Улсын Их Хурал

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mn">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>mnwiki</dbname>
    <base>https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Тусгай</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хэрэглэгч</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хэрэглэгчийн яриа</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедиагийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Загвар</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Загварын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Тусламж</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Тусламжийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ангилал</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Ангиллын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Улсын Их Хурал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1945</id>
    <revision>
      <id>873190</id>
      <parentid>872152</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gerzenzprince</username>
        <id>22987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>873190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101449" sha1="pmjkbdbniui6345wz4ku9nd2bicau9j" xml:space="preserve">{{Short description|Монгол Улсын хууль тогтоох дээд байгууллага}}
{{Хууль тогтоох байгууллага
| нэр                       = Монгол Улсын Их Хурал&lt;br&gt;{{MongolUnicode|ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ}} {{MongolUnicode|ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ}}
| уг_нутгийн_нэр            = 
| одоогийн_ээлжийн_нэр      = 
| сүлд_зураг                = Emblem of the State Great Khural of Mongolia.svg
| сүлд_зургийн_хэмжээ       = 100px
| хэдэн_танхимтай           = Нэг танхим
| дарга1            = 
| сонгууль1          =
| дарга_эсвэл2       = Дэд дарга нар
| дарга2            =
| нам2             = [[Жадамбын Бат-Эрдэнэ]] ([[Монгол Ардын Нам|МАН]])&lt;br /&gt;[[Бөхчулууны Пүрэвдорж]] ([[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]])
| дарга_эсвэл3       = 
| дарга3            = 
| нам3             = 
| сонгууль3          = 
| гишүүний_тоо            = 126
| бүтэц_бүрэлдэхүүн1 = 2025 Mongolian State Great Khural.svg
| бүтэц_бүрэлдэхүүн1_зургийн_хэмжээ     = 280px
| өнгөрсөн_сонгууль1     = [[2024 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2024 оны 6-р сарын 28]]
|seats1={{ubl|class=nowrap
| '''[[Ням-Осорын Учралын Засгийн газар|Эрх баригч]] (79)'''
| {{Color box|#ED1B34|border=darkgray}} [[Монгол Ардын Нам]] (68)
| {{Color box|#6D3290|border=darkgray}} [[ХҮН нам|ХҮН Нам]] (7)
| {{Color box|#066B55|border=darkgray}} [[Үндэсний Эвсэл (Монгол)|Үндэсний Эвсэл]] (4)
| '''[[Сөрөг хүчин (улс төр)|Сөрөг хүчин]] (47)'''
| {{Color box|#11489E|border=darkgray}} [[Монголын Ардчилсан Нам|Ардчилсан Нам]] (42)
| {{Color box|{{party color|Иргэний Зориг Ногоон Нам}}|border=darkgray}} [[Иргэний Зориг Ногоон Нам]] (4)
| {{Color box|{{party color|Бие даагч}}|border=darkgray}} [[Бие даагч|Нам бус]] (1)
}}
| session_room       = Main conference room of the Mongolian State Great Khural.jpg
| хуран_чуулах_газар      = Нэгдсэн хуралдааны &quot;Их Хуралдай&quot; танхим&lt;br&gt;[[Төрийн ордон]], [[Улаанбаатар]]
| цахим_хаяг            = [http://www.parliament.mn/ www.parliament.mn]
|foundation={{Start date and age|df=yes|1992|7|20}}|одоогийн_бүрэн_эрх=[[Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2024–2028|9 дэх]]|ирэх_сонгууль1=2028 оны 6-р сар|term_length=4 жил; дахин сонгогдох боломжтой|voting_system1=Холимог тогтолцоо:
*78 суудал тойргоос
*48 суудал жагсаалтаар|seats1_title=Нам эвсэл|preceding=[[Ардын Их Хурал]]&lt;br&gt;[[Улсын Бага Хурал]]|дарга_эсвэл1=[[Улсын Их Хурлын дарга]]|нам1=[[Сандагийн Бямбацогт]] ([[Монгол Ардын Нам|МАН]])}}{{Монгол улсын улс төр}}
'''Монгол Улсын Их Хурал''' бол төрийн эрх барих дээд байгууллага мөн бөгөөд [[Хууль тогтоох эрх мэдэл|хууль тогтоох эрх мэдлийг]] гагцхүү Улсын Их Хуралд хадгална.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=1992-01-13 |title=МОНГОЛ УЛСЫН ҮНДСЭН ХУУЛЬ |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=367 |access-date=2026-09-03 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=}}&lt;/ref&gt; [[Монгол улс|Монгол Улсын]] Их Хурал нэг танхимтай бөгөөд 126 гишүүнтэй байна. Улсын Их Хурлын сонгуулийг сонгуулийн холимог тогтолцоогоор явуулна. Улсын Их Хурлын 78 гишүүнийг олныг төлөөлөх, 48 гишүүнийг хувь тэнцүүлэн төлөөлөх аргаар сонгоно. Улсын Их Хурлын гишүүнийг Монгол Улсын сонгуулийн эрх бүхий иргэд нийтээрээ, чөлөөтэй, шууд сонгох эрхийн үндсэн дээр саналаа нууцаар гаргаж, 4 жилийн хугацаагаар сонгоно.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Монголын парламентын түүх ==

=== Их хуралдай ===
[[1206 он]]д [[Онон мөрөн|Онон мөрний]] эхэнд Монголын язгууртан дээдсийн их чуулган хуралдаж [[Их Монгол Улс]] байгуулагдсаныг даяар олонд тунхаглан зарлаж, Тэмүүжинг [[Чингис хаан]]д өргөмжилсөн юм. Чингис хааныг [[Хамаг Монгол]]ын хаанд өргөмжлөхөд Монгол овог аймгийн язгууртнууд цуглан [[Их Хуралдай]] хийж шийдвэрлэсэн нь анхны парламентын хэлбэр байжээ. Монголчуудын Их хуралдайгаар хааныг сонгох, дайн ба энхийн гэсэн чухал асуудлыг шийдвэрлэдэг байв.

=== 1914.04.12 ===
Улсын Дээд, Доод хурал байгуулагдав. 1915 оны 12-р сар хүртэл оршин тогтосон Улсын хурлын газар төрийн бүтцэд тодорхой газарт суурь эзэлж, Богд Жибзүндбамба ([[Жавзандамба хутагт|Жавзандамба]]) хутагт хаан ба Засгийн газарт зөвлөхийн зэрэгцээ цөөнгүй асуудлаар төрийн яаманд үүрэг даалгавар өгч ажилладаг зөвлөх эрх бүхий хурлын байгууллага байв. Аливаа асуудлыг Улсын хурлын Дээд хурал, Доод хурал гэсэн хоёр танхимаараа дамжуулан хэлэлцэх ба шийдвэрийг Дээд хурал гарган эрх зүйн харилцааг зохицуулсан дүрэм, журмыг хэлэлцэн батлах үндсэн үүргээ биелүүлж байв.

=== 1924.11.08 ===
[[File:Анхдугаар_үндсэн_хуулийг_хэлэлцэн_батласан_Улсын_анхдугаар_их_хурал.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%90%D0%BD%D1%85%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D1%80_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%81%D1%8D%D0%BD_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%B3_%D1%85%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D1%86%D1%8D%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%A3%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B4%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D1%80_%D0%B8%D1%85_%D1%85%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB.png|left|thumb|245x245px|Улсын Анхдугаар Их Хурал.&lt;br&gt;1924 он.]]
[[Ардын Их Хурал|Улсын Анхдугаар хурал]] нээгдэв. 1924 оны 11-р сарын 26-ны өдөр Улсын Анхдугаар Их Хурлаар 6 бүлэг, 50 зүйл бүхий [http://www.parliament.mn/undsenhuuli/categories/3397/pages/25850 анхны Үндсэн хуулийг баталжээ]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Тус Үндсэн хуульд &quot;БНМАУ-ын дээд эрх Их Хуралд хадгалах бөгөөд мөн хурлын чөлөөт цагт Улсын Бага Хурал, Улсын Бага Хурлын чөлөөт цагт Бага Хурлын Тэргүүлэгчид ба Засгийн газарт улсын дээд эрхийг хадгалуулбал зохино&quot; гэж заажээ. Ийнхүү [[Улсын Бага Хурал|Улсын Бага Хурлыг]] 30 гишүүнтэй, Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийг 5 гишүүнтэйгээр сонгон байгуулсан түүхтэй.

=== 1940 он 6-р сар ===
Улсын VIII Их Хурал хуралдаж, Монгол Улсын [http://www.parliament.mn/undsenhuuli/categories/3397/pages/25850 хоёр дахь Үндсэн хуулийг батлав]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. БНМАУ-ын засгийн дээд эрхийг барих газар нь Улсын Их Хурал болно. Улсын Их Хурал бол хот ба аймгийн хурлуудаар хүн амын 1500 хүн тутмаас нэг төлөөлөгчөөр сонгогдсон хот, аймгийн хөдөлмөрчин ард олон ба ардын хувьсгалт цэргийн албан хаагчдын төлөөлөгчдөөс байгуулагдана. Улсын Их Хурлыг Улсын Бага Хурлаас 3 жилд нэгэн удаа зарлан хуралдуулна гэж тогтсон байв.

=== 1960.07.13 ===
[[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын]] [http://www.parliament.mn/undsenhuuli/categories/3397/pages/25850 гурав дахь Үндсэн хуулийг батлав]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. БНМАУ-ын төрийн эрх барих дээд байгууллага нь Ардын Их Хурал мөн. БНМАУ-д гагцхүү [[Ардын Их Хурал]] хууль тогтоох эрхтэй байна. БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын байнгын комисс, Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчид, Сайд нарын Зөвлөл, БНМАУ-ын Дээд шүүх, Ардын Их Хурлын депутатууд хуулийн төсөл боловсруулж оруулах эрхтэй байв.

=== БНМАУ-ын Бага Хурал (1990-1992) ===
Монгол Улсад 1989 оны сүүлчээс [[1990 оны Монголын ардчилсан хувьсгал|нийгмийн өөрчлөлт, шинэчлэлтийн үйл явц]] өрнөж, Ардчилсан хүчний эвлэл, холбоод үүсэж байгуулагдан улс төрийн олон намын тогтолцооны эхлэл тавигдсан билээ. Үүний үр дүнд манай оронд нэг намын тогтолцоог халж, ардчилсан чөлөөт сонгуулийг [[1990 оны Ардын Их Хурлын сонгууль|1990 оны 7-р сарын 29]]-ний өдөр зохион байгуулсан түүхтэй.
[[Файл:People's Grand Khural 1990.jpg|thumb|270x270px|Зүүнээс баруун: [[Пунсалмаагийн Очирбат|П.Очирбат]], [[Даваадоржийн Ганболд|Да.Ганболд]], [[Эрдэнийн Бат-Үүл|Э.Бат-Үүл]], [[Дашийн Бямбасүрэн|Д.Бямбасүрэн]]&lt;br&gt;1990 оны 6-р сар.]]
1990 оны 9-р сарын 03-ны өдөр БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын депутатуудын 12 дахь удаагийн сонгуулийн анхдугаар чуулган ажлаа эхэлж, БНМАУ-ын Ерөнхийлөгч, Дэд ерөнхийлөгчийг сонгох, [[Улсын Бага Хурал|Улсын Бага Хурлыг]] байгуулах, Засгийн газрын бүрэн эрхийг дуусгавар болгон шилжүүлэх, [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд|Ерөнхий сайдыг]] томилох зэрэг бусад асуудлуудыг хэлэлцэв.

Ардын Их Хурлын анхдугаар чуулганаар БНМАУ-ын Ерөнхийлөгчөөр [[Пунсалмаагийн Очирбат]] (МАХН), БНМАУ-ын Дэд ерөнхийлөгч, Улсын Бага Хурлын даргаар [[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]] (МСДН), Улсын Бага Хурлын орлогч даргаар [[Кинаятын Зардыхан]] (МАХН), Улсын Бага Хурлын нарийн бичгийн даргаар [[Бяраагийн Чимид|Бяраагийн Чимидийг]] (МАХН) тус тус сонгожээ.[[Файл:State Baga Khural in session, 1990.png|thumb|Улсын Бага Хурлын анхдугаар чуулганы нээлт.&lt;br&gt;1990 оны 9-р сар.|270x270px]]БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын 1990 оны 9-р сарын 9-ний өдрийн 16 тоот тогтоолоор Улсын Бага Хурлыг 50 гишүүний бүрэлдэхүүнтэй сонгосон байна. Үүнд, МАХН-аас 31, МоАН-аас 13, МҮДН-аас 3, МСДН-аас 3 депутат тус тус сонгогдсон бөгөөд нөхөн сонгуулиар 9 гишүүнийг сонгожээ. 1990-1992 оны Улсын Бага Хурал нь бүтцийн хувьд 5 байнгын хороотой үйл ажиллагаагаа явуулав.

Үүнд: 

# Төрийн байгуулалтын байнгын хороо,
# Хууль зүйн байнгын хороо,
# Эдийн засгийн байнгын хороо,
# Нийгмийн бодлогын байнгын хороо,
# Эмэгтэйчүүд, хүүхэд, залуучуудын асуудлын байнгын хороо.
Улсын Бага Хурлын анхдугаар чуулган 1990 оны 9-р сарын 13-нд болж, Улсын Бага Хурлын дарга, БНМАУ-ын Дэд ерөнхийлөгч Р.Гончигдорж чуулганыг нээж, Ерөнхийлөгч П.Очирбат үг хэлжээ. Тэрбээр, Монголын нийгмийг шинэ маягаар эмхлэн төвхнүүлэх, хууль цаазат төрийг төлөвшүүлэх их үйлсийг БНМАУ-ын Бага Хурал гардан хариуцаж, шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэх учиртайг онцлон тэмдэглэжээ. 

Улсын Бага Хурлын отгон тавдугаар чуулганаар Монгол Улсын Их Хурлын тухай, Үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөлийн тухай, Үндсэн хуулийн цэцийн тухай, Монгол Улсын Их Хурлын сонгуулийн тухай зэрэг шинэ Үндсэн хуулийн дагуу шинэчлэгдвэл зохих хуулийг хэлэлцэн баталжээ. 

Шинэ Үндсэн хуулийн дагуу байгуулагдах төрийн дээд байгууллага - Монгол Улсын Их Хурлын анхдугаар чуулганы бэлтгэлийг хангах ажлын хүрээнд Монгол Улсын Их Хурлын сонгуулийн тухай хууль, Улсын Их Хурлын сонгуулийн тойрог байгуулах тухай, Сонгуулийн тойрогт мандат хуваарилах тухай, Сонгуулийн Ерөнхий хороо байгуулах, түүний бүрэлдэхүүн, удирдлагыг батлах тухай, Төрийн дууллын үг, аяыг тогтоох, Улсын Их Хурлын гишүүний үнэмлэх, энгэрийн тэмдгийн эх загварыг баталж, хийлгүүлэх зэрэг олон асуудлаар шийдвэр гаргаж байжээ. 

Улсын Бага Хурал нь таван жилийн бүрэн эрхийн хугацаатай байгуулагдсан ч шинэ Үндсэн хуулиа нэн даруй хэрэгжүүлэх дээд зорилгоо эрхэмлэн үлдсэн гурван жилийн бүрэн эрхээ эдлэлгүйгээр Монгол Улсын Их Хуралд шилжүүлэн өгсөн нь монгол төрийн түүхэнд онцлог нэгэн явдал болж тэмдэглэгддэг билээ.

=== Монгол Улсын Их Хурал (1992-1996) ===
[[Файл:Members of the 1st State Great Khural.jpg|thumb|270x270px|Анхдугаар Улсын Их Хурлын гишүүд.&lt;br&gt;1992 он.]]
'''[[Монгол Улсын Их Хурал|Монгол Улсын Их Хурлыг]]''' сонгох анхдугаар сонгуулиар байгуулагдсан 1992-1996 оны Улсын Их Хурал нь монголын парламентын хөгжлийн түүхэнд онцгой байр суурь эзэлдэг. 1992 онд батлагдсан шинэ Үндсэн хуульд “Монгол Улсын Их Хурал бол төрийн эрх барих дээд байгууллага мөн бөгөөд хууль тогтоох эрх мэдлийг гагцхүү Улсын Их Хуралд хадгална” хэмээн баталгаажуулсны дагуу манай улс нэг танхимтай парламентын тогтолцоонд шилжсэн билээ. 

Улсын Бага Хурлын 1992 оны 4-р сарын 10-ны өдрийн 19 тоот тогтоолоор Монгол Улсын Их Хурпын сонгуулийг 1992 оны 6-р сарын 28-ны өдөр явуулахаар тогтож, Улсын Их Хурпыг сонгох сонгууль- сонгуулийн мажоритар системээр, 2-4 мандат бүхий томосгосон 26 тойрогт болж МАХН - 70, МоАН, МҮДН, НН-ын “Ардчилсан холбоо” эвсэл - 4, МСДН - 1, бие даан нэр дэвшигч - 1 суудал тус тус авчээ. Үндсэн хуулийн дагуу Улсын Их Хуралд хамгийн олон суудал авсан МАХН-аас Улсын Их Хурлын даргаар [[Нацагийн Багабанди|Нацагийн Багабандийг]], дэд даргаар [[Жамбын Гомбожав|Жамбын Гомбожавыг]] сонгожээ. 1990-1992 оны Улсын Бага Хурлын гишүүдээс 15 хүнийг УИХ-д сонгосон байна.

Анхдугаар Улсын Их Хурал нь бүтцийн хувьд 10 байнгын хороотой үйл ажиллагаагаа явуулж байсан. Үүнд: 

# Байгаль орчныг хамгаалах байнгын хороо, 
# Боловсрол, шинжлэх ухаан, соёлын байнгын хороо, 
# Гадаад бодлого, аюулгүй байдлын байнгын хороо, 
# Дотоод асуудлын байнгын хороо 
# Төсөв, санхүү, мөнгө, зээлийн бодлогын байнгын хороо, 
# Хурал, захиргааны байнгын хороо, 
# Хууль зүйн байнгын хороо, 
# Хүн ам зүй, эрүүл мэнд, хөдөлмөр, нийгмийн хангамжийн байнгын хороо, 
# Хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо, 
# Эдийн засгийн хөгжил, дэд бүтцийн бодлогын байнгын хороо тус тус ажиллажээ. 

1992-1996 оны Улсын Их Хурал нь өөрийн бүрэн эрхийн хугацаанд нийт 137 хууль шинээр баталж, 142 хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан. Олон улсын 40 гэрээг соёрхон баталж 46 хууль хүчингүй болгожээ. Тэдгээрээс зарим онцлог хууль, тогтоомжийг дурдвал: Улсын Их Хурал, Засгийн газар, Ерөнхийлөгч, Шүүхийн тухай зэрэг хуулийг шинэчлэсний зэрэгцээ Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийг баталж, 1993 оны 06 дугаар сарын 06-ны өдөр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн бүх нийтийн анхдугаар сонгууль явуулахаар тогтсон байна. 

Энэ парламентын үед зах зээлийн эдийн засгийн харилцааны тулгуур хуулиудыг баталсан. Тухайлбал, Улсын төсвийн тухай, Нягтлан бодох бүртгэл, Татварын багц хууль, Онцгой албан татвар, Гаалийн болон Гаалийн тарифын тухай, Гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухай хуулиудыг дурдаж болно. 

=== 1996-2000 ===
Монгол Улсын Их Хурлын 1996 оны 4-р сарын 8-ны өдрийн 16 тоот тогтоолоор Улсын Их Хурлын хоёр дахь удаагийн сонгуулийг 1996 оны 6-р сарын 30-ны өдөр явуулахаар шийдвэрлэсэн байна.

Улсын Их Хурлын хоёр дахь удаагийн сонгуулийг нэг мандат бүхий 76 тойргоор явуулж, сонгуулийн дүнд МҮАН, МСДН, НН-ын &quot;Ардчилсан холбоо&quot; эвсэл 50, МАХН 25, МУНН 1 суудал авч сонгогч олон шинэ залуу ардчилсан хүчнийхэнд итгэл найдвар хүлээлгэн төрийн эрх мэдэл анх удаа улс төрийн шинэ хүчинд шилжсэн онцлогтой парламент байгуулагдав. УИХ-ын даргаар Р.Гончигдорж сонгогдов. Олон жил төрийн эрх барьсан, туршлагатай улс төрийн том хүчин болох МАХН анх удаа цөөнх болж, засгийн эрх барих нам, хүчний байр суурьт эргэлт болсон билээ.

1996-2000 оны Улсын Их Хурал нь бүтцийн хувьд таван байнгын хороотой үйл ажиллагаагаа эхэлсэн бол 1997 онд Улсын Их Хурлын байнгын хороодын бүтцийг шинэчлэн нийт долоон байнгын хороотой болов. Үүнд,

# Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын хороо
# Байгаль орчин, хөдөөгийн хөгжлийн хороо
# Нийгмийн бодлогын хороо
# Төрийн байгуулалтын хороо
# Төсвийн хороо
# Хууль зүйн хороо
# Эдийн засгийн байнгын хороо

Энэ удаагийн парламентын үед Засгийн газрыг огцруулах тухай хоёр удаа санал гарч, 1997 онд Улсын Их Хурал дахь МАХН-ын бүлгийн нэр бүхий 24 гишүүний гаргасан саналыг Улсын Их Хурал хэлэлцэн олонхын саналаар Ерөнхий сайд [[Мэндсайханы Энхсайхан|Мэндсайханы Энхсайханы]] Засгийн газарт итгэл хүлээлгэжээ. Харин 1998 онд Улсын Их Хурал дахь ардчилсан хүчний олонхын нэр бүхий 11 гишүүний гаргасан мэдэгдлийг үндэслэн Засгийн газар бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрох тухай Монгол Улсын Ерөнхий сайдын мэдэгдлийг Улсын Их Хурал хэлэлцэн гишүүдийн 98.3 %-ийн саналаар Засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээр нь огцруулах тухай Улсын Их Хурлын тогтоол баталжээ. Энэ нь Монголын төрийн түүхэн дэх ардчилсан засаглалын тогтолцооны хариуцлагын нэгэн хэлбэр болж тогтсоноороо онцлог байв.

1996-2000 оны Улсын Их Хурал бүрэн эрхийнхээ хугацаанд шинээр 173 хууль баталж, давхардсан тоогоор 255 хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулан, 32 хуулийг хүчингүй болсонд тооцжээ. Мөн олон улсын гэрээ, конвенци 71-ийг соёрхон баталсан байна. Улсын Их Хурал бүрэн эрхийнхээ хүрээнд Банкны тухай, Дампуурлын тухай, Даатгалын тухай, Компанийн тухай, Төрийн бус байгууллагын тухай, Шударга бус өрсөлдөөнийг хориглох тухай, Ашигт малтмалын тухай, Үл хөдлөх хөрөнгийн бүртгэлийн тухай, Орон сууц хувьчлалын тухай зэрэг эдийн засаг, нийгмийн шинэчлэлийг гүнзгийрүүлэн бататгахад зарчмын ач холбогдол үзүүлсэн олон хууль батлан гаргажээ.

Энэ удаагийн Улсын Их Хурлаас 1996 онд жил бүрийн есдүгээр сарын 10-ны өдрийг Улс төрийн хэлмэгдэгсдийн дурсгалын өдөр болгон тэмдэглэж байхаар тогтож Улсын Их Хурлын тогтоол гаргав. Түүнчлэн Улсын Их Хурлаас баталсан хуулийн дагуу 1998 оноос Монгол Улс ажлын таван өдөртэй долоо хоногт шилжжээ.

=== 2000-2004 ===
[[Файл:President Putin meeting deputies of the Great State Hural-1.jpg|thumb|270x270px|УИХ-ын чуулганы нэгдсэн танхим.&lt;br&gt;2000 он.]]
Монгол Улсын Их Хурлыг сонгох гурав дахь удаагийн сонгуулиар байгуулагдсан Улсын Их Хурал нь төрийн бодлогын тогтвортой шинж, үйл ажиллагааны нэгдмэл цогц байдлыг хангаж, төрийн албаны шинэтгэлийг хэрэгжүүлсэн, улс орны эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн эрх зүйн таатай орчныг бүрдүүлж, бодлогын чанартай болон эрх зүйн томоохон шийдлүүдийг гаргахад бодитой алхам хийсэн парламент байв. 

Гурав дахь удаагийн Улсын Их Хурлыг сонгох сонгуулиар МАХН 72, МҮАН-МШАН-ын “Ардчилсан холбоо” эвсэл 1, ИЗН-НН 1, Эх орон-МАШСН 1, бие даан нэр дэвшигч 1 суудал тус тус авч МАХН парламентад үнэмлэхүй олонх болжээ. 2000-2004 оны Улсын Их Хурал бүтцийн хувьд өмнөх сонгуулийн 7 Байнгын хорооны бүтцийг хэвээр хадгалж, Байнгын хорооны дарга нар 4 жилийн хугацаанд улиран сонгогдож ажиллажээ. 

Улсын Их Хурал бүрэн эрхийнхээ хугацаанд нийт 140 хууль шинээр баталж, 443 хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулан олон улсын 110 гэрээ, конвенцийг соёрхон баталж, 51 хууль хүчингүй болгожээ. Тухайлбал, Төрийн албаны тухай, Төсвийн байгууллагын удирдлага, санхүүжилтийн тухай, Төрийн хяналт шалгалтын тухай болон Төрийн аудитын тухай хуулиуд батлагдаж, эдгээр байгууллагуудын үйл ажиллагааны эрх зүйн шинэ орчин бүрдэв. Түүнчлэн, Монгол Улсын Иргэний хууль, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай, Эрүүгийн хууль, Эрүүгийн байцаан шийтгэх хууль, Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай зэрэг томоохон хуулийг шинээр батлав. Мөн Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасан хүний эрх, эрх чөлөөг баталгаатай хангах эрхэм зорилгын хүрээнд Хүний эрхийн Үндэсний хөтөлбөрийг баталж, Хүний эрхийн үндэсний комиссыг байгуулав.

2000-2004 оны парламент газрын шинэтгэлийн бодлогыг тодорхойлсон газрын тухай багц хууль, түүний дотор Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хууль батлан гаргасан нь иргэний нийгмийн баталгааг хангах, газрыг аж ахуйн эргэлтэд оруулах хийгээд анх удаа иргэд газраа өмчлөх эрхийг нээж өгсөн билээ. 

Иргэдийнхээ нийгмийн хамгааллын талаар төр, засгаас онцгойлон анхаарч ирсний дүнд тэтгэвэр, тэтгэмж, нөхөн олговор, хөдөлмөрийн хөлсний болон тэтгэврийн доод түвшингийн хэмжээ хоёр дахин нэмэгджээ. Улсын Их Хурлын бүрэн эрхийн хугацаанд монголын төр, засгийн бодлого, тогтвортой үйл ажиллагаа нь улс орны нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд жинтэй хувь нэмэр оруулсныг тэмдэглэвэл зохилтой. Онцлоход, дотоодын нийт бүтээгдэхүүний өсөлт анх удаагаа 10 орчим хувиар нэмэгдсэн байна. 

=== 2004-2008 ===
Энэ удаагийн сонгуулийн дүнд байгуулагдсан Монгол Улсын Их Хуралд суудал авсан улс төрийн хүчнүүдэд хамтран эвсэж төр, засгаа бүрдүүлж ажиллах итгэлийг сонгогчид хүлээлгэсэн өвөрмөц бүрэлдэхүүнтэй парламент байв.

2004 оны Монгол Улсын Их Хурлын сонгуульд улс төрийн 7 нам дангаараа, 3 нам эвсэл болж оролцсноос МАХН 37, “Эх орон-Ардчилал” эвсэл 35, Бүгд найрамдах нам 1 суудал тус тус авч, бие даан нэр дэвшсэн 3 нэр дэвшигч Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдов. Сонгуулийн дүнгээр хамгийн олон суудал авсан МАХН, “Эх орон-Ардчилал” эвсэлтэй хамтран ажиллах улс төрийн зөвшилцөөнд хүрч “Зөвшилцлийн гэрээ”-ний дагуу хамтарсан Засгийн газар байгуулсан юм. Харин 2004 оны 12 дугаар сард Улсын Их Хурал дахь “Эх орон-Ардчилал“ эвсэл татан буугдаж, Ардчилсан намын болон ИЗБН-аас Улсын Их Хуралд сонгогдсон нэр бүхий 26 гишүүн Улсын Их Хурал дахь МАХН-ын бүлэгт нэгдэн орж ажиллажээ. Улмаар 2005 оны 07 дугаар сард Улсын Их Хурал дахь МАХН-ын бүлэг дангаараа ажиллах болсон тухай шийдвэр гаргаснаа мэдэгдсэнээр хамтарсан шинэ Засгийн газар байгуулагдсан байна. Ийм нөхцөл байдалд парламентын баримтлах гол зарчим нь улс төрийн намууд харилцан зөвшилцөж, өөр өөрийн үзэл бодол, байр сууриа илэрхийлэхийн зэрэгцээ улс орон, ард түмнийхээ эрх ашиг, үндэсний эв нэгдлийг дээдлэн ажиллах явдал байв. Энэ удаагийн Улсын Их Хурал ийм хариуцлагатай үүргийг нэр төртэй биелүүлж, Монголын парламентат ёсны хөгжлийн ээдрээтэй бөгөөд сургамжтай үеийн түүхийг бүтээсэн гэж хэлж болно.

Бүтцийн хувьд Улсын Их Хурал нь Байнгын хорооны бүрэлдэхүүнд нийт гурван удаа өөрчлөлт оруулж, 2004 оны 08 дугаар сард 7 Байнгын хороотой үйл ажиллагаагаа эхэлжээ. Харин 2004 оны 12 дугаар сард 11 Байнгын хороотой болсон бол 2006 оноос Байнгын хороодын тоог цөөрүүлэн 7 болгожээ. Үүнд:

# Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын хороо
# Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн хороо
# Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны хороо
# Төрийн байгуулалтын хороо
# Төсвийн хороо
# Хууль зүйн хороо
# Эдийн засгийн байнгын хороо

Дөрөв дэх удаагийн Улсын Их Хурал нь өөрийн бүрэн эрхийн хугацаанд нийт 89 хууль батлан гаргаж, 336 хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулан, олон улсын 68 гэрээ, конвенцийг соёрхон баталж, 50 хууль, хуулийн зүйл, заалтууд хүчингүйд тооцсон тухай хууль баталжээ. Тэдгээрээс зарим онцлог хууль, тогтоомжийг тоймлон дурдахад, Газрын тосны бүтээгдэхүүний тухай, Сэргээгдэх эрчим хүчний тухай, Авлигын эсрэг тухай, Ашигт малтмалын тухай /шинэчилсэн найруулга/, Төмөр замын тээврийн тухай, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хувь, хэмжээ тогтоох тухай, Татварын ерөнхий хууль /шинэчилсэн найруулга/ зэрэг томоохон хуулиуд батлан гаргасан. Түүнчлэн, Хүүхдэд тэтгэмж олгох, хүүхэд, гэр бүлд мөнгөн тусламж үзүүлэх тухай, Ахмад настны нийгмийн хамгааллын тухай /шинэчилсэн найруулга/, Монгол Улсын баатар, хөдөлмөрийн баатар, ардын болон гавьяат цолтон ахмад настанд төрөөс олгох нэмэгдлийн тухай зэрэг хуулиуд баталж нийгмийн халамж, хамгаалал, тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэгдүүлэх талаар дорвитой арга хэмжээ авсан байна. 

=== 2008-2012 ===
Улсын Их Хурлын тав дахь удаагийн ээлжит сонгууль 2008 оны зургадугаар сарын 29-ний өдөр болж, улс төрийн 11 нам, 1 эвслээс нийт 356 хүнийг нэр дэвшүүлсэн байна. Мөн 45 хүн бие даан нэр дэвшжээ. Сонгуулийн дүнд МАХН /хуучин нэрээр/-аас 45, АН-аас 28, Иргэний эвслээс 1, Иргэний зориг намаас 1, бие даагч 1 нэр дэвшигч Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдсон байна.

Улсын Их Хуралд олонхын суудал авсан Монгол Ардын Нам [[Монголын намын жагсаалт|/тухайн үеийн МАХН]]/ Ардчилсан Намтай засгийн эрхийг хамтдаа барих, 2012 он хүртэлх хугацаанд хамтран ажиллах гэрээ байгуулах тохиролцоонд хүрч, Улсын Их Хурал хамтарсан Засгийн газрыг үйл ажиллагаагаа явуулах боломжоор хангажээ.

Энэ удаагийн Улсын Их Хурал бүтцийн хувьд өмнөх сонгуулийн Улсын Их Хурлын 7 Байнгын хорооны бүтцийг хэвээр хадгалав, Улсын Их Хурал бүрэн эрхийнхээ хугацаанд бие даасан 111 хуулийг батлан гаргаж, 485 хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулан, олон улсын гэрээ, конвенци, зээлийн хэлэлцээр соёрхон батлах тухай 59 хуулийг баталжээ. Түүнчлэн Улсын Их Хурлын 351 тогтоол баталсан байна. Тухайлбал, Улсын Их Хурал сонгуулийн хуулиа шинэчлэн баталсны зэрэгцээ Шүүхийн тухай, Байгаль орчны тухай багц хууль, үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжих, иргэдийнхээ орлогыг өсгөж, амьжиргааг дээшлүүлэх бодлогын олон чухал баримт бичиг баталжээ. Улсын Их Хурал бүрэн эрхийнхээ хугацаанд Оюутолгой, Тавантолгойн стратегийн ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах түүхэн шийдвэр гаргасан нь улс орны хөгжлийг хурдацтай урагшлуулах нэгэн алхам болов.

2008-2012 оны Улсын Их Хурлын бодлого, шийдвэрийн нэг гол чиглэл нь хөдөө аж ахуй, тэр дундаа мал аж ахуйн салбартай холбоотой байв. Улсын Их Хурлаас батлан гаргасан “Монгол мал” хөтөлбөр нь төрийн зохицуулалтгүй байсан мал аж ахуйн салбарыг дэмжсэн, мал, малчид уруугаа анхаарсан шийдэл болсон юм.

2008-2012 оны онцлог үйл явдлыг дурдвал, Ардчилсан хувьсгалын 20 жил (2009.12.10), Монгол Улсад Байнгын ажиллагаатай парламент байгуулагдсаны 20 жил (2010.10.20), Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээсний 100 жил (2011.12.28), Монгол Улсын Үндсэн хууль батлагдсаны 20 жил (2012.01.13)-ийн ойг тохиолдуулан Улсын Их Хурлын Хүндэтгэлийн хуралдааныг хуралдуулжээ. Улсын Их Хурлын ээлжит бус чуулган гурвантаа хуралдав (2009.02.12, 2009.08.21, 2012.03.05-09). Түүнчлэн Монгол Улсын Их Хурлын урилгаар Ази, Номхон далайн орнуудын парламентын 19 дүгээр чуулганыг Улаанбаатар хотноо 2011 оны 01 дүгээр сарын 23-27-ны өдрүүдэд амжилттай зохион байгуулсан.

=== 2012-2016 ===
[[File:Mongolian_parliament_members.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mongolian_parliament_members.jpg|thumb|277x277px|УИХ-ын хаврын чуулганы нээлт.&lt;br&gt;2014 оны 3-р сар.]]
Монгол Улсын Их Хурлын зургаа дахь удаагийн ээлжит сонгууль болон Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгууль 2012 оны 6-р сарын 28-нд улс орон даяар нэгэн зэрэг явагдсан билээ.

Улсын Их Хурлын энэ удаагийн сонгуулийг хууль эрх зүйн шинэ орчинд сонгуулийн хосолсон тогтолцоогоор анх удаа зохион байгуулсан нь урьд өмнөх сонгуулиас онцлогтой байв. Өөрөөр хэлбэл, Улсын Их Хурлын 76 гишүүний 48 нь мандатын журмаар 26 тойргоос, үлдсэн 28 нь сонгуулийн үр дүнгээр улс төрийн намуудын авсан саналын дүнгээр гишүүнээр сонгогдсон юм.

Монгол Улс түүхэндээ анх удаа гадаад оронд байгаа сонгогчдынхоо саналыг авч, сонгуулийн санал авах, тоолох, дүн гаргах болон сонгогчийн бүртгэл хяналтын үйл ажиллагааг мөн анх удаа автоматжуулсан системээр амжилттай зохион байгуулж явуулав.

Сонгуулийн дүнгээр Ардчилсан Намаас 34, Монгол Ардын Намаас 26, “МАХН-МҮАН-ын “Шударга ёс” эвслээс 11, Иргэний Зориг-Ногоон Намаас 2, бие даан нэр дэвшсэн 3 хүн тус тус Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдов. Парламентын ээлжит сонгуулиар 11 эмэгтэй Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдсон нь манай улсын сүүлийн 20 гаруй жилийн түүхэнд гарсан хамгийн өндөр үзүүлэлт юм. 

Бүтцийн хувьд Улсын Их Хурал 2013 оны 8 дугаар сард Өргөдлийн байнгын хороог шинээр байгуулснаар найман Байнгын хороотой ажиллав. Үүнд:

# Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын хороо
# Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн хороо
# Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны хороо
# Өргөдлийн хороо
# Төрийн байгуулалтын хороо
# Төсвийн хороо
# Хууль зүйн хороо
# Эдийн засгийн байнгын хороо

Улсын Их Хурлын бүрэн эрхийн хугацаанд батлагдсан зарим онцлог хууль, тогтоомжийг тоймлон дурдахад, Газрын тосны тухай, Шилэн дансны тухай, Монгол хэлний тухай, Өршөөл үзүүлэх тухай, Хамтын тэтгэврийн тухай, Эрүүгийн хуулийн шинэчилсэн найруулга, Зөрчлийн тухай, Сонгуулийн тухай, Тариалангийн тухай зэрэг бие даасан чухал хуулиуд батлагдав. Сонгуулийн хуулийг шинэчлэн баталснаар Монгол Улсын Их Хурал, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, түүнчлэн аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын сонгуультай холбоотой харилцааг нэг хуулиар зохицуулж, эдгээр сонгуулийг нэг ижил хугацаанд явуулж байхаар тогтоож, үндсэн зарчим, журмыг нэг мөр тодорхойлж өгөв.

Энэ удаагийн Улсын Их Хурлаас хүн ардаа аюулгүй орчин, тохилог орон сууцаар хангах зорилгоор Ипотекийн зээлийн хүүг бууруулж 5 хувь болгох, Малчдыг дэмжих зарим арга хэмжээний тухай тогтоол гаргаж, мал аж ахуйн бүтээгдэхүүний үнэ, өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх, экспортын үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх, үндэсний үйлдвэрлэлийг дэмжих зорилгоор малчдад олгох зээлийн хүүг 10 хувь болгосон байна.

=== 2016-2020 ===
Монгол Улсын Их Хурлын долоо дахь удаагийн ээлжит сонгууль анх удаа Аймаг, нийслэлийн ИТХ-ын сонгуультай хамт 2016 оны 6-р сарын 29-нд улс орон даяар нэгэн зэрэг зохион байгуулагдав. Улсын Их Хурлын 2016 оны хаврын ээлжит чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар (2016.05.05.) Сонгуулийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг баталснаар энэ удаагийн сонгууль тус бүр нэг мандаттай 76 тойргийн зарчмаар явагдахаар болсон юм. Сонгуулийн дүнгээр Улсын Их Хурлын гишүүнээр Монгол Ардын Намаас 65, Ардчилсан Намаас 9, МАХН-аас 1, бие даан нэр дэвшигч 1 хүн тус тус сонгогдов. Улсын Их Хуралд сонгогдсон гишүүдийн 13 буюу 17.1 хувь нь эмэгтэйчүүд байна. Энэ нь өмнөх парламент болоод 1990 оноос хойшхи хамгийн өндөр үзүүлэлт юм.

Улсын Их Хурлын гишүүн Д.Гантулгын гишүүнээс чөлөөлөгдөх хүсэлтийг Улсын Их Хурал 2018 оны 06 дугаар сарын 15-нд хүлээн авснаар Улсын Их Хуралд Монгол Ардын Нам 64 суудалтай, 2018 оны 12 дугаар сарын 03-нд Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Батзанданг намаасаа хасаж, 2019 оны 04 дүгээр сарын 11-нд Улсын Их Хурлын гишүүн Л.Болд намаасаа гарч, намын бүлэг тарсныг зарласнаар Ардчилсан Нам 7 суудалтай болсон байна. 

42-р тойргоос сонгогдсон гишүүний нөхөн сонгуулийг 2019 оны 6 дугаар сарын 30-нд зохион байгуулахаар товлосон ч Үндсэн Хуулийн Цэцийн шийдвэрийн улмаас зохион байгуулагдаагүй. Тус УИХ-ын гишүүдээс Н.Номтойбаярын бүрэн эрхийг 2020 оны 1 сарын 30-нд түдгэлзүүлж, 2020 оны 4-р сарын 17-нд Б.Батзоригийн гишүүнээс чөлөөлөх хүсэлтийг хүлээн авснаар УИХ 73 гишүүнтэй болсон байна. Энэ удаагийн Улсын Их Хурал бүтцийн хувьд өмнөх сонгуулийн Улсын Их Хурлын 8 Байнгын хорооны бүтцийг хэвээр хадгалан ажиллаж байлаа.

=== 2020-2024 ===
Сонгуулийн дүнгээр УИХ-ын гишүүнээр Монгол Ардын Намаас 63, Ардчилсан Намаас 11, МАХН (Монгол Ардын Хувьсгалт Нам)-аас 1, Хөдөлмөрийн Үндэсний Намаас 1 хүн тус тус суудал аван сонгогдов. Улсын Их Хуралд 13 буюу 17,1 хувь нь эмэгтэй гишүүд эзэлж байна. Энэ нь 2016-2020 парламент үзүүлэлттэй ижил байна. УИХ-ын даргаар МАН-аас дэвшсэн Г.Занданшатар сонгогдов. Энэхүү 2020-2024 оны парламентын байнгын хороод шинэчлэгдэж байгуулагдав.
* Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо
* Байгаль орчин, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо
* Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын байнгын хороо
* Ёс зүй, сахилга хариуцлагын байнгын хороо
* Инновац, цахим бодлогын байнгын хороо
* Нийгмийн бодлогын байнгын хороо
* Төрийн байгуулалтын байнгын хороо
* Төсвийн байнгын хороо
* Үйлдвэржилтийн бодлогын байнгын хороо
* Хууль зүйн байнгын хороо
* Эдийн засгийн байнгын хороо

Тус 2020 оны УИХ-ын сонгуулийн 13-р тойрогт нэр дэвшиж ялалт байгуулсан Жаргалтулгын Эрдэнэбат 2020 оны 7 сарын 5-ны өдрөөс эхлэн УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал нь хэрэгжиж эхлэсэн боловч 2020 оны 7 сарын 6-нд Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүх хурлаас 6 жилийн ял оноосон.

=== 2024-2028 ===
Монгол Улсын Үндсэн хуульд 2023 онд оруулсан өөрчлөлтөөр УИХ-ын гишүүдийн тоог 126 болгосон бөгөөд 2024 оны УИХ-ын ээлжит сонгуулийн дүнгээр байгуулагдсан 126 гишүүн бүхий парламент анхны бүрэн эрхээ хэрэгжүүлж байна.
== Монгол Улсын Их Хурлын сонгуулийн тухай хуулиас ==
Монгол Улсын Их Хурлын хаврын ээлжит чуулганы 2019 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрийн нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын Сонгуулийн тухай хуулийг баталсан юм.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-12-20 |title=МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН СОНГУУЛИЙН ТУХАЙ |url=https://legalinfo.mn/mn/detail/14869 |access-date=2026-09-03 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=}}&lt;/ref&gt;

Сонгуулийн тухай хуульд зарчмын шинжтэй хэд хэдэн томоохон өөрчлөлт орсон. Тухайлбал,

* Улсын Их Хурлын сонгуулийг аймаг, нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуультай хамт явуулах,
* Өмнө нь тус тусдаа зохицуулалттай байсан Улсын Их Хурлын, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн, Нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын, Аймаг, сум, дүүргийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуулийг нэгдсэн нэг хуулиар зохицуулах,
* Сонгогчдын саналын хуудсыг сонгуулийн хэсгийн хороодын 50 хүртэл хувьд техникийн тооллого хийх,
* Өмнө нь байсан 48:28 гэсэн тогтолцоо буюу 48 нь тойргоос, 28 нь намын жагсаалтаар сонгогддог тогтолцоог хэвээр үлдээх,
* Сонгогч намын нэр дугуйлахдаа хүнээ харж сонголтоо хийх,
* Сонгуулийн маргаан шийдвэрлэх хугацаа дээд тал нь 60 хоногийн дотор шийдвэрлэгдсэн байх,
* Орон нутгийн сонгууль 100 хувь мажоритар тогтолцоогоор явагдах,
* Төрийн жинхэнэ болон төрийн үйлчилгээний албаны удирдах албан тушаалтан, төрийн болон орон нутгийн өмчит, төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдийн дарга, дэд дарга, захирал, дэд захирал нь орон нутгийн Хурлын төлөөлөгчид нэр дэвших бол 3 сарын өмнө ажил, албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх. Харин төрийн үйлчилгээний жирийн албан хаагчид үндсэн үүрэгт ажлаа хийж байгаад сонгуульд нэр дэвших боломжтой юм.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
== Бүрэн эрх ==
[[Файл:Government Palace, Ulaanbaatar.jpg|thumb|270x270px|Монгол Улсын Их Хурал нь [[Төрийн ордон|Төрийн ордонд]] байрлана]]
'''Хууль тогтоох бүрэн эрх'''

* Хууль батлах, нэмэлт, өөрчлөлт оруулах
* Төрийн дотоод, гадаад бодлогын үндсийг тодорхойлох
* Төрийн санхүү, зээл, албан татвар, мөнгөний бодлого, улсын эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн үндсэн чиглэлийг тодорхойлох
* Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр, улсын төсөв, түүний гүйцэтгэлийн тайланг батлах
* Нутгийн өөрөө удирдах болон захиргааны байгууллагын тогтолцоо, зохион байгуулалт, үйл ажиллагааны эрх зүйн үндсийг тогтоох
* Засгийн газрын өргөн мэдүүлснээр Монгол Улсын олон улсын гэрээг соёрхон батлах, цуцлах
* Гадаад улстай дипломат харилцаа тогтоох, цуцлах зэрэг болно.

'''Сонгох, томилох эрх:'''

* Улсын Их Хурлын дарга, дэд даргыг Улсын Их Хурлын гишүүдийн дотроос нэр дэвшүүлэн саналаа илээр гаргаж сонгоно.
* Ерөнхийлөгчийн ба Улсын Их Хурал, түүний гишүүний сонгуулийг товлон зарлах
* Улсын Их Хуралд ажлаа шууд хариуцан тайлагнадаг бусад байгууллагын бүтэц, бүрэлдэхүүнийг тогтоох, өөрчлөх
* Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүд, хуульд зааснаар Улсын Их Хуралд ажлаа шууд хариуцан тайлагнадаг бусад байгууллагын бүрэлдэхүүнийг томилох, өөрчлөх, огцруулах
* Ерөнхийлөгчийг сонгогдсон гэж үзэж бүрэн эрхийг нь хүлээн зөвшөөрсөн хууль гаргах, чөлөөлөх, огцруулах зэрэг болно.

'''Хянан шалгах бүрэн эрх:'''

* Хууль, Улсын Их Хурлын бусад шийдвэрийн биелэлтийг хянан шалгах.
== Бүтэц ==
Монгол Улсын Их Хурал бол төрийн эрх барих дээд байгууллага бөгөөд хууль тогтоох эрх мэдлийг гагцхүү Улсын Их Хурал (УИХ) хэрэгжүүлнэ. Монгол Улсын Их Хурал нэг танхимтай, 126 гишүүнтэй бөгөөд УИХ-ын ээлжит сонгуулийн дараа нийт гишүүний дөрөвний гурваас доошгүй гишүүн сонгогдож, УИХ-ын гишүүний тангараг өргөсөн бол УИХ-ыг бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх бүрэлдэхүүнтэйд тооцдог.

Улсын Их Хурлын гишүүн бол ард түмний элч мөн бөгөөд нийт иргэн, ард түмний ашиг сонирхлыг эрхэмлэн баримтална. Улсын Их Хурлын гишүүний бүрэн эрх нь Төрийн сүлдэнд тангараг өргөснөөр эхэлж, УИХ-ын дараагийн сонгуулиар шинэ сонгогдсон гишүүд тангараг өргөснөөр дуусгавар болно.

=== Дарга ===
{{Main|Улсын Их Хурлын дарга}}
[[Файл:Sandagiin Byambatsogt, official portrait as Chairman of the State Great Khural.jpg|thumb|Одоогийн Улсын Их Хурлын дарга: [[Сандагийн Бямбацогт]]]]
[[Улсын Их Хурлын дарга]] нь УИХ-ын үйл ажиллагааг гүйцэтгэдэг, төлөөлдөг, нэгдсэн хуралдаан, чуулганыг даргалдаг юм. УИХ-ын даргыг УИХ-д суудалтай нам эвсэл нэр дэвшүүлж, хэлэлцүүлэггүйгээр сонгох бөгөөд гишүүн саналаа илээр гаргаж, хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонхын санал авснаар сонгогддог.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-05-16 |title=МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ТУХАЙ |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=17140610916031 |access-date=2026-09-03 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
!Д/д||Нэр||Ажилласан хугацаа
! colspan=&quot;2&quot; |Нам эвсэл
|-
!1
|[[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]]
|1990 - 1992
| bgcolor=&quot;#2554A7&quot; |
|[[Монголын Социал-Демократ Нам|МСДН]]
|-
!2
|[[Нацагийн Багабанди]]||1992 - 1996
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
!3
|[[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]]||1996 - 2000
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Холбоо Эвсэл|Ардчилсан Холбоо эвсэл]]
|-
!4
|[[Лхамсүрэнгийн Энэбиш]]
|2000 - 2001
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
!5
|[[Санжбэгзийн Төмөр-Очир]]||2001 - 2004
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
!6
|[[Намбарын Энхбаяр]]||2004 - 2005
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
!7
|[[Цэндийн Нямдорж]]||2005 - 2007
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
!8
|[[Данзангийн Лүндээжанцан]]||2007 - 2008
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН→МАН]]
|-
!9
|[[Дамдины Дэмбэрэл]]||2008 - 2012
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
!10
|[[Зандаахүүгийн Энхболд]]||2012 - 2016
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]]
|-
!11
|[[Миеэгомбын Энхболд]]||2016 - 2019
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
!12
|[[Гомбожавын Занданшатар]]||2019 - 2024
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
!13
|[[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]]
|2024 - 2025
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
!14
|[[Ням-Осорын Учрал]]
|2025 - 2026
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
!15
|[[Сандагийн Бямбацогт]]
|2026 - одоог хүртэл
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|}

=== Дэд дарга ===
Улсын Их Хурлын дэд даргыг Улсын Их Хурлын тухайн сонгуулийн дүнд бий болсон нам, эвслийн бүлэг тус бүрээс нэр дэвшүүлэн, илээр санал хурааж сонгоно. Хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжсэн бол Улсын Их Хурлын дэд даргыг сонгох тухай тогтоол баталсанд тооцно. УИХ-ын тухай хуулийн 45 дугаар зүйлд заасны дагуу гишүүний бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлсэн, 9 дүгээр зүйлд заасны дагуу гишүүний бүрэн эрх нь дуусгавар болсноос гадна өөрийнх нь хүсэлтээр, эсхүл нэр дэвшүүлсэн нам, эвслийн бүлгийн хүсэлтээр Улсын Их Хурлын дэд даргыг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлж, огцруулна.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
!Д/д
!Нэр
!Ажилласан хугацаа
! colspan=&quot;2&quot; |УИХ-ын бүлэг
|-
!1
|[[Жамбын Гомбожав]]
|1992 - 1996
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
|[[Цахиагийн Элбэгдорж]]
|1996 - 1998
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Холбоо Эвсэл|Ардчилсан Холбоо эвсэл]]
|-
|[[Догсомын Ганболд]]
|1998 - 2000
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Холбоо Эвсэл|Ардчилсан Холбоо эвсэл]]
|-
!3
|[[Жамсрангийн Бямбадорж]]
|2000 - 2004
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |4
|[[Данзангийн Лүндээжанцан]]
|2004 - 2007
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
|[[Долоонжингийн Идэвхтэн]]
|2007 - 2008
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН]]
|-
|[[Санжаасүрэнгийн Оюун]]
|2004 - 2005
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Эх орон–Ардчилал Эвсэл|Эх орон–Ардчилал]] [[Эх орон–Ардчилал Эвсэл|эвсэл]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |5
|[[Гаваагийн Батхүү]]
|2008 - 2012
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]]
|-
|[[Нямаагийн Энхболд]]
|2008 - 2012
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАХН→МАН]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |6
|[[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]]
|2012 - 2016
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]]
|-
|[[Миеэгомбын Энхболд]]
|2012 - 2016
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
|[[Логийн Цог]]
|2012 - 2016
|
|МАХН-МҮАН-ын “Шударга ёс” эвсэл
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |7
|[[Цэндийн Нямдорж]]
|2016 - 2017
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
|[[Лувсанцэрэнгийн Энх-Амгалан]]
|2017 - 2020
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
|[[Ядамсүрэнгийн Санжмятав]]
|2016 - 2020
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |8
|[[Төмөрбаатарын Аюурсайхан]]
|2020 - 2023.02.06
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
|[[Лхагвын Мөнхбаатар]]
|2023.02.06 - 2024
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
|[[Салдангийн Одонтуяа]]
|2020 - 2024
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |9
|[[Хүрэлбаатарын Булгантуяа]]
|2024 - 2025.11.12
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
|[[Жадамбын Бат-Эрдэнэ]]
|2025.11.12 - одоог хүртэл
| bgcolor=&quot;{{party color|Монгол Ардын Нам}}&quot; |
|[[Монгол Ардын Нам|МАН]]
|-
|[[Бөхчулууны Пүрэвдорж]]
|2024 - одоог хүртэл
| bgcolor=&quot;{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}&quot; |
|[[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]]
|}

=== УИХ-ын даргын дэргэдэх Зөвлөл ===
Нам, эвслийн бүлэг, Байнгын хороодын үйл ажиллагаа, УИХ-ын хяналт шалгалтын ажлыг уялдуулан зохицуулах, нам, эвслийн бүлэг, Байнгын хороодын саналыг харгалзан ээлжит болон ээлжит бус чуулганаар хэлэлцэх асуудлын дараалал тогтоох, тухайн долоо хоногт чуулганы хуралдаанаар хэлэлцэх асуудлын тов, дараалал, хууль тогтоомжийн төслийг нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэх хугацааг хэлэлцүүлгийн үе шат бүрээр тогтоох, Улсын Их Хурлын төсөв болон Улсын Их Хурлын дотоод үйл ажиллагаатай холбогдолтой бусад асуудлыг зөвшилцөх чиг үүрэг бүхий Зөвлөл Улсын Их Хурлын даргын дэргэд ажиллана.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд УИХ-ын дарга, дэд дарга, нам, эвслийн бүлгийн дарга, Байнгын хороодын дарга, УИХ-д суудалтай бөгөөд нам, эвслийн бүлэг байгуулаагүй нам, эвслийн төлөөлөл болох гишүүн, УИХ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нар орно.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
:

== Үйл ажиллагаа ==

* '''Анхдугаар чуулган:''' Ээлжит сонгуулийн санал хураалт явуулсан өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор Ерөнхийлөгч зарлигаар товлон зарлаж хуралдуулна.
* '''Ээлжит чуулган:''' Улсын Их Хурлын намрын ээлжит чуулган 10 дугаар сарын 1-ний өдрөөс дараа оны 02 дугаар сарын 10-ны хооронд, хаврын ээлжит чуулган 04 дүгээр сарын 05-ны өдрөөс өмнө мөн оны 07 дугаар сарын 01-ний хооронд тус тус хуралдана.
* '''Ээлжит бус чуулган:''' Улсын Их Хурлын нийт гишүүдийн гуравны нэгээс дээшихийн шаардлагаар эсхүл Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын даргын санаачилгаар хуралдуулна.
* '''Онцгой чуулган:''' Ерөнхийлөгч онц болон дайны байдал зарлавал түүнээс хойш 72 цагийн дотор хуралдуулна.

[[Файл:The Plenary session hall of the State Great Hural.JPG|thumb|302x302px|Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдааны &quot;Их Хуралдай&quot; танхим. 2013 он.]]

=== Чуулганы зохион байгуулалт ===

==== Улсын Их Хурлын нэгдсэн хуралдаан ====

:Улсын Их Хурлын нэгдсэн хуралдаан нь Улсын Их Хурлын чуулганы хугацаанд Улсын Их Хурлын нийт буюу 126 гишүүний олонх буюу 64-өөс дээш гишүүний ирцээр бүрддэг бөгөөд долоо хоногийн Пүрэв, Баасан гарагт хуралддаг.

==== Улсын Их Хурлын Хүндэтгэлийн хуралдаан ====

:Улсын Их Хурлын хүндэтгэлийн хуралдааныг Монгол Улсын түүх, тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдалтай салшгүй холбоотой түүхэн ой, үйл явдлыг тэмдэглэх, гадаад орны өндөр хэмжээний зочин чуулганы нэгдсэн хуралдаанд үг хэлэхэд зориулж Улсын Их Хурлын даргын захирамжаар зарлан хуралдуулдаг.

==== Байнгын болон дэд хороодын хуралдаан ====

:Улсын Их Хурлын төрийн бодлогын салбар чиглэлээр дагнасан Байнгын хороодтой байх бөгөөд түүнийг 10-19 гишүүний бүрэлдэхүүтэйгээр байгуулж, долоо хоногийн Мягмар, Лхагва гарагт хуралдуулдаг. Дэд хорооны хувьд Байнгын хорооны харъяанд тухайн хорооны эрхлэх асуудлын тодорхой хэсгийг дагнан хариуцдаг бол Түр хороог Улсын Их Хурлын тогтоолоор тодорхой асуудлыг шалган судалж, санал боловсруулах, дүнг нэгдсэн хуралдаанд танилцуулах үүрэгтэйгээр байгуулан ажиллулдаг.

==== Нам, эвслийн бүлгийн хуралдаан ====

:Улсын Их Хурлын сонгуулийн дүнгээр Улсын Их Хуралд 8-аас доошгүй суудал авсан нам, эвсэл бүлэг байгуулдаг бөгөөд бүлгийн хуралдааныг долоо хоног бүрийн Даваа гарагт зохион байгуулдаг.

=== Түүхэн бүрэлдэхүүн ===
:

{{legend2|lightblue|үнэмлэхүй олонх|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|lightgreen|олонх|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|lightyellow|ихэнх/эвсэл|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|lightpink|хамгийн том цөөнх|border=1px solid #AAAAAA}}
&lt;div style=&quot;overflow-x:auto;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot; text-align:center&quot;
|- align=center
!Сонгууль
!Бүтэц&lt;br&gt;{{small|(эхлэх үед)}}
!Дарга
!Ерөнхий сайд
!Сөрөг хүчний удирдагч
! style=&quot;background:{{party color|Монгол Ардын Нам}}; width:30px;&quot;| [[Монгол Ардын Нам|&lt;span style=&quot;color:White;&quot;&gt;МАХН&lt;br&gt;МАН&lt;/span&gt;]] 
!! style=&quot;background:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}; width:30px;&quot;| [[Ардчилсан Нам (Монгол)|&lt;span style=&quot;color:White;&quot;&gt;МоАН&lt;br&gt;АХ Эвсэл&lt;br&gt;АН&lt;/span&gt;]] 
!! style=&quot;background:purple; width:30px;&quot;| &lt;span style=&quot;color:White;&quot;&gt;{{small|''Гурав дахь хүчин''}}&lt;/span&gt;
!! style=&quot;background:{{party color|Бие даагч}}; width:30px;&quot;| {{small|''Бие даагч''}}
|-
| align=center| [[1990 оны Ардын Их Хурлын сонгууль|1990]]
| &lt;small&gt;([[Улсын Бага Хурал]])&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;13&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;6&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;31&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 150
|total        = 50
|party3       = 31
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 6
|partycolor2  = Purple
|party1       = 13
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
----
&lt;small&gt;([[Ардын Их Хурал]])&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;16&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;57&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;357&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 150
|total        = 430
|party3       = 357
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 58
|partycolor2  = Purple
|party1       = 16
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]]
| align=left| [[Дашийн Бямбасүрэн]]&lt;br&gt;{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]])}}
| align=&quot;left&quot; | [[Эрдэнийн Бат-Үүл]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1990-91)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Мэндсайханы Энхсайхан]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1991-92)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|МоАН]])}}
| style=&quot;background:lightgreen;&quot;| '''УБХ(31)&lt;br&gt;АИХ(357)'''
| style=&quot;background:lightpink;&quot;| УБХ(13)&lt;br&gt;АИХ(16)
| УБХ(6)&lt;br&gt;АИХ(19)
| УБХ(-)&lt;br&gt;АИХ(38)
|-
| align=center| [[1992 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|1992]]
| &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;4&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;2&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;70&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 76
|party3       = 70
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 2
|partycolor2  = Purple
|party1       = 4
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Нацагийн Багабанди]]
| align=left| [[Пунцагийн Жасрай]]&lt;br&gt;{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]])}}
| align=&quot;left&quot; |[[Мэндсайханы Энхсайхан]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Даваадоржийн Ганболд]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992-96)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Цахиагийн Элбэгдорж]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1996)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{small|([[Монголын Ардчилсан Нам (1990-1992)|МоАН]]→[[Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам|МҮАН]])}}
| style=&quot;background:lightblue;&quot; | '''70'''
| style=&quot;background:lightpink;&quot;| 4
| 1
| 1
|-
| align=center| [[1996 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|1996]]
| &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;50&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;1&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;25&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 76
|party3       = 25
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 1
|partycolor2  = Purple
|party1       = 50
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж]]
| align=left| [[Мэндсайханы Энхсайхан]]&lt;br&gt;{{small|(1996-98)}}&lt;br&gt;[[Цахиагийн Элбэгдорж]]&lt;br&gt;{{small|(1998)}}&lt;br&gt;[[Жанлавын Наранцацралт]]&lt;br&gt;{{small|(1998-99)}}&lt;br&gt;''[[Ням-Осорын Туяа]]''&lt;br&gt;{{small|(1999)}}&lt;br&gt;[[Ринчиннямын Амаржаргал]]&lt;br&gt;{{small|(1999-00)&lt;br&gt;([[Ардчилсан Холбоо Эвсэл|АХ Эвсэл]])}}
| align=left| [[Намбарын Энхбаяр]]&lt;br&gt;{{small|(1996-97)}}&lt;br&gt;[[Нацагийн Багабанди]]&lt;br&gt;{{small|(1997)}}&lt;br&gt;[[Намбарын Энхбаяр]]&lt;br&gt;{{small|(1997-00)&lt;br&gt;([[Монгол Ардын Нам|МАХН]])}}
| style=&quot;background:lightpink;&quot;| 25
| style=&quot;background:lightgreen;&quot;| '''50'''
| 1
| -
|-
| align=center| [[2000 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2000]]
| &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;1&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;3&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;72&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 76
|party3       = 72
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 3
|partycolor2  = Purple
|party1       = 1
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Лхамсүрэнгийн Энэбиш]]&lt;br&gt;{{small|(2000-01)}}&lt;br&gt;[[Санжбэгзийн Төмөр-Очир]]&lt;br&gt;{{small|(2001-04)}}
| align=left| [[Намбарын Энхбаяр]]&lt;br&gt;{{small|([[Монгол Ардын Нам|МАХН]])}}
| align=left| [[Ринчиннямын Амаржаргал]]&lt;br&gt;{{small|(2000)}}&lt;br&gt;[[Цахиагийн Элбэгдорж]]&lt;br&gt;{{small|(2000-2002)}}&lt;br&gt;[[Мэндсайханы Энхсайхан]]&lt;br&gt;{{small|(2002-2004)&lt;br&gt;([[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]])}}
| style=&quot;background:lightblue;&quot;| '''72'''
| style=&quot;background:lightpink;&quot;| 1
| 2
| 1
|-
| align=center| [[2004 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2004]]
| &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;35&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;4&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;37&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 76
|party3       = 37
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 4
|partycolor2  = Purple
|party1       = 35
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Намбарын Энхбаяр]]&lt;br&gt;{{small|(2004-05)}}&lt;br&gt;[[Цэндийн Нямдорж]]&lt;br&gt;{{small|(2005-07)}}&lt;br&gt;[[Данзангийн Лүндээжанцан]]&lt;br&gt;{{small|(2007-08)}}
| align=left| [[Цахиагийн Элбэгдорж]]&lt;br&gt;{{small|(2004-06)&lt;br&gt;([[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]])}}&lt;br&gt;[[Миеэгомбын Энхболд]]&lt;br&gt;{{small|(2006-07)}}&lt;br&gt;[[Санжаагийн Баяр]]&lt;br&gt;{{small|(2007-08)&lt;br&gt;([[Монгол Ардын Нам|МАХН]])}}
| {{n/a}}
| style=&quot;background:lightyellow;&quot;| '''37'''
| style=&quot;background:lightyellow;&quot;| '''35'''
| 1
| 3
|-
| align=center| [[2008 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2008]]
| &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;28&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;3&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;45&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 76
|party3       = 45
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 3
|partycolor2  = Purple
|party1       = 28
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Дамдины Дэмбэрэл]]
| align=left| [[Санжаагийн Баяр]]&lt;br&gt;{{small|(2008-09)}}&lt;br&gt;[[Сүхбаатарын Батболд]]&lt;br&gt;{{small|(2009-12)&lt;br&gt;([[Монгол Ардын Нам|МАХН→МАН]])}}
| align=left| [[Цахиагийн Элбэгдорж]]&lt;br&gt;{{small|(2008)}}&lt;br&gt;[[Норовын Алтанхуяг]]&lt;br&gt;{{small|(2008-12)&lt;br&gt;([[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]])}}
| style=&quot;background:lightgreen;&quot;| '''45'''
| style=&quot;background:lightpink;&quot;| 28
| 2
| 1
|-
| align=center| [[2012 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2012]]
| &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;33&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;16&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;27&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 76
|party3       = 27
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 16
|partycolor2  = Purple
|party1       = 33
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Зандаахүүгийн Энхболд]]
| align=left| [[Норовын Алтанхуяг]]&lt;br&gt;{{small|(2012-14)}}&lt;br&gt;''[[Дэндэвийн Тэрбишдагва]]&lt;br&gt;''{{small|(2014) ([[Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (2010)|МАХН]])}}&lt;br&gt;[[Чимэдийн Сайханбилэг]]&lt;br&gt;{{small|(2014-16)&lt;br&gt;([[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]])}}
| align=left| [[Өлзийсайханы Энхтүвшин]]&lt;br&gt;{{small|(2012-13)}}&lt;br/&gt;[[Миеэгомбын Энхболд]]&lt;br&gt;{{small|(2013-16)&lt;br&gt;([[Монгол Ардын Нам|МАН]])}}
| style=&quot;background:lightpink;&quot;| 27
| style=&quot;background:lightyellow;&quot;| '''33'''
| style=&quot;background:lightyellow;&quot;| '''13'''
| 3
|-
| align=center| [[2016 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2016]]
| &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;9&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;2&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;65&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 76
|party3       = 65
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 2
|partycolor2  = Purple
|party1       = 9
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Миеэгомбын Энхболд]]&lt;br&gt;{{small|(2016-19)}}&lt;br&gt;[[Гомбожавын Занданшатар]]&lt;br&gt;{{small|(2019-20)}}
| align=left| [[Жаргалтулгын Эрдэнэбат]]&lt;br&gt;{{small|(2016-17)}}&lt;br&gt;[[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]&lt;br&gt;{{small|(2017-20)&lt;br/&gt;([[Монгол Ардын Нам|МАН]])}}
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | [[Содномзундуйн Эрдэнэ]]&lt;br&gt;{{small|([[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]])}}
| style=&quot;background:lightblue;&quot;| '''65'''
| style=&quot;background:lightpink;&quot;| 9
| 1
| 1
|-
| align=center| [[2020 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2020]]
| &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;11&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;3&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;62&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 76
|party3       = 62
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 3
|partycolor2  = Purple
|party1       = 11
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left| [[Гомбожавын Занданшатар]]
| align=left| [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]&lt;br&gt;{{small|(2020-21)}}&lt;br&gt;[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]]&lt;br&gt;{{small|(2021-24)&lt;br&gt;([[Монгол Ардын Нам|МАН]])}}
| style=&quot;background:lightblue;&quot;| '''62'''
| style=&quot;background:lightpink;&quot;| 11
| 2
| 1
|-
| align=center| [[2024 оны Улсын Их Хурлын сонгууль|2024]]
|&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:{{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}};&quot;&gt;42&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:Purple;&quot;&gt;16&lt;/span&gt;:&lt;span style=&quot;color:{{party color|Монгол Ардын Нам}};&quot;&gt;68&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Composition_bar/advanced
|divisionname =
|boxwidth     = 152
|total        = 126
|party3       = 69
|partycolor3  = {{party color|Монгол Ардын Нам}}
|party2       = 16
|partycolor2  = Purple
|party1       = 42
|partycolor1  = {{party color|Ардчилсан Нам (Монгол)}}
}}
| align=left|[[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]]&lt;br&gt;{{small|(2024-25)}}&lt;br&gt;[[Ням-Осорын Учрал]]&lt;br&gt;{{small|(2025-26)}}&lt;br&gt;[[Сандагийн Бямбацогт]]&lt;br&gt;{{small|(2026-''одоо'')}}
| align=left|[[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]]&lt;br&gt;{{small|(2024-25)}}&lt;br&gt;[[Гомбожавын Занданшатар]]&lt;br&gt;{{small|(2025-26)}}&lt;br&gt;[[Ням-Осорын Учрал]]&lt;br&gt;{{small|(2026-''одоо'')&lt;br/&gt;([[Монгол Ардын Нам|МАН]])}}
| align=left|[[Лувсаннямын Гантөмөр]]&lt;br&gt;{{small|(2023-25)}}&lt;br&gt;[[Одонгийн Цогтгэрэл]]&lt;br&gt;{{small|(2025-''одоо'')}}&lt;br&gt;{{small|([[Ардчилсан Нам (Монгол)|АН]])}}
| style=&quot;background:lightgreen;&quot;| '''68'''
| style=&quot;background:lightpink;&quot;|42
| 16
| 0
|}&lt;/div&gt;

== Хууль тогтоох үйл ажиллагаа ==
:[[Файл:1) The Chair of the President of Mongolia 2) The Chair of the Chairman of the State Great Hural of Mongolia 3) The Chair of the Prime Minister of Mongolia.JPG|thumb|270x270px|УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдааны танхим. Зүүнээс баруун: [[Монгол Улсын Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгчийн]] суудал, УИХ-ын даргын суудал, [[Монгол Улсын Ерөнхий сайд|Ерөнхий сайдын]] суудал]]'''''Хуулийг хэн санаачилдаг вэ?'''''
:- Монгол Улсын Ерөнхийлөгч
:- Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн 
:- Монгол Улсын Засгийн газар   
                             
:'''ХУУЛИЙН ТӨСӨЛ ХЭЛЭЛЦЭХ, БАТЛАХ ҮЕ ШАТ'''

:'''''Нэгдүгээр үе шатны ажиллагаа:'''''
:- Нам, эвслийн бүлэг болон холбогдох Байнгын хорооны хуралдаанаар хуулийн төслийг УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэх эсэх тухай санал, дүгнэлт гаргана. 
:- УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанаар уг төслийг хэлэлцэх эсэх асуудлыг хэлэлцэнэ.
:- Төслийг хэлэлцэхээр шийдвэрлэсэн бол анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Байнгын хороонд шилжүүлнэ. Харин хэлэлцүүлэх шаардлагагүй гэж үзвэл төсөл санаачлагчид буцаах шийдвэр гаргана.  
:
:'''''Хоёрдугаар үе шатны ажиллагаа:'''''
:- Байнгын хорооны хуралдаанаар төслийг анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгэж, санал, дүгнэлт гаргана. Энэ үе шатанд нам, эвслийн бүлэг УИХ-ын гишүүд төсөлтэй холбогдсон зарчмын зөрүүтэй саналаа гарган хураалгаж, Байнгын хорооны санал, дүгнэлтэд тусгуулна. 
:- УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанаар төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийж, Байнгын хорооноос оруулсан зарчмын зөрүүтэй санал нэг бүрээр санал хураана.  
:- Санал хураалт дууссаны дараа төслийг эцсийн хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр Байнгын хороонд шилжүүлнэ. 
:
:'''''Гуравдугаар үе шатны ажиллагаа:''''' 
:- Байнгын хороо анхны хэлэлцүүлгээр шийдвэрлэсэн асуудлыг эх төсөлд тусгаж, эцсийн хэлэлцүүлэгт хэрхэн бэлтгэсэн талаар танилцуулга гаргана.
:- УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанаар төслийг эцсийн хэлэлцүүлэгт бэлтгэсэн талаар Байнгын хороо танилцуулна. Энэ үе шатанд Байнгын хорооноос дэгд заасан асуудлаар дахин санал хураалгахаар саналын томьёолол оруулж болно. 
:- УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанаар төслийн эцсийн хэлэлцүүлэг хийн, санал хураалт явуулж, төслийг бүхэлд нь батална. Хэрэв төслийг бүхэлд нь батлаагүй бол хууль санаачлагчид буцаах шийдвэр гаргана. 
:
:'''''Дөрөвдүгээр үе шатны ажиллагаа:'''''
:- Байнгын хороо эцсийн хэлэлцүүлгээр шийдвэрлэсэн асуудлыг тусгаж, хууль, УИХ-ын бусад шийдвэрийн эцсийн найруулгыг бэлтгэнэ.   
:- УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанд хууль, УИХ-ын бусад шийдвэрийн эцсийн найруулгыг танилцуулна. 
:- Хууль, УИХ-ын бусад шийдвэрийн эцсийн найруулгыг УИХ-д танилцуулснаас хойш УИХ-ын дарга ажлын 3 өдрийн дотор түүнд гарын үсэг зурж ёсчилно. 
:- Хууль, УИХ-ын бусад шийдвэрийг ёсчилсноос хойш 24 цагийн дотор Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид илгээнэ. Ерөнхийлөгч хориг тавьсан бол тухайн асуудлыг хэлэлцэж шийдвэрлэнэ. 
:- Хууль, бусад шийдвэрийг “Төрийн мэдээлэл” эмхтгэлд нийтэлнэ.

== Улсын Их Хурлын Тамгын газар ==
Монгол Улсад анх 1990 онд хууль тогтоох, төрийн эрх барих дээд байгууллага буюу байнгын ажиллагаатай парламент болсон Улсын Бага Хурал байгуулагдсанаар парламентад хууль тогтоох бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхэд нь бүх талын зөвлөгөө өгч, туслалцаа, үйлчилгээ үзүүлэх мэргэжсэн төрийн захиргааны байгууллага болох Тамгын газрын эхлэл тавигджээ. БНМАУ-ын Бага Хурлын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийг үндэслэн Улсын Бага Хурлын даргын 1990 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 4 дүгээр захирамжаар Улсын Бага Хурлын гүйцэтгэх аппаратыг &quot;Тамгын газар&quot; хэмээн нэрлэж, Улсын Бага Хурлын Тамгын газрын бүтэц, орон тоо, дүрмийг Улсын Бага Хурлын дарга батлахаар заажээ. БНМАУ-ын Бага Хурлаас 1992 оны 07 дугаар сарын 06-ны өдөр баталсан Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 10 дугаар бүлгийн 57 дугаар зүйлд &quot;Улсын Их Хурал нь өөрийн гишүүд, Байнгын болон бусад хороон үйл ажиллагаанд мэргэжил, арга зүй, техник зохион байгуулалтын туслалцаа үзүүлэх үүрэг бүхий Тамгын газартай байна&quot; гэжээ. Тамгын газрыг Ерөнхий нарийн бичгийн дарга удирдахаар зохицуулсан байна. Ийнхүү 1992 онд болсон Монгол Улсын Их Хурлын анхны сонгуулиас хойш өдгөө ардчилсан сонгуулийн үр дүнд байгуулагдсан Монгол Улсын байнгын ажиллагаатай долоо дахь парламент /2016-2020/ бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэн Монгол Улсын Үндсэн хууль, холбогдох бусад хууль тогтоомжийн хүрээнд үйл ажиллагаагаа явуулж байна.

Өнгөрсөн хугацаанд төрийн эрх барих, хууль тогтоох дээд байгууллага - Монгол Улсын Их Хурлын үйл ажиллагааг тасралтгүй, хэвийн явуулах, Улсын Их Хурлаар хууль, тогтоолын төслийг хэлэлцэж батлах, Улсын Их Хурлын гишүүд бүрэн эрхийнхээ дагуу хууль санаачлах бүхий л үйл ажиллагаанд Улсын Их Хурлын Тамгын газрын зүгээс мэргэжил, арга зүй, техник, зохион байгуулалт, мэдээлэл судалгааны үйлчилгээ үзүүлж байна. &quot;Монгол Улсын байнгын ажиллагаатай парламентын Тамгын газар&quot; номыг [http://www.parliament.mn/news/parliament25/categories/3366/pages/24971 эндээс]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} уншина уу.

'''Үе үеийн Улсын Бага Хурал, Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нар:'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Д/д
!Нэр
!Ажилласан хугацаа
|-
! 1 
| [[Бяраагийн Чимид]]
&lt;small&gt;(УБХ-ын нарийн бичгийн дарга, УБХ-ын Тамгын газрын дарга)&lt;/small&gt; 
| 1990 - 1992
|-
! 2 
| [[Намсрайн Ренчиндорж]] || 1992 - 1996
|-
! 3 
| [[Логийн Цог]]|| 1996 - 1999
|-
! 4 
| [[Баасангомбын Энэбиш]]|| 1999 - 2001
|-
!5
|[[Дааданхүүгийн Батбаатар]]
|2001-2003
|-
! 6 
| [[Намсрайжавын Лувсанжав]]|| 2003 - 2008
|-
! 7 
| [[Данзангийн Сандаг-Очир]]|| 2008.05.20 - 2008.09.25
|-
! 8 
| [[Цэрэнхүүгийн Шаравдорж]]|| 2008.09.25 - 2012.11.08
|-
! 9 
| [[Бямбадоржийн Болдбаатар]]|| 2012.11.08 - 2016.07.21
|-
!10 
| [[Цэдэвийн Цолмон]]|| 2016.07.21 - 2019.05.09
|-
!11 
| [[Лувсандоржийн Өлзийсайхан]]  || 2019.05.09 - 2023.11.30
|-
!12 
| [[Дамдины Энхбат]]  || 2023.11.30 - 2024.07.09
|-
!13 
| [[Барсүрэнгийн Баасандорж]]|| 2024.07.09 - 2025.11.29
|-
!14
|[[Лувсандоржийн Өлзийсайхан]]
|2025.11.29 - одоог хүртэл
|}

Улсын Их Хурлын Тамгын газрын гол үйл ажиллагааг хуулийн төсөл боловсруулах, өргөн мэдүүлсэн хууль тогтоолын төслийн эхийг барих, хэлэлцэн батлуулах асуудлаар мэргэжил, арга зүйн туслалцаа үзүүлэх чиг үүрэг бүхий Хууль, эрх зүйн нэгж эрхлэн гүйцэтгэдэг. 1990 онд байнгын ажиллагаатай анхны парламент ажиллаж эхэлснээс хойш анх Зөвлөгчдийн товчоо гэсэн нэртэйгээр Тамгын газрын бүтцэд ажиллаж эхэлсэн бол 1994 оноос Хуулийн хэлтэс, 2008 оноос Эрх зүй, хууль тогтоомжийн хэлтэс, 2013 оноос Хууль зүйн үйлчилгээний хэлтэс нэртэйгээр үйл ажиллагаа явуулж ирсэн бөгөөд 2020 онд шинэчлэн батлагдсан Монгол Улсын Их Хурлын тухай хууль, Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулиудад үүрэг, оролцоог нь илүү өргөтгөж өгсөнтэй холбоотойгоор Хууль, эрх зүйн газар болон өргөжин ажиллаж байна.

'''2020 оноос хойших Хууль, эрх зүйн газрын дарга нар:'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Д/д
!Нэр
!Ажилласан хугацаа
|-
! 1 
| [[Эрдэнийн Түвшинжаргал]] || 2020 - 2021
|-
! 2 
| [[Ганхуягийн Агар-Эрдэнэ]] || 2021 - 2023
|-
! 3 
| [[Нэргүйн Мягмар]] || 2023 - 2024
|-
! 4 
| [[Чулуунбаатарын Дондогмаа]] || 2024 - 2025
|-
!5 
| [[Хаш-Эрдэнийн Сүрэнхорол]] || 2025 - 2026
|-
!6
|[[Шаравын Хишигсүрэн]]
|2026 - одоог хүртэл
|}Улсын Их Хурлын Тамгын газрын бас нэгэн чухал үйл ажиллагаа болох УИХ-ын чуулганы хуралдааныг Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн дагуу бэлтгэл хангаж, зохион байгуулах  чиг үүргийг Хуралдаан зохион байгуулах нэгж эрхлэн гүйцэтгэдэг. 1990 онд байнгын ажиллагаатай анхны парламент ажиллаж эхэлснээс хойш Хуралдаан зохион байгуулах хэлтсийг хамгийн анх байгуулсан ба Тамгын газрын ууган нэгжүүдийн нэг юм. Уг нэгж нь алба, хэлтсийн хэлбэрээр өргөжин ажилласаар ирсэн ба 2025 оноос газар болгон өргөтгөсөн байна. 

'''2020 оноос хойших Хуралдаан зохион байгуулах газрын дарга нар:''' 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Д/д
!Нэр
!Ажилласан хугацаа
|-
! 1 
| [[Эрдэнийн Түвшинжаргал|Загдсүрэнгийн Нямцогт]] || 2020 - 2021
|-
! 2 
| [[Ганхуягийн Агар-Эрдэнэ]] || 2021 - 2022
|-
! 3 
| [[Дамдины Энхбат]] || 2022 - 2023
|-
! 4 
| [[Намсрайн Наранцогт]] || 2023 - 2025
|-
!5 
| [[Ганхуягийн Агар-Эрдэнэ]] || 2025 - одоог хүртэл
|}

== Цахим хуудас ==
* [http://www.parliament.mn/ Монгол Улсын Их Хурлын албан ёсны цахим хуудас]
* [https://web.archive.org/web/20141211044616/http://www.parliament.mn/who?type=3 Монгол Улсын Их Хурлын гишүүд 2016-2020]
*ВИДЕО: Төрийн ордны танилцуулгыг [https://www.youtube.com/watch?v=SfD0ui5xM3w эндээс] үзнэ үү.
*360&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;: Төрийн ордны цахим хуудсаар аялаарай. [https://web.archive.org/web/20150710111151/http://tour.parliament.mn/ Эндээс] үзнэ үү.
*Гэрэл зураг түүх өгүүлнэ: Монгол Улсын Үндсэн хууль 1924, 1940, 1960, 1992. [http://www.parliament.mn/undsenhuuli/categories/3397/pages/25850 Эндээс]{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} үзнэ үү.

== Эх сурвалж ==
&lt;references/&gt;
[[Ангилал:1992 онд байгуулагдсан]]
[[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурал| ]]
[[Ангилал:Монголын улс төр]]
[[Ангилал:Монголын эрх зүй]]
[[Ангилал:Азийн парламент|Монгол Улсын Их Хурал]]
[[Ангилал:Парламент улс орноор|Монгол Улсын Их Хурал]]</text>
      <sha1>pmjkbdbniui6345wz4ku9nd2bicau9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марк Твен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6075</id>
    <revision>
      <id>873233</id>
      <parentid>825224</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sunlight0784</username>
        <id>107529</id>
      </contributor>
      <origin>873233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4633" sha1="glde26uj3h2bs6f4huolhsyag5o83se" xml:space="preserve">[[Зураг:Mark Twain Sarony.jpg|thumb|right|Марк Твен]]
[[File:Mark Twain at Stormfield (1909).webm|thumb|Марк Твен (1909)]]
'''Марк Твен''' ({{lang-en|Mark Twain}}; 1835.11.30-1910.4.21) [[Америк]]ийн алдартай зохиолч бөгөөд [[Миссури]] мужид төржээ. Амьдралынхаа ихэнх хугацаанд сонины газар ажиллаж байсан бөгөөд зохиолч болохоосоо өмнө завь жолооддог байсан. Түүний жинхэнэ нэр нь '''Самуэл Лэнгхорн Клеменс''' ({{lang-en|Samuel Langhorne Clemens}}). Уран зөгнөл болон хошин шогийн мэдрэмжтэйгээрээ алдартай байсан.

== Намтар ==
Марк Твейн, жинхэнэ нэр нь Самуэль Лангхорн Клеменс, 1835 оны 11-р сарын 30-нд АНУ-ын Миссури мужийн Флорида тосгонд төрсөн бөгөөд дараа нь гэр бүлийнхээ хамт Миссисипи голын эрэг дээрх Ханнибал хот руу нүүжээ. Бага насандаа эцэг нь эрт нас барсан тул сургуулиа орхиж амьдралаа залгуулахын тулд хэвлэх үйлдвэрийн дагалдан ажилтан, үсэг өрөгч, Миссисипи голын жолоочоор ажиллаж байжээ. 

Иргэний дайн эхэлсний дараа тэрээр богино хугацаанд цэрэгт алба хаасан бөгөөд дараа нь Невада, Калифорни руу алт хайхаар явсан ч бүтэлгүйтэж, сонины сэтгүүлчээр ажиллахаар шилжсэн. 1865 онд “Калаверас мужийн алдартай үсрэгч мэлхий” гэдэг богино өгүүллэг хэвлэгдсэний дараа тэрээр алдаршжээ. Дараа нь тэрээр “Том Сойерын адал явдал”, “Хаклберри Финний адал явдал” зэрэг сонгодог бүтээлүүдийг туурвиж, хошин шог, шүүмжлэлийн өнгөөр Америкийн нийгмийг дүрсэлсэн бөгөөд ялангуяа арьс өнгө, эрх чөлөөний сэдвийг гүнзгий тусгасан.

Твейн амьдралынхаа туршид олон газар аялж, Европ руу олон удаа лекц уншиж, аялж байсан бөгөөд хэвлэлийн компани байгуулж байжээ. Хожуу насандаа хөрөнгө оруулалт бүтэлгүйтсэний улмаас өрөнд орсон ч хичээл зүтгэлтэй бичиж, дэлхийг тойрон лекц уншсанаар бүх өрөө төлж дуусгажээ. 1910 оны 4-р сарын 21-нд тэрээр Коннектикут мужид 74 настайдаа таалал төгсжээ. Марк Твейныг “Америкийн уран зохиолын эцэг” хэмээн өргөмжилдөг бөгөөд түүний бүтээлүүд өнөөг хүртэл гүнзгий нөлөө үзүүлсээр байна.


{{DEFAULTSORT:Твен, Марк}}
[[Ангилал:Марк Твен| ]]
[[Ангилал:АНУ-ын зохиолч]]
[[Ангилал:Афорист]]
[[Ангилал:Зохиогч]]
[[Ангилал:19-р зууны утга зохиол]]
[[Ангилал:20-р зууны утга зохиол]]
[[Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол]]
[[Ангилал:АНУ-ын утга зохиол]]
[[Ангилал:Аяллын уран зохиол]]
[[Ангилал:Адал явдалт роман]]
[[Ангилал:Баримтат зохиол]]
[[Ангилал:Роман]]
[[Ангилал:Хүүхэд- ба өсвөр үеийнхний уран зохиол]]
[[Ангилал:Өөрийн намтар]]
[[Ангилал:Америкийн Урлаг ба Утга Зохиолын Академийн гишүүн]]
[[Ангилал:19-р зууны чөлөөт өрлөгчин]]
[[Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин]]
[[Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин]]
[[Ангилал:Иелийн их сургуулийн хүндэт доктор]]
[[Ангилал:Америкчууд]]
[[Ангилал:1835 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1910 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>glde26uj3h2bs6f4huolhsyag5o83se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афродита</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8516</id>
    <revision>
      <id>873193</id>
      <parentid>866948</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Эрдэнийн тобчи</username>
        <id>108163</id>
      </contributor>
      <comment>Энэ зургийг Францын неоклассик урлагийн мастер Аугуст Дониник Ингрес бүтээжээ. 1808 онд эхэлж, 1848 онд дуусгажээ. Зурагт далайн хөөснөөс гарч ирж буй Сугар гариг, хайр дурлал, гоо үзэсгэлэнгийн бурхан мэндэлснийг бэлгэдсэн толь барьсан Купидоныг дүрсэлсэн байдаг.</comment>
      <origin>873193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7678" sha1="mai6lvk5mqi0w4ur0qh0v3dciiqe87o" xml:space="preserve">{{stub}}

[[Зураг:1848 Jean-Auguste-Dominique Ingres - Venus Anadyomène.jpg|thumb|right|190px|&quot;Афродита мэндэллээ&quot;&lt;br /&gt;[[Доминик Ингр]]ийн бүтээл]]
'''Афродита''' буюу '''Афродит''' ({{lang-gr|Ἀφροδίτη, Ἀφροδιτα}}) нь [[эртний Грек]]ийн [[хайр дурлал]], [[гоо үзэсгэлэн]], бөгөөд [[Олимпын 12 бурхан|Олимпын бурхдын]] нэг. 

Энэ зургийг Францын неоклассик урлагийн мастер Аугуст Дониник Ингрес бүтээжээ. 1808 онд эхэлж, 1848 онд дуусгажээ. Зурагт далайн хөөснөөс гарч ирж буй Сугар гариг, хайр дурлал, гоо үзэсгэлэнгийн бурхан мэндэлснийг бэлгэдсэн толь барьсан Купидоныг дүрсэлсэн байдаг. 

Анхандаа [[Ориент]], [[Бага Ази]]йн газар тариалан, ургамал, газар, хаврын бурхан байсан гэж үздэг. афродита нь дайны бурхан арест хайртай байсан өөрийн нөхрөөр гефестийг сонгосон

Грек Ромын эртний домогт өгуулснээр Афродита гэх бурхан байж гэнэ. Түүнийг мөн Венере ч гэж нэрлэдэг байна. Афродита бол дурлалын бурхан Эросын ээж, гоо үзэсгэлэн, ертөнцийн бүхий л амьд биетийн үржил, таталцал, хамгаалах, хайрлах, үр удмаа үлдээх сүнслэг хийгээд сэтгэл зүрхний холбоог ариусгах бурхан юм. Энэ талаар Вавилоны Иштар, Финиксчүүдийн Астар бурхадтай төстэй.

Афродитагийн нэр нь “afròs” гэх далайн хөөс гэсэн утгатай грек үгнээс гаралтай бөгөөд Грекчүүд түүнийг далайн хөөснөөс төрсөн гэж үздэг байна. Түүнийг дахин шүтэх нь Грекийн колониудад тарж Сицил, Калабриагийн арлуудад Венере буюу гоо үзэсгэлэн нэрээр өргөмжилжээ. Есиодио /НТӨ 700он/ хаврын цэлмэг өдөр Афродита далайгаас гарч ирэн, Зефир болон Читера түүнийг Кипр арал дээр хүргэж байгаагаар дүрслэн бичжээ. Афродитагийн мөн чанарыг нь сүнслэг болон мэдрэхүйн хайрын бурхан гэж нэрлээд “Тэнгэрийн” (Ouranìa) ба “Бүх хүмүүсийн” (Pandemos) гэж нэрлэдэг байв. Тагтаа нь түүний хамгийн дуртай амьтан байсан бол хонь болон могой нь түүнийг ариусгадаг байв. 


Грек болон Тройн 10 жилийн дайны үеэр Афродита бурхан нь Тройн талд тулалдсан бөгөөд хэрхэн энэ дайнд оролцсон нь ч сонирхолтой. Тройн хаан Приамын хүү Парис Афродита, Хера, Афина нарын хоорондын хэн нь илүү үзэсгэлэнтэй талаарх зөрчилдөөнд Афродитагийн талд орон түүнийг үзэсгэлэнтэй гэж нэрлээд Спартагийн хаан Менелейн хатан үзэсгэлэнт Хеленийг эхнэр болгон авахаар болдог. Хелен Парисыг анх харах яг тэр мөчид Эрос ээж Афродитагын захиалгаар дурлалын сумаар харваж Хеленг Парист дурлуулдаг. Нэгээт хүний эхнэр  зүгээр авна ч гэж юу байхав хулгайлж л таараа шүү дээ. Ингээд 10н жилийн дайн эхэлсэн байдаг юм. Хелен ч үзэсгэлэн гоогоороо ихэд алдартай байсныг хэлэх үү Хеленд дуралсан Грекийн баатрууд хоорондоо тулалдахгүйгээр Хелен өөрөө нөхөр болох хүнээ сонгох ба хэн нэгэн Хеленг хулгайлбал бусад баатрууд (тэд дунд Одиссэй бас байдаг) хулгайлсан хэнтэй ч бай дайн зарлана” гэсэн ам тангараг маягийн зүйл хийсэн байгаа юм. Тройн дайн 10 жил үргэлжлэсний эцэст Спартагийн цэргүүд модон морь хийж цайз руу нэвтрээд, шөнө дөлөөр хотыг үнсэн товорго болтол нь шатаасан гэдэг. Афродита бурхан Трой хотыг хамгаалж чадаагүй ч Тройн удам угсааг хамгаалан үлдэж, зугтаалгасан гэдэг.

Афродитагийн ачаар Эней (бурхан болон мөнх бус Анчизын хүү) түүний аав, хүү Иулус нар хамт шатаж буй хотоос зугтаж, шинэ газар нутаг олон, тэндээ удам угсаагаа хамгаалан үлдэж. Мөн өөр домогт Тройн хотын амьд үлдэгсэд газар дундын тэнгисийг гатлан италийн хойгт очиж оршин суудаг ч гэж гардаг. Бас Итали үүссэн домогт өнчин ихэр хөвгүүд болох Ромулус болон Ремус нарыг хөгшин чоно тэжээж, эцэст нь хүн олж, олдсон тэр дэнж дээр нь Ром хотыг байгуулж Ромулус ч анхны хаан болсон гэдэг. Ямартай ч ийнхүү Ром нь Афродита бурхныг хамгаалагч бурхан хэмээн шүтэж, Цезарийн үед түүнд зориулж сүм хийд барин, дүрслэх урлаг нь Афродита бурхныг дүрсэлж олон олон уран баримлыг Фидиа, Скопа, Каново нар бүтээн туурвисаар ирж.
Олон янзын домогт түүний гоо сайхантай маргадаг хүн үгүй ч зарим нь түүнийг харгис, өшөө авагч зан чанартай ч гэж үздэг байна. Ямартай ч түүнийг үеийн үед гоо үзэсгэлэн, эв нэгдлийг илэрхийлсэн байдлаар дүрсэлж, алдаршуулсаар байна.

Домог, үлгэрүүдэд түүний гоо үзэсгэлэнг үгүйсгэх хүн үгүй ч заримд нь түүнийг харгис, өш хонзонтой нэгэн хэмээн дүрсэлдэг байна. Гэсэн хэдий ч үеийн үед түүнийг гоо үзэсгэлэн, эв нэгдлийн бэлгэдэл болгон дүрслэн алдаршуулсаар иржээ.

== Мөн үзэх ==
{{commons|Aphrodite}}
* [[Гоо үзэсгэлэн]] - [[Хайр дурлал]]
* [[Венус]]
* [[Адонис]]

[[Ангилал:Эртний Грекийн бурхад]]</text>
      <sha1>mai6lvk5mqi0w4ur0qh0v3dciiqe87o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873216</id>
      <parentid>873193</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7204" sha1="trxv7bveuwusxd70zdoyoyt0qc284fs" xml:space="preserve">{{stub}}
[[Зураг:1848 Jean-Auguste-Dominique Ingres - Venus Anadyomène.jpg|thumb|right|190px|&quot;Афродита мэндэллээ&quot;&lt;br /&gt;[[Доминик Ингр]]ийн бүтээл. 
Энэ зургийг Францын неоклассик урлагийн мастер Аугуст Доминик Ингрес 1808 онд эхэлж, 1848 онд дуусгажээ. Зурагт далайн хөөснөөс гарч ирж буй Сугар гараг, хайр дурлал, гоо үзэсгэлэнгийн бурхан мэндэлснийг бэлгэдсэн толь барьсан Купидоныг дүрсэлсэн байдаг.]]
'''Афродита''' буюу '''Афродит''' ({{lang-gr|Ἀφροδίτη, Ἀφροδιτα}}) нь [[эртний Грек]]ийн [[хайр дурлал]], [[гоо үзэсгэлэн]], бөгөөд [[Олимпын 12 бурхан|Олимпын бурхдын]] нэг. 

Анхандаа [[Ориент]], [[Бага Ази]]йн газар тариалан, ургамал, газар, хаврын бурхан байсан гэж үздэг. Афродита нь дайны бурхан Арест хайртай байсан өөрийн нөхрөөр Гефестийг сонгосон.

Грек Ромын эртний домогт өгүүлснээр Афродита гэх бурхан байж гэнэ. Түүнийг мөн Венере ч гэж нэрлэдэг. Афродита бол дурлалын бурхан Эросын ээж, гоо үзэсгэлэн, ертөнцийн бүхий л амьд биетийн үржил, таталцал, хамгаалах, хайрлах, үр удмаа үлдээх сүнслэг хийгээд сэтгэл зүрхний холбоог ариусгах бурхан юм. Энэ талаар Вавилоны Иштар, Финикчүүдийн Астар бурхадтай төстэй.

Афродитагийн нэр нь “afròs” гэх далайн хөөс гэсэн утгатай грек үгнээс гаралтай бөгөөд грекчүүд түүнийг далайн хөөснөөс төрсөн гэж үздэг байна. Түүнийг дахин шүтэх нь Грекийн колониудад тарж Сицил, Калабриагийн арлуудад Венере буюу гоо үзэсгэлэн нэрээр өргөмжилжээ. Есиодио /НТӨ 700он/ хаврын цэлмэг өдөр Афродита далайгаас гарч ирэн, Зефир болон Читера түүнийг Кипр арал дээр хүргэж байгаагаар дүрслэн бичжээ. Афродитагийн мөн чанарыг нь сүнслэг болон мэдрэхүйн хайрын бурхан гэж нэрлээд “Тэнгэрийн” (Ouranìa) ба “Бүх хүмүүсийн” (Pandemos) гэж нэрлэдэг байв. Тагтаа нь түүний хамгийн дуртай амьтан байсан бол хонь болон могой нь түүнийг ариусгадаг байв.

Грек болон Тройн 10 жилийн дайны үеэр Афродита бурхан нь Тройн талд тулалдсан бөгөөд хэрхэн энэ дайнд оролцсон нь ч сонирхолтой. Тройн хаан Приамын хүү Парис Афродита, Хера, Афина нарын хоорондын хэн нь илүү үзэсгэлэнтэй талаарх зөрчилдөөнд Афродитагийн талд орон түүнийг үзэсгэлэнтэй гэж нэрлээд Спартагийн хаан Менелейн хатан үзэсгэлэнт Хеленийг эхнэр болгон авахаар болдог. Хелен Парисыг анх харах яг тэр мөчид Эрос ээж Афродитагийн захиалгаар дурлалын сумаар харваж Хеленг Парист дурлуулдаг. Нэгэнт хүний эхнэр болсон хүнийг зүгээр авна ч гэж юу байхав хулгайлж л таараа шүү дээ. Ингээд 10 жилийн дайн эхэлсэн байдаг юм. Хелен ч үзэсгэлэн гоогоороо ихэд алдартай байсан тул Хеленд дурласан Грекийн баатрууд хоорондоо тулалдахгүйгээр Хелен өөрөө нөхөр болох хүнээ сонгох ба хэн нэгэн Хеленг хулгайлбал бусад баатрууд (тэд дунд Одиссей бас байдаг) хулгайлсан хэнтэй ч бай дайн зарлана” гэсэн ам тангараг тавьцгаажээ. Тройн дайн 10 жил үргэлжилсний эцэст Спартагийн цэргүүд модон морь хийж цайз руу нэвтрээд, шөнө дөлөөр хотыг үнсэн товрог болтол нь шатаасан гэдэг. Афродита бурхан Трой хотыг хамгаалж чадаагүй ч Тройн удам угсааг хамгаалан үлдэж, зугтаалгасан гэдэг.

Афродитагийн ачаар Эней (бурхан болон мөнх бус Анчизын хүү), түүний аав, хүү Иулус нар хамт шатаж буй хотоос зугтаж, шинэ газар нутаг олон, тэндээ удам угсаагаа хамгаалан үлдэж. Мөн өөр домогт Тройн хотын амьд үлдэгсэд Газар дундын тэнгисийг гатлан Италийн хойгт очиж оршин суудаг ч гэж гардаг. Бас Итали үүссэн домогт өнчин ихэр хөвгүүд болох Ромулус болон Ремус нарыг хөгшин чоно тэжээж, эцэст нь хүн олж, олдсон тэр дэнж дээр нь Ром хотыг байгуулж Ромулус ч анхны хаан болсон гэдэг. Ямартай ч ийнхүү Ром нь Афродита бурхныг хамгаалагч бурхан хэмээн шүтэж, Цезарийн үед түүнд зориулж сүм хийд барин, дүрслэх урлаг нь Афродита бурхныг дүрсэлж олон олон уран баримлыг Фидиа, Скопа, Каново нар бүтээн туурвисаар иржээ.

Домог, үлгэрүүдэд түүний гоо үзэсгэлэнг үгүйсгэх хүн үгүй ч заримд нь түүнийг харгис, өш хонзонтой нэгэн хэмээн дүрсэлдэг байна. Гэсэн хэдий ч үеийн үед түүнийг гоо үзэсгэлэн, эв нэгдлийн бэлгэдэл болгон дүрслэн алдаршуулсаар иржээ.

== Мөн үзэх ==
{{commons|Aphrodite}}
* [[Гоо үзэсгэлэн]] - [[Хайр дурлал]]
* [[Венус]]
* [[Адонис]]

[[Ангилал:Эртний Грекийн бурхад]]</text>
      <sha1>trxv7bveuwusxd70zdoyoyt0qc284fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10 сарын 13</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22088</id>
    <revision>
      <id>873196</id>
      <parentid>833224</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>873196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5272" sha1="2jv1iz1jby740ryift7viwakn2f9x38" xml:space="preserve">{{Жилийн өдрүүд|10 сарын}}
'''10 сарын 13''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 286 дахь ([[өндөр жил]] бол 287 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 79 өдөр үлдэж байна.

== Үйл явдлууд ==

* 1492 — [[Христофер Колумб]] анх [[Америк|Америк тивийн]] эрэг дээр газардсан (Сан-Сальвадор арал).
* 1534 — [[III Паул]] Ромын пап болсон.
* 1582 — Итали болон бусад католик шашинтай орнуудад юлианы тоололыг (хуучин хуанли) -г  [[Григорийн тоолол|григорийн тоололоор]] сольсон (шинэ хуанли).
* 1775 онд [[АНУ]]-ын Континент конгресс хуралдаж, усан цэрэг байгуулах ажлыг эхлүүлэх хороог томилжээ. Энэ явдал одоо АНУ-ын тэнгисийн цэргийн анхны үүсэл гэж тооцогдоно.
* 1792 — АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн албан ёсоор байрлах [[Цагаан ордон|Цагаан ордны]] суурийг тавьсан. 
* 1884 — Гринвичийг меридианы 0 байршил гэж баталсан. 
* 1900 — [[Зигмунд Фройд|Зигмунд Фройдын]] (''Sigmund Freud'') «Зүүдийг тайлах» үндсэн ном бүтээл хэвлэгдэн гарсан.

* 1923 — Туркийн нийслэлийг Стамбулааас [[Анкара]] руу нүүлгэсэн.
* 1943 онд Италийн засаг захиргаа Герман улстай хийсэн холбоотнуудаасаа салаад, Герман улс руу эсэргүүцэл илэрхийлж дайн зарласан.
* 1944 — [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт]]&lt;nowiki/&gt;ийн цэргүүд [[Рига]] хот руу оржээ.
* 1946 — Францад&lt;nowiki/&gt; үндсэн хуулийн талаарх санал асуулга: Дөрөв дэх Бүгд Найрамдах Улсын Үндсэн хуулийн төслийг 53.2% нь дэмжсэн.
* 1957 — Хятадын&lt;nowiki/&gt; Төрийн Зөвлөлийн хурлын үеэр [[Мао Зэдун]]: &quot;Ном их унших шаардлагагүй&quot; гэж мэдэгдэв.
* 1975 — Канадын&lt;nowiki/&gt; Ерөнхий сайд [[Пьер Трюдо]] засгийн газрын үнийн хяналт тогтоох инфляцийн эсрэг 3 жилийн яаралтай төлөвлөгөөг нэвтрүүлж бйугаа зарласан.
* 1998 — [[НАТО]] Хо&lt;nowiki/&gt;лбооны Бүгд Найрамдах Югослав Улсад Косовогоос цэргээ гаргахыг тулган шаардсан.
* 2010 — Чили улс дахь уурхай нурж, газартай ойролцоогоор 69 хоног баригдсан 33 уурхайчныг амжилттай аварч гаргасан.

== Энэ өдөр төрөгсөд ==
*1887 - Йозеф Тисо (1947 онд цаазаар авагдсан), Словакийн католик шашны санваартан, теологич, улс төрч, Анхны Словакийн Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхийлөгч (1939–1945).
*[[1925 он|1925]] - [[Маргарет Тэтчер]] (2013 онд нас барсан) Их Британий анхны эмэгтэй Ерөнхий сайд. 
*1933 - [[Марк Захаров]] (2019 онд нас барсан) зөвлөлтийн болон оросын тайз дэлгэцийн найруулагч, зохиолч, Ленком театрын ерөнхий найруулагч, ЗХУ-ын Ардын жүжигчин.
*1934 - [[Савелий Крамаров]] (1995 онд нас барсан) зөвлөлтийн болон америкийн хошин шогийн кино жүжигчин.
*1941 - [[Пол Саймон]], америкийн рок-хөгжимчин, дууны зохиолч, 3 удаа [[Грэммийн шагнал]] хүртсэн.
** Роберт (Боб) Хантер (2005 онд нас барсан) канадын сэтгүүлч, «[[Гринпис]]&lt;nowiki/&gt;» үүсгэн байгуулагч.
*[[1989]] - [[Secret]] хамтлагын гишүүн Jeong Hyo-Sung
*1993 - [[Тиффани Трамп]], америкийн дуучин, загвар өмсөгч, АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Доналд Трамп|Доналд Трампын]] охин.
*[[1995]] - Өмнөд Солонгосын хөвгүүдийн хамтлаг [[BTS]]-ийн гишүүн, дуучин, хөгжмийн зохиолч, бүжигчин Пак Чимин буюу [[Jimin]](박지민)

== Тэмдэглэлт баярууд ==

== Энэ өдөр нас барагсад ==

* 54 — [[Клавдий]] (МЭӨ 10 он) Ромын эзэн хаан (41—54).

----
{{Commonscat|13 October|10 сарын 13}}

[[Ангилал:Өдөр|1013]]
[[Ангилал:Аравдугаар сарын өдөр|#13]]</text>
      <sha1>2jv1iz1jby740ryift7viwakn2f9x38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Титаник</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25777</id>
    <revision>
      <id>873232</id>
      <parentid>812544</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batbold6789</username>
        <id>107077</id>
      </contributor>
      <comment>Түүхийн мэдээллийг сайжруулах</comment>
      <origin>873232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9639" sha1="088ax7igp0uohyc7hw9k1h0pny5twle" xml:space="preserve">[[Файл:RMS Titanic 3.jpg|thumb|right|1912 оны дөрөвдүгээр сарын 12-нд Саутхемптоноос хөдөлсөн Титаник хөлөг онгоц]]
'''Титаник''' ([[Англи хэл|англи]]. ''RMS Titanic'') — Их Британий &quot;Цагаан од&quot; ([[Англи хэл|англи]]. «White Star Line») далайн тээврийн  компаний второй лайнер класса «Олимпик» ангилалын [[атлантын далай]] гатлах хүн, ачаа тээвэр болон шуудангийн усан онгоц.  Энэхүү аврага усан онгоцыг Соутемптон ([[Англи хэл|англи]]. ''Southampton'') -Нью-Йоркийн хооронд (5800 км) долоо хоногт нэг удаа байнга зорчих зориулалттай барьсан ХХ зууны эхэн үеийн дэлхийн хамгийн том усан онгоц юм. Усан онгоцыг 1909 оноос 1912 оны хооронд [[Белфаст]] хотын «Harland &amp; Wolff» усан онгоцны үйлдвэрт барьсан байна. 

Титаник нь дөрвөн цилиндртэй хоёр уурын хөдөлгүүр, уурын турбинээр тоноглогдсон байв. Бүх хүчин чадал нь 55,000 морины хүчин чадалтай бөгөөд 42 км/цаг хүртэл хурдлах боломжтой байсан.

1912 оны 4-р сарын 14-нөөс 15-нд шилжих шөнө анхны аялалаа хийж явах үеэрээ Умар Атлантад мөсөн уул мөргөж живсэн түүхтэй. 

Мөргөсөн тэрхүү мөсөн уул 15000 жилийн өмнө үүссэн бөгөөд 1909 онд туйлын бүсийн мөсөн голоос салж [[1912]] онд Атлантын далайн усан зам руу хөвж ирсэн гэж эрдэмтэд үзжээ. &quot;Титаник&quot; анхны аянд гараад живсэн, үхэж үрэгдсэн хүний тоо 1517-д хүрч, дэлхийн далайн аяллын түүхэнд хамгийн эмгэнэлтэй сургамжийн нэг болсон юм.

== Титаник живсэн түүх ==
1912 оны 3 дугаар сард Цагаан од далайн тээврийн компани хөрөнгө оруулж дэлхий дээр хамгийн тохитой, гоёмсог зорчигчийн хөлөг онгоц болох Титаник-ийг бүтээсэн бөгөөд энэ хөлөг онгоцны усан түрц нь 66 000 тонн, тухайн үедээ дэлхий дээр цорын ганц усан түрц нь 4 000 тонноос давсан зорчигч тээврийн хөлөг онгоц байсан юм. Титаник-ийн анхны аялал нь Англиас Нью-Йорк руу гарсан бөгөөд хөлөг онгоц дээр нийт 2 208 хүн байжээ.

Анх гарсны дараах хэдэн өдөр далайд салхи тогтуун, давалгаа намуухан байсан. Гэвч хөдөлснөөс хойш тав дахь өдөр буюу 1912 оны 4 сарын 14-ний шөнө дунд 23:40 орчимд харуулын ажилтнууд мөсөн уулыг гэнэт хараад дохио өгчээ. Хөлөг онгоц зүүн тийш эргэх гэж оролдсон ч мөсөн уулын баруун хажуугаар мөргөж, усан доорх хэсэгт урт хагарал үүсчээ. Ус таван ус нэвтрүүлэхгүй тасалгаанд нэгэн зэрэг орж, хөлөг онгоцны ёроол аажмаар усанд автаж эхэлсэн.

Аврах завь хүрэлцэхгүй байсны улмаас ихэнх зорчигчид болон багийнхан онгоцон дээр үлдэж, 4 сарын 15-ны өглөө 02:20 орчимд Титаник бүрэн живжээ. Энэ осолд 1 500 орчим хүн амиа алдаж, зөвхөн 700 гаруй хүн амьд үлджээ.

== Мумийн хараал хүрсэн гэх яриа ==
&quot;Титаник&quot; живсний дараа дэлхий дахинаараа доргин донслов. Азаар амьд үлдэгсэд хэдийгээр том хөлөг онгоц үнэхээр мөсөн уул мөргөсөн гэж нотолсон хэдий ч зарим эрдэмтэд тооцоо хийж үзээд &quot;Титаник&quot;-ийн хийц, зохион бүтээлт нь мөсөн уул мөргөлөө ч гэсэн живчихээргүй байсан гэж үзжээ.

Тэгээд &quot;Титаник&quot; живсэн шалтгааны талаар маш олон сэжиг таавар гарсны дотор хамгийн нэртэй нь мумигийн хараал хүрсэн гэх яриа юм. 1900 оны орчим археологчид [[Египет]]ийн эртний булшнаас нэгэн чулуун авс олж гаргасан бөгөөд авсан дээр &quot;Энэ чулуун авсанд хүрсэн хүн цөм сүйрэг&quot; гэсэн хараалын үг сийлсэн байжээ. Удалгүй археологийн хайгуулд оролцсон нэг Англи хүн Англидаа эргэж очоод гэнэт үхсэн, хожим нь бас чулуун авсыг олж гаргахад оролцсон хэд хэдэн археологч ар араасаа үхжээ. Тэгээд музейн газар чулуун авсыг хүн амьтан хүрч үзэмгүй газарт шилжүүлж өч төчнөөн сонсож дуулаад сонирхон үзэхээр ирдэг үзэгчдээс холдуулжээ. Хэдэн жилийн дараа Америкийн нэг ажил хэргийн хүн уг музейд хандаж чулуун авсыг түүнд худалдаач хэмээн хүссэнд сүүлд нь түүний хүсэлтээр бол госон байна. Тэрээр чулуун авс болон мумиг &quot;Титаник&quot;-аар тээвэрлүүлэхээр тийш нь явуулсан юм санж. Тэгээд сүйрэл болсны дараа хүмүүс мумигийн хараал &quot;Титаник&quot;-ийг живүүлсэн гэж үзэх болжээ.

== Үл мэдэгдэх нисдэг биетийн (Уфо) довтолгоо ==
Титаникаас азаар амьд үлдсэн далайчны   гэрчилснээр   бол   далайн сүйрэл болох үеэр тэд хуягт тавцан дээрээс их далайн дунд хэсэг гайхалтай &quot;чөтгөрийн гал&quot;-ыг үзсэн нь хаанаас болох нь эс мэдэгдэх сүг сүнсний онгоц дээрээс ирж байсан юм шиг байжээ. Эрдэмтэд Титаникийн үлдэгдэл сэгийг хайж олох төлөвлегеөний дагуу хөлгийн их биеийн зураг бичлэг хийсэн бөгөөд тэндээс усан доор авсан 6 гэрэл зураг дээр хаанаас гарч байгаа нь үл мэдэгдэх 8 хачирхалтай гэрэлт бие гарсан байжээ. Судлаачдын үзэхээр бол эдгээр гэрэлт биес нь агаарт нисдэг тэдгээр үл мэдэгдэх нисдэг биетүүдтэй тун адилхан гэж үзсэн байна. Үүнийг үндэслэн эрдэмтэд &quot;Титаник&quot; санаандгүй үл мэдэгдэх нисдэг биетийн харвасан лазерийн туяаны довтолгоонд өртсөнөөс болж хөлөг онгоц усанд живсэн гэсэн хачирхалтай дүгнэлт хийсэн байна.

== Титаникийн их биеийн үлдэл сэг ==
1986 онд [[Франц]]ын нэг хайгуулын анги умард Атлантын далайн 4000 метрийн гүнээс Титаникийн сэгийг олсон ба энэ нь уг аварга хөлөг живснээс 74 жилийн дараа анх удаа хүмүүст олдсон хэрэг болж дэлхийг донслуулсан билээ.
Түүнээс өмнө элдэв сэг зэв бага багаар олдсон ч энэ олдвороос том олдож байгаагүй юм.

== Цахим холбоос ==
{{Commons|RMS Titanic| Титаник}}
{{Commonscat|Monuments and memorials to the Titanic (ship, 1912)|Титаникийн хохирогчдод зориулсан дурсгалын газрууд}}
* [https://web.archive.org/web/20220107090043/http://www.der-untergang-der-titanic.de/ Титаникийн сүйрэл]

[[Ангилал:Титаник| ]]
[[Ангилал:Олимпик (далайн хөлөг онгоцны зэрэглэл)]]
[[Ангилал:Усан онгоцны сүйрэл]]
[[Ангилал:Мөснөөс шалтгаалсан усан онгоцны гарз]]
[[Ангилал:Сүйрсэн усан онгоц]]
[[Ангилал:Тэнгисийн осол]]
[[Ангилал:Усан доорх соёлын өв]]
[[Ангилал:1912 оны усан онгоцны гарз]]
[[Ангилал:1912 оны тээврийн осол]]</text>
      <sha1>088ax7igp0uohyc7hw9k1h0pny5twle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шинь Сэ-гён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29330</id>
    <revision>
      <id>873189</id>
      <parentid>776008</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54456-90</username>
        <id>108156</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>873189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="843" sha1="cbe6awt6a79rycsi9nksr6jk0qs7kb3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = Шинь Сэ-гён
| native_name = 신세경&lt;br/&gt;
| image        = 2026-05-08 Baeksang Arts Awards red carpet 03 (cropped).jpg
| caption      = 
| birth_date   = {{Birth date and age2|1990|07|29}}
| birth_place  = [[БНСУ]]-ын [[Сөүл]] хот
| nationality   = [[Солонгос үндэстэн]]
|citizenship    = {{flag|Өмнөд Солонгос}}
| occupation   = жүжигчин
| years_active = 1998 оноос хойш
| agent        = 
| spouse       =
}}
'''Шинь Сэ-гён''' ({{lang-ko|신세경}}, ''шин сэ-гёнг'') — [[Өмнөд Солонгос]]ын эмэгтэй [[жүжигчин]].

[[Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин]]
[[Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд]]
[[Ангилал:1990 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>cbe6awt6a79rycsi9nksr6jk0qs7kb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cutie Honey Flash</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32472</id>
    <revision>
      <id>873226</id>
      <parentid>347058</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>キューティーハニー</username>
        <id>108203</id>
      </contributor>
      <origin>873226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="f9lzdzmyyue6vr8733j9o1n52n9a2mp" xml:space="preserve">{{Инфобокс Кино
| нэр             = Cutie Honey Flash
| зураг           = Cutie Honey Flash.png
| зургийн хэмжээ  = 
| зургийн тайлбар = 
| найруулагч      = 
| продюсер        = 
| зохиолч         = [[Нагай Го]]
| тайлбарлагч     = 
| жүжигчин        = 
| хөгжим          = 
| зураглаач       = 
| эвлүүлэг        = 
| студи           = 
| компани         = [[Toei]]
| нээлт           = 1997 оны 2 сарын 15 – 1998 оны 1 сарын 31
| хугацаа         = 25 минут (39 тохиолдолууд)
| улс             = [[Япон]]
| хэл             = [[Япон хэл|Япон]]
| төсөв           = 
| орлого          = 
| өмнөх           = ''[[Sailor Moon]]''
| дараах          = ''[[Anime Shūkan DX! Mi-Pha-Pu]]''
}}
'''Cutie Honey Flash''' ({{lang-ja|キューティーハニー フラッシュ}}) нь [[Япон]]ы [[анимэ]] юм. [[1998]] оны [[2 сарын 15]]-ноос [[1998]] оны [[1 сарын 31]] сар хүртэл TV Asahi телевизээр гарчээ. [[Toei]]-ийн бүтээл. Зохиолч: [[Нагай Го]].

==Холбоос==
*[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=565 ''Cutie Honey Flash''] Anime News Network вэбсайт дахь
*[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=3326 ''Cutie Honey Flash''] Anime News Network вэбсайт дахь

{{DEFAULTSORT:Cutie Honey Flash}}
[[Ангилал:Анимэ]]</text>
      <sha1>f9lzdzmyyue6vr8733j9o1n52n9a2mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34690</id>
    <revision>
      <id>873188</id>
      <parentid>538150</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>873188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="egzxybk33fqgq3889ipqcvubgm8fybc" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;font-size:80%;text-align:center;float:right;border-left:1em solid white&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!width=&quot;190&quot;|'''&lt;div style=&quot;font-size:130%&quot;&gt;Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар&lt;/div&gt;'''
|-
|[[File:02_МУ-ын_Хөдөлмөрийн_Баатар.jpg|180px]]&lt;br /&gt;Алтан соёмбо тэмдэг
|}
&lt;/div&gt;
'''Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар''' гэж ажил хөдөлмөрөөрөө [[Монгол Улс]]даа онц ач гавьяатай хүнд олгодог [[цол хэргэм|цол]] юм. 

== Түүх ==
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1956 оны 12 дугаар сарын 31-ны өдрийн 234 дүгээр зарлигаар:
БНМАУ-ын Их Хурлын Тэргүүлэгчдээс ТОГТООХ НЬ:
* 1. “БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар” гэдэг цолыг бий болгосугай.
* 2. “БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар” цолыг манай оронд социализм байгуулах үйлсэд гарамгай бүтээл гаргасан хүмүүст олгож байхаар тогтоосугай.
* 3. “БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар” цол шагнагдагсад “ [[Сүхбаатарын одон]]”, “[[Алтан соёмбо]]”  гэдэг медаль олгож байсугай.


'''Холбоос:'''

* [[Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатруудын нэрийн жагсаалт]]

[[Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар| ]]
[[Ангилал:Монголын одон ба хүндэтгэлийн медаль|хөдөлмөрийн баатар]]</text>
      <sha1>egzxybk33fqgq3889ipqcvubgm8fybc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сандо амбан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36796</id>
    <revision>
      <id>873235</id>
      <parentid>774840</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55251-82</username>
        <id>108215</id>
      </contributor>
      <origin>873235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10908" sha1="nyym5n2h7qig5x28umew1o0xsx1qhue" xml:space="preserve">{{Инфобокс хувь хүн
| нэр                        = Сандо
| зураг                      = San_To.jpg
| зурагны_дэвсгэр_тайлбар    = Сандо амбан
| тайлбар                    = Сандо амбан
| төрсөн_огноо               = 1876 он
| төрсөн_газар               = Чин Улс, Манжийн найман хошууны Шулуун цагаан хошуу
| нас_барсан_огноо           = тодорхойгүй
| нас_барсан_газар           = тодорхойгүй
| үндэстэн                   = Монгол
| бусад_нэр                  = Сандуй бас Сан То
| алдаршсан_хувь_нэмэр       = Монгол дахь Манжийн сүүлийн амбан сайд
| ажил_мэргэжил              = 
}}
'''Сандо''' буюу [[Сандуй]] нь [[]]ын [[Хүрээ]]нд (1909-1911) сууж байсан [[Чин Улсын эрхшээл дэх Монгол орон|Манж]] [[Чин улс]]ын сүүлийн [[Амбан|амбан сайд]] юм.

==Намтар==
===Манжийн хааны албанд хүчин зүтгэсэн нь===
Сандо нь [[манж]]ийн [[найман хошуу]]ны цэргийн монгол хошуунд хамаарах, монгол цустай хүн байжээ. Тэрээр 1876 онд Жэжян мужийн [[Ханжоу]]гийн [[Манжийн Шулуун цагаан хошуу|Шулуун цагаан хошуу]]нд төрсөн. Түүнийг Манж Чин улсын [[Ю Чу-Ян]] гэдэг нэртэй багш сургаж байсан төдийгүй бие дааж суралцжээ. Мөн түүнийг [[Япон]]ы [[Токио]] хотод боловсрол эзэмшсэн хүн гэсэн мэдээлэл байдаг.

Тэрээр бага залуугаасаа Манжийн төрийн албанд зүтгэсэн байна. Эхний үед Ханжоугийн захирагч байгаад дараа нь Ханжоугийн цэргийн академийн захирал, давхар Жэжян мужийн Гадаад хэргийн хорооны захиралын албыг хашиж байсан байна. 1902 онд Ханжоуг орхин [[Бээжин]]гийн Эзэн хааны Их сургуулийн хянах түшмэл болжээ. 1907 онд иргэний захиргааны зөвлөлийн зөвлөхөөр ажиллажээ. Харин 1908 онд [[Хөх хот|Хөххот]]ийн [[Мээрэн|Мэйрэн]] [[занги]] буюу Куехячены орлогч дэслэгч генералаар томилсон.

===Ар Монголын Хүрээний Амбан сайдаар суусан ба Монголын Цагаагчин гахай жилийн хувьсгал=== 
[[Файл:Сандо амбан.png|300px|thumb|left|Их хүрээн дэх Манж амбан Сандо. 1910 он]]
1909 онд [[Ар Монгол]]ын Хүрээнд суух [[амбан]] [[сайд]]аар томилогдсон байна. Энд байхдаа Манж чин улсын бодлогыг Монголд хүчээр хэрэгжүүлэхийг оролдсон боловч [[Богд|Богд гэгээн]] болон Монголын [[Ноён|ноёд]], [[лам]] нарын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарсан байна.

Энэ үед 1911 онд Манжийн ноёрхлыг [[Хятад]]ад унагасан тул 1911 оны 12 сарын 1 буюу Цагаагчин гахай жилийн өвлийн тэргүүн сарын 13-ны өглөө нь [[Халх]]ын Хүрээний бүх хэргийг түр удирдан шийдэх газар буюу Түр засгийн газраас [[Түшээт хан аймаг#Аймгийн чуулган дарга нар|Түшээт хан аймгийн чуулган дарга]] [[Гадинбалын Чагдаржав]], мөн аймгийн жанжин чин ван [[Чингэлтэй]], Сэцэн хан аймгийн чуулганы дэд дарга Гомбосүрэн, тус аймгийн жанжин Гомбосүрэн, ван Цэрэнсодном, гүн Намсрай, [[Да лам Цэрэнчимэд]] нар Манжийн Сандо амбаныг 3 хоногийн хугацаанд Монгол газар улс орноос гарч явахыг тулган шаарджээ.
Сандо амбан мөн өдрөө Оросын консулд очиж хамгаалалт хүсэж, консулын байранд хоноод 12 сарын 4-ний өдөр [[Хиагт]]аар дамжин [[Манжуур]] буцжээ.

===Хятадын албанд зүтгэсэн жилүүд===
Монголоос Сандо Манжуурын Мүгдэнд очиж, Сандо монголчуудыг захирч чадахгүйд эзэн хаан гайхаж байгааг илэрхийлсэн цахилгаан хүлээн авчээ. Амбанг албан тушаалаас нь чөлөөлж, түүний үйлдлийг шалгахыг хүлээхийг үүрэг болгов. 1912 оны 2-р сард Чин гүрэн унасан нь түүнийг цаашид ичиж зовохоос, эсвэл бүр дордохоос аварсан юм.

Хятадад манжийн ноёрхлыг түлхэн унагаж Бүгд найрамдах Хятад улсыг байгуулснаас хойш Сандо нь Хятадын албанд зүтгэж эхэлсэн байна. Түүнийг 1912 оны 10 сард [[Мүгдэн]]гийн дэд дэслэгч генералаар томилсон ба мөн оны 11 сард орлогч генералын даргаар давхар томилогдсон байна. Энэ албан тушаалд тэрээр цөөнгүй жил ажилласан ба 1920 оны 9 сард Манжуурын захирагч [[маршал]] [[Жан Золин]]гийн дэмжлэгтэйгээр Бээжингийн Цагаачлал, хөдөлмөрийн товчооны дарга болов. 1921 оны 12-р сард тэрээр засгийн газрын Тамгын газрын Иргэний томилгооны товчооны дарга болжээ. 1922 оны 6-р сард Өлсгөлөнг арилгах товчооны орлогч даргаар, мөн оны 10-р сард Маршалын коллежийн даргаар томилогдов. 1924 оны 2-р сарын 9-нд Бэйян жанжны ордноос түүнд &quot;Генерал Шүнвэй&quot; цол олгов. 1929 оноос хойш Зүүн хойд хилийн цэргийн ерөнхий командлагчийн албанд зөвлөхөөр ажиллаж байжээ. Сандо Манж Го улсыг үүсгэн байгуулсны дараа Шинжинд очиж, эзэн хаан [[Пүи|Пү-И]]гээс түүнд оршин суух газар олгожээ. Сандо 1933 оны 8-р сарын 31-нд Манжуурын цахилгаан холбоо, телефон ХХК-ийн дэд ерөнхийлөгчөөр томилогдсон байна. Сандо 1941 онд Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр 70 насандаа нас барсан гэж үздэг.

===Шагнал===
Сандогийн хятадын төлөө зүтгэлийг үнэлэн 1921 оны 7 сард Ташоу Паокян Чиахо одонгийн хоёрдугаар зэрэг, 1922 оны 11 сард Ташоу Чиахо одонгийн нэгдүгээр зэргээр тус тус шагнаж байжээ.

==Сонирхолтой баримтууд==
*Сандо амбан нь баруун европжсон хүн байсан бололтой байдаг. Тэрээр Хүрээнд ирсний дараа гудамжинд бие засахыг хориглож, анхны нийтийн бие засах газрыг байгуулж байсан ба гудамжуудад гэрэлтүүлэг хийж, сонин эрхлэн гаргаж байсан байна. Мөн автомашин сонирхож байсан гэдэг.
*Сандо амбан Хүрээнд байгаад буцаж явах замдаа [[Харбин]] хотод Японы сэтгүүлчид өгсөн ярилцлага нь Японы архивт байгаагаас үзвэл: “Сандо миний бие хэргийг шийтгэгч сайдаар хоёр жилийн хугацааг Их Хүрээнд өнгөрөөсөн боловч тэр хугацаанд нэг ч удаа хоолоо тавтай идэж үзсэнгүй. Учир нь хол газар бүхий тэнд (Монголд) манай ордны ачлал болон сүр хүч хүрэхгүй тул Монголын хутагтын дарангуйлал хэтэрхий бөгөөд хөрш орон болох Оросын оролцоо туйлдаа хүрсэн” гэж хэлсэн бий.
*Сандо амбанг анх ирээд Богд гэгээнд бараалхахад Эх дагина Дондогдулам хамт байсан боловч амбанг хүндлэн босоогүйгээс амбан, гэгээн хоёр муудалцан цаашид таарамжгүй харилцах болсон гэсэн ам дамжсан яриа байдаг.
*Сандо амбанг Хүрээнээс хөөгдсөний дараа монголчуудын дунд “Үдэш болгон ноцоод байдаг Үмхий лаампаг нь унтраа биз ээ хө Үй олныг жанжлаад байдаг Өнөө муу амбан чинь хайчсан билээ хө” гэсэн хошин дуу гарсан.
==Мөн үзэх==
*[[Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал]]

==Эшлэл==
*[[Хятад дахь Хэн нь Хэн бэ?|&quot;Who's Who in China&quot;]]. Шанхай хот. 1925 он

==Уран зохиол==
*[[Сономбалжирын Буяннэмэх]]. “Ойрх цагийн товч түүх буюу Сандо амбан” жүжиг. 1922 он
*[[Бямбын Ринчен]]. Сандо амбан. роман. УБ хот. 1973 он

{{Олноо өргөгдсөн Монгол улс}}
[[Ангилал:Манжийн үеийн Монгол]]
[[Ангилал:Манжийн амбан]]
[[Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн]]
[[Ангилал:1876 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1941 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>nyym5n2h7qig5x28umew1o0xsx1qhue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тамын хүү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37704</id>
    <revision>
      <id>873229</id>
      <parentid>868586</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>О. Батсайхан</username>
        <id>108165</id>
      </contributor>
      <origin>873229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13310" sha1="cw01qwnw4dnocslbcn7cquqprajob7v" xml:space="preserve">[[File:Hellboy The Wolves of St August.jpg|thumb|200px|[[Майк Миньола]]гийн бүтээсэн ''Тамын хүү'' дүр.]]

'''Тамын хүү''' ({{lang-en|Hellboy}}) буюу '''Анунг Ун Рама''' ({{lang-en|Anung Un Rama}}) нь Америкийн зураач, зохиолч [[Майк Миньола]]гийн бүтээсэн [[комикс]]ийн дүр юм. Уг дүр нь [[Dark Horse Comics]] хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргадаг ''Hellboy'' цуврал комиксийн гол баатар бөгөөд ер бусын амьтад, чөтгөр, шулам болон харанхуй хүчний эсрэг тэмцдэг.

Тамын хүү анх 1993 оны 8 дугаар сард ''San Diego Comic-Con Comics'' цувралын хоёрдугаар дугаарт хэвлэгдсэн дөрвөн нүүртэй богино өгүүллэгт гарчээ. Харин өөрийн нэрээр гарсан анхны цуврал болох ''Hellboy: Seed of Destruction'' нь 1994 онд хэвлэгдсэн байна.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cgccomics.com/news/article/7210/cgc-comic-of-the-month-march-2019/|title=San Diego Comic-Con Comics #2|website=CGC}}&lt;/ref&gt;

== Түүх ==

Тамын хүүгийн дүрийг Майк Миньола зохиож, зурсан бөгөөд түүний бүтээлд [[аймшгийн зохиол]], [[ардын аман зохиол]], [[домог зүй]], [[ер бусын үзэгдэл]] болон [[уран зөгнөлт зохиол]]ын элементүүдийг хослуулсан байдаг. Уг дүр нь жирийн супер баатрын хэвшмэл дүр төрхөөс ялгаатай бөгөөд өөрийн гарал үүсэл, хувь тавилан болон хүн төрөлхтөнтэй харилцах харилцааныхаа талаар эргэлздэг.

1994 онд ''Hellboy: Seed of Destruction'' нэртэй дөрвөн дугаарт цуврал хэвлэгдсэнээр дүрийн түүх, гарал үүсэл болон ер бусын хүчнүүдтэй холбогдох холбоо нь илүү дэлгэрэнгүй болсон. Уг бүтээлээс хойш ''Hellboy'' цуврал нь олон боть, богино өгүүллэг, тусгай дугаар болон бусад дүрүүдийн тухай салбар цувралаар өргөжжээ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.darkhorse.com/Blog/3301/new-hellboy-omnibus-boxed-set-and-dark-horse-direct-fine-art-print|title=New Hellboy Omnibus Boxed Set and Dark Horse Direct Fine Art Print|website=Dark Horse Comics}}&lt;/ref&gt;

== Дүрийн гарал үүсэл ==

Тамын хүү нь 1944 оны 12 дугаар сарын 23-нд Дэлхий дээр дуудагдсан чөтгөрийн гаралтай амьтан юм. Түүнийг [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үеэр [[Нацист Герман]]ы нууцлаг хүчнүүд болон оккультын үйл ажиллагаатай холбоотой зан үйлийн үеэр Дэлхийд авчирсан байдаг. Уг зан үйлийг [[Григорий Распутин]] удирдсан бөгөөд зорилго нь ер бусын хүчийг ашиглан дэлхийн хувь заяанд нөлөөлөх явдал байв.

Гэвч Тамын хүүг холбоотны хүчнийхэн олж, [[АНУ]]-ын ер бусын үзэгдлийг судлах байгууллагын хамгаалалтад авчээ. Тэрээр профессор [[Тревор Бруттенхолм]]ын удирдлага дор өсөж, хүн төрөлхтөнтэй хамт амьдрах болсон байна.

Тамын хүүгийн жинхэнэ нэр нь Анунг Ун Рама бөгөөд түүний гарал үүсэл, төрөлх мөн чанар нь дэлхийг сүйрүүлэхтэй холбоотой зөгнөлүүдтэй холбогддог. Гэсэн хэдий ч тэрээр өөрийн хувь тавиланг сохроор дагахын оронд хүн төрөлхтнийг хамгаалах замыг сонгодог.

== Гадаад төрх ба чадвар ==

Тамын хүү нь улаан арьстай, том биетэй, эвэртэй, баруун гар нь чулуун мэт хатуу бүтэцтэй дүр юм. Тэрээр эвэрээ ихэвчлэн хөрөөдөж авсан мэт богино хэлбэрээр дүрслэгддэг. Түүний баруун гар нь ''Баруун гарын мөхөл'' ({{lang-en|Right Hand of Doom}}) хэмээн нэрлэгддэг бөгөөд дүрийн гарал үүсэл, дэлхийн хувь заяатай холбоотой чухал үүрэгтэй.

Түүний гол чадварууд:

* Хэт их биеийн хүч, тэсвэр хатуужил.
* Ер бусын амьтад болон чөтгөрүүдтэй тулалдах чадвар.
* Шархнаас хурдан эдгэрэх болон удаан хугацаанд амьдрах чадвар.
* Домог, хараал, ер бусын үзэгдлийн талаар мэдлэгтэй байх.
* Галын зэвсэг болон төрөл бүрийн хэрэгслийг ашиглан мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах чадвар.

Тамын хүүгийн чадвар нь зөвхөн биеийн хүчээр хязгаарлагдахгүй. Түүний түүхэнд өөрийн гарал үүслийг ойлгох, сонголтынхоо төлөө хариуцлага хүлээх, хүн төрөлхтнийг хамгаалах зэрэг сэдэв чухал байр суурь эзэлдэг.

== Байгууллага ба хамтрагчид ==

Тамын хүү нь ''Ер бусын үзэгдлийг судлах, хамгаалах товчоо'' ({{lang-en|Bureau for Paranormal Research and Defense}}, B.P.R.D.)-той хамтран ажилладаг. Уг байгууллага нь ер бусын амьтан, далдын хүч, аюултай үзэгдлийг судалж, хүн төрөлхтөнд учирч болзошгүй аюулаас хамгаалах үүрэгтэй.

Түүний хамтрагчдаас дараах дүрүүдийг онцолж болно.

* '''[[Эйб Сапиен]]''' — усан орчинд амьдрах чадвартай, ер бусын гарал үүсэлтэй амьтан бөгөөд мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцдог.
* '''[[Лиз Шерман]]''' — галын хүчийг удирдах чадвартай эмэгтэй бөгөөд B.P.R.D.-ийн чухал гишүүн.
* '''[[Йоханн Краус]]''' — бие махбодын ердийн хэлбэрээс өөр оршихуйтай, ер бусын үзэгдлийг судлах мэргэжилтэн.
* '''Тревор Бруттенхолм''' — Тамын хүүг Дэлхийд ирсний дараа хамгаалж, хүмүүжүүлсэн эрдэмтэн.

Эдгээр дүрүүд нь ''Hellboy''-ийн ертөнцийг өргөжүүлж, тусдаа комиксийн цуврал болон бусад бүтээлүүдэд гардаг.

== Гол зохиолууд ==

''Hellboy'' цувралд олон үндсэн зохиол болон богино өгүүллэг багтдаг. Тэдгээрээс:

* ''[[Hellboy: Seed of Destruction]]'' — Тамын хүүгийн гарал үүсэл, Распутин болон нацистуудын далдын хүчний үйл ажиллагаатай холбоотой үндсэн үйл явдлыг өгүүлдэг.
* ''[[Hellboy: Wake the Devil]]'' — цус сорогчид, эртний нууц болон Тамын хүүгийн хувь тавилантай холбоотой үйл явдлыг харуулдаг.
* ''[[Hellboy: The Chained Coffin and Others]]'' — ардын домог, ер бусын амьтад болон харанхуй хүчнүүдтэй холбоотой богино өгүүллэгүүдийг багтаадаг.
* ''[[Hellboy: The Wild Hunt]]'' — Британийн домог зүй, аварга биетнүүд болон Тамын хүүгийн гарал үүсэлтэй холбоотой томоохон үйл явдлыг өгүүлдэг.
* ''[[Hellboy in Hell]]'' — Тамын хүүгийн тамд очсон үе болон өөрийн хувь тавилантай нүүр тулж буй түүхийг харуулдаг.

Эдгээр зохиолд [[Кельтийн домог зүй]], [[Норвегийн домог зүй]], Христийн шашны дүрслэл болон Европын ардын аман зохиолын элементүүдийг ашигласан байдаг.

== Кино болон бусад бүтээл ==

Тамын хүүгийн дүр комиксоос гадна кино, хүүхэлдэйн кино, видео тоглоом болон бусад төрлийн бүтээлд ашиглагдсан.

=== Уран сайхны кино ===

* ''[[Тамын хүү (2004 оны кино)|Hellboy]]'' (2004) — найруулагч [[Гильермо дель Торо]]гийн бүтээл бөгөөд Тамын хүүгийн дүрийг [[Рон Перлман]] бүтээсэн.
* ''[[Hellboy II: The Golden Army]]'' (2008) — 2004 оны киноны үргэлжлэл бөгөөд Тамын хүү болон түүний хамтрагчдын шинэ адал явдлыг өгүүлдэг. Рон Перлман гол дүрдээ эргэн тоглосон.
* ''[[Hellboy (2019 оны кино)|Hellboy]]'' (2019) — шинэ найруулгаар бүтээгдсэн кино бөгөөд гол дүрд [[Дэвид Харбор]] тоглосон.
* ''[[Hellboy: The Crooked Man]]'' (2024) — Тамын хүүгийн дүрийг [[Жек Кеси]] бүтээсэн, аймшгийн төрлийн кино.

=== Хүүхэлдэйн кино ===

''Hellboy'' цувралаас сэдэвлэсэн хүүхэлдэйн кинонууд 2006–2007 онд гарсан. Эдгээр бүтээлд комиксийн ер бусын ертөнц, Тамын хүү болон B.P.R.D.-ийн хамтрагчдын адал явдлыг дүрсэлсэн.

=== Видео тоглоом ===

Тамын хүүгийн дүрд тулгуурласан видео тоглоомууд мөн бүтээгдсэн. Тэдгээрийн нэг нь [[Konami]]-гийн түгээсэн ''Hellboy: The Science of Evil'' бөгөөд тоглогч Тамын хүүгийн дүрээр дайснуудтай тулалдаж, янз бүрийн даалгавар гүйцэтгэдэг.

== Соёлын нөлөө ==

''Hellboy'' нь Америкийн комиксийн ертөнц дэх аймшиг, уран зөгнөл болон супер баатрын төрлийг хослуулсан бүтээлүүдийн нэг юм. Майк Миньолагийн өвөрмөц дүрслэл, бараан өнгөний хэрэглээ, домог зүйд тулгуурласан үйл явдал нь цувралын танигдах шинж болжээ.

Тамын хүүгийн түүхэнд сайн ба муугийн ялгаа, хувь тавилан ба чөлөөт сонголт, өөрийн гарал үүслийг хүлээн зөвшөөрөх, бусдыг хамгаалах үүрэг зэрэг сэдэв гол байр суурь эзэлдэг. Тэрээр чөтгөрийн гаралтай боловч хүн төрөлхтнийг хамгаалахыг сонгодог нь дүрийн гол зөрчил, хөгжлийн үндэс болдог.

''Hellboy'' цуврал нь комиксийн салбарт олон шагнал хүртсэн бөгөөд Dark Horse Comics-ийн хамгийн танигдсан бүтээлүүдийн нэг болж, олон улсын уншигчдын дунд нэр хүндтэй болсон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.darkhorse.com/Hellboy/Browse|title=Hellboy and B.P.R.D. comics|website=Dark Horse Comics}}&lt;/ref&gt;

== Эшлэл ==

{{reflist}}

== Холбоос ==

{{commonscat}}
* {{official website|https://www.hellboy.com/}}
* [https://www.darkhorse.com/Zones/Hellboy ''Тамын хүү'' — Dark Horse Comics]
* [https://digital.darkhorse.com/series/29/hellboy ''Hellboy'' цахим комикс — Dark Horse Digital]
* {{imdb title|0167190|Hellboy}}
* {{imdb title|0411477|Hellboy II: The Golden Army}}

[[Ангилал:1993 онд танилцуулагдсан дүр]]
[[Ангилал:АНУ-ын комиксийн дүр]]
[[Ангилал:Dark Horse Comics]]
[[Ангилал:Уран зөгнөлт комикс]]
[[Ангилал:Аймшгийн комикс]]
[[Ангилал:Супер баатрын комиксийн дүр]]

{{stub}}</text>
      <sha1>cw01qwnw4dnocslbcn7cquqprajob7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873230</id>
      <parentid>873229</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>О. Батсайхан</username>
        <id>108165</id>
      </contributor>
      <origin>873230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13300" sha1="lcgy5xvj7n2ytyxxxd6lgmwoj9rzu7i" xml:space="preserve">[[File:Hellboy The Wolves of St August.jpg|thumb|200px|[[Майк Миньола]]гийн бүтээсэн ''Тамын хүү'' дүр.]]

'''Тамын хүү''' ({{lang-en|Hellboy}}) буюу '''Анунг Ун Рама''' ({{lang-en|Anung Un Rama}}) нь Америкийн зураач, зохиолч [[Майк Миньола]]гийн бүтээсэн [[комикс]]ийн дүр юм. Уг дүр нь [[Dark Horse Comics]] хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргадаг ''Hellboy'' цуврал комиксийн гол баатар бөгөөд ер бусын амьтад, чөтгөр, шулам болон харанхуй хүчний эсрэг тэмцдэг.

Тамын хүү анх 1993 оны 8 дугаар сард ''San Diego Comic-Con Comics'' цувралын хоёрдугаар дугаарт хэвлэгдсэн дөрвөн нүүртэй богино өгүүллэгт гарчээ. Харин өөрийн нэрээр гарсан анхны цуврал болох ''Hellboy: Seed of Destruction'' нь 1994 онд хэвлэгдсэн байна.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cgccomics.com/news/article/7210/cgc-comic-of-the-month-march-2019/|title=San Diego Comic-Con Comics #2|website=CGC}}&lt;/ref&gt;

== Түүх ==

Тамын хүүгийн дүрийг Майк Миньола зохиож, зурсан бөгөөд түүний бүтээлд [[аймшгийн зохиол]], [[ардын аман зохиол]], [[домог зүй]], [[ер бусын үзэгдэл]] болон [[уран зөгнөлт зохиол]]ын элементүүдийг хослуулсан байдаг. Уг дүр нь жирийн супер баатрын хэвшмэл дүр төрхөөс ялгаатай бөгөөд өөрийн гарал үүсэл, хувь тавилан болон хүн төрөлхтөнтэй харилцах харилцааныхаа талаар эргэлздэг.

1994 онд ''Hellboy: Seed of Destruction'' нэртэй дөрвөн дугаарт цуврал хэвлэгдсэнээр дүрийн түүх, гарал үүсэл болон ер бусын хүчнүүдтэй холбогдох холбоо нь илүү дэлгэрэнгүй болсон. Уг бүтээлээс хойш ''Hellboy'' цуврал нь олон боть, богино өгүүллэг, тусгай дугаар болон бусад дүрүүдийн тухай салбар цувралаар өргөжжээ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.darkhorse.com/Blog/3301/new-hellboy-omnibus-boxed-set-and-dark-horse-direct-fine-art-print|title=New Hellboy Omnibus Boxed Set and Dark Horse Direct Fine Art Print|website=Dark Horse Comics}}&lt;/ref&gt;

== Дүрийн гарал үүсэл ==

Тамын хүү нь 1944 оны 12 дугаар сарын 23-нд Дэлхий дээр дуудагдсан чөтгөрийн гаралтай амьтан юм. Түүнийг [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы үеэр [[Нацист Герман]]ы нууцлаг хүчнүүд болон оккультын үйл ажиллагаатай холбоотой зан үйлийн үеэр Дэлхийд авчирсан байдаг. Уг зан үйлийг [[Григорий Распутин]] удирдсан бөгөөд зорилго нь ер бусын хүчийг ашиглан дэлхийн хувь заяанд нөлөөлөх явдал байв.

Гэвч Тамын хүүг холбоотны хүчнийхэн олж, [[АНУ]]-ын ер бусын үзэгдлийг судлах байгууллагын хамгаалалтад авчээ. Тэрээр профессор [[Тревор Бруттенхолм]]ын удирдлага дор өсөж, хүн төрөлхтөнтэй хамт амьдрах болсон байна.

Тамын хүүгийн жинхэнэ нэр нь Анунг Ун Рама бөгөөд түүний гарал үүсэл, төрөлх мөн чанар нь дэлхийг сүйрүүлэхтэй холбоотой зөгнөлүүдтэй холбогддог. Гэсэн хэдий ч тэрээр өөрийн хувь тавиланг сохроор дагахын оронд хүн төрөлхтнийг хамгаалах замыг сонгодог.

== Гадаад төрх ба чадвар ==

Тамын хүү нь улаан арьстай, том биетэй, эвэртэй, баруун гар нь чулуун мэт хатуу бүтэцтэй дүр юм. Тэрээр эвэрээ ихэвчлэн хөрөөдөж авсан мэт богино хэлбэрээр дүрслэгддэг. Түүний баруун гар нь ''Баруун гарын мөхөл'' ({{lang-en|Right Hand of Doom}}) хэмээн нэрлэгддэг бөгөөд дүрийн гарал үүсэл, дэлхийн хувь заяатай холбоотой чухал үүрэгтэй.

Түүний гол чадварууд:

* Хэт их биеийн хүч, тэсвэр хатуужил.
* Ер бусын амьтад болон чөтгөрүүдтэй тулалдах чадвар.
* Шархнаас хурдан эдгэрэх болон удаан хугацаанд амьдрах чадвар.
* Домог, хараал, ер бусын үзэгдлийн талаар мэдлэгтэй байх.
* Галын зэвсэг болон төрөл бүрийн хэрэгслийг ашиглан мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах чадвар.

Тамын хүүгийн чадвар нь зөвхөн биеийн хүчээр хязгаарлагдахгүй. Түүний түүхэнд өөрийн гарал үүслийг ойлгох, сонголтынхоо төлөө хариуцлага хүлээх, хүн төрөлхтнийг хамгаалах зэрэг сэдэв чухал байр суурь эзэлдэг.

== Байгууллага ба хамтрагчид ==

Тамын хүү нь ''Ер бусын үзэгдлийг судлах, хамгаалах товчоо'' ({{lang-en|Bureau for Paranormal Research and Defense}}, B.P.R.D.)-той хамтран ажилладаг. Уг байгууллага нь ер бусын амьтан, далдын хүч, аюултай үзэгдлийг судалж, хүн төрөлхтөнд учирч болзошгүй аюулаас хамгаалах үүрэгтэй.

Түүний хамтрагчдаас дараах дүрүүдийг онцолж болно.

* '''[[Эйб Сапиен]]''' — усан орчинд амьдрах чадвартай, ер бусын гарал үүсэлтэй амьтан бөгөөд мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцдог.
* '''[[Лиз Шерман]]''' — галын хүчийг удирдах чадвартай эмэгтэй бөгөөд B.P.R.D.-ийн чухал гишүүн.
* '''[[Йоханн Краус]]''' — бие махбодын ердийн хэлбэрээс өөр оршихуйтай, ер бусын үзэгдлийг судлах мэргэжилтэн.
* '''Тревор Бруттенхолм''' — Тамын хүүг Дэлхийд ирсний дараа хамгаалж, хүмүүжүүлсэн эрдэмтэн.

Эдгээр дүрүүд нь ''Hellboy''-ийн ертөнцийг өргөжүүлж, тусдаа комиксийн цуврал болон бусад бүтээлүүдэд гардаг.

== Гол зохиолууд ==

''Hellboy'' цувралд олон үндсэн зохиол болон богино өгүүллэг багтдаг. Тэдгээрээс:

* ''[[Hellboy: Seed of Destruction]]'' — Тамын хүүгийн гарал үүсэл, Распутин болон нацистуудын далдын хүчний үйл ажиллагаатай холбоотой үндсэн үйл явдлыг өгүүлдэг.
* ''[[Hellboy: Wake the Devil]]'' — цус сорогчид, эртний нууц болон Тамын хүүгийн хувь тавилантай холбоотой үйл явдлыг харуулдаг.
* ''[[Hellboy: The Chained Coffin and Others]]'' — ардын домог, ер бусын амьтад болон харанхуй хүчнүүдтэй холбоотой богино өгүүллэгүүдийг багтаадаг.
* ''[[Hellboy: The Wild Hunt]]'' — Британийн домог зүй, аварга биетнүүд болон Тамын хүүгийн гарал үүсэлтэй холбоотой томоохон үйл явдлыг өгүүлдэг.
* ''[[Hellboy in Hell]]'' — Тамын хүүгийн тамд очсон үе болон өөрийн хувь тавилантай нүүр тулж буй түүхийг харуулдаг.

Эдгээр зохиолд [[Кельтийн домог зүй]], [[Норвегийн домог зүй]], Христийн шашны дүрслэл болон Европын ардын аман зохиолын элементүүдийг ашигласан байдаг.

== Кино болон бусад бүтээл ==

Тамын хүүгийн дүр комиксоос гадна кино, хүүхэлдэйн кино, видео тоглоом болон бусад төрлийн бүтээлд ашиглагдсан.

=== Уран сайхны кино ===

* ''[[Тамын хүү (2004 оны кино)|Hellboy]]'' (2004) — найруулагч [[Гильермо дель Торо]]гийн бүтээл бөгөөд Тамын хүүгийн дүрийг [[Рон Перлман]] бүтээсэн.
* ''[[Hellboy II: The Golden Army]]'' (2008) — 2004 оны киноны үргэлжлэл бөгөөд Тамын хүү болон түүний хамтрагчдын шинэ адал явдлыг өгүүлдэг. Рон Перлман гол дүрдээ эргэн тоглосон.
* ''[[Hellboy (2019 оны кино)|Hellboy]]'' (2019) — шинэ найруулгаар бүтээгдсэн кино бөгөөд гол дүрд [[Дэвид Харбор]] тоглосон.
* ''[[Hellboy: The Crooked Man]]'' (2024) — Тамын хүүгийн дүрийг [[Жек Кеси]] бүтээсэн, аймшгийн төрлийн кино.

=== Хүүхэлдэйн кино ===

''Hellboy'' цувралаас сэдэвлэсэн хүүхэлдэйн кинонууд 2006–2007 онд гарсан. Эдгээр бүтээлд комиксийн ер бусын ертөнц, Тамын хүү болон B.P.R.D.-ийн хамтрагчдын адал явдлыг дүрсэлсэн.

=== Видео тоглоом ===

Тамын хүүгийн дүрд тулгуурласан видео тоглоомууд мөн бүтээгдсэн. Тэдгээрийн нэг нь [[Konami]]-гийн түгээсэн ''Hellboy: The Science of Evil'' бөгөөд тоглогч Тамын хүүгийн дүрээр дайснуудтай тулалдаж, янз бүрийн даалгавар гүйцэтгэдэг.

== Соёлын нөлөө ==

''Hellboy'' нь Америкийн комиксийн ертөнц дэх аймшиг, уран зөгнөл болон супер баатрын төрлийг хослуулсан бүтээлүүдийн нэг юм. Майк Миньолагийн өвөрмөц дүрслэл, бараан өнгөний хэрэглээ, домог зүйд тулгуурласан үйл явдал нь цувралын танигдах шинж болжээ.

Тамын хүүгийн түүхэнд сайн ба муугийн ялгаа, хувь тавилан ба чөлөөт сонголт, өөрийн гарал үүслийг хүлээн зөвшөөрөх, бусдыг хамгаалах үүрэг зэрэг сэдэв гол байр суурь эзэлдэг. Тэрээр чөтгөрийн гаралтай боловч хүн төрөлхтнийг хамгаалахыг сонгодог нь дүрийн гол зөрчил, хөгжлийн үндэс болдог.

''Hellboy'' цуврал нь комиксийн салбарт олон шагнал хүртсэн бөгөөд Dark Horse Comics-ийн хамгийн танигдсан бүтээлүүдийн нэг болж, олон улсын уншигчдын дунд нэр хүндтэй болсон.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.darkhorse.com/Hellboy/Browse|title=Hellboy and B.P.R.D. comics|website=Dark Horse Comics}}&lt;/ref&gt;

== Эшлэл ==

{{reflist}}

== Холбоос ==

{{commonscat}}
* {{official website|https://www.hellboy.com/}}
* [https://www.darkhorse.com/Zones/Hellboy ''Тамын хүү'' — Dark Horse Comics]
* [https://digital.darkhorse.com/series/29/hellboy ''Hellboy'' цахим комикс — Dark Horse Digital]
* {{imdb title|0167190|Hellboy}}
* {{imdb title|0411477|Hellboy II: The Golden Army}}

[[Ангилал:1993 онд танилцуулагдсан дүр]]
[[Ангилал:АНУ-ын комиксийн дүр]]
[[Ангилал:Dark Horse Comics]]
[[Ангилал:Уран зөгнөлт комикс]]
[[Ангилал:Аймшгийн комикс]]
[[Ангилал:Супер баатрын комиксийн дүр]]</text>
      <sha1>lcgy5xvj7n2ytyxxxd6lgmwoj9rzu7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сармагчин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40568</id>
    <revision>
      <id>873228</id>
      <parentid>791615</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashorocetus</username>
        <id>43270</id>
      </contributor>
      <origin>873228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1765" sha1="b28rr7j4vu1xfdqmxix5b9f7dlypl5e" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Сармагчин
| fossil_range =
| image = Bonnet macaque in tree, Bangalore.jpg
| image_caption = Макака сармагчин
| regnum = [[Амьтан]]
| phylum = [[Хөвчтөн]]
| classis = [[Хөхтөн]]
| ordo = [[Примат]]
}}
'''Сармагчин''' — [[Мод]]онд амьдардаг. [[Примат]]ын ({{lang-la|Primates}}) [[Баг (амьтан судлал)багийг]] бүрдүүлэгч 400 гаруй зүйл [[хөхтөн]] [[Амьтан|амьтныг]] ерөнхийд нь ингэж нэрлэдэг. 

[[Орос]]ын нэрт [[аялагч]] бичгийн хүн [[Афанасий Никитин]]ий ''&quot;Гурван тэнгисийн аялал&quot;'' шаштирт дурдсанаар сармагчин гэх үг нь ''&quot;abuzine&quot;'' гэх [[Перс хэл]]нээс эхтэй [[Эртний англи хэл|эртний англи]] [[үг]] хэмээжээ. [[Дмитрий Ушаков]]ын [[толь бичиг]]т ''&quot;завхайрал таригч&quot;'' хэмээн тайлжээ.

Сармагчины [[нүд]]ний [[хүүхэн хараа]] нь [[хар]] [[өнгө]]тэй байдаг.  

&lt;gallery&gt;
Файл:Male gorilla in SF zoo.jpg|Эр [[Горилла]].
Файл:An Indian monkey (bandar) in Malsi Deer Park (photo - Jim Ankan Deka).jpg|[[Энэтхэг]]ийн сармагчин (бандар).
Файл:Callimico goeldii in Venezuela.jpg|''Callimico goeldii''
Файл:Saimiri sciureus-1 Luc Viatour.jpg|''Saimiri sciureus''
Файл:AnimaltestingMonkeyCovance2.jpg|Туршилтын сармагчин
&lt;/gallery&gt;

==Эшлэл==
{{Reflist|2}}

==Холбоос==
{{Commonscat|Сармагчин}}

[[Ангилал:Сармагчин| ]]
{{stub}}</text>
      <sha1>b28rr7j4vu1xfdqmxix5b9f7dlypl5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трояны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43635</id>
    <revision>
      <id>873231</id>
      <parentid>865177</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Эрдэнийн тобчи</username>
        <id>108163</id>
      </contributor>
      <origin>873231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6388" sha1="31wz8rq8wk7t8rjm6c1stpz5zvs8dr7" xml:space="preserve">[[File:Trojany województwo mazowieckie.JPG|right|250px|thumb|Трояны тосгон]]

'''Трояны''' ({{lang-pl|Trojany}}) нь [[Польш]] улсын төв хэсгийн зүүн талд, [[Мазови муж]]ийн [[Воломин тойрог|Воломин тойрогт]] харьяалагддаг тосгон юм. Тус тосгон нь [[Домбровка гмина|Домбровка гминагийн]] нутаг дэвсгэрт оршдог бөгөөд Варшавын бүс нутагтай зам тээврийн холбоотой.

== Газарзүй, байршил ==

Трояны нь Мазови мужийн Воломин тойргийн хөдөө суурингийн нэг юм. Тосгоны газарзүйн солбицол нь хойд өргөргийн 52°28′21″, зүүн уртрагийн 21°20′05″ орчим байна. Тус тосгон нь [[Варшав]] болон Воломин орчмын суурин газруудтай холбогдох замын сүлжээний ойролцоо байрладаг.

Тосгоны нутаг дэвсгэрээр Польшийн S8 хурдны замын чиглэл дайран өнгөрдөг. Энэхүү зам нь Варшавыг Белосток болон Балтын орнууд руу чиглэсэн тээврийн коридортой холбодог. Замын байршил нь орон нутгийн зорчих хөдөлгөөн болон бүс нутгийн тээврийн харилцаанд чухал ач холбогдолтой.

== Хүн ам ==

2014 оны мэдээллээр Трояны тосгон 490 оршин суугчтай байв. Хүн амын энэ тоо нь тухайн оны мэдээллийг илэрхийлэх бөгөөд өнөөгийн хүн амын тоотой заавал тохирохгүй.

Тус тосгон нь хөдөө суурингийн шинжтэй боловч томоохон хотуудтай холбогдох замын ойролцоо байрладаг. Ийм байршил нь оршин суугчдын ажил эрхлэлт, өдөр тутмын зорчих хөдөлгөөн болон ойролцоох суурин газруудтай харилцах харилцаанд нөлөөлдөг.

== Түүх, засаг захиргааны харьяалал ==

Трояны нь Польшийн Мазови мужийн түүхэн болон засаг захиргааны өөрчлөлтүүдтэй холбоотой нутаг дэвсгэрт оршдог. Одоогийн засаг захиргааны бүтцээр тус тосгон нь Воломин тойргийн Домбровка гминад харьяалагдана.

1975–1998 онд Трояны нь тухайн үеийн засаг захиргааны хуваарийн дагуу Остроленка мужид харьяалагдаж байв. 1999 онд Польшид засаг захиргааны шинэчлэл хэрэгжиж, муж, тойрог болон гминагийн тогтолцоо өөрчлөгдсөнөөр тус тосгон Мазови мужийн харьяанд оржээ.

Тосгоны түүхэн хөгжлийн эхэн үе, нэрийн гарал үүсэл болон хүн амын урт хугацааны өөрчлөлтийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл шаардлагатай бөгөөд эдгээрийг холбогдох түүхэн баримт бичиг, архивын эх сурвалжаар нягтлах нь зүйтэй.

== Эдийн засаг, дэд бүтэц ==

Трояны тосгоны амьдралд зам тээврийн хүртээмж чухал байр суурь эзэлдэг. Варшав болон ойролцоох хот, суурин газруудтай холбогдох боломж нь оршин суугчдад ажил эрхлэлт, үйлчилгээ болон худалдааны төвүүдэд хүрэх нөхцөл бүрдүүлдэг.

Тус тосгоны газар ашиглалт, орон сууцны хөгжил болон замын орчны төлөвлөлт нь Домбровка гминагийн орон нутгийн газар зохион байгуулалтын бодлоготой холбоотой. Трояны орчмын газар ашиглалтын төлөвлөгөөг гминагийн захиргаа баталж, тухайн нутаг дэвсгэрийн хөгжлийн чиглэлийг зохицуулдаг.

== Нийгэм, соёл ==

Трояны нь хүн амын тоо, засаг захиргааны харьяаллаараа орон нутгийн суурингийн түвшинд хамаарна. Оршин суугчдын өдөр тутмын амьдрал нь Домбровка гминагийн захиргааны үйлчилгээ болон ойролцоох суурин газруудын дэд бүтэцтэй холбоотой.

Тосгоны соёлын байгууллага, уламжлалт баяр ёслол, түүхэн дурсгалт газар болон олон нийтийн арга хэмжээний талаар баталгаатай дэлгэрэнгүй мэдээлэл хязгаарлагдмал байна. Иймээс эдгээрийн талаар нэмэлт эх сурвалжгүйгээр тодорхой баримт дэвшүүлэх боломжгүй.

== Мөн үзэх ==

[[Мазови муж]]
[[Воломин тойрог]]
[[Домбровка гмина]]
[[Польш]]
== Эх сурвалж ==

[https://bip.dabrowka.net.pl/index.php?cmd=zawartosc&amp;id=3476&amp;opt=pokaz Домбровка гминагийн албан ёсны мэдээлэл: Трояны]
[https://bip.dabrowka.net.pl/index.php?cmd=zawartosc&amp;id=2494&amp;opt=pokaz Трояны тосгоны газар ашиглалтын орон нутгийн төлөвлөгөө]
[https://www.polskawliczbach.pl/wiesTrojanymazowieckie Трояны тосгоны хүн ам, газарзүйн мэдээлэл]
{{stub}} [[Ангилал:Мазови мужийн суурин]] [[Ангилал:Воломин тойрог]]</text>
      <sha1>31wz8rq8wk7t8rjm6c1stpz5zvs8dr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вояжерын Алтан Пянз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52827</id>
    <revision>
      <id>873195</id>
      <parentid>682035</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ForeverFlying</username>
        <id>108198</id>
      </contributor>
      <comment>replacing GIFs with PNGs</comment>
      <origin>873195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5690" sha1="ivtsn2yap4jqhgpkayj58urk4rjnm28" xml:space="preserve">[[File:The Sounds of Earth - GPN-2000-001976.jpg|thumb|299x299px|[[Вояжер|Вояжер хөтөлбөр]] Алтан Пянз]]
[[File:The Sounds of Earth Record Cover - GPN-2000-001978.jpg|thumb|239x239px|Пянзны хавтас]]
[[File:Voyager.jpg|thumb|291x291px|Хөлөг дээр байршуулсан байршил]]

[[АНУ]]-ын [[НАСА]]-с нарны аймаг болон нарны аймгаас гаднах орчлон ертөнцийг судлах зорилготойгоор [[Вояжер хөтөлбөр]]ийн хүрээнд 1977 онд хөөргөсөн [[Вояжер 1]] ба [[Вояжер 2]] сансрын хөлгүүдэд, хэрвээ эдгээр хөлгүүд өөр нэгэн оюун ухаант бодгаль болон ирээдүйн хүмүүстэй тулгарах аваас өнөө үеийн дэлхийн байдлыг таниулах мэндчилгээ, зураг, дуу бүхий 30см диаметртэй алтан пянз суурилуулсан нь '''Вояжерын Алтан Пянз''' юм. Эдгээр нь урьд өмнө 1972 болон 1973 онуудад хөөргөсөн [[Пионер 10]], [[Пионер 11]] хөлгүүдэд мөн ижил зорилгоор байрлуулж байсан зурган мэдээлэл төдий энгийн [[Пионерийн Ялтас]]нуудтай харьцуулахад илүү их мэдээлэл агуулсан.

Орчлон ертөнцийн хязгааргүй уудамтай харьцуулахад эдгээр хөлгүүд хумхын тоос мэт жижигхэний дээр яваандаа хөлгүүдийн цэнэг нь дуусч харилцах дохио илгээхээ болих тул ямар нэгэн оюун ухаант бодгальтай учрах магадлал хэмжээлшгүй бага ч далайд хөвөн буй лонхтой бичиг мэт энэхүү пянзнуудыг хэрэвзээ ямар нэгэн ухаант бодгаль олж тоглуулах аваас аврал эрсэн цөхрөлийн захидал бус дэлхий дээрх баялаг амьдралын талаарх гэгээлэг мэдээллийг олж мэдэх юм.

==Агуулга==
Пянзанд дэлхийн гайхамшигт байгаль, хүн төрөлхтний баялаг соёлын өв болон шинжлэх ухааны ололт амжилтыг харуулсан 116 зураг, 55 хэл дээрх мэндчилгээ, олон төрлийн чимээ, дуу авиа, аяз, дуу, тухайн үеийн [[АНУ]]-ын ерөнхийлөгч [[Жимми Картер]] болон [[НҮБ]]-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга [[Курт Вальдхайм]]ын хэвлэмэл мэндчилгээ болон АНУ-ын зохиолч продюсер Энн Друяны тархины бичлэгийг багтаасан байдаг.

===Мэндчилгээ===
Пянзны эхэнд [[Шумер]], [[Эртний Грек]] зэрэг 4 мөхсөн хэлнээс эхлээд [[Португал хэл|Португал]], [[Хятад хэл|Хятад]] зэрэг одоогийн 51 хэл, цаашлаад [[Эсперанто]] зэрэг зохиомол хэлнүүд дээрхи нийт 5 минут орчим урт мэндчилгээ бий.

===Дуу чимээ===
Мэндчилгээний дараа Дэлхийн дуу чимээ хэмээх хэсэг бий. Үүнд:
* Галт уулын дэлбэрэлт, аянга цахилгаан, салхи бороо зэрэг байгалийн үзэгдлийн дуу
* Нохой, муур, халим зэрэг ан амьтны дуу
* Хүүхдийн уйлах, үнсэлт, зүрхний лугшилт зэрэг хүний дуу
* Галт тэрэг, машин, пуужин зэрэг хүний ололт амжилтын дууг багтаажээ

===Дуу хөгжим===
Дуу чимээний дараа [[Иоханн Себастиан Бах|Бах]], [[Людвиг ван Бетховен|Бетховен]] зэрэг хөгжмийн зохиолчдийн сор бүтээлээс эхлээд хамтлаг дуу, дуурь, ардын дуу зэрэг 90 минутын түүвэр бичлэг бий.

===Зураг===
Дууны бичлэгнээс гадна эх дэлхий болон хүний бүтэц, амьдралийг харуулсан нийт 116 зураг энэхүү пянзанд бичигдсэн. 

====Зургийн цомог====
&lt;gallery&gt;
&lt;center&gt;
Voyager Golden Record 012. Earth.png|Эх дэлхий
Voyager Golden Record 098. X-ray of hand.png|[[Рентген туяа]]
Voyager Golden Record 111. Astronaut in space.png|Сансрын нисгэгч
Voyager Golden Record 112. Titan Centaur Launch.png|Хөөрч буй сансрын хөлөг
Voyager Golden Record 115. Violin with music score (Cavotina).png|Хийл болон хөгжмийн нот
&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

==Материал==
Пянзыг алтаар бүрсэн зэсээр хийсэн. Хавтас нь хөнгөн цагаан бөгөөд цэвэр [[Уран (химийн элемент)|уран-238]]-ын нимгэн үеэр бүрсэн. Уран-238-ын [[хагас задралын үе]] нь 4.468 тэрбум жил болохоор пянзыг олсон бодгаль насыг нь тодрхойлох боломжтой юм.

[[Ангилал: Вояжер хөтөлбөр]]</text>
      <sha1>ivtsn2yap4jqhgpkayj58urk4rjnm28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ромын Папууд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60579</id>
    <revision>
      <id>873192</id>
      <parentid>866570</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>873192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9095" sha1="9ig41e8syrkxwsy2wmxdz5t493sdpfv" xml:space="preserve">'''Ромын Пап''' -([[Латин хэл|латин]]. ''Pontifex Romanus'') — Католик шашны улс төр-шашны байгууллагын тэргүүн. [[Ватикан|Ватиканд]] байнга оршин суудаг. 

Энэхүү хуудсанд Ромын Католик шашныг удирдаж байсан Папуудыг он цагийн дарааллаар жагсаан харуулсан болно.
{{Гол|Пап|Католик шашин}}

[[File:Tafel paepste.jpg|thumb|Гэгээн Петрийн их цогчин дуганд оршуулсан Ромын Папуудын латин нэрс болон хаанчилсан огноог тэмдэглэсэн гантиг хавтан|656x656px]]


==1-4-р зууны Пап лам нар==

* [[Гэгээн Петр]]
* [[Линус]]
* [[Анаклет]]
* [[I Клемент]]
* [[Эварист]]
* [[I Александр(Пап)]]
* [[I Сикст]]
* [[Телесфор]]
* [[Хиген]]
* [[I Пио]]
* [[Анисет]]
* [[Сотер]]
* [[Элетер]]
* [[I Виктор]]
* [[Зэфирин]]
* [[I Калликст]]
* [[I Урбан]]
* [[Понтиан]]
* [[Антер]]
* [[Фабиан]]
* [[Корнел]]
* [[I Луц]]
* [[Стефен]]
* [[II Сикст]]
* [[Дионис]]
* [[I Феликс]]
* [[Евтихиан]]
* [[Кай]]
* [[Марселлин]]
* [[I Марсел]]
* [[Эвсэби]]
* [[Милтиад]]
* [[I Силвэстэр]]
* [[Марк]]
* [[I Юлий]]
* [[Либери]]
* [[I Дамас]]
* [[Сириц]]
* [[I Анастаси]]

==5-8-р зууны Пап лам нар==

* [[I Инносент]]
* [[Зосим]]
* [[I Бонифас]]
* [[I Селестин]]
* [[III Сикст]]
* [[I Лео]]
* [[Хилари]]
* [[Симплиси]]
* [[III Феликс]]
* [[I Гиласи]]
* [[II Анастаси]]
* [[Симмах]]
* [[Хормисд]]
* [[I Иохан]]
* [[IV Феликс]]
* [[II Бонифас]]
* [[II Иохан]]
* [[I Агапит]]
* [[Силвэри]]
* [[Вигили]]
* [[I Пелаги]]
* [[III Иохан]]
* [[I Бенедикт]]
* [[II Пелаги]]
* [[I Григори]]
* [[Сабиниан]]
* [[III Бонифас]]
* [[IV Бонифас]]
* [[I Адеодат]]
* [[V Бонифас]]
* [[I Онори]]
* [[Сэвэрин]]
* [[IV Иохан]]
* [[I Теодор]]
* [[I Мартин]]
* [[I Иугени]]
* [[Виталиан]]
* [[II Адеодат]]
* [[Дон]]
* [[Агато]]
* [[II Лео]]
* [[II Бенедикт]]
* [[V Иохан]]
* [[Конон]]
* [[I Серги]]
* [[VI Иохан]]
* [[VII Иохан]]
* [[Сисинни]]
* [[Константин]]
* [[II Григори]]
* [[III Григори]]
* [[Захари]]
* [[II Стефен]]
* [[I Паул]]
* [[III Стефен]]
* [[I Адриан]]
* [[III Лео]]

== 9-12-р зууны Пап лам нар ==
* [[IV Стефен]]
* [[I Пасхал]]
* [[II Иугени]]
* [[Валентин]]
* [[IV Григори]]
* [[II Серги]]
* [[IV Лео]]
* [[III Бенедикт]]
* [[I Николас]]
* [[II Адриан]]
* [[VIII Иохан]]
* [[I Марин]]
* [[III Адриан]]
* [[V Стефен]]
* [[Формос]]
* [[VI Бонифас]]
* [[VI Стефен]]
* [[Роман(Пап)]]
* [[II Теодор]]
* [[IX Иохан]]
* [[IV Бенедикт]]
* [[V Лео]]
* [[III Серги]]
* [[III Анастаси]]
* [[Ландо]]
* [[X Иохан]]
* [[VI Лео]]
* [[VII Стефен]]
* [[XI Иохан]]
* [[VII Лео]]
* [[VIII Стефен]]
* [[II Марин]]
* [[II Агапэт]]
* [[XII Иохан]]
* [[V Бенедикт]]
* [[VIII Лео]]
* [[XIII Иохан]]
* [[VI Бенедикт]]
* [[VII Бенедикт]]
* [[XIV Иохан]]
* [[XV Иохан]]
* [[V Григори]]
* [[II Силвэстэр]]
* [[XVII Иохан]]
* [[XVIII Иохан]]
* [[IV Серги]]
* [[VIII Бенедикт]]
* [[XIX Иохан]]
* [[IX Бенедикт]]
* [[III Силвэстэр]]
* [[IX Бенедикт]]
* [[VI Григори]]
* [[II Клемент]]
* [[IX Бенедикт]]
* [[II Дамас]]
* [[IX Лео]]
* [[II Виктор]]
* [[IX Стефен]]
* [[II Николас]]
* II Александр
* [[VII Григори]]
* [[III Виктор]]
* [[II Урбан]]
* [[II Пасхал]]
* [[II Геласи]]
* [[II Калликст]]
* [[II Онори]]
* [[II Инносент]]
* [[II Селестин]]
* [[II Луци]]
* [[III Иугени]]
* [[IV Анастаси]]
* [[IV Адриан]]
* III Александр
* [[III Луци]]
* [[III Урбан]]
* [[VIII Григори]]
* [[III Клемент]]
* [[III Селестин]]
* [[III Иннокент]]
==13-16-р зууны Пап лам нар==

* [[III Онори]] ([[Латин хэл|латин]]. ''HONORIVS'' Tertius , өөрийн нэр- ''Cencio Savelli,'' 1216- 1227)
* [[IX Григори]]
* [[IV Целестин]]
* [[IV Иннокент]]  ([[Латин хэл|латин.]] ''INNOCENTIVS'' ''Quartus,'' өөрийн нэр -''Sinibaldo Fieschi'', 1243.06.25-1254.12.07) [[Гүюг хаан|Гүюг хааны]] захиаг хүлээн авсан. 
* [[IV Александр]] ([[Латин хэл|латин.]] ''ALEXANDER Quartus,'' 1254.12.12-1261.05.25)
* [[IV Урбан]] ([[Латин хэл|латин.]] ''VRBANVS'' ''Quartus, )''
* [[IV Клемент]]
* [[X Григори]]
* [[V Иннокент]]
* [[V Адриан]]
* [[XXI Иохан]]
* [[III Николас]] ([[Латин хэл|латин.]] ''NICOLAVS Tertius,'' өөрийн нэр''- Giovanni Gaetano Orsini,'' 1277.11.25 -1280.08.22)
* [[IV Мартин]]
* [[IV Онори]]  ([[Латин хэл|латин.]] ''HONORIVS'' Quartus)
* [[IV Николас]] 
* [[V Целестин]]
* [[VIII Бонифас]]
* [[XI Бенедикт]]
* [[V Клемент]]
* [[XXII Иохан]]
* [[XII Бенедикт]]
* [[VI Клемент]]
* [[VI Иннокент]]
* [[V Урбан]]
* [[XI Григори]]
* [[VI Урбан]]
* [[IX Бонифас]]
* [[VII Иннокент]]
* [[XII Григори]]
* [[V Мартин]]
* [[IV Иугени]]
* [[V Николас]]
* [[III Калликст]]
* [[II Пио]] (1458-1464)
* [[II Паул]] (1464-1671)
* [[IV Сикст]]-([[Латин хэл|латин.]] ''XYSTVS'' ''Quartus,'' 1471-1484 ) Ватиканы номын сан байгуулсан.
* [[VIII Иннокент]]
* [[VI Александр]]
* [[III Пио]]
* [[II Юлий]]
* [[X Лео]]
* [[VI Адриан]]
* [[VII Клемент]]
* [[III Паул]] (1534-1549)
* [[III Юлий]]
* [[II Марсэл]]
* [[IV Паул]]
* [[IV Пио]]
* [[V Пио]]
* [[XIII Григори|XIII Григорий]]
* [[V Сикст]] (1585.04.24 -1590.08.27)
* [[VII Урбан]]
* [[XIV Григорий]]
* [[IX Григорий]]
* [[VIII Клемент]]

==17-20-р зууны Пап лам нар==

* [[XI Лео]]
* [[V Паул]]
* [[XV Григори]] (1621.02.09-1623.07.08)
* [[VIII Урбан]]
* [[X Иннокент]]
* [[VII Александр]]
* [[IX Клемент]]
* [[X Клемент]]
* [[XI Иннокент]]
* [[VIII Александр]]
* [[XII Иннокент]]
* [[XI Клемент]]
* [[XIII Иннокент]]
* [[XIII Бенедикт]]
* [[XII Клемент]]
* [[XIV Бенедикт]]
* [[XIII Клемент]]
* [[XIV Клемент]]
* [[VI Пио]]
* [[VII Пио]]
* [[XII Лео]]
* [[VIII Пио]]
* [[XVI Григори]]
* [[IX Пио]]
* [[XIII Лео]]
* [[X Пио]]
* [[XV Бенедикт]]
* [[XI Пио]] ([[Латин хэл|латин]]. ''Pius XI'' ''',''' ''өөрийн нэр- Ambrogio Damiano Achille Ratti,'' 1922.02.06- 1939. 02.10)
* [[XII Пио]] (латин. ''Pius XII'' , 1939.03.02 - 1958.10.09)
* [[XXIII Иохан|XXIII Иохан (1958.10.28- 1963.06.03)]] 
* [[VI Паул]]   ([[Латин хэл|латин.]] ''PAVLVS Sextus'', өөрийн итали нэр-''Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini,'' 1963.06.21-1978.08.06)
* [[I Иохан Паул]] (латин. ''IOANNES PAVLVS'' Primus, өөрийн итали нэр -''Albino Luciani,'' 1978.08.26-1978.09.28)
* [[II Иохан Паул]] ([[Латин хэл|латин.]] ''IOANNES PAVLVS'' Secundus, өөрийн польш нэр- ''Karol Józef Wojtyła,'' 1978.10.16-2005.04.02)

==XXI зууны Пап лам нар==
* [[XVI Бенедикт]] (латин. ''BENEDICTVS Sextus Decimus,'' өөрийн герман нэр''- Joseph Alois Ratzinger,'' 2005.04.19-2013.02.28)
* [[Францис]] ([[Латин хэл|латин.]] ''FRANCISCVS,'' өөрийн нэр- ''Jorge Mario Bergoglio,'' 2013.03.13-2025.04.21)
* [[XIV Лео]] (латин. ''LEO'' Quartus Decimus, өөрийн нэр- ''Robert Francis Prevost'', 2025.05.08-…)

[[Ангилал:Пап|!]]
[[Ангилал:Папын (байгууллага) түүх]]
[[Ангилал:Пап (байгууллага)|!]]
[[Ангилал:Католик шашны хүмүүсийн жагсаалт|Пап]]
[[Ангилал:Төрийн тэргүүний жагсаалт|Пап]]</text>
      <sha1>9ig41e8syrkxwsy2wmxdz5t493sdpfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цфат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111408</id>
    <revision>
      <id>873202</id>
      <parentid>845901</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Эрдэнийн тобчи</username>
        <id>108163</id>
      </contributor>
      <comment>Еврей ид шидийн Каббала үүсэл газар，Дэлхийн төв.</comment>
      <origin>873202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5379" sha1="j0rl2l35ncjf8u8xncthrugnojblwj0" xml:space="preserve">{{Short description|Умард Израил дахь хот}}
{{Инфобокс суурин
| name = Цфат (Сафед)
| native_name = {{Hlist
 | {{Lang|he|{{Script/Hebrew|צְפַת}}|rtl=yes}}
 | {{Lang|ar|{{lang|ar|صفد}}|rtl=yes}}
 }}
| settlement_type = [[Израилын хотын жагсаалт|Хот]]
| translit_lang1 = Еврей
| translit_lang1_type1 = [[ISO 259]]
| translit_lang1_info1 = Çpat
| translit_lang1_type2 = Галиг.
| translit_lang1_info2 = Ц'фат
| translit_lang1_type3 = Бусад бичлэг
| translit_lang1_info3 = Сафед, Цефат, Зфат, Сфат, Зефат
| image_skyline = Safed1.jpg
| image_blank_emblem = Coat of arms of Safed.svg
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map = Израил зүүн хойд#Израил
| pushpin_mapsize = 
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|32|57|57|N|35|29|54|E|region:IL|format=dms|display= inline,title}}
| subdivision_type = [[Дэлхийн улс орны нэрс|Улс]]
| subdivision_name = {{flag|Израил}}
| subdivision_type1 = 
| subdivision_name1 = 
| subdivision_type2 = [[Израилын тойргууд|Тойрог]]
| subdivision_name2 = [[Умард тойрог (Израил)|Хойд]]
| subdivision_type3 = Дэд тойрог
| subdivision_name3 = [[Цфат дэд тойрог|Цфат]]
| established_title = Байгуулагдсан
| established_date = МЭӨ 1500 он &lt;ref name=&quot;Gorys&quot;&gt;{{cite book |title= Heiliges Land |series= Kunst-Reiseführer |author= Erhard Gorys |year= 1996 |location= Cologne |publisher= DuMont |isbn= 3-7701-3860-0 |language= de |page= 267 |quote= Der ägyptische Pharao Thutmosis III (1490-1436) erwähnte in seiner Liste der eroberten Städte Kanaans auch Saft, das möglicherweise mit Zefat identisch war. (The Egyptian Pharao [[Thutmose III]] (1490-1436) mentioned Saft in his [[Thutmose III#Thutmose's military campaigns|list of cities conquered in Canaan]], which might be identical with Safed.)}}&lt;/ref&gt;
| leader_title = Хотын дарга
| leader_name = Шуки Охана
| unit_pref = 
| population_footnotes = {{Israel populations|reference}}
| population_total = 37,797
| population_as_of = 2022
| population_density_km2 = auto
| elevation_m = 850
| website = [http://www.zefat.muni.il/Pages/default.aspx http://www.zefat.muni.il]
}}

'''Цфат''' ([[Еврей хэл|еврей.]] צְפַת; [[Араб хэл|араб.]] ‎‎صفد) — нь [[Израилын умард тойрог]]т оршдог хот. [[Иерусалим]], [[Тибери]], [[Хеврон]] хотуудтай хамт иудаизмын 4 ариун хотын нэг. Цфат нь 900 м-ийн өндөрлөгт байрладгаараа [[Израил|Израилын]] хамгийн өндөрт байрладаг хот юм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vie/Safed.html|title=Safed|publisher=Jewish Virtual Library Article|access-date=2012-01-07}}&lt;/ref&gt; Еврей ид шидийн Каббала үүсэл газар，Дэлхийн төв.Өндөрлөгт байрладгаараа Цфатад зундаа халуун зун, цасархаг хүйтэн өвөлтэй.&lt;ref name=&quot;vilnai&quot;&gt;{{cite book|title=A Guide to Israel|author=Vilnay, Zev|author-link=Zev Vilnay|publisher=HaMakor Press|location=[[Jerusalem]], Palestine|year=1972|chapter=Tsefat|pages=522–532}}&lt;/ref&gt; [[2019 он|2019 онд]] Цфатад 36,094 хүн амьдарч байсан. [[Хайфа]] хотоос 75 км, [[Тел-Авив]] хотоос 160 км, [[Иерусалим]] хотоос 200 км-ийн зайд оршдог.

Уур амьсгал, байгалийн үзэсгэлэнт байдал нь Цфатыг израилын болон гадны жуулчдын очдог түгээмэл амралтын газар болгожээ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.planetware.com/israel/Safed-isr-nr-sf.htm|title=Planetware Safed Tourism|publisher=Planetware.com|access-date=2012-01-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812094811/http://www.planetware.com/israel/Safed-isr-nr-sf.htm|archive-date=2011-08-12}}&lt;/ref&gt; Хотын өндөрлөгөөс гайхалтай үзэсгэлэнтэй үзэсгэлэн нээгдэж, зүүн өмнөд хэсэгт Тибери нуур, баруун талаас [[Газар дундын тэнгис|Газар дундын тэнгис]], хойд талаас цасаар хучигдсан Хермоны оргил ажиглагддаг.

== Цахим холбоос ==
{{Commons|Safed|Цфат}}{{Wikivoyage|Safed|Цфат}}

* [https://web.archive.org/web/20210802202224/https://www.zefat.muni.il/Pages/default.aspx Хотын зөвлөлийн вэбсайт]
* [https://web.archive.org/web/20180430100222/http://www.zefat.net/ zefat.net] (еврей хэлээр)
* [https://web.archive.org/web/20111125212133/http://www.safed-home.com/TouristInformation.html Жуулчдын мэдээллийн төв]
{{Stub}}

== Эшлэл ==
&lt;references /&gt;

{{Умард тойрог (Израил)}}
{{Израилын хот}}

[[Ангилал:Цфат| ]]
[[Ангилал:Умард тойргийн хот (Израил)]]
[[Ангилал:Умард тойрог (Израил)]]
[[Ангилал:Израилын хот]]</text>
      <sha1>j0rl2l35ncjf8u8xncthrugnojblwj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаньжян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126640</id>
    <revision>
      <id>873197</id>
      <parentid>854035</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Эрдэнийн тобчи</username>
        <id>108163</id>
      </contributor>
      <comment>Өөр нэр:Порт Сити Хуучин нэр:Гуанжоу булан，Гуандун мужийн мужийн түвшний хотууд，Гуандун мужийн дэд төвийн хот，Хятадын эх газрын хамгийн өмнөд үзүүрт байрладаг，Лэйжоу хойг бүхэлдээ Жаньжянд харьяалагддаг.</comment>
      <origin>873197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12125" sha1="ev5r7h4ed4qe56j3kid4sx0r203ei6y" xml:space="preserve">{{Инфобокс суурин
| name                          = Жаньжян
| official_name                 = &lt;!-- Official name in English if different from 'name' --&gt;
| native_name                   = 湛江市
| native_name_lang = zh
| other_name                    = 
| nickname                      = &quot;Боомт хот&quot; ({{lang|zh|港城}})
| settlement_type               = [[Тойргийн энтэй хот]]
| total_type                    = &lt;!-- to set a non-standard label for total area and population rows --&gt;
| motto                         =
&lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline                 = Zhanjiang Bay Bridge - 20181030.jpg
| imagesize                     = 300px
| image_caption                 = 
| image_seal                    =
| seal_size                     =
| image_shield                  =
| shield_size                   =
| image_blank_emblem            =
| blank_emblem_type             =
| blank_emblem_size             =
| image_map                     = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=7|frame-lat=21.07|frame-long=110.35}}
| image_map1                    = Guangdong subdivisions - Zhanjiang.svg
| mapsize1                      =
| map_caption1                  = Гуандун дахь Жаньжян хотын харьяаллын байршил
| image_dot_map                 =
| pushpin_map                   = Хятад
| pushpin_label_position        =
| pushpin_map_caption           = Хятад дахь байршил
| pushpin_mapsize               =
&lt;!-- Location ------------------&gt;
| subdivision_type              = Улс
| subdivision_name = {{flag|Хятад}}
| subdivision_type1  = [[Хятадын муж|Муж]]
| subdivision_name1  = [[Гуандун муж|Гуандун]]
| subdivision_type2  =
| subdivision_name2  =
| seat_type                     = Захиргааны төв
| seat                          = [[Чикань дүүрэг]]
| parts_type                    =
| parts_style                   = &lt;!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--&gt;
| parts                         = &lt;!-- parts text, or header for parts list --&gt;
| p1                 =
| p2                 = &lt;!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--&gt;
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes          =
| government_type               =
| leader_title                  = Намын дарга
| leader_name                   = [[Жэн Рэньхао]] ({{lang|zh-hans|郑人豪}})&lt;ref&gt;{{cite web |title=Party Secretary Zheng Renhao |url=http://en.zhanjiang.gov.cn/2018-04/18/c_218618.htm |website=Zhanjiang Municipal Government |access-date=8 January 2019 |archive-date=8 Нэгдүгээр сар 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190108200825/http://en.zhanjiang.gov.cn/2018-04/18/c_218618.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1      =[[Хотын дарга]]
| leader_name1       = [[Жян Жяньжүнь]] ({{lang|zh|姜建军}})&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mayor: Jiang Jianjun |url=http://en.zhanjiang.gov.cn/2017-04/24/c_247167.htm |website=Zhanjiang Municipal Government |access-date=8 January 2019 |archive-date=8 Нэгдүгээр сар 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190108200826/http://en.zhanjiang.gov.cn/2017-04/24/c_247167.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| leader_title2      =
| leader_name2       =
| leader_title3      =
| leader_name3       =
| leader_title4      =
| leader_name4       =
| established_title             = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date              =
| established_title1 = &lt;!-- Incorporated (town) --&gt;
| established_date1  =
| established_title2 = &lt;!-- Incorporated (city) --&gt;
| established_date2  =
| established_title3 =
| established_date3  =
| founder                       =
| named_for                     =
&lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude                = &lt;!-- use only to set a special wikilink --&gt;
| unit_pref                     = &lt;!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--&gt;
| area_footnotes                =
| area_total_km2                = 13225 &lt;!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_land_km2                 = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--&gt;
| area_water_km2                =
| area_water_percent            =
| area_urban_km2                = 1720.3
| area_metro_km2                = 1720.3
| area_blank1_title             =
| area_blank1_km2               =
&lt;!-- Elevation --------------------------&gt;
| elevation_footnotes           = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                   = 21
| elevation_max_m               =
| elevation_min_m               =
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of              = 2020 тооллого
| population_footnotes          =&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;/&gt;
| population_note               =
| population_total              = 6981236
| population_density_km2        = auto &lt;!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --&gt;
| population_urban              = 1931455
| population_density_urban_km2  = auto
| population_metro  =1931455
| population_density_metro_km2 =auto
&lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone                      = [[Хятадын Стандарт Цаг|Хятадын Стандарт]]
| utc_offset                    = +8
| coor_pinpoint = Жаньжян хотын захиргаа
| coordinates                   = {{coord|21.2701|N|110.3575|E|type:adm2nd_region:CN-44_source:Gaode|format=dms|display=it}}
| postal_code_type              = [[Хятадын шуудангийн код|Шуудангийн код]]
| postal_code                   = 524000
| area_code                     = 759
|iso_code = [[ISO 3166-2:CN|CN-GD-08]]
| blank_name                    = Томоохон [[Хятадын ард түмэн|Үндэсний бүлгүүд]]
| blank_info                    = [[Хятадууд]]
| blank1_name                   = [[БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь#Хошууны түвшин (3-р)|Хошууны түвшин]]
| blank1_info                   = 9
| blank2_name                   = [[Хятадын тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар|Улсын дугаарын угтвар]]
| blank2_info                   = {{lang|zh-cn|粤G}}
| blank3_name                   = ДНБ
| blank3_info                   = 2010
| blank4_name                   = &amp;nbsp;- Нийт
| blank4_info                   = [[Хятадын юань|¥]]140.28 тэрбум
| blank5_name                   = &amp;nbsp;- нэг хүнд ноогдох
| blank5_info                   = [[Хятадын юань|¥]]20,048
| blank6_name                   = [[Хятад хэлний аялгууд|Нутгийн аялгуу]]
| blank6_info                   = {{plainlist|
* [[Лэйжоу Минь хэл]]
* [[Юэ хэл|Юэ]]
* [[Хакка хэл|Хакка]] 
 }}
| website                       = {{url|http://www.zhanjiang.gov.cn/|www.zhanjiang.gov.cn}}
| footnotes                     =
}}
{{Инфобокс Хятад хэл
 |pic=ZJ name.svg
 |piccap=&quot;Жаньжян&quot;, хятад хэлээр
 |picsize=128px
 |c={{linktext|lang=zh|湛江}}
 |p=Zhànjiāng
  |psp= {{plainlist|
* Tsamkong 
* Fort-Bayard (1946 оноос өмнөх) }}
  |w=Chan&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;-ch'iang&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
  |mi={{IPA-cmn|tʂântɕjɑ́ŋ|}}
  |j=zaam&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;gong&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
  |y=Jaamgōng
  |wuu=zae&lt;sup&gt;上&lt;/sup&gt;kaon&lt;sup&gt;上&lt;/sup&gt;
  |poj=Tām-kang
  |lizu=Tchiàm-kōng
  |h=Chhám-kông
|l=Азүр гол
|altname=Францын колонийн нэр
|t2={{linktext|廣州灣}}
|s2=广州湾
|psp2=Kouang-Tchéou-Wan (1946 оноос өмнөх)
|p2=Guǎngzhōuwān
  |j2=Gwong&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; zau&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; waan&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
  |w2=Kuang&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;-chou&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-wan&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
  |y2=Gwóngjāuwāan
  |wuu2=Kuaon&lt;sup&gt;上&lt;/sup&gt;tseu&lt;sup&gt;平&lt;/sup&gt;uae&lt;sup&gt;平&lt;/sup&gt;
  |lizu2=Gèng-tsiú oen
|showflag=jyp
}}

'''Жаньжян''' ({{lang-zh|湛江}}) — [[Хятад]]ын [[Гуандун]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://smzt.gd.gov.cn/qhgk/gsqh/2020nd/content/post_3180090.html |title=2020年度廣東省行政區劃簡表 |access-date=2023-06-04 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604180227/http://smzt.gd.gov.cn/qhgk/gsqh/2020nd/content/post_3180090.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; мужид байрладаг, 13263 хавтгай дөрвөлжин км талбайтай хот юм. 2021 оны хүн амын тооллогоор 7.03 сая хүн амтай.

Өөр нэр:Порт Сити，Хуучин нэр:Гуанжоу булан，Гуандун мужийн мужийн түвшний хотууд，Гуандун мужийн дэд төвийн хот，Хятадын эх газрын хамгийн өмнөд үзүүрт байрладаг，Лэйжоу хойг бүхэлдээ Жаньжянд харьяалагддаг.

== Зураг== 
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Зураг:Zhanjiang_Guangzhouwan_Faguo_Gongshishu_Jiuzhi_he_Fajun_Zhihuibu_Jiuzhi_2014.02.27_09-05-29.jpg
Зураг:Cathedral_of_St._Victor_in_Zhanjiang_-_20181030.jpg
Зураг:Zhanjiang_Railway_Station.jpg
Зураг:Zhanjiang_-_Renmin_Dadao_-_P1580452.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Газар зүй ==
=== Уур амьсгал ===
{{Уур амьсгалын хүснэгт
|width = 40%
|metric first = y
|single line = y 
|collapsed = 
|location = Жаньжян цаг агаарын мэдээлэл
|Jan high C = 19.6
|Feb high C = 19.7
|Mar high C = 22.6
|Apr high C = 26.8
|May high C = 30.2
|Jun high C = 32.0
|Jul high C = 32.4
|Aug high C = 32.3
|Sep high C = 31.1
|Oct high C = 29.0
|Nov high C = 25.5
|Dec high C = 21.6

|Jan mean C = 16.2
|Feb mean C = 16.7
|Mar mean C = 19.6
|Apr mean C = 23.8
|May mean C = 27.0
|Jun mean C = 28.7
|Jul mean C = 29.1
|Aug mean C = 28.8
|Sep mean C = 27.6
|Oct mean C = 25.4
|Nov mean C = 21.7
|Dec mean C = 17.6

|Jan low C = 13.8
|Feb low C = 14.7
|Mar low C = 17.5
|Apr low C = 21.7
|May low C = 24.6
|Jun low C = 26.3
|Jul low C = 26.6
|Aug low C = 26.2
|Sep low C = 25.0
|Oct low C = 22.7
|Nov low C = 18.7
|Dec low C = 14.7
|Jan record high C = 27.4 |Jan record low C =  5.2
|Feb record high C = 30.8 |Feb record low C =  3.8
|Mar record high C = 36.0 |Mar record low C =  4.8
|Apr record high C = 36.2 |Apr record low C = 11.5
|May record high C = 37.7 |May record low C = 15.2
|Jun record high C = 36.8 |Jun record low C = 18.6
|Jul record high C = 37.2 |Jul record low C = 22.7
|Aug record high C = 38.1 |Aug record low C = 21.5
|Sep record high C = 35.5 |Sep record low C = 17.2
|Oct record high C = 33.3 |Oct record low C = 13.6
|Nov record high C = 33.3 |Nov record low C =  6.2
|Dec record high C = 29.2 |Dec record low C =  3.6
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm =  25.4
|Feb precipitation mm =  43.8
|Mar precipitation mm =  58.0
|Apr precipitation mm = 129.9
|May precipitation mm = 209.7
|Jun precipitation mm = 261.7
|Jul precipitation mm = 221.1
|Aug precipitation mm = 316.7
|Sep precipitation mm = 241.2
|Oct precipitation mm = 111.9
|Nov precipitation mm =  42.7
|Dec precipitation mm =  28.6

|Jan humidity = 80
|Feb humidity = 87
|Mar humidity = 88
|Apr humidity = 87
|May humidity = 84
|Jun humidity = 82
|Jul humidity = 81
|Aug humidity = 82
|Sep humidity = 80
|Oct humidity = 77
|Nov humidity = 74
|Dec humidity = 74
|source 1 = [http://data.cma.cn/data/weatherBk.html 中國氣象數據網]
}}

== Мөн үзэх ==
* [[Гуандун муж]]

== Цахим холбоос ==
{{commons|zhanjiang|Жаньжян}}
* [http://www.zhanjiang.gov.cn/ Жаньжян хотын албан ёсны сайт]

== Эшлэл ==
{{Reflist}}
{{Stub}}
[[Ангилал:Жаньжян| ]]
[[Ангилал:Гуандуны суурин]]

[[Ангилал:Саятан хот]]
[[Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот]]</text>
      <sha1>ev5r7h4ed4qe56j3kid4sx0r203ei6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мөнхтогтохын Наранболд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126665</id>
    <revision>
      <id>873211</id>
      <parentid>815708</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54771-45</username>
        <id>108201</id>
      </contributor>
      <origin>873211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6617" sha1="61pfojlfkg69lvqryzecd8ecnwbttyt" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}

'''Мөнхтогтохын Наранболд''' нь Монголын сэтгүүлч, зохиолч юм.

==Намтар==
Наранболд [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай]] аймгийн [[Бат-Өлзий сум]]ын Өвт хэмээх газар 1982 оны 11 дүгээр сарын 2-нд Мишигийн Мөнхтогтохын том хүү болон мэндэлжээ. Нэг эгч, дөрвөн дүүтэй. Дунд сургуулиа нутагтаа дүүргэж, 2001-2002 онд цэргийн алба хааж, 2005 онд Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, АУЗ, Төрийн шагналт яруу найрагч Д.Пүрэвдоржийн үүсгэн байгуулсан Монголын нууц товчоо УЗЭДС-д урилгаар элсэн дөрвөн жил суралцаж Утга зохиолын ажилтан-сэтгүүлч, судлаач мэргэжлээр суралцан төгсчээ.

===Ажил, амьдралын гараа===
Цэргийн алба хаагаад мал маллаж, хувиараа хөдөлмөр эрхэлж байгаад оюутан болсон. Их сургуулиа төгсөөд “Монголын үнэн” сонинд 2010-2015, “Ган зам” сонинд 2015 оноос ажиллаж байна. 

===Сонгуульт ажил===
МЗЭ-ийн их хурлаар Яруу найргийн үндэсний төвийн тэргүүлэгч гишүүнээр 2016, 2020 онуудад сонгогдсон. Мөн 2010 оноос МЗЭ-ийн дэргэдэх Залуу зохиолчдын нэгдлийн тэргүүлэгч, 2017 оноос МЗЭ-ийн УБТЗ дахь салбарын тэргүүнээр сонгогдон ажиллаж байна.

==Уран бүтээл==
*“Цаг хугацааны зүүд” шүлгийн түүвэр 2009
*“Тэнгэрийн хэл” шүлгийн түүвэр 2014
*“Дорнод талын ган судас” түүхэн 2018
*&quot;Тэр шувуу&quot; богино өгүүллэгийн ном 2021
*“Залуу насны мөнхийн тэмүүлэл”  түүхэн 2021 
*&quot;Депо&quot; түүхэн роман 2024
*&quot;Шаргал талын ган харгуй&quot; түүхэн роман 2026 онд хэвлүүлсэн.

Мөн &quot;Эгэл төмөр замчин&quot; -2017 хөрөг тэмдэглэлийн хамтын бүтээл, “Яруу найргийн шинэ үе”, “Нэн шинэ үеийн яруу найраг”, “Цог” сэтгүүл, “Отгон тэнгэр шүтээн”, “Гал онгод”, “Галт тэрэгний зогсоол дээр”, “Зуун яруу найрагч, зуун хайрын шүлэг” I, II, “Хүн зам” зэрэг 10 гаруй номд бүтээл нь багтаж, олон сонин, сэтгүүлд шүлэг, өгүүллэг нь хэвлэгдсэн байна.

===Эмхэтгэн бичсэн ном===
Яруу найргийн “Сүүн зам” -2019, богино өгүүллэгийн “Зөрлөг” -2019 ном эмхэтгэсэн.

===Зохиосон дуу===
*“Хавар” МУСТА Д.Отгонтогтоолын ая, дуучин Т.Гүррагчаа, Т.Үүрийнтуяа
*“Нар холбосон нутаг” М.Амгаланжаргалын ая, дуучин Э.Мягмарсүрэн
*“Сүлд нь өөдөө Монгол наадам” МУСТА Ц.Насанбатын ая, дуучин Э.Мягмарсүрэн
*“Энэ бидний жаргалын дуу” МУУГЗ М.Булганы ая, дуучин МУГЖ А.Бүтэд, Д.Эрдэнэчимэг
*“Жолооч аав минь” МУУГЗ М.Булганы ая, дуучин МУСТА С.Баттулга
*&quot;Соёлын цагаан өргөө&quot; МУУГЗ Б.Бямбабаярын ая, дуучин МУСТА Д.Очирбат
*&quot;Нутаг гүйж явна&quot; МУУГЗ Д.Түвшинсайханы ая, дуучин МУСТА Б.Шижирболд
*“Бодол дүүрэн ижий” ая Д.Баярсүрэн, дуучин н.Эхтуяа
*“Бодол дүүрэн ижий” ая Д.Бердибек, дуучин Ж.Хишигбат
*“Хүү минь” МУСТА Ч.Төгсбаярын ая
*“Хавраар хагдарсан хайр” Б.Жамбалдоржийн ая
*“Эгэл нэгэн бүсгүй еэ” ая Д.Бердибек
*“Дэлхий гэдэг чинь цэцэг шүү дээ” ая МУСТА, АБТА С.Батболд
зэрэг 20 шахам дууны шүлэг бичжээ.

==Яруу найргийн наадамд==
“Болор цом” яруу найргийн наадамд цөөнгүй шалгаран оролцож, мөн яруу найргийн “Мөнгөн хүрхрээн чимээ”, “Яргуй цом”, “Отгон тэнгэр шүтээн”, “Уйдах завгүй оюутан нас”, “Яруу эгшиглэн”, “Эгшиглэнт говь”, “Их газрын чулуу”, “Үгийн увидас”, “Боржигадай сэцэн”, “Ган үзэг” зэрэг 20 гаруй наадамд амжилттай оролцож тэргүүн, дэд, тусгай байруудыг эзэлжээ.  

==Шагнал==

Оны шилдэг “Манлайлагч оюутан” 2009, “Монголын үнэн” сонины 2011, 2012 оны “Шилдэг сэтгүүлч”, МСНЭ-ийн “Ган үзэгтэн” 2013, “Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан” 2016, Үндэсний сэтгүүл зүй үүсч хөгжсөний 100 жилийн ойн медаль, УБТЗ-ын “Хүндэт үнэмлэх” 2016, 2018, МЗЭ-ээс Гомбын Сэр-Одын нэрэмжит шагнал 2017, МЗЭ-ийн нэрэмжит шагнал 2021, УБТЗ-ын &quot;Тэргүүний төмөр замчин&quot; 2023, &quot;Хөдөлмөрийн хүндэт медаль&quot; 2023 онд тус тус хүртсэн байна.

{{DEFAULTSORT:Наранболд, Мөнхтогтохын}}
[[Ангилал:Бат-Өлзийн хүн]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:Монголын сэтгүүлч]]
[[Ангилал:Монголын яруу найрагч]]
[[Ангилал:21-р зууны зохиолч]]
[[Ангилал:1982 онд төрсөн]]
[[Ангилал:Амьд хүн]]</text>
      <sha1>61pfojlfkg69lvqryzecd8ecnwbttyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PDF Guru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136074</id>
    <revision>
      <id>873234</id>
      <parentid>789506</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54944-77</username>
        <id>108209</id>
      </contributor>
      <origin>873234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4765" sha1="91sklb3ifprdtnnqjb7i671254b4c6o" xml:space="preserve">'''PDF Guru''' нь PDF файлууд удирдах онлайн платформ бөгөөд засвар, хөрвүүлэлт, нэгдэл, хуваах болон бусад боломжуудыг санал болгодог.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=PDF Guru review: How it helps in document management |url=https://guardian.ng/technology/tech/pdf-guru/ |access-date=2024-08-15 |website=The Guardian News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Энэ нь Word, Excel, EPUB болон JPG зэрэг өргөн тархсан форматуудыг дэмждэг бөгөөд DjVu зэрэг хуучин форматуудыг ч дэмждэг.

== Түүх ==
PDF Guru нь 2023 оны 3-р сарын 1-нд, [[Киев]], Украйна. PDF Guru [[вэбсайт]] нь 2023 оны 7-р сард албан ёсоор нээгдсэн бөгөөд 2023 оны 11-р сарын үед Итали болон Франц хэл дээрх хувилбаруудыг танилцуулж, өргөн хүрээний хэрэглэгчдэд хүрэх боломжтой болсон.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PDF Association – PDF’s technical community |url=https://pdfa.org/ |access-date=2024-08-15 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith |first=James |title=Mastering PDF: The Complete Guide to PDF Tools and Technologies |date=2023 |publisher=Digital Press |isbn=}}&lt;/ref&gt;

2024 онд PDF Guru нь Япон хэл зэрэг найман нэмэлт хэлний хувилбаруудыг танилцуулан хүрээгээ тэлсэн. Тус жилийн 3-р сард платформ нь өөрийн үйлчилгээг ашиглах талаар мэдээллийн нийтлэлүүд болон бусад холбогдох сэдвүүдийг санал болгодог блог нээсэн.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-02-21 |title=A deep dive into PDF guru and Its impact on digital documents |language=en-GB |work=Euro Weekly News |url=https://euroweeklynews.com/2024/02/21/a-deep-dive-into-pdf-guru-and-its-impact-on-digital-documents/ |access-date=2024-08-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PDF Guru: Global Expansion and Educational Initiatives |url=https://techcrunch.com/2024/04/01/pdf-guru-global-expansion/ |access-date=2024-08-15 |website=TechCrunch |language=en }}{{Dead link|date=Наймдугаар сар 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 4-р сард сервер талын хэрэглэгчийн файлын шифрлэлт нэмэгдсэн бөгөөд 7-р сард компани нь IRS болон эрүүл мэндийн даатгалын маягтууд зэрэг чухал баримт бичгүүдийг агуулсан албан ёсны маягтын бүртгэлийн санг нээсэн.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wilson |first=Alex |title=The Ultimate PDF Handbook: From Creation to Conversion |date=2024 |publisher=NextGen Publishing |isbn=}}&lt;/ref&gt;

2024 оны 7-р сарын байдлаар PDF Guru Trustpilot дээр 4.1 үнэлгээ авсан.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=PDF Guru is rated &quot;Great&quot; with 4.1 / 5 on Trustpilot |url=https://www.trustpilot.com/review/pdfguru.com |access-date=2024-08-15 |website=Trustpilot |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

PDF Guru нь PDF менежментийн үйлчилгээ санал болгодог, үүнд засвар, шахалт, нэгдэл, үүсгэх, хуваах, тайлбарлах, болон файлуудыг хөрвүүлэх зэрэг үйлдлүүд багтдаг.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Harris |first=David |title=Trust and Reviews in the Age of Digital Platforms |date=2024 |publisher=Digital Insights Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Synelnyk |first=Marta |title=PDF Guru: New tool to simplify your document management |url=https://www.washingtontimes.com/sponsored/pdf-guru-new-tool-simplify-document-management/ |access-date=2024-08-15 |website=washingtontimes.com}}&lt;/ref&gt; 0.7 сая хэрэглэгчтэй, платформ нь голчлон АНУ, Итали, Германи, Франц, Австрали, болон Их Британи улсын хэрэглэгчдэд үйлчилдэг.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thomas |first=Daniel |date=2024-05-10 |title=PDF Guru - Product Information, Latest Updates, and Reviews 2024 |url=https://www.producthunt.com/products/pdf-guru |access-date=2024-08-15 |website=Product Hunt |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Evans |first=Christopher |title=The Future of PDF Tools: Trends and Innovations |date=2024 |publisher=Global Tech Publishing |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== Эх сурвалж ==
[[Ангилал:Программ хангамж]]</text>
      <sha1>91sklb3ifprdtnnqjb7i671254b4c6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Польшийн Шинжлэх ухааны академи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139386</id>
    <revision>
      <id>873212</id>
      <parentid>814551</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>873212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3639" sha1="ak3bv3ybzkz3qsuaaeu2kdejh5kun9i" xml:space="preserve">[[Файл:Warszawa, ul. Nowy Świat 72-74 20170517 003.jpg|thumb|Польшийн Шинжлэх ухааны академи]]
'''Польшийн Шинжлэх Ухааны Академи''' ([[Польш хэл|польш]]: ''Polska Akademia Nauk'' — PAN, [[Англи хэл|англи]]. ''Polish Academy of Sciences'') нь Польшийн үндэсний шинжлэх ухааны академи нь нэг талаасаа [[Францын Шинжлэх ухааны академи|Францын ШУА]]-ийн загвараар Польшийн нэр хүндтэй эрдэмтдийг нэгтгэсэн байгууллага, нөгөө талаас төвлөрсөн удирдлагатай улсын шинжлэх ухааны хүрээлэнгүүдийн сүлжээ бөгөөд шинжлэх ухааны судалгааг хамгийн өндөр түвшинд явуулах үндсэн үүрэгтэй юм.

== Түүх ==
[[Файл:Logo Polnische Akademie der Wissenschaften .png|thumb|288x288px]]
Польшийн Мэдлэгийн Академи ([[Польш хэл|польш.]] ''Polska Akademia Umiejętności'') болон Варшавын шинжлэх ухааны нийгэмлэг ([[Польш хэл|польш.]]''Towarzystwo Naukowe Warszawskie'') зэргийг татан буулгаж Польшийн Шинжлэх Ухааны Академийг байгуулах шийдвэрийг 1951 оны 6-р сарын 29-өөс 7-р сарын 2-нд болсон Польшийн Шинжлэх Ухааны 1-р Их Хурлаас гаргасан байна. 

Эхэндээ энэ нь зөвхөн эрдэмтдийн холбоо байсан бол 1960 онд Польшийн шинжлэх ухааныг хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллага болж өөрчлөгдсөн, шинжлэх ухааны хүрээлэнгүүдийн сүлжээг удирддаг байсан. 

1990 онд Польшийн ШУА төрийн байгууллагын статусаа больсон. Засгийн газрын түвшинд шинжлэх ухааны хяналтын чиг үүргийг Шинжлэх ухааны судалгааны хороо хариуцах болжээ. 

=== Ерөнхийлөгч нар ===

* Ян Богдан Дембовски: 1952—1956
* Тадеуш Котарбински: 1957—1962
* Януш Грошковски: 1962—1971
* Влодимеж Тшебятовски: 1971—1977
* Витольд Новацки: 1977—1980
* Александр Гейштор: 1980—1983
* Ян Кароль Костшевски: 1984—1990
* Александр Гейштор: 1990 — 1992
* Лешек Кузьницки: 1993 — 1998
* Мирослав Моссаковски: 1999 —2001
* Ежи Колодейчак: 2002 —2003 (үүрэг гүйцэтгэгч)
* Анжей Легоцки: 2003 — 2006
* Михав Клябер: 2007 — 2015
* Ежи Душиньски: 2015 — 2022
* Марек Конаржевски: 2022-

=== Польшийн Шинжлэх ухааны академийн Хүрээлэнгүүд ===

* Шинжлэх ухааны түүхийн хүрээлэн;
* Археологи ба угсаатны зүйн хүрээлэн;
* Далай судлалын хүрээлэн;
* Паразитологийн хүрээлэн;
* Польш хэлний хүрээлэн;
* Цөмийн физикийн хүрээлэн;
* Молекулын механизм ба машинуудын олон улсын хүрээлэн.</text>
      <sha1>ak3bv3ybzkz3qsuaaeu2kdejh5kun9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нью Саут Уэльсийн Их Сургууль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140257</id>
    <revision>
      <id>873194</id>
      <parentid>862052</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gerzenzprince</username>
        <id>22987</id>
      </contributor>
      <origin>873194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5288" sha1="01422mry4n9qemobky79c96f8xsiu18" xml:space="preserve">{{Инфобокс Их сургууль
 | нэр                   = Шинэ Өмнөд Уэльсийн Их Сургууль
 | эххэлдээрх_нэр            =
 | уриа                  = &quot;Knowledge by heart, hand and mind&quot;&lt;ref name=&quot;Arms and Motto&quot; /&gt;
 | зураг          =  
 | зургийн_хэмжээ           = 175px
 | байгуулагдсан            = {{Start date and age|df=yes|1949|07|01}}&lt;ref name=&quot;Early history&quot; /&gt;
 | төрөл                   = Улсын судалгааны их сургууль
 | endowment              = 
 | city                   = [[Сидней]]
 | state                  = 
 | country                = [[Австрали]]
 | staff                  = 8,318 (2024)&lt;ref name=&quot;2024 Annual Report&quot; /&gt;
 | faculty                = 
 | ректор                 = Варвик Негус&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mr Warwick Negus AM |url=https://www.unsw.edu.au/staff/warwick-negus |url-status=live |access-date=16 July 2026|website=University of New South Wales |language=en-AU |publication-place=[[Sydney]], [[New South Wales]]}}&lt;/ref&gt;
 | chancellor             = 
| students               = 82,272 (2024)&lt;ref name=&quot;2024 Annual Report&quot; /&gt;
 | undergrad              = 
 | postgrad               =
 | doctoral               =
 | other                  = 
 | campus                 = Сидней (төв)
 | mascot                 = Clancy the Lion&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ward |first=Mary |date=25 June 2020 |title=UNSW threatens to remove beloved fox |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/unsw-threatens-to-remove-beloved-fox-20200625-p55622.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524201535/https://www.smh.com.au/national/nsw/unsw-threatens-to-remove-beloved-fox-20200625-p55622.html |archive-date=24 May 2024 |access-date=10 November 2024 |website=[[The Sydney Morning Herald]] |publisher=[[Nine Entertainment]] |language=en-AU |publication-place=[[Sydney]], [[New South Wales]]}}&lt;/ref&gt;
 | colors                 = &lt;span style=&quot;background:#FFDC00; border:1px; color:#000; padding:2px 16px;&quot;&gt;Шар&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;background:#000000; border:1px; color:#fff; padding:2px 16px;&quot;&gt;Хар&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 2021 |title=Visual Style Guide |url=https://www.unsw.edu.au/sites/default/files/Brandguidelines.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801145018/https://www.unsw.edu.au/sites/default/files/Brandguidelines.pdf |archive-date=1 August 2024 |archive-format=PDF |access-date=10 November 2024 |website=University of New South Wales |language=en-AU |publication-place=[[Sydney]], [[New South Wales]]}}&lt;/ref&gt;
 | affiliations           = {{hlist |[[UniSport]] |[[Australian Institute of Sport#Elite Athlete Education Network|EAEN]] |[[University Basketball League Australia|UBL]] }}
 | цахим_хуудас           = {{URL|https://www.unsw.edu.au/|unsw.edu.au}}
}}

Шинэ Өмнөд Уэльсийн Их Сургууль (UNSW) нь Австралийн Шинэ Өмнөд Уэльсийн Сидней хотод байрладаг улсын судалгааны их сургууль юм. Тус сургууль нь Австралийн эрдэм шинжилгээ, судалгааны чиглэлээр ажилладаг их сургуулиудын нэгдэл болох &quot;Наймын бүлэг&quot;-ийг үүсгэн байгуулагчдын нэг нь билээ.
1949 онд байгуулагдсан Нью Саут Уэльсийн их сургууль нь судалгааны их сургууль бөгөөд дэлхийн судалгааны их сургуулиудын сүлжээ болох Universitas 21-ийн гишүүн юм. Энэ нь дэлхийн 200 гаруй их сургуультай олон улсын солилцоо, судалгааны хамтын ажиллагаатай. 
Тус их сургууль нь долоон факультетаас бүрддэг бөгөөд үүгээрээ бакалавр, магистр, докторын зэрэг олгодог. Гол кампус нь Кенсингтон хотын зүүн захад, Сиднейн бизнесийн төв дүүргээс (CBD) 7 километрийн зайд (4.3 миль) байрладаг. Урлагийн сургууль болох UNSW Art &amp; Design (Урлаг, дизайн, архитектурын факультетэд) нь Пэддингтонд байрладаг бөгөөд дэд кампусууд нь Сиднейн CBD болон Рандвик, Куги зэрэг хэд хэдэн хотын захад байрладаг. Судалгааны станцууд Шинэ Өмнөд Уэльс муж даяар байрладаг.

Тус сургууль нь 2026 оны шинэчилсэн рейтингээр Австралийн их сургуулиуд дотор 1-рт, дэлхийд 20-рт эрэмблэгдсэн.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSW claims Australia’s top spot for the first time in preeminent world university rankings |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/06/unsw-claims-australias-top-spot-for-the-first-time-in-preeminent-world-university-rankings |access-date=2026-07-15 |website=UNSW Sites |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>01422mry4n9qemobky79c96f8xsiu18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ганхуягийн Агар-Эрдэнэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147090</id>
    <revision>
      <id>873191</id>
      <parentid>869234</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gerzenzprince</username>
        <id>22987</id>
      </contributor>
      <origin>873191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5223" sha1="t58xfq4jk4060hc5xgkf5fejh89iwsq" xml:space="preserve">{{Төрийн зүтгэлтэн
| овогнэр        = Ганхуягийн Агар-Эрдэнэ
| зураг          = 
| тайлбар        = 
| төрсөногноо    = 
| төрсөнгазар    = [[Улаанбаатар]] 
| улсорон        = {{MNG}}
| намэвсэл       = [[Нам бус]]
| сургууль       = [[Монгол Улсын Их Сургууль]], Хууль зүйн сургууль&lt;br&gt;[[Нью Саут Уэльсийн Их Сургууль]]
| ажилүйл        = Хуульч, орчуулагч
| гэрбүл         = эхнэр &lt;br&gt; 1 охинтой
}}

'''Ганхуягийн Агар-Эрдэнэ''' (Улаанбаатар хотод төрсөн)-Хуульч, эрх зүйч, орчуулагч. Хүний эрхийн олон улсын эрх зүй, парламентын эрх зүйн чиглэлээр үндэсний эрх зүйн хөгжилд зохих хувь нэмрээ оруулсан гэж үнэлэгддэг.

== Намтар ==
Г.Агар-Эрдэнэ нь 1991-2001 онд нийслэлийн 18 дугаар дунд сургуулийг, 2001-2006 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль|Монгол Улсын Их Сургуулийн]] Хууль зүйн сургуулийг эрх зүйч мэргэжлээр төгсөн. 2006-2008 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Хууль зүйн сургуульд хууль зүйн ухааны магистр, 2016-2018 онд [[Австралийн Холбооны Улс]]ын [[Нью Саут Уэльсийн Их Сургууль|Нью Саут Уэльсийн Их Сургуульд]] хуулийн сургуульд Хүний эрхийн олон улсын эрх зүй, бодлогын магистрын зэрэг тус тус хамгаалсан. Хууль зүйн ухааны докторант.

2006-2008 онд Анод банкны Байгууллагын банкны газарт хуульч, 2008-2012 онд [[Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэц]]эд шинжээч, хуралдааны нарийн бичгийн дарга, 2012-2021 онд [[Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комисс]]т референт, ахлах референт, Гомдол, хяналт шалгалтын хэлтсийн дарга, Хүний эрхийн боловсрол, судалгааны хэлтсийн дарга, 2021 оноос [[Улсын Их Хурлын Тамгын газар]]т Хуралдаан зохион байгуулах хэлтсийн дарга, Эрх зүйн дүн шинжилгээний хэлтсийн дарга, Байнгын хороодын асуудал хариуцсан хэлтсийн дарга, Хууль, эрх зүйн газрын даргаар ажилласан ба 2025 оноос Хуралдаан зохион байгуулах газрын даргаар ажиллаж байна.

Тэрээр Ази-Номхон далайн бүсийн Хүний эрхийн Үндэсний байгууллагуудын чуулганаас 2014-2016 онд сонгогдож Эрүү шүүлтээс урьдчилан сэргийлэх элчин сайдаар ажилласан.&lt;ref&gt;[{{Webarchiv|url=https://www.apt.ch/knowledge-hub/publications/torture-prevention-ambassadors-good-practice-report-2016 |wayback=20260714083342 |text=Archive copy |archiv-bot=2026-09-11 08:37:35 InternetArchiveBot }} ''The Torture Prevention Ambassadors' Good Practice Report (2016)&quot;, Geneva, Switzerland, 2016 оны 11-р сарын 19-22, англи хэлээр.&lt;/ref&gt;

== Бүтээл ==
Тэрээр хууль зүйн шинжлэх ухаан, нийгмийн шинжлэх ухааны салбарт цөөнгүй бүтээл туурвиж, судалгаа, эрдэм шинжилгээний ажил эрхэлсэн туршлагатай.

===Бичиж, хэвлүүлсэн ном===
*''[[Хувийн өмчийн онол]]'' (2009)
*''[[Хүний эрхийн товч тайлбар]]'' (2014)&lt;ref&gt;[https://catalog.num.edu.mn/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=118155 ''Хүний эрхийн товч тайлбар&quot;, Улаанбаатар, Монгол Улс, 2014 оны 11-р сарын 19-22, монгол хэлээр. &lt;/ref&gt;
*''[[Парламентын дархлаа]]'' (2025)

===Орчуулж, эмхэтгэсэн ном===
*''Ази-Номхон далайн хүний эрхийн форум'' ''[[Хүний эрхийн боловсрол]]'' (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-10-21 |title=Human Rights Education: A Manual for National Human Rights Institutions |url=https://asiapacificforum.net/resources/human-rights-education-manual |access-date=2026-07-15 |website=Asia Pacific Forum |language=en}}&lt;/ref&gt;
*''Мэлвин Брагг [[Дэлхийг өөрчилсөн 12 ном]]'' (2017)

== Гэр бүл ==
Эхнэр, хүүхдийн хамт амьдардаг.

== Эх сурвалж ==
{{reflist|2}}

{{DEFAULTSORT:Агар-Эрдэнэ, Ганхуягийн}}
[[Ангилал:Монголын улс төрч]]</text>
      <sha1>t58xfq4jk4060hc5xgkf5fejh89iwsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хабсбург угсаа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147143</id>
    <revision>
      <id>873205</id>
      <parentid>862464</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>873205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4012" sha1="ovsj0s5cqjexbmdmtei4qtbsp5iacqx" xml:space="preserve">[[Файл:COA Habsburg early crest.svg|thumb]]
'''Хабсбург угсаа''' ([[Герман хэл|герман:]] ''Habsburger'') - Дундад зууны болон орчин үеийн Европын хамгийн хүчирхэг хааны угсааны нэг. 1342 оноос хойш тэд Австри улсыг тасралтгүй захирч, 1438 оноос (1742-1745 онуудад богино хугацаанд завсарлагатайгаар) [[Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн|Ариун Ромын эзэнт гүрний]] хаан ширээнд сууж байгаад Эзэнт улсыг 1806 онд задарсны дараа тэд олон үндэстний Австри (1804–1867) болон [[Австри-Унгар|Австри-Унгарын эзэнт]] [[Австри-Унгар|улсыг]] (1867–1918) удирдаж байжээ. Эдгээр бүх муж улсын захирагчид Вена дахь [[Хофбургийн ордон|Хофбургийн ордонд]] оршин суудаг байжээ.

Хабсбург угсааныхан янз бүрийн цаг үед бусад хэд хэдэн улсыг захирч байжээ. Үүнд:

* [[Файл:Growth of Habsburg territories.jpg|thumb|467x467px|Хабсбург угсааны эрх мэдлийн газар нутгийн тэлэлт]]1306–1307, 1437–1439, 1453–1457, 1526–1618 болон 1621 оноос хойш [[Бохеми]] буюу [[Чех]];
* 1306–1307, 1575–1586 онд [[Польш]];
* 1437–1439, 1445–1457 болон 1526 оноос хойш [[Унгар]];
* 1437–1439, 1445–1457 болон 1526 оноос хойш [[Хорват]];
* 1516–1700 онд [[Испани]];
* 1516–1735 онд [[Неаполийн вант улс]];
* 1580–1640 онд [[Португал]];
* 1690 оноос хойш [[Трансильвани]];
* 1737 оноос хойш [[Тоскан]];
* 1740-1814 онд [[Парма]];
* 1740-1814 оны [[Модена ба Режжио|Модена]] [[Модена ба Режжио|ба Режжио]]. 
* 1863-1867 оны [[Мексик]]

=== Австрийн Хабсбург угсааны захирагчид ===

* I Рудольф (''Rudolf von Habsburg''; 1276—1282)
* I Альбрехт (''Albrecht I von Habsburg''; 1282—1308)
* I Фридрих  (''Friedrich III der Schöne'';1308—1330)
* II Альбрехт (''Albrecht II der Weise''; 1330—1358)
* IV Рудольф  (''Rudolf IV.''; 1358—1365)
* III Леопольд  (''Leopold III,'' 1365—1386)
* III Фридрих  (''Friedrich III.''; 1440—1493)
* I Максимилиан (''Maximilian I''; 1486—1519)
* V Карл ([[Герман хэл|герман.]] ''Karl V.''1519—1556)
* I Фердинанд (''Ferdinand I.''; 1556—1564)
* II Максимилиан (''Maximilian II''; 1564—1576)
* II Рудольф (''Rudolf II''; 1576—1612)
* Маттиас (''Matthias'', 1612—1619)
* II Фердинанд (''Ferdinand II''; 1619—1637)
* III Фердинанд  (&amp;#x20;''Ferdinand III.'' 1637—1657)
* I Леопольд (''Leopold I.''; 1658—1705)
* I Иозеф (''Joseph I.''; 1705—1711)
* VI Карл (''Karl VI.''; 1711—1740)

=== Гол үйл явдлууд ===

* 1020 — Хабихтсбургийн гэр бүлийн цайзыг барих нь
* 1459–1519 — Максимилиан I Хабсбург угсааны нөлөөг бэхжүүлэв.
* 1506 — V Карл Бургунди болон Нидерландыг өвлөн авав.
* 1516 — V Карл Испани болон Неаполийг өвлөн авав.
* 1519–1556 — V Карль, Ариун Ромын эзэн хаан болсон.
* 1546 — Хабсбург болон Протестантуудын хоорондох дайн.
* 1618–1648 — Католик болон Протестантуудын хоорондох [[Гучин жилийн дайн]] өрнөсөн.</text>
      <sha1>ovsj0s5cqjexbmdmtei4qtbsp5iacqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CAMILAAX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148837</id>
    <revision>
      <id>873227</id>
      <parentid>873076</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55056-63</username>
        <id>108204</id>
      </contributor>
      <comment>camilaax</comment>
      <origin>873227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="dmkha1wjvbap04dy0pi0x16ihxzrw88" xml:space="preserve">
'''CAMILAAX''' нь Монголын шинэ гарч ир буй электрон хөгжмийн DJ, продюсер юм. Тэрээр Tech House, House, Techno болон Melodic Techno урсгалын хөгжмөөр уран бүтээл туурвидаг.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://open.spotify.com/artist/4507RPm0NhWNmxUHjmadyQ |access-date=2026-10-11 |website=camilaax.bandcamp.com}}&lt;/ref&gt;

== Уран бүтээл ==
CAMILAAX нэрээр 2026 оны 10 дугаар сарын 4-нд '''PULSE''' нэртэй анхны синглээ гаргасан. Тус бүтээл нь Tech House урсгалд хамаарна.&lt;ref&gt;{{Citation |last=CAMILAAX |title=CAMILAAX - Pulse |date=2026-10-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GpLXlWD9t5I |access-date=2026-10-11}}&lt;/ref&gt;

== Хөгжмийн чиглэл ==
CAMILAAX-ийн уран бүтээл электрон бүжгийн хөгжмийн төрөлд хамаарах бөгөөд Tech House, House, Techno болон Melodic Techno урсгалд төвлөрдөг.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://camilaax.bandcamp.com/track/pulse |access-date=2026-10-11 |website=camilaax.bandcamp.com}}&lt;/ref&gt;

== Дискографи ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Он
!Бүтээлийн нэр
!Төрөл
|-
|2026
|[https://www.youtube.com/watch?v=GpLXlWD9t5I PULSE]
|Сингл
|}
{{Инфобокс Урлагийнхан|Name=CAMILAAX|Born=2002-02-19|Genre=Tech House, House, Techno|URL=https://open.spotify.com/artist/4507RPm0NhWNmxUHjmadyQ?si=REWnYNW2Sb-O2yRN5QqZYA|Birth_name=Tumen-Ulziy Boldbaatar|төрсөн газар=Khuwsgul, Hatgal}}</text>
      <sha1>dmkha1wjvbap04dy0pi0x16ihxzrw88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сенека (залуу)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148846</id>
    <revision>
      <id>873214</id>
      <parentid>873174</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4351" sha1="fw59xush8f8cvfstavaqmob4eyu4uia" xml:space="preserve">[[Файл:Duble herma of Socrates and Seneca Antikensammlung Berlin 07.jpg|thumb]]
'''Луций Аннаус Сенека (залуу)''' (НТӨ 4 он орчим Кордова хотод төрсөн - НТ 65 онд [[Ром]] хотод нас барсан), ихэвчлэн '''Сенека''' гэгддэг тэрээр Эртний Ромын стоик философич, төрийн зүтгэлтэн, яруу найрагч, жүжгийн зохиолч байсан бөгөөд нэгэн бүтээлээр (Апоколоцинтоз) нь түүнийг латин уран зохиолын Августаас хойших эрин үеийн хошин шог зохиолч ч гэдэг. Тэрээр алдарт уран илтгэгч, түүхч [[Сенека (ахмад)|Луций Аннаус Сенека (ахмад)]]-гийн хүү бөгөөд Юний Галлионы отгон дүү байсан юм. Тэрээр мөн &quot;Лусилиуст бичсэн ёс суртахууны захидлууд&quot; номын зохиогч бөгөөд хэд хэдэн философийн трактат, эмгэнэлт зохиолууд бичсэн хүн юм. 

Луций Аннаус Сенека нь Кордова хотод уран илтгэгчийн гэр бүлд төрсөн бөгөөд хожим нь Ромын иргэншил авч, хүүтэйгээ ижил нэртэй байсан тул [[Сенека (ахмад)]] гэж түүхэнд тэмдэглэгдэж иржээ. Бага ахуйд нь эцэг нь түүнийг Ромд аваачсан бөгөөд тэрээр Пифагорын Сотион болон Стоик Аттал, Секстий, Папириус Фабианус нартай хамт суралцжээ. Залуу Сенека идэр насандаа философид татагдсан боловч эцгийнхээ нөлөөгөөр олон нийтийн албан хаагч болохыг зорьсон боловч гэнэтийн өвчний улмаас энэ санаа нь тасалджээ. Үүний үр дүнд Луций Аннаус бараг амиа хорлох шахсан бөгөөд дараа нь Египет рүү удаан хугацаагаар эмчлүүлэхээр явж, тэнд олон жилийн турш байгалийн шинжлэх ухааны талаар туурвил бичиж өнгөрүүлжээ.

Тэрээр Ромын Эзэн хаан [[Неро|Нерогийн]] хаанчлалын эхний жилүүдэд Ромын эзэнт гүрний зөвлөгч, бодитоор захирагч байсан ажээ. Хожим Эзэн хаан Клавдийн үед түүнийг [[Корсика|Корсика арал]] руу цөлсөн байна (МЭ 41–48 он).

Писогийн хуйвалдаанд оролцсон хэмээн буруутгагдаж, НТ 65 онд Нерогийн тушаалаар (бугуйгаа хэрчиж) амиа хорлож нас барсан.

=== Сенекагийн зүйр үгнүүд ===

* &quot;Бид юмыг хойшлуулах хооронд амьдрал өнгөрч байдаг&quot;,
* &quot;Бидний юм бүхэн хүнийх, харин цаг хугацаа л биднийх байдаг&quot;,
* &quot;Маргаашийнхаа эзэн нь ч байж чадахгүй байж бүхэл амьдралынхаа төлөвлөгөөг гаргах нь тэнэг хэрэг юм&quot;,
* &quot;Бид урт наслахын төлөө биш, харин утга учиртай наслахын тухай санаа зовох хэрэгтэй&quot;,
* &quot;Өөрийгөө захирах нь хамгийн дээд захиргаа юм&quot;,
* &quot;Хөдөлмөр бие махбодыг хатжуулдаг шиг бэрхшээлүүд оюун ухааныг тэтгэдэг&quot;,
* &quot;Ядуу хүн гэдэг нь бага зүйлтэй хүн биш, харин илүү ихийг хүсдэг хүнийг хэлдэг юм&quot;,
* &quot;Аль боомт руу явж байгаагаа мэдэхгүй хүнд ямар ч салхи дэм болохгүй&quot;.
* &quot;Хүн бодит байдал дээр биш харин толгой дахь төсөөлөлдөө илүү их зовдог&quot;.</text>
      <sha1>fw59xush8f8cvfstavaqmob4eyu4uia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сенека (ахмад)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148847</id>
    <revision>
      <id>873215</id>
      <parentid>873175</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3100" sha1="23ndujozsfniuq14q3wuj08ywv3snc3" xml:space="preserve">[[Файл:Seneka Starszy Sevilla cropped.JPG|thumb|'''Луций Аннаус Сенека''']]
'''Луций Аннаус Сенека ахмад''' ([[Латин хэл|латин.]] ''Lucius Annaeus Seneca''; НТӨ 54 оны орчим Ромын эзэнт улсын Алсын Испани мужийн Кордова хотод төрсөн — 39 оны орчим Ром хотод нас барсан) — Кордовагийн ромын зохиолч, уран илтгэгч. Тэрээр насанд хүрээд нутаг нэгт эмэгтэй Хелвиатай гэрлэж, 3 хүү төрүүлжээ: 1. Юний Галлион, 2. алдарт гүн ухаантан [[Сенека (залуу)|Луций Сенека (залуу)]], 3. яруу найрагч Марк Лукан. Дундад зууны үед Сенека (ахмад)-гийн бүтээлүүд хүү Сенека (залуу)-гийн бүтээлүүдтэй андуурагдаж байжээ.

== Намтар ==
Луций Аннаус Сенека баян морьтон гэр бүлээс гаралтай. Ромд тэрээр Ареллиус Фускус, Пассиенус, Гайус Альбутиус Силус, Луций Цестий, Папириус Фабианус болон бусад уран илтгэгчдийн удирдлага дор уран илтгэх урлагийг судалж, хуульч өмгөөлөгч болохоор бэлтгэж байжээ. Гэсэн хэдий ч Сенекагийн энэ чиглэлээр хийсэн үйл ажиллагааны талаар мэдээлэл байдаггүй. МЭӨ 49-45 оны Эртний Ромын иргэний дайны үеэр Луций Аннаус Сенека [[Гней Помпей Магн|Гней Помпейгийн]] талд орж, [[Юлий Цезарь|Юлий Цезарьтай]] дайсагнасан бөгөөд энэ нь хожим түүний үр удам болох залуу Сенека, Марк Лукан нарт нөлөөлсөн байдаг юм. 

Уран илтгэх урлагт Луций Аннаус Сенека [[Марк Туллий Цицерон|Марк Цицероны]] шүтэн бишрэгч байсан бөгөөд Цицероны дараах үеийн уран илтгэх урлаг хэтрүүлж хөгжихийг эсэргүүцэгч байжээ. Мэргэжлийн уран илтгэгч биш ч гэсэн тэрээр хөвгүүддээ зориулж бичсэн уран илтгэх урлагт зориулсан гарын авлагын зохиогч гэдгээрээ алдартай. Үүнийг Сенека өндөр настай байхдаа зохиосон бөгөөд Августус, Тиберий нарын үеийн уран илтгэх урлагт зориулсан түүхийн талаар баялаг материал агуулсан байв. Энэ бүтээл өнөөг хүртэл хэсэгчлэн хадгалагдан үлджээ.</text>
      <sha1>23ndujozsfniuq14q3wuj08ywv3snc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэлхийн санхүүгийн хямрал (2008–2011)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148852</id>
    <revision>
      <id>873186</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''2008-2011 оны Дэлхийн санхүүгийн хямрал''' ( мөн '''Их рецесс''', англи. ''Great Recession'') — 2008 онд илэрсэн дэлхийн эдийн засгийг хамарсан хямрал юм. Улс орнууд, бүс нутгууд 2009-2013 онуудад хямралын цочмог үе шатнаас өөр өөр цаг үед гарч ирсэн бөгөөд түүний үр дагавар оло...&quot;</comment>
      <origin>873186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10246" sha1="azof47aappjubyjii4coexo0ox16ij2" xml:space="preserve">'''2008-2011 оны Дэлхийн санхүүгийн хямрал''' ( мөн '''Их рецесс''', англи. ''Great Recession'') — 2008 онд илэрсэн дэлхийн эдийн засгийг хамарсан хямрал юм. Улс орнууд, бүс нутгууд 2009-2013 онуудад хямралын цочмог үе шатнаас өөр өөр цаг үед гарч ирсэн бөгөөд түүний үр дагавар олон жилийн турш үргэлжилсэн. Уг санхүүгийн хямрал АНУ-д эхэлсэн. Хэрэв гүнзгий биш бол цар хүрээ, үр дагаврын хувьд энэ хямралыг зөвхөн 1930-аад оны Их хямралтай харьцуулж болно. 2009 онд дэлхийн ДНБ [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|Дэлхийн]] [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн|хоёрдугаар дайны]] дараа анх удаа сөрөг динамик үзүүлсэн юм. 

Дэлхийн худалдааны эргэлт мөн түүхэн дээд хэмжээнд (10 гаруй хувиар) хүртэл буурч, 2011 он гэхэд сэргэж эхэлсэн боловч 2014 он хүртэл хямралын өмнөх өсөлтийн түвшингээс мэдэгдэхүйц хоцорч байжээ.

АНУ болон евро бүсийн эдийн засгийн уналт 2009 оны хоёрдугаар улиралд дууссан боловч 2011 онд евро бүс хямралын хоёр дахь давлагаанд орсон бөгөөд энэ нь 2013 он хүртэл үргэлжилж, түүхэн дэх хамгийн удаан үргэлжилсэн байна.

== Хямралын эхлэл ==
Дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай АНУ 2008 оныг зээлийн хямрал, ялангуяа ипотек зээлийн хямралтай эхлүүлсэн бөгөөд энэ нь зээл олгохоо зогсоосон банкуудын дунд хөрвөх чадварын хямралд хүргэж, 2008 оны 9-р сард улам хурцадсан юм. [[Жорж Сорос]] &quot;2008 оны хямралын эхлэлийг албан ёсоор 2007 оны 8-р сартай холбож болох бөгөөд энэ үед төв банкууд банкны системд хөрвөх чадвар олгох санхүүгийн үүрэг хүлээхээс өөр аргагүй болсон&quot; гэж тэмдэглэжээ. Хэдэн сарын турш уналт, ажлын байрны алдагдалд орсны дараа 2007-2008 оны хооронд энэ оролдлого бүтэлгүйтэж, АНУ-ын 50 банк, санхүүгийн байгууллагыг дампууруулсан. Энэ нь мөн хувьцааны үнэд (АНУ-ын хувьцаа 50 гаруй хувиар буурсан), хэрэглээ, өрхийн хадгаламжинд нөлөөлсөн юм.

2008 оны 9-р сард хөрөнгө оруулалтын Lehman Brothers банк, ипотекийн компаниуд болох Fannie Mae, Freddie Mac, AIG зэрэг ипотекийн зах зээлтэй холбоотой хэд хэдэн санхүүгийн байгууллагууд дампуурснаар нөхцөл байдал эрс дордсон. Эдгээр байгууллагуудын заримыг аврахын тулд [[АНУ-ын Холбооны Засгийн газар|АНУ-ын]] [[АНУ-ын Холбооны Засгийн газар|Холбооны Засгийн газар]] хэдэн зуун тэрбум долларын зээл олгож, арга хэмжээ авсан.

Цаашид хямрал хөгжингүй орнуудад хурдан тархаж эхэлсэн юм.

2004-2007 оны хооронд дэлхийн худалдааны дундаж өсөлтийн хэмжээ 8.74% байв. Банкны зээл огцом буурч, бараа, үйлчилгээний эрэлт буурсантай холбогдуулан дэлхийн худалдаа 2008 онд ердөө 2.95%-иар өсч, 2009 онд 11.89%-иар буурсан. 2008 онд дэлхийн ДНБ-ий өсөлт 1.83% байсан бол 2009 онд дэлхийн ДНБ Дэлхийн 2-р дайны дараа анх удаа 2.3%-иар буурсан.

2008 оны 2-р сард дэлхийн инфляци түүхэн дээд хэмжээнд хүрсэн. Жорж Соросын тэмдэглэснээр валютад итгэх итгэл дутагдсанаас болж тэдгээрийг бодит хөрөнгө болгон хувиргах хандлага давамгайлж, голчлон түүхий эдийн салбарт нөлөөлж, газрын тос, алтны үнийн өсөлтөөс харагдаж байна. 2009 онд асуудал эсрэгээрээ болсон: эдийн засгийн урьдчилсан мэдээ нь [[Дефляци|дефляцийг]] зааж, жишээлбэл, АНУ-ын Холбооны нөөцийн сан хүүгийн хэмжээг бараг тэг болгоход хүргэсэн байна.

2008 оны 10-р сарын 8-нд Япон болон Оросын Төв банкуудаас бусад дэлхийн тэргүүлэгч бүх төв банкууд бодлогын хүүгийн хэмжээг нэгэн зэрэг бууруулах урьд өмнө байгаагүй шийдвэр гаргасан. Энэхүү шийдвэрийг ажиглагчид хямралын дэлхийн шинж чанарыг хүлээн зөвшөөрсөн явдал гэж үзсэн юм.

Мөн оны 11-р сарын 14-нд [[Их Хорь|Хорийн бүлгийн]] (G20) орнуудын удирдагчид хямралын эсрэг дээд хэмжээний уулзалтад цугларч, санхүүгийн зах зээлийг шинэчлэх, олон улсын санхүүгийн байгууллагуудыг өөрчлөн зохион байгуулах ерөнхий зарчмууд, дараагийн 12 сарын хугацаанд протекционист арга хэмжээ авахаас татгалзах амлалтыг агуулсан тунхаглалыг батласан юм.

Эдийн засгийн нөхцөл байдал муудаж байгаа нь Хойд Африк болон Ойрхи Дорнодод, ялангуяа Тунис, Ливи, Египет, Сирид олон нийтийн эсэргүүцлийн хөдөлгөөнийг өдөөсөн. Эхний гурван улсад засгийн газруудыг түлхэн унагасан байна.

2010 оны 10-р сард [[Америк доллар|доллар]], [[евро]], [[Японы иен|иен]], [[Хятадын юань (мөнгө)|юанийн]] хооронд валютын дайны тодорхой шинж тэмдэг илэрсэн. Улс орнууд өрсөлдөөний давуу талыг олж авах, валютын экспортыг хөнгөвчлөхийн тулд валютынхаа ханшийг бууруулсан нь эргээд хямралыг зогсооход тусалж магадгүй гэж үзсэн юм. Гэсэн хэдий ч валютын дайн болон хэд хэдэн урамшуулал нь худалдааны хурцадмал байдлыг улам эрчимжүүлбэл энэ нь худалдааны дайн үүсгэж, эдийн засгийн сэргэлтийг зайлшгүй удаашруулах болох байв. Үүнтэй төстэй нөхцөл байдал АНУ, Их Британийн эхлүүлсэн [[Их хямрал|Их хямралын]] үед тохиолдсон байдаг.

2010 онд ОУВС-гийн Ерөнхий эдийн засагч [[Оливье Жан Бланшар|Оливье Бланшард]] дэлхийн эдийн засаг маргаангүй сэргэж байгааг тэмдэглэж, хөгжиж буй орнууд, ялангуяа Ази тив үүний гол хөдөлгөгч хүч болж байгааг тэмдэглэжээ. Үүнийг бага орлоготой орнуудын дэлхийн эдийн засагтай санхүүгийн интеграцчлал хязгаарлагдмал байгаатай холбоотойгоор тэд хямралын нөлөөг голчлон худалдаагаар дамжуулан мэдэрсэн бөгөөд худалдаа өмнөх шигээ хурдацтай сайжирч эхэлсэн байна.

2011 оны 3-р сард [[Их Хорь|G7]] (2000 оны 9-р сард евро нэвтрүүлэхийг дэмжихээр ажилласан) 10 жилийн хугацаанд анхны хамтарсан валютын санаачилгыг хэрэгжүүлсэн юм. Тэд [[Японы иен|иений]] ханшийг бууруулж, Дэлхийн 2-р дайнаас хойшхи хамгийн хүнд хямралтай тулгарч буй Японы эдийн засагт туслах зорилгоор валютын интервенц хийхээр тохиролцсон байна.

2009 оны 3-р сар гэхэд '''Хятадын''' төрийн өмчит аж ахуйн нэгжүүд (SASAC) хямралын өмнөх үйлдвэрлэлийн түвшиндээ аль хэдийн эргэн орсон бөгөөд үүнээс гадна 2008 оны мөн үетэй харьцуулахад 26%-иар илүү ашиг олсон байна.

Хятадын дарга [[Ху Жиньтао]] 2010 онд &quot;бид олон улсын санхүүгийн хямралын нөлөөллийг бууруулах чиглэлээр гаргасан амжилтаа үр дүнтэйгээр нэгтгэж, өргөжүүлсэн&quot; гэж тэмдэглэжээ.</text>
      <sha1>azof47aappjubyjii4coexo0ox16ij2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дамдинсүрэнгийн Жаргалсайхан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148853</id>
    <revision>
      <id>873187</id>
      <timestamp>2026-10-12T14:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Дамдинсүрэнгийн Жаргалсайхан''' (1976 онд [[Баянхонгор аймаг|Баянхонгор аймгийн]] Баян-Овоо суманд төрсөн) -Улсын Их Хурлын гишүүнээр Ардчилсан намаас 2024 онд анх удаа сонгогдсон. 2022 онд [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар|Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар]] цол...&quot;</comment>
      <origin>873187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2746" sha1="j046mqtqaggthb1vpxq6sf3ed12wch8" xml:space="preserve">'''Дамдинсүрэнгийн Жаргалсайхан''' (1976 онд [[Баянхонгор аймаг|Баянхонгор аймгийн]] Баян-Овоо суманд төрсөн) -Улсын Их Хурлын гишүүнээр Ардчилсан намаас 2024 онд анх удаа сонгогдсон. 2022 онд [[Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар|Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар]] цол хүртсэн.

== Намтар ==

* Д.Жаргалсайхан 1984-1994 онд Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын дунд сургуульд сурч төгссөн,  
* 1999-2002 онд — Олон Улсын Эдийн Засаг Бизнесийн дээд сургууль, банк санхүүгийн нягтлан бодлогч,
* Засагт хан дээд сургууль-Төрийн захиргааны тогтолцооны шинэчлэх төрийн удирдлагын магистр,
* 2012-2016 онд — Баянхонгор аймгийн засаг дарга,
* 2017 онд Х.Баттулгыг Ерөнхийлөгч болмогц Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын Зохион байгуулалтын хэлтсийн даргаар томилогдсон. Улмаар 2019 онд ЗХЖШ-ын Бүтээн байгуулалтын дэмжлэгийн газар гэгчийг түүнд зориулан байгуулж, “Тавантолгой-Зүүнбаян” чиглэлийн төмөр замын төслийн удирдуулсан гэж бичигдэж ирсэн. Чингэж 416 км урттай, 1.2 их наядын өртөгтэй, дотоодын цэрэг армийн 10 мянган хүний дайчилсан төмөр зам асар богино хугацаанд дууссан гэдэг.
* 2024 оноос — Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Монгол-Лаосын парламентын бүлгийн дарга.

Ардчилсан Нам-аас 1-р тойрог (Архангай, Баянхонгор, Өвөрхангай) сонгогдсон, анх удаа парламентын гишүүн болсон.

== Хөрөнгө орлогын мэдүүлэг ==
Түүний хөрнгө -1.2 тэрбум төгрөг, жилийн орлого- 507 сая төгрөг ажээ.

&quot;Түмэд групп&quot; ХХК, &quot;Их жигүүр&quot; ХХК (Үүнээс 45%-ийг эзэмшдэг бөгөөд тус компани нь газар тариалан, туслах аж ахуйн чиглэлээр ажилладаг) , &quot;Жишиг бетон&quot; ХХК-д хувьцаа эзэмiдэг байна.</text>
      <sha1>j046mqtqaggthb1vpxq6sf3ed12wch8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тетуан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148854</id>
    <revision>
      <id>873198</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Тетуан бол Марокко улсын хойд хэсэгт, Газар дундын тэнгисийн эрэгт ойрхон орших түүхэн хот юм. Энэ хот нь Танжер-Тетуан-Аль-Хосейма мужид харьяалагддаг бөгөөд Риф уулын бэлд байрладаг. Тетуан нь Андалузын (Испани) соёлын нөлөөг гүн тусгасан архитектур, ца...&quot;</comment>
      <origin>873198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="873" sha1="qrc1d47atg2gmn8ibkfoy0qo85u2i5s" xml:space="preserve">Тетуан бол Марокко улсын хойд хэсэгт, Газар дундын тэнгисийн эрэгт ойрхон орших түүхэн хот юм. Энэ хот нь Танжер-Тетуан-Аль-Хосейма мужид харьяалагддаг бөгөөд Риф уулын бэлд байрладаг. Тетуан нь Андалузын (Испани) соёлын нөлөөг гүн тусгасан архитектур, цагаан өнгөтэй барилгуудаараа алдартай тул &quot;Цагаан тагтаа&quot; хэмээн нэрлэгддэг. Тус хотын эртний хуучин хот буюу Медина нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн бөгөөд Мароккогийн соёл, урлаг, гар урлалын чухал төвүүдийн нэг юм.</text>
      <sha1>qrc1d47atg2gmn8ibkfoy0qo85u2i5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кенитра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148855</id>
    <revision>
      <id>873199</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Кенитра бол Марокко улсын баруун хойд хэсэгт, Атлантын далайн эрэгт ойрхон, Себу голын эрэг дээр байрладаг хот юм. Энэ хот нь Рабат-Сале-Кенитра мужид харьяалагддаг бөгөөд тус улсын томоохон аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн төвүүдийн нэг юм. Ялангуяа автомашины...&quot;</comment>
      <origin>873199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="0avusxjdaybk4jg2sc8x33i6or7p70o" xml:space="preserve">Кенитра бол Марокко улсын баруун хойд хэсэгт, Атлантын далайн эрэгт ойрхон, Себу голын эрэг дээр байрладаг хот юм. Энэ хот нь Рабат-Сале-Кенитра мужид харьяалагддаг бөгөөд тус улсын томоохон аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн төвүүдийн нэг юм. Ялангуяа автомашины эд анги үйлдвэрлэл болон хүнсний үйлдвэрлэл өндөр хөгжсөн. Кенитра нь 20-р зууны эхээр Францын хамгаалалтын үед цэргийн болон худалдааны чухал боомт болон өргөжсөн түүхтэй.</text>
      <sha1>0avusxjdaybk4jg2sc8x33i6or7p70o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148856</id>
    <revision>
      <id>873200</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Сале бол Марокко улсын баруун хойд хэсэгт, Бу Регрег голын эрэг дээр, нийслэл Рабат хотын чанх эсрэг талд байрладаг хот юм. Энэ хот нь Рабат-Сале-Кенитра мужид харьяалагддаг бөгөөд нийслэл Рабаттай хамт нэгэн том хотын бөөгнөрлийг үүсгэдэг. Сале нь 17-р зуу...&quot;</comment>
      <origin>873200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="qlij1x98ldrlfmj8m9tir7o02odvp15" xml:space="preserve">Сале бол Марокко улсын баруун хойд хэсэгт, Бу Регрег голын эрэг дээр, нийслэл Рабат хотын чанх эсрэг талд байрладаг хот юм. Энэ хот нь Рабат-Сале-Кенитра мужид харьяалагддаг бөгөөд нийслэл Рабаттай хамт нэгэн том хотын бөөгнөрлийг үүсгэдэг. Сале нь 17-р зуунд далайн дээрэмчдийн бие даасан Бүгд Найрамдах Улсын төв байсан гэдгээрээ түүхэнд алдартай. Өдгөө тус хот нь эртний түүхэн хэрэм, лалын сүм хийдүүд болон уламжлалт гар урлалаараа жуулчдын анхаарлыг татдаг.</text>
      <sha1>qlij1x98ldrlfmj8m9tir7o02odvp15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ужда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148857</id>
    <revision>
      <id>873201</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Ужда бол Марокко улсын зүүн хойд хэсэгт, Алжир улсын хилтэй ойрхон орших томоохон түүхэн хот юм. Энэ хот нь Зүүн мужийн (Шарк муж) засаг захиргааны төв бөгөөд Марокко болон Алжир, Магрибын бүс нутгийг холбосон худалдааны чухал зангилаа газар юм. Ужда хотыг...&quot;</comment>
      <origin>873201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="823" sha1="kvl6fg0khcqy2urh7bjexjer56my7i0" xml:space="preserve">Ужда бол Марокко улсын зүүн хойд хэсэгт, Алжир улсын хилтэй ойрхон орших томоохон түүхэн хот юм. Энэ хот нь Зүүн мужийн (Шарк муж) засаг захиргааны төв бөгөөд Марокко болон Алжир, Магрибын бүс нутгийг холбосон худалдааны чухал зангилаа газар юм. Ужда хотыг 10-р зуунд Зенет берберүүд байгуулсан бөгөөд түүхийн явцад олон улс гүрний соёлын нөлөөг авч үлдсэн. Өдгөө тус хот нь бүс нутгийнхаа соёл, боловсрол, тээвэр логистикийн гол төв болон хөгжиж байна.</text>
      <sha1>kvl6fg0khcqy2urh7bjexjer56my7i0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сафи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148858</id>
    <revision>
      <id>873203</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erebus12369</username>
        <id>106094</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Сафи бол Марокко улсын баруун хэсэгт, Атлантын далайн эрэг дээр байрладаг чухал боомт хот юм. Энэ хот нь Марракеш-Сафи мужид харьяалагддаг бөгөөд тус улсын загас агнуур, сардин загас лаазлах үйлдвэрлэлийн гол төв юм. Мөн Сафи хот нь химийн аж үйлдвэр, ялан...&quot;</comment>
      <origin>873203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="836" sha1="jxrukde7g0gqe44efjfvfud1w3usotv" xml:space="preserve">Сафи бол Марокко улсын баруун хэсэгт, Атлантын далайн эрэг дээр байрладаг чухал боомт хот юм. Энэ хот нь Марракеш-Сафи мужид харьяалагддаг бөгөөд тус улсын загас агнуур, сардин загас лаазлах үйлдвэрлэлийн гол төв юм. Мөн Сафи хот нь химийн аж үйлдвэр, ялангуяа фосфатын экспортын чухал суваг болдог. Түүнчлэн тус хот нь уламжлалт шавар ваар, шаазан эдлэлийн урлалаараа Марокко улсдаа тэргүүлдэг бөгөөд Португалийн эзэгнэлтийн үеийн түүхэн цайз бэхлэлттэй.</text>
      <sha1>jxrukde7g0gqe44efjfvfud1w3usotv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873225</id>
      <parentid>873203</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="844" sha1="lbs76403yyjo1z6cfwrlyiue62uj7j6" xml:space="preserve">'''Сафи''' бол [[Марокко]] улсын баруун хэсэгт, Атлантын далайн эрэг дээр байрладаг чухал боомт хот юм. Энэ хот нь Марракеш-Сафи мужид харьяалагддаг бөгөөд тус улсын загас агнуур, сардин загас лаазлах үйлдвэрлэлийн гол төв юм. Мөн Сафи хот нь химийн аж үйлдвэр, ялангуяа фосфатын экспортын чухал суваг болдог. Түүнчлэн тус хот нь уламжлалт шавар ваар, шаазан эдлэлийн урлалаараа Марокко улсдаа тэргүүлдэг бөгөөд Португалын эзэгнэлтийн үеийн түүхэн цайз бэхлэлттэй.</text>
      <sha1>lbs76403yyjo1z6cfwrlyiue62uj7j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мухаммедия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148859</id>
    <revision>
      <id>873204</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Заяа741</username>
        <id>106535</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Мухаммедия бол Марокко улсын баруун хэсэгт, Атлантын далайн эрэг дээр, Касабланка хотоос зүүн хойш 24 километрт байрладаг боомт хот юм. Энэ хот нь Касабланка-Сеттат мужид харьяалагддаг бөгөөд тус улсын газрын тос боловсруулах үйлдвэрлэлийн гол төв тул &quot;Г...&quot;</comment>
      <origin>873204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1058" sha1="4z62qkcczuksav490z24o987w65bczp" xml:space="preserve">Мухаммедия бол Марокко улсын баруун хэсэгт, Атлантын далайн эрэг дээр, Касабланка хотоос зүүн хойш 24 километрт байрладаг боомт хот юм. Энэ хот нь Касабланка-Сеттат мужид харьяалагддаг бөгөөд тус улсын газрын тос боловсруулах үйлдвэрлэлийн гол төв тул &quot;Газрын тосны нийслэл&quot; гэж нэрлэгддэг. Мухаммедия нь аж үйлдвэрийн том төвөөс гадна үзэсгэлэнт далайн эрэг, гольфын талбай, амралтын газруудаараа алдартай бөгөөд аялал жуулчлалын чухал бүс юм.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Мухаммед V |date=2026-03-02 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_V&amp;oldid=152011734 |work=Википедия |access-date=2026-10-13 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4z62qkcczuksav490z24o987w65bczp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873224</id>
      <parentid>873204</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="bz3zyzyhkof8fmj0uju2lkajjms04ar" xml:space="preserve">'''Мухаммедия''' бол [[Марокко]] улсын баруун хэсэгт, Атлантын далайн эрэг дээр, Касабланка хотоос зүүн хойш 24 километрт байрладаг боомт хот юм. Энэ хот нь Касабланка-Сеттат мужид харьяалагддаг бөгөөд тус улсын газрын тос боловсруулах үйлдвэрлэлийн гол төв тул &quot;Газрын тосны нийслэл&quot; гэж нэрлэгддэг. Мухаммедия нь аж үйлдвэрийн том төвөөс гадна үзэсгэлэнт далайн эрэг, гольфын талбай, амралтын газруудаараа алдартай, аялал жуулчлалын чухал бүс юм.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Мухаммед V |date=2026-03-02 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_V&amp;oldid=152011734 |work=Википедия |access-date=2026-10-13 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>bz3zyzyhkof8fmj0uju2lkajjms04ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сеттат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148860</id>
    <revision>
      <id>873206</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Заяа741</username>
        <id>106535</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Сеттат бол Марокко улсын баруун төв хэсэгт, Касабланка хотоос өмнө зүгт байрладаг түүхэн хот юм. Энэ хот нь Касабланка-Сеттат мужид харьяалагддаг бөгөөд Шауиа гэх хөдөө аж ахуйн баян бүрд бүс нутгийн төв юм. Сеттат хот нь түүхэндээ худалдааны замуудын за...&quot;</comment>
      <origin>873206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="f02ff491qq2r81s76ev99ek609a4o1o" xml:space="preserve">Сеттат бол Марокко улсын баруун төв хэсэгт, Касабланка хотоос өмнө зүгт байрладаг түүхэн хот юм. Энэ хот нь Касабланка-Сеттат мужид харьяалагддаг бөгөөд Шауиа гэх хөдөө аж ахуйн баян бүрд бүс нутгийн төв юм. Сеттат хот нь түүхэндээ худалдааны замуудын зангилаа дээр оршиж байсан бөгөөд 18-р зуунд Исмаил султаны бариулсан Исмаилийн цайзаараа алдартай. Өдгөө тус хот нь хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн боловсруулах үйлдвэрлэл болон дээд боловсролын төв болон өргөжсөн.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Settat |date=2026-09-22 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Settat&amp;oldid=1376110138 |work=Wikipedia |access-date=2026-10-13 |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>f02ff491qq2r81s76ev99ek609a4o1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873223</id>
      <parentid>873206</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="3grwvjb3np1gyfxk3y2x4mf7q577p0j" xml:space="preserve">'''Сеттат''' бол [[Марокко]] улсын баруун төв хэсэгт, [[Касабланка]] хотоос өмнө зүгт байрладаг түүхэн хот юм. Энэ хот нь Касабланка-Сеттат мужид харьяалагддаг бөгөөд Шауиа гэх хөдөө аж ахуйн баян бүрд бүс нутгийн төв юм. Сеттат хот нь түүхэндээ худалдааны замуудын зангилаа дээр оршиж байсан бөгөөд 18-р зуунд Исмаил султаны бариулсан Исмаилын цайзаараа алдартай. Өдгөө тус хот нь хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн боловсруулах үйлдвэрлэл болон дээд боловсролын төв болон өргөжсөн.</text>
      <sha1>3grwvjb3np1gyfxk3y2x4mf7q577p0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эр-Рашидия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148861</id>
    <revision>
      <id>873207</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Заяа741</username>
        <id>106535</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Эр-Рашидия бол Марокко улсын зүүн өмнөд хэсэгт, Атлас уулын бэл болон Сахарын цөлийн зааг дээр орших хот юм. Энэ хот нь Драа-Тафилалет мужийн засаг захиргааны төв бөгөөд түүхэндээ &quot;Ксар эс-Сук&quot; гэдэг нэртэй байжээ. Эр-Рашидия нь цэргийн стратегийн чухал ба...&quot;</comment>
      <origin>873207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="tfvym7iw6meuo830dcalq6pa0ea052e" xml:space="preserve">Эр-Рашидия бол Марокко улсын зүүн өмнөд хэсэгт, Атлас уулын бэл болон Сахарын цөлийн зааг дээр орших хот юм. Энэ хот нь Драа-Тафилалет мужийн засаг захиргааны төв бөгөөд түүхэндээ &quot;Ксар эс-Сук&quot; гэдэг нэртэй байжээ. Эр-Рашидия нь цэргийн стратегийн чухал бааз бөгөөд Сахарын цөл рүү аялах жуулчдын дамжин өнгөрөх гол зангилаа газар юм. Хот нь баян бүрдийн хөдөө аж ахуй, хурма модны тариалалт болон өвөрмөц бербер соёлоороо алдартай.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Er Rašidija (Mesto) • Mapy.com |url=https://mapy.com/sl/?source=osm&amp;id=13219239 |access-date=2026-10-13 |website=Mapy.com |language=sl}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>tfvym7iw6meuo830dcalq6pa0ea052e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тарудант</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148862</id>
    <revision>
      <id>873208</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Заяа741</username>
        <id>106535</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Тарудант бол Марокко улсын баруун өмнөд хэсэгт, Сус голын хөндийд орших эртний бэхжүүлсэн түүхэн хот юм. Энэ хот нь Сус-Масса мужид харьяалагддаг бөгөөд Марракеш хоттой архитектурын хувьд төсөөтэй тул &quot;Марракешийн эмэгтэй дүү&quot; гэж нэрлэгддэг. 16-р зуунд С...&quot;</comment>
      <origin>873208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="p5r86fv4dp78p5w3i7h9vgr21l2nd3v" xml:space="preserve">Тарудант бол Марокко улсын баруун өмнөд хэсэгт, Сус голын хөндийд орших эртний бэхжүүлсэн түүхэн хот юм. Энэ хот нь Сус-Масса мужид харьяалагддаг бөгөөд Марракеш хоттой архитектурын хувьд төсөөтэй тул &quot;Марракешийн эмэгтэй дүү&quot; гэж нэрлэгддэг. 16-р зуунд Саадийн гүрний нийслэл байсан тус хот нь бүрэн бүтэн хадгалагдан үлдсэн улаан шавар хэрмээрээ дэлхийд алдартай. Өдгөө Тарудант нь гар урлал, хивс, үнэт эдлэлийн худалдааны томоохон төв бөгөөд жуулчдын сонирхлыг их татдаг.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Тарудант |date=2025-11-04 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82&amp;oldid=149591465 |work=Википедия |access-date=2026-10-13 |language=ru}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>p5r86fv4dp78p5w3i7h9vgr21l2nd3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873222</id>
      <parentid>873208</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="6ns5agaei1jejob5g04h8lfu89fqptu" xml:space="preserve">'''Тарудант''' бол [[Марокко]] улсын баруун өмнөд хэсэгт, Сус голын хөндийд орших эртний бэхжүүлсэн түүхэн хот юм. Энэ хот нь Сус-Масса мужид харьяалагддаг бөгөөд Марракеш хоттой архитектурын хувьд төсөөтэй тул &quot;Марракешийн эмэгтэй дүү&quot; гэж нэрлэгддэг. 16-р зуунд Саадийн гүрний нийслэл байсан тус хот нь бүрэн бүтэн хадгалагдан үлдсэн улаан шавар хэрмээрээ дэлхийд алдартай. Өдгөө Тарудант нь гар урлал, хивс, үнэт эдлэлийн худалдааны томоохон төв бөгөөд жуулчдын сонирхлыг их татдаг.</text>
      <sha1>6ns5agaei1jejob5g04h8lfu89fqptu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жерада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148863</id>
    <revision>
      <id>873209</id>
      <timestamp>2026-10-13T01:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Заяа741</username>
        <id>106535</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Джерада бол Марокко улсын зүүн хойд хэсэгт, Ужда хотоос өмнө зүгт байрладаг аж үйлдвэрийн түүхт хот юм. Энэ хот нь Зүүн мужид (Шарк муж) харьяалагддаг бөгөөд 20-р зууны дунд үеэс эхлэн тус улсын нүүрсний олборлолтын гол уурхай гэдгээрээ алдаршсан. Нүүрсний...&quot;</comment>
      <origin>873209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="ka70ubu7vb1pcbs8mbirfqg95u4rb90" xml:space="preserve">Джерада бол Марокко улсын зүүн хойд хэсэгт, Ужда хотоос өмнө зүгт байрладаг аж үйлдвэрийн түүхт хот юм. Энэ хот нь Зүүн мужид (Шарк муж) харьяалагддаг бөгөөд 20-р зууны дунд үеэс эхлэн тус улсын нүүрсний олборлолтын гол уурхай гэдгээрээ алдаршсан. Нүүрсний уурхайнууд хаагдсанаас хойш тус хотод эдийн засгийн шилжилт явагдаж байгаа бөгөөд өдгөө дулааны цахилгаан станц дээр түшиглэсэн эрчим хүчний үйлдвэрлэл голчилдог.&lt;ref&gt;{{Citation |title=傑拉達 |date=2026-10-02 |url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E5%82%91%E6%8B%89%E9%81%94&amp;oldid=94712248 |work=维基百科，自由的百科全书 |access-date=2026-10-13 |language=zh-Hans-CN}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ka70ubu7vb1pcbs8mbirfqg95u4rb90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873217</id>
      <parentid>873209</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zorigt moved page [[Джерада]] to [[Жерада]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>873209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="ka70ubu7vb1pcbs8mbirfqg95u4rb90" xml:space="preserve">Джерада бол Марокко улсын зүүн хойд хэсэгт, Ужда хотоос өмнө зүгт байрладаг аж үйлдвэрийн түүхт хот юм. Энэ хот нь Зүүн мужид (Шарк муж) харьяалагддаг бөгөөд 20-р зууны дунд үеэс эхлэн тус улсын нүүрсний олборлолтын гол уурхай гэдгээрээ алдаршсан. Нүүрсний уурхайнууд хаагдсанаас хойш тус хотод эдийн засгийн шилжилт явагдаж байгаа бөгөөд өдгөө дулааны цахилгаан станц дээр түшиглэсэн эрчим хүчний үйлдвэрлэл голчилдог.&lt;ref&gt;{{Citation |title=傑拉達 |date=2026-10-02 |url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=%E5%82%91%E6%8B%89%E9%81%94&amp;oldid=94712248 |work=维基百科，自由的百科全书 |access-date=2026-10-13 |language=zh-Hans-CN}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ka70ubu7vb1pcbs8mbirfqg95u4rb90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873218</id>
      <parentid>873217</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="hw1wmumh5xx9axr98v086g6grasmtg6" xml:space="preserve">'''Жерада''' бол [[Марокко]] улсын зүүн хойд хэсэгт, [[Ужда]] хотоос өмнө зүгт байрладаг аж үйлдвэрийн түүхт хот юм. Энэ хот нь Зүүн мужид (Шарк муж) харьяалагддаг бөгөөд 20-р зууны дунд үеэс эхлэн тус улсын нүүрсний олборлолтын гол уурхай гэдгээрээ алдаршсан. Нүүрсний уурхайнууд хаагдсанаас хойш тус хотод эдийн засгийн шилжилт явагдаж байгаа бөгөөд өдгөө дулааны цахилгаан станц дээр түшиглэсэн эрчим хүчний үйлдвэрлэл голчилдог.</text>
      <sha1>hw1wmumh5xx9axr98v086g6grasmtg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Япон хэлний их толь бичиг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148864</id>
    <revision>
      <id>873210</id>
      <timestamp>2026-10-13T02:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Япон хэлний их толь бичиг''' ([[Япон хэл|япон.]] 日本国語大辞典, にほんこくごだいじてん, галиг. ''нихон кокуго дайзитэн'') — Дэлхийн хамгийн том япон хэлний тайлбар толь бичиг. &quot;Шогакукан&quot; хэвлэлийн газраас хэвлүүлсэн [[Япон хэл|Японы хэл]] шинжлэлийн мэргэжилтнүүд бо...&quot;</comment>
      <origin>873210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3824" sha1="h995z54oebprg09mihrz6ta3rtopdno" xml:space="preserve">'''Япон хэлний их толь бичиг''' ([[Япон хэл|япон.]] 日本国語大辞典, にほんこくごだいじてん, галиг. ''нихон кокуго дайзитэн'') — Дэлхийн хамгийн том япон хэлний тайлбар толь бичиг. &quot;Шогакукан&quot; хэвлэлийн газраас хэвлүүлсэн [[Япон хэл|Японы хэл]] шинжлэлийн мэргэжилтнүүд болон бусад салбарын мэргэжилтнүүдийн хамтын ажиллагааны бүтээл. Энэ нь япон хэл судлаачдын үндсэн лавлах эх сурвалж болдог юм.

Эхний хэвлэл (1972–1976) нь 20 ботьтой байсан бөгөөд 1979-1981 оны хооронд хэвлэгдсэн товчилсон хэвлэл нь 10 ботиор гарсан байна. Хоёр дахь хэвлэл (2000–2000–2001) нь 13 боть байсан бөгөөд 2002 онд тусдаа 14 дэх боть хэвлэгдэн гарсан. 2006 онд уг толь бичгийн 3 боть хувилбартай болж 30,000 үгтэй байжээ.

Эхний хэвлэлд япон хэл, аялгуу, гадаад гаралтай үгс, түүх, философи, шашны нэр томьёо, ургамал, амьтны нэрсийг хамарсан 450,000 өгүүллэг багтсан. Толь бичигт 50,000 гаруй нэр багтсан байв. Оруулга бүрт 8-20-р зууны үеийн Японы сонгодог уран зохиолын жишээ, дундад зууны үеийн баримт бичиг, Буддын шашны толь бичиг гэх мэт зүйлс багтсан байна. Нийт жишээний тоо 750,000-аас давсан байв. Түүнчлэн, өгүүлэл бүр тухайн үгийн гарал үүсэл, онцлох үйл үг, аялгууны хувилбарууд болон түүхэн хөгжлийг харуулсан байна.

Хоёр дахь хэвлэл нь 50,000 өгүүллэгээр өргөжсөн (нийт бичлэгийн тоог 500,000 өгүүүллэг болгож), жишээний тоог 1 сая ишлэл болж нэмэгдсэн ажээ. Иш татсан эх сурвалж бүрийн хэвлэгдсэн оныг заасан. Хуучирсан болон ижил төстэй үг хэллэгийг оруулсан. Тусдаа эцсийн ботид ханз, диалектик болон ишлэлийн индексүүд багтсан болно.

2006 оноос хойш Шогакукан хэвлэлийн газар нь 2006 оны хэвлэлд суурилсан онлайн толь бичиг гаргасан. Толь бичгийн энэ хувилбарыг 2007 оноос хойш онлайнаар авах боломжтой болсон. Толь бичигт сар бүр нэвтрэх эрх нь хувь хүмүүст 1,575 иен, хуулийн этгээдэд 15,750 иен байдаг ажээ.

== Хэвлэлүүд ==

* 日本国語大辞典 / 日本大辞典刊行会編.&amp;#x20;— 20巻, 21冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 1972&amp;#x20;— 1976.
* 日本国語大辞典 / 日本大辞典刊行会編.&amp;#x20;— 縮刷版.&amp;#x20;— 10巻, 10冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 1979&amp;#x20;— 1981.
* 日本国語大辞典 / 日本国語大辞典第二版編集委員会・小学館国語辞典編集部編.&amp;#x20;— 第二版.&amp;#x20;— 14巻, 15冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 2000&amp;#x20;— 2002.
* 日本国語大辞典 / 小学館国語辞典編集部編集精選版.&amp;#x20;— 第二版.&amp;#x20;— 3冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 2006.</text>
      <sha1>h995z54oebprg09mihrz6ta3rtopdno</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873219</id>
      <parentid>873210</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zorigt moved page [[Япон хэлний толь бичиг]] to [[Япон хэлний их толь бичиг]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>873210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3824" sha1="h995z54oebprg09mihrz6ta3rtopdno" xml:space="preserve">'''Япон хэлний их толь бичиг''' ([[Япон хэл|япон.]] 日本国語大辞典, にほんこくごだいじてん, галиг. ''нихон кокуго дайзитэн'') — Дэлхийн хамгийн том япон хэлний тайлбар толь бичиг. &quot;Шогакукан&quot; хэвлэлийн газраас хэвлүүлсэн [[Япон хэл|Японы хэл]] шинжлэлийн мэргэжилтнүүд болон бусад салбарын мэргэжилтнүүдийн хамтын ажиллагааны бүтээл. Энэ нь япон хэл судлаачдын үндсэн лавлах эх сурвалж болдог юм.

Эхний хэвлэл (1972–1976) нь 20 ботьтой байсан бөгөөд 1979-1981 оны хооронд хэвлэгдсэн товчилсон хэвлэл нь 10 ботиор гарсан байна. Хоёр дахь хэвлэл (2000–2000–2001) нь 13 боть байсан бөгөөд 2002 онд тусдаа 14 дэх боть хэвлэгдэн гарсан. 2006 онд уг толь бичгийн 3 боть хувилбартай болж 30,000 үгтэй байжээ.

Эхний хэвлэлд япон хэл, аялгуу, гадаад гаралтай үгс, түүх, философи, шашны нэр томьёо, ургамал, амьтны нэрсийг хамарсан 450,000 өгүүллэг багтсан. Толь бичигт 50,000 гаруй нэр багтсан байв. Оруулга бүрт 8-20-р зууны үеийн Японы сонгодог уран зохиолын жишээ, дундад зууны үеийн баримт бичиг, Буддын шашны толь бичиг гэх мэт зүйлс багтсан байна. Нийт жишээний тоо 750,000-аас давсан байв. Түүнчлэн, өгүүлэл бүр тухайн үгийн гарал үүсэл, онцлох үйл үг, аялгууны хувилбарууд болон түүхэн хөгжлийг харуулсан байна.

Хоёр дахь хэвлэл нь 50,000 өгүүллэгээр өргөжсөн (нийт бичлэгийн тоог 500,000 өгүүүллэг болгож), жишээний тоог 1 сая ишлэл болж нэмэгдсэн ажээ. Иш татсан эх сурвалж бүрийн хэвлэгдсэн оныг заасан. Хуучирсан болон ижил төстэй үг хэллэгийг оруулсан. Тусдаа эцсийн ботид ханз, диалектик болон ишлэлийн индексүүд багтсан болно.

2006 оноос хойш Шогакукан хэвлэлийн газар нь 2006 оны хэвлэлд суурилсан онлайн толь бичиг гаргасан. Толь бичгийн энэ хувилбарыг 2007 оноос хойш онлайнаар авах боломжтой болсон. Толь бичигт сар бүр нэвтрэх эрх нь хувь хүмүүст 1,575 иен, хуулийн этгээдэд 15,750 иен байдаг ажээ.

== Хэвлэлүүд ==

* 日本国語大辞典 / 日本大辞典刊行会編.&amp;#x20;— 20巻, 21冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 1972&amp;#x20;— 1976.
* 日本国語大辞典 / 日本大辞典刊行会編.&amp;#x20;— 縮刷版.&amp;#x20;— 10巻, 10冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 1979&amp;#x20;— 1981.
* 日本国語大辞典 / 日本国語大辞典第二版編集委員会・小学館国語辞典編集部編.&amp;#x20;— 第二版.&amp;#x20;— 14巻, 15冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 2000&amp;#x20;— 2002.
* 日本国語大辞典 / 小学館国語辞典編集部編集精選版.&amp;#x20;— 第二版.&amp;#x20;— 3冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 2006.</text>
      <sha1>h995z54oebprg09mihrz6ta3rtopdno</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873220</id>
      <parentid>873219</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3804" sha1="byj0o0nu7a2bij5q1utmsqb4lajkssq" xml:space="preserve">'''Япон хэлний их толь бичиг''' ([[Япон хэл|япон.]] 日本国語大辞典, にほんこくごだいじてん, галиг. ''нихон кокүго дайжитэн'') — Дэлхийн хамгийн том [[япон хэл]]ний тайлбар толь бичиг. &quot;Шоогакүкан&quot; хэвлэлийн газраас хэвлүүлсэн Японы хэл шинжлэлийн мэргэжилтнүүд болон бусад салбарын мэргэжилтнүүдийн хамтын ажиллагааны бүтээл. Энэ нь япон хэл судлаачдын үндсэн лавлах эх сурвалж болдог юм.

Эхний хэвлэл (1972–1976) нь 20 ботьтой байсан бөгөөд 1979-1981 оны хооронд хэвлэгдсэн товчилсон хэвлэл нь 10 ботиор гарсан байна. Хоёр дахь хэвлэл (2000–2000–2001) нь 13 боть байсан бөгөөд 2002 онд тусдаа 14 дэх боть хэвлэгдэн гарсан. 2006 онд уг толь бичгийн 3 боть хувилбартай болж 30,000 үгтэй байжээ.

Эхний хэвлэлд япон хэл, аялга, гадаад гаралтай үгс, түүх, философи, шашны нэр томьёо, ургамал, амьтны нэрсийг хамарсан 450,000 өгүүллэг багтсан. Толь бичигт 50,000 гаруй нэр багтсан байв. Оруулга бүрд 8-20-р зууны үеийн Японы сонгодог уран зохиолын жишээ, дундад зууны үеийн баримт бичиг, Буддын шашны толь бичиг гэх мэт зүйлс багтсан байна. Нийт жишээний тоо 750,000-аас давсан байв. Түүнчлэн, өгүүлэл бүр тухайн үгийн гарал үүсэл, онцлох үйл үг, аялгын хувилбарууд болон түүхэн хөгжлийг харуулсан байна.

Хоёр дахь хэвлэл нь 50,000 өгүүллэгээр өргөжсөн (нийт бичлэгийн тоог 500,000 өгүүүллэг болгож), жишээний тоо 1 сая эшлэл болж нэмэгдсэн ажээ. Эш татсан эх сурвалж бүрийн хэвлэгдсэн оныг заасан. Хуучирсан болон ижил төстэй үг хэллэгийг оруулсан. Тусдаа эцсийн ботид ханз, диалектик болон эшлэлийн индексүүд багтсан болно.

2006 оноос хойш Шоогакүкан хэвлэлийн газар нь 2006 оны хэвлэлд суурилсан онлайн толь бичиг гаргасан. Толь бичгийн энэ хувилбарыг 2007 оноос хойш онлайнаар авах боломжтой болсон. Толь бичигт сар бүр нэвтрэх эрх нь хувь хүмүүст 1,575 иен, хуулийн этгээдэд 15,750 иен байдаг ажээ.

== Хэвлэлүүд ==

* 日本国語大辞典 / 日本大辞典刊行会編.&amp;#x20;— 20巻, 21冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 1972&amp;#x20;— 1976.
* 日本国語大辞典 / 日本大辞典刊行会編.&amp;#x20;— 縮刷版.&amp;#x20;— 10巻, 10冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 1979&amp;#x20;— 1981.
* 日本国語大辞典 / 日本国語大辞典第二版編集委員会・小学館国語辞典編集部編.&amp;#x20;— 第二版.&amp;#x20;— 14巻, 15冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 2000&amp;#x20;— 2002.
* 日本国語大辞典 / 小学館国語辞典編集部編集精選版.&amp;#x20;— 第二版.&amp;#x20;— 3冊.&amp;#x20;— 東京：　小学館, 2006.</text>
      <sha1>byj0o0nu7a2bij5q1utmsqb4lajkssq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Францын Шинжлэх ухааны академи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148865</id>
    <revision>
      <id>873213</id>
      <timestamp>2026-10-13T02:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;[[Файл:Institut France.jpg|thumb]] '''Франын Шинжлэх ухааны академи''' ([[Франц хэл|франц.]] ''Académie des sciences'' — Шинжлэх ухааны академи) —нь Францад шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, Францын эрдэмтдийг нэгтгэх зорилгоор 1666 онд Жан-Батист Кольберийн үүсгэн байгуулсан Шинжлэх Ухаан...&quot;</comment>
      <origin>873213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3031" sha1="lv2qucn3wfylwyw6skslyya0fg8zwl1" xml:space="preserve">[[Файл:Institut France.jpg|thumb]]
'''Франын Шинжлэх ухааны академи''' ([[Франц хэл|франц.]] ''Académie des sciences'' — Шинжлэх ухааны академи) —нь Францад шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, Францын эрдэмтдийг нэгтгэх зорилгоор 1666 онд Жан-Батист Кольберийн үүсгэн байгуулсан Шинжлэх Ухааны Академи юм. 

Францын Шинжлэх Ухааны Академийг албан бусаар Парисын Шинжлэх Ухааны Академи гэдэг байна. 

Энэ академи нь Дэлхийн анхны шинжлэх ухааны академиудын нэг бөгөөд 17, 18-р зууны үед Европт шинжлэх ухааны судалгааны тэргүүн эгнээнд байсан.

Одоогийн байдлаар тус Академи нь [[Францын Институт|Францын хүрээлэнг]] бүрдүүлдэг 5 академийн нэг юм. Академийн гишүүдийг насан турш сонгодог байна. Одоогийн байдлаар 150 жинхэнэ гишүүн, 120 гадаад гишүүн, 300 сурвалжлагч гишүүн байдаг. Тэдгээрийг математик, физикийн шинжлэх ухаан ба хэрэглээ, химийн, биологийн, геологийн, анагаах ухааны шинжлэх ухаан ба тэдгээрийн хэрэглээ гэсэн хоёр шинжлэх ухааны бүлэгт хуваадаг байна.

== Түүх ==
Францын Шинжлэх Ухааны Академи байгуулах санаа нь 17-р зуунд Ром дахь Линчийн Үндэсний Академи (1603), Лондон дахь Хааны Нийгэмлэг (1662) зэрэг янз бүрийн шинжлэх ухааны хүрээлэл, нийгэмлэгүүдийн нөлөөн дор үүссэн гэж үздэг. Улмаар 1666 онд Францын тэргүүлэх сайд Жан-Батист Кольбер Францад шинжлэх ухааны хөгжилд зориулсан академи байгуулжээ. Академийн анхны хурал Парисын Хааны номын санд болсон. Уг Академи эхний 30 жилийн хугацаанд дүрэмгүйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байжээ.

XIV Луи хаан Академийг өөрийн ивээлд авч, 1699 оны 1-р сарын 20-нд анхны дүрмийг нь олгосон байна. Хааны Шинжлэх Ухааны Академи [[Луврын ордон|Луврын ордонд]] хуралдаж эхэлсэн бөгөөд гишүүдийг нь хаан өөрөө томилдог байжээ.

'''Холбоос:''' [[Францын Институт]]</text>
      <sha1>lv2qucn3wfylwyw6skslyya0fg8zwl1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873221</id>
      <parentid>873213</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>873221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="l4o3lkajz5fo3u4sz5cqtlimlh0mdoq" xml:space="preserve">[[Файл:Institut France.jpg|thumb]]
'''Франын Шинжлэх ухааны академи''' ([[Франц хэл|франц.]] ''Académie des sciences'' — Шинжлэх ухааны академи) —нь Францад шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, Францын эрдэмтдийг нэгтгэх зорилгоор 1666 онд Жан-Батист Кольберын үүсгэн байгуулсан Шинжлэх Ухааны Академи юм. 

Францын Шинжлэх Ухааны Академийг албан бусаар Парисын Шинжлэх Ухааны Академи гэдэг. 

Энэ академи нь Дэлхийн анхны шинжлэх ухааны академиудын нэг бөгөөд 17, 18-р зууны үед Европт шинжлэх ухааны судалгааны тэргүүн эгнээнд байсан.

Одоогийн байдлаар тус Академи нь [[Францын Институт|Францын хүрээлэнг]] бүрдүүлдэг 5 академийн нэг юм. Академийн гишүүдийг насан турш сонгодог. Одоогийн байдлаар 150 жинхэнэ гишүүн, 120 гадаад гишүүн, 300 сурвалжлагч гишүүн байдаг. Тэдгээрийг математик, физикийн шинжлэх ухаан ба хэрэглээ, химийн, биологийн, геологийн, анагаах ухааны шинжлэх ухаан ба тэдгээрийн хэрэглээ гэсэн хоёр шинжлэх ухааны бүлэгт хуваадаг.

== Түүх ==
Францын Шинжлэх Ухааны Академи байгуулах санаа нь 17-р зуунд Ром дахь Линчийн Үндэсний Академи (1603), Лондон дахь Хааны Нийгэмлэг (1662) зэрэг янз бүрийн шинжлэх ухааны хүрээлэл, нийгэмлэгүүдийн нөлөөн дор үүссэн гэж үздэг. Улмаар 1666 онд Францын тэргүүн сайд Жан-Батист Кольбер Францад шинжлэх ухааны хөгжилд зориулсан академи байгуулжээ. Академийн анхны хурал Парисын Хааны номын санд болсон. Уг Академи эхний 30 жилийн хугацаанд дүрэмгүйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байжээ.

XIV Луи хаан Академийг өөрийн ивээлд авч, 1699 оны 1-р сарын 20-нд анхны дүрмийг нь олгосон байна. Хааны Шинжлэх Ухааны Академи [[Луврын ордон|Луврын ордонд]] хуралдаж эхэлсэн бөгөөд гишүүдийг нь хаан өөрөө томилдог байжээ.

'''Холбоос:''' [[Францын Институт]]</text>
      <sha1>l4o3lkajz5fo3u4sz5cqtlimlh0mdoq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>