | disappeared_date | disappeared_place | disappeared_status | education | embed | embed_achievements_header | embed_header | embed_header_large | employer | event | event_type | family | family_label | father | former_partner | full_name  | handedness | header_color | height | height_cm | height_ft | height_in | height_m | highest_ranking | hometown | honorific_prefix | honorific_suffix | image | image_caption | image_size | image_upright | landscape | league | league_type | life_partner | medal_templates | medal_templates_title |  module | module2 | module3 | module4 | monuments | mother | name | national_team | nationality | nationals | nationals_type | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | occupation | olympics | olympics_type | other_interests | other_names | paralympics | paralympics_type | parents | partner | personal_best | position | rank | rank_type | regionals | regionals_type | relatives | resting_place | resting_place_coordinates | retired | shoots | show_medals | sport | spouse | team | template_name | text_color | turned_pro | turned_pro_type | university_team | updated | website | weight | weight_class | weight_class_type | weight_kg | weight_lb | weight_st | worlds | worlds_type | years_active  }}&lt;!--
--&gt;{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox sportsperson}}]]
| cat = {{Main other|Category:Pages using {{If empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox sportsperson}} with conflicting parameters}}
| child; embed
| caption; image_caption
| national_team; nationality
| height; height_cm; height_ft; height_m
| weight; weight_kg; weight_lb
| parents; father
| parents; mother
| university_team; college_team
}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk5yqsxt6fmeoft0xykky6g427h1g48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Очирваань бурхан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144919</id>
    <revision>
      <id>870448</id>
      <parentid>846361</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="tf3yojsksju8c7tgw24cy0pn88480rs" xml:space="preserve">[[Файл:Vajrapani Mongolia.jpg|thumb|Гандан Тэгчинлин хийд дэх Очирваань Бурхан]]
'''Очирваань бурхан'''- Арван хангал бурхадын нэг бөгөөд буддын шашны нууц увидасын хаан хэмээн алдаршсан.

Монголоор '''Мутартаан очирт''' гэдэг. Амаа ангайж, дөрвөн соёог ярзайлган, хэлийг хуйлруулсан, гурван мэлмийг догшруулсан, баруун мутартаа таван үзүүрт очирыг огторгуйд далайж, зүүн мутараа зүрхэн тус газраа хумиж, хөх өнгийн цээживч, барын арьсан хормогч өмсөн, зүүн хөлөө сунгаж хилэнцэт догшин амьтдыг даран гишгэсэн сүрт байдлаар, бадарсан их галын дунд оршино.

Анх [[Абтай сайн хан]] Төвөд оронд морилж [[Далай лам|Далай ламаас]] залж ирсэн хэмээдэг. Монголчууд [[Отгонтэнгэр|Отгонтэнгэр уулыг]] Очирваань хэмээн сүсэглэн дээдэлж ирсэн бөгөөд байдлыг нь үзвээс хар хөхөмдөг уул ажээ. Баруун хойд биед оршдог бага Отгонтэнгэрийн Дөрөө хэмээх салбар уул нь баруун гараа огторгуйд мандаан таван салаатай очир барьсан дүртэй ажээ. Ар биеийн үргэлжлэл болох Хүрэн ороонго хэмээх уул нь зүүн гараа зүрхэндээ авсан байдалтай харагдана.  Зүүн урд орших Цаст хан уул нь зүүн хөлөө жийсэн янзтай. Баруун бэлд нь Эрээн, Чулуут хэмээх асга мод байдаг нь барын арьс нөмөрсөн мэт донжтой. Оргил зүмбэрийнх нь зүүн дороос өглөөний наран мандаж, баруун доод биед нь оройн галт наран титэмлэн жаргадаг нь гал ноцох мэт харагддаг учраас Очирваань бурханы бүрэлбаа хэмээжээ. 

Монгол орныг даасан Ядам бурхан учраас айл өрх бүр хоймортоо залдаг. 

Очирваань бурханы зүрхэн тарни нь “'''''Ум базар ваани хум пад, Ум дүра гани сууха, Ум жилаа тэү сууха'''''” бөгөөд арван зүгийн хар хорыг тасалж, очир лугаа адил мандан бадрахын ерөөлийг агуулна.
[[Ангилал:Буддын шашин]]
[[Ангилал:Бурхан]]
[[Ангилал:Буддын шашны шүтээн]]
[[Ангилал:Төвөдийн буддын шашин]]
[[Ангилал:Төвөдийн бурхны шүтээн]]
[[Ангилал:Энэтхэгийн бурхны шүтээн]]</text>
      <sha1>tf3yojsksju8c7tgw24cy0pn88480rs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Янжинлхам бурхан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144981</id>
    <revision>
      <id>870439</id>
      <parentid>846778</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>870439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5946" sha1="dso96v487gzql14dvtqiiyw41drw3qf" xml:space="preserve">[[Файл:The Goddess Sarasvati LACMA M.84.32.6.jpg|thumb|Янжинлхам бурхан]]
'''Янжинлхам бурхан''' - Эртний Энэтхэгийн [[Хиндү шашин|хиндү шашны]] гол шүтээн байсныг Буддын шашин үүсэхдээ авч хэрэглэсэн байна. Улмаар Төвөд, Монголд буддын шашин нэвтрэхэд дамжин шүтэгдсэн бөгөөд яруу найраг, урлагийн авъяас чадварыг тэтгэсэн үүргийг даасан шүтээн болжээ. [[Хинди хэл|Хинди.]] “Сарасвати”, [[Төвөд хэл|төвөд]]. “Янжинлхам”, монголоор “Эгшигт охин тэнгэр” хэмээн нэрлэж ирсэн. 

Яруу өгүүлэхийн ид шидийг хайрлагч бурхан хэмээн [[Яруу найрагч|яруу найрагчид]], өгүүлэхүйн урлагийн жүжигчид эрхэмлэн шүтэж иржээ. Намрын дунд саран лугаа адил цагаан өнгийн лагшинтай, амирлангуй агаад сүр жавхлан төгөлдөр үзэсгэлэнт царайтай, баясгалантай ширтэх мэлмийгээр сэтгэлийн гүнийг сэрээсэн, тансаг сайхан цээжийг товойлгосон, нарийн сайхан бэлхүүсийг хотос хийлгэсэн, гил хар өнгийн гэзгийг мөр даган намируулсан, яруу найраг, урлагийн авъяас хөглөх биндэръяа эрдэнийн бийваа хуурыг барьж цомцойн сууж заларсан байдаг. 

Янжинлхам бурханд залбирахдаа “Барагдашгүй яруу хэлний цогийг хайрлагч эх та байнга миний хоолойд цэнгэн оршиж, балай мунхагийн харанхуйг арилган соёрх, бахтай өгүүлэхүйн эрх баялгийг хайрлан соёрх” хэмээн сүсэглэдэг. 

''“Ми сад аги бал дэрма, Ми брал дэнла равдү шүг, Ма риг мүн ба сал дү сол, Ма риг мүн ба сал дү сол”'' хэмээн түвдээр хэлэх залбирлын тарнитай.

“Янжима” хэмээн өргөмжлөгдөн нэрлэгдэж ирсэн тус шүтээнийг Энэтхэгийн Галидас, Төвөдийн Шон багш, Доржжанцан, Сажа бандид Гунгаажалцан, [[5-р Далай лам]], Чоглайнамжил мэргэн, Монголын Сүмбэ хамба, Ишбалжир, Халхын Зая бандид Лувсанпэрэнлэй, Ханчин хамба Жамъянгарав, Зава Дамдин нарын эрдэмтэн мэргэд, уран зохиолч, яруу найрагч нар шүтэж байжээ. Мөн [[18-р зуун|18-р зууны]] Төвөдийн гүн ухаантан Жамъяншадвин нь оюун ухааны Шар Манзушир, Цагаан Манзушир, Янжинлхам бурхан гурвыг өөрийн шүтээн болгон шүтэж байсан гэдэг. Төвөдийн Чоглайнамжил мэргэн нь Янжинлхам бурханыг илтээр хөхүүлэн магтсан 100 гаруй боть зохиолыг туурвисан байдаг бол Монголын Их хүрээний Хамба номун хан Агваанхайдав “Эгшигт охин тэнгэрийг баясгагч магтаалын үүлэн далай” хэмээх зохиол туурвижээ. “Үүлэн далай” зохиолын төгсгөлд “Ганшиг зэнжин логво до еий идла Янжин нүр жүг шог” гэж бичээд “Хэн сэтгэлдээ ургуулан бодож уншина, түүний оюун ухаанд Янжин түргэн орох болтугай” хэмээн ерөөж өндөрлөсөн байдаг.

Энэтхэг, Төвөд, Монгол хэмээх Номт гурван улсын ном эрдмийн мэргэд “Дуун ухаан”, “Зохист аялгууны шастир” зэрэг бага 5 ухааны чиглэлээр олон арван боть, ном зохиол туурвиж ирсэн баялаг уламжлалтай. Шар Манзушир, Цагаан Манзушир, Янжинлхам бурханы магтаалыг “Дод брин жамц” буюу “Үүлэн далай” хэмээдэг. Энэхүү гурван бурханы магтаалыг [[Зонхов|Богд Зонхов]], Гүнтэн гэгээн, Агваанхайдав хамба нар зохион бичжээ. Агваанхайдав хамба Янжинлхам бурханы жинанг хүртэж, Янжинлхам бурханы бясалгалыг үйлдэж, 5-р Далай лам “Янжимаг баясгах эгшиг” хэмээх зохист аялгууны онолыг судалдаг уламжлалтай байжээ.

Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт нийт 2 ширхэг Янжинлхам бурхан хадгалагдаж байна. Үүнээс үзэхэд Янжинлхам бурханыг түгээмлээр бүтээж, шүтэж байгаагүй боловч орчин үед урлаг соёлын байгууллага, зохиолч, уран бүтээлчид “Яруу найраг, дуу хөгжим, урлагийн охин тэнгэр” хэмээн дээдлэн шүтэх болсон байна.</text>
      <sha1>dso96v487gzql14dvtqiiyw41drw3qf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870444</id>
      <parentid>870439</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6054" sha1="c8ku7590jkxfrv561c0fiv5mnhaqxof" xml:space="preserve">[[Файл:The Goddess Sarasvati LACMA M.84.32.6.jpg|thumb|Янжинлхам бурхан]]
'''Янжинлхам бурхан''' - Эртний Энэтхэгийн [[Хиндү шашин|хиндү шашны]] гол шүтээн байсныг Буддын шашин үүсэхдээ авч хэрэглэсэн байна. Улмаар Төвөд, Монголд буддын шашин нэвтрэхэд дамжин шүтэгдсэн бөгөөд яруу найраг, урлагийн авъяас чадварыг тэтгэсэн үүргийг даасан шүтээн болжээ. [[Хинди хэл|Хинди.]] “Сарасвати”, [[Төвөд хэл|төвөд]]. “Янжинлхам”, монголоор “Эгшигт охин тэнгэр” хэмээн нэрлэж ирсэн. 

Яруу өгүүлэхийн ид шидийг хайрлагч бурхан хэмээн [[Яруу найрагч|яруу найрагчид]], өгүүлэхүйн урлагийн жүжигчид эрхэмлэн шүтэж иржээ. Намрын дунд саран лугаа адил цагаан өнгийн лагшинтай, амирлангуй агаад сүр жавхлан төгөлдөр үзэсгэлэнт царайтай, баясгалантай ширтэх мэлмийгээр сэтгэлийн гүнийг сэрээсэн, тансаг сайхан цээжийг товойлгосон, нарийн сайхан бэлхүүсийг хотос хийлгэсэн, гил хар өнгийн гэзгийг мөр даган намируулсан, яруу найраг, урлагийн авъяас хөглөх биндэръяа эрдэнийн бийваа хуурыг барьж цомцойн сууж заларсан байдаг. 

Янжинлхам бурханд залбирахдаа “Барагдашгүй яруу хэлний цогийг хайрлагч эх та байнга миний хоолойд цэнгэн оршиж, балай мунхагийн харанхуйг арилган соёрх, бахтай өгүүлэхүйн эрх баялгийг хайрлан соёрх” хэмээн сүсэглэдэг. 

''“Ми сад аги бал дэрма, Ми брал дэнла равдү шүг, Ма риг мүн ба сал дү сол, Ма риг мүн ба сал дү сол”'' хэмээн түвдээр хэлэх залбирлын тарнитай.

“Янжима” хэмээн өргөмжлөгдөн нэрлэгдэж ирсэн тус шүтээнийг Энэтхэгийн Галидас, Төвөдийн Шон багш, Доржжанцан, Сажа бандид Гунгаажалцан, [[5-р Далай лам]], Чоглайнамжил мэргэн, Монголын Сүмбэ хамба, Ишбалжир, Халхын Зая бандид Лувсанпэрэнлэй, Ханчин хамба Жамъянгарав, Зава Дамдин нарын эрдэмтэн мэргэд, уран зохиолч, яруу найрагч нар шүтэж байжээ. Мөн [[18-р зуун|18-р зууны]] Төвөдийн гүн ухаантан Жамъяншадвин нь оюун ухааны Шар Манзушир, Цагаан Манзушир, Янжинлхам бурхан гурвыг өөрийн шүтээн болгон шүтэж байсан гэдэг. Төвөдийн Чоглайнамжил мэргэн нь Янжинлхам бурханыг илтээр хөхүүлэн магтсан 100 гаруй боть зохиолыг туурвисан байдаг бол Монголын Их хүрээний Хамба номун хан Агваанхайдав “Эгшигт охин тэнгэрийг баясгагч магтаалын үүлэн далай” хэмээх зохиол туурвижээ. “Үүлэн далай” зохиолын төгсгөлд “Ганшиг зэнжин логво до еий идла Янжин нүр жүг шог” гэж бичээд “Хэн сэтгэлдээ ургуулан бодож уншина, түүний оюун ухаанд Янжин түргэн орох болтугай” хэмээн ерөөж өндөрлөсөн байдаг.

Энэтхэг, Төвөд, Монгол хэмээх Номт гурван улсын ном эрдмийн мэргэд “Дуун ухаан”, “Зохист аялгууны шастир” зэрэг бага 5 ухааны чиглэлээр олон арван боть, ном зохиол туурвиж ирсэн баялаг уламжлалтай. Шар Манзушир, Цагаан Манзушир, Янжинлхам бурханы магтаалыг “Дод брин жамц” буюу “Үүлэн далай” хэмээдэг. Энэхүү гурван бурханы магтаалыг [[Зонхов|Богд Зонхов]], Гүнтэн гэгээн, Агваанхайдав хамба нар зохион бичжээ. Агваанхайдав хамба Янжинлхам бурханы жинанг хүртэж, Янжинлхам бурханы бясалгалыг үйлдэж, 5-р Далай лам “Янжимаг баясгах эгшиг” хэмээх зохист аялгууны онолыг судалдаг уламжлалтай байжээ.

Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт нийт 2 ширхэг Янжинлхам бурхан хадгалагдаж байна. Үүнээс үзэхэд Янжинлхам бурханыг түгээмлээр бүтээж, шүтэж байгаагүй боловч орчин үед урлаг соёлын байгууллага, зохиолч, уран бүтээлчид “Яруу найраг, дуу хөгжим, урлагийн охин тэнгэр” хэмээн дээдлэн шүтэх болсон байна.

[[Ангилал:Буддын шашин]]
[[Ангилал:Бурхан]]
[[Ангилал:Бурхад]]</text>
      <sha1>c8ku7590jkxfrv561c0fiv5mnhaqxof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870445</id>
      <parentid>870444</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6022" sha1="7frmto2oblt0eui43wgn7pjpi1yeukz" xml:space="preserve">[[Файл:The Goddess Sarasvati LACMA M.84.32.6.jpg|thumb|Янжинлхам бурхан]]
'''Янжинлхам бурхан''' - Эртний Энэтхэгийн [[Хиндү шашин|хиндү шашны]] гол шүтээн байсныг Буддын шашин үүсэхдээ авч хэрэглэсэн байна. Улмаар Төвөд, Монголд буддын шашин нэвтрэхэд дамжин шүтэгдсэн бөгөөд яруу найраг, урлагийн авъяас чадварыг тэтгэсэн үүргийг даасан шүтээн болжээ. [[Хинди хэл|Хинди.]] “Сарасвати”, [[Төвөд хэл|төвөд]]. “Янжинлхам”, монголоор “Эгшигт охин тэнгэр” хэмээн нэрлэж ирсэн. 

Яруу өгүүлэхийн ид шидийг хайрлагч бурхан хэмээн [[Яруу найрагч|яруу найрагчид]], өгүүлэхүйн урлагийн жүжигчид эрхэмлэн шүтэж иржээ. Намрын дунд саран лугаа адил цагаан өнгийн лагшинтай, амирлангуй агаад сүр жавхлан төгөлдөр үзэсгэлэнт царайтай, баясгалантай ширтэх мэлмийгээр сэтгэлийн гүнийг сэрээсэн, тансаг сайхан цээжийг товойлгосон, нарийн сайхан бэлхүүсийг хотос хийлгэсэн, гил хар өнгийн гэзгийг мөр даган намируулсан, яруу найраг, урлагийн авъяас хөглөх биндэръяа эрдэнийн бийваа хуурыг барьж цомцойн сууж заларсан байдаг. 

Янжинлхам бурханд залбирахдаа “Барагдашгүй яруу хэлний цогийг хайрлагч эх та байнга миний хоолойд цэнгэн оршиж, балай мунхагийн харанхуйг арилган соёрх, бахтай өгүүлэхүйн эрх баялгийг хайрлан соёрх” хэмээн сүсэглэдэг. 

''“Ми сад аги бал дэрма, Ми брал дэнла равдү шүг, Ма риг мүн ба сал дү сол, Ма риг мүн ба сал дү сол”'' хэмээн түвдээр хэлэх залбирлын тарнитай.

“Янжима” хэмээн өргөмжлөгдөн нэрлэгдэж ирсэн тус шүтээнийг Энэтхэгийн Галидас, Төвөдийн Шон багш, Доржжанцан, Сажа бандид Гунгаажалцан, [[5-р Далай лам]], Чоглайнамжил мэргэн, Монголын Сүмбэ хамба, Ишбалжир, Халхын Зая бандид Лувсанпэрэнлэй, Ханчин хамба Жамъянгарав, Зава Дамдин нарын эрдэмтэн мэргэд, уран зохиолч, яруу найрагч нар шүтэж байжээ. Мөн [[18-р зуун|18-р зууны]] Төвөдийн гүн ухаантан Жамъяншадвин нь оюун ухааны Шар Манзушир, Цагаан Манзушир, Янжинлхам бурхан гурвыг өөрийн шүтээн болгон шүтэж байсан гэдэг. Төвөдийн Чоглайнамжил мэргэн нь Янжинлхам бурханыг илтээр хөхүүлэн магтсан 100 гаруй боть зохиолыг туурвисан байдаг бол Монголын Их хүрээний Хамба номун хан Агваанхайдав “Эгшигт охин тэнгэрийг баясгагч магтаалын үүлэн далай” хэмээх зохиол туурвижээ. “Үүлэн далай” зохиолын төгсгөлд “Ганшиг зэнжин логво до еий идла Янжин нүр жүг шог” гэж бичээд “Хэн сэтгэлдээ ургуулан бодож уншина, түүний оюун ухаанд Янжин түргэн орох болтугай” хэмээн ерөөж өндөрлөсөн байдаг.

Энэтхэг, Төвөд, Монгол хэмээх Номт гурван улсын ном эрдмийн мэргэд “Дуун ухаан”, “Зохист аялгууны шастир” зэрэг бага 5 ухааны чиглэлээр олон арван боть, ном зохиол туурвиж ирсэн баялаг уламжлалтай. Шар Манзушир, Цагаан Манзушир, Янжинлхам бурханы магтаалыг “Дод брин жамц” буюу “Үүлэн далай” хэмээдэг. Энэхүү гурван бурханы магтаалыг [[Зонхов|Богд Зонхов]], Гүнтэн гэгээн, Агваанхайдав хамба нар зохион бичжээ. Агваанхайдав хамба Янжинлхам бурханы жинанг хүртэж, Янжинлхам бурханы бясалгалыг үйлдэж, 5-р Далай лам “Янжимаг баясгах эгшиг” хэмээх зохист аялгууны онолыг судалдаг уламжлалтай байжээ.

Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт нийт 2 ширхэг Янжинлхам бурхан хадгалагдаж байна. Үүнээс үзэхэд Янжинлхам бурханыг түгээмлээр бүтээж, шүтэж байгаагүй боловч орчин үед урлаг соёлын байгууллага, зохиолч, уран бүтээлчид “Яруу найраг, дуу хөгжим, урлагийн охин тэнгэр” хэмээн дээдлэн шүтэх болсон байна.

[[Ангилал:Буддын шашин]]
[[Ангилал:Бурхан]]</text>
      <sha1>7frmto2oblt0eui43wgn7pjpi1yeukz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870452</id>
      <parentid>870445</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6121" sha1="q9bk0termahzgdbwa1wsc9e9sx9ture" xml:space="preserve">[[Файл:The Goddess Sarasvati LACMA M.84.32.6.jpg|thumb|Янжинлхам бурхан]]
'''Янжинлхам бурхан''' - Эртний Энэтхэгийн [[Хиндү шашин|хиндү шашны]] гол шүтээн байсныг Буддын шашин үүсэхдээ авч хэрэглэсэн байна. Улмаар Төвөд, Монголд буддын шашин нэвтрэхэд дамжин шүтэгдсэн бөгөөд яруу найраг, урлагийн авъяас чадварыг тэтгэсэн үүргийг даасан шүтээн болжээ. [[Хинди хэл|Хинди.]] “Сарасвати”, [[Төвөд хэл|төвөд]]. “Янжинлхам”, монголоор “Эгшигт охин тэнгэр” хэмээн нэрлэж ирсэн. 

Яруу өгүүлэхийн ид шидийг хайрлагч бурхан хэмээн [[Яруу найрагч|яруу найрагчид]], өгүүлэхүйн урлагийн жүжигчид эрхэмлэн шүтэж иржээ. Намрын дунд саран лугаа адил цагаан өнгийн лагшинтай, амирлангуй агаад сүр жавхлан төгөлдөр үзэсгэлэнт царайтай, баясгалантай ширтэх мэлмийгээр сэтгэлийн гүнийг сэрээсэн, тансаг сайхан цээжийг товойлгосон, нарийн сайхан бэлхүүсийг хотос хийлгэсэн, гил хар өнгийн гэзгийг мөр даган намируулсан, яруу найраг, урлагийн авъяас хөглөх биндэръяа эрдэнийн бийваа хуурыг барьж цомцойн сууж заларсан байдаг. 

Янжинлхам бурханд залбирахдаа “Барагдашгүй яруу хэлний цогийг хайрлагч эх та байнга миний хоолойд цэнгэн оршиж, балай мунхагийн харанхуйг арилган соёрх, бахтай өгүүлэхүйн эрх баялгийг хайрлан соёрх” хэмээн сүсэглэдэг. 

''“Ми сад аги бал дэрма, Ми брал дэнла равдү шүг, Ма риг мүн ба сал дү сол, Ма риг мүн ба сал дү сол”'' хэмээн түвдээр хэлэх залбирлын тарнитай.

“Янжима” хэмээн өргөмжлөгдөн нэрлэгдэж ирсэн тус шүтээнийг Энэтхэгийн Галидас, Төвөдийн Шон багш, Доржжанцан, Сажа бандид Гунгаажалцан, [[5-р Далай лам]], Чоглайнамжил мэргэн, Монголын Сүмбэ хамба, Ишбалжир, Халхын Зая бандид Лувсанпэрэнлэй, Ханчин хамба Жамъянгарав, Зава Дамдин нарын эрдэмтэн мэргэд, уран зохиолч, яруу найрагч нар шүтэж байжээ. Мөн [[18-р зуун|18-р зууны]] Төвөдийн гүн ухаантан Жамъяншадвин нь оюун ухааны Шар Манзушир, Цагаан Манзушир, Янжинлхам бурхан гурвыг өөрийн шүтээн болгон шүтэж байсан гэдэг. Төвөдийн Чоглайнамжил мэргэн нь Янжинлхам бурханыг илтээр хөхүүлэн магтсан 100 гаруй боть зохиолыг туурвисан байдаг бол Монголын Их хүрээний Хамба номун хан Агваанхайдав “Эгшигт охин тэнгэрийг баясгагч магтаалын үүлэн далай” хэмээх зохиол туурвижээ. “Үүлэн далай” зохиолын төгсгөлд “Ганшиг зэнжин логво до еий идла Янжин нүр жүг шог” гэж бичээд “Хэн сэтгэлдээ ургуулан бодож уншина, түүний оюун ухаанд Янжин түргэн орох болтугай” хэмээн ерөөж өндөрлөсөн байдаг.

Энэтхэг, Төвөд, Монгол хэмээх Номт гурван улсын ном эрдмийн мэргэд “Дуун ухаан”, “Зохист аялгууны шастир” зэрэг бага 5 ухааны чиглэлээр олон арван боть, ном зохиол туурвиж ирсэн баялаг уламжлалтай. Шар Манзушир, Цагаан Манзушир, Янжинлхам бурханы магтаалыг “Дод брин жамц” буюу “Үүлэн далай” хэмээдэг. Энэхүү гурван бурханы магтаалыг [[Зонхов|Богд Зонхов]], Гүнтэн гэгээн, Агваанхайдав хамба нар зохион бичжээ. Агваанхайдав хамба Янжинлхам бурханы жинанг хүртэж, Янжинлхам бурханы бясалгалыг үйлдэж, 5-р Далай лам “Янжимаг баясгах эгшиг” хэмээх зохист аялгууны онолыг судалдаг уламжлалтай байжээ.

Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт нийт 2 ширхэг Янжинлхам бурхан хадгалагдаж байна. Үүнээс үзэхэд Янжинлхам бурханыг түгээмлээр бүтээж, шүтэж байгаагүй боловч орчин үед урлаг соёлын байгууллага, зохиолч, уран бүтээлчид “Яруу найраг, дуу хөгжим, урлагийн охин тэнгэр” хэмээн дээдлэн шүтэх болсон байна.
[[Ангилал:Эмэгтэй бурхан]]
[[Ангилал:Төвөдийн бурхны шүтээн]]
[[Ангилал:Энэтхэгийн бурхны шүтээн]]</text>
      <sha1>q9bk0termahzgdbwa1wsc9e9sx9ture</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Владимир Обручев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146496</id>
    <revision>
      <id>870401</id>
      <parentid>857838</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5092" sha1="4exum0vh0zq6z6w8g1v6e4elfvbc9le" xml:space="preserve">[[Файл:1886-ObruchevVA.jpg|thumb]]
[[Файл:The Soviet Union 1963 CPA 2833 stamp (Members of the Russian Academy of Science. Vladimir Obruchev (1863–1956), a Russian and Soviet geologist) cancelled.jpg|thumb]]
'''Владимир Обручев''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Влади́мир Афана́сьевич О́бручев,'' 1863 оны 10-р сарын 10-нд Хаант Оросын [[Тверь муж|Тверь мужийн]] Ржев хотод төрсөн - 1956 оны 6-р сарын 19-нд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын [[Москва муж|Москва мужийн]] Звенигород хотод нас барсан) — Оросын болон Зөвлөлтийн эрдэмтэн, шинжлэх ухаан дэлгэрүүлэгч, зөгнөлт зохиолч. Тэрээр Төв Ази болон Сибирь судлалын геологийн түүхч, газар зүйч бөгөөд аялагч гэдгээрээ илүү алдартай. 

== Намтар ==
Владимир Обручевын эцэг цэргийн офицер Афанасий Обручев (1833—1881)-ын ажлын шаардлагаар байнга нүүж, 3-аас 17 нас хүртлээ тэрээр Польшийн янз бүрийн хотуудад амьдарч байсан нь түүнд польш хэлээр сайн ярьдаг болгосон байна. Тэрээр бага боловсролоо гэртээ авсан. Эх Полина Обручева зохиолч, багш байсан бөгөөд герман, франц хэлээр ярьдаг байсан бөгөөд түүнд аяллын тухай номуудыг танилцуулж байжээ.

Тэрээр боловсролоо Брестийн гимнази, дараа нь Радомын Гимнази, 1876-1881 онд Вильнюс хотын Реалшульд суралцжээ. 1886 онд Петербургийн Уул уурхайн дээд сургуулийг төгссөн. Түүний эхэн үеийн ажил нь алт олборлолтыг судлахтай холбоотой байсан бөгөөд энэ нь түүнийг Сибирьт алтны ордуудын гарал үүслийг тайлбарласан онол гаргахад хүргэсэн юм. 

В.Обручев мөн Төв Ази болон Транссибирийн төмөр замын барилгын ажилд зөвлөгөө өгч, Сибирь рүү хийх аяллын төлөвлөгөөнийхөө талаар Свен Хединтэй зөвлөлдөж байжээ. Обручев төмөр замд ажиллаж байхдаа [[Каракум цөл]], [[Амударья]] мөрний эрэг, Узбойсын хуучин голын сайрыг судалж байжээ. Тэрээр мөн [[Байгал нуур]], [[Лена мөрөн|Лена гол]], Витимийн ойролцоох алтны ордуудад геологичоор ажиллаж байжээ.

1892-1894 оны хооронд В.Обручев [[Григорий Потанин|Григорий Потанины]] Монгол руу хийсэн экспедицийн гишүүн байсан бөгөөд Хойд Хятадын уулс руу явсан юм. Тэрээр мөн Ар Байгал, Зүүнгар, [[Алтайн нуруу|Алтайн нурууг]] судалсан. Энэхүү экспедицид оролцсоны үр дүнд тэрээр шаварлаг хөрсөнд сонирхолтой болж, шаварлаг хөрсний ордуудыг судлахад ихээхэн хувь нэмэр оруулсан юм.

1901-1912 онд тэрээр Томск хотын  Технологийн дээд сургуулийн уул уурхайн тэнхимийн эрхлэгч байсан.

1918-1921 онд тэрээр Симферополь дахь Таврида Их Сургуулийн профессороор ажиллаж байжээ.

1919 оны 2-р сарын 6-нд Обручевт Ростов-на-Дону дахь Дон (хуучнаар Варшав) Их Сургуулийн Зөвлөлөөс геогнози ба минералогийн чиглэлээр докторын зэрэг олгожээ.

1921-1929 онд тэрээр шинээр зохион байгуулагдсан Москвагийн Уул Уурхайн Академийн Хэрэглээний Геологийн тэнхимийн профессороор ажиллаж байжээ.

Тэрээр [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсын]] Шинжлэх Ухааны Академийн Геологийн хүрээлэн (1930-1933) болон Мөнх цэвдгийн хүрээлэн (1939-1956)-ийн захирал байсан.

{{DEFAULTSORT:Обручев, Владимир}}
[[Ангилал:Оросын түүхч]]
[[Ангилал:Оросын газар зүйч]]</text>
      <sha1>4exum0vh0zq6z6w8g1v6e4elfvbc9le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870402</id>
      <parentid>870401</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5128" sha1="pnz0qrt9xpxp0qwcxnbq0y24qiuuxue" xml:space="preserve">[[Файл:1886-ObruchevVA.jpg|thumb]]
[[Файл:The Soviet Union 1963 CPA 2833 stamp (Members of the Russian Academy of Science. Vladimir Obruchev (1863–1956), a Russian and Soviet geologist) cancelled.jpg|thumb]]
'''Владимир Обручев''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Влади́мир Афана́сьевич О́бручев,'' 1863 оны 10-р сарын 10-нд Хаант Оросын [[Тверь муж|Тверь мужийн]] Ржев хотод төрсөн - 1956 оны 6-р сарын 19-нд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын [[Москва муж|Москва мужийн]] Звенигород хотод нас барсан) — Оросын болон Зөвлөлтийн эрдэмтэн, шинжлэх ухаан дэлгэрүүлэгч, зөгнөлт зохиолч. Тэрээр Төв Ази болон Сибирь судлалын геологийн түүхч, газар зүйч бөгөөд аялагч гэдгээрээ илүү алдартай. 

== Намтар ==
Владимир Обручевын эцэг цэргийн офицер Афанасий Обручев (1833—1881)-ын ажлын шаардлагаар байнга нүүдэг байсан тул тэрээр 3-аас 17 нас хүртлээ тэрээр Польшийн янз бүрийн хотуудад амьдарч байсан нь түүнд польш хэлээр сайн ярьдаг болгосон байна. Тэрээр бага боловсролоо гэртээ авсан. Эх Полина Обручева зохиолч, багш байсан бөгөөд герман, франц хэлээр ярьдаг байсан бөгөөд түүнд аяллын тухай номуудыг танилцуулж байжээ.

Тэрээр боловсролоо Брестийн гимнази, дараа нь Радомын Гимнази, 1876-1881 онд Вильнюс хотын Реалшульд суралцжээ. 1886 онд Петербургийн Уул уурхайн дээд сургуулийг төгссөн. Түүний эхэн үеийн ажил нь алт олборлолтыг судлахтай холбоотой байсан бөгөөд энэ нь түүнийг Сибирьт алтны ордуудын гарал үүслийг тайлбарласан онол гаргахад хүргэсэн юм. 

В.Обручев мөн Төв Ази болон Транссибирийн төмөр замын барилгын ажилд зөвлөгөө өгч, Сибирь рүү хийх аяллын төлөвлөгөөнийхөө талаар Свен Хединтэй зөвлөлдөж байжээ. Обручев төмөр замд ажиллаж байхдаа [[Каракум цөл]], [[Амударья]] мөрний эрэг, Узбойсын хуучин голын сайрыг судалж байжээ. Тэрээр мөн [[Байгал нуур]], [[Лена мөрөн|Лена гол]], Витимийн ойролцоох алтны ордуудад геологичоор ажиллаж байжээ.

1892-1894 оны хооронд В.Обручев [[Григорий Потанин|Григорий Потанины]] Монгол руу хийсэн экспедицийн гишүүн байсан бөгөөд Хойд Хятадын уулс руу явсан юм. Тэрээр мөн Ар Байгал, Зүүнгар, [[Алтайн нуруу|Алтайн нурууг]] судалсан. Энэхүү экспедицид оролцсоны үр дүнд тэрээр шаварлаг хөрсөнд сонирхолтой болж, шаварлаг хөрсний ордуудыг судлахад ихээхэн хувь нэмэр оруулсан юм.

1901-1912 онд тэрээр Томск хотын  Технологийн дээд сургуулийн уул уурхайн тэнхимийн эрхлэгч байсан.

1918-1921 онд тэрээр Симферополь дахь Таврида Их Сургуулийн профессороор ажиллаж байжээ.

1919 оны 2-р сарын 6-нд Обручевт Ростов-на-Дону дахь Дон (хуучнаар Варшав) Их Сургуулийн Зөвлөлөөс геогнози ба минералогийн чиглэлээр докторын зэрэг олгожээ.

1921-1929 онд тэрээр шинээр зохион байгуулагдсан Москвагийн Уул Уурхайн Академийн Хэрэглээний Геологийн тэнхимийн профессороор ажиллаж байжээ.

Тэрээр [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсын]] Шинжлэх Ухааны Академийн Геологийн хүрээлэн (1930-1933) болон Мөнх цэвдгийн хүрээлэн (1939-1956)-ийн захирал байсан.

{{DEFAULTSORT:Обручев, Владимир}}
[[Ангилал:Оросын түүхч]]
[[Ангилал:Оросын газар зүйч]]</text>
      <sha1>pnz0qrt9xpxp0qwcxnbq0y24qiuuxue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гэлэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146657</id>
    <revision>
      <id>870435</id>
      <parentid>858902</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="9b45d2hwxmsdpowmepg43bdmx1m6fz6" xml:space="preserve">[[Файл:1913 A Lama in Gandan Monastery in Khuree.jpg|thumb|[[Улаанбаатар|Хүрээний]] [[Гандантэгчэнлин хийд|гандантэгчэнлин хийдийн]] гэлэн, 1913 он]]
'''Гэлэн''' ({{mongolUnicode|ᠭᠡᠯᠥᠩ|}}[[Төвөд хэл|төвөд]]. དགེ་སློང་ gelong [[Санскрит хэл|самгарди]]. भिक्षु Bhikṣu) гэдэг нь [[Буддын шашин|буддын шашны]] ёсны нэгэн зүйл санваартан юм. [[Винай|Винайн]] ёсны сахилын дээд зэрэг хийгээд 253 сахилыг чандлан сахидаг хамгийн хатуу сахил.

[[Ангилал:Буддын шашин]]</text>
      <sha1>9b45d2hwxmsdpowmepg43bdmx1m6fz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870443</id>
      <parentid>870435</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="818" sha1="0fkrg3oc2s2t5l2nwa0tvujpc5qkwte" xml:space="preserve">[[Файл:1913 A Lama in Gandan Monastery in Khuree.jpg|thumb|[[Улаанбаатар|Хүрээний]] [[Гандантэгчэнлин хийд|гандантэгчэнлин хийдийн]] гэлэн, 1913 он]]
'''Гэлэн''' ({{mongolUnicode|ᠭᠡᠯᠥᠩ|}}[[Төвөд хэл|төвөд]]. དགེ་སློང་ gelong [[Санскрит хэл|самгарди]]. भिक्षु Bhikṣu) гэдэг нь [[Буддын шашин|буддын шашны]] ёсны нэгэн зүйл санваартан юм. [[Винай|Винайн]] ёсны сахилын дээд зэрэг хийгээд 253 сахилыг чандлан сахидаг хамгийн хатуу сахил.

[[Ангилал:Буддын шашин]]
[[Ангилал:Төвөдийн буддын шашин]]</text>
      <sha1>0fkrg3oc2s2t5l2nwa0tvujpc5qkwte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арга билиг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148376</id>
    <revision>
      <id>870434</id>
      <parentid>869784</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="bb0y7md5nxf6uqy2yx8jmn4i2ja07aw" xml:space="preserve">[[Файл:Yin and Yang symbol.svg|thumb|Арга билиг тэмдэг]]
Арга билиг ({{mongolUnicode|ᠠᠷᠭ᠎ᠠ ᠪᠢᠯᠢᠭ|}}[[Хятад хэл|хятад]]. 阴阳 - yīnyáng [[Англи хэл|англи]]. yin and yang) гэдэг нь [[Дорно дахин|дорно дахины]] [[Гүн ухаан|гүн ухаанд]] ертөнцийн бүхий л юмс үзэгдэл, оршихуйн үндэс болох эсрэгцэлдсэн болон бие биеэ нөхсөн хос хүч, зарчмыг илэрхийлэх ухагдахуун бөгөөд нар, өдөр, халуун, зун, гэрэл, сондгой тоо мөн эр хүйсийг арга; сар, шөнө, хүйтэн, өвөл, сүүдэр, тэгш тоо болон эм хүйсийг билиг гэнэ.

[[Зүүн Ази|Зүүн Азийн]] орнуудын уламжлалт соёлд арга билиг чухал бөгөөд бэлгэдэл нь өргөн хэрэглэгддэг. [[Соёмбо тэмдэг]], [[Монгол Улсын Төрийн далбаа|Монгол улсын төрийн далбаа]] хийгээд Өмнөд Солонгосын төрийн далбаа арга билгийн тэмдгийг агуулдаг билээ.
[[Ангилал:Монголын үндэсний бэлгэ тэмдэг]]
[[Ангилал:Шашны бэлгэ тэмдэг]]
[[Ангилал:Өмнөд Солонгосын үндэсний бэлгэ тэмдэг]]
[[Ангилал:Хятадын уламжлалт анагаах ухаан]]
[[Ангилал:Метафизик]]
[[Ангилал:Хялбаршуулсан Хятад-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл]]
[[Ангилал:Хятад-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл]]</text>
      <sha1>bb0y7md5nxf6uqy2yx8jmn4i2ja07aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загвар:AthAbbr</title>
    <ns>10</ns>
    <id>148429</id>
    <revision>
      <id>870433</id>
      <parentid>870246</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <origin>870433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5260" sha1="nmvofd1jj54xb4986eq6iyd5ljfca3v" xml:space="preserve">[[{{#switch: {{{1|}}}
    | WB = List of world records in athletics#World best performances
    | PB | SB | WL | WJL | WYL | WU18L | WU20L = Athletics abbreviations#Bests
    | A | NWI | a | + | Mx | Wo | DNF | DNS | i | n | h | NT | ND | Q | q | qJ | qR | y = Athletics abbreviations#Circumstances and conditions
    | o | x | r | NH | NM | - | P = Athletics abbreviations#Field events
    | DQ | DSQ | DQ R162.7 | DQ R162.8 | DQ R163.3 | DQ R170.9 = Athletics abbreviations#Warnings / Disqualifications
    | WR = {{#if: {{{2|}}}|{{{2}}} world record progression|List of world records in athletics}}
    | WRwo = {{#if: {{{2|}}}|{{{2}}} world record progression|List of world records in athletics}}
    | OR = List of Olympic records in athletics
    | AR | GR = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} records in athletics|Athletics abbreviations#Records}}
    | CR = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} records|Athletics abbreviations#Records}}
    | NR | NRi = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} records in athletics|National records in athletics}}
    | MR = List of meet records in athletics
    | WUR | WU23R | WU23B = List of world under-23 bests in athletics
    | AUR | AU23R | NUR | NU23R = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} under-23 bests in athletics|Athletics abbreviations#Records}}
    | WJR | WU20R = List of world under-20 records in athletics
    | AJR | AU20R | NJR | NU20R = {{#if: {{{2|}}}|List of {{{2}}} under-20 records in athletics|Athletics abbreviations#Records}}
    | WYB | WYR | WU18R | WU18B = List of world under-18 bests in athletics
    | WDB = Decathlon#Decathlon bests
    | WHB = Heptathlon#Women's world records compared to heptathlon bests
    | ODB | OHB = Combined events at the Olympics
    | HSR = List of United States high school national records in track and field
    | P | # | X | NYR | AYR | AYB | NU18R | AU18R | AU18B = Athletics abbreviations#Records
    | w = Wind assistance
    | DLR = Diamond League#Diamond League records
    | WMR = List of world records in masters athletics
    | PS = List of United States collegiate records in track and field
    | PM = Pacemaker (running)
    | Athletics abbreviations}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;|&lt;abbr title=&quot;{{#tag:nowiki|{{#switch: {{{1|}}}
    | WR = World record
    | WRwo = World record (women only race)
    | WUR | WU23R = World under-23 best
    | WJR | WU20R = World under-20 record
    | WYR | WYB | WU18R | WU18B = World under-18 best
    | EYB = European under-18 best
    | WMR = World masters record
    | OR = Olympic record
    | AR = Area (continental) record
    | AUR | AU23R = Area (continental) under-23 record
    | AJR | AU20R = Area (continental) under-20 record
    | AYR | AU18R | AYB | AU18B = Area (continental) under-18 record
    | GR = Games record
    | CR = Championship record
    | NR = Үндэсний дээд амжилт
    | NRi = National indoor record
    | NUR | NU23R = National under-23 record
    | NJR | NU20R = National under-20 record
    | NYB | NU18B | NYR | NU18R = National under-18 record
    | DLR = Diamond League record
    | MR = Meet record
    | HSR = United States high school record
    | WB = Дэлхийн шилдэг
    | NB = Үндэсний шилдэг
    | PB = Хувийн дээд амжилт
    | SB = Eлирлын шилдэг
    | WL = World leading performance
    | EL = European leading performance
    | EYL | EU18L = European under-18 leading performance
    | WJL | WU20L = World under-20 leading performance
    | WYL | WU18L = World under-18 leading performance
    | WUL | WU23L = World under-23 leading performance
    | WHB = World heptathlon best
    | WDB = World decathlon best
    | OHB = Olympic heptathlon best
    | ODB = Olympic decathlon best
    | CHB = Championship heptathlon best
    | CDB = Championship decathlon best
    | A = Mark set at altitude
    | w = Mark wind-assisted (over 2.0 m/s)
    | NWI = No wind information
    | NWJ = No water jump
    | a = Assisted road course (downhill or favouring wind)
    | + = илүү хол зайд хүрэх замд тогтоосон хугацаа
    | Mx = mixed gender race
    | Wo = women only race
    | DNF = Did not finish
    | DNS = Did not start
    | X | DQ = Disqualified
    | DQ R162.7 = false start
    | DQ R162.8 = false start
    | DQ R163.3 = out of lane
    | i = Танхимд
    | sh = Short track (200 metres)
    | n = Non-winning time
    | h = hand timed
    | r = retired
    | &gt; = Bent knee
    | ~ = Lost contact
    | NH = No height
    | NM = No mark
    | NT = No time
    | ND = No distance
    | OT = хэт том гүйлтийн зам
    | PM = Pacemaker
    | Q = Automatic qualifier
    | q = Non-automatic qualifier
    | qR = Advanced to the next round by referee
    | qJ = Advanced to the next round by jury appeal
    | h1 = Heat #1 | h2 = Heat #2 | h3 = Heat #3
    | sf1 = Semi-final #1 | sf2 = Semi-final #2 | sf3 = Semi-final #3
    | sf = Semi-finals
    | y = Distance in yards
    | e = Estimated mark
    | # = Not ratified 
    | P = Pending ratification
    | PS = Post-season collegiate mark
    | AC = Also competed
    | TWR = Tied world record
    | L = Lane Infringement
    | {{{1|}}}}}}}&quot;&gt;{{{1|}}}&lt;/abbr&gt;]]&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nmvofd1jj54xb4986eq6iyd5ljfca3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Херман Фритше</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148437</id>
    <revision>
      <id>870298</id>
      <timestamp>2026-09-20T12:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Херман Фритше''' ([[Герман хэл|герман.]] ''Hermann Fritsche'', [[Орос хэл|орос.]] ''Герман Александрович Фритше'', 1839 онд төрсөн –1913 онд нас барсан)-  герман гаралтай 19-р зууны сүүл үеийн Оросын Шинжлэх ухааны академийн харьяа одон орон судлаач, цаг уурч, геофизикч бөгөөд...&quot;</comment>
      <origin>870298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5221" sha1="0qs90x46bmpl8qf4dups29497izuo8g" xml:space="preserve">'''Херман Фритше''' ([[Герман хэл|герман.]] ''Hermann Fritsche'', [[Орос хэл|орос.]] ''Герман Александрович Фритше'', 1839 онд төрсөн –1913 онд нас барсан)-  герман гаралтай 19-р зууны сүүл үеийн Оросын Шинжлэх ухааны академийн харьяа одон орон судлаач, цаг уурч, геофизикч бөгөөд Төв болон Зүүн Ази, Говь цөлийн бүс нутгийг судалсан нэртэй хайгуулч юм.

Тэрээр 1867 оноос эхлэн Бээжин дэх Оросын Үнэн алдартны шашны төлөөлөгчийн газрын дэргэдэх Цаг уур, соронзон орны ажиглалтын төвийн захирлаар 16 жил ажилласан. Энэ хугацаандаа Ази тивийн цаг уур, геосоронзон орны системчилсэн судалгааг анхлан хийсэн байна.

Тэрээр 1868–1873 оны хооронд Бээжингээс Орос руу буцах замдаа тэр бүр хүн явдаггүй жимээр аялж, Говь цөлийн бүс, Хянганы нуруу зэрэг газар нутгаар одон орон, газар зүй, өндөржилт болон агаарын хэмийн хэмжилтүүдийг хийж, бүс нутгийн нарийвчилсан зургийг зохиож байжээ. Түүнийг [[Николай Пржевальский]] зэрэг алдартай аялагчидтай нэгэн адил Говь цөлийн бүсийг судалж, дэлхий дахинд таниулсан чухал эрдэмтэн гэж үздэг

Херман Фритше 1877 онд Шанхай хотод ''&quot;Зүүн Азийн цаг уур&quot;'' (The Climate of Eastern Asia) хэмээх 230 гаруй хуудастай, тухайн бүс нутгийн цаг уурын шинжлэх ухааны анхны суурь бүтээлийг хэвлүүлжээ.

== Монголын тухай ==
Херман Фритше нь өнөөгийн Монгол Улсын нутаг дэвсгэр, тэр дундаа Говь цөл, Халхын тал нутгаар '''1873 оны 7-8 сард''' гол аяллаа хийж, нарийвчилсан судалгаануудыг гүйцэтгэсэн байдаг.

Х.Фритше Монголын нутгаар аялахдаа зөвхөн байгаль хараад зогсоогүй, одон орны багаж хэрэгсэл ашиглан Говийн гол гол замууд, худаг, суурин цэгүүдийн '''газар зүйн өргөрөг, уртраг, далайн түвшнээс дээшх өндрийг''' маш нарийн тогтоосон. Түүний энэхүү нарийн хэмжилт нь хожим Төв Азийн, тэр дундаа Монголын газар зүйн зургийг алдаа мадаггүй зурахад шинжлэх ухааны суурь өгөгдөл болж өгсөн юм. Фритше өөрийн тэмдэглэлдээ Говь цөлийн ландшафтыг маш нарийн дүрсэлсэн байдаг. Тэрээр Говийн ихэнх хэсэг нь зөвхөн элсэн манхнаас бүрдээгүй, харин '''хайрга, хадархаг хөрс, богино өвс ургамал бүхий хагас цөлөрхөг хээр тал''' давамгайлж байгааг тэмдэглэжээ. Мөн элс нь нийт нутаг дэвсгэрийн багахан хувийг эзэлдэг бөгөөд уул нуруу, хуурай сайр, баянбүрдүүд хосолсон өвөрмөц тогтоцтойг анхлан дэлхий дахинд баримттайгаар мэдээлсэн байдаг юм.

Фритшегийн тэмдэглэлд Монголчуудын ахуй амьдрал, нүүдэллэх соёл, мал аж ахуйн тухай угсаатны зүйн сонирхолтой ажиглалтууд багтсан байдаг. Тэр дундаа ийм эрс тэс, хуурай уур амьсгалтай нөхцөлд мал сүрэг (ялангуяа тэмээ) болон хүмүүс хэрхэн зохицон амьдарч, худаг ус түшиглэн нүүдэллэж буйг гадны хүний нүдээр сонирхон бичсэн байдаг.

Тэрээр Их Хүрээний далайн түвшнээс дээшх өндрийг барометрээр хэмжиж, '''1351 метр''' (орчин үеийн хэмжилттэй маш ойрхон) гэж анх нарийн тогтоосон байна. Мөн Хүрээний цаг уурын байдлыг Бээжингийнхтэй харьцуулан тэмдэглэж, Оросын консулын газар болон Хүрээний гол хийдүүдийн байршлыг одон орны аргаар баримтжуулсан байна. 
----</text>
      <sha1>0qs90x46bmpl8qf4dups29497izuo8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Strip to numbers</title>
    <ns>828</ns>
    <id>148438</id>
    <revision>
      <id>870307</id>
      <timestamp>2026-09-20T13:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;local p = {} function p.main(frame) 	local theString = mw.text.unstrip(frame.args[1]) 	local onlyNumber 	onlyNumber = (string.match(theString, &quot;%-?[%d%.]+&quot;)) 	checkedNumber = tonumber(onlyNumber) 	if checkedNumber == nil then 		error(&quot; Input did not contain valid numeric data&quot;) 	else 		return checkedNumber 	end end  function p.halve(frame) 	local checkedNumber = (p.main(frame)) 	local halvedNumber 	halvedNumber = (checkedNumber / 2) 	return halvedNumber end func...&quot;</comment>
      <origin>870307</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="738" sha1="kth4ln3embqp5ipny2a5xs14de6wtgq" xml:space="preserve">local p = {}
function p.main(frame)
	local theString = mw.text.unstrip(frame.args[1])
	local onlyNumber
	onlyNumber = (string.match(theString, &quot;%-?[%d%.]+&quot;))
	checkedNumber = tonumber(onlyNumber)
	if checkedNumber == nil then
		error(&quot; Input did not contain valid numeric data&quot;)
	else
		return checkedNumber
	end
end

function p.halve(frame)
	local checkedNumber = (p.main(frame))
	local halvedNumber
	halvedNumber = (checkedNumber / 2)
	return halvedNumber
end
function p.mainnull(frame)
	local theString = mw.text.unstrip(frame.args[1])
	local onlyNumber
	onlyNumber = (string.match(theString, &quot;%-?[%d%.]+&quot;))
	checkedNumber = tonumber(onlyNumber)
	if checkedNumber == nil then
		return nil
	else
		return checkedNumber
	end
end
return p</text>
      <sha1>kth4ln3embqp5ipny2a5xs14de6wtgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нина Шастина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148439</id>
    <revision>
      <id>870314</id>
      <timestamp>2026-09-20T13:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Нина Шастина''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Нина Павловна Шастина,'' 1898 оны 12-р сарын 19-нд Эзэнт Оросын [[Эрхүү]] хотод төрсөн- 1980 онд Москва хотод нас барсан) —зөвлөлтийн монголч эрдэмтэн, Монголын түүхийн талаар 80 гаруй өгүүлэл тууривсан.  Нина Шастина нь Монголд ал...&quot;</comment>
      <origin>870314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4822" sha1="4fcdtsu3jsc5ccilcm19kpb4h6pkyun" xml:space="preserve">'''Нина Шастина''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Нина Павловна Шастина,'' 1898 оны 12-р сарын 19-нд Эзэнт Оросын [[Эрхүү]] хотод төрсөн- 1980 онд Москва хотод нас барсан) —зөвлөлтийн монголч эрдэмтэн, Монголын түүхийн талаар 80 гаруй өгүүлэл тууривсан.

Нина Шастина нь Монголд алдартай Эрхүүгийн эмч Павел Шастины охин болж 1898 онд төрсөн. 1923 онд эцэг П.Шастин Монголд ирж, 14 жил ажилласан юм. Нина Шастинагийн өвөг эцэг Н.Шастин мөн монгол хэл сурч байсан бөгөөд тэрээр Забайкали мужид ажиллаж, Өргөө дахь Үнэн алдартны &quot;Ариун Гурвал&quot; сүмийн санваартан байжээ.

1923 онд Нина Шастина Эрхүүгийн Улсын Их Сургуулийн багшийн ангийг төгсөж, тэндээ сонгодог хүмүүнлэгийн боловсрол эзэмшиж, Европын хэл мэддэг байв. Тэрээр Египет судлал болон шашны түүхийг сонирхож байв.

1924 онд тэрээр эцгийнхээ хамт Монголд ирж, тэнд 13 жил амьдарсан. Тэрээр хожим энэ тухай &quot;20-р зуунаас 17-р зуунд ирсэн мэт&quot;  дурссан байдаг.

Доктор Павел Шастины гэр нь Улаанбаатар хотод олонд алдартай байсан бөгөөд нэрт аялагчид, эрдэмтэд, тэр дундаа нэрт монгол эрдэмтдийг хүлээн авч байжээ. Энд Нина Шастина Ноён-Уулын булшны хиргисүүрийн шинжлэх ухааны нээлтүүд болон Хара-Хотын судалгааны талаар биечлэн мэдэж авсан. Нина Шастина Шинжлэх ухааны хороонд элсэж, монгол, төвд хэл, буддын сүм хийд, буддын гүн ухаан, монгол уран зохиолыг судалж, анхны өгүүллүүдээ хэвлүүлжээ.

1925-1926 онд [[Николай Рерих|Николай Рерихийн]] экспедиц Монголд айлчилсан. Монгол хэл, угсаатны зүйг судалсан [[Юрий Рерих]] мөн монгол соёлд сонирхолтой байгаагаа харуулсан. Хожим нь Нина Шастина, Юрий Рерихийн хамтарсан &quot;Их Петр хааны Лубсан-тайжид өгсөн зарлиг ба түүний эмхэтгэгч&quot; судалгаа хэвлэгдсэн.

1930 оноос хойш тэрээр Монголын Эрдмийн Хороонд ажиллаж, Монголын театр, Цамын нууцлаг жүжиг, монгол сүм хийдийн архитектурын талаарх анхны өгүүллүүдийг хэвлүүлжээ. 1937-1942 онуудад Нина Шастина Ленинград хотод амьдарч, ажиллаж, монгол судлалын судалгаагаа үргэлжлүүлжээ.

1943-1945 онуудад Нина Шастина Эрхүү хотод амьдарч, Эркутскийн их сургуульд багшаар ажиллаж, &quot;Москвагийн улсын баруун Монголын Алтан хануудтай анхны харилцаа&quot; сэдэвт диссертациа бэлтгэжээ.

Нина Шастина олон жилийн турш Москвагийн Улсын Их Сургуульд Монголын түүхийг заажээ. 1958 онд Шастинагийн &quot;17-р зууны Орос-Монголын элчин сайдын яамны харилцаа&quot; нэртэй монографи Москвад хэвлэгдсэн. Анхны архивын материалыг ашиглан 17-р зуунд Оросын эзэнт гүрэн болон Хойд Монголын улсуудын хооронд солилцсон элчин сайдын яамдыг шинжилжээ.

Нина Шастина Монголын түүхийн гол дурсгалт газрууд болох он дараалал, монгол он дарааллыг судлах, хэвлүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулсан. Тэрээр мөн монгол судлалын түүхэнд онцгой анхаарал хандуулж, анхдагч, шинийг санаачлагч юм.</text>
      <sha1>4fcdtsu3jsc5ccilcm19kpb4h6pkyun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148440</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ" />
    <revision>
      <id>870367</id>
      <timestamp>2026-09-20T13:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <comment>[[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ]] руу чиглүүлэгдлээ</comment>
      <origin>870367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="5vhjbqsdci1jly8zvdsqb1xm8avgg8g" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ]]</text>
      <sha1>5vhjbqsdci1jly8zvdsqb1xm8avgg8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148441</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870375</id>
      <timestamp>2026-09-20T21:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="awtdj3pptcan9vhi87d9qvjgxshaobk" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>awtdj3pptcan9vhi87d9qvjgxshaobk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148442</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870377</id>
      <timestamp>2026-09-20T21:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="icarwl8zrubsq17ofk44a3jn28hthis" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>icarwl8zrubsq17ofk44a3jn28hthis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148443</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870379</id>
      <timestamp>2026-09-20T21:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="s8coh8e2zx7k62plkhvw8t2bjfvs6pl" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>s8coh8e2zx7k62plkhvw8t2bjfvs6pl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148444</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870381</id>
      <timestamp>2026-09-20T21:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="c5642g7lkhwlvbe4tj7ih3ylkkcsk0p" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>c5642g7lkhwlvbe4tj7ih3ylkkcsk0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148445</id>
    <redirect title="2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт" />
    <revision>
      <id>870383</id>
      <timestamp>2026-09-20T21:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enkhsaihan2005</username>
        <id>64429</id>
      </contributor>
      <comment>Enkhsaihan2005 moved page [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад]] to [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</comment>
      <origin>870383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="3snbir1xqxwbrkueq3ociu73piac4kp" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[2013 оны хөнгөн атлетикийн ДАШТ – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлт]]</text>
      <sha1>3snbir1xqxwbrkueq3ociu73piac4kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фёдор Калмык</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148446</id>
    <revision>
      <id>870388</id>
      <timestamp>2026-09-21T01:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;[[Файл:Fedor Ivanovich Kalmyck Self-portrait 1815.jpg|thumb|Фёдор Калмык, өөрийгөө зурсан зураг. 1815 он.]] '''Фёдор Калмык''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Фёдор Иванович Калмык,'' [[Герман хэл|герман.]] ''Fedor Kalmouk, Feodor Kalmück'', ''Feodor Ivannoff''; 1765 он орчим Оросын хаант улсын Халимагийн хант улсад төрсөн  — 1832...&quot;</comment>
      <origin>870388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4716" sha1="8sjgj5kfh7xeoiuqaumj0cpwh31z5wf" xml:space="preserve">[[Файл:Fedor Ivanovich Kalmyck Self-portrait 1815.jpg|thumb|Фёдор Калмык, өөрийгөө зурсан зураг. 1815 он.]]
'''Фёдор Калмык''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Фёдор Иванович Калмык,'' [[Герман хэл|герман.]] ''Fedor Kalmouk, Feodor Kalmück'', ''Feodor Ivannoff''; 1765 он орчим Оросын хаант улсын Халимагийн хант улсад төрсөн  — 1832 оны 1-р сарын 27-нд Баден Их гүнлэгийн [[Карлсруэ]] хотод нас барсан) — [[Халимаг ястан|халимагийн]] [[торгууд]] гаралтай германы уран зураач. 

== Намтар ==
Тэрээр 1765 он орчим Астрахань мужийн тал газраар нутаглаж явсан Торгуд айлд төрсөн гэдэг. 1771 оны 1-р сард Оросоос Зүүнгар руу халимагууд дүрвэж байх үед хүүг Яик казакууд олзолсон бөгөөд тэд Их Екатеринагийн тушаалаар Халимагуудыг зүүн тийш нүүдэллэхээс сэргийлэхийг оролдож байжээ. Хожим нь казакууд 6 настай хүүг Санкт-Петербург руу аваачиж, түүнийг [[II Екатерина]] хатан хаанд бэлэг болгож өгсөн гэдэг. Санкт-Петербургт хүүг унэн алдартны шашинд загалмайлан оруулж Фёдор гэдэг нэр хайралсан байна. 
[[Файл:FeodorKalmykWorks.jpg|thumb|Ф.Кадмыкийн бүтээлүүд]]
Фёдор хүүг II Екатерина ирээдүйн эзэн хаан [[I Павел|I Павелын]] анхны эхнэрийн эгч болох Бадены гүнгийн авхай Гессе-Дармштадтын Амалияд шилжүүлэн өгчээ. Амалиа Фёдорыг Карлсруэ хотод анагаах ухааны чиглэлээр суралцахаар өгчээ. Удалгүй балчир хүүг урлагийн авьяас чадвартай гэдгийг олж мэдээд ордны зураач Меллитус, Беккер нарт дагалдан сургахаар болжээ. Хожим нь хүүг Бадены Маргрейв Карл Фридрихийн үүсгэн байгуулсан Карлсруэ дэх урлагийн сургуульд явуулсан байна. Тэнд суралцаж төгссөний дараа Фёдор Калмык Маргрейвийн тэтгэлэг авч, 1791 онд урлагийн чиглэлээр суралцуулахаар [[Ром]] хот руу илгээжээ. Түүний сургуулийн найз, 19-р зууны эхний хагаст Карлсруэ хотын  түүхэн төвийн сонгодог уран барилгын ирээдүйн архитектор болох [[Фридрих Вайнбреннер]] түүнтэй Ромд хамт суралцаж байжээ.

1803 онд тэрээр [[Афин]] хотын Акрополисыг малтан судлахаар Английн Лорд Томас Брюс Кинкардин буюу Эльжины удирдсан археологийн экспедицид зураачаар оролцжээ. 1803 оны 4-р сард Федор Калмык Грект хийсэн малтлагын үеэр зурсан зургуудаа дуусгахаар Англи руу аялжээ. Эцэст нь 1806 онд тэрээр Карлсруэ хот руу буцаж ирээд Бадены гүнгийн ордны зураачийн албан тушаалыг авчээ.

1810 онд тэрээр Ром, [[Неаполь]], [[Салерно]] зэрэг хотуудад зочилжээ. [[Помпеи|Помпеид]] тэрээр археологийн малтлага хийхэд зураачаар оролцсон байна. 

== Бүтээлүүд ==
Фёдор Калмыкийн өөрийн хөрөг зураг өнөө үед Санкт-Петербург хот дахь [[Михаил Салтыков-Щедрин|М.Салтыков-Щедрины]] нэрэмжит [[Оросын үндэсний номын сан|Оросын Үндэсний номын санд]] байрлаж байгаа ажээ.

Фёдор Калмык 1832 оны 1-р сарын 27-нд Баден Их гүнлэгийн ([[Герман хэл|герман.]] ''Großherzogtum Baden'') [[Карлсруэ]] хотод нас баржээ.</text>
      <sha1>8sjgj5kfh7xeoiuqaumj0cpwh31z5wf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870390</id>
      <parentid>870388</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T01:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5645" sha1="s5dwul7498kwv17j7wagyknbu27m4nh" xml:space="preserve">[[Файл:Fedor Ivanovich Kalmyck Self-portrait 1815.jpg|thumb|Фёдор Калмык, өөрийгөө зурсан зураг. 1815 он.]]
'''Фёдор Калмык''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Фёдор Иванович Калмык,'' [[Герман хэл|герман.]] ''Fedor Kalmouk, Feodor Kalmück'', ''Feodor Ivannoff''; 1765 он орчим Оросын хаант улсын Халимагийн хант улсад төрсөн  — 1832 оны 1-р сарын 27-нд Баден Их гүнлэгийн [[Карлсруэ]] хотод нас барсан) — [[Халимаг ястан|халимагийн]] [[торгууд]] гаралтай германы уран зураач. 

== Намтар ==
Тэрээр 1765 он орчим Астрахань мужийн тал газраар нутаглаж явсан Торгуд айлд төрсөн гэдэг. 1771 оны 1-р сард Оросоос Зүүнгар руу халимагууд дүрвэж байх үед хүүг Яик казакууд олзолсон бөгөөд тэд Их Екатеринагийн тушаалаар Халимагуудыг зүүн тийш нүүдэллэхээс сэргийлэхийг оролдож байжээ. Хожим нь казакууд 6 настай хүүг Санкт-Петербург руу аваачиж, түүнийг [[II Екатерина]] хатан хаанд бэлэг болгож өгсөн гэдэг. Санкт-Петербургт хүүг унэн алдартны шашинд загалмайлан оруулж Фёдор гэдэг нэр хайралсан байна. 
[[Файл:FeodorKalmykWorks.jpg|thumb|Ф.Кадмыкийн бүтээлүүд]]
Фёдор хүүг II Екатерина ирээдүйн эзэн хаан [[I Павел|I Павелын]] анхны эхнэрийн эгч болох Бадены гүнгийн авхай Гессе-Дармштадтын Амалияд шилжүүлэн өгчээ. Амалиа Фёдорыг Карлсруэ хотод анагаах ухааны чиглэлээр суралцахаар өгчээ. Удалгүй балчир хүүг урлагийн авьяас чадвартай гэдгийг олж мэдээд ордны зураач Меллитус, Беккер нарт дагалдан сургахаар болжээ. Хожим нь хүүг Бадены Маргрейв Карл Фридрихийн үүсгэн байгуулсан Карлсруэ дэх урлагийн сургуульд явуулсан байна. Тэнд суралцаж төгссөний дараа Фёдор Калмык Маргрейвийн тэтгэлэг авч, 1791 онд урлагийн чиглэлээр суралцуулахаар [[Ром]] хот руу илгээжээ. Түүний сургуулийн найз, 19-р зууны эхний хагаст Карлсруэ хотын  түүхэн төвийн сонгодог уран барилгын ирээдүйн архитектор болох [[Фридрих Вайнбреннер]] түүнтэй Ромд хамт суралцаж байжээ.

1803 онд тэрээр [[Афин]] хотын Акрополисыг малтан судлахаар Английн Лорд Томас Брюс Кинкардин буюу Эльжины удирдсан археологийн экспедицид зураачаар оролцжээ. 1803 оны 4-р сард Федор Калмык Грект хийсэн малтлагын үеэр зурсан зургуудаа дуусгахаар Англи руу аялжээ. Эцэст нь 1806 онд тэрээр Карлсруэ хот руу буцаж ирээд Бадены гүнгийн ордны зураачийн албан тушаалыг авчээ.

1810 онд тэрээр Ром, [[Неаполь]], [[Салерно]] зэрэг хотуудад зочилжээ. [[Помпеи|Помпеид]] тэрээр археологийн малтлага хийхэд зураачаар оролцсон байна. 

Фёдор Калмык 1832 оны 1-р сарын 27-нд Баден Их гүнлэгийн ([[Герман хэл|герман.]] ''Großherzogtum Baden'') [[Карлсруэ]] хотод нас баржээ. 

== Бүтээлүүд ==
Фёдор Калмыкийн өөрийн хөрөг зураг өнөө үед Санкт-Петербург хот дахь [[Михаил Салтыков-Щедрин|М.Салтыков-Щедрины]] нэрэмжит [[Оросын үндэсний номын сан|Оросын Үндэсний номын санд]] байрлаж байгаа ажээ.

== Уран зохиолууд ==

* Johann Georg Meusel, Teutsches Künstlerlexikon, Band 1, S.227
* Meyers Konversations-Lexikon, т. 4, 1888—1890
* «Отечественные Записки», 1823, № 42; «Санкт-Петербургские Ведомости», 1861, № 191 (ст. В. Стасова); «Иллюстрация», 1861, № 197 (ст. П. Петрова); «Воскресный досуг», 1871, № 50.
* Известия Калмыкии, от 30.04.2011 и 14.05.2011
* ''Лари Илюшкин''. Знаменитые калмыки прошлого, Элиста, ЗАОр «Джангар», 2010. — С. 35—40.
* Калмык, Федор Иванович&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Большая русская биографическая энциклопедия (цахим хэвлэл).&amp;#x20;— Версия 3.0.&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Бизнессофт, ИДДК, 2007.</text>
      <sha1>s5dwul7498kwv17j7wagyknbu27m4nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870391</id>
      <parentid>870390</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T01:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5855" sha1="m7921k1lqmuj0drowxz9u5g8idwfv32" xml:space="preserve">[[Файл:Fedor Ivanovich Kalmyck Self-portrait 1815.jpg|thumb|Фёдор Калмык, өөрийгөө зурсан зураг. 1815 он.]]
'''Фёдор Калмык''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Фёдор Иванович Калмык,'' [[Герман хэл|герман.]] ''Fedor Kalmouk, Feodor Kalmück'', ''Feodor Ivannoff''; 1765 он орчим Оросын хаант улсын Халимагийн хант улсад төрсөн  — 1832 оны 1-р сарын 27-нд Баден Их гүнлэгийн [[Карлсруэ]] хотод нас барсан) — [[Халимаг ястан|халимагийн]] [[торгууд]] гаралтай германы уран зураач. 

== Намтар ==
Тэрээр 1765 он орчим Астрахань мужийн тал газраар нутаглаж явсан Торгууд айлд төрсөн гэдэг. 1771 оны 1-р сард Оросоос Зүүнгар руу халимагууд дүрвэж байх үед хүүг Яик казакууд олзолсон бөгөөд тэд Их Екатеринагийн тушаалаар Халимагуудыг зүүн тийш нүүдэллэхээс сэргийлэхийг оролдож байжээ. Хожим нь казакууд 6 настай хүүг Санкт-Петербург руу аваачиж, түүнийг [[II Екатерина]] хатан хаанд бэлэг болгож өгсөн гэдэг. Тухайн үед гарын зарц хэлбэрээр бага насны хүүхдийг язгууртнууд авах нь элбэг байсан. Санкт-Петербургт хүүг [[Үнэн алдартны шашин|Үнэн алдартны шашинд]] загалмайлж &quot;Фёдор Калмык&quot; гэдэг нэр хайралсан байна. 
[[Файл:FeodorKalmykWorks.jpg|thumb|Ф.Кадмыкийн бүтээлүүд]]
Фёдор хүүг II Екатерина ирээдүйн эзэн хаан [[I Павел|I Павелын]] анхны эхнэрийн эгч болох Бадены гүнгийн авхай Гессе-Дармштадтын Амалияд шилжүүлэн өгчээ. Амалиа Фёдорыг Карлсруэ хотод анагаах ухааны чиглэлээр суралцахаар өгчээ. Удалгүй балчир хүүг урлагийн авьяас чадвартай гэдгийг олж мэдээд ордны зураач Меллит, Беккер нарт дагалдан сургахаар болжээ. Хожим нь хүүг Бадены Маргрейв Карл Фридрихийн үүсгэн байгуулсан Карлсруэ дэх урлагийн сургуульд явуулсан байна. Тэнд суралцаж төгссөний дараа Фёдор Калмык Маргрейвийн тэтгэлэг авч, 1791 онд урлагийн чиглэлээр нарийн суралцуулахаар [[Ром]] хот руу илгээжээ. Түүний сургуулийн найз, 19-р зууны эхний хагаст Карлсруэ хотын  түүхэн төвийн сонгодог уран барилгын ирээдүйн архитектор болох [[Фридрих Вайнбреннер]] түүнтэй Ромд хамт суралцаж байжээ.

1803 онд тэрээр [[Афин]] хотын Акрополисыг малтан судлахаар Английн Лорд Томас Брюс Кинкардин буюу Эльжины удирдсан археологийн экспедицид зураачаар оролцжээ. 1803 оны 4-р сард Федор Калмык Грект хийсэн малтлагын үеэр зурсан зургуудаа дуусгахаар Англи руу аялжээ. Эцэст нь 1806 онд тэрээр Карлсруэ хот руу буцаж ирээд Бадены гүнгийн ордны зураачийн албан тушаалыг авчээ.

1810 онд тэрээр Ром, [[Неаполь]], [[Салерно]] зэрэг хотуудад зочилжээ. [[Помпеи|Помпеид]] тэрээр археологийн малтлага хийхэд зураачаар оролцсон байна. 

Фёдор Калмык 1832 оны 1-р сарын 27-нд Баден Их гүнлэгийн ([[Герман хэл|герман.]] ''Großherzogtum Baden'') [[Карлсруэ]] хотод нас баржээ. 

== Бүтээлүүд ==
Фёдор Калмыкийн өөрийн хөрөг зураг өнөө үед Санкт-Петербург хот дахь [[Михаил Салтыков-Щедрин|М.Салтыков-Щедрины]] нэрэмжит [[Оросын үндэсний номын сан|Оросын Үндэсний номын санд]] байрлаж байгаа ажээ.

== Уран зохиолууд ==

* Johann Georg Meusel, Teutsches Künstlerlexikon, Band 1, S.227
* Meyers Konversations-Lexikon, т. 4, 1888—1890
* «Отечественные Записки», 1823, № 42; «Санкт-Петербургские Ведомости», 1861, № 191 (ст. В. Стасова); «Иллюстрация», 1861, № 197 (ст. П. Петрова); «Воскресный досуг», 1871, № 50.
* Известия Калмыкии, от 30.04.2011 и 14.05.2011
* ''Лари Илюшкин''. Знаменитые калмыки прошлого, Элиста, ЗАОр «Джангар», 2010. — С. 35—40.
* Калмык, Федор Иванович&amp;#x20;&amp;#x2F;&amp;#x2F;&amp;#x20;Большая русская биографическая энциклопедия (цахим хэвлэл).&amp;#x20;— Версия 3.0.&amp;#x20;— &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Бизнессофт, ИДДК, 2007.</text>
      <sha1>m7921k1lqmuj0drowxz9u5g8idwfv32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аалст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148447</id>
    <revision>
      <id>870403</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Аалст бол Бельгийн Фландри мужийн Зүүн Фландри аймагт оршдог хот юм. Энэ хот нь Дандэр голын эрэг дээр байрладаг бөгөөд жил бүр болдог Аалстын баярын жагсаалаараа дэлхийд алдартай. Тус багт наадам нь ЮНЕСКО-гийн соёлын өвд бүртгэгдсэн байдаг.&quot;</comment>
      <origin>870403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="8h7s2kocyg62dn5gwfjpnrtymbvm39h" xml:space="preserve">Аалст бол Бельгийн Фландри мужийн Зүүн Фландри аймагт оршдог хот юм. Энэ хот нь Дандэр голын эрэг дээр байрладаг бөгөөд жил бүр болдог Аалстын баярын жагсаалаараа дэлхийд алдартай. Тус багт наадам нь ЮНЕСКО-гийн соёлын өвд бүртгэгдсэн байдаг.</text>
      <sha1>8h7s2kocyg62dn5gwfjpnrtymbvm39h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауденаарде</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148448</id>
    <revision>
      <id>870404</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Ауденаарде бол Бельгийн Зүүн Фландри аймагт байрладаг түүхэн хот юм. Энэ хот нь гоёмсог хивсэнцэр үйлдвэрлэл болон готийн хэв маягтай хотын захиргааны байшингаараа алдартай. Мөн дугуйн спортын &quot;Фландрийн тойрог&quot; уралдааны чухал цэг болдог.&quot;</comment>
      <origin>870404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="441" sha1="le9k05e67z9bkxspvwj95amgbttemwm" xml:space="preserve">Ауденаарде бол Бельгийн Зүүн Фландри аймагт байрладаг түүхэн хот юм. Энэ хот нь гоёмсог хивсэнцэр үйлдвэрлэл болон готийн хэв маягтай хотын захиргааны байшингаараа алдартай. Мөн дугуйн спортын &quot;Фландрийн тойрог&quot; уралдааны чухал цэг болдог.</text>
      <sha1>le9k05e67z9bkxspvwj95amgbttemwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бастонь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148449</id>
    <revision>
      <id>870405</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Бастонь бол Бельгийн Валлони мужийн Люксембург аймагт оршдог хот юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн Арденны даралтын тулалдаанаар энэ хот түүхэнд үлдсэн бөгөөд дайны дурсгалын музейнүүд ихтэй.&quot;</comment>
      <origin>870405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="357" sha1="mqwzdur746pbf8ngcndtqgq4egh019b" xml:space="preserve">Бастонь бол Бельгийн Валлони мужийн Люксембург аймагт оршдог хот юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн Арденны даралтын тулалдаанаар энэ хот түүхэнд үлдсэн бөгөөд дайны дурсгалын музейнүүд ихтэй.</text>
      <sha1>mqwzdur746pbf8ngcndtqgq4egh019b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Динант</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148450</id>
    <revision>
      <id>870406</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Динант бол Намюр аймагт, Маас голын хөндийд байрладаг үзэсгэлэнт хот юм. Саксофон хөгжмийг зохион бүтээгч Адольф Саксын төрсөн нутаг гэдгээрээ алдартай бөгөөд хадан дээрх цайз нь жуулчдыг их татдаг.&quot;</comment>
      <origin>870406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="365" sha1="szdcto48ngrsscr7hgnfuxrf1lshcai" xml:space="preserve">Динант бол Намюр аймагт, Маас голын хөндийд байрладаг үзэсгэлэнт хот юм. Саксофон хөгжмийг зохион бүтээгч Адольф Саксын төрсөн нутаг гэдгээрээ алдартай бөгөөд хадан дээрх цайз нь жуулчдыг их татдаг.</text>
      <sha1>szdcto48ngrsscr7hgnfuxrf1lshcai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Экло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148451</id>
    <revision>
      <id>870407</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Экло бол Зүүн Фландри аймгийн хойд хэсэгт орших хот юм. Энэ хот нь нэхмэлийн үйлдвэрлэлийн баялаг түүхтэй бөгөөд Гэгээн Винсентийн сүм болон Фландрийн уламжлалт архитектурыг хадгалсан байдаг.&quot;</comment>
      <origin>870407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="354" sha1="ks5mojdlslt2meosidx5qkdho8rovga" xml:space="preserve">Экло бол Зүүн Фландри аймгийн хойд хэсэгт орших хот юм. Энэ хот нь нэхмэлийн үйлдвэрлэлийн баялаг түүхтэй бөгөөд Гэгээн Винсентийн сүм болон Фландрийн уламжлалт архитектурыг хадгалсан байдаг.</text>
      <sha1>ks5mojdlslt2meosidx5qkdho8rovga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Херенталс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148452</id>
    <revision>
      <id>870408</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сарнай258</username>
        <id>106342</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Херенталс бол Антверпен аймагт байрладаг түүхэн хот юм. Кемпен бүс нутгийн эртний нийслэл гэгддэг бөгөөд дундад зууны үеийн хотын хэрмийн хаалга болон байгалийн үзэсгэлэнт ногоон бүсээрээ алдартай.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Херенталс |date=2025-11-10 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php...&quot;</comment>
      <origin>870408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="a9k7fg9tr50pu68k5ztvrelw3qorafe" xml:space="preserve">Херенталс бол Антверпен аймагт байрладаг түүхэн хот юм. Кемпен бүс нутгийн эртний нийслэл гэгддэг бөгөөд дундад зууны үеийн хотын хэрмийн хаалга болон байгалийн үзэсгэлэнт ногоон бүсээрээ алдартай.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Херенталс |date=2025-11-10 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A5%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%81&amp;oldid=149694063 |work=Википедия |access-date=2026-09-21 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>a9k7fg9tr50pu68k5ztvrelw3qorafe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хасселт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148453</id>
    <revision>
      <id>870409</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сарнай258</username>
        <id>106342</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Хасселт бол Бельгийн Лимбург аймгийн төв хот юм. Энэ хот нь худалдаа, соёлын томоохон төв бөгөөд уламжлалт Женевер ликёр дарсны үйлдвэрлэл болон Европын хамгийн том Япон цэцэрлэгт хүрээлэнгээрээ алдартай.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hasselt {{!}} Flemish City, Limburg Province {{!}} Britannica |url...&quot;</comment>
      <origin>870409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="1mcrjz66ac2u26vn1jrasipljcl2fgu" xml:space="preserve">Хасселт бол Бельгийн Лимбург аймгийн төв хот юм. Энэ хот нь худалдаа, соёлын томоохон төв бөгөөд уламжлалт Женевер ликёр дарсны үйлдвэрлэл болон Европын хамгийн том Япон цэцэрлэгт хүрээлэнгээрээ алдартай.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hasselt {{!}} Flemish City, Limburg Province {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Hasselt |access-date=2026-09-21 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1mcrjz66ac2u26vn1jrasipljcl2fgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кортрейк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148454</id>
    <revision>
      <id>870410</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сарнай258</username>
        <id>106342</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Кортрейк бол Баруун Фландри аймагт, Лейе голын эрэг дээр оршдог хот юм. 1302 оны алдартай &quot;Алтан дөрөөний тулалдаан&quot; энд болж байсан бөгөөд өнөөдөр дизайн, дундад зууны Broel цамхгуудаараа алдаршсан.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome in Kortrijk {{!}} Visit Kortrijk |url=https://www.visitkortrijk.be/en |access-da...&quot;</comment>
      <origin>870410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="517" sha1="4snrtfttc71fe696cknsads4wtxmfxa" xml:space="preserve">Кортрейк бол Баруун Фландри аймагт, Лейе голын эрэг дээр оршдог хот юм. 1302 оны алдартай &quot;Алтан дөрөөний тулалдаан&quot; энд болж байсан бөгөөд өнөөдөр дизайн, дундад зууны Broel цамхгуудаараа алдаршсан.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome in Kortrijk {{!}} Visit Kortrijk |url=https://www.visitkortrijk.be/en |access-date=2026-09-21 |website=www.visitkortrijk.be}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4snrtfttc71fe696cknsads4wtxmfxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Локерен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148455</id>
    <revision>
      <id>870411</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сарнай258</username>
        <id>106342</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Локерен бол Зүүн Фландри аймагт, Дурме голын эрэгт байрладаг хот юм. Жил бүр зохиогддог Локерены хөгжмийн наадам (Lokerse Feesten)-аараа залуучуудын дунд танил бөгөөд байгалийн дархан цаазат газартай.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Локерен |date=2026-09-18 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D0...&quot;</comment>
      <origin>870411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="96m66crzdzv2td0nls6r8p9ebdk4zk7" xml:space="preserve">Локерен бол Зүүн Фландри аймагт, Дурме голын эрэгт байрладаг хот юм. Жил бүр зохиогддог Локерены хөгжмийн наадам (Lokerse Feesten)-аараа залуучуудын дунд танил бөгөөд байгалийн дархан цаазат газартай.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Локерен |date=2026-09-18 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD&amp;oldid=155158591 |work=Википедия |access-date=2026-09-21 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>96m66crzdzv2td0nls6r8p9ebdk4zk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лёвен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148456</id>
    <revision>
      <id>870412</id>
      <timestamp>2026-09-21T03:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Сарнай258</username>
        <id>106342</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Лёвен бол Бельгийн Фландрийн Брабант аймгийн төв хот юм. 1425 онд байгуулагдсан дэлхийн хамгийн эртний Католик их сургуулиудын нэг энд байдаг бөгөөд хот бүхэлдээ оюутны хотхон шиг уур амьсгалтай.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Leuven |date=2026-09-19 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Leuven&amp;oldid=13...&quot;</comment>
      <origin>870412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="nnit0oa1lkpuqkaepc2i1z3apwumi2t" xml:space="preserve">Лёвен бол Бельгийн Фландрийн Брабант аймгийн төв хот юм. 1425 онд байгуулагдсан дэлхийн хамгийн эртний Католик их сургуулиудын нэг энд байдаг бөгөөд хот бүхэлдээ оюутны хотхон шиг уур амьсгалтай.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Leuven |date=2026-09-19 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Leuven&amp;oldid=1375649005 |work=Wikipedia |access-date=2026-09-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>nnit0oa1lkpuqkaepc2i1z3apwumi2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1932 оны зэвсэгт бослого</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148457</id>
    <redirect title="Баруун дөрвөн аймагт гарсан 1932 оны зэвсэгт бослого" />
    <revision>
      <id>870415</id>
      <timestamp>2026-09-21T06:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Egzs</username>
        <id>88168</id>
      </contributor>
      <comment>[[Баруун дөрвөн аймагт гарсан 1932 оны зэвсэгт бослого]] руу чиглүүлэгдлээ</comment>
      <origin>870415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="s8wuegfeco7y8l9nk6pk59hgj4k6xxd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Баруун дөрвөн аймагт гарсан 1932 оны зэвсэгт бослого]]</text>
      <sha1>s8wuegfeco7y8l9nk6pk59hgj4k6xxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баян-Овоогийн уурхай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148458</id>
    <revision>
      <id>870416</id>
      <timestamp>2026-09-21T06:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baatar.b.90</username>
        <id>106205</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Баян-Овоогийн уурхай''' (хятад: 白云鄂博铁矿) нь [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын]] [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны]] [[Бугат хот|Бугат хотын]] Баян-Овоогийн уурхайн дүүрэгт орших төмөр, газрын ховор...&quot;</comment>
      <origin>870416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15238" sha1="dagnsur1e8l02s0280zviavuwasvblg" xml:space="preserve">'''Баян-Овоогийн уурхай''' (хятад: 白云鄂博铁矿) нь [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын]] [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны]] [[Бугат хот|Бугат хотын]] Баян-Овоогийн уурхайн дүүрэгт орших төмөр, газрын ховор элемент, ниоби болон бусад ашигт малтмалын томоохон орд, уурхайн цогцолбор юм. Бугат хотоос хойд зүгт ойролцоогоор 150 км зайд орших тус ордыг дэлхийд мэдэгдэж буй газрын ховор элементийн хамгийн томоохон нөөц бүхий ордуудын нэг гэж геологийн судалгаанд үздэг.&lt;ref&gt;[https://ir.pku.edu.cn/handle/20.500.11897/679310 Geology and mineralization of the Bayan Obo supergiant carbonatite-type REE-Nb-Fe deposit in Inner Mongolia, China: A review]. Peking University Institutional Repository. 2023-10-25. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Баян-Овоо нь төмөрлөгийн үйлдвэрлэлээс гадна Хятадын газрын ховор элементийн олборлолт, боловсруулалтын хөгжилд чухал байр суурь эзэлсэн орд юм.&lt;ref&gt;[https://jdn.ucas.ac.cn/english/browse/latestview/id/432 The Creation and Early Development of the First Rare Earth Production Plant in China (1953–1963)]. ''Journal of Dialectics of Nature''. 2019, 41(3): 82–88. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Байршил ба геологийн тогтоц ==
Баян-Овоогийн орд нь Өвөр Монголын баруун хэсэгт, Бугат хотын харьяа Баян-Овоогийн уурхайн дүүрэгт байрладаг. Ордын бүс нутаг геологийн бүтцийн хувьд [[Хойд Хятадын кратон|Хойд Хятадын кратоны]] хойд захад, Хянган-Монголын ороген бүстэй залгаа оршино.&lt;ref&gt;[https://ir.pku.edu.cn/handle/20.500.11897/679310 Geology and mineralization of the Bayan Obo supergiant carbonatite-type REE-Nb-Fe deposit in Inner Mongolia, China: A review]. Peking University Institutional Repository. 2023-10-25. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Энд төмөр, газрын ховор элемент, ниоби болон флюорит зэрэг олон төрлийн ашигт бүрэлдэхүүн нэг дор хуримтлагдсан байдаг. Ордын геологийн гарал үүслийг тайлбарлах асуудал олон арван жилийн турш судалгааны сэдэв байсаар ирсэн. АНУ-ын Геологийн алба болон Хятадын геологийн байгууллагуудын хамтарсан судалгаанд Баян-Овоог төмөр, газрын ховор элемент, ниоби агуулсан аварга хэмжээний полиметаллын орд хэмээн тодорхойлсон байдаг.&lt;ref&gt;[https://pubs.usgs.gov/bul/b2143/front.html E. C. T. Chao et al. ''The Sedimentary Carbonate-Hosted Giant Bayan Obo REE-Fe-Nb Ore Deposit of Inner Mongolia, China: A Cornerstone Example for Giant Polymetallic Ore Deposits of Hydrothermal Origin'']. U.S. Geological Survey Bulletin 2143. U.S. Government Printing Office, 1997. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Ордын үүсэл гарлын талаар өөр өөр загвар дэвшүүлж ирсэн бөгөөд сүүлийн үеийн судалгааны нэг чиглэл нь газрын ховор элемент, ниобийн хүдэржилтийг карбонатит магматизм болон түүнтэй холбоотой хувирлын үйл явцтай холбон тайлбарладаг. Хятадын Геологийн шинжлэх ухааны академийн судалгаагаар газрын ховор элемент, ниобиор баялаг карбонатит биетүүд болон хүдэржилтийн хооронд нягт холбоо байгааг тэмдэглэжээ.&lt;ref&gt;[https://www.igm.cgs.gov.cn/mobile/cgkx_2906/201804/t20180429_456657.htm 白云鄂博火成碳酸岩及稀土矿化时代与成因研究取得重要进展]. 中国地质科学院地质力学研究所. 2017-02-28. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Үүний зэрэгцээ ордын геологийн хөгжил олон үе шаттай явагдсан тул хүдэржилтийн нас, эх үүсвэр, хувирлын механизмыг тайлбарлах талаар судлаачдын дунд өөр өөр үзэл баримтлал бий.&lt;ref&gt;[[doi:10.1016/0024-4937(90)90040-8|Drew, L. J. et al. The Bayan Obo iron-rare-earth-niobium deposits, Inner Mongolia, China]]. ''Lithos''. 1990. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Нээлт ба хайгуул ==
Баян-Овоогийн ордын орчин үеийн геологийн судалгааны түүх 1927 оноос эхэлдэг. Тэр онд Хятад-Шведийн хамтарсан баруун хойд нутгийн шинжилгээний экспедицид оролцож байсан геологич Дин Даохэн (丁道衡) тус нутагт төмрийн хүдэр байгааг тэмдэглэн тогтоожээ.&lt;ref&gt;[https://html.rhhz.net/GXMZ/html/fe49d178-e94a-464e-a9ff-5508147620b4.htm 武月清, 仪德刚. 包头钢铁公司成立初期的发展之路]. ''广西民族大学学报（自然科学版）''. 2017, 23(4): 21–26. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Дараагийн судалгаагаар төмрийн хүдрээс гадна бастнезит, монацит зэрэг газрын ховор элемент агуулсан эрдсүүд байгааг тогтоосон байна.

1950-иад онд ордын геологийн нарийвчилсан хайгуул эрчимжиж, Баян-Овоогийн төмрийн нөөц нь Бугатад томоохон төмөрлөгийн үйлдвэр байгуулахад нөлөөлсөн үндсэн түүхий эдийн хүчин зүйлсийн нэг болжээ. 1954 онд Бугатын төмөр, гангийн үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт эхэлсэн бөгөөд Баян-Овоог түүний төмрийн хүдрийн үндсэн бааз болгон хөгжүүлсэн байна.&lt;ref&gt;[https://www.ihns.cas.cn/sourcedb/cn/ihnsthesis/202006/t20200615_5605663.html 刘伟, 方一兵, 李道昭. 包头白云鄂博矿综合利用之中科院化工冶金研究回顾]. 中国科学院自然科学史研究所. 2020. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Газрын ховор элементийн ашиглалт ==
Баян-Овоогийн онцлог нь төмрийн хүдэртэй хамт их хэмжээний газрын ховор элемент агуулагддагт оршино. 1950-иад оны сүүлчээс төмөрлөгийн үйлдвэрлэлийн явцад газрын ховор элементийг ялган авах судалгаа, үйлдвэрлэлийн туршилт эрчимжсэн. 1953–1958 онд Хятадын Шинжлэх ухааны академи, металлургийн салбарын байгууллагууд болон бусад судалгааны нэгжүүд Баян-Овоогийн хүдэрт тулгуурласан газрын ховор элементийн үйлдвэрлэлийн технологийг боловсруулах ажилд оролцжээ.&lt;ref&gt;[https://jdn.ucas.ac.cn/english/browse/latestview/id/432 The Creation and Early Development of the First Rare Earth Production Plant in China (1953–1963)]. ''Journal of Dialectics of Nature''. 2019, 41(3): 82–88. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

1959–1963 оны үед Бугатад газрын ховор металлын туршилтын үйлдвэрлэлийн байгууламжууд ашиглалтад орж, 1963 онд Бугатын металлургийн судалгааны хүрээлэн байгуулагдсан нь ордын газрын ховор элементийг боловсруулах судалгааны институцийн суурийг бэхжүүлжээ.&lt;ref&gt;[https://jdn.ucas.ac.cn/english/browse/latestview/id/432 The Creation and Early Development of the First Rare Earth Production Plant in China (1953–1963)]. ''Journal of Dialectics of Nature''. 2019, 41(3): 82–88. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Баян-Овоогийн хүдэр нь олон төрлийн элемент нэгэн зэрэг агуулдаг тул түүнийг иж бүрэн ашиглах технологи боловсруулах нь үйлдвэрийн чухал асуудал болсон. 1978 оноос Хятадын Шинжлэх ухааны академийн Химийн металлургийн хүрээлэн зэрэг олон байгууллага хүдэр болон төмөрлөгийн шаарнаас газрын ховор элементийг ялган авах, ашигт бүрэлдэхүүнүүдийг иж бүрэн ашиглах судалгаанд оролцсон байна.&lt;ref&gt;[https://www.ihns.cas.cn/sourcedb/cn/ihnsthesis/202006/t20200615_5605663.html 刘伟, 方一兵, 李道昭. 包头白云鄂博矿综合利用之中科院化工冶金研究回顾]. 中国科学院自然科学史研究所. 2020. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Эдийн засаг, шинжлэх ухааны ач холбогдол ==
Баян-Овоогийн орд нь Бугатын төмөрлөгийн аж үйлдвэрийн түүхий эдийн бааз болон хөгжихийн зэрэгцээ Өвөр Монголд газрын ховор элементийн олборлолт, баяжуулалт, металлурги, материал судлалын үйлдвэрлэл төвлөрөхөд нөлөөлжээ. Баян-Овоогийн нөөцийг ашиглахтай холбоотой судалгаа нь хүдэр баяжуулалт, химийн металлурги, элемент салгах технологи болон газрын ховор элементийн шинэ материалын судалгааг хөгжүүлэхэд түлхэц болсон байна.&lt;ref&gt;[https://www.ihns.cas.cn/sourcedb/cn/ihnsthesis/202006/t20200615_5605663.html 刘伟, 方一兵, 李道昭. 包头白云鄂博矿综合利用之中科院化工冶金研究回顾]. 中国科学院自然科学史研究所. 2020. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

АНУ-ын Геологийн албаны судалгаанд Баян-Овоог дэлхийн хэмжээний томоохон төмөр–газрын ховор элемент–ниобийн ордын сонгодог жишээ болгон авч үзсэн бөгөөд ордын хэмжээ, эрдсийн олон янз байдал, геологийн нарийн тогтоц нь олон улсын геологийн судалгааны анхаарлыг татсаар иржээ.&lt;ref&gt;[https://pubs.usgs.gov/bul/b2143/front.html E. C. T. Chao et al. ''The Sedimentary Carbonate-Hosted Giant Bayan Obo REE-Fe-Nb Ore Deposit of Inner Mongolia, China'']. U.S. Geological Survey Bulletin 2143. 1997. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Баян-Овоогийн хүдэр болон баяжмалын найрлагыг хэмжил зүйн хувьд тогтмолжуулах зорилгоор Бугатын Газрын ховор элементийн судалгааны хүрээлэн зэрэг байгууллага газрын ховор элементийн баяжмал, уурхайн хаягдлын стандартчилсан загвар материал боловсруулсан байдаг.&lt;ref&gt;[https://std.samr.gov.cn/gsm/search/gsmDetailed?id=DF56669282C829D8E05397BE0A0ACFD8 白云鄂博稀土精矿成分标准样品（REO 50%）]. 全国标准信息公共服务平台. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://std.samr.gov.cn/gsm/search/gsmDetailed?id=DF566692892629D8E05397BE0A0ACFD8 白云鄂博稀土尾矿标准样品]. 全国标准信息公共服务平台. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Судалгаа ==
Баян-Овоогийн ордын гарал үүсэл, хүдэржилтийн үе шат, карбонатит чулуулгийн үүрэг болон газрын ховор элемент хэрхэн төвлөрсөн тухай асуудал геологийн судалгааны идэвхтэй сэдэв хэвээр байна. Судалгааны арга техник хөгжихийн хэрээр изотопын геохими, эрдсийн нас тогтоох арга, бүтцийн геологи, петрологи болон хүдэр судлалын мэдээллийг хослуулан ордын хувьслын түүхийг тайлбарлах болсон.&lt;ref&gt;[https://ir.pku.edu.cn/handle/20.500.11897/679310 Geology and mineralization of the Bayan Obo supergiant carbonatite-type REE-Nb-Fe deposit in Inner Mongolia, China: A review]. Peking University Institutional Repository. 2023-10-25. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Ордын олон үе шаттай геологийн өөрчлөлт нь төмөр, газрын ховор элемент, ниобийн хүдэржилтийн хоорондын харилцааг тайлбарлахад хүндрэл учруулдаг. Иймээс Баян-Овоо нь зөвхөн ашигт малтмалын үйлдвэрлэлийн объект бус, том хэмжээний полиметаллын орд хэрхэн үүсэж, дараагийн геологийн үйл явцаар хэрхэн өөрчлөгддөгийг судлах байгалийн чухал объект болдог.&lt;ref&gt;[https://pubs.usgs.gov/bul/b2143/front.html E. C. T. Chao et al. ''The Sedimentary Carbonate-Hosted Giant Bayan Obo REE-Fe-Nb Ore Deposit of Inner Mongolia, China'']. U.S. Geological Survey Bulletin 2143. 1997. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Мөн үзэх ==

* [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон]]
* [[Бугат хот]]
* [[Газрын ховор элемент]]
* [[Төмрийн хүдэр]]
* [[Ниоби]]

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

== Гадаад холбоос ==

* [https://pubs.usgs.gov/bul/b2143/front.html АНУ-ын Геологийн албаны Баян-Овоогийн ордын судалгаа]
* [https://ir.pku.edu.cn/handle/20.500.11897/679310 Баян-Овоогийн ордын геологи, хүдэржилтийн тойм судалгаа]</text>
      <sha1>dagnsur1e8l02s0280zviavuwasvblg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аржай агуйн сүм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148459</id>
    <revision>
      <id>870418</id>
      <timestamp>2026-09-21T07:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enhtuya.ao</username>
        <id>106206</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Аржай агуйн сүм''' (хятад: 阿尔寨石窟, ''Ā'ěrzhài Shíkū'') нь [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын]] [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны]] [[Ордос хот|Ордос хотын]] [[Отог хошуу|Отог хошуунд]] орших буддын шашны агуй...&quot;</comment>
      <origin>870418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15771" sha1="5vla8sgmx2367igd0oktrl3vetk59hc" xml:space="preserve">'''Аржай агуйн сүм''' (хятад: 阿尔寨石窟, ''Ā'ěrzhài Shíkū'') нь [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын]] [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны]] [[Ордос хот|Ордос хотын]] [[Отог хошуу|Отог хошуунд]] орших буддын шашны агуйн сүм, ханын зургийн дурсгалын цогцолбор юм.&lt;ref&gt;[[https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html](https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html) 阿尔寨石窟]. 鄂托克旗文化和旅游局. 2025-03-25. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Баруун Ся улсаас Монголын Юань улс, Мин улсын үе хүртэлх дурсгалуудыг агуулдаг тус цогцолбор нь Өвөр Монголд хадгалагдан үлдсэн томоохон агуйн сүмийн дурсгалуудын нэг бөгөөд агуй, ханын зураг, бичээсээрээ Монголын дундад зууны түүх, буддын шашин, дүрслэх урлагийг судлахад чухал хэрэглэгдэхүүн болдог.&lt;ref&gt;[[https://ygx.sxu.edu.cn/portals/search/allSearchList?match=like&amp;pageNo=1&amp;searchFld=authort&amp;searchWord=%E5%88%98%E6%B4%AA%E4%B8%BD](https://ygx.sxu.edu.cn/portals/search/allSearchList?match=like&amp;pageNo=1&amp;searchFld=authort&amp;searchWord=%E5%88%98%E6%B4%AA%E4%B8%BD) 刘卫红, 程诚, 刘洪丽, 裴强强. 阿尔寨石窟价值阐释及保护利用现状调查研究]. ''西部考古''. 2021(03). Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Байршил ==
Аржай агуйн сүм Отог хошууны нутагт, одоогийн Чипаньжин орчмын хээр талын бүсэд оршино. Орон нутгийн албан ёсны мэдээллээр уг дурсгалыг уламжлал ёсоор '''Зуун нүдэт агуй''' (хятад: 百眼窑) хэмээн нэрлэж иржээ.&lt;ref&gt;[[https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html](https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html) 阿尔寨石窟]. 鄂托克旗文化和旅游局. 2025-03-25. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Дурсгалын үндсэн хэсгүүд Сүмэт Аржай болон Бага Аржай орчимд тархсан бөгөөд агуй, шавар баримал, ханын зураг, бичээс, хаданд сийлсэн суварга болон сүм хийдийн барилгын үлдэгдэл зэргээс бүрддэг.&lt;ref&gt;[[https://ygx.sxu.edu.cn/portals/search/allSearchList?match=like&amp;pageNo=1&amp;searchFld=authort&amp;searchWord=%E5%88%98%E6%B4%AA%E4%B8%BD](https://ygx.sxu.edu.cn/portals/search/allSearchList?match=like&amp;pageNo=1&amp;searchFld=authort&amp;searchWord=%E5%88%98%E6%B4%AA%E4%B8%BD) 刘卫红, 程诚, 刘洪丽, 裴强强. 阿尔寨石窟价值阐释及保护利用现状调查研究]. ''西部考古''. 2021(03). Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Орон нутгийн соёлын байгууллагын бүртгэлд өнөө үед 65 агуй хадгалагдан үлдсэн гэж тэмдэглэсэн байдаг.&lt;ref&gt;[[https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html](https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html) 阿尔寨石窟]. 鄂托克旗文化和旅游局. 2025-03-25. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Түүх ==
Аржай дахь агуйнуудыг яг хэдийд анх малтаж эхэлсэн талаар судлаачдын санал бүрэн нэгдээгүй. Дурсгалын архитектур, ханын зураг, бичээс, шашны дүрслэлийг харьцуулан судлах замаар түүний хөгжлийн үе шатыг тогтоох судалгаа үргэлжилсээр байна.

БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн 2003 оны 3 дугаар сарын 2-ны шийдвэрт Аржай агуйн сүмийн дурсгалуудыг [[Баруун Ся улс|Баруун Сягаас]] Мин улсын үе хүртэлх хугацаанд холбогдоно гэж албан ёсоор тодорхойлжээ.&lt;ref&gt;[[https://jsnews.jschina.com.cn/zt2024/fzsxxxpt/hdxf/fgxwj/202404/t20240416_3391571.shtml](https://jsnews.jschina.com.cn/zt2024/fzsxxxpt/hdxf/fgxwj/202404/t20240416_3391571.shtml) 国务院关于增补阿尔寨石窟为第五批全国重点文物保护单位的通知]. 国函〔2003〕29号. 中华人民共和国国务院, 2003-03-02. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Ханын зураг болон бичээсийн зарим хэсэг нь Монголын эзэнт гүрэн, Юань улсын үеийн Төвөдийн буддизмын дэлгэрэлттэй холбоотой. Тухайлбал, зарим агуйн дүрслэлийг Юань улсын төр, шашны харилцаа болон [[Сажа ёс|Сажа ёсны]] түүхтэй холбон судалжээ.&lt;ref&gt;[[https://xzyj.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/b6c1c1b83f9845acfb114e4fecb58788](https://xzyj.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/b6c1c1b83f9845acfb114e4fecb58788) 康·格桑益希. 内蒙古阿尔寨石窟八思巴壁画探秘]. ''西藏研究''. 2005(02):78–84. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Ханын зураг ==
Аржай агуйн сүмийн судалгааны гол эх хэрэглэгдэхүүний нэг нь хадгалагдан үлдсэн ханын зургууд юм. Эдгээрт буддын шашны бурхад, бодьсадва, лам хувраг, тахилгын дүрслэлээс гадна тухайн үеийн хүмүүсийн хувцас, зан үйл, ахуй болон бусад үйл явдлыг харуулсан хэсгүүд бий.&lt;ref&gt;[[https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html](https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html) 阿尔寨石窟]. 鄂托克旗文化和旅游局. 2025-03-25. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Зарим ханын зураг Төвөдийн буддын шашны дүрслэх урлагтай нягт холбоотой. Тухайлбал 31 дүгээр агуйн Хорин нэгэн Дарь эхийн дүрслэлийг судалсан 2026 оны дүрс зүйн судалгаагаар тус агуйн Дарь эхийн дүрслэлийг Төвөдийн бусад агуйн ижил сэдэвт бүтээлтэй харьцуулж, тэдгээрийн дүрслэлийн уламжлал хоорондоо холбоотой байж болохыг тэмдэглэсэн байна.&lt;ref&gt;[[https://hmsy.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/3d4add5de67eb13399ae95e3f4a74ad8](https://hmsy.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/3d4add5de67eb13399ae95e3f4a74ad8) 魏聪聪. 阿尔寨石窟第31窟二十一度母图像考释与研究]. ''湖北美术学院学报''. 2026(02):38–46, 29. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Аржай дахь дүрслэлүүд нэг цаг үед бүтээгдээгүй бөгөөд агуйнуудыг олон үе шатанд ашиглаж, заримыг нь дахин засаж байсан тул ханын зургуудын он цаг, шашны урсгал, дүрслэлийн эх сурвалжийг тус тусад нь тогтоох шаардлагатай байдаг.

== Монгол бичгийн дурсгал ==
Аржай агуйн сүмийн онцгой ач холбогдлын нэг нь ханын зурагтай хамт хадгалагдсан монгол бичээсүүд юм. 19 дүгээр агуйд [[Уйгуржин монгол бичиг|уйгуржин монгол бичгээр]] бичсэн тайлбар бичээсүүд илэрсэн бөгөөд Хас-Эрдэнэ, Гарди нар 1989 онд газар дээр нь судалж, 1990 онд тусгай өгүүлэл хэвлүүлжээ.&lt;ref&gt;[[https://nmgs.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/a74cc16d19584849f44efc28828d159c](https://nmgs.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/a74cc16d19584849f44efc28828d159c) 哈斯额尔敦, 嘎日迪. 阿尔寨石窟回鹘蒙文榜题概述]. ''内蒙古师大学报（哲学社会科学版）''. 1990(04):42–51. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Тэд бичгийн хэл, үсгийн хэлбэр болон ханын зургийн хэв маягийг харьцуулсны үндсэн дээр 19 дүгээр агуйн холбогдох бичээсүүдийг дундад зууны үе, ойролцоогоор Юань улсын сүүлээс Мин улсын эхэн үед хамаарах боломжтой гэж үзсэн байна.&lt;ref&gt;[[https://nmgs.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/a74cc16d19584849f44efc28828d159c](https://nmgs.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/a74cc16d19584849f44efc28828d159c) 哈斯额尔敦, 嘎日迪. 阿尔寨石窟回鹘蒙文榜题概述]. ''内蒙古师大学报（哲学社会科学版）''. 1990(04):42–51. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Ийм бичээсүүд нь ханын зурагт дүрслэгдсэн хүмүүс, шашны агуулгыг тайлбарлахын зэрэгцээ дундад үеийн монгол бичгийн хэлний судалгаанд эх хэрэглэгдэхүүн болдог.

== Шашин, соёлын онцлог ==
Аржайн дурсгалууд нь Ордос болон түүнтэй залгаа нутагт Төвөдийн буддизм дэлгэрсэн түүхийг биет баримтаар судлах боломж олгодог. Ялангуяа Монголын эзэнт гүрэн, Юань улсын үед монголчууд болон Төвөдийн буддын шашны байгууллагуудын харилцаа өргөжсөн үйл явцыг тус агуйн зарим зураг, бичээс болон шашны дүрслэлтэй холбон судалдаг.&lt;ref&gt;[[https://xzyj.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/b6c1c1b83f9845acfb114e4fecb58788](https://xzyj.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/b6c1c1b83f9845acfb114e4fecb58788) 康·格桑益希. 内蒙古阿尔寨石窟八思巴壁画探秘]. ''西藏研究''. 2005(02):78–84. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Гэхдээ агуйнууд хэд хэдэн өөр түүхэн үед ашиглагдсан тул бүх дурсгалыг нэг шашны урсгал, нэг цаг үеийн бүтээл гэж үзэх боломжгүй. Ханын зураг, бичээс бүрийн он цаг, агуулгыг тусад нь шинжлэх нь Аржайн судалгааны үндсэн чиглэлүүдийн нэг юм.

== Судалгаа ==
Аржай агуйн сүмийг орчин үеийн судлаачид археологи, урлаг судлал, монгол хэл бичиг, буддын шашин судлал болон соёлын өвийн хамгааллын үүднээс судалж байна.

1990 онд хэвлэгдсэн уйгуржин монгол бичээсийн судалгаа нь агуйн монгол бичгийн дурсгалыг шинжлэхэд чиглэсэн эртний тусгай судалгаануудын нэг юм.&lt;ref&gt;[[https://nmgs.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/a74cc16d19584849f44efc28828d159c](https://nmgs.cbpt.cnki.net/portal/journal/portal/client/paper/a74cc16d19584849f44efc28828d159c) 哈斯额尔敦, 嘎日迪. 阿尔寨石窟回鹘蒙文榜题概述]. ''内蒙古师大学报（哲学社会科学版）''. 1990(04):42–51. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Дараагийн судалгаанд ханын зургийн дүрслэл, шашны түүх, агуйн бүтэц болон дурсгалын хадгалалт хамгааллыг нарийвчлан авч үзэх болсон.

2021 онд хэвлэгдсэн газар дээрх судалгаа болон баримт бичгийн шинжилгээнд Аржайн дурсгалын бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг агуй, баримал, ханын зураг ба бичээс, хадны суварга, сүмийн барилгын үлдэгдэл зэрэг олон төрөлд ангилан авч үзэж, дурсгалын цогц хамгаалалтыг сайжруулах шаардлагатайг тэмдэглэсэн байна.&lt;ref&gt;[[https://ygx.sxu.edu.cn/portals/search/allSearchList?match=like&amp;pageNo=1&amp;searchFld=authort&amp;searchWord=%E5%88%98%E6%B4%AA%E4%B8%BD](https://ygx.sxu.edu.cn/portals/search/allSearchList?match=like&amp;pageNo=1&amp;searchFld=authort&amp;searchWord=%E5%88%98%E6%B4%AA%E4%B8%BD) 刘卫红, 程诚, 刘洪丽, 裴强强. 阿尔寨石窟价值阐释及保护利用现状调查研究]. ''西部考古''. 2021(03). Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Хамгаалалт ==
2003 оны 3 дугаар сарын 2-нд БНХАУ-ын Төрийн зөвлөл Аржай агуйн сүмийг улсын хэмжээнд хамгаалах тавдугаар жагсаалтын түүх, соёлын дурсгалт газарт нэмж бүртгэсэн.&lt;ref&gt;[[https://jsnews.jschina.com.cn/zt2024/fzsxxxpt/hdxf/fgxwj/202404/t20240416_3391571.shtml](https://jsnews.jschina.com.cn/zt2024/fzsxxxpt/hdxf/fgxwj/202404/t20240416_3391571.shtml) 国务院关于增补阿尔寨石窟为第五批全国重点文物保护单位的通知]. 国函〔2003〕29号. 中华人民共和国国务院, 2003-03-02. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Агуйнуудын элсэн чулуу, ханын зураг нь байгалийн өгөршил, давсны талсжилт болон орчны температур, чийгийн өөрчлөлтийн нөлөөнд өртдөг. Иймээс сүүлийн үеийн хамгааллын судалгаанд чулуулгийн гадаргын давсны өгөршил болон агуйн бичил орчны өөрчлөлтийг шинжлэх болсон.&lt;ref&gt;[[https://ygx.sxu.edu.cn/portals/search/allSearchList?match=like&amp;pageNo=1&amp;searchFld=authort&amp;searchWord=Zhang%2C+Wu+%2859226125900%29%3B+Li%2C+Chi+%2823976284700%29%3B+Wang%2C+Xiaorong+%2857192590158%29](https://ygx.sxu.edu.cn/portals/search/allSearchList?match=like&amp;pageNo=1&amp;searchFld=authort&amp;searchWord=Zhang%2C+Wu+%2859226125900%29%3B+Li%2C+Chi+%2823976284700%29%3B+Wang%2C+Xiaorong+%2857192590158%29) Zhang Wu, Li Chi, Wang Xiaorong. Experimental study on the treatment of salt efflorescence on the wall of red sandstone in Arjai Grottoes based on the MICP technology]. ''Sciences of Conservation and Archaeology''. 2024. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Мөн үзэх ==

* [[Ордос]]
* [[Отог хошуу]]
* [[Төвөдийн буддизм]]
* [[Юань улс]]
* [[Уйгуржин монгол бичиг]]

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

== Гадаад холбоос ==

* [[https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html](https://eq.gov.cn/zjetk1/tsetk_142077/202104/t20210430_2888774.html) Отог хошууны Соёл, аялал жуулчлалын газрын Аржай агуйн сүмийн танилцуулга]</text>
      <sha1>5vla8sgmx2367igd0oktrl3vetk59hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өвөр Монголын музей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148460</id>
    <revision>
      <id>870419</id>
      <timestamp>2026-09-21T07:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enhtuya.ao</username>
        <id>106206</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Өвөр Монголын музей''' (хятад: 内蒙古博物院) нь [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын]] [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны]] төв [[Хөх хот|Хөх хотод]] байрладаг, тус орны түүх, археологи, угсаатны зүй, байгали...&quot;</comment>
      <origin>870419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15938" sha1="mqpa7pqaansnsc6cqui1893s1nnhdhf" xml:space="preserve">'''Өвөр Монголын музей''' (хятад: 内蒙古博物院) нь [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын]] [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны]] төв [[Хөх хот|Хөх хотод]] байрладаг, тус орны түүх, археологи, угсаатны зүй, байгалийн түүхийн өвийг цуглуулах, хадгалан хамгаалах, судлах, олон нийтэд дэлгэн үзүүлэх чиг үүрэг бүхий нэгдсэн музей юм.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; 1957 онд байгуулагдсан тус музей нь Өвөр Монголын музейн тогтолцооны томоохон байгууллагуудын нэг бөгөөд Өвөр Монголд улсын нэгдүгээр зэрэглэл авсан анхны музей юм.&lt;ref&gt;[[https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html](https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html) 呼和浩特32个新潮地标发布——8个青城文脉打卡地]. Хөх хотын Шинэ хот дүүргийн Ардын засгийн газар. 2025-05-16. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Түүх ==
Өвөр Монголын музей 1957 онд, [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон]] байгуулагдсаны арван жилийн ойгоор байгуулагджээ. Музейн анхны байр 1957 оны 5 дугаар сарын 1-нд [[Хөх хот|Хөх хотод]] албан ёсоор нээгдсэн байна.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/c103613/202309/1167499.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/c103613/202309/1167499.shtml) 文物有话说｜内蒙古自治区各民族代表敬献毛泽东主席的锦旗]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-09. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Энэ нь тухайн үед Өвөр Монголын хэмжээнд ажиллаж байсан цорын ганц музей байв.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/c103613/202309/1167499.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/c103613/202309/1167499.shtml) 文物有话说｜内蒙古自治区各民族代表敬献毛泽东主席的锦旗]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-09. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон байгуулагдсаны 60 жилийн ойг тохиолдуулан Хөх хотод музейн шинэ цогцолбор барьж, 2007 онд ашиглалтад оруулжээ.&lt;ref&gt;[[https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html](https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html) 呼和浩特32个新潮地标发布——8个青城文脉打卡地]. Хөх хотын Шинэ хот дүүргийн Ардын засгийн газар. 2025-05-16. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Шинэ байр ашиглалтад орсноор музейн үзмэр, хадгалалт, судалгаа болон олон нийтэд үйлчлэх боломж үлэмж нэмэгдсэн байна. Тухайн үеийн төрийн байгууллагын мэдээлэлд шинэ музейг Өвөр Монголын соёлын томоохон дэд бүтцийн төслүүдийн нэг гэж тэмдэглэжээ.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/c100639/201206/1096329.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/c100639/201206/1096329.shtml) 内蒙古自治区：“十一五”以来文化事业工作总结]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

2008 онд Өвөр Монголын музей, Өвөр Монголын соёлын дурсгал, археологийн судалгааны холбогдох байгууллага болон Жанжны яамны музейн нөөцийг нэгтгэн зохион байгуулж, өнөөгийн Өвөр Монголын музейн байгууллагын бүтцийг бүрдүүлсэн байна.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/c100639/201206/1096329.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/c100639/201206/1096329.shtml) 内蒙古自治区：“十一五”以来文化事业工作总结]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Музейн байр ==
Одоогийн музейн барилга Хөх хотын зүүн хэсэгт байрладаг. Барилгын нийт талбай 64 мянган м² орчим, үзэсгэлэнгийн зориулалттай талбай нь 15 мянган м² орчим байна.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Музейн шинэ байр нь үзэсгэлэнгийн танхимаас гадна сан хөмрөг, дурсгалт зүйлийг хамгаалах болон сэргээн засварлах хэсэг, судалгааны ажлын байр, мэдээллийн болон олон нийтэд үйлчлэх зориулалттай орон зайг нэг дор төвлөрүүлсэн цогцолбор юм. Шинэ барилга нь Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон байгуулагдсаны 60 жилийн ойд зориулсан бүтээн байгуулалтын нэг байв.&lt;ref&gt;[[https://www.mct.gov.cn/whzx/tpxw/200809/t20080916_828645.htm](https://www.mct.gov.cn/whzx/tpxw/200809/t20080916_828645.htm) 2008年文化部团训班在呼和浩特开班]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. 2008-09-16. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Сан хөмрөг ==
Өвөр Монголын музейн сан хөмрөгт 150 мянга гаруй эд өлгийн зүйл, иж бүрдэл хадгалагддаг. Тэдгээрт хуучин чулуун зэвсгийн үеэс Мин, Чин улсын үе хүртэлх түүхийн дурсгал, орчин үеийн түүхтэй холбоотой эд өлгийн зүйл, угсаатны зүйн дурсгал, эртний амьтан, ургамлын чулуужсан үлдэгдэл болон орчин үеийн биологийн сорьц багтдаг.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Сан хөмрөгийн бүтэц нь Өвөр Монголын газар нутгийн байгалийн түүх болон хүн төрөлхтний суурьшлын олон үеийг хамардаг. Ялангуяа палеонтологийн олдвор, умард нутгийн эртний нүүдэлчин ард түмнүүдийн археологийн дурсгал, монгол болон бусад угсаатны бүлгийн ахуй, соёлтой холбоотой эд өлгийн зүйлс нь музейн цуглуулгын чухал хэсгийг бүрдүүлдэг.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Музейн түүх, археологийн цуглуулгад Өвөр Монгол болон Хятадын умард нутгийн эртний хүн ам, [[Хүннү]], [[Сяньби]], түрэг, уйгур, [[Кидан]], зүрчид, [[Монголчууд|монгол]] зэрэг ард түмний түүхтэй холбоотой дурсгалууд багтана. Эдгээрийг тухайн бүс нутгийн олон үеийн улс төр, эдийн засаг, үйлдвэрлэл, худалдаа, соёлын харилцааг тайлбарлах үзэсгэлэнгүүдэд ашигладаг.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml) 内蒙古博物院举办《交融的魅力》展览]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-03-21. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Үзэсгэлэн ==
Музейн байнгын үзэсгэлэнгүүд нь Өвөр Монголын байгалийн орчин, эртний амьдралын хувьсал, археологи, түүх болон угсаатны соёлыг хамарсан сэдвүүдээр зохион байгуулагддаг. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яамны мэдээллээр музей есөн үндсэн байнгын үзэсгэлэнтэй бөгөөд тэдгээр нь амьдралын үүсэл, эртний түүхээс XX зууны дунд үе хүртэлх Өвөр Монголын бүс нутгийн түүхийг үзмэрээр тайлбарладаг.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

2023 онд байнгын үзэсгэлэнгийн нэг хэсэг болгон нээсэн ''Соёлын харилцан нөлөөллийн увдис'' (хятад: 交融的魅力) үзэсгэлэн 2000 м² талбайг хамарч, 400 гаруй эд өлгийн зүйл, иж бүрдлийг дэлгэсэн байна. Үүнд чулуун зэвсэг, ваар сав, хаш эдлэл, хүрэл, алт мөнгөн эдлэл, уран бичлэг, эртний ном судар, тамга зэрэг олон төрлийн дурсгал багтжээ.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml) 内蒙古博物院举办《交融的魅力》展览]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-03-21. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Уг үзэсгэлэнг эрт үеийн хүн ам, ард түмнүүдийн харилцаа; суурьшил, төрийн байгуулал, хот байгуулалт, мал аж ахуй, газар тариалан, гар урлал, худалдаа; умард хилийн бүсийн түүх; бүс нутгийн олон талт соёл гэсэн үндсэн сэдвүүдээр зохион байгуулсан байна.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml) 内蒙古博物院举办《交融的魅力》展览]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-03-21. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Судалгаа, хадгалалт ба олон нийтийн үйл ажиллагаа ==
Өвөр Монголын музей нь үзэсгэлэн гаргахаас гадна сан хөмрөгийн хадгалалт, соёлын өвийн хамгаалалт, судалгаа, сэргээн засварлалт, боловсролын ажил эрхэлдэг. Өвөр Монголын музейнүүдийн хамтын ажиллагааны сүлжээнд тус музей төвлөрүүлэх үүрэг гүйцэтгэж, бүс нутгийн музейнүүдийн хооронд үзэсгэлэн, боловсрол, мэргэжилтний сургалт, тоон мэдээлэл болон соёлын бүтээгдэхүүний чиглэлээр хамтран ажиллах тогтолцоог хөгжүүлжээ.&lt;ref&gt;[[https://wtlygdj.xlgl.gov.cn/wtlygdj/ywgz/wwbh/148442e731d842a6820744a81d2c5f42/index.html](https://wtlygdj.xlgl.gov.cn/wtlygdj/ywgz/wwbh/148442e731d842a6820744a81d2c5f42/index.html) 培根铸魂 守正创新 奋力谱写内蒙古文物事业发展新篇章]. Шилийн гол аймгийн Соёл, аялал жуулчлалын байгууллага. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Музей мөн үзмэрийг тоон хэлбэрт шилжүүлэх, цахим үзэсгэлэн, явуулын тоон музей зэрэг олон нийтэд хүрэх хэлбэрийг ашигладаг. Өвөр Монголын музей нь бүс нутгийн музейн холбоог санаачлан байгуулж, бусад музейтэй сан хөмрөг, үзэсгэлэн болон мэргэжлийн туршлага солилцох ажилд оролцож байна.&lt;ref&gt;[[https://wtlygdj.xlgl.gov.cn/wtlygdj/ywgz/wwbh/148442e731d842a6820744a81d2c5f42/index.html](https://wtlygdj.xlgl.gov.cn/wtlygdj/ywgz/wwbh/148442e731d842a6820744a81d2c5f42/index.html) 培根铸魂 守正创新 奋力谱写内蒙古文物事业发展新篇章]. Шилийн гол аймгийн Соёл, аялал жуулчлалын байгууллага. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Ач холбогдол ==
Өвөр Монголын музейн сан хөмрөг, үзэсгэлэн нь Өвөр Монгол болон Хятадын умард нутгийн байгаль, археологи, нүүдэлчин болон суурьшмал соёлын түүхийг урт хугацааны хүрээнд судлах материал бүрдүүлдэг. Музейн цуглуулга нь эртний амьтан, ургамлын үлдэгдлээс эхлээд түүх, угсаатны зүйн дурсгал хүртэл олон салбарыг хамардаг тул байгалийн түүх болон хүмүүнлэгийн судалгааны аль алинд хэрэглэгддэг.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Музей нь Өвөр Монголын хэмжээнд музейн үзэсгэлэн, сан хөмрөгийн хамгаалалт, судалгаа болон олон нийтийн боловсролыг нэгтгэн хэрэгжүүлдэг гол байгууллагуудын нэг юм.&lt;ref&gt;[[https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html](https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html) 呼和浩特32个新潮地标发布——8个青城文脉打卡地]. Хөх хотын Шинэ хот дүүргийн Ардын засгийн газар. 2025-05-16. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Мөн үзэх ==

* [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон]]
* [[Хөх хот]]
* [[Монголчууд]]
* [[Хүннү]]
* [[Кидан]]

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

== Гадаад холбоос ==

* [[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам дахь Өвөр Монголын музейн танилцуулга]</text>
      <sha1>mqpa7pqaansnsc6cqui1893s1nnhdhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870423</id>
      <parentid>870419</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16078" sha1="2grc1vfhn15igpew9ghzdufx0g158rc" xml:space="preserve">'''Өвөр Монголын музей''' ([[Хятад хэл|хятад:]] 内蒙古博物院, [[пиньинь]], ''Nèiměnggǔ Bówùguǎn'' ) нь [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын]] [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны]] төв [[Хөх хот|Хөх хотод]] байрладаг, тус орны түүх, археологи, угсаатны зүй, байгалийн түүхийн өвийг цуглуулах, хадгалан хамгаалах, судлах, олон нийтэд дэлгэн үзүүлэх чиг үүрэг бүхий нэгдсэн музей юм.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; 1957 онд байгуулагдсан тус музей нь Өвөр Монголын музейн тогтолцооны томоохон байгууллагуудын нэг бөгөөд Өвөр Монголд улсын нэгдүгээр зэрэглэл авсан анхны музей юм.&lt;ref&gt;[[https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html](https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html) 呼和浩特32个新潮地标发布——8个青城文脉打卡地]. Хөх хотын Шинэ хот дүүргийн Ардын засгийн газар. 2025-05-16. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Түүх ==
Өвөр Монголын музей 1957 онд, [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон]] байгуулагдсаны 10 жилийн ойгоор байгуулагджээ. Музейн анхны байр 1957 оны 5-р сарын 1-нд [[Хөх хот|Хөх хотод]] албан ёсоор нээгдсэн байна.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/c103613/202309/1167499.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/c103613/202309/1167499.shtml) 文物有话说｜内蒙古自治区各民族代表敬献毛泽东主席的锦旗]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-09. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Энэ нь тухайн үед Өвөр Монголын хэмжээнд ажиллаж байсан цорын ганц музей байв.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/c103613/202309/1167499.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/c103613/202309/1167499.shtml) 文物有话说｜内蒙古自治区各民族代表敬献毛泽东主席的锦旗]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-09. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон байгуулагдсаны 60 жилийн ойг тохиолдуулан Хөх хотод музейн шинэ цогцолбор барьж, 2007 онд ашиглалтад оруулжээ.&lt;ref&gt;[[https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html](https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html) 呼和浩特32个新潮地标发布——8个青城文脉打卡地]. Хөх хотын Шинэ хот дүүргийн Ардын засгийн газар. 2025-05-16. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt; Шинэ байр ашиглалтад орсноор музейн үзмэр, хадгалалт, судалгаа болон олон нийтэд үйлчлэх боломж үлэмж нэмэгдсэн байна. Тухайн үеийн төрийн байгууллагын мэдээлэлд шинэ музейг Өвөр Монголын соёлын томоохон дэд бүтцийн төслүүдийн нэг гэж тэмдэглэжээ.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/c100639/201206/1096329.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/c100639/201206/1096329.shtml) 内蒙古自治区：“十一五”以来文化事业工作总结]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

2008 онд Өвөр Монголын музей, Өвөр Монголын соёлын дурсгал, археологийн судалгааны холбогдох байгууллага болон Жанжны яамны музейн нөөцийг нэгтгэн зохион байгуулж, өнөөгийн Өвөр Монголын музейн байгууллагын бүтцийг бүрдүүлсэн байна.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/c100639/201206/1096329.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/c100639/201206/1096329.shtml) 内蒙古自治区：“十一五”以来文化事业工作总结]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Музейн байр ==
Одоогийн музейн барилга Хөх хотын зүүн хэсэгт байрладаг. Барилгын нийт талбай 64 мянган м² орчим, үзэсгэлэнгийн зориулалттай талбай нь 15 мянган м² орчим байна.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Музейн шинэ байр нь үзэсгэлэнгийн танхимаас гадна сан хөмрөг, дурсгалт зүйлийг хамгаалах болон сэргээн засварлах хэсэг, судалгааны ажлын байр, мэдээллийн болон олон нийтэд үйлчлэх зориулалттай орон зайг нэг дор төвлөрүүлсэн цогцолбор юм. Шинэ барилга нь Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон байгуулагдсаны 60 жилийн ойд зориулсан бүтээн байгуулалтын нэг байв.&lt;ref&gt;[[https://www.mct.gov.cn/whzx/tpxw/200809/t20080916_828645.htm](https://www.mct.gov.cn/whzx/tpxw/200809/t20080916_828645.htm) 2008年文化部团训班在呼和浩特开班]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. 2008-09-16. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Сан хөмрөг ==
Өвөр Монголын музейн сан хөмрөгт 44 мянга гаруй эд өлгийн зүйл, иж бүрдэл хадгалагддаг. Тэдгээрт хуучин чулуун зэвсгийн үеэс Мин, Чин улсын үе хүртэлх түүхийн дурсгал, орчин үеийн түүхтэй холбоотой эд өлгийн зүйл, угсаатны зүйн дурсгал, эртний амьтан, ургамлын чулуужсан үлдэгдэл болон орчин үеийн биологийн сорьц багтдаг.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Сан хөмрөгийн бүтэц нь Өвөр Монголын газар нутгийн байгалийн түүх болон хүн төрөлхтний суурьшлын олон үеийг хамардаг. Ялангуяа палеонтологийн олдвор, умард нутгийн эртний нүүдэлчин ард түмнүүдийн археологийн дурсгал, монгол болон бусад угсаатны бүлгийн ахуй, соёлтой холбоотой эд өлгийн зүйлс нь музейн цуглуулгын чухал хэсгийг бүрдүүлдэг.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Музейн түүх, археологийн цуглуулгад Өвөр Монгол болон Хятадын умард нутгийн эртний хүн ам, [[Хүннү]], [[Сяньби]], түрэг, уйгур, [[Кидан]], зүрчид, [[Монголчууд|монгол]] зэрэг ард түмний түүхтэй холбоотой дурсгалууд багтана. Эдгээрийг тухайн бүс нутгийн олон үеийн улс төр, эдийн засаг, үйлдвэрлэл, худалдаа, соёлын харилцааг тайлбарлах үзэсгэлэнгүүдэд ашигладаг.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml) 内蒙古博物院举办《交融的魅力》展览]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-03-21. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Үзэсгэлэн ==
Музейн байнгын үзэсгэлэнгүүд нь Өвөр Монголын байгалийн орчин, эртний амьдралын хувьсал, археологи, түүх болон угсаатны соёлыг хамарсан сэдвүүдээр зохион байгуулагддаг. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яамны мэдээллээр музей есөн үндсэн байнгын үзэсгэлэнтэй бөгөөд тэдгээр нь амьдралын үүсэл, эртний түүхээс XX зууны дунд үе хүртэлх Өвөр Монголын бүс нутгийн түүхийг үзмэрээр тайлбарладаг.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

2023 онд байнгын үзэсгэлэнгийн нэг хэсэг болгон нээсэн ''Соёлын харилцан нөлөөллийн увдис'' (хятад: 交融的魅力) үзэсгэлэн 2000 м² талбайг хамарч, 400 гаруй эд өлгийн зүйл, иж бүрдлийг дэлгэсэн байна. Үүнд чулуун зэвсэг, ваар сав, хаш эдлэл, хүрэл, алт мөнгөн эдлэл, уран бичлэг, эртний ном судар, тамга зэрэг олон төрлийн дурсгал багтжээ.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml) 内蒙古博物院举办《交融的魅力》展览]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-03-21. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Уг үзэсгэлэнг эрт үеийн хүн ам, ард түмнүүдийн харилцаа; суурьшил, төрийн байгуулал, хот байгуулалт, мал аж ахуй, газар тариалан, гар урлал, худалдаа; умард хилийн бүсийн түүх; бүс нутгийн олон талт соёл гэсэн үндсэн сэдвүүдээр зохион байгуулсан байна.&lt;ref&gt;[[https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml](https://www.neac.gov.cn/seac/xwzx/202303/1161906.shtml) 内蒙古博物院举办《交融的魅力》展览]. БНХАУ-ын Үндэстний хэрэг эрхлэх улсын хороо. 2023-03-21. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Судалгаа, хадгалалт ба олон нийтийн үйл ажиллагаа ==
Өвөр Монголын музей нь үзэсгэлэн гаргахаас гадна сан хөмрөгийн хадгалалт, соёлын өвийн хамгаалалт, судалгаа, сэргээн засварлалт, боловсролын ажил эрхэлдэг. Өвөр Монголын музейнүүдийн хамтын ажиллагааны сүлжээнд тус музей төвлөрүүлэх үүрэг гүйцэтгэж, бүс нутгийн музейнүүдийн хооронд үзэсгэлэн, боловсрол, мэргэжилтний сургалт, тоон мэдээлэл болон соёлын бүтээгдэхүүний чиглэлээр хамтран ажиллах тогтолцоог хөгжүүлжээ.&lt;ref&gt;[[https://wtlygdj.xlgl.gov.cn/wtlygdj/ywgz/wwbh/148442e731d842a6820744a81d2c5f42/index.html](https://wtlygdj.xlgl.gov.cn/wtlygdj/ywgz/wwbh/148442e731d842a6820744a81d2c5f42/index.html) 培根铸魂 守正创新 奋力谱写内蒙古文物事业发展新篇章]. Шилийн гол аймгийн Соёл, аялал жуулчлалын байгууллага. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Музей мөн үзмэрийг тоон хэлбэрт шилжүүлэх, цахим үзэсгэлэн, явуулын тоон музей зэрэг олон нийтэд хүрэх хэлбэрийг ашигладаг. Өвөр Монголын музей нь бүс нутгийн музейн холбоог санаачлан байгуулж, бусад музейтэй сан хөмрөг, үзэсгэлэн болон мэргэжлийн туршлага солилцох ажилд оролцож байна.&lt;ref&gt;[[https://wtlygdj.xlgl.gov.cn/wtlygdj/ywgz/wwbh/148442e731d842a6820744a81d2c5f42/index.html](https://wtlygdj.xlgl.gov.cn/wtlygdj/ywgz/wwbh/148442e731d842a6820744a81d2c5f42/index.html) 培根铸魂 守正创新 奋力谱写内蒙古文物事业发展新篇章]. Шилийн гол аймгийн Соёл, аялал жуулчлалын байгууллага. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

== Ач холбогдол ==
Өвөр Монголын музейн сан хөмрөг, үзэсгэлэн нь Өвөр Монгол болон Хятадын умард нутгийн байгаль, археологи, нүүдэлчин болон суурьшмал соёлын түүхийг урт хугацааны хүрээнд судлах материал бүрдүүлдэг. Музейн цуглуулга нь эртний амьтан, ургамлын үлдэгдлээс эхлээд түүх, угсаатны зүйн дурсгал хүртэл олон салбарыг хамардаг тул байгалийн түүх болон хүмүүнлэгийн судалгааны аль алинд хэрэглэгддэг.&lt;ref&gt;[[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) 内蒙古博物院]. БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

Музей нь Өвөр Монголын хэмжээнд музейн үзэсгэлэн, сан хөмрөгийн хамгаалалт, судалгаа болон олон нийтийн боловсролыг нэгтгэн хэрэгжүүлдэг гол байгууллагуудын нэг юм.&lt;ref&gt;[[https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html](https://www.xinchengqu.gov.cn/slbzd/zwdt_64218/xcyw/202505/t20250516_1890874.html) 呼和浩特32个新潮地标发布——8个青城文脉打卡地]. Хөх хотын Шинэ хот дүүргийн Ардын засгийн газар. 2025-05-16. Хандсан 2026-09-21.&lt;/ref&gt;

'''Албан ёсны цахим хаяг''': http://www.chinamuseums.com/inner.htm

== Мөн үзэх ==

* [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон]]
* [[Хөх хот]]
* [[Монголчууд]]
* [[Хүннү]]
* [[Кидан]]

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

== Гадаад холбоос ==

* [[https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html](https://zhuanti.mct.gov.cn/nmgbwy2022.html) БНХАУ-ын Соёл, аялал жуулчлалын яам дахь Өвөр Монголын музейн танилцуулга]</text>
      <sha1>2grc1vfhn15igpew9ghzdufx0g158rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эртний Солонгос хэл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148461</id>
    <revision>
      <id>870420</id>
      <timestamp>2026-09-21T07:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50749-08</username>
        <id>107618</id>
      </contributor>
      <comment>-</comment>
      <origin>870420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4" sha1="mcsab9x2we948lmssomhxtxrg2mfxxn" xml:space="preserve">2555</text>
      <sha1>mcsab9x2we948lmssomhxtxrg2mfxxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пётр Семёнов-Тянь-Шанский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148462</id>
    <revision>
      <id>870422</id>
      <timestamp>2026-09-21T08:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;[[Файл:Semenoff, Pierre Petrovitch de, par Alexandre Quinet, BNF Gallica.jpg|thumb]] '''Пётр Семёнов''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Пётр Петро́вич Семёнов''), 1906 оны баримт бичигт болон дараагийн түүх судлалд '''Пётр Семёнов-Тянь-Шанский''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Пётр Петро́вич'' ''Семёнов-Тян-Ша́нский,'' 1827 оны 1-...&quot;</comment>
      <origin>870422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2704" sha1="l30zyqs4yq9b9igfyvq30cyd4cav8go" xml:space="preserve">[[Файл:Semenoff, Pierre Petrovitch de, par Alexandre Quinet, BNF Gallica.jpg|thumb]]
'''Пётр Семёнов''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Пётр Петро́вич Семёнов''), 1906 оны баримт бичигт болон дараагийн түүх судлалд '''Пётр Семёнов-Тянь-Шанский''' ([[Орос хэл|орос.]] ''Пётр Петро́вич'' ''Семёнов-Тян-Ша́нский,'' 1827 оны 1-р сарын 14-нд Эзэнт Оросын Рязань мужийн Рязанка эдлэн газар төрсөн - 1914 оны 3-р сарын 11-нд [[Санкт-Петербург]] хотод нас барсан) гэж овогоороо алдартай бөгөөд Оросын эрдэмтэн, байгаль судлаач, аялагч, Барууны шинжлэх ухааны түүхэн дэх [[Тэнгэр Уул|Тэнгэр уул]] ([[Орос хэл|орос.]] Тянь-Шань)-ын системийн анхны судлаач, эдийн засагч, төр, олон нийтийн зүтгэлтэн, шинжлэх ухаанч, бүтээлч Семёнов-Тянь-Шаньскийн гэр бүлийг үндэслэгч юм.

Оросын Эзэн хааны Шинжлэх Ухааны Академи (1873 оноос хойш) болон Урлагийн Академийн (1874 оноос хойш) хүндэт гишүүн, [[Оросын газар зүйн нийгэмлэг|Оросын Газар зүйн нийгэмлэгийн]] (1849 оноос хойш жинхэнэ гишүүн, 1873 оноос хойш дэд дарга), Энтомологийн нийгэмлэгийн (1863 оноос хойш жинхэнэ гишүүн, 1889 оноос хойш ерөнхийлөгч), Минералогийн нийгэмлэгийн (1863 оноос хойш жинхэнэ гишүүн, 1900 оноос хойш хүндэт гишүүн) болон Уул уурхайн (1900 оноос хойш жинхэнэ гишүүн) нийгэмлэгүүдийн идэвхтэй гишүүн. Тэрээр мөн үйл ажиллагаа явуулж буй Эзэн хааны бүх их сургуулиудыг оролцуулан Орос, Барууны бусад олон шинжлэх ухааны байгууллагуудын гишүүн байв. Сенатор (1882 оноос хойш) болон Төрийн Зөвлөлийн гишүүн (1897 оноос хойш). 1861 оны Оросын Тариачны шинэчлэлд оролцсон, 1897 оны Бүх Оросын хүн амын тооллогыг зохион байгуулагч юм.</text>
      <sha1>l30zyqs4yq9b9igfyvq30cyd4cav8go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shangri-La Hotels and Resorts</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148463</id>
    <revision>
      <id>870424</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;[[Файл:Shangri-La Hotel, Sydney.jpg|thumb|Сидней хот дахь Шангри-Ла зочид буудал]] '''Shangri-La Hotels and Resorts''' (мөн '''Shangri-La International Hotel Management''' гэгддэг) — Азийн дээд зэрэглэлийн зочид буудлын хамгийн том сүлжээ. Тус группын Төв байр нь [[Хонконг|Хонконгд]] байралдаг. Shangri-La Hotels and Resorts...&quot;</comment>
      <origin>870424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6240" sha1="cofg89nknd4ry02kfvk7tcoe0o4aadp" xml:space="preserve">[[Файл:Shangri-La Hotel, Sydney.jpg|thumb|Сидней хот дахь Шангри-Ла зочид буудал]]
'''Shangri-La Hotels and Resorts''' (мөн '''Shangri-La International Hotel Management''' гэгддэг) — Азийн дээд зэрэглэлийн зочид буудлын хамгийн том сүлжээ. Тус группын Төв байр нь [[Хонконг|Хонконгд]] байралдаг. Shangri-La Hotels and Resorts нь Хонконгод голчлон амьдардаг хятад гаралтай малайзийн тэрбумтан Роберт Куокд харьяалагддаг байна (түүний Хонконг дахь хувьцаа дотор &quot;Kerry Properties&quot; үл хөдлөх хөрөнгийн оператор, &quot;CITIC Pasific&quot; конгломератын хэсэг бөгөөд &quot;South China Morning Post&quot; сонин гаргадаг &quot;SCMP Group&quot; хэвлэх холдинг багтдаг юм).

1971 онд Роберт Куок Сингапурт анхны Шангри-Ла зочид буудлаа нээснээр тус компанийн түүх эхэлсэн байна.

2011 оны эцэс гэхэд Shangri-La Hotels and Resorts зочид буудлууд нь Shangri-La Hotel, Shangri-La Resort, Traders Hotel, Kerry Hotel брэндийн дор Хятад, Хонконг, Тайвань, Япон, Тайланд, Малайз, Сингапур, Индонез, Филиппин, Мьянмар, Энэтхэг, Мальдив, Арабын Нэгдсэн Эмират, Оман, Австрали, Фижи, Их Британи, Франц, Канадад үйл ажиллагаагаа явуулж байжээ. 2016 оны зун Шри Ланкад зочид буудал нээгдсэн. Тус компани мөн Филиппин дэх Shangri-La Plaza Mall худалдааны цогцолборт сонирхолтой байгаа юм.

== Зочид буудлууд ==
Тус компани &quot;Shangri-La Hotel&quot;, &quot;Traders&quot;, &quot;Kerry&quot;, &quot;JEN&quot; ба &quot;Shangri-La Resort&quot; гэсэн таван зочид буудлын брэндийг ажиллуулдаг.

=== Их газрын Хятад ===
Shangri-La Beijing, Shangri-La Shougang Park, JEN Beijing, Kerry Hotel, China World Hotel, and China World Summit Wing (Бээжин), Shangri-La Tianjin (Тяньжин), Shangri-La Tangshan (Таншань), Shangri-La Qinhuangdao (Циньхуандао), ShangriLauht (Baoto-Baoto), ShangriLau- (Хөх хот), Shangri-La Manzhouli (Маньчжоули), Shangri-La Harbin, Shangri-La Songbei (Харбин), Shangri-La Changchun (Чанчунь), Shangri-La Shenyang, and JEN Shenyang (Шэньян), Shangri-La Dalian (Далянь), Shangri-La Dalian (Далянь), Shangri-La Dalian (Жинань) and Shangri-Laindaing), Шангри-Ла Куфу (Цзинин), Шангри-Ла Нанжин (Нанжин), Шангри-Ла Сүжоу болон Shangri-La Yuanqu (Сучжоу), Shangri-La Changzhou (Chanchjou), Shangri-La Yangzhou (Янчжоу), Shangri-La Hefei (Хэфэй), Shangri-La Qiantan, Pudong Shangri-La, Kerry Pudong and Jing An Shangri-La (ШанхайЛаун Shang Shang Shang), (Ханчжоу), Шангри-Ла Нинбо (Нинбо), Шангри-Ла Иву (Иу), Шангри-Ла Жоушань (Чжоушань), Шангри-Ла Вэнжоу (Вэньчжоу), Шангри-Ла Нанчан (Наньчан), Шангри-Ла Фужоу (Фучжоу), Шангри-Ла Фучжоу (Сангри-Ла Шэнгриа), (Путянь), Шангри-Ла Гуанжоу (Гуанчжоу), Шангри-Ла Шенжен ба Футиан Шангри-Ла (Шэньчжэнь), Шангри-Ла Хайкоу (Хайкоу), Шангри-Ла Санья (Санья), Шангри-Ла Наннинг (Наньнин), Шангри-Ла Гуилин (Гуйлинь), Шангри-Ла Бэйхай (Бэйхай), Шангри-Ла Вухан (Ухань), Шангри-Ла Ченду (Чэнду), Шангри-Ла Ресорт (Шангри-Ла) (Шангри-Ла), Шангри-Ла Жэнжоу (Чжэнчжоу), Шангри-Ла Шиан (Шиань).

=== Ази ===
Shangri-La Ulaanbaatar ([[Монгол]]), Shangri-La Tokyo ([[Япон]]), Shangri-La Far Eastern Taipei и Shangri-La Far Eastern Tainan ([[Тайвань|Тайван]]&lt;nowiki/&gt;ь), Shangri-La The Fort, Makati Shangri-La, Edsa Shangri-La, JEN Manila, Shangri-La Boracay и Shangri-La Mactan ([[Филиппин]]),  Shangri-La Phnom Penh ([[Камбож]]),  Shangri-La Bangkok и Shangri-La Chiang Mai ([[Тайланд]]),  Shangri-La Kuala Lumpur, Shangri-La Golden Sands, Shangri-La Rasa Sayang, Shangri-La Rasa Ria, Shangri-La Tanjung Aru, JEN Johor Puteri Harbour, JEN Penang Georgetown и Traders Kuala Lumpur ([[Малайз]]), Shangri-La Singapore, Shangri-La Rasa Sentosa, Shangri-La Apartments, JEN Singapore ([[Сингапур]]), Shangri-La Jakarta, Shangri-La Surabaya болон Shangri-La The Maj Nusa Dua ([[Индонез]]), Sule Shangri-La и Shangri-La Serviced Apartments Yangon ([[Мьянмар]]), Shangri-La Bengaluru и Shangri-La Eros New Delhi ([[Энэтхэг]]), Shangri-La Colombo и Shangri-La Hambantota ([[Шри Ланка|Шри-Ланка]]), JEN Maldives Malé ([[Мальдив]]).

=== Ойрхи Дорнод ===
Shangri-La Bahrain Marina ([[Бахрейн]]), Shangri-La Dubai, Shangri-La Qaryat Al Beri и Traders Qaryat Al Beri ([[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|Арабын Нэгдсэн Эмират]]), Shangri-La Al Husn и Shangri-La Barr Al Jissah ([[Оман]]), Shangri-La Jeddah ([[Саудын Араб]]).

=== Европ ===
Shangri-La The Shard ([[Их Британи]]), Shangri-La Paris ([[Франц]]), Shangri-La Bosphorus ([[Турк]]).

=== Африк ===
Shangri-La Le Touessrok и Beach Villas by Shangri-La's Le Touessrok (Маврикий).

=== Умард Америк ===
Shangri-La Toronto и Shangri-La Vancouver ([[Канад]]).

=== Далайн орнууд ===
Shangri-La Sydney, Shangri-La Melbourne и Shangri-La The Marina ([[Австрали]]), Shangri-La Yanuca Island ([[Фижи]]).</text>
      <sha1>cofg89nknd4ry02kfvk7tcoe0o4aadp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870425</id>
      <parentid>870424</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>870425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6266" sha1="9uum62s4szjhk9tf762swe79qgcxp3i" xml:space="preserve">[[Файл:Shangri-La Hotel, Sydney.jpg|thumb|Сидней хот дахь Шангри-Ла зочид буудал]]
'''Shangri-La Hotels and Resorts''' (мөн '''Shangri-La International Hotel Management''' гэгддэг) — Азийн дээд зэрэглэлийн зочид буудлын хамгийн том сүлжээ. Тус группын Төв байр нь [[Хонконг|Хонконгд]] байралдаг. Shangri-La Hotels and Resorts нь Хонконгод голчлон амьдардаг хятад гаралтай малайзийн тэрбумтан [[Роберт Куок|Роберт Куокд]] харьяалагддаг байна (түүний Хонконг дахь хувьцаа дотор &quot;Kerry Properties&quot; үл хөдлөх хөрөнгийн оператор, &quot;CITIC Pasific&quot; конгломератын хэсэг бөгөөд &quot;South China Morning Post&quot; сонин гаргадаг &quot;SCMP Group&quot; хэвлэх холдинг багтдаг юм).

1971 онд Роберт Куок Сингапурт анхны Шангри-Ла зочид буудлаа нээснээр тус компанийн түүх эхэлсэн байна.

2011 оны эцэс гэхэд Shangri-La Hotels and Resorts зочид буудлууд нь Shangri-La Hotel, Shangri-La Resort, Traders Hotel, Kerry Hotel брэндийн дор Хятад, Хонконг, Тайвань, Япон, Тайланд, Малайз, Сингапур, Индонез, Филиппин, Мьянмар, Энэтхэг, Мальдив, Арабын Нэгдсэн Эмират, Оман, Австрали, Фижи, Их Британи, Франц, Канадад үйл ажиллагаагаа явуулж байжээ. 2016 оны зун Шри Ланкад зочид буудал нээгдсэн. Тус компани мөн Филиппин дэх Shangri-La Plaza Mall худалдааны цогцолборт сонирхолтой байгаа юм.

== Зочид буудлууд ==
Тус компани &quot;Shangri-La Hotel&quot;, &quot;Traders&quot;, &quot;Kerry&quot;, &quot;JEN&quot; ба &quot;Shangri-La Resort&quot; гэсэн таван зочид буудлын брэндийг ажиллуулдаг.

=== Их газрын Хятад ===
Shangri-La Beijing, Shangri-La Shougang Park, JEN Beijing, Kerry Hotel, China World Hotel, and China World Summit Wing (Бээжин), Shangri-La Tianjin (Тяньжин), Shangri-La Tangshan (Таншань), Shangri-La Qinhuangdao (Циньхуандао), ShangriLauht (Baoto-Baoto), ShangriLau- (Хөх хот), Shangri-La Manzhouli (Маньчжоули), Shangri-La Harbin, Shangri-La Songbei (Харбин), Shangri-La Changchun (Чанчунь), Shangri-La Shenyang, and JEN Shenyang (Шэньян), Shangri-La Dalian (Далянь), Shangri-La Dalian (Далянь), Shangri-La Dalian (Жинань) and Shangri-Laindaing), Шангри-Ла Куфу (Цзинин), Шангри-Ла Нанжин (Нанжин), Шангри-Ла Сүжоу болон Shangri-La Yuanqu (Сучжоу), Shangri-La Changzhou (Chanchjou), Shangri-La Yangzhou (Янчжоу), Shangri-La Hefei (Хэфэй), Shangri-La Qiantan, Pudong Shangri-La, Kerry Pudong and Jing An Shangri-La (ШанхайЛаун Shang Shang Shang), (Ханчжоу), Шангри-Ла Нинбо (Нинбо), Шангри-Ла Иву (Иу), Шангри-Ла Жоушань (Чжоушань), Шангри-Ла Вэнжоу (Вэньчжоу), Шангри-Ла Нанчан (Наньчан), Шангри-Ла Фужоу (Фучжоу), Шангри-Ла Фучжоу (Сангри-Ла Шэнгриа), (Путянь), Шангри-Ла Гуанжоу (Гуанчжоу), Шангри-Ла Шенжен ба Футиан Шангри-Ла (Шэньчжэнь), Шангри-Ла Хайкоу (Хайкоу), Шангри-Ла Санья (Санья), Шангри-Ла Наннинг (Наньнин), Шангри-Ла Гуилин (Гуйлинь), Шангри-Ла Бэйхай (Бэйхай), Шангри-Ла Вухан (Ухань), Шангри-Ла Ченду (Чэнду), Шангри-Ла Ресорт (Шангри-Ла) (Шангри-Ла), Шангри-Ла Жэнжоу (Чжэнчжоу), Шангри-Ла Шиан (Шиань).

=== Ази ===
Shangri-La Ulaanbaatar ([[Монгол]]), Shangri-La Tokyo ([[Япон]]), Shangri-La Far Eastern Taipei и Shangri-La Far Eastern Tainan ([[Тайвань|Тайван]]&lt;nowiki/&gt;ь), Shangri-La The Fort, Makati Shangri-La, Edsa Shangri-La, JEN Manila, Shangri-La Boracay и Shangri-La Mactan ([[Филиппин]]),  Shangri-La Phnom Penh ([[Камбож]]),  Shangri-La Bangkok и Shangri-La Chiang Mai ([[Тайланд]]),  Shangri-La Kuala Lumpur, Shangri-La Golden Sands, Shangri-La Rasa Sayang, Shangri-La Rasa Ria, Shangri-La Tanjung Aru, JEN Johor Puteri Harbour, JEN Penang Georgetown и Traders Kuala Lumpur ([[Малайз]]), Shangri-La Singapore, Shangri-La Rasa Sentosa, Shangri-La Apartments, JEN Singapore ([[Сингапур]]), Shangri-La Jakarta, Shangri-La Surabaya болон Shangri-La The Maj Nusa Dua ([[Индонез]]), Sule Shangri-La и Shangri-La Serviced Apartments Yangon ([[Мьянмар]]), Shangri-La Bengaluru и Shangri-La Eros New Delhi ([[Энэтхэг]]), Shangri-La Colombo и Shangri-La Hambantota ([[Шри Ланка|Шри-Ланка]]), JEN Maldives Malé ([[Мальдив]]).

=== Ойрхи Дорнод ===
Shangri-La Bahrain Marina ([[Бахрейн]]), Shangri-La Dubai, Shangri-La Qaryat Al Beri и Traders Qaryat Al Beri ([[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|Арабын Нэгдсэн Эмират]]), Shangri-La Al Husn и Shangri-La Barr Al Jissah ([[Оман]]), Shangri-La Jeddah ([[Саудын Араб]]).

=== Европ ===
Shangri-La The Shard ([[Их Британи]]), Shangri-La Paris ([[Франц]]), Shangri-La Bosphorus ([[Турк]]).

=== Африк ===
Shangri-La Le Touessrok и Beach Villas by Shangri-La's Le Touessrok (Маврикий).

=== Умард Америк ===
Shangri-La Toronto и Shangri-La Vancouver ([[Канад]]).

=== Далайн орнууд ===
Shangri-La Sydney, Shangri-La Melbourne и Shangri-La The Marina ([[Австрали]]), Shangri-La Yanuca Island ([[Фижи]]).</text>
      <sha1>9uum62s4szjhk9tf762swe79qgcxp3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роберт Куок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148464</id>
    <revision>
      <id>870431</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Роберт Куок Хок Ниен''' буюу '''Роберт Куок''' (1923 оны 10-р сарын 6-нд төрсөн) нь 1973 оноос хойш Хонконгт амьдарч буй хятад гаралтай Малайзын бизнесийн магнат, хөрөнгө оруулагч, буяны үйлстэн юм. [[Forbes (сэтгүүл)|Forbes сэтгүүлийн]] мэдээлснээр түүний цэвэр хөрөнгө 2023...&quot;</comment>
      <origin>870431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9509" sha1="1lp3annmyv2371mkakdmnlr6xgaby9w" xml:space="preserve">'''Роберт Куок Хок Ниен''' буюу '''Роберт Куок''' (1923 оны 10-р сарын 6-нд төрсөн) нь 1973 оноос хойш Хонконгт амьдарч буй хятад гаралтай Малайзын бизнесийн магнат, хөрөнгө оруулагч, буяны үйлстэн юм. [[Forbes (сэтгүүл)|Forbes сэтгүүлийн]] мэдээлснээр түүний цэвэр хөрөнгө 2023 оны 4-р сарын байдлаар 11.8 тэрбум доллараар үнэлэгдэж, Малайзын хамгийн баян иргэн, дэлхийн 96 дахь баян хүн болжээ. Bloomberg Billionaires Index 2023-ын мэдээлснээр 2023 оны 4-р сарын байдлаар Куокийн цэвэр хөрөнгө 17.7 тэрбум доллараар үнэлэгдэж, дэлхийн 97 дахь баян хүн болжээ.

Роберт Куок Зүүн болон Зүүн Өмнөд Азийн бизнесийн хүрээний томоохон хүн боловч тэрээр асар их бизнесийн амжилт, асар их хөрөнгөтэй хэдий ч хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээс далд хэвээр байгаа бөгөөд олон нийтийн өмнө нэр хүндгүй хэвээр байгаа бөгөөд түүний ихэнх компаниудыг тэр эсвэл түүний гэр бүлийн гишүүд хувийн эзэмшилд байдаг. Малайзын эдийн засгийн олон салбарт тархсан олон тооны бизнесийг удирдахаас гадна түүний компаниуд Ази тивийн олон оронд хөрөнгө оруулалт хийдэг байна.

Түүний бизнесийн сонирхол (нийтэд нь Куок Компанийн Групп гэгддэг) нь чихрийн нишингийн тариалан (Perlis Plantations Bhd), чихрийн боловсруулах үйлдвэр, гурил тээрэмдэх, малын тэжээл, газрын тос, уул уурхай, санхүүгийн үйлчилгээ, зочид буудал ([[Shangri-La Hotels and Resorts]]), үл хөдлөх хөрөнгө (Kerry Properties), худалдаа, ачаа тээвэрлэлт (Kerry Logistics) болон хэвлэлийн газруудыг хамардаг. Түүний хувийн хөрөнгөд хувь нэмэр оруулсан хамгийн том баялгийн эх үүсвэр нь дэлхийн хамгийн том бүртгэлтэй далдуу модны тосны худалдааны компани болох Сингапурын Wilmar International компанийн хувьцаа юм. 2018 онд гурван сарын турш Куокыг [[Махатир Мохамад]] Ерөнхий сайдаар хоёр дахь удаагаа ажиллах хугацаандаа Нэр хүндтэй хүмүүсийн зөвлөлд зөвлөхөөр томилсон байна.

Роберт Куок нь 1923 оны 10-р сарын 6-нд Британийн колоничлолын үед Жохор Бахру хотод Фужоу хотоос гаралтай чинээлэг Малайзын Хятад гэр бүлд төрсөн. Түүнийг Роберт Брюсийн нэрээр нэрлэсэн бөгөөд эцгийнхээ бичиг хэргийн ажилтаны англи хэлний дунд сургуульд элсүүлжээ. Куокийн эцэг Куок Кен Кан (1893–1948) 1909 онд Чин гүрнийг орхин, одоогийн Хятадын Фужоугаас Сингапурт цагаачлан очсон байна. Роберт нь эцэг, эх Жэн Гэ Ру нарын төрүүлсэн 3 хүүгийн отгон нь байжээ. Тэрээр Дэлхийн 2-р дайны үеэр Японы Малай, Сингапурыг эзлэн түрэмгийлэх үеэр эцэг эхийнхээ Фужоу аялгатай хятад хэл, англи, дараа нь япон хэлээр ярьж өссөн. Тэрээр мөн дунд боловсролоо Жохор Бахругийн Англи хэлний коллежид, дараа нь Сингапурын Раффлес институтэд суралцаж, Сингапурын үүсгэн байгуулагч эцэг, тус улсын анхны ерөнхий сайд [[Ли Куан Ю]]-тэй ангийн найзууд байжээ.

1971 онд тэрээр Сингапурт анхны Шангри-Ла зочид буудлыг барьсан бөгөөд Малайзын хөгжүүлэгч Петалинг Гарден Берхад компаниар дамжуулан газрыг нь худалдаж авсан. Тэрээр Хонконгийн үл хөдлөх хөрөнгөд анх удаа 1977 онд шинээр сэргээн засварласан Цим Ша Цуй Зүүн эрэг дээр газар эзэмшиж, тэндээ хоёр дахь зочид буудал болох Коулун Шангри-Лаг барьсан. 1993 онд түүний Керри Групп нь Мурдокийн Мэдээ Корпорациас  ''South China Morning Post'' (орч. Өмнөд Хятадын Өглөөний Сонин)-ны 34.9%-ийн хувьцааг худалдаж авсан. Роберт Куок 1993 оны 4-р сарын 1-нд Керри Группээс албан ёсоор тэтгэвэрт гарсан байна.

Түүний компани Сингапур, Филиппин, Тайланд, Хятадын эх газар, Индонез, Фижи, Австрали зэрэг олон оронд хөрөнгө оруулалт хийдэг. Хятад дахь бизнесүүдэд &quot;[[Coca-Cola]]&quot;-ийн 10 шил савлах компани, Бээжингийн Дэлхийн Худалдааны Төвийн эзэмшлийн компаниуд багтдаг. Түүний компанийн ачаа тээврийн сонирхолд Малайзын &quot;Bulk Carriers Berhad&quot; болон &quot;Transmile Group&quot; багтдаг.

== Хувийн амьдрал ==
Роберт Куок Буддын шашин шүтдэг. Тэрээр хоёр удаа гэрлэж байсан. Түүний анхны эхнэр нь Жойс Чиа, хоёр дахь эхнэр нь Паулин Хо Пох Лин юм. Тэрээр гэрлэлтээсээ 8 хүүхэдтэй. Түүний хүү Куок Хун Эан 1955 онд төрсөн Куок Ченг Суйтай гэрлэж, Английн Ноттингемийн Их Сургуульд эдийн засгийн чиглэлээр бакалаврын зэрэг хамгаалсан. Түүний нөгөө хүү Куок Хун Хо нь 1951 онд төрсөн Куок Ах дүүсийн дарга бөгөөд Канадын МакГилл Их Сургуульд бакалаврын зэрэг хамгаалсан. Түүний охин Куок Хуй Квонг өмнө нь SCMP Группийн гүйцэтгэх захирал, гүйцэтгэх захирал, Шангри-Ла Ази компанийн дарга байсан. Түүний нэг хүү Куок Хун Эан бизнесийнхээ өдөр тутмын үйл ажиллагааг хариуцдаг. Тэрээр [[Куала Лумпур|Куала Лумпурт]] амьдардаг. Жохорын Искандар Малайзын хаан байх үед Куокт &quot;Ян Бербахагиа Тан Шри&quot; (Сэртэй харьцуулахуйц) цол санал болгосон боловч татгалзжээ.

Куокийн ах Филип Куок Хок Хи нь Герман, Югослав, Нидерланд, Бельги, Люксембург, Дани улсад Малайзын Элчин сайдаар ажиллаж байсан. Филип Куок Эйлинтэй гэрлэж, хоёр хүү, хоёр охинтой болжээ. Филип Куок 2003 онд нас барсан. Өөр нэг ах Уильям Куок Хок Линг нь Малайзын Коммунист Намын гишүүн байсан бөгөөд 1952 онд Малайзын онцгой байдлын үеэр амиа алджээ. Куок өөрийн дурсамждаа дурдсанаар, бүх ах дүүсээс эх Жэн Гэ Ру нь Уильямыг хамгийн их хайрлаж, биширдэг байсан бөгөөд түүний нас барсныг сонсоод зүрх нь шархалсан гэжээ.

Түүний ач хүү Куок Хун Хон бол &quot;Wilmar International&quot;-ийн дарга бөгөөд Сингапурын хамгийн баян хүмүүсийн нэг юм. Куок Хун Хонгийн эцэг Куок Хок Сви нь Роберт Куокийн үеэл байв. Түүний ач хүү Куок Мен Ру нь хөгжмийн жижиглэнгийн худалдааны салбарт ажилладаг бөгөөд Сви Ли хөгжмийн компанийг эзэмшдэг.

Тэрээр Хонконг арлын Дийп Уотер Бэй хороололд амьдардаг. 2023 онд Куок 100 нас даваад байна.</text>
      <sha1>1lp3annmyv2371mkakdmnlr6xgaby9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дөрвөн Махранз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148465</id>
    <revision>
      <id>870440</id>
      <timestamp>2026-09-21T10:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1375744560|Four Heavenly Kings]]&quot;</comment>
      <origin>870440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3792" sha1="krb3npf9m20enalr31hkbx70sqkq7jr" xml:space="preserve">
 '''Дөрвөн Махранз''' буюу '''Махранзын дөрвөн хаан''' ({{МонголЮникод|ᠳᠦᠷᠪᠡᠨ ᠮᠠᠾᠠᠷᠠᠨᠽᠠ}}[[Англи хэл|англи]]. Four Heavenly Kings [[Санскрит хэл|самгарди]]. चतुरमहाराज Caturmahārāja) нь [[Буддын шашин|Буддын шашинд]] дөрвөн зүгийг сахьдаг, догшин дүр бүхий бурхад юм. 

Бурханы сүм хийдүүдэд дөрвөн Махранзыг сүмийн үүдэнд залдаг уламжлалтай. Буддын шашныг хамгаална хэмээн бурхан багшид ам тангараг өгсөн Дөрвөн их махранз сахиусыг сүм хийдэд залан тахиснаар саад тотгорыг арилгаж, шашны дайснаас хамгаалдаг байжээ. Махранз гэдэг нь “Махаража” хэмээх санскрит үг бөгөөд монголоор их хаан гэсэн утгатай.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=ХХК |first=Аяллын андууд |title=Махранзын дөрвөн хаан :: www.touristinfocenter.mn |url=https://touristinfocenter.mn/cate15_more.aspx?ItemID=32 |access-date=2026-09-21 |website=www.touristinfocenter.mn |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Fourheavenlykings4096x1360.jpg|center|thumb|800x800px|Дөрвөн Махранз. Зүүнээс баруун: Намсрай, Пагжийбуу, Ёлхорсүрэн, Жамийсан.]]

* Ёлхорсүрэн: Цагаан лагшин биетэй, ертөнцийн зүүн зүгийг сахин хамгаалагч. Хуяг дуулга өмссөн баатар дүртэй, мутартаа [[пийпаа]] хөгжим барьсан байдаг бөгөөд өөрийн амнаас гарах хорт дууг бийбаа хөгжмөөр хаана гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Пагжийбуу: Хөх лагшин биетэй, өмнө зүгийг сахин хамгаалагч, аварга биет чөтгөрүүдийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, илд далайн, уурлан хилэгнэсэн дүрээр залардаг. Мутартаа  барьсан сэлмээр айлган, өөрийн хорт биенд амьтдыг үл хүргэнэ гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Жамийсан: Улаан лагшин биетэй, баруун зүгийг сахин хамгаалагч, лус савдагийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, зүүн мутартаа могой, баруун мутартаа алтан суварга барьсан байдаг бөгөөд өөрийн нүдэнд байх хорыг өөр бусад амьтан харахаас өмнө алтан суваргаа дээш өргөн хаана гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Намсрай: Алтан шаргал лагшин биетэй, хойд зүгийг сахин хамгаалагч, өвчин эмгэг авчрагч ягчис чөтгөрүүдийг захирагч хаан сахиус. Баруун мутартаа ялан дийлэхийн бэлгэдэл болсон хиур туг, зүүн мутартаа эрдэнээр бөөлжигч хулгана барин, амаа жимийсэн дүрээр залардаг. Түүний амьсгал нь хортой тул амаа ангайхгүй жимийдэг гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
[[Ангилал:Хятадын буддын шашин]]</text>
      <sha1>krb3npf9m20enalr31hkbx70sqkq7jr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870446</id>
      <parentid>870440</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="rl0cj3f1cjm2xpmgothufi3w722nwzd" xml:space="preserve">
 '''Дөрвөн Махранз''' буюу '''Махранзын дөрвөн хаан''' ({{МонголЮникод|ᠳᠦᠷᠪᠡᠨ ᠮᠠᠾᠠᠷᠠᠨᠽᠠ}}[[Англи хэл|англи]]. Four Heavenly Kings [[Санскрит хэл|самгарди]]. चतुरमहाराज Caturmahārāja) нь [[Буддын шашин|Буддын шашинд]] дөрвөн зүгийг сахьдаг, догшин дүр бүхий бурхад юм. 

Бурханы сүм хийдүүдэд дөрвөн Махранзыг сүмийн үүдэнд залдаг уламжлалтай. Буддын шашныг хамгаална хэмээн бурхан багшид ам тангараг өгсөн Дөрвөн их махранз сахиусыг сүм хийдэд залан тахиснаар саад тотгорыг арилгаж, шашны дайснаас хамгаалдаг байжээ. Махранз гэдэг нь “Махаража” хэмээх санскрит үг бөгөөд монголоор их хаан гэсэн утгатай.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=ХХК |first=Аяллын андууд |title=Махранзын дөрвөн хаан :: www.touristinfocenter.mn |url=https://touristinfocenter.mn/cate15_more.aspx?ItemID=32 |access-date=2026-09-21 |website=www.touristinfocenter.mn |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Fourheavenlykings4096x1360.jpg|center|thumb|800x800px|Дөрвөн Махранз. Зүүнээс баруун: Намсрай, Пагжийбуу, Ёлхорсүрэн, Жамийсан.]]

* Ёлхорсүрэн: Цагаан лагшин биетэй, ертөнцийн зүүн зүгийг сахин хамгаалагч. Хуяг дуулга өмссөн баатар дүртэй, мутартаа [[пийпаа]] хөгжим барьсан байдаг бөгөөд өөрийн амнаас гарах хорт дууг бийбаа хөгжмөөр хаана гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Пагжийбуу: Хөх лагшин биетэй, өмнө зүгийг сахин хамгаалагч, аварга биет чөтгөрүүдийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, илд далайн, уурлан хилэгнэсэн дүрээр залардаг. Мутартаа  барьсан сэлмээр айлган, өөрийн хорт биенд амьтдыг үл хүргэнэ гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Жамийсан: Улаан лагшин биетэй, баруун зүгийг сахин хамгаалагч, лус савдагийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, зүүн мутартаа могой, баруун мутартаа алтан суварга барьсан байдаг бөгөөд өөрийн нүдэнд байх хорыг өөр бусад амьтан харахаас өмнө алтан суваргаа дээш өргөн хаана гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Намсрай: Алтан шаргал лагшин биетэй, хойд зүгийг сахин хамгаалагч, өвчин эмгэг авчрагч ягчис чөтгөрүүдийг захирагч хаан сахиус. Баруун мутартаа ялан дийлэхийн бэлгэдэл болсон хиур туг, зүүн мутартаа эрдэнээр бөөлжигч хулгана барин, амаа жимийсэн дүрээр залардаг. Түүний амьсгал нь хортой тул амаа ангайхгүй жимийдэг гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
&lt;references /&gt;
[[Ангилал:Буддын шашин]]
[[Ангилал:Бурхан]]
[[Ангилал:Төвөдийн буддын шашин]]
[[Ангилал:Хятадын буддын шашин]]</text>
      <sha1>rl0cj3f1cjm2xpmgothufi3w722nwzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870447</id>
      <parentid>870446</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4060" sha1="ajfzqgvzrzkptps6bbgnc8rc9kosn51" xml:space="preserve">
 '''Дөрвөн Махранз''' буюу '''Махранзын дөрвөн хаан''' ({{МонголЮникод|ᠳᠦᠷᠪᠡᠨ ᠮᠠᠾᠠᠷᠠᠨᠽᠠ}}[[Англи хэл|англи]]. Four Heavenly Kings [[Санскрит хэл|самгарди]]. चतुरमहाराज Caturmahārāja) нь [[Буддын шашин|Буддын шашинд]] дөрвөн зүгийг сахьдаг, догшин дүр бүхий бурхад юм. 

Бурханы сүм хийдүүдэд дөрвөн Махранзыг сүмийн үүдэнд залдаг уламжлалтай. Буддын шашныг хамгаална хэмээн бурхан багшид ам тангараг өгсөн Дөрвөн их махранз сахиусыг сүм хийдэд залан тахиснаар саад тотгорыг арилгаж, шашны дайснаас хамгаалдаг байжээ. Махранз гэдэг нь “Махаража” хэмээх санскрит үг бөгөөд монголоор их хаан гэсэн утгатай.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=ХХК |first=Аяллын андууд |title=Махранзын дөрвөн хаан :: www.touristinfocenter.mn |url=https://touristinfocenter.mn/cate15_more.aspx?ItemID=32 |access-date=2026-09-21 |website=www.touristinfocenter.mn |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Fourheavenlykings4096x1360.jpg|center|thumb|800x800px|Дөрвөн Махранз. Зүүнээс баруун: Намсрай, Пагжийбуу, Ёлхорсүрэн, Жамийсан.]]

* Ёлхорсүрэн: Цагаан лагшин биетэй, ертөнцийн зүүн зүгийг сахин хамгаалагч. Хуяг дуулга өмссөн баатар дүртэй, мутартаа [[пийпаа]] хөгжим барьсан байдаг бөгөөд өөрийн амнаас гарах хорт дууг бийбаа хөгжмөөр хаана гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Пагжийбуу: Хөх лагшин биетэй, өмнө зүгийг сахин хамгаалагч, аварга биет чөтгөрүүдийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, илд далайн, уурлан хилэгнэсэн дүрээр залардаг. Мутартаа  барьсан сэлмээр айлган, өөрийн хорт биенд амьтдыг үл хүргэнэ гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Жамийсан: Улаан лагшин биетэй, баруун зүгийг сахин хамгаалагч, лус савдагийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, зүүн мутартаа могой, баруун мутартаа алтан суварга барьсан байдаг бөгөөд өөрийн нүдэнд байх хорыг өөр бусад амьтан харахаас өмнө алтан суваргаа дээш өргөн хаана гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Намсрай: Алтан шаргал лагшин биетэй, хойд зүгийг сахин хамгаалагч, өвчин эмгэг авчрагч ягчис чөтгөрүүдийг захирагч хаан сахиус. Баруун мутартаа ялан дийлэхийн бэлгэдэл болсон хиур туг, зүүн мутартаа эрдэнээр бөөлжигч хулгана барин, амаа жимийсэн дүрээр залардаг. Түүний амьсгал нь хортой тул амаа ангайхгүй жимийдэг гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
&lt;references /&gt;
[[Ангилал:Буддын шашин]]
[[Ангилал:Бурхан]]
[[Ангилал:Буддын шашны шүтээн]]
[[Ангилал:Хятадын буддын шашин]]
[[Ангилал:Төвөдийн буддын шашин]]
[[Ангилал:Төвөдийн бурхны шүтээн]]</text>
      <sha1>ajfzqgvzrzkptps6bbgnc8rc9kosn51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>870453</id>
      <parentid>870447</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>80310</id>
      </contributor>
      <origin>870453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="or8dhjdmojn244lhcwbahj2dxxmwdnc" xml:space="preserve">
 '''Дөрвөн Махранз''' буюу '''Махранзын дөрвөн хаан''' ({{МонголЮникод|ᠳᠦᠷᠪᠡᠨ ᠮᠠᠾᠠᠷᠠᠨᠽᠠ}}[[Англи хэл|англи]]. Four Heavenly Kings [[Санскрит хэл|самгарди]]. चतुरमहाराज Caturmahārāja) нь [[Буддын шашин|Буддын шашинд]] дөрвөн зүгийг сахьдаг, догшин дүр бүхий бурхад юм. 

Бурханы сүм хийдүүдэд дөрвөн Махранзыг сүмийн үүдэнд залдаг уламжлалтай. Буддын шашныг хамгаална хэмээн бурхан багшид ам тангараг өгсөн Дөрвөн их махранз сахиусыг сүм хийдэд залан тахиснаар саад тотгорыг арилгаж, шашны дайснаас хамгаалдаг байжээ. Махранз гэдэг нь “Махаража” хэмээх санскрит үг бөгөөд монголоор их хаан гэсэн утгатай.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=ХХК |first=Аяллын андууд |title=Махранзын дөрвөн хаан :: www.touristinfocenter.mn |url=https://touristinfocenter.mn/cate15_more.aspx?ItemID=32 |access-date=2026-09-21 |website=www.touristinfocenter.mn |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Fourheavenlykings4096x1360.jpg|center|thumb|800x800px|Дөрвөн Махранз. Зүүнээс баруун: Намсрай, Пагжийбуу, Ёлхорсүрэн, Жамийсан.]]

* Ёлхорсүрэн: Цагаан лагшин биетэй, ертөнцийн зүүн зүгийг сахин хамгаалагч. Хуяг дуулга өмссөн баатар дүртэй, мутартаа [[пийпаа]] хөгжим барьсан байдаг бөгөөд өөрийн амнаас гарах хорт дууг бийбаа хөгжмөөр хаана гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Пагжийбуу: Хөх лагшин биетэй, өмнө зүгийг сахин хамгаалагч, аварга биет чөтгөрүүдийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, илд далайн, уурлан хилэгнэсэн дүрээр залардаг. Мутартаа  барьсан сэлмээр айлган, өөрийн хорт биенд амьтдыг үл хүргэнэ гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Жамийсан: Улаан лагшин биетэй, баруун зүгийг сахин хамгаалагч, лус савдагийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, зүүн мутартаа могой, баруун мутартаа алтан суварга барьсан байдаг бөгөөд өөрийн нүдэнд байх хорыг өөр бусад амьтан харахаас өмнө алтан суваргаа дээш өргөн хаана гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Намсрай: Алтан шаргал лагшин биетэй, хойд зүгийг сахин хамгаалагч, өвчин эмгэг авчрагч ягчис чөтгөрүүдийг захирагч хаан сахиус. Баруун мутартаа ялан дийлэхийн бэлгэдэл болсон хиур туг, зүүн мутартаа эрдэнээр бөөлжигч хулгана барин, амаа жимийсэн дүрээр залардаг. Түүний амьсгал нь хортой тул амаа ангайхгүй жимийдэг гэсэн домогтой.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
&lt;references /&gt;
[[Ангилал:Буддын шашны шүтээн]]
[[Ангилал:Хятадын буддын шашин]]
[[Ангилал:Төвөдийн буддын шашин]]
[[Ангилал:Төвөдийн бурхны шүтээн]]</text>
      <sha1>or8dhjdmojn244lhcwbahj2dxxmwdnc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>