Википедиа mnwiki https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Тусгай Хэлэлцүүлэг Хэрэглэгч Хэрэглэгчийн яриа Википедиа Википедиагийн хэлэлцүүлэг Файл Файлын хэлэлцүүлэг МедиаВики МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг Загвар Загварын хэлэлцүүлэг Тусламж Тусламжийн хэлэлцүүлэг Ангилал Ангиллын хэлэлцүүлэг TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Дэлхий 0 3589 873375 873046 2026-10-15T06:37:00Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873375 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Гараг | bgcolour=#c0c0ff | name = дэлхий | symbol = [[Файл:Earth symbol (small, bold).svg|32px|alt=🜨|Дэлхийн одон орны тэмдэг]] | image = [[File:The Blue Marble (remastered).jpg|frameless|center]] | caption = | epoch = [[J2000.0]] | apoapsis = 152,097,701&nbsp;км <br />1.0167103335&nbsp;[[Одон орны нэгж|а.н.]] | periapsis = 147,098,074&nbsp;км <br /> 0.9832898912&nbsp;А.Н. | semimajor = 149,597,887.5&nbsp;км <br /> 1.0000001124&nbsp;А.Н. | eccentricity = 0.016710219 | inclination = 1°34'43.3"<ref name=Allen294>{{cite book | title=Allen's Astrophysical Quantities | а.н.thor=Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387987460 | url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 | pages=294}}</ref> <br /> [[тогтмол хавтан|тогтмол хавтанд]] | asc_node = 348.73936° | arg_peri = 114.20783° | period = 365.256366&nbsp;өдөр<br /> 1.0000175&nbsp;[[Юлианы жил (одон орон)|Юлианы жил]] | avg_speed = 29.783&nbsp;км/с <br /> 107,218&nbsp;км/цаг | satellites = 1&nbsp;([[Сар]]) | physical_characteristics = yes | flattening = 0.0033528<ref name=iers/> | equatorial_radius = 6,378.1&nbsp;км<ref name=iers>{{cite conference | а.н.thor=IERS Working Groups | editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard | title=General Definitions and Numerical Standards | year=2003 | booktitle=IERS Technical Note No. 32 | publisher=U.S. Naval Observatory and Bureа.н. International des Poids et Mesures | url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 | accessdate=2008-08-03 }}</ref> | polar_radius = 6,356.8&nbsp;км<ref>{{cite book | first=Anny | last=Cazenave | editor=Ahrens, Thomas J. | year=[[1995]] | chaptertitle=Geoid, Topography and Distribution of Landforms | title=Global earth physics a handbook of physical constants | publisher=American Geophysical Union | location=Washington, DC | isbn=0-87590-851-9 | url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf | accessdate=2008-08-03 | format=PDF | archive-date=2006-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf | url-status=dead }}</ref> | mean_radius = 6,371.0&nbsp;км<ref>{{cite book | а.н.thor=Various | editor=David R. Lide | year=2000 | title=Handbook of Chemistry and Physics | edition=81st | publisher=CRC | isbn=0849304814 }}</ref> | circumference = 40,075.02&nbsp;км&nbsp;([[экватор]]ын)<br />40,007.86&nbsp;км&nbsp;([[уртрагийн]])<br />40,041.47&nbsp;км&nbsp;(дундаж) | surface_area = 510,072,000&nbsp;км²<ref>{{cite journal | last = Pidwirny | first = Michael | date=2006-02-02 | title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) | publisher=University of British Columbia, Okanagan | url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html | accessdate=2007-11-26 }}</ref><ref name=cia>{{cite web | author=Staff | date=2008-07-24 | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | title=World | work=The World Factbook | publisher=Central Intelligence Agency | accessdate=2008-08-05 | archive-date=2010-01-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | url-status=dead }}</ref> 148,940,000&nbsp;км²&nbsp;- хуурай газар &nbsp;&nbsp;(29.2 %)<br /> 361,132,000&nbsp;км²&nbsp;- ус &nbsp;(70.8 %) | volume = [[Дэлхийн эзлэхүүн|1.0832073{{e|12}}]]&nbsp;км<sup>3</sup> | mass = 5.9736{{e|24}}&nbsp;кг<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = 2004-09-01 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> | density = 5.5153&nbsp;г/см<sup>3</sup> | surface_grav = [[Дэлхийн татах хүч|9.780327]] м/с²<ref name="yoder12">Yoder, C. F. (1995) p. 12.</ref><br />0.99732&nbsp;[[хүндийн хүчний хурдатгал|''g'']] | escape_velocity = 11.186&nbsp;км/с&nbsp; | sidereal_day = 0.99726968&nbsp;өдөр<ref name=Allen296>{{cite book | title=Allen's Astrophysical Quantities | а.н.thor=Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387987460 | url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 | pages=296}}</ref><br />23{{smallsup|ц}}&nbsp;56{{smallsup|м}}&nbsp;4.100{{smallsup|с}} | rot_velocity = 1,674.4 км/цаг (465.1 м/с) | axial_tilt = 23.439281° | albedo = 0.367<ref name="earth_fact_sheet"/> | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Кельвин]] | min_temp_1 = 184&nbsp;K | mean_temp_1 = 287&nbsp;K | max_temp_1 = 331&nbsp;K | temp_name2 = [[Цельс]] | min_temp_2 = −89&nbsp;°C | mean_temp_2 = 14&nbsp;°C | max_temp_2 = 57.7&nbsp;°C | surface_pressure = 101.3&nbsp;[[кПа]] ([[Далайн түвшнээс дээш өндөр|Дундаж далайн түвшин]]) | atmosphere_composition = 78.08%&nbsp;[[Азот]] (N<sub>2</sub>)<br /> 20.95%&nbsp;[[Хүчилтөрөгч]] (O<sub>2</sub>)<br /> 0.93%&nbsp;[[Аргон]]<br /> 0.038%&nbsp;[[Нүүрсхүчлийн хий]]<br /> 1% орчмын [[усны уур]] ([[уур амьсгал]]аас хамаарч өөр байна)<ref name="earth_fact_sheet"/> |note=no }} '''Дэлхий''' нь [[Нарны аймаг|нарны аймгийн ]]ганц амьдралт гараг ([[ертөнц]]) бөгөөд нарны аймгийн 3 дахь [[гариг|гараг]] юм. Дэлхий нь 4.57 тэрбум [[жил|жилийн]] өмнө үүссэн<ref name="age_earth">{{cite book | first=G.B. | last=Dalrymple | year=1991 | title=The Age of the Earth | url=https://archive.org/details/ageofearth00unse | publisher=Stanford University Press | location=California | id=ISBN 0-8047-1569-6 }}</ref> бөгөөд нэг дагуултай ([[Сар]]). 365.26 [[өдөр|өдөрт]] [[Нар|Нарыг]] бүтэн тойрдог).<ref>This period is known as the [[sidereal year]]. The number of solar өдөр is one less than the number of [[Sidereal day|sidereal days]] becа.н.se the orbital motion of the Earth about the Sun results in one additional revolution of the planet about its axis.</ref>. Дэлхийн эргэлтийн тэнхлэг 23.5° хазайсан байдаг нь дэлхийн [[Жилийн дөрвөн улирал|улирлын]] өөрчлөлтийн шалтгаан болно<ref>Ahrens, ''Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants'', p. 8.</ref>. [[Дэлхий судлал|'''Дэлхийн судлал''']] (геономи) бол Дэлхий гаригийг (хэвлий болон гадаргуу) физик болон бүтцийн талыг судалдаг байгалийн шинжлэх ухаан юм. Дэлхий нь [[агаар мандал|агаар мандалтай]], гадаргуугийнх нь 71% нь [[далай]] ([[ус]]), үлдсэн 29% нь хуурай газар ([[тив]], [[арал]]). Дэлхийн гадаргуу нь [[Плит тектоник|тектоникийн хавтангуудад]] хуваагдах ба тэдгээр нь тасралтгүй нүүж (хөвж) байдаг. Дэлхий нь гүн рүүгээ бүслүүрлэг тогтоцтой бөгөөд [[Дэлхийн цөм|цөм]], [[манти]], [[Дэлхийн царцдас|царцдасаас]] тогтоно. == Дэлхийн үүсэл == 4.57 тэрбум жилийн өмнө<ref name="age_earth" /> Дэлхий болон [[Нарны аймаг|Нарны аймгийн]] бусад гарагууд хийн мананцраас (''Solar Nebula'') үүссэн гэж [[Шинжлэх ухааны таамаглал|таамаглаж]] байгаа бөгөөд дэлхий нь эхлээд халуун хайлмаг байгаад аажмаар хөрж, хатуу царцдастай болсон байна. Дэлхийн дагуул [[Сар]] нь, Дэлхийг Ангараг гарагтай ойролцоо хэмжээтэй биет ("Тейя" гэж нэрлэдэг) мөргөх үед үүссэн гэж таамагладаг<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphа.н.g | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708-712 | date = 2001 | url = http://www.nature.com/nature/journal/v412/n6848/abs/412708a0.html }}</ref>. Аажмаар Дэлхийн [[температур]] 100&nbsp;°C (212&nbsp;°F) орчим болоход эртний [[агаар мандал]] дахь [[ус|усны]] уур коденсацлагдан, [[далай]] үүсэж эхэлсэн байна. Агаар мандалд [[хүчилтөрөгч]], улмаар агаар мандлын дээд давхаргад [[озон]] (O<sub>3</sub>) үүссэнээр, [[нар|нарнаас]] ирэх [[хэт ягаан туяа]] багасаж, анхны нийлмэл эст амьтад, улмаар жинхэнэ [[олон эст амьтад]] үүсэж эхэлжээ<ref>{{cite web | last = Burton | first = Kathleen | date = [[November 29]], [[2000]] | url = http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html | title = Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-05 | archive-date = 2011-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111011032824/http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2000/00_79AR.html | url-status = dead }}</ref>. Дэлхийн гадаргуу байнга, тасралтгүй өөрчлөгдөж байсан гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл эх газрууд нүүж, хоорондоо нэгдэн супер [[тив]] үүсгэн, дараа нь задраж байснаас нилээд чухал [[супер тив]] нь 600-540 [[сая]] [[жил|жилийн]] өмнө үүсэж, 180 сая [[жил|жилийн]] өмнө задарсан ([[супер тив|Гондван]], [[супер тив|Лаурази]] 2 супер тивийг үүсгэсэн) [[супер тив|Пангей]] юм<ref>{{cite journal | а.н.thor=Murphy, J. B.; Nance, R. D. | title=How do supercontinents assemble? | journal=American Scientist | year=1965 | volume=92 | pages=324–33 | url=http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm | accessdate=2007-03-05 | archive-date=2007-07-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm | url-status=dead }}</ref>. Дэлхий дээр хэд хэдэн томоохон [[мөстлөг|мөстлөгүүд]] явагдсан гэж таамагладаг ба эхнийх нь 750-580 сая жилийн өмнө (Неопротерозой), сүүлийнх нь 10,000 жилийн өмнө дууссан байна<ref>{{cite web | а.н.thor=Staff | url = http://www.lakepowell.net/sciencecenter/paleoclimate.htm | title = Paleoclimatology - The Study of Ancient Climates | publisher = Page Paleontology Science Center | accessdate = 2007-03-02 }}</ref>. Дэлхийн хөгжлийн түүхэнд [[амьд организм|амьд организмын]] томоохон сүйрлүүд тохиолдож байснаас сүүлийнх нь 65 [[сая]] жилийн өмнө болсон [[үлэг гүрвэл|үлэг гүрвэлүүдийн]] мөхөл юм (Шалтгааныг нь дэлхий дээр [[солир]] унасантай холбон таамагладаг). Уг сүйрлийн дараагаар жижиг амьтад жишээлбэл [[сүүн тэжээлтэн]] амьтад эрчимтэй тархаж эхэлсэн ба хэдэн сая жилийн өмнө [[Африк|Африкийн]] [[мич|мичтэй]] төстэй амьтдыг хоёр хөл дээрээ явдаг болсон гэж [[Шинжлэх ухааны таамаглал|таамагладаг]]<ref>{{cite journal | last = Gould | first = Stephan J. | title=The Evolution of Life on Earth | journal=Scientific American | date=October , 1994 | url=http://brembs.net/gould.html | accessdate=2007-03-05 }}</ref>. == Дэлхийн бүтэц == [[Нарны аймaг|Нарны аймгийн]] 4 гариг (Наранд ойрхон 4 гариг) хатуу, чулуурхаг гадаргуутай ("Хөрст гариг") бөгөөд тэдгээрээс Дэлхий нь хамгийн том, их [[нягт|нягттай]], хүчтэй [[соронзон орон|соронзон оронтой]], газрын татах хүч хамгийн ихтэй [[гариг]] юм. Дэлхий нь ерөнхийдөө зуйвандуу бөмбөлөг хэлбэртэй боловч, үнэндээ гадаргуу нь тэгш биш учир Дэлхийн хэлбэрийг [[Геоид]] гэж нэрлэнэ. === Химийн найрлага === Дэлхийн [[масс]] ойролцоогоор 5.98 ×10<sup>24</sup> [[кг]]. Гол бүрдүүлэгч [[химийн элемент|элементүүд]] нь [[төмөр]] (32.1%), [[хүчилтөрөгч]] (30.1%), [[цахиур]] (15.1%), [[магни]] (13.9%), [[хүхэр]] (2.9%), [[никель]] (1.8%), [[кальци]] (1.5%), [[хөнгөнцагаан]] (1.4%) ба үлдэх 1.2% нь бусад [[химийн элемент|химийн элементүүд]] юм<ref>{{cite journal | а.н.thor=Morgan, J. W.; Anders, E. | title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury | journal=Proceedings of the National Academy of Science | year=1980 | volume=71 | issue=12 | pages=6973–6977 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | accessdate=2007-02-04 | archive-date=2013-07-18 | archive-url=https://archive.today/20130718075202/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=350422 | url-status=dead }}</ref>. [[АНУ|АНУ-ын]] [[геохими|геохимич]] [[Ф.Кларк|Ф.Кларк-ийн]] тооцоогоор, Дэлхийн царцдасын 47% нь [[хүчилтөрөгч]] бөгөөд нийт чулуулагийн 99.22% нь [[цахиур]], [[хөнгөн цагаан]], [[төмөр]], [[кальци]] зэрэг нийт 11 ислээс тогтдог байна. {| {{prettytable}} |+ Ф.Кларкийн хүснэгт <br />(Дэлхийн царцдасын үндсэн ислүүд) !Найрлага !Химийн томъёо !Тархалт |- |[[Цахиурын исэл]] |style="text-align: center;"|SiO<sub>2</sub> |style="text-align: right;"|59.71% |- |[[Хөнгөнцагааны исэл]] |style="text-align: center;"|Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> |style="text-align: right;"|15.41% |- |[[Кальцийн исэл]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|4.90% |- |[[Магнийн исэл]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|4.36% |- |[[Натрийн исэл]] |style="text-align: center;"|Na<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|3.55% |- |[[Төмрийн (II) исэл]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.52% |- |[[Калийн исэл]] |style="text-align: center;"|K<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|2.80% |- |[[Төмрийн (III) исэл]] |style="text-align: center;"|Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub> |style="text-align: right;"|2.63% |- |[[Ус]] |style="text-align: center;"|H<sub>2</sub>O |style="text-align: right;"|1.52% |- |[[Титаний давхар исэл]] |style="text-align: center;"|TiO<sub>2</sub> |style="text-align: right;"|0.60% |- |[[Фосфорийн тавч исэл]] |style="text-align: center;"|P<sub>2</sub>O<sub>5</sub> |style="text-align: right;"|0.22% |- !colspan="2"|Нийт !style="text-align: right;"|99.22% |} === Дэлхийн дотоод бүтэц === [[Файл:Earth-crust-cutaway-mn.png|thumbnail|upright=1.25|Дэлхийн бүтэц (хэмжээ харгалзаагүй, схем).]] Дэлхий нь гүн рүүгээ үелэсэн бүтэцтэй бөгөөд химийн найрлагынхаа хувьд: * Хамгийн гадна талдаа, силикатлаг найрлагатай, хатуу [[Дэлхийн царцдас|царцдас]], * Түүний дотор талд шингэн [[манти]], * [[Манти|Мантитай]] харьцуулахад харьцангуй халуун [[Дэлхийн цөм|гадаад цөм]], * Хамгийн төвдөө хатуу [[Дэлхийн цөм|дотоод цөм]] гэж хуваагдана. Харин [[Геологи|Геологийн]] хувьд [[литосфери]], [[астеносфери]], [[манти|дээд манти]], [[манти|доод манти]], [[Дэлхийн цөм|гадаад]] болон [[Дэлхийн цөм|дотоод цөм]] гэсэн үе давхрагуудтай<ref>{{cite book | first=Toshiro | last=Tanimoto | editor=Thomas J. Ahrens | year=1995 | title=Crustal Structure of the Earth | booktitle=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants | publisher=American Geophysical Union | location=Washington, DC | id=ISBN 0-87590-851-9 | url=http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf | accessdate=2007-02-03 | archive-date=2006-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061016194153/http://www.agu.org/reference/gephys/15_tanimoto.pdf | url-status=dead }}</ref> . {| {{prettytable}} class="wikitable" !colspan=2 style="width: 33%;"|Гүн !rowspan=2 valign="bottom"|Үе давхрага !rowspan=2 style="width: 15%;"|Нягт<br />гр/см<sup>3</sup> |- !Километр !Миль |- |style="text-align: center;"|0–60 |style="text-align: center;"|0–37 |[[Литосфери]] (Зузаан нь 5-200 км хүртэл өөрчлөгддөг) |style="text-align: center;"|— |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|0–35 |style="text-align: center;"|0–22 |... [[Дэлхийн царцдас|Царцдас]] (Зузаан нь 5-70км хүртэл өөрчлөгддөг) |style="text-align: center;"| 2.2–2.9 |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|35–60 |style="text-align: center;"|22–37 |... Мантийн дээд хэсэг |style="text-align: center;"| 3.4–4.4 |- |style="text-align: center;"|35–2890 |style="text-align: center;"|22–1790 |[[Манти]] |style="text-align: center;"| 3.4–5.6 |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|100–700 |style="text-align: center;"|62–435 |... [[Астеносфери]] |style="text-align: center;"|— |- |style="text-align: center;"|2890–5100 |style="text-align: center;"|1790–3160 |[[Дэлхийн цөм|Гадаад цөм]] |style="text-align: center;"| 9.9–12.2 |- |style="text-align: center;"|5100–6378 |style="text-align: center;"|3160–3954 |[[Дэлхийн цөм|Дотоод цөм]] |style="text-align: center;"| 12.8–13.1 |} ==== Цөм ==== * Дэлхийн дундаж [[нягт]] 5515 кг/м³, харин гадаргуугийн дундаж [[нягт]] 3017 кг/м³ тул [[Дэлхийн цөм|Дэлхийн цөмийг]] харьцангуй илүү нягттай гэж үздэг ба энэ нь [[геофизик|сейсмийн]] судалгаагаар батлагддаг байна. Сейсмийн (чичирхийллийн) S долгионы хурдны сааралтаар гадаад цөмийг шингэн зуурмаг хэмээн баталжээ. Учир нь S долгион нь шингэн биеийг нэвтэрдэггүй байна. Дэлхийн үүслийн эхний үед, ойролцоогоор 4.52 [[тэрбум]] [[жил|жилийн]] орчим, хүнд химийн нэгдлүүд дэлхийн төврүү сууж буюу бөөгнөрөн, хөнгөн нь дэлхийн царцдас буюу гадаргуу руу шилжин, ялгаралт явагдсаны үр дүнд цөм нь үүссэн гэж үздэг. Цөм нь үндсэндээ [[төмөр]] (80%), [[никель]], мөн багахан хэмжээний бусад [[химийн элемент|химийн элементээс]] тогтоно. Эдгээр бусад элементүүдийг хүхэр, карбон, устөрөгч байх магадлалтай хэмээн үздэг. ==== Манти ==== [[Файл:Slice_earth.svg|thumbnail|right|Дэлхийн дотоод бүтэц. 1. Эх газрын царцдас - 2. Далайн царцдас - 3. Дээд манти - 4. Доод манти - 5. Гадаад цөм - 6. Дотоод цөм </br>A: [[Мохийн зааг]] </br> B: [[Гутенбергийн зааг]] </br>C: [[Лехманий зааг]]]] * ''Гол өгүүллэг: [[Манти]]'' Манти нь Дэлхийн нийт [[эзэлхүүн|эзэлхүүний]] 70%-ийг эзэлдэг, нийтдээ 2,890 [[км]] зузаан. Даралт [[манти]] ба [[Дэлхийн цөм|цөмийн]] заагт ~140 [[Паскаль|ГПа]] (1.4 Мaтм), [[температур]] 500&nbsp;°C-900&nbsp;°C (932&nbsp;°F-1,652&nbsp;°F) хооронд хэлбэлзэх ба [[манти]], [[Дэлхийн цөм|гадаад цөмийн]] зааг дээр 4,000&nbsp;°C (7,200&nbsp;°F) байна. Мантийг үндсэн 2 хэсэгт хуваадаг. Дээд болон доод манти. Энэ хоёр үе нь бүрдүүлэгч эрдэс минералаараа ялгагдана. ==== Царцдас ==== * ''Гол өгүүллэг: [[Дэлхийн царцдас]]'' Геологийн үүднээс, [[Дэлхийн царцдас]] нь Дэлхийн хамгийн гадна талын хатуу бүрхүүл ([[литосфери|литосферийн]] дээд хэсэг) бөгөөд [[магмын чулуулаг|базальтлаг]] болон [[магмын чулуулаг|боржинлог]] чулуулгаас тогтоно. Дэлхийн нийт эзэлхүүний < 1% эзлэнэ. === Тектоникийн плит === * ''Гол өгүүллэг: [[Плит тектоник]]'' [[Плит тектоник|Литосфери]] нь [[Плит тектоник|тектоникийн плитүүд]] гэж нэрлэгдэх хэсгүүдэд хуваагдсан (эвдэрсэн) байдаг бөгөөд [[Плит тектоник|астеносфери]] дээгүүр нүүж (хөвж) байдаг байна. Нийтдээ 7 том [[Плит тектоник|плит]], олон тооны жижиг [[Плит тектоник|плитүүд]] байна. === Дэлхийн гадаргуу === Дэлхийн нийт гадаргуугийн 70.8% нь [[ус|усаар]] ([[Далай|Далайгаар]]) бүрхэгдэнэ<ref name="Pidwirny2006">{{cite web | last = Pidwirny | first = Michael | year = 2006 | url = http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html | title = Fundamentals of Physical Geography | edition = 2nd Edition | publisher = PhysicalGeography.net | accessdate = 2007-03-19 }}</ref>. [[Далай|Далайн]] ёроолын гадаргуу нь тэгш бус бөгөөд уул нурууд ([[Далайн голч нуруу]]), [[галт уул]], хавцал, дэвсэг зэрэгтэй байна<ref name="ngdc2006">{{cite web | author =Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F. | date =2006-07-07 | url =http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML | title =Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data | publisher =NOAA/NGDC | accessdate =2007-04-21 | archive-date =2011-08-11 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110811221210/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML | url-status =dead }}</ref>. Үлдэх 29.2% нь [[тив|хуурай газар]] бөгөөд [[цөл]], тэгш тал, өндөр уулс зэрэг [[геоморфологи|геоморфологийн]] олон элементүүдээс бүрдэнэ. Хуурай газрын гадаргуугийн 75% нь [[чулуу|тунамал чулуулгаар]] хучигдана<ref>{{cite web | last = Jessey | first = David | url = http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html | title = Weathering and Sedimentary Rocks | publisher = Cal Poly Pomona | accessdate = 2007-03-20 | archive-date = 2007-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html | url-status = dead }}</ref>. Үлдэх хэсэгт нь [[чулуу|магмын]] болон [[чулуу|хувирмал чулуулаг]] тархана. Дэлхийн газрын гадаргуу дээр хамгийн өргөн тархалттай [[эрдэс|эрдэсүүд]] бол [[Силикатын бүлгийн эрдэс|кварц]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|хээрийн жонш]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|амфибол]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|гялтгануур]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|пироксен]], [[Силикатын бүлгийн эрдэс|оливин]], [[Карбонатын бүлгийн эрдэс|кальцит]], [[Карбонатын бүлгийн эрдэс|доломит]] зэрэг юм<ref>{{cite web | а.н.thor = Staff | url = http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm | title = Minerals | publisher = Museum of Natural History, Oregon | accessdate = 2007-03-20 | archive-date = 2007-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703170251/http://natural-history.uoregon.edu/Pages/web/mineral.htm | url-status = dead }}</ref>. Дэлхийн гадаргуу нь тектоник хөдөлгөөн болон элэгдэл, [[өгөршил|өгөршлөөс]] хамааран тасралтгүй өөрчлөгддөг байна. Дэлхийн [[тив|хуурай газрын]] хамгийн нам дор цэг нь [[далай|далайн]] төвшнөөс доош 418 м-т орших [[Сөнөсөн тэнгис]], хамгийн өргөгдсөн цэг нь 8,848 м өргөгдсөн [[Эверест]] оргил юм. Эх газар дунджаар далайн төвшнөөс дээш 686 м өргөгдсөн байдаг<ref name="hr_mill">{{cite journal | last=Mill | first=Hugh Robert | title=The Permanence of Ocean Basins | journal=The Geographical Journal | year=1893 | volume=1 | issue=3 | pages=230-234 | url=http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S453.htm | accessdate=2007-02-25 | archive-date=2007-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070225054604/http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S453.htm | url-status=dead }}</ref>. === Усан мандал === Дэлхийн нийт гадаргуугийн ихэнхи нь [[ус|усаар]] бүрхэгдсэн байдгаараа [[нарны аймаг|Нарны аймгийн]] бусад [[гариг|гаригуудаас]] ялгаатай бөгөөд "Цэнхэр Гариг" гэж нэрлэгддэг. Дэлхийн усан мандал үндсэндээ [[далай|Дэлхийн далайнуудаас]] бүрдэх боловч, үүнд бас [[Тив|эх газрын]] [[тэнгис]], [[нуур]], [[гол|гол мөрөн]], газрын гадаргуугаас 2000 [[метр|м]] хүртэл гүнд орших гүний [[ус|усыг]] оруулдаг байна. Дэлхийн хамгийн гүн [[ус|устай]] газар бол [[Номхон далай|Номхон далайд]] орших [[Марианы хотгор]] (10,911 м гүн)<ref name="rain.org">{{cite web | а.н.thor=Staff | url = http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | title = "Deep Ocean Studies" | work = Ocean Studies | publisher = RAIN National Public Internet and Community Technology Center | accessdate = 2006-04-02 }}</ref>. Далайн дундаж гүн 3,794 м байдаг. [[Далай|Далайн]] нийт [[масс]] 1.35 х 10<sup>18</sup> [[тонн]] буюу Дэлхийн нийт массын 1/4400, [[эзэлхүүн]] нь 1.386 × 109 км³. Дэлхий дээрхи нийт усны 97.5% нь давстай [[ус]] бөгөөд үлдэх 2.5% нь цэвэр ус юм. Цэвэр усны 68.7% нь [[ус|мөс]] хэлбэрээр оршино<ref>{{cite web | а.н.thor = Igor A. Shiklomanov ''et al'' | year = 1999 | url = http://espejo.unesco.org.uy/ | title = World Water Resources and their use Beginning of the 21st Century" Prepared in the Framework of IHP UNESCO | publisher = State Hydrological Institute, St. Petersburg | accessdate = 2006-08-10 | archive-date = 2006-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060808204116/http://espejo.unesco.org.uy/ | url-status = dead }}</ref>. Далайн ус нь [[нар|нарны]] [[энерги|энергийг]] их хэмжээгээр шингээдэг учир далайн усны [[температур|температурын]] тархалтаар дэлхийн [[цаг уур]] тодорхойлогдоно<ref>{{cite web | last = Scott | first = Michon | date = [[April 24]], [[2006]] | url = http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ | title = Earth's Big heat Bucket | publisher = NASA Earth Observatory | accessdate = 2007-03-14 }}</ref>. Үүний тод жишээ бол [[ЭНСО]] (El Niño-Southern Oscillation) юм<ref>{{cite web | first =Sharron | last =Sample | date =June 21, 2005 | url =http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html | title =Sea Surface Temperature | publisher =NASA | accessdate =2007-04-21 | archive-date =2007-04-29 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070429030121/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html | url-status =dead }}</ref>. === Агаар мандал === * ''Гол өгүүллэг: [[Агаар мандал]]'' Дэлхийн агаар мандал гэж [[Дэлхийн татах хүч|Дэлхийн татах хүчинд]] захирагдан, Дэлхийн гадна талаар хүрээлэн байгаа [[хийн төлөв|хийн]] давхрагыг хэлнэ. Агаар мандлын 78% нь [[азот]], 20.95% [[хүчилтөрөгч]], 0.93% [[аргон]], 0.038% [[нүүрстөрөгчийн давхар исэл]], 1% [[ус|усны уур]] болон маш бага хэмжээтэй бусад [[хийн төлөв|хийнүүд]] байна. Эдгээр хийнүүдийг нийлүүлээд бид [[агаар]] гэж нэрлэдэг. Агаар мандал нь [[Нар|Нарнаас]] ирэх [[хэт ягаан туяа|хэт ягаан туяаг]] шингээж, [[өдөр]], [[шөнө|шөнийн]] [[температур|температурын]] ялгааг тогтворжуулан, Дэлхий дээр [[амьдрал]] байх нөхцөлийг бүрдүүлнэ<ref name="atmosphere">{{cite web | а.н.thor = Staff | date = October 8, 2003 | url = http://www.nasa.gov/а.н.dience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html | title = Earth's Atmosphere | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 }}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Газрын гадаргуу орчмын агаар мандлын дундаж [[температур]] 15&nbsp;°C байдаг. == Сар == * ''Гол өгүүллэг: [[Сар]]'' Сар нь дэлхийн [[байгалийн дагуул]] юм.Бидний амьдарч буй орчин дэлхий бол орой өдөр гэсэн цаг байдаг тэдний нэг бол нар,сар хоёр юм.Түүнийг ялгахад амархан юм үүн нэг нь гэгээтэй нэг нь харанхуй байдаг == Дэлхийн эргэлт ба орбит == Дэлхий тэнхлэгээрээ 23 цаг, 56 минут, 4.091 секундэд нэг бүтэн эргэдэг бөгөөд <ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = January, 30, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | title = Astronomical Times | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110818022038/http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | url-status = dead }}</ref> Нарнаас дунджаар 150 сая км зайд, 30 км/сек (108,000 км/ц) хурдтайгаар 365.2564 өдөрт Нарыг нэг бүтэн тойрно. Дэлхийн тэнхлэг нь Нар-Дэлхийг дайрсан хавтгайтай харьцуулахад 23.5 градусаар хазайсан байх ба энэ нь Дэлхий дээрх өвөл зуны улирал солигдох шалтгаан болно. == Нийгмийн газарзүй == Дэлхийн [[хүн ам]] нь [[2006]] [[он|оны]] [[2 сар|2 сарын]] байдлаар 6,600,000,000 байгаа<ref>Currently it is closer to 6.6&nbsp;billion than 6.5&nbsp;billion. It will reach 6.6&nbsp;billion in June 2007.</ref><ref name="LiveScience"> {{cite news | first= Leonard | last= David | url= http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | title= Planet's Population Hit 6.5 Billion Saturday | work= Live Science | date= [[2006-02-24]] | accessdate= 2006-04-02 }} </ref> бөгөөд [[2013]] онд 7 тэрбум, [[2050]] онд 9.2 тэрбум хүрнэ гэсэн тооцоо байдаг<ref>{{cite web | а.н.thor=Staff | url = http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm | title = World Population Prospects: The 2006 Revision | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref>. Хүн амын өсөлтийн дийлэнх нь хөгжиж буй орнуудад хамаарна. Дэлхийн нийт гадаргуугийн 1/8 нь хүн оршин суухад тохиромжтой гэж тооцогддог байна (2/3 нь [[далай]], үлдэх хуурай газрын тэн хагас нь [[цөл]] (14%)<ref>{{cite journal | а.н.thor=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions | year=2007 | volume=4 | pages=439-473 | url=http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | accessdate=2007-03-31 }}</ref>, өндөр уулс (27%) зэрэг)<ref>{{cite web | а.н.thor = Staff | url = http://www.biodiv.org/programmes/defа.н.lt.shtml | title = Themes & Issues | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity | accessdate = 2007-03-29 }}{{Dead link|date=Аравдугаар сар 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2007 оны байдлаар суверн статустай 201 [[улс|орон]], [[НҮБ]]-ийн гишүүн 192 [[улс]] байна. == Мөн үзэх == * [[Нарны аймаг]] == Цахим холбоос == * [http://www.wikimapia.org/ WikiSatellite view of Earth at WikiMapia] * [http://geomag.usgs.gov USGS Geomagnetism Program] * [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/BlueMarble NASA Earth Observatory] * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth Earth Profile] by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://www.co-intelligence.org/newsletter/comparisons.html The size of Earth compared with other planets/stars] * [https://web.archive.org/web/20090122063915/http://www.nasa.gov/centers/goddard/earthandsun/earthshape.html Climate changes causes the earth's shape to change - Nasa] * [https://web.archive.org/web/20071116132744/http://www.funonthenet.in/content/view/282/31/ Beautiful Views of Planet Earth] Pictures of Earth from space * [http://www.flashearth.com/ Flash Earth] A Flash-based viewer for satellite and aerial imagery of the Earth * [https://web.archive.org/web/20130218015318/http://www.projectshum.org/Planets/earth.html Projectshum.org's Earth fact file] (for younger folk) * [http://www.geody.com/?world=terra Geody Earth] World's search engine that supports Google Earth, NASA World Wind, Celestia, GPS, and other applications. * [https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space Planet Earth] From AOL Research & Learn: Photos, quizzes and info about Earth's climate, creatures and science. * [https://web.archive.org/web/20080724111431/http://reference.aol.com/earth/earth-from-space Earth From Space] Some Photos From the Exhibit == Эшлэл == {{reflist}} {{Нарны аймаг}} [[Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл]] [[Ангилал:Дэлхий| ]] [[Ангилал:Дэлхий (гараг)| ]] [[Ангилал:Нарны аймгийн гараг]] h1f222eod5qr9y7v17y1gchtxkye55q Итали 0 3600 873385 848084 2026-10-15T08:33:48Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873385 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Итали Улс<br/><span style="text-align:left;">{{МонголЮникод|ᠪᠦᢉᠦᠳᠡ</br>ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ</br>ᠢᠲ᠋ᠠᠯᠢ</br>ᠤᠯᠤᠰ|size=1em}}</span> | common_name = Итали | native_name = {{native name|it|Repubblica Italiana<!--upper case see Italian wiki-->}} | image_flag = Flag of Italy.svg | flag_type = [[Италийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = Emblem of Italy.svg | symbol_type = [[Италийн төрийн сүлд|Сүлд]] | other_symbol = | motto = | national_anthem = "[[Италийн төрийн дуулал|Il Canto degli Italiani]]"<br />"Италичуудын дуу"<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]}}</div> | image_map = {{Switcher|[[File:EU-Italy (orthographic projection).svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:EU-Italy.svg|upright=1.15|frameless]]|Европын газрын зураг|default=1}} | map_caption = {{map caption |location_color=хар ногоон |region=[[Европ]]|region_color=хар саарал |subregion=[[Европын Холбоо]] |subregion_color = цайвар ногоон |legend=EU-Italy.svg}} | image_map2 = | capital = [[Ром]] | coordinates = {{Coord|41|54|N|12|29|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Итали хэл]]<sup>a</sup> | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | ethnic_groups_ref = | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |84.4% [[Итали дахь Христийн шашин|Христ]]|11.6% Шашингүй |1.0% [[Ислам]] |3.0% [[Итали дахь шашин|Бусад]]}} | religion_year = 2020 | religion_ref = <ref name="2021 Eurobarometer">{{cite web|url=https://data.europa.eu/data/datasets/s2237_95_2_516_eng?locale=en|via=[[European Data Portal]] (see Volume C: Country/socio-demographics: IT: Question D90.2.)|title=Special Eurobarometer 516|publisher=[[Европын Холбоо]]: [[Европын Комисс]]|date=September 2021|access-date=24 September 2021}}</ref> | demonym = [[Италичууд]] | government_type = [[Нэгдмэл парламентын бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Италийн Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Сержо Матарела]] | leader_title2 = [[Италийн Ерөнхий Сайд|Ерөнхий Сайд]] | leader_name2 = [[Жоржа Мелони]] | leader_title3 = [[Бүгд Найрамдах Улсын Сенатын Дарга (Итали)|Сенатын Дарга]] | leader_name3 = [[Иньяцио Ла Русса]] | leader_title4 = [[Төлөөлөгчдийн танхимын дарга (Итали)|Төлөөлөгчдийн танхимын<br />Дарга]] | leader_name4 = [[Лоренцо Фонтана]] | legislature = [[Италийн Парламент|Парламент]] | upper_house = [[Италийн Сенат|БНУ-ын Сенат]] | lower_house = [[Төлөөлөгчдийн танхим (Итали)|Төлөөлөгчдийн танхим]] | sovereignty_type = [[Италийн түүх|Түүх]] | established_event1 = [[Италийн хаант улсын тунхаглал|Нэгдэл]] | established_date1 = 3 сарын 17, 1861 | established_event2 = [[1946 оны Италийн үндсэн хуулийн тухай санал асуулга|Бүгд найрамдах улс]] | established_date2 = 6 сарын 2, 1946 | established_event3 = [[Италийн Үндсэн хууль|Одоогийн үндсэн хууль]] | established_date3 = 1 сарын 1, 1948 | established_event4 = {{nowrap|[[Европын Эдийн Засгийн Нийгэмлэг|ЕЭЗН]]-ийг [[Европын Холбооны тэлэлт#Үүсгэн байгуулагч гишүүд|байгуулав]]}} {{nowrap|(одоогийн [[Европын Холбоо|ЕХ]])}} | established_date4 = 1 сарын 1, 1958 | area_km2 = 301,230 | area_rank = 71 | area_sq_mi = 116,347 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | percent_water = 1.24 (2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = 61,095,551<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Italy|access-date=21 October 2022}}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 24 | population_density_km2 = 201.3 | population_density_sq_mi = 521.5 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_density_rank = 74 | GDP_PPP = {{increase}} $3.022 их наяд<ref name="imf.org">{{Cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=156,132,134,136,158,112,111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database|website=IMF}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = 12 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $51,062<ref name="imf.org"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 31 | GDP_nominal = {{increase}} $2.058 их наяд<ref name="imf.org"/> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = 10 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $34,777<ref name="imf.org"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 31 | Gini = 32.5 <!--number only--> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/steady/decrease--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=21 June 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.895 <!--number only--> | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 30 | currency = [[Евро]] ([[Еврогийн тэмдэг|€]])<sup>b</sup> | currency_code = EUR | time_zone = [[Төв Европын Цаг|ТЕЦ]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[Төв Европын Зуны Цаг|ТЕЗЦ]] | date_format = {{abbr|өө|өдөр}}/{{abbr|сс|сар}}/{{abbr|жжжж|жил}}<br />{{abbr|жжжж|жил}}-{{abbr|сс|сар}}-{{abbr|өө|өдөр}}<ref>Year-month-day also sometimes used, though rarely, mainly used for computing contexts. See [[Date and time notation in Italy]].</ref> | drives_on = баруун | calling_code = [[Итали дахь утасны дугаар|+39]]<sup>c</sup> | cctld = [[.it]]<sup>d</sup> | footnote_a = <span style="font-size:100%;">[[Герман хэл]] нь [[Өмнөд Тироль]] ба [[Фриули-Венец Жули]]д албан ёсны хэл юм; [[Франц хэл]] нь [[Валле-д’Аоста]]д албан ёсны хэл юм; [[Словени хэл]] нь [[Триест муж]], [[Горица муж]], ба Фриули-Венец Жулид албан ёсны хэл юм; [[Ладин хэл]] нь Өмнөд Тироль, [[Тренто]] ба бусад хойд нутагт албан ёсны хэл юм; [[Фриули хэл]] нь Фриули-Венец Жулид албан ёсны хэл юм; [[Сардини хэл]] нь [[Сардини]]д албан ёсны хэл юм.<ref>{{cite web |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&c=72&file=1997026 |title=Legge Regionale 15 ottobre 1997, n. 26 |publisher=Regione autonoma della Sardegna – Regione Autònoma de Sardigna |access-date=2022-11-06 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226213750/http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&c=72&file=1997026 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche/|title=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia – Comunità linguistiche regionali|website=www.regione.fvg.it|access-date=2022-11-06|archive-date=2015-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904201140/https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche/|url-status=dead}}</ref></span> | footnote_b = <span style="font-size:100%;">2002 оны өмнө [[Италийн лира]] ашиглагддаг байсан. [[Кампионе д’Италиа]]д евро зөвшөөрөгддөг ч гэсэн албан ёсны валют нь [[Швейцар франк]] юм.<ref>{{cite web |url=http://www.comune.campione-d-italia.co.it/ |title=Comune di Campione d'Italia |publisher=Comune.campione-d-italia.co.it |date=14 July 2010 |access-date=30 October 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430223743/http://www.comune.campione-d-italia.co.it/ |archive-date=30 April 2011}}</ref></span> | footnote_c = <span style="font-size:100%;">[[Кампионе д’Италиа]] руу залгахын тулд, [[Швейцар дахь утасны дугаар|+41]] Швейцарын кодыг ашиглах ёстой.</span> | footnote_d = <span style="font-size:100%;">[[.eu]] домейн нэр мөн ашиглагддаг, Европын Холбооны бусад улсуудтай хамт хэрэглэгддэг.</span> | country_code = | today = }} '''Итали''' ({{lang-it|Italia}}), албан ёсоор '''Бүгд Найрамдах Итали Улс''' ({{lang-it|Repubblica Italiana}}) нь [[По гол|По голын]] сав газрын хөндий дагуу [[Өмнөд Европ]]т оршдог улс юм. Итали улсын газар нутаг нь [[Италийн хойг]] болон [[Газар дундын тэнгис]]т орших [[Сицили]], [[Сардини]] гэсэн хоёр том [[Арал|арлыг]] хамардаг. Мөн Италийн хойг нь түрийтэй [[гутал]] хэлбэртэй харагддаг учраас "Stivale" буюу гутал ч гэж нэрлэдэг. Итали улс хойд талаараа [[Альпийн нуруу]]гаар [[Франц]], [[Швейцар]], [[Австри]], [[Словени]] зэрэг улсуудтай хил залгаа оршдог. Тусгаар тогтносон улс болох [[Сан Марино]] болон [[Ватикан]] Италийн нутаг дэвсгэр дотор оршдог. Итали улс нь [[Этрүскан соёл иргэншил|Этрүскан]], [[эртний Грек|Грек]], [[Ромын эзэнт гүрэн|Ромыг]] багтаасан Европын хүчирхэг соёлуудын нэг өлгий нутаг билээ. Нийслэл [[Ром]] хот нь түүхэнд чухал ач холбогдолтой дэлхийн хот байсан. Ялангуяа эртний Ромын болон Ромын [[Католик Сүм|Католик Сүмийн]] хувьд. Энэ нутгийг 3000 жилийн турш [[Герман]], [[Кельт]], [[Франк]], [[Ломбард]], [[Визант]], [[Эртний Грек|Грек]], [[Сарацин]] зэрэг улс, аймгууд эзлэн түрэмгийлж, нүүдэллэн суурьшиж байв. [[Дундад зуун|Дундад зууны үед]] хойд зүгийн [[Нормандууд]] дайлж, харин [[Сэргэн Мандалт|Сэргэн Мандалтын үед]] [[Италийн дайн]] болж маш олон тусгаар улсууд болон задарсан. Ийм байдалд тэднийг гадныхан эзлэн авах нь элбэг байв. Харин Итали улс нэгдэж түүхэндээ анх удаа тусгаар тогтносон үндэстэн улс болсноор дээрх байдал үгүй болсон. [[Итали]]йн хаант засаглалын болон дэлхийн дайны үед Итали нь дотроо маш их зөрчил тэмцэлтэй байсан боловч Италийн Бүгд Найрамдах Улс бий болсноор нөхцөл байдал нь тогтвортой болсон. Өнөөдөр Итали улс нь дэлхийд [[ДНБ|ДНБ-ий]] хэмжээгээр 7-д, [[Хүний Хөгжлийн Индекс]]ээр 17-д орох үзүүлэлттэй, өндөр хөгжсөн орнуудын нэг билээ. Энэ улс нь [[Их Найм]], [[Европын Холбоо]], [[Баруун Европын Нэгдэл|Баруун Европын Нэгдлийн]] гишүүн бөгөөд одоогийн [[Европын Холбоо]]г ([[1957]] онд [[Ромын Гэрээ]]г үзэглэсэн) үндэслэгч орнуудын нэг юм. [[2007]] оны [[1 сарын 1]]-нээс эхлэн [[НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл]]ийн байнгын бус гишүүн болсон. Итали улсын хүн ам [[Итали үндэстэн|Италичуудаас]] бүрэлддэг. == Нэр == Итали гэдэг үг нь [[Хомер]]ын ἱταλός ("тугал" гэсэн утгатай) гэсэн үгнээс гаралтай байж болох юм. [[МЭӨ 8-р зуун|МЭӨ 8-р зууны]] үед анхны Грек суурьшигчид [[Юбоя арал|Юбоя арлаас]] өмнөд Италид (Калабриа) нүүдэллэн ирж, шинэ газраа "Vitulia" газар буюу "Тугалуудын газар" гэж нэрлэжээ. Ингэж нэрлэгдсэн хэсэг нь сүүлдээ хойд хэсэг рүүгээ тэлжээ. Гэхдээ бүхэл бүтэн хойгийг нэрлэх болсон нь зөвхөн [[Августус]]ын үед хамаарна. == Түүх == Италийн нутгаар хийсэн архелогийн малталтууд нь энэ нутагт хүмүүс [[Хуучин чулуун зэвсгийн үе]] буюу барагцаагаар 200,000 жилийн өмнө амьдарч байсныг нотолдог. Итали нь бүхэл бүтэн [[Газар дундын тэнгис]]ийн бүс нутгийн нийгэм, соёлын хөгжилд асар их нөлөө үзүүлээд барахгүй Европын соёлд ч мөн гүнзгий нөлөөлж байсан. Үүний үр дүнд бусад томоохон соёл иргэншилд нөлөөлж байв. Эдгээр соёл иргэншил нь эрт үеэс энэ бүс нутагт оршин тогтнож байлаа. Дэлхийн энэ хэсэгт [[Манъя Граециа|Манъя Граециагийн]] (Magna Graecia) дараа [[Этрүс]], ялангуяа [[Ромын Бүгд Найрамдах Улс]] болон [[Ромын эзэнт гүрэн|Эзэнт гүрний]] соёл иргэншил олон зууны турш цэцэглэн хөгжжээ. Итали нь сэргэн мандалтын үеийн Европын шинжлэн ухаан, урлагийн төв байсан. == Хүн ам == [[Зураг:Popolazione Italia 1861 2008.jpg|thumb|350px|Нэг улс болсноос хойших хүн амын тооны өөрчлөлт.<br/>1861 онд 22 сая, 1936 онд 43 сая, 2011 онд 61 сая.]] Итали улсад 2011 онд 60,626,442<ref>{{cite web |url=http://dati.istat.it/Index.aspx?lang=en|title=Resident population on 1st January |author=Istituto Nazionale di Statistica|accessdate=19 December 2011}}</ref> хүн оршин сууж байсан. Хүн амын нягтшил нь 201/км². [[Өрнөд Европ]]т жишвэл [[Герман]]аас арай сийрэг, [[Франц]]аас арай нягт гэсэн үг. Италийн байран хүн амын 92.5% нь [[Итали үндэстэн]], харин үлдсэн 4.7 сая нь гадаадаас дээр үед ирсэн хүний үр хойчис юм уу эсвэл саяхны цагаачид байдаг. Ямартаа ч Итали нь дэлхийн дунджаас дээгүүр байх [[улс орнууд хүн амын тоогоор|23-р олон]] хүнтэй, [[Олон улсын харьцуулалт: Хүн амын нягт сийрэг|43-р шигүү]] суурьшдаг тусгаар улс юм. Улс дотроо газар бүрт адилгүй. Хойд зүгийн [[По гол]]ын хөндий болон нийслэл [[Ром]], урд зүгийн [[Наполи]] хоёр хотын хавь газраар илүү шавж суудаг бол [[Альпийн нуруу|Альп]], [[Апеннины нуруу|Апеннины]] уул нурууд, [[Сардини]] арлаар арай таруу суудаг. Италид Ром (2.7 сая), [[Милан]] (1.3 сая), [[Неаполь]] (963 мян.), [[Турин]], [[Палермо]], [[Генуя]] (607 мян.) гэж дараалах [[саятан хот|саятан]] 2 хот, таван бумаас олон хүнтэй бүгд 6 [[хот]] байна. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:right;" |+Яс үндэс, уг гарлаарх Итали улсын хүн амын/Италичуудын бүрэлдэхүүн (2010.01.01) ! scope="col" style="width:12em;"| Гарал ! scope="col" |Хүний тоо ! scope="col" |Эзлэх хувь |- ! scope="row" | [[Италичууд|Итали үндэстэн]] | 56,118,099 | 92.47% |- ! [[Румынчууд|Румын]] | 1,200,000 | 1.98% |- ! scope="row" | [[Умард Африк|Умард Африкийн]] | 646,624 | 1.07% |- ! scope="row" | [[Албаничууд|Албани]] | 466,684 | 0.77% |- ! scope="row" | [[Хятадууд|Хятад]] | 188,352 | 0.28% |- ! scope="row" | [[Украинчууд|Украин]] | 153,998 | 0.31% |- ! scope="row" | [[Ази|Азийн]] (хятад бус) | 499,013 | 0.83% |- ! scope="row" | [[Латин Америк|Латин Америкийн]] | 324,917 | 0.54% |- ! scope="row" | Өмнөд Сахарын | 285,169 | 0.47% |- ! scope="row" | бусад | 782,549 | 1.29% |} == Төр засаг == [[Image:Sergio Mattarella Presidente della Repubblica Italiana.jpg|thumb|Бүгд Найрамдах Итали Улсын одоогийн буюу 12 дахь Ерөнхийлөгч Сержо Матарело]] Итали улс 1946 онд [[бүх нийтийн санал асуулга]]ар [[хаант засаг|хаант засгаас]] татгалзсанаараа төрийн байгууламжийн хувьд [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]], төрийн хэлбрийн хувьд парламентийн эрх мэдэл давамгай [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засаг]] бүхий улс болсон. [[Төрийн тэргүүн]] буюу [[Ерөнхийлөгч]] нь зөвхөн нэг удаа, долоон жилээр парламентийн хоёр танхимын хамтын шийдвэрээр сонгогддог. Италид одоо [[Парламент]] ([[Улсын хурал]])-аа [[пропорциональ тогтолцоо|хувь тэнцүүлэх (''пропорциональ'') аргаар]] сонгож байна (2005 онд сонгуулийн хуулиндаа нэмэлт өөрчлөлт оруулахаас өмнө сонгуулийн холимог тогтолцоо буюу 630 төлөөлөгчдийн 1/4 пропорциональ, 3/4 мажоритар аргаар сонголтоо хийдэг байв). Сенатч нарыг ч мөн энэхүү аргаар сонгодог сонгуулийн тогтолцоотой бөгөөд бүгд найрамдах улсын ерөнхийлөгч 5 сенатчийг томилох эрхтэй. [[Сенат]] (дээд), Төлөөлөгчдийн танхим (доод) нь эрх тэгш эрхтэй, тус тусын үүрэгтэй. Сенатаа [[итали хэл|италиар]] албан ёсоор ''Senato della Repubblica'', товчлоод ''Senato'' гэнэ. Албан нэр нь [[монгол хэл|монголоор]] «Бүгд найрамдах улсын сенат» гэж үгчлэн орчуулагдах авч «Улсын сенат», «Итали улсын сенат» гэвэл ойлгомжтой болно. Нэг ээлжийн сенатын бүрэн эрхийн хугацаа 5 жил, бүгд 315 [[сенатын гишүүн]] (италиар ''senatore'') суухаар заншиж тогтсон. Үүний 309 нь Италийн 20 мужаас, 6 нь гадаадаас сонгогдоно. Одоогийн сенатчидаас 7 нь [[байнгын сенатч]] болж чадсан байдаг. Италийн парламентийн Төлөөлөгчдийн танхимд 630 төлөөлөгч сууна. 618-ыг Итали улсын дотроос, 12-ыг гадаад улсад суугаа Италийн иргэд сонгох учиртай. Бүрэн эрхийн хугацаа нь 5 жил. Одоо баруун-төв үзэлт "Эрх чөлөөт ард түмэн" нам бусдаасаа олон буюу 209 суудалтай. Сенатч хүн 40 нас, төлөөлөгчдийн танхимийн гишүүн 25-аас доошгүй настай байх ёстой.<ref>{{Cite web |url=http://en.camera.it/4?scheda_informazioni=3 |title=Archive copy |access-date=2012-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229185409/http://en.camera.it/4?scheda_informazioni=3 |archive-date=2011-12-29 |url-status=dead}}</ref> Ерөнхийлөгч нэр товлож, Парламентын олонх итгэснээр Италийн [[Ерөнхий сайд]] буюу [[засгийн газрын тэргүүн]]ээр нэг хүн сонгогддог. Энэ албан тушаалыг италиар "''Presidente del Consiglio dei Ministri"'' гэх нь монголчилбол «Сайд нарын зөвлөлийн дарга» гэдэгтэй яг таарна. Италийн засгийн газрын танхим буюу Сайд нарын зөвлөл 18 [[сайд]]тайгаас 6 нь [[яамгүй сайд|эрхэлсэн яамгүй]] сайд байдаг. Итали улс нь улс төрийн хувьд баруун Европын бусад улс орнуудтай харьцуулахад харьцангуй тогтворгүй бөгөөд эхний эвслийг тэргүүлж байсан Альчиде Де Гаспери, мөн Карло Чиампи нарын засаглал хамгийн тогтвортой байсан. Одоогийн ерөнхий сайд нь 2011 онд томилогдсон Марио Монти бөгөөд 2013 оны 2 сарын 25-нд болсон сонгуулийн үр дүнгээр шинэ засгийн газар байгуулагдах ёстой. == Нутгийн хуваарь == {{Италийн 20 мужит газрын зураг|float=right}} Итали улс одоо орон нутгаа засч захирахдаа гурван түвшинд, гурван зүйлийн нэгжээр хувааж байгаа. Италиар том түвшний нэгжийн зүйлийг нь ''regione'' (аймаг; {{lang-en|region}}), дунд нэгжийг ''provincia'' (''муж''; англиар ''province''), бага нэгжийг ''comune'' (''сум'' буюу ''община''; англиар ''municipality'') гэж бичнэ. Хүн амын тоо, суурин төвт онцлогийг нь үзвэл том нэгжийг нь монголоор «[[муж]]», дунд нэгжийг нь «[[аймаг]]», бага нэгжийг нь «[[суурин]]» гэж (монголчлох албагүй жижиг гэж үзвэл [[Парисын коммун]] гэдэг шиг «[[коммун]]») гэж зүйлчлэхэд буруудахааргүй байна. Энэ ёсоор болбол Италийн нутаг дэвсгэр, хүн ард одоо цагт гурван шат дараалсан 20 муж, 110 аймаг, 8100 суурингийн дотор хуваагдан харьяалагдаж байна. Газар нутгийн хэмжээгээр бусдаасаа хэт онцгойрох муж байхгүй. Харин хүн амын тоогоор [[Милан]] төвтэй [[Ломбард муж|Ломбард]] (Ломбардия) мужийнхан нь дараагийнхаа томоос 65%-аар олуулаа (9.6 саяуулаа) байдаг. Хүн амын нягтаараа [[Неаполь]] төвтэй [[Кампани]] муж хошуучилж, Ломбард, [[Лацио муж|Лацио]] (төв нь [[Ром]]), [[Лигури]] (төв нь [[Генуя]]) мужууд удаална. {| class="wikitable" !# !Аймгуудын нэр !италиас гадна өөр хэлтэй |- |1. |[[Абруцци]] ([[Итали хэл|итал]]. ''Abruzzi'') |— |- |2. |Валле-д’Аоста ([[Итали хэл|итал]]. ''Valle d'Aosta'', фран. ''Vallée d'Aoste'') |франц |- |3. |[[Пулиа]] ([[Эртний Грек|эрт.-грек]]. Ἀπουλία; [[Итали хэл|итал]].''Puglia'') |— |- |4. |[[Басиликата]] ([[Итали хэл|итал]]. ''Basilicata'') |— |- |5. |[[Калабриа]] ([[Итали хэл|итал]]. ''Calabria'', сиц. ''Calabbria, Calavria'', латин. ''Brut(t)ium, Calabria'') |— |- |6. |[[Кампаниа]] ([[Итали хэл|итали]]. неап. ''Campania'') |— |- |7. |Эмилиа-Романья (итал. ''Emilia-Romagna'') |— |- |8. |Фриули-Венеция-Жулиа ([[Итали хэл|итали]]. Friuli-Venezia Giulia, фриул. Friûl-Vignesie Julie, [[Словени хэл|словени]]. Furlanija-Julijska krajina, [[Герман хэл|герман]]. Friaul Julisch Venetien) |фриуль, словени, герман |- |9. |[[Лацио муж|Лацио]] ([[Итали хэл|итали]]. ''Lazio'', [[Латин хэл|лат]]. ''Latium'') |— |- |10. |Лигуриа ([[Итали хэл|итали]]. ''Liguria'') |— |- |11. |[[Ломбард муж|Ломбард]] ([[Итали хэл|итал]]<nowiki/>и.<nowiki/> ''Lombardia'') |— |- |12. |Марке ([[Итали хэл|итали]]. ''Marche'') |— |- |13. |Молизе ([[Итали хэл|итал]]<nowiki/>и. ''Molise'', неап. ''Mulise'') |— |- |14. |Пьемонте ([[Итали хэл|итали]]. ''Piemonte,'' [[Франц хэл|франц]]. ''Piémont'') |— |- |15. |Сарденна ([[Итали хэл|итали]]. ''Sardegna'' [sarˈdeɲɲa], сард. ''Sardigna'' [sar'dinja]) |— |- |16. |[[Сицили]] (итали, сиц. ''Sicilia'' [siˈtʃiːlja]) |— |- |17. |Трентино-Альто-Адиже ([[Итали хэл|итали]]. ''Trentino-Alto Adige/Südtirol'', [[Герман хэл|герман]]. ''Trentino-Südtirol'', ладин. ''Trentin-Südtirol'') |герман, ладин хэл |- |18. |Тоскана ([[Итали хэл|итали]]. ''Toscana'', [[Латин хэл|лат]]. ''T(h)uscia'', [[Латин хэл|лат]]. ''Etruria'', ''Тирренциа'' = Τυρρηνία) |— |- |19. |[[Умбриа]] ([[Итали хэл|итали]]. ''Umbria'') |— |- |20. |[[Венето муж|Венето]] (итали. ''Veneto'' [ˈvɛːneto], [[Венец хэл|венец]]. ''Vèneto'' [ˈvɛneto]) |— |} Хамгийн дээд нэгж болох 20 мужаа байршлаар нь багцлаад статистикийн (тоо бүртгэлийн) нэгтгэлийн хэрэгцээгээр өрнө-умард, дорно-умард, төв, өмнөд, арлын хэмээх 5 [[бүс нутаг|бүс]] болгодог. Мөн соёл, түүхэнд бичигдэж хэлэгдэж ялгаж ирснээр нь умар, өмнө гэж таллан хуваах эртний уламжлал бий. Энэхүү мужаас том хоёр хуваарь нь эдүгээ өдөр тутмын засаг захиргааны эрх, үүрэггүй ч гэсэн чухал юм. === Италийн томоохон хотууд /комун/, хүн амын тоо === # [[Ром]]- 2,869,461 # [[Милан]]-1,324,169 # [[Неаполь]]-989,111 # [[Турин]]-902,1375 # [[Палермо]]-678,492 # [[Генуя]]-596,9587 # [[Болонья]]-384,202 Флоренц- 377,207 # [[Бари]]-322,751 # [[Катаниа]]-315,576 # [[Венец]]-264,534 # [[Верона]]-259,966 # [[Мессина]]-241,997 # [[Падуа]]-209,678 # [[Триест]]-204,849 # [[Таранто]]- 203,257 # [[Брешиа]]-193,599 # [[Прато]]-191,268 # [[Парма]]-187,938 # Режо-ди-Калабрия-184,937 ==Эх сурвалж== {{Reflist}} == Цахим холбоос == * {{commons|Italia|Итали}} * [http://www.mongolia-italia.org/ Монгол-Италийн Боловсрол Соёл Судлалын Төв] {{Европ}} {{G8}} {{Хөтлөгч мөр Европын холбооны улсууд}} {{ЕАБХАБ-ын гишүүн улсууд}} {{Хөтлөгч мөр Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа ба хөгжлийн байгууллага}} [[Ангилал:Итали| ]] [[Ангилал:Их наймын орон]] [[Ангилал:Европын орон]] [[Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн]] [[Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] [[Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон]] 3orineh3zlsngulfxkh6kqj1gx1wlv3 Дакка 0 5567 873373 854310 2026-10-15T05:55:10Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873373 wikitext text/x-wiki {{Short description|Бангладешийн нийслэл, хамгийн том хот}} {{About|нийслэлийн|мужийг|Дакка муж|аймгийг|Дакка аймаг|хэрэглээг|Дакка (салаа утга)}} {{Distinguish|text=Сенегалын нийслэл [[Дакар]]}} {{Инфобокс суурин | name = Дакка | settlement_type = [[Мегахот]] | official_name = | native_name = ঢাকা | native_name_lang = bn | nicknames = <ref>{{Cite news |last=Имам |first=Шах Хусейн |date=2018-07-20 |title=Dhaka: Where will it go from here? |url=https://www.thedailystar.net/opinion/pleasure-all-mine/dhaka-where-will-it-go-here-1607983 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302210152/https://www.thedailystar.net/opinion/pleasure-all-mine/dhaka-where-will-it-go-here-1607983 |archive-date=2023-03-02 |access-date=2026-04-19 |work=[[The Daily Star (Бангладеш)|The Daily Star]] |type=Opinion |quote=Дакка дөрвөн урсгалт голоор хүрээлэгдсэн тул нэгэн цагт Дорнодын Венец байсан бол одоо аварга том хот болжээ.}}</ref><ref>{{Cite news |date=2019-12-10 |title=The tales of urban street children:Is there anything we could do? |url=https://www.dhakatribune.com/climate-change/2019/12/10/the-tales-of-urban-street-children-is-there-anything-we-could-do |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801075352/https://www.dhakatribune.com/climate-change/2019/12/10/the-tales-of-urban-street-children-is-there-anything-we-could-do |archive-date=2021-08-01 |access-date=2026-04-19 |work=Dhaka Tribune}}</ref><ref>{{Cite news |date=2018-05-04 |title=Are we willing to know more of Dhaka? |url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/my-dhaka/are-we-willing-know-more-dhaka-1570981 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803010913/https://www.thedailystar.net/star-weekend/my-dhaka/are-we-willing-know-more-dhaka-1570981 |archive-date=2021-08-03 |access-date=2026-04-19 |work=The Daily Star}}</ref><br /> Сүмийн хот<ref>The city of mosques <cite>The city of mosques</cite> (https://www.dhakatribune.com/opinion/heritage/5361/the-city-of-mosques</ref><br />Хэзээ ч унтдаггүй хот<ref>{{Cite web |date=2020-06-16 |title=Dhaka: The city that (still) never sleeps |url=https://dhakatribune.com/story/2198647/Dhaka-city-is-still-not-sleeping |website=Dhaka Tribune |language=en |access-date=2026-04-19 |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329002727/https://www.dhakatribune.com/story/2198647/Dhaka-city-is-still-not-sleeping |url-status=dead}}</ref><br />Рикшагийн хот<ref>{{Cite news |last=Чоудхури |first=Санжана |date=2021-11-27 |title=রিকশা বৃত্তান্ত: কবে, কোথা থেকে, কে প্রথম এই বাহনটি বাংলাদেশে আনেন |url=https://www.bbc.com/bengali/news-59214407 |access-date=2026-04-19 |work=[[BBC]] |language=bn |archive-date=2024-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327224451/https://www.bbc.com/bengali/news-59214407 |url-status=live}}</ref><br />[[Дорнодын Венец]]<ref>{{Cite magazine |magazine=Depart |issue=10 |url=http://www.departmag.com/archive/10th_issue/proforma3.html |title=Unfinished paradise in an unscheduled Venice: functionality and aesthetics in the expansion of Mughal Dhaka |author=Seema Nusrat Amin |access-date=2026-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402184239/http://www.departmag.com/archive/10th_issue/proforma3.html |archive-date=2014-04-02 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=A Connectivity Index Development for Khal in Dhaka City: Venice of the East: Amazon.co.uk: Jannatul Mauya: 9783659187278: Books |id={{ASIN|3659187275 |country=uk}}}}</ref> | image_flag = <!--Flag of Dhaka.svg--> | flag_size = 150px | image_caption = | image_skyline = {{Multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |caption_align = center |perrow = 1/2/2/1 |image1 =<!-- Do not change the image without discussion. It's not required to have a specific area of the city in the top image. Qualitative and updated image is required. --> Drone view from Kamal Atatürk Avenue.jpg |caption1 = [[Кемал Ататуркийн өргөн чөлөө]] |image2 = Parliament of Bangladesh (5238133496).jpg | caption2 = [[Бангладешийн Парламентын Барилга|Парламентын барилга]] |image3 = Ahsan Manzil (31391134405).jpg | caption3 = [[Эртний Дакка]] дахь [[Ахсан Манзил]] | image4 = লাল কেল্লার মায়া.jpg | caption4 = [[Лалбагх]] |image5 = Curjon Hall.jpg | caption5 = [[Даккагийн их сургууль|Даккагийн их сургуулийн]] [[Курзоны танхим]] |image6 = 1. স্বাধীনতা স্তম্ভ.jpg | caption6 = [[Сухраварди Удян]] дахь [[Тусгаар тогтнолын хөшөө (Бангладеш)|тусгаар тогтнолын хөшөө]] }} | shield_size = | motto = | image_seal = | image_map = Dhaka City Map.svg | pushpin_mapsize = 300 | mapsize = 250px | map_caption = | pushpin_map = Бангладеш#Өмнөд Ази#Ази#Дэлхий | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Бангладеш дахь байршил##Өмнөд Ази дахь байршил##Ази дахь байршил##Дэлхий дэх байршил | pushpin_relief = yes | coordinates = {{Coord|23|45|52|N|90|23|20|E|region:BD-13|display=it}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Бангладеш}} | subdivision_type1 = [[Бангладешийн мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = [[Дакка муж]] | subdivision_type2 = [[Бангладешийн тойргууд|Тойрог]] | subdivision_name2 = [[Дакка тойрог]] | established_title = Байгуулагдсан | established_date = {{Start date and age|df=y|1608|p=y}} | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = | government_type = [[Хотын дарга–зөвлөлийн засгийн газар|Хотын дарга–зөвлөл]] | governing_body = {{nowrap|[[Дакка Умард Хотын Корпораци|ДУХК]] болон [[Дакка Өмнөд Хотын Корпораци|ДӨХК]]}} | government_footnotes = | leader_title = [[Умард Даккагийн хотын дарга]] | leader_name = Шафикул Ислам Хан | leader_title1 = [[Өмнөд Даккагийн хотын даргын жагсаалт|Өмнөд Даккагийн хотын дарга]] | leader_name1 = Абдус Салам | leader_title2 = [[Бангладешийн хотын корпорацын жагсаалт#Хотын зөвлөл|Хотын зөвлөл]] | leader_name2 = [[Dhaka City Corporation#Ward and councillor list|129 суудал]] | leader_title3 = [[Бангладешийн парламент|Парламент]] | leader_name3 = [[Жатио Шонгшодын тойргын жагсаалт#Дакка муж|15 суудал]] | area_total_km2 = 306<!-- The Daily Star wrote it would be 127.63 + 178.75 = 306.38 *if approved* by NICAR, bdnews24.com wrote 2 days later that what NICAR approved was 270 sq km --> | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 2569.55<ref name="wikimapia.org">{{Cite web |title=Dhaka Metropolitan City Area |url=http://wikimapia.org/26768999/Dhaka-Metropolitan-City-Area |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929093019/http://wikimapia.org/26768999/Dhaka-Metropolitan-City-Area |archive-date=2017-09-29 |access-date=2026-04-19}}</ref> | area_metro_sq_mi = 992.11<ref name="wikimapia.org" /> | area_footnotes = <ref>{{Cite news |last1=Partha Pratim Bhattacharjee |last2=Mahbubur Rahman Khan |date=2016-05-07 |title=Govt to double size of Dhaka city area |url=http://www.thedailystar.net/frontpage/govt-double-size-dhaka-city-area-1219972 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302025916/http://www.thedailystar.net/frontpage/govt-double-size-dhaka-city-area-1219972 |archive-date=2017-03-02 |access-date=2026-04-19 |work=The Daily Star}}</ref><ref>{{Cite news |date=2016-05-09 |title=Dhaka City expands by more than double after inclusion of 16 union councils |url=http://bdnews24.com/bangladesh/2016/05/09/dhaka-city-expands-by-more-than-double-after-inclusion-of-16-union-councils |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302025316/http://bdnews24.com/bangladesh/2016/05/09/dhaka-city-expands-by-more-than-double-after-inclusion-of-16-union-councils |archive-date=2017-03-02 |access-date=2026-04-19 |work=bdnews24.com}}</ref> | elevation_m = 32 | elevation_ft = 104.96 | elevation_footnotes = <ref name="Elevation of Dhaka">{{Cite web |title=Dhaka, Bangladesh Map |url=http://travel.nationalgeographic.com/places/maps/map_city_dhaka.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107084813/http://travel.nationalgeographic.com/places/maps/map_city_dhaka.html |archive-date=2010-01-07 |access-date=2026-04-19 |website=National Geographic}}</ref> | population_total = 10,278,882 | population_as_of = 2022 | population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Dhaka (Bangladesh): City Districts and Subdistricts - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/dhaka/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203120015/http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-dhaka.php |archive-date=2019-02-03 |access-date=2026-04-19 |website=City Population}}</ref><ref name="dhakapop1">{{Cite web |title=Population & Housing Census-2011 |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208044832/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |archive-date=2015-12-08 |access-date=2026-04-19 |publisher=[[Бангладешийн Статистикийн Товчоо]] |page=41}}</ref> | population_rank = [[Бангладешийн хот, суурингийн жагсаалт|1-р байр]] | population_metro = 36,585,479<ref name=UNpopulation /> | population_density_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_metro_footnotes = | population_demonym = [[Даккачууд]] | population_blank1_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Evolving Urban Form: Dhaka |url=http://www.newgeography.com/content/003004-evolving-urban-form-dhaka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130611103831/http://www.newgeography.com/content/003004-evolving-urban-form-dhaka |archive-date=2013-06-11 |access-date=2026-04-19 |website=Newgeography.com}}</ref> | population_blank2_footnotes = <ref name="District Statistics 2011, Dhaka">{{Cite web |date=2013 |title=District Statistics 2011, Dhaka |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Dhaka.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424233706/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Dhaka.pdf |archive-date=2015-04-24 |access-date=2026-04-19 |publisher=Бангладешийн Статистикийн Товчоо}}</ref> | unit_pref = Metric | demographics_type1 = [[Бангладешийн хэлнүүд|Хэлнүүд]] | demographics1_title1 = Албан ёсны | demographics1_info1 = [[Бенгал хэл|Бенгал]] • Англи | demographics_type2 = ДНБ {{Nobold|(Нэрлэсэн, 2024)}} | demographics1_footnotes = <ref name="TelluBase">{{cite web|url=https://tellusant.github.io/docs/fact-sheets/tellubase-factsheet-bgd.pdf|publisher=Tellusant|title=TELLUBASE—BANGLADESH FACT SHEET 2024 data|website=tellusant.github.io|access-date=2026-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423020759/https://tellusant.github.io/docs/fact-sheets/tellubase-factsheet-bgd.pdf|archive-date=2026-04-23|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Бөөгнөрөл | demographics2_info1 = [[Америк доллар|$]]91.2 тэрбум | demographics2_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics2_info2 = $3,800 | utc_offset = +06:00 | timezone = [[Бангладешийн Стандарт Цаг|БСЦ]] | postal_code_type = [[Бангладеш дахь шуудангийн код|Шуудангийн код]] | postal_code = 1000, 1100, 12xx, 13xx | registration_plate = DHAKA-D-11-9999""111 | area_code_type = [[Утасны дугаарлалтын төлөвлөгөө|Үндэсний утасны код]] | area_code = [[Улсын утасны кодуудын жагсаалт|+880]] | blank_name_sec1 = [[Хүний хөгжлийн илтгэцүүр|ХХИ]] (2021) | blank_info_sec1 = 0.741<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web |title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/BGD/?levels=1+4&years=2023&interpolation=0&extrapolation=0|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208072227/https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/BGD/?levels=1+4&years=2021&interpolation=0&extrapolation=0 |archive-date=2023-02-08 |access-date=2026-04-19 |website=hdi.globaldatalab.org |language=en}}</ref><br />{{color|#093|high}} · 20-иос 1 | blank4_name_sec1 = [[Метро]] | blank4_info_sec1 = [[Даккагийн метро]]<br />[[Дакка BRT]] | blank5_name_sec1 = [[Олон улсын нисэх буудал]] | blank5_info_sec1 = [[Хазрат Шахжалал олон улсын нисэх буудал]] | blank4_name_sec2 = [[UN/LOCODE]] | blank4_info_sec2 = BD DAC | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = | website = [https://www.dncc.gov.bd North Dhaka]<br />[https://dscc.gov.bd Өмнөд Дакка] }} '''Дакка''' ([[бенгалаар]] ঢাকা, [т<sup>х</sup>аг аа]), <small>'''Дака'''</small> — [[Бангладеш]]ийн [[нийслэл]] [[хот]]. Мөн [[Дакка муж|муж]], аймаг хоёрын төв гэгдэнэ. Дакка хот [[Ганга мөрөн|Ганга мөрний]] адгийн их урсгалаас зайдуухан [[Буриганга]] (хөгшин Ганга) голын эрэгт 360 км² газар эзлэн байгаа. Өдгөө Даккад 10 сая, ойр хавьд нь дахиад ‌6 сая хүн оршин сууж байна. Хүн амын олноор [[дэлхийн их хотууд|дэлхийд 9-р байр]]т жагсах их хот гэнэ. == Зураг== <gallery widths="210px" heights="150px"> Зураг:The Pink Palace.jpg Зураг:Dhaka-skyline-aymash.jpg Зураг:Shahid Sriti Stombho (Proposed).jpg Зураг:Dhakarushhour (54).JPG Зураг:Dhaka-bangla-port.jpg </gallery> == Цаг уур == {{Уур амьсгалын хүснэгт | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = Дакка (1991–2020, туйлын үе 1949-одоо) |Jan record high C = 31.3 |Feb record high C = 35.9 |Mar record high C = 40.6 |Apr record high C = 42.3 |May record high C = 41.1 |Jun record high C = 38.7 |Jul record high C = 38.0 |Aug record high C = 37.5 |Sep record high C = 37.8 |Oct record high C = 37.4 |Nov record high C = 34.5 |Dec record high C = 33.0 |year record high C = 42.3 | Jan high C = 24.6 | Feb high C = 28.3 | Mar high C = 32.4 | Apr high C = 33.9 | May high C = 33.6 | Jun high C = 32.8 | Jul high C = 32.1 | Aug high C = 32.3 | Sep high C = 32.4 | Oct high C = 31.9 | Nov high C = 29.7 | Dec high C = 26.1 | year high C = 30.8 | Jan mean C = 18.4 | Feb mean C = 22.1 | Mar mean C = 26.4 | Apr mean C = 28.6 | May mean C = 28.9 | Jun mean C = 29.1 | Jul mean C = 28.9 | Aug mean C = 29.0 | Sep mean C = 28.7 | Oct mean C = 27.5 | Nov mean C = 24.0 | Dec mean C = 19.9 | year mean C = 26.0 | Jan low C = 13.3 | Feb low C = 16.6 | Mar low C = 21.1 | Apr low C = 24.0 | May low C = 24.9 | Jun low C = 26.3 | Jul low C = 26.4 | Aug low C = 26.5 | Sep low C = 26.0 | Oct low C = 24.1 | Nov low C = 19.5 | Dec low C = 15.2 | year low C = 22.0 |Jan record low C = 5.6 |Feb record low C = 6.7 |Mar record low C = 10.6 |Apr record low C = 16.6 |May record low C = 20.1 |Jun record low C = 21.5 |Jul record low C = 21.1 |Aug record low C = 21.7 |Sep record low C = 21.1 |Oct record low C = 17.2 |Nov record low C = 10.6 |Dec record low C = 7.2 |year record low C = 5.6 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 7 | Feb precipitation mm = 21 | Mar precipitation mm = 48 | Apr precipitation mm = 128 | May precipitation mm = 272 | Jun precipitation mm = 317 | Jul precipitation mm = 391 | Aug precipitation mm = 315 | Sep precipitation mm = 285 | Oct precipitation mm = 174 | Nov precipitation mm = 21 | Dec precipitation mm = 11 | year precipitation mm = 1990 | unit precipitation days = 1 мм | Jan precipitation days = 1 | Feb precipitation days = 2 | Mar precipitation days = 4 | Apr precipitation days = 8 | May precipitation days = 14 | Jun precipitation days = 17 | Jul precipitation days = 21 | Aug precipitation days = 21 | Sep precipitation days = 17 | Oct precipitation days = 10 | Nov precipitation days = 2 | Dec precipitation days = 1 | year precipitation days = 118 |Jan humidity = 71 |Feb humidity = 64 |Mar humidity = 62 |Apr humidity = 71 |May humidity = 76 |Jun humidity = 82 |Jul humidity = 83 |Aug humidity = 82 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 78 |Nov humidity = 73 |Dec humidity = 73 |year humidity = | Jan sun = 190.9 | Feb sun = 207.0 | Mar sun = 237.3 | Apr sun = 223.8 | May sun = 206.9 | Jun sun = 145.2 | Jul sun = 140.4 | Aug sun = 143.9 | Sep sun = 142.6 | Oct sun = 192.2 | Nov sun = 206.5 | Dec sun = 186.9 | year sun = 2223.6 | source 1 = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа|NOAA]],<ref name="WMONormals">{{cite web |url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Bangladesh/CSV/Dhaka_41923.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Dhaka |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date = 2026-04-19}}</ref> Bangladesh Meteorological Department (humidity 1981–2010)<ref name=climatereport>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224171550/http://bmd.gov.bd/file/2016/08/17/pdf/21827.pdf | archive-date = 2018-12-24 | url = http://bmd.gov.bd/file/2016/08/17/pdf/21827.pdf | title = Climate of Bangladesh | publisher = Бангладешийн Цаг Уурын Хэлтэс | access-date = 2026-04-19}}</ref><ref name = BMDhumidity> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224172119/http://bmd.gov.bd/file/2016/08/17/pdf/52.pdf | archive-date = 2018-12-24 | url = http://www.bmd.gov.bd/?/p/=Monthly-Humidity-Normal-Data | title = Normal Monthly Humidity | publisher = Бангладешийн Цаг Уурын Хэлтэс | access-date = 2026-04-19}}</ref> |source 2 = Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial (extremes 1934–1994)<ref name=extremes>{{cite web | url = http://www.globalbioclimatics.org/pdf/ba-dacca.pdf | title = Bangladesh – Dacca | publisher = Centro de Investigaciones Fitosociológicas | language = es | access-date = 2026-04-19 | archive-date = 2015-09-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150920032430/http://www.globalbioclimatics.org/pdf/ba-dacca.pdf | url-status = live }}</ref> }} == Эшлэл == {{reflist|30em}} == Цахим хуудас == {{Commonscat|Dhaka|Дакка}} {{Wiktionary}} * [http://www.dhakacity.org/ Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас] {{Бангладешийн хот}} {{Азийн улс орон бүрийн нийслэл хот}} [[Ангилал:Дакка| ]] [[Ангилал:Азийн нийслэл]] [[Ангилал:Бангладешийн суурин]] [[Ангилал:Далайн боомттой суурин]] [[Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот]] [[Ангилал:Саятан хот]] hn4vmtewtawyvwbdiiw0fs163peg546 Индонез 0 8249 873384 873048 2026-10-15T08:27:59Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873384 wikitext text/x-wiki {{short description|Зүүн өмнөд Ази, Океанд оршдог улс}} {{Инфобокс улс | conventional_long_name = Бүгд Найрамдах Индонез Улс | common_name = Индонез | native_name = {{native name|id|Republik Indonesia}} | image_flag = Flag of Indonesia.svg | flag_type = [[Индонезийн төрийн далбаа|Төрийн далбаа]] | image_coat = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg | symbol_type = [[Индонезийн төрийн сүлд|Үндэсний тамга <br />(Сүлд)]] | national_motto = <br>{{native phrase|kaw|[[Индонезийн үндэсний уриа|Bhinneka Tunggal Ika]]|paren=omit}} ([[Хуучин Ява хэл|Хуучин Ява]])<br>"Олон янз байдалд эв нэгдэл" | other_symbol = {{lang|id|[[Панчасила (улс төр)|Панчасила]]}}<br />(Таван зарчим) | other_symbol_type = Үндэсний үзэл суртал: | national_anthem = {{lang|id|[[Индонезийн төрийн дуулал|Indonesia Raya]]}}<br />"Их Индонез"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;"> </div> | image_map = {{Switcher|[[File:Indonesia (orthographic projection).svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Location Indonesia ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|АСЕАН-ы газрын зураг|default=1}} | capital = [[Жакарта]] | largest_city = [[Жакарта]] | coordinates = {{Coord|6|10|S|106|49|E|type:city_region:ID}} | languages_type = Албан ёсны хэл | languages = [[Индонез хэл]]<!--Note: Not just the official language, but also the national language (bahasa pemersatu)--> | languages2_type = Орон нутгийн хэл | languages2 = [[Индонезийн хэлнүүд|700+ хэлнүүд]]<ref name="ethnologue"/> | ethnic_groups = [[Индонезийн ард түмэн|1,300+ угсаатан]]<ref name="BPS">{{cite web|url=http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|title=Nationality, Ethnicity, Religion, and Languages of Indonesians|language=id|last1=Na'im|first1=Akhsan|last2=Syaputra|first2=Hendry|publisher=[[Statistics Indonesia]]|date=2010|access-date=2015-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923194534/http://www.bps.go.id/website/pdf_publikasi/watermark%20_Kewarganegaraan%2C%20Suku%20Bangsa%2C%20Agama%20dan%20Bahasa_281211.pdf|archive-date=2015-09-23}}</ref> | religion_year = 2018 | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|86.7% [[Индонез дэх ислам|Ислам]]|10.7% [[Индонез дэх христийн шашин|Христийн шашин]]|1.7% [[Индонез дэх хиндүизм|Хиндүизм]]|0.8% [[Индонез дэх буддизм|Буддизм]]| 0.1% [[Алиран Кеперкаян|Уламжлалт]], [[Индонез дэх күнзийн сургаал|Күнз]], <br>болон [[Индонез дэх шашин шүтлэг|бусад]]}} | religion_ref = <ref name="RELIGION">{{cite web|url=https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|title=Statistik Umat Menurut Agama di Indonesia|publisher=[[Ministry of Religious Affairs (Indonesia)|Ministry of Religious Affairs]]|date=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903221250/https://data.kemenag.go.id/agamadashboard/statistik/umat|archive-date=2020-09-03|access-date=2020-09-24|language=id}}</ref> | demonym = [[Индонезчүүд‎]] | government_type = [[Нэгдмэл улс|Нэгдмэл]] [[Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем|ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]] | leader_title1 = [[Индонезийн Ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]] | leader_name1 = [[Прабово Субианто]] | leader_title2 = {{nowrap|[[Индонезийн Дэд Ерөнхийлөгч|Дэд Ерөнхийлөгч]]}} | leader_name2 = [[Гибран Ракабуминг Рака]] | leader_title3 = {{nowrap|[[Төлөөлөгчдийн Танхимын Дарга (Индонез)|Танхимын Дарга]]}} | leader_name3 = [[Пуан Махарани]] | leader_title4 = {{nowrap|[[Индонезийн Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч|Ерөнхий шүүгч]]}} | leader_name4 = [[Мухаммед Сирифуддин]] | legislature = [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ) | upper_house = [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ) | lower_house = [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ) | sovereignty_type = Тусгаар тогтнол | sovereignty_note = ([[Голландын колонийн эзэнт гүрэн|Нидерландаас]])<!-- Based on consensus, please discuss on the Talk Page before changing Netherlands to Japan, or adding both --> | established_event1 = [[Индонезийн тусгаар тогтнолыг тунхаглал|Тунхагласан]] | established_date1 = 8 сарын 17, 1945 он | established_event2 = [[Нидерланд-Индонезийн дугуй ширээний хурал|Хүлээн зөвшөөрөгдсөн]] | established_date2 = 12 сарын 27, 1949 он | area_km2 = 1,904,569<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|title=UN Statistics|publisher=United Nations|date=2005|access-date=2007-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031023924/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|archive-date=2007-10-31}}</ref> | area_rank = 14 | area_sq_mi = 735,358 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = | area_data2 = 4.85 | population_estimate = {{increaseNeutral}} 277,749,853<ref>{{cite web|url=https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|publisher=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|title=Indonesian Population 2022|access-date=12 April 2023|archive-date=13 Аравдугаар сар 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013070650/https://dukcapil.kemendagri.go.id/page/read/7/data-kependudukan|url-status=dead}}</ref> | population_census = 270,203,917<ref name="2020census" /> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 4 | population_census_year = 2020 | population_density_km2 = 143 | population_density_sq_mi = 371 | population_density_rank = 90 | GDP_PPP = {{increase}} {{currency|4.398 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF">{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=536,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=International Monetary Fund|access-date=2023-04-12}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 7 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} {{currency|15,855|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 98 | GDP_nominal = {{increase}} {{currency|1.392 их наяд|USD|passthrough=yes}}<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 16 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} {{currency|5,016|USD|passthrough=no}}<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 112 | Gini = 37.9 | Gini_year = 2021 | Gini_change = increase <!--/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=GINI index (World Bank estimate) – Indonesia|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ID|publisher=[[World Bank]]|access-date=2021-04-15}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.705 | HDI_year = 2021 | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=2022-09-08|access-date=2022-09-08}}</ref> | HDI_rank = 114 | currency = [[Индонез рупиа]] (Rp) | currency_code = IDR | time_zone = [[Индонез дэх цаг|янз бүрийн]] | utc_offset = +7 - +9 | date_format = ӨӨ/СС/ЖЖЖЖ | drives_on = зүүн | calling_code = [[+62]] | cctld = [[.id]] }} [[Зүүн Өмнөд Ази]]йн, [[Далайн орнууд]]ын ч гэж хэлж болох байрлалд 17,508 арлын дээр оршдог<ref>[http://ec.europa.eu/europeaid/where/asia/regional-cooperation/support-regional-integration/asem/documents/10.03.10_info_on_indonesia_finale_en.pdf Information on Indonesia]. ASEM Development conference II: Towards an Asia-Europe partnership for sustainable development. 26–27 May 2010, Yogyakarta, Indonesia. ec.europa.eu</ref> [[Тусгаар тогтнол|тусгаар тогтносон]], [[бүрэн эрхт улс|бүрэн эрхт]] [[улс]]ыг '''Бүгд Найрамдах Индонез Улс''' ({{lang-id|Republik Indonesia}}), товчоор '''Индонез улс''', '''Индонез''' гэнэ. [[Нидерланд]] XVII зууны үеэс [[Зондын арлууд]]ад эзэмшил орон (''колони'')-оо тэлсээр байлаа. [[XX зуун]]ы эхнээс [[Индонезийн ард түмэн|нутгийн ард түмэн]] яс үндэс харгалзалгүй эвлэн нэгдэж тусгаар тогтнохын төлөө тэмцсээр олон улсын дэмжлэгийг ч хүртэж, 1949 онд нэгэн шинэ улсыг үүсгэжээ. [[Жава үндэстэн|Жава]] тэргүүтэй [[Индонез#Хүн ам|энэ олон ястан]] одоо хэр нь нэг хэлтэн, нэг үндэстэн болох ирээдүй рүүгээ дөтөлсөөр л яваа. 1950 оноос Индонез төрийн байгууламжийн хувьд [[нэгдмэл улс|нэгдмэл]], төрийн хэлбэрийн хувьд ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]] болжээ. Одоо [[Индонез#Орон нутаг|орон нутаг, засаг захиргааны]] шаардлагаар дотроо 33 [[муж]] болж хуваагддаг. Ойр хавийн [[Сингапур]], [[Бруней]], [[Малайз]] гурван улсынхтай яг адил [[Малай хэлний]] нэгэн аялгууг албан ёсоор батлан сурцгааж байгаа. Түүнийгээ [[Индонез хэл]] гэж итгэж, [[латин үсэг|латин үсгээр]] бичдэг. Дурдсан улсуудаас гадна [[Зүүн Тимор]], [[Папуа-Шинэ Гвиней]], [[Австрали]], [[Палау]], [[Филиппин]], [[Энэтхэг]]тэй газар эс бөгөөс тэнгисийн усаар хиллэдэг. Индонезийн харьяаны 1.9 сая хавтгай дөрвөлжин километр газарт 2020 онд 270 сая 203 мянган хүн амьдарч байв. Дэлхийн олон улсаас хүн амын тоогоор [[Улс орнууд хүн амын тоогоор|4-р олон]], газар нутгийн хэмжээгээр [[Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ|15-р том]] улс мөн гэдэг. Нэгт км-т 123.7 ноогддог гэдэг нь харин дундаж (79-р) байрынх. VII зууны [[Шривижая]], XIII зууны [[Мажапахит]] гэх мэтээр түрүү үеийн улс-нийгэмд [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрсэн. Дараа нь XIII зуунаас араб худалдаачдын сурталд автаж XVI зуун гэхэд олонх нь [[Ислам]]ын ёс үйлдэлт хүмүүс болцгоожээ. Одоо Индонезийн хүн амын 86% нь [[Ислам|мусульман (хотон)]] гэдэг. [[Исламын улс]] гэдэгт багтахгүй ч Ислам шашинтны тооны олноор дэлхийд тэргүүлнэ. Индонезийн газрын доор [[техтоник хавтан]]гууд шүргэлцдэгээс шалтгаалаад газрын чичирхийлэл олон давтагддаг, сүрхий идэвхтэй [[галт уул]]стай. Үүгээрээ хүнд халтай ч гэсэн галт уулын бялхдас газрын хөрсийг үржил шимтэй болгодгоос хүн эртнээс бөөгнөрч сууж нутагшсан. Халуун орны дагуу эн ихтэй учир [[амьтан]], [[ургамал|ургамлаар]] баялаг. Индонезийн худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн [[ДНБ]] [2010 онд] 1.124 тэрбум [[америк доллар]]тай тэнцэж байгаагаараа дэлхийн [[Олон улсын харьцуулалт:ХАЧ-аар тэгшитгэсэн ДНБ|16-р их орлогот]] улс гэгдэж [[Их Хорь|Их Хорийн]] эгнээнд багтаж байгаа юм. Гэвч хүн ардын олонх ядуу байгаа,<ref name=economist1>{{cite journal |title=Poverty in Indonesia: Always with them |journal=[[The Economist]] |date=14 September 2006 |accessdate=26 December 2006 |url= http://www.economist.com/node/7925064?story_id=7925064}}; [http://www.economist.com/node/8001604?story_id=8001604 correction].</ref><ref name = "Asia">{{cite journal |last=Guerin |first=G |title=Don't count on a Suharto accounting |journal=Asia Times Online |location=Hong Kong |date=23 May 2006 |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |access-date=19 Арван нэгдүгээр сар 2012 |archive-date=14 Арван нэгдүгээр сар 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114103951/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE23Ae01.html |url-status=dead }}</ref> нэг хүнд ноогдох ДНБ [2010 онд] $4,666-аар хэмжигдэж байна. 1967 онд [[АСЕАН]]-ыг байгуулалцсан. == Нэр == Тус улсын одооны «Индонез» төрлийн нэрс Европт үүссэн. Индонезийг эзэмшиж асан Нидерландынхан [[нидерландаар]]аа ''Maleische Archipel'' (Малайн олтриг), ''Nederlandsch Oost Indië'' (Нидерландын Дорнод Энэтхэг), ''Indië'' (Энэтхэг), ''de Oost'' (Дорнод) гэх мэтээр тоомжиргүйхэн нэрийдэж байжээ.<ref name = "Kroef">{{cite journal |title = The Term Indonesia: Its Origin and Usage |url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_july-september-1951_71_3/page/166 |journal= Journal of the American Oriental Society |author = Justus M van der Kroef | volume = 71 | issue = 3 | pages = 166–71 | year = 1951 | doi =10.2307/595186 |jstor=595186}}</ref> 1850 онд Английн угсаатны зүйч [[Жорж Виндзор Эрл]] [[Англи хэл|Англи]] хэлнээ ''Indunesians'' (''Индунезианс'', «Энэтхэгийн арлынхан») гэх нэрийг анх оруулж иржээ.<ref name="JIAEA_1">{{cite journal |last=Earl |first= George SW |title=On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations |journal= Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA) |year=1850 |page = 119}}</ref> Үгийн уг гарлыг мөшгөвөл ''Indus'' ([[Инд мөрөн]] дахь нутаг буюу «[[Энэтхэг]]» гэсэн үг) гэх латин, νῆσος (''несос'' - «[[арал]]») гэх грек үгсийн нийлэмж юмсанжээ.<ref name = "EcoSeas1">{{cite book | last = Tomascik | first = T | coauthors=Mah, JA, Nontji, A, Moosa, MK |title = The Ecology of the Indonesian Seas&nbsp;– Part One | url = https://archive.org/details/ecologyofindones0000unse | publisher = Periplus Editions | year = 1996 | location = Hong Kong | isbn = 962-593-078-7}}</ref> 1900 он гарахад англи ''Indonesia'' нэрээс бусад хэлнээ хувилан тархсан бөгөөд Индонезийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгчид Нидерландын нэрээс татгалзаж, энэ нэрийг гол болгожээ.<ref name = "Kroef" />. Монголд 20-р зуунд [[оросоор]] ''Индонезия'' гэж байдгийг харгалзан «улс» «орон», «нутаг» гэх утгатай ''-ия'' дагаврыг салгаж [[Кирилл монгол бичгийн дүрэм|кирилл монголоор]] '''Индонез''' гэж бичдэг болжээ. ==Түүх== [[Жава арал|Жава]] арлаас ''[[босоо хүн]]ий'' (''homo erectus'') хэсэг яс олдсон нь Индонезийн арлуудад [[балар эртний үе]]д хүн амьдарч байсны баталгаа юмсанжээ. Хожим "[[Жава хүн]]" гэж алдаршсан түүнийг 1.5 сая, бүр 35 мянган жилийн өмнөх ч гэж янз бүрээр таасан байдаг.<ref>{{cite journal|title=Shell tool use by early members of Homo erectus in Sangiran, central Java, Indonesia: cut mark evidence |doi=10.1016/j.jas.2006.03.013|year=2007|last1=Choi|first1=Kildo|last2=Driwantoro|first2=Dubel|journal=Journal of Archaeological Science|volume=34|page=48}}</ref><ref>[http://www.terradaily.com/reports/Finding_showing_human_ancestor_older_than_previously_thought_offers_new_insights_into_evolution_999.html Finding showing human ancestor older than previously thought offers new insights into evolution]. Terradaily.com. 5 July 2011. Retrieved 29 January 2012.</ref><ref>{{Cite journal |last=Pope |title= Recent advances in far eastern paleoanthropology |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-anthropology_1988_17/page/43 | journal = Annual Review of Anthropology | volume = 17 | pages = 43–77 | year =1988 |doi=10.1146/annurev.an.17.100188.000355 |first1= GG}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |pages=309–12}}; {{Cite journal |last = Pope | first = GG | title = Evidence on the age of the Asian Hominidae | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 80 | issue=16 |pages=4988–92 |year= 1983|pmid = 6410399 | doi = 10.1073/pnas.80.16.4988 | pmc =384173}} cited in {{cite book |last=Whitten |first= T | coauthors = Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title = The Ecology of Java and Bali | publisher =Periplus Editions |year=1996 |location=Hong Kong |page= 309}}; {{Cite journal | last = de Vos | first = JP | coauthors = PY Sondaar | title = Dating hominid sites in Indonesia |journal=Science |volume=266 |issue=16 |pages=4988–92 |year=1994 |doi=10.1126/science.7992059}} cited in {{cite book |last=Whitten |first=T | coauthors =Soeriaatmadja, RE, Suraya AA | title= The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions |year=1996 |location= Hong Kong |page = 309}}</ref> Одоогийн Индонезийн хүн амын олонх нь [[Австронез]] угсаа, бүлэгт хамаарна. "Австронез хүмүүс [[Зүүн Өмнөд Ази]], [[Тайвань]] зэрэг газраас эхлэн нүүгээд [[нийтийн он тооллын өмнөх|М.Э.Ө]] 2000 оны үед Индонезэд ирсэн. Тэгээд нутгийн [[Меланез]] хүмүүсийг дорнош шахан нутаглуулжээ" гэх судалгаа байдаг.<ref>Taylor (2003), pp. 5–7</ref> М.Э.Ө VIII зуунд эндхийн хүмүүс [[газар тариалан]] эрхлэх, [[тутарга|тутаргын]] талбайд ажилладаг болцгоож,<ref>Taylor (2003), pp. 8–9</ref> М.Э I зуун гэхэд жижиг төр улс, гацаа тосгон хэлбэржин тогтсон байлаа. Далайн тээвэр зайлшгүй дайрах чухал байрлал нь Индонезийг үеийн үед Энэтхэг, Хятадтай холбож олон улсын, арал хоорондын худалдааг цэцэглүүлсэн.<ref>Taylor (2003), pp. 15–18</ref> Ер нь Индонезийн түүхийн гол сэдэв нь худалдаа арилжаа мөн юм.<ref>Taylor (2003), pp. 3, 9–11, 13–5, 18–20, 22–3</ref><ref>Vickers (2005), pp. 18–20, 60, 133–4</ref> [[Image:Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097.jpg|thumb|left|150px|[[Банда арлууд]]ад ургадаг анхилам үнэрт [[задь]] мод]] [[File:Presiden Sukarno.jpg|thumb|left|150px|Индонез улсыг байгуулагч [[Сукарно]]]] [[VII зуун]]аас өөр хоорондоо, ойр хавьтайгаа далайн тээврээр харилцдаг [[Шривижая]] улс (аймгийн холбоо ч гэж хэлж болох) нийгэм Суматра, Жава арлаар тогтсон. Энэ үед [[Буддын шашин]], [[Хиндү шашин]] дэлгэрчээ.<ref>Taylor (2003), pp. 22–26</ref><ref>Ricklefs (1991), p. 3</ref> [[VIII зуун|VIII]]-[[X зуун]]д Жава арлын дорнод Будда шүтлэгт [[Сайлендра]], Хиндү шүтлэгт [[Матарам]] зэрэг улс нийгэм оршин байсныг үлдээсэн [[суврага]], шүтлэгийн газар зэргээс нь мэдэж болно. [[XIII зуун]]аас хоёр зуугаад жил тогтносон дорно Жавад төвтэй [[Мажапахит]] гэх Хиндү шашинт улс бараг л Индонез даяар алдаршиж үлгэрлэж байв.<ref>{{cite journal |title=The next great empire |url=https://archive.org/details/sim_futures-uk_1982-02_14_1/page/47 |author=Peter Lewis |journal=Futures |volume=14 |issue= 1 | year = 1982 | pages=47–61 |doi=10.1016/0016-3287(82)90071-4}}</ref> Мусульман (хотон) худалдаачид [[Суматра арал|Суматра]] арлын умард эрэгт олон жил ирж очиж байхдаа XIII зуунд [[Ислам]] шашиндаа итгүүлээд амжжээ.<ref>Ricklefs (1991), pp. 3–14</ref> Эхлээд ноёд язгууртан, умард эргийнхэнд л таалагдсан ч аажмаар түгсээр [[XVI зуун]] гэхэд Суматра, Жава арлынхны үндсэн бишрэл, зан заншил болсон.<ref>Ricklefs (1991), pp. 12–14</ref> Европынхноос Индонезийн ард түмэнтэй анх [[задь]], [[башир цэцэг]] гэх мэт үнэт [[халуун ногоо]] авахын тулд 1512 онд ирсэн Португалийн [[Франсишку Серран]]ы ахалсан худалдаачид учирсан гэдэг.<ref>Ricklefs (1991), pp. 22–24</ref> Араас нь Нидерланд, Британийнхан ирдэг болж 1602 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг компани]] үүссэн. 1800 онд [[Нидерландын Дорно Энэтхэг]] гэх нэртэй эзэмшил орон (''колони'') гэгдэх болжээ. [[Нидерланд]] анхандаа, дунд үедээ зөвхөн эргийн ойр хавьд эзэрхэж байлаа. [[XX зуун]]ы эхэнд л өнөөгийн Индонезийн хил хязгаар дотор ноёрхож чаджээ.<ref>Dutch troops were constantly engaged in quelling rebellions both on and off Java. The influence of local leaders such as [[Prince Diponegoro]] in central Java, [[Imam Bonjol]] in central Sumatra and [[Pattimura]] in [[Maluku Islands|Maluku]], and a bloody [[Aceh War|thirty-year war in Aceh]] weakened the Dutch and tied up the colonial military forces.({{Cite document |last=Schwartz |year=1999 |pages=3–4}}</ref> Сөргүүлээд 1908 оноос Индонезийн ард түмэн ямар оронд амьдарч байгаагаа мэдэрч, үндэсний ухамсар бүрдэж, тусгаар тогтнолын төлөө зорьцгоосон. [[Дэлхийн II дайн]]ы үед Индонезийг [[Япон]] эзлэж Нидерландынхан талийж одсон.<ref name="Ricklefs">Ricklefs (1991)</ref><ref>{{cite journal | title = Dutch Attitudes towards Colonial Empires, Indigenous Cultures, and Slaves |journal= Eighteenth-Century Studies | volume=31 |issue=3 | author = Gert Oostindie and Bert Paasman |pages=349–55 |year=1998 |url=http://muse.jhu.edu/journals/eighteenth-century_studies/v031/31.3oostindie.html |doi= 10.1353/ecs.1998.0021}}</ref> Япон дайнд бууж өгсний нөгөөдөр нь Индонезийнхан үндсэрхэг тэмцлийн удирдагч [[Сукарно]]г ерөнхийлөгч болгож, Индонез улсын тусгаар тогтнолыг тунхаглажээ.<ref>{{cite journal |title=Indonesia | author = HJ Van Mook | authorlink =Hubertus Johannes van Mook |journal=Royal Institute of International Affairs | year = 1949 |volume=25 |issue=3 |pages=274–85 |jstor=3016666}}</ref><ref name="Charles1945">{{cite journal |title=Independence the Issue |journal=Far Eastern Survey |author=Charles Bidien | volume =14 |issue=24 |pages=345–8 |date= 5 December 1945 | doi = 10.1525/as.1945.14.24.01p17062 |jstor=3023219}}</ref><ref>{{cite book | last =Taylor | first =Jean Gelman | title = Indonesia: Peoples and History | url =https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl | publisher =Yale University Press | year =2003 | page =[https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl/page/325 325] | isbn = 0-300-10518-5 }}</ref><ref>Reid (1973), p. 30</ref> Гэвч Нидерланд эзэмшилдээ дахин оруулах гэж дайтав. Хотуудыг эзлэвч бүхэл орныг эзлэж чадахгүй байсаар 1949 онд олон улсын буруушаалт, дарамтанд аргагүй дийлдэн тусгаар тогтнолыг нь хүлээн зөвшөөрсөн.<ref name="Charles1945" /><ref>{{cite web |url= http://www.globalsecurity.org/military/world/war/indo-inde.htm |title=Indonesian War of Independence |accessdate=11 December 2006 |publisher=Global Security |work=Military}}</ref> Тэгэхдээ [[Нидерландын Шинэ Гвиней]]г өгөөгүй байсан бөгөөд 1962 оны [[Нью-Йоркийн гэрээ]], 1969 оны НҮБ-ийн тогтоолоор Индонезийн харьяанд шилжжээ.<ref>[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB128/ Indonesia's 1969 Takeover of West Papua Not by "Free Choice"]. National Security Archive, Suite 701, Gelman Library, The George Washington University.</ref> Сукарно улсаа холбооноос нэгдмэл, ардчилалаас эзэрхэг дэглэмд тогтоон барьж, сөргөлдөгч [[Индонезийн цэрэг зэвсэг|цэргийнхэн]] болон [[Индонезийн коммунист нам]] (ИКН)-ынхныг эвлэрүүлэн намжааж байв.<ref>Ricklefs (1991), pp. 237–280</ref> 1965 онд цэргийнхэн төрийг эргүүлж, [[коммунизм]]ыг [[1965-1966 онд Индонезэд олон хүн алж хядагдсан нь|зэвсгийн хүчээр дараад]] (хагас сая хүн алагдсан уу?<ref>{{cite journal |author=John Roosa and Joseph Nevins |date=5 November 2005 |url=http://www.counterpunch.org/2005/11/05/the-mass-killings-in-indonesia/|title= 40 Years Later: The Mass Killings in Indonesia |accessdate=12 November 2006 |journal=[[CounterPunch]]}}</ref><ref>{{cite journal |title= Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966 |url= https://archive.org/details/sim_asian-survey_july-august-2002_42_4/page/550 |author=Robert Cribb |journal=Asian Survey |volume=42 |issue=4 |year=2002 |pages=550–563 |doi = 10.1525/as.2002.42.4.550}}</ref>), яллан буруутгаж байхын аргагүй болгосноор ИКН сэхээгүй.<ref>Friend (2003), pp. 107–109</ref><ref>{{cite video | people =Chris Hilton (writer and director) | title =Shadowplay | medium =Television documentary | publisher =Vagabond Films and Hilton Cordell Productions |year=2001}}</ref><ref>Ricklefs (1991), pp. 280–283, 284, 287–290</ref> Цэргийн дарга нараас генерал [[Сухарто]] 1968 оны 3 сард улсын ерөнхийлөгч болж дэвшив. Сухарто улсаа [[Шинэ эмх журам (Индонез)|шинээр журамлаж]], [[АНУ]]-аар тэтгүүлж байв.<ref>US National Archives, RG 59 Records of Department of State; [https://web.archive.org/web/20040701005635/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/john%D0%B1%D0%B0sonlb/xxvi/4445.htm cable no. 868], ref: Embtel 852, 5 October 1965.</ref><ref>Vickers (2005), p. 163</ref><ref>David Slater, ''Geopolitics and the Post-Colonial: Rethinking North-South Relations,'' London: Blackwell, p. 70</ref> Сухартогийн гучин жилд улсын эдийн засаг тэнхэрсэн, үүнд [[гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт]] ч сайнаар нөлөөлж байв.<ref name="Ricklefs" /><ref>Vickers (2005)</ref><ref>Schwarz (1994)</ref> Гэхдээ түүний дарангуйлал [[авлига|авлигыг]] тэнхрүүлж, улс төрийн сөрөг бодол санааг боомилж байжээ.<ref name="Ricklefs" /><ref>Vickers (2005)</ref><ref>Schwarz (1994)</ref> [[1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал]]аар Индонез их хохирсон.<ref>{{cite book | last =Delhaise | first = Philippe F | title =Asia in Crisis: The Implosion of the Banking and Finance Systems | publisher =Willey | year =1998 | page =123 | isbn = 0-471-83450-5}}</ref> 1998 онд газар газарт эсэргүүцлийн жагсаал, үймээн самуун дэгдэж Сухарто аргагүй огцров.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/indonesia/latest_news/97848.stm |title=President Suharto resigns |publisher=BBC |date=21 May 1998 |accessdate=12 November 2006}}</ref> Индонезэд эзлэгдээд 25 жил болсны эцэст 1999 онд [[НҮБ]]-ийн дэмжлэгтэйгээр [[Зүүн Тимор]] тусгаар тогтнолын харгуйд шуударсан.<ref>{{cite web |last=Burr |first=W. |coauthors=Evans, M.L. |title=Ford and Kissinger Gave Green Light to Indonesia's Invasion of East Timor, 1975: New Documents Detail Conversations with Suharto |work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62 |publisher=[[National Security Archive]], [[The George Washington University]], Washington, DC |date=6 December 2001 |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB62/ |accessdate=17 September 2006 }}; {{cite web |title=International Religious Freedom Report |work=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |location=US |publisher=Department of State |date=17 October 2002 |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716060553/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2002/13873.htm |archivedate=16 Долдугаар сар 2011 |accessdate=29 September 2006 |url-status=live }}</ref> Индонез Сухартогоос хойш орон нутгийн эрхийг нэмэгдүүлж, 2004 онд ерөнхийлөгчөө шууд сонгосон гэх маягаар төр засгаа ардчилсаар байна. Улс төр, эдийн засаг тогтворжиж, нийгэм тайвширч, алан хядлага, авлигын тоо цөөрч байгаа. Гэхдээ 2005 онд [[Аче]]гийн салан тусгаарлах үзэлтнүүд засгийн цэрэгтэй мөргөлдөөд үзсэн.<ref>{{cite news |title=Aceh rebels sign peace agreement |publisher=BBC |date = 15 August 2005 |accessdate=12 December 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4151980.stm}}</ref> {{clear}} == Төр засаг== [[File:Indonesia DPR session.jpg|thumb|right|Жакартад Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл хуралдаж байгаа нь]] Индонез бол ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан [[бүгд найрамдах улс|бүгд найрамдах засагтай]], төв засгийн газартаа эрх мэдэл базагддаг [[нэгдмэл улс|нэгдмэл төрийн байгууламжтай]] улс юм. Гучаад жил эрх барьсан [[Сухарто]] 1998 онд огцорсны дараа төр засаг нэлээд шинэчлэгдсэн. 1998-2001 оны хооронд үндсэн хуулиа дөрвөн удаа хэсэгчлэн зассан.<ref>In 1998, 1999, 2000 and 2001</ref> Төр улсын тэргүүн, зэвсэгт хүчний ерөнхийлөгч командлагч бөгөөд дотоод гадаад хэрэг, бодлогыг зангидагч нь улсын ерөнхийлөгч. Сайд нарын зөвлөлийг ерөнхийлөгч томилно. 2004 онд анх удаа ард түмэн улсынхаа хоёр ерөнхийлөгчийг анх сонгожээ.<ref>{{cite press release |publisher=[[Carter Center|The Carter Center]] |year=2004 |title=The Carter Center 2004 Indonesia Election Report |url=http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf |format=PDF |accessdate=13 December 2006 |archivedate=14 Зургадугаар сар 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614025148/http://www.cartercenter.org/documents/2161.pdf }}</ref> Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа 5 жил, дараалан ахин нэг удаа сонгогдох боломжтой.<ref>(2002), ''The fourth Amendment of 1945 Indonesia Constitution'', Chapter III&nbsp;– The Executive Power, Art. 7.</ref> Индонез улсын хурлыг [[Ардын Зөвлөлдөх Хурал]] (АЗХ, ''People's Consultative Assembly'') гэнэ. АЗХ нь үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг батлах, шинэ ерөнхийлөгчийг батлах, улсын бодлогийг өргөнөөр тодорхойлох мэтийн үүрэгтэй. Мөн ерөнхийлөгчийг буруутгах эрхтэй.<ref>{{id icon}} {{cite book |title=Ketetapan MPR-RI Nomor II/MPR/2000 tentang Perubahan Kedua Peraturan Tata Tertib Majelis Permusyawaratan Rakyat Republik Indonesia |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |authorlink=People's Consultative Assembly |url=http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721122810/http://www.mpr.go.id/pdf/ketetapan/putusan%20MPRRI%202000.pdf |archivedate=21 Долдугаар сар 2011 |format=PDF |accessdate=7 November 2006 |url-status=live }}</ref> Дотроо 560 суудалт [[Ардын Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (АТЗ, ''People's Representative Council''), 132 суудалт [[Орон Нутгийн Төлөөлөгчдийн Зөвлөл]] (ОНТЗ, ''Regional Representative Council'')<ref name="USSTATE">{{cite web |title=Background Note: Indonesia |work=U.S. Library of Congress |publisher=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2748.htm |accessdate=26 November 2009}}</ref> гэсэн хоёр танхимтай. Хууль цааз батлах, бүх шатны засгийн газрыг (хэрэгжүүлэх байгууллага) хянах үүрэг АТЗ-д оногдоно. Сонгогчид намд саналаа өгч, намууд цуглуулсан саналын хувиараа АТЗ-д суудал эзлэдэг.<ref name="Harijanti2006">{{cite journal |title=Indonesia: General elections test the amended Constitution and the new Constitutional Court |journal=International Journal of Constitutional Law |author=Susi Dwi Harijanti and Tim Lindsey |volume=4 |issue=1 |year=2006 |pages=138–150 |doi=10.1093/icon/moi055}}</ref> 1998 оны шинэтгэлээс хойш АТЗ-ийн эрх үүрэг мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.<ref>Reforms include total control of [[Statute|statutes]] production without executive branch interventions; all members are now elected ([[Reserved political positions|reserved seats]] for military representatives have now been removed); and the introduction of fundamental rights exclusive to the DPR. (see Harijanti and Lindsey 2006)</ref> ОНТЗ болохоор сүүлд орон нутгийн хөгжлийг зөв залахад чиглэн байгуулагджээ.<ref>Based on the 2001 constitution amendment, the DPD comprises four popularly elected [[non-partisan]] members from each of the thirty-three provinces for national political representation. {{cite book |author=People's Consultative Assembly (MPR-RI) |url=http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |title=Third Amendment to the 1945 Constitution of The Republic of Indonesia |format=PDF |url-status=dead |authorlink=People's Consultative Assembly |accessdate=13 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201025250/http://www.gtzsfdm.or.id/documents/laws_n_regs/con_decree/3_AmdUUD45_eng.pdf |archivedate=1 Арван хоёрдугаар сар 2006 |deadurl=yes}}</ref> == Орон нутаг == {{Индонезийн газрын зураг}} Индонез улсын газар нутаг олон түвшинд шатлан захирагддаг. Дээд гурван түвшнийг нь л анхаарахад хангалттай. * I зэрэгт [[муж]] (индонезээр ''provinsi'') гэх зүйлийн нэгж байна. Одоогийн байдлаар Индонез 33 мужтай. * II зэрэг буюу мужийн доорх нутаг нэг бол [[хот]] (''kota'' - ''кота'') эсвэл тойрог (''kabupaten'' - ''капубатен'') байна. * III зэргийн нэгжийг нь индонезээр ''kecamatan'' гэнэ. Монгол хэлтэнд энэ нэгж тийм ч сонин биш байх болохоор ''кечаматан''<br>гэж галиглахад буруудахгүй биз дээ. Эсвэл хошууны доорх нэгж юм чинь [[сум]] гэвэл зохино. ===33 муж=== Онцгой эрхтэй таван мужийг <nowiki>*</nowiki>-оор тэмдэглэв. {{Col-begin}} {{Col-break}} '''[[Суматра]] арлын 10 муж''' * [[Аче]]<sup>*</sup>&nbsp; (''Aceh'') * [[Умард Суматра]] (''Sumatera Utara'') * [[Өрнөд Суматра]] (''Sumatera Barat'') * [[Риау]] ''(Riau)'' * [[Риау арлуудын муж|Риау арлуудын]] (''Kepulauan Riau'') * [[Жамби]] (''Jambi'') * [[Өмнөд Суматра]] (''Sumatera Selatan'') * [[Банка-Белитун]] (''Kepulauan Bangka Belitung'') * [[Бенкулу]] (''Bengkulu'') * [[Лампунгг]] (''Lampung'') '''[[Жава]] арлын 6 муж''' * [[Жакарта]]<sup>*</sup> (''Jakarta'') * [[Бантен]] (''Banten'') * [[Өрнөд Жава]] (''Jawa Barat'') * [[Төв Жава]] (''Jawa Tengah'') * [[Иогякарта|Иогякарта]]<sup>*</sup> (''Yogyakarta'') * [[Дорнод Жава]] (''Jawa Timur'') '''[[Бага Зондын арлууд|Бага Зондын]] арлуудын 3 муж''' * [[Бали]] (''Bali'') * [[Өрнөд Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Barat'') * [[Дорнод Нуса Тенгара]] (''Nusa Tenggara Timur'') {{Col-break}} '''[[Калимантан]] арлын 4 муж''' * [[Өрнөд Калимантан]] (''Kalimantan Barat'') * [[Төв Калимантан]] (''Kalimantan Tengah'') * [[Өмнөд Калимантан]] (''Kalimantan Selatan'') * [[Дорнод Калимантан]] (''Kalimantan Timur'') '''[[Сулавеси]] арлын 6 муж''' * [[Умард Сулавеси]] (Sulawesi Utara) * [[Горонтало]] (''Gorontalo'') * [[Төв Сулавеси]] (''Sulawesi Tengah'') * [[Өрнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Barat'') * [[Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Selatan'') * [[Дорнод-Өмнөд Сулавеси]] (''Sulawesi Tenggara'') '''[[Малуку арлууд|Малуку]] арлуудын 2 муж''' * [[Малуку]] (''Maluku'') * [[Умард Малуку]] (''Maluku Utara'') '''[[Шинэ Гвиней]] арлын 2 муж''' * [[Өрнөд Папуа]]<sup>*</sup> (''Papua Barat'') * [[Папуа]]<sup>*</sup> (''Papua'') {{Col-end}} ==Газар орон== [[File:Indonesia 2002 CIA map.png|thumb|right|Индонезийн газрын зураг]] [[Өмнөд өргөрөг|Ө.ө. 11°]] – [[хойд өргөрөг|х.ө. 6°]], [[зүүн уртраг|з.у. 95° – 141°]] хооронд Индонез орон бүхлээрээ багтдаг. Экваторын хоёр талд бүгд 17,508 аралтайгаас 6 мянга нь л хүнтэй.<ref>{{cite press release |publisher=[[International Monetary Fund]] |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=536&S=PPPWGT-PPPPC&RequestTimeout=120&CMP=0&x=45&y=5 |title=World Economic Outlook Database |accessdate=5 October 2006 |date=April 2006 }}; {{cite web | first =Hendriawan | title =Indonesia Regions | publisher =Indonesia Business Directory | url =http://www.indonext.com/Regions/ | accessdate =24 April 2007 | archive-date =28 Арван хоёрдугаар сар 2005 | archive-url =https://web.archive.org/web/20051228011848/http://www.indonext.com/Regions/ | url-status =dead }}</ref> Эднээс [[Жава]], [[Суматра]], [[Калимантан]] (Малайз, Бруней улстай хуваадаг), [[Шинэ Гвиней]] (Папуа-Шинэ Гвиней улстай хуваадаг), [[Сулавеси]] гэсэн таван томыг онцлох хэрэгтэй. Индонез улс Калимантан арал дээр Малайзтай, Шинэ Гвиней арал дээр Папуа-Шинэ Гвинейтэй, [[Тимор]] арал дээр [[Зүүн Тимор]]той хил залгадаг бол [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Филиппин]], [[Палау]], [[Австрали]]тай далай тэнгисийн усаараа хаяалдаг. Хамгийн олон хүнтэй хот нь нийслэл [[Жакарта]]. Залгуулаад бичвэл [[Сурабая]], [[Бандун]], [[Медан]], [[Семаран]] гээд томоохон хотууд байдаг.<ref name="Witton2003">{{cite book | last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | url =https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4 | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =[https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4/page/139 139], 181, 251, 435 | isbn=1-74059-154-2 }}</ref> 1,919,440 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Индонезэд нэг км-т 134 хүн ноогддог. Харьцуулвал дэлхийн 16-р том газар нутагтай орон, 79-р нягт шигүү суурьшилт улс нь Индонез юмсанжээ.<ref name="ciarank">{{cite web |last=Central Intelligence Agency |title=Rank Order Area |work=The World Factbook |publisher=US [[CIA]], Washington, DC |date=17 October 2006 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |accessdate=3 November 2006 |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Population density&nbsp;– Persons per&nbsp;km<sup>2</sup> 2006 |work=CIA world factbook |publisher=Photius Coutsoukis |year=2006 |url=http://www.photius.com/rankings/geography/population_density_2006_1.html |accessdate=4 October 2006}}</ref> Тэр дотроо дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь болох Жавад нэг км-т 940 хүн ноогдоно.<ref name="JOSHUA">{{cite web | last = Calder | first = Joshua | title = Most Populous Islands | publisher = World Island Information | date = 3 May 2006 | url = http://www.worldislandinfo.com/POPULATV2.htm | accessdate =26 September 2006 }}</ref> Хамгийн өргөгдсөн газар нь Папуа мужийн нутагт байгаа [[Пунчак Жая]] уулын оргил (д.т.д. 4884 м), хамгийн том нуур нь Суматра арлын 1,145 км<sup>2</sup> талбайт [[Тоба нуур]] юм. [[Махакам]], [[Барито]] гэх мэт Калимантан арлын гол мөрд хамгийн уртад тооцогдоно.<ref>{{cite encyclopedia |title=Republic of Indonesia |work=Encarta |publisher=Microsoft |year=2006 |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5kwrIjXxw |archivedate=31 October 2009 |deadurl=yes }} {{Webarchiv|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573214/Republic_of_Indonesia.html#s4 |wayback=20091028130659 |text=Republic of Indonesia |archiv-bot=2026-10-15 08:27:59 InternetArchiveBot }}</ref> [[File:Mahameru-volcano.jpeg|thumb|left|Индонезийн галт уулс]] [[Номхон далайн хавтан|Номхон далайн]], [[Евразийн хавтан|Евразийн]], [[Австралийн хавтан|Австралийн]] гурван техтоник хавтны уулзвар зааг дээр Индонез байрладаг. Тиймээс ч 19-р зуунд сүйд хийж асан [[Кракатоа]], [[Тамбора]] хоёрыг оруулаад цөөндөө л гэхэд 150 гаруй [[галт уул]] үе үе идэвхждэг.<ref>{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/region.cfm?rnum=06&rpage=list| title=Volcanoes of Indonesia| publisher=[[Smithsonian Institution]]| accessdate=25 March 2007| work=Global Volcanism Program}}</ref> Саяхан л гэхэд 2004 оны цуут цунами 167,736 хүнийг нь урсгаж<ref>{{cite web | title =The Human Toll | work =UN Office of the Special Envoy for Tsunami Recovery | publisher =United Nations | url =http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070519133441/http://www.tsunamispecialenvoy.org/country/humantoll.asp | archivedate =19 Тавдугаар сар 2007 | accessdate =25 March 2007 | url-status =live }}</ref>, 2006 оны Иогякартын газар хөдлөлт 5,782 хүнийг үхүүлсэн гайтай. Гэлээ ч галт уулын бялхдас газрыг үржил шимтэй болгодог учир Жава, Балид хүн хамгаас олноор суурьшжээ.<ref>{{cite book |last=Whitten |first=T |coauthors=Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. |title=The Ecology of Java and Bali |publisher=Periplus Editions Ltd |year=1996 |location=Hong Kong |pages=95–97}}</ref> Экваторын дагуу байршдаг тул [[борооны улирал|борооны]], [[хуурай улирал|хуурай]] хоёр улиралтай, [[халуун орны уур амьсгал]]тай. Эрэг хавийн нам газраар жилд 1,780–3,175 мм, уулархаг нутгаар 6,100 мм хүртэл хур буудаг. Суматрын өрнөд эрэг, өрнө Жава, Калимантан, Сулавеси, Папуагийн уулархаг нутгаар хур бороосог. Маш чийглэг, дунджаар 80%. Жилийн турш агаарын температур тогтмол, Жакарта орчмоор өдөрт дунджаар 26–30 °C халуун.<ref>{{cite web |title =About Jakarta And Depok |work =University of Indonesia |publisher =University of Indonesia |url =http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&hal=c_about_jkt |accessdate =24 April 2007 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20060504191815/http://www.ui.ac.id/english/menu_statis.php?id=c6&hal=c_about_jkt |archivedate =4 Тавдугаар сар 2006 |url-status =live }}</ref> {{clear}} ==Хүн ам== :''Мөн үзэх: [[Индонезийн ард түмэн]]'' [[File:Ubud-Kids.jpg|thumb|Олон ястны улсын [[Бали ястан|Бали]] яст жаалууд]] 2010 оны байдлаар Индонез улсын хүн амын тоо 237.6 саяд хүрч,<ref name="bps2010">{{cite web|url=http://www.bps.go.id/65tahun/SP2010_agregat_data_perProvinsi.pdf |title=Central Bureau of Statistics: ''Census 2010'' |publisher=Badan Pusat Statistik |accessdate=17 January 2011}} {{id}}</ref> жилд 1.9%-иар өсч байна.<ref>{{cite web|url=http://waspada.co.id/index.php?option=com_content&view=article&id=182106:fifty-years-needed-to-bring-population-growth-to-zero&catid=30:english-news&Itemid=101 |title=Fifty years needed to bring population growth to zero |publisher=Waspada.co.id |date=19 March 2011 |accessdate=10 April 2011}}</ref> Хүн амын 58% нь дэлхийн арлуудаас хамгийн олон хүнтэй нь гэх<ref name="JOSHUA" /> Жава аралд оршин суудаг.<ref name="bps2010"/> [[Гэр бүл төлөвлөлт|Гэр бүл төлөвлөх]] хөтөлбөр 1960 оноос эхлэн хэрэгжсээр байгаа ч гэсэн 2020 онд 265 сая, 2050 онд 306 сая хүнтэй болох төлөв харагддаг.<ref>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/DB04_Population_ByAgeSex_Annual/WPP2010_DB4_F1B_POPULATION_BY_AGE_BOTH_SEXES_ANNUAL_2011-2100.XLS World Population Prospects (2010). Annual Population 2011–2100]. (XLS table). United Nations</ref> Индонезэд [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгуугаар]] ярилцдаг [[Индонезийн ард түмэн|300 гаран яс үндэс]]ний хүмүүс аж төрөн суудаг.<ref>{{cite web |publisher=Expat Web Site Association |title=An Overview of Indonesia |work=Living in Indonesia, A Site for Expatriates |url=http://www.expat.or.id/info/overview.html |accessdate=5 October 2006}}</ref><ref>{{cite web |last=Merdekawaty |first=E. |title="Bahasa Indonesia" and languages of Indonesia |work=UNIBZ&nbsp;– Introduction to Linguistics |publisher=Free University of Bozen |date=6 July 2006 |url=http://www.languagestudies.unibz.it/Bahasa%20Indonesia_Merdekawaty.pdf |format=PDF|accessdate=17 July 2006}}</ref> Тэгэхдээ ихэнх нь бүр дээр үед Тайвань, Зүүн Өмнөд Азиас нүүсэн байх гэж таахуйц [[Австронез]] язгуурын хэлтэй байдаг. Дорно Индонезээр үүнээс ялгагдах [[Меланез]] язгуурын ард түмэн бас байдаг.<ref name="Witton2003" /><ref>Taylor (2003), pp. 5–7, {{cite book | last = Dawson| first = B.| coauthors = Gillow, J.| title = The Traditional Architecture of Indonesia | url = https://archive.org/details/traditionalarchi0000daws| publisher = Thames and Hudson Ltd | year = 1994 | location = London | page = [https://archive.org/details/traditionalarchi0000daws/page/7 7] | isbn = 0-500-34132-X }}</ref> Нэр бүхий ард түмнээс [[Жава үндэстэн]] хүн амын 42% эзлэдэг.<ref>{{cite book |last=Kingsbury |first=Damien |title=Autonomy and Disintegration in Indonesia |publisher=Routledge |page=131 |isbn=0-415-29737-0 |year=2003}}</ref> Жавагийн араас [[Сунда үндэстэн|Сунда]], [[Малай үндэстэн|Малай]], [[Мадура ястан|Мадура]] гэх мэт үндэстэн ч юм шиг, ястан ч юм шиг саяаас олон хүнт арваад ард түмэн байдаг. Мөн 8 сая [[Хятад үндэстэн|Хятад]], 5 сая [[Араб үндэстэн|Араб]] гэх мэтээр хаа хол хальж очсон үндэстэд ч байна. Шинээр нэгдэж томорсон улс, хэдэн зуун цөөн тоот ястны орон болохоор ч тэр үү иймэрхүү нутгийн ялгааг давж хараад "Индонез" [үндэстэн] гэж өөриймсөх сэтгэлгээ ард түмнийх нь дунд хэдийнээ дэлгэрчээ.<ref name="RICKLEFS_256">Ricklefs (1991), p. 256</ref> Ийм эв найртай нийгэм бүрдсэн ч гэсэн зарим газар соёл, шашин, ястнаараа мөргөлдөх явдал гарч л байдаг.<ref>Domestic migration (including the official [[Transmigrasi]] program) are a cause of violence including the massacre of hundreds of Madurese by a local [[Dayak people|Dayak]] community in West Kalimantan, and conflicts in Maluku, [[Sulawesi Tengah|Central Sulawesi]], and parts of Papua and West Papua {{Cite journal |author=T.N. Pudjiastuti |year=2002 |title=Migration & Conflict in Indonesia |url=http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |url-status=dead |format=PDF |publisher=International Union for the Scientific Study of Population (IUSSP), Paris |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209225410/http://www.iussp.org/Bangkok2002/S15Pudjiastuti.pdf |archive-date=9 Хоёрдугаар сар 2012 |accessdate=17 September 2006}}</ref><ref>{{cite web |title=Kalimantan The Conflict |work=Program on Humanitarian Policy and Conflict Research |url=http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212135147/http://preventconflict.org/portal/main/maps_kalimantan_conflict.php |archivedate=12 Арван хоёрдугаар сар 2009 |accessdate=7 January 2007 |publisher=Conflict Prevention Initiative, Harvard University |url-status=live }}</ref><ref>{{cite conference |author=J.W. Ajawaila; M.J. Papilaya; Tonny D. Pariela; F. Nahusona; G. Leasa; T. Soumokil; James Lalaun and W. R. Sihasale |title=Proposal Pemecahan Masalah Kerusuhan di Ambon |publisher=Fica-Net |year=1999 |location=Ambon, Indonesia |url=http://www.fica.org/h/ambon/idRusuh1.html |accessdate=29 September 2006 |booktitle=Report on Church and Human Rights Persecution in Indonesia }}{{Dead link|date=Зургадугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; Kyoto University: Sulawesi Kaken Team & Center for Southeast Asian Studies {{PDFlink|[http://sulawesi.cseas.kyoto-u.ac.jp/lib/pdf/MRidwanAlimuddin.pdf Bugis Sailors]|124&nbsp;KB}}</ref> Эндхийн Хятадууд сэргэлэн гарууд байж баялгийг нэлээд хуримтлуулсан, олон пүүс компанийг эзэмшдэгт<ref>Schwarz (1994), pp. 53, 80–81</ref><ref>Friend (2003), pp. 85–87, 164–165, 233–237</ref> зөвхөн Индонезэд л байдаг ард түмэн сэжиглэн дургүйцэж зодолдож нүдэлцээд авсан нь цөөнгүй.<ref>{{cite web |author=M. F. Swasono |title=Indigenous Cultures in the Development of Indonesia |work=Integration of endogenous cultural dimension into development |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts, New Delhi |year=1997 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |accessdate=17 September 2006}}</ref><ref>{{cite web |first=S. Long |date=9 April 1998 |title=The Overseas Chinese |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008055514/http://www.prospectmagazine.co.uk/1998/04/theoverseaschinese/ |archive-date=8 Аравдугаар сар 2011 |accessdate=10 April 2011 |publisher=Prospect Magazine}} The [[May 1998 riots of Indonesia#Jakarta (12–14 May)|riots in Jakarta in 1998]]—much of which were aimed at the Chinese—were, in part, expressions of this resentment. {{cite web |author=M. Ocorandi |date=28 May 1998 |title=An Analysis of the Implication of Suharto's resignation for Chinese Indonesians |url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54b/083.html |accessdate=26 September 2006 |publisher=Worldwide HuaRen Peace Mission}}</ref><ref>{{cite web |author=F.H. Winarta |title=Bhinneka Tunggal Ika Belum Menjadi Kenyataan Menjelang HUT Kemerdekaan RI Ke-59 |publisher=Komisi Hukum Nasional Republik Indonesia (National Law Commission, Republic of Indonesia), Jakarta |month=August | year=2004 |url=http://ignca.nic.in/cd_05008.htm |language=Indonesian}}</ref> [[Жохорын султант улс]]ын үеэс Индонезийн арлуудын ард түмний хоорондоо ойлголцох хэл болсоор ирсэн [[Малай хэл]]ний [[чухал аялгуу|чухал нэгэн аялгуу]] байдаг. Энэ аялгуунд суурилсан Малай хэлийг [[Сингапур]], [[Малайз]], [[Бруней]], Индонез дөрвөн улсад [[албан ёсны хэл]] болгожээ. Тэгэхдээ нэр нь өөр. Индонезэд үүнийг [[Индонез хэл]] (''Bahasa Indonesia'') гэж заадаг. Ер нь Индонезийнхэн бүгд л энэ хэлээр ярилцдаг, Индонезэд энэ хэл ажил хэрэг, улс төр, хэвлэл мэдээлэл, боловсрол гээд бүх салбарт өөр ямар ч хэлнээс илүү сонсдоно. Гэхдээ л нөгөө ястан үндэстнээрээ ард түмний хэл ялгаатай. Хүмүүс [[Индонезийн ард түмний хэл яриа|742 янзын хэл аялгууныхаа]] нэгийг өөрийн [[төрөлх хэл]] гэж боддог. Үүнээс мэдээж [[Жава хэл]]ийг хамгийн олуулаа тээж яваа.<ref name="CIA"/> Папуад харьцангуй цөөн буюу 2.7 сая хүн байдаг мөртлөө бүр [зарим нь Папуа төрлийн, зарим нь Австронез төрлийн] 242 янзаар хэлж ярьцгаадаг.<ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=IDP |title=Ethnologue report for Indonesia (Papua) |publisher=Ethnologue.com |accessdate=28 April 2010}}</ref> Индонезийн үндсэн хуулинд шашин шүтэх нь хүний дур зоргынх<ref>{{cite web |title=The 1945 Constitution of the Republic of Indonesia |work=US-ASEAN |url=http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |accessdate=2 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060109203358/http://www.us-asean.org/Indonesia/constitution.htm |archivedate=9 Нэгдүгээр сар 2006 |url-status=live }}</ref> гэсэн мөртлөө өөр баримтаар [[Ислам]], [[Протестант]], [[Католик]], [[Хиндү]], [[Буддын шашин]], [[Күнзийн суртал]] зургааг албан ёсны гэж онцлон батласан байх юм.<ref name="Yang">{{cite journal |last=Yang |first=Heriyanto |title=The History and Legal Position of Confucianism in Post Independence Indonesia |journal=Religion |volume=10 |issue=1 |page=8 |month=August | year=2005 |url=http://archiv.ub.uni-marburg.de/mjr/pdf/2005/yang2005.pdf |format=PDF|accessdate=2 October 2006}}</ref> 2000 оны тооллогийг үндэслэхэд Индонезийн ард түмний 86.1% нь Ислам шашны Сунни дэгтэй. Ингэхэд Индонез улс Исламын улс биш боловч хамгийн олон Ислам шүтлэгтэн (хотон хүн)-тэй улс юм байна гэж ойлгогдоно.<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |title=Indonesia |publisher=CIA |accessdate=10 April 2011 |archive-date=10 Арван хоёрдугаар сар 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210041527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |url-status=dead }}</ref> Хиндү шашинтны олонх нь [[Бали ястан|бали]], Буддын шашинтны олонх нь [[Хятад үндэстэн|хятад]].<ref>{{cite web |title=Indonesia&nbsp;– Buddhism |publisher=U.S. Library of Congress |url= http://countrystudies.us/indonesia/40.htm |accessdate=15 October 2006}}</ref> Хэдий цөөн шүтэн бишрэгчтэй ч Хиндү, Будда хоёр шашин Индонезийн соёлд их л нэвчжээ. Ислам нь худалдаачдын чармайлтаар 13-р зуунд умар Суматрад нэвтрээд 16-р зуун гэхэд Индонез орны зонхилох шашин болсон.<ref name="csi">{{cite web |title=Indonesia&nbsp;– Islam |publisher=U.S. Library of Congress|url=http://countrystudies.us/indonesia/37.htm |accessdate=15 October 2006}}</ref> Харин Католик шашныг Португалийн авралын зар тараагчид, колончлогчид эхлүүлсэн<ref>Ricklefs (1991), pp. 25, 26, 28</ref><ref>{{cite web | title =1500 to 1670: Great Kings and Trade Empires | publisher = Sejarah Indonesia | url =http://www.gimonca.com/sejarah/sejarah02.shtml | accessdate =25 April 2007 }}</ref> бол Протестант нь Нидерландын эзэмшилд байх үед Калвинч, Лютеранч номлогчдын тарьсан үр юмсанжээ.<ref>Ricklefs (1991), pp. 28, 62</ref><ref>Vickers (2005), p. 22</ref><ref>{{cite book | last = Goh | first = Robbie B.H. | title = Christianity in Southeast Asia | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | page = 80 | isbn = 981-230-297-2 | year = 2005 }}</ref> == Зургийн цомог == <center><gallery caption="Индонез" widths="180px" heights="120px" perrow="5/'"> File:Museum Nasional Indonesia.jpg|National Museum of Indonesia in [[Central Jakarta]] File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|[[Wisma 46]], Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper. File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta File:Gambir Station Platform.jpg|A train at [[Gambir]] station in [[Central Jakarta]] File:BungKarno-indonoob.JPG|The [[Bung Karno Stadium]] is capable of hosting 100,000 spectators File:Indonesia 2002 CIA map.png|Map of Indonesia File:Indonesia provinces english.png|Provinces of Indonesia File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city File:SOTO FOOD.jpg|A selection of [[Indonesian cuisine|Indonesian food]], including ''Soto Ayam'' (chicken soup), ''sate kerang'' ([[satay|shellfish kebabs]]), ''telor pindang'' (preserved eggs), ''perkedel'' (fritter), and ''es teh manis'' (sweet iced tea) File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008 |Indonesian Naval vessels Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s Image:Jmnei.jpg|A [[Javanese people|Javanese]] engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch [[Brewster Buffalo|Buffalo]], January 1942. |[[Mazda6]] used by the Jakarta Metro Highway Patrol (''Ditlantas Polda Metro Jaya'') as a patrol car |[[Mitsubishi Lancer]] used by Vital Object Protection of Indonesian National Police File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in [[Indonesia]], #CC201-05 File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" in Indonesia, #CC203-22 [...] </gallery></center> ==Зүүлтийн тайлбар== {{лавлах холбоос|3}} == Цахим холбоос == * {{commons|Indonesia|Индонез}} {{Ази}} {{Хөтлөгч мөр Австрали ба далайн орнууд}} {{OIC}} [[Ангилал:Индонез| ]] [[Ангилал:Азийн орон]] [[Ангилал:Арлын орон]] [[Ангилал:Австрали ба Далайн орон]] [[Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази]] [[Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс]] [[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]] 6yy5lty8lrmm5rpwi01hssnyvqvsky0 Амман 0 8467 873336 865537 2026-10-15T01:31:46Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873336 wikitext text/x-wiki {{Short description|Йорданы нийслэл хот}} {{Инфобокс суурин | name = Амман | native_name = {{nobold|عَمَّان}} | native_name_lang = ar | settlement_type = Нийслэл хот | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/2/3/1 | caption_align = center | align = center | image1 = New Abdali 2024.png | caption1 = [[Шинэ Абдали]] | image2 = King Abdullah I Mosque with Our Lady Church (cropped).jpg | caption2 = [[I Абдалла хааны сүм]] болон Копт урсгалын сүм | image3 = Amman Roman Theater 1.jpg | caption3 = [[Ромын театр (Амман)|Ромын театр]] | image4 = Amman Citadel 02.jpg | caption4 = [[Амманы цайз]] дахь [[Умайядын ордон]] | image5 = Abdali Boulevard, Amman.jpg | caption5 = Абдали өргөн чөлөө | image6 = Abdoun Bridge, Feb 10, 2024 (3).jpg | caption6 = [[Абдоун гүүр]] | image7 = Hand of Hercules.jpg | caption7 = Херкулесын гар }} | image_seal = Ammanlogo.png | seal_alt = Лого | nicknames = {{unbulleted list|Цагаан тагтаа|Шатны хот}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wGCGLEO-Vs8C&pg=PA36|title=The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World|isbn=978-1-74179-887-6|page=36|author=Trent Holden, Anna Metcalfe|publisher=Lonely Planet Publications|year=2009|access-date=2026-04-21|archive-date=2020-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518195053/https://books.google.com/books?id=wGCGLEO-Vs8C&pg=PA36|url-status=live}}</ref><ref name=StFood>{{cite web|title=Amman's Street Food|url=http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|access-date=2026-04-21|work=BeAmman.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926043908/http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|archive-date=2015-09-26}}</ref> | image_map = خريطة مدينة عمان.png | pushpin_map = Йордан#Дорнод Газар дундын тэнгис#Ази | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|31|56|59|N|35|55|58|E|region:JO-AM_type:city(4300000)|display=inline,title}} | subdivision_type = Улс | subdivision_name = {{flag|Йордан}} | subdivision_type1 = [[Йордан мужууд|Муж]] | subdivision_name1 = [[Амман муж]] | established_title = Анх суурьшсан | established_date = МЭӨ 7000 | established_title2 = [[Их Амман хотын захиргаа|Хотын захиргаа]] | established_date2 = 1909 | leader_title = [[Амман хотын даргын жагсаалт|Хотын дарга]] | leader_name = [[Юсуф Шаварбех]]<ref>{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/new-amman-mayor-pledges-fair-and-responsible%E2%80%99-governance|title=Амман хотын шинэ дарга "шударга, хариуцлагатай" засаглалыг амлаж байна|date=2017-08-21|website=jodantimes.com|access-date=2018-10-23|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811055857/http://www.jordantimes.com/news/local/new-amman-mayor-pledges-fair-and-responsible%E2%80%99-governance|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://globalparliamentofmayors.org/new-member-yousef-al-shawarbeh-amman-jordan/|title=Шинэ гишүүн: Юсуф Аль-Шаварбех – Амман, Йордан|date=2018|website=globalparliamentofmayors.org|access-date=2018-12-29|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224023821/https://globalparliamentofmayors.org/new-member-yousef-al-shawarbeh-amman-jordan/|url-status=live}}</ref> | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1680 | elevation_min_m = 700 | population_total = 4,920,100 ([[List_of_cities_in_Jordan|1st]]) | population_as_of = 2024 | population_footnotes = | population_density_km2 =2900 | population_demonym = Амманчууд | population_note = | demographics_type1 = ДНБ {{Nobold|(Нэрлэсэн, 2024)}} | demographics1_footnotes = <ref name="TelluBase">{{cite web |url=https://tellusant.github.io/docs/fact-sheets/tellubase-factsheet-jor.pdf |work=Tellusant |title=TELLUBASE—JORDAN FACT SHEET 2024 data |via=github.io |access-date=2026-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414121733/https://tellusant.github.io/docs/fact-sheets/tellubase-factsheet-jor.pdf |archive-date=2026-04-14 |url-status=dead}}</ref> | demographics1_title1 = Нийт | demographics1_info1 = [[Америк доллар|$]]20.9 тэрбум | demographics1_title2 = Нэг хүнд ноогдох | demographics1_info2 = $4,300 | postal_code_type = Шуудангийн код | postal_code = 11110-17198 | area_code = +962(6) | area_code_type = | iso_code = | website = {{URL|http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp|ammancity.gov.jo}} | footnotes = | elevation_max_m = 1100 | timezone = [[Арабын Стандарт Цаг|AST]] | utc_offset = +03:00 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | image_flag = Flag of Amman.svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-point = none | mapframe-wikidata = yes }} '''Амман''' ({{lang-ar|عمان}} ‘Ammān) нь [[Йордан]]ы [[нийслэл]] хот юм. [[Хүн ам]] нь 1 сая 200 мянга гаруй бөгөөд улсынхаа хүн амын 4-ний 1-ийг эзэлнэ. Йордан улсын эдийн засаг, улс төр, аж үйлдвэрийн төв хот болно. Амман нь орчин үеийн өндөр барилгууд сүндэрлэхийн зэрэгцээ эртний байдлаа хадгалж үлдсэн дүүргүүдтэй. [[Йордан гол]]д ойрхон орших бөгөөд [[Есүс Христ]]ийг угаасан гэх газар хүртэл машинаар 45-хан минут яваад хүрдэг тул [[Христосын шашин]]тнууд олноороо зочилдог. == Түүх == [[Файл:Amman BW 5.JPG|thumb|250px|Амман дахь Херкулесын сүм]] [[Файл:Landmark_Amman_Hotel_panorama.jpg|thumb|250px|Амман хотын байдал]] Амман хотын нутаг нь [[Шинэ чулуун зэвсгийн үе]] буюу 9000 жилийн өмнөөс байнгын оршин суугчидтай болж, [[Эртний Египет]]ийн захиргаанд байхдаа [[Амун]] буюу Амэн бурхны нэрээр '''Аммон''' хэмээн нэрлэгджээ. [[Шинэ гэрээ]]нд [[Аммон]]чуудын амьдардаг хот ('''Раба''' буюу '''Рабат''') хэмээх нэрээр бичигдсэн байдаг. Улмаар [[Жүүд хэл]]ээр '''Рабат Аммон''' хэмээн дуудагдах болсон тус хот нь [[Ассирын эзэнт улс]], [[Персийн эзэнт улс]], [[Македоны эзэнт улс]]ын захиргаанд орж явсан бөгөөд [[Птолемей]]н [[Египет]]ийн хараанд байхдаа [[Птолемей II]]-ын Филадельфос （Philadelphos）-аас гаралтай [[грек хэл]]ний '''Филадельфи''' хэмээн нэрлэгдэж байв. Филадельфи нь [[МЭӨ 1-р зуун]]д [[Ромын Бүгд Найрамдах Улс|Ром]]ын эрхшээлд орж, [[Ромын эзэнт гүрэн|Ромын эзэнт гүрний]] нөлөөгөөр [[Христосын шашин]] нэвтэрчээ. Гэвч олон удаагийн [[газар хөдлөлт]]ийн улмаас тус хот нь аажмаар мөхсөн байна. [[1887]] онд [[Оросын Хаант Улс]]ын дарлалаас зугтан Умард [[Кавказ]]аас [[Османы эзэнт гүрэн|Османы эзэнт гүрний]] харьяа [[Сири]]д дүрвэж ирсэн [[черкес]]чууд Филадельфи хотын туурин дээр нутаглаж эхэлснээр Амман хотын шинэ түүх бичигдэж эхэлжээ. [[1900]] онд Османы эзэнт улсын [[султан]]、[[Абдулхамид II]] нь [[Дамаск]]аас [[Медина]] хүртэл [[төмөр зам]] барих тушаал гаргасан бөгөөд тус төмөр замын нэг өртөө нь Амманд байрлаж, үүнийг дагаад тус хотын хөгжил түргэсчээ. [[1921]] онд [[Англи]]йн харьяаны шинэ засаг захиргааны нэгж үүсч, Амманыг нийслэлээ болгосон байна. [[1946]] онд Транс-Йорданы хаант улс бий болж, тусгаар тогтнолоо олмогц нийслэл хот нь болсон хэдий ч тэр үед хүн ам нь дөнгөж 20 мянга орчим байлаа. [[1949]] онд [[Израил]] улсын тусгаар тогтнолоос үүдсэн бүс нутгийн тогтворгүй байдлын дүнд [[Палестин]]ы дүрвэгсэд [[Йордан голын баруун эрэг|Йордан голын баруун эргээс]] Йордан руу цутгаж, Амманы хүн ам эрс өсчээ. [[1990-ээд он]]д [[Палестин]], [[Ирак]] зэрэг улсуудаас дүрвэгсэд, шилжин суурьшигчид төвлөрч, Амман хот нь баруун тийш хурдацтайгаар тэлж буй. Үүний улмаас хотын усан хангамж хүрэлцээгүй болж эхэлж байгаа. [[Палестины Чөлөөлөх Байгууллага]] （PLO）-ын төв нь [[1970]] онд гарсан [[Йорданы иргэний дайн]]ы улмаас [[Ливан]] руу хөөгдөх хүртлээ Амманд байсан юм. == Газарзүй == Амман хот нь Йорданы баруун хойд хэсэгт, дов толгод ихтэй бүс нутагт оршино. Анх тус хот нь долоон толгой дээр байгуулагдсан боловч өдгөө ойр орчмын 19 толгой хүртэл газар нутгаа тэлжээ. == Цаг уур == {{Уур амьсгалын хүснэгт | width = auto | location = Зүүн Амман, Амманы иргэний нисэх буудал, өндөр: 779 м 1989-2018 | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 23.0 | Feb record high C = 27.3 | Mar record high C = 32.6 | Apr record high C = 37.0 | May record high C = 38.7 | Jun record high C = 40.8 | Jul record high C = 43.5 | Aug record high C = 43.7 | Sep record high C = 40.0 | Oct record high C = 37.6 | Nov record high C = 31.0 | Dec record high C = 27.5 | year record high C = 43.7 | Jan high C = 12.6 | Feb high C = 14.2 | Mar high C = 18.1 | Apr high C = 23.6 | May high C = 28.1 | Jun high C = 31.1 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 32.8 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 27.2 | Nov high C = 20.3 | Dec high C = 14.8 | Jan mean C = 8.5 | Feb mean C = 9.4 | Mar mean C = 12.4 | Apr mean C = 17.1 | May mean C = 21.4 | Jun mean C = 24.6 | Jul mean C = 26.5 | Aug mean C = 26.6 | Sep mean C = 24.6 | Oct mean C = 21.0 | Nov mean C = 15.0 | Dec mean C = 10.2 | Jan low C = 4.2 | Feb low C = 5.0 | Mar low C = 7.6 | Apr low C = 11.2 | May low C = 15.1 | Jun low C = 18.5 | Jul low C = 20.8 | Aug low C = 20.6 | Sep low C = 18.5 | Oct low C = 15.4 | Nov low C = 10.1 | Dec low C = 5.9 | year high C = 23.9 | year low C = 12.7 | year high F = 74.66 | year low F = 54.5 | Jan record low C = -4.5 | Feb record low C = -4.4 | Mar record low C = -3.0 | Apr record low C = -3.0 | May record low C = 3.9 | Jun record low C = 8.9 | Jul record low C = 11.0 | Aug record low C = 11.0 | Sep record low C = 10.0 | Oct record low C = 5.0 | Nov record low C = 0.0 | Dec record low C = -2.6 | year record low C = -4.5 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 60.6 | Feb precipitation mm = 57.9 | Mar precipitation mm = 30.5 | Apr precipitation mm = 8.2 | May precipitation mm = 3.0 | Jun precipitation mm = 0.1 | Jul precipitation mm = 0.0 | Aug precipitation mm = 0.0 | Sep precipitation mm = 0.1 | Oct precipitation mm = 5.4 | Nov precipitation mm = 20.7 | Dec precipitation mm = 46.7 | year precipitation mm = 238.5 | Jan precipitation days = 11.0 | Feb precipitation days = 10.9 | Mar precipitation days = 8.0 | Apr precipitation days = 4.0 | May precipitation days = 1.6 | Jun precipitation days = 0.1 | Jul precipitation days = 0.0 | Aug precipitation days = 0.0 | Sep precipitation days = 0.1 | Oct precipitation days = 2.3 | Nov precipitation days = 5.3 | Dec precipitation days = 8.4 | year precipitation days = | Jan humidity = 71.6 | Feb humidity = 68.4 | Mar humidity = 59.5 | Apr humidity = 49.4 | May humidity = 43.4 | Jun humidity = 44.3 | Jul humidity = 46.8 | Aug humidity = 50.9 | Sep humidity = 52.2 | Oct humidity = 52.9 | Nov humidity = 58.5 | Dec humidity = 66.8 | year humidity = | Jan sun = 179.8 | Feb sun = 182.0 | Mar sun = 226.3 | Apr sun = 266.6 | May sun = 328.6 | Jun sun = 369.0 | Jul sun = 387.5 | Aug sun = 365.8 | Sep sun = 312.0 | Oct sun = 275.9 | Nov sun = 225.0 | Dec sun = 179.8 | year sun = 3289.7 | source 1 = Йорданы Цаг Уурын Хэлтэс<ref name= JMD>{{cite web | url = http://jometeo.gov.jo/ | title = Climate and Agricultural Information – Amman | publisher = Йорданы Цаг Уурын Хэлтэс | access-date = 2026-04-21 | archive-date = 20 October 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201020150707/http://jometeo.gov.jo/ | url-status = live }}</ref> | source 2 = NOAA (нар 1961–1990),<ref name = NOAA>{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/TJ/40270.TXT | title = Amman Airport Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20210312034342/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/TJ/40270.TXT | archive-date = 2021-03-12 | access-date = 2026-04-21 }}</ref> Pogoda.ru.net (өгөгдөл),<ref name=pogoda>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/40270.htm | title = Pogoda.ru.net (Weather and Climate-The Climate of Amman) | access-date = 2026-04-21 | publisher = Weather and Climate | language = ru | archive-date = 2016-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160305095525/http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/40270.htm | url-status = live }}</ref> Weather.Directory<ref name="Weather.Directory"> {{cite web|url=https://weather.directory/jo/amman |title= Amman Weather & Climate Guide |access-date= 2026-04-21 |website= Weather.Directory}}</ref> }} == Зам тээвэр == [[Файл:Amman_downTown.jpg|thumb|250px|Амманы хуучин хот]] Амман хотын тэнгэрт гарах гарц нь хотын төвөөс өмнө зүгт машинаар 30 орчим минутын зайд байх [[Күйн Ареа олон улсын нисэх онгоцны буудал]] болно. Газрын тээврийн хувьд, Йорданы бусад хотууд болон хөрш улсуудын хотууд руу [[автобус]] тогтмол явдаг. [[Ирак]] зэрэг хөрш орнууд руу [[такси]]гаар ч явах боломжтой. Османы эзэнт улсын үед баригдсан төмөр замаас Дамаск-Амманы хоорондох хэсэг нь одоо ажилладаг ч долоо хоногт хэдхэн цуваа явдаг. == Зургийн цомог == <gallery> Image:Abu Darweesh Mosque.jpg|Абу Дарвиш Моск Image:King Abdullah Mosque at Night.jpg|Абдулла хааны Москын шөнийн байдал Image:Amman BW 29.JPG|Абдулла хааны моск Image:Amman Coptic Church.jpg|Копт урсгалын сүм </gallery> == Эх сурвалж == {{Reflist}} == Цахим холбоос == {{commons|Amman|Амман}} * [http://www.flickr.com/groups/urdon/ Kingdom of Jordan Pictures]. * [https://web.archive.org/web/20060823172730/http://www.ammancity.gov.jo/english/tmap/img/Amana%20Face%20Eglish2.jpg Map of Amman (large)]. * [http://jordanplanet.net/ Jordan Planet - Jordanian Blogger Portal]. {{Йорданы хот}} {{Азийн улсын нийслэл}} [[Ангилал:Амман| ]] [[Ангилал:Азийн нийслэл]] [[Ангилал:Библийн суурин]] [[Ангилал:Саятан хот]] [[Ангилал:Йорданы суурин]] fop008spzt3fkdnu34ctr6iexe8v86p Аляска 0 9137 873334 827231 2026-10-15T01:28:17Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873334 wikitext text/x-wiki {{АНУ-ын муж улс |бүтэн нэр =Аляска Муж Улс |англи нэр =State of Alaska |далбаа =Flag of Alaska.svg |нэр =Аляска |сүлд =Seal of the State of Alaska.svg |хуучин нэр = |хоч =The Last Frontier (Сүүлчийн хязгаар)<br />Land of the Midnight Sun (Шөнө дундын нарны орон) |уриа =North to the Future (Умард ирээдүйн зүг) |албан ёсны хэл =[[Англи хэл|англи]] |хэлнүүд =англи - 89.7%,<br />Индианчууд - 5.2%,<br />[[Испани хэл|испани]] - 2.9% |газрын зураг =Map of USA highlighting Alaska.png |нийслэл =[[Жуно]] |хамгийн том хот =[[Анкориж]] |хамгийн том метрополитан бүс = |нутаг дэвсгэрийн байр =1 |нийт нутаг дэвсгэр =1,717,856 |өргөн =2285 km |урт =3639 km |усны эзлэх хувь =13.77 |өргөрөг =51°20'N - 71°50'N |уртраг =130°W - 172°E |хүн ам =736,732 (2014 тооцооллоор) "Table 1. Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2014" (CSV). U.S. Census Bureau. December 26, 2014. Retrieved December 26, 2014. |нягтшил =0.46 |хүн амын байр =47 |өрхийн дундаж орлого =$54,627 |орлогын байр =6 |нягтшил байр =50 |хамгийн өндөр цэг =[[МакКинли уул]]<ref name=usgs>{{cite web | date =April 29, 2005 | url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest | title =Elevations and Distances in the United States | publisher =U.S Geological Survey | accessdate =2006-11-03 | archive-date =2008-06-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest | url-status =dead }}</ref> |хамгийн өндөр =6,193.7 |дундаж өндөр =580 |хамгийн нам цэг =[[Номхон Далай]]<ref name=usgs /> |хамгийн нам =0 |нэгдсэн өдөр =1959 оны нэгдүгээр сарын 3 |нэгдсэн дараалал =49 |амбан захирагч =[[Сара Пэлин]] (БНН) |дэд захирагч =[[Шон Парнелл]] (БНН) |сенатчид =[[Тед Стивенс]] (БНН)<br />[[Лайза Мөрковски]] (БНН) |төлөөлөгч =[[Дон Янг]] (БНН) |цагийн бүс =[[Аляскын стандарт цагийн бүс|Аляска]]: [[Гринвичийн цаг|UTC]]-9/[[Зуны цагийн тоолол|DST]]-8 |цагийн бүс 1 хаана =169° 30'-аас зүүн тийш |цагийн бүс 2 =[[Хавай-Алеутын цагийн бүс|Алеут]]: [[Гринвичийн цаг|UTC]]-10/[[Зуны цагийн тоолол|DST]]-9 |цагийн бүс 2 хаана =169° 30'-аас баруун тийш |шуудангийн товчлол =AK |уламжлалт товчлол = |ISOкод =US-AK |зип код = |бүсийн код = |вэбсайт =www.alaska.gov |тайлбар = }} '''Аляска''' ([[Англи хэл|Англи]]: ''Alaska Аласка'') нь [[Хойд Америк]] тивийн баруун хойд хэсэгт орших 1 717 854 км² газар нутгтай [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын хамгийн том муж юм. 2025 оны байдлаар мужийн хүн ам 740 133 байсны ойролцоогоор 50% нь [[Анкориж]] метрополитан бүсийн дагуу оршин суудаг.<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=04000US02&-ds_name=PEP_2007_EST&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001 |title=Archive copy |access-date=2008-10-15 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007155651/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=04000US02&-ds_name=PEP_2007_EST&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001 |url-status=dead }}</ref> Мужийн нийслэл нь '''[[Жуно]]''' хот. == Түүх == Анх 1732 онд Михаил Гвоздев, Иван Фёдоров хоёрын удирдаж байсан оросын экспедиц нээсэн бөгөөд эхлээд хувь хүмүүсийн эзэмшилд байж байгаад сүүлд 1799 оноос Оросын Эзэн хаан [[I Павел|I Павелын]] захирамжаар тусгайлан байгуулагдсан бүрэн орос худалдаачдаас бүрдсэн [[Орос-америкийн компани|Орос-америкийн компанийн]] (шинэчлэлийн өмнөх орос хэл. ''Россійско-Американская компанія'') мэдэлд очжээ. Америк тив дахь [[Оросын эзэнт гүрэн|Оросын Эзэнт гүрний]] эзэмшилд байж байгаад 1867 онд АНУ-д худалдсан юм. [[АНУ-ын Конгресс]] Аляскын байгалийн нөөц баялгийг АНУ-ын ирээдүйн өсөлт хөгжилд онц чухал ач холбогдолтой гэж үзэн шийдвэр гаргасны үндсэн дээр тус 1,518 сая км² газар нутгийг [[Оросын эзэнт гүрэн|Оросын эзэнт гүрнээс]] худалдан авчээ. Америкийн Нэгдсэн Улс нь Оросын Эзэнт улстай 1867 оны 3-р сарын 30-нд нэг акр газрыг 2 центээр буюу нэг га газрыг 5 цент орчим үнээр бодож нийт 7.2 сая доллараар худалдан авах Гэрээ [[Вашингтон (хот)|Вашингтон]] хотод байгуулж мөн оны 10-р сарын 18-нд тус газар нутгийг албан ёсоор шилжүүлэн авчээ. Ханш уналтыг тооцож үзвэл тухайн үед төлсөн мөнгөн дүн 2021 оны 133,3 сая орчим доллартай тэнцэх юм. [[Файл:Alaska in United States (US49+1).svg|thumb|АНУ-ын Аляска муж]] Сүүлд 1912 оны 5-р сарын 11-нд зохион байгуулалтай нутаг дэвсгэр болгохоос өмнө энэ нутагт засаг захиргааны хэд хэдэн өөрчлөлт хийгдсэн. 1959 оны 1-р сарын 3-нд албан ёсоор АНУ-ын 49 дэх муж улс болжээ. Хойгийг нэрлэхэд л хэрэглэдэг байсан "Аляска" хэмээх нэрийг Оросын колоничлолын үед өгсөн бөгөөд энэ нэр нь [[алеут хэл]]ний ''alaxsxaq'' ("эх газар" буюу үгчилбэл "тэнгисийн ажиллагаа чиглэдэг зүйл" гэсэн үгнээс гаралтай.<ref>Ransom, J. Ellis. 1940. ''Derivation of the Word ‘Alaska’''. American Anthropologist n.s., 42: pp. 550-551</ref> Энэ муж улсыг мөн ижил үндсээс гаралтай алеут үг болох ''Alyeska'' буюу "их газар" гэсэн үгээр нэрлэдэг. 1917 оноос хойш албан ёсоор шилжүүлж авсан 10-р сарын 18-ны өдрийг АНУ-д Аляскын өдөр гэж тэмдэглэдэг байна. == Лавлах бичиг == {{reflist|2}} == Гадны холбоос == {{Commonscat|Alaska}} ;Муж улсын засгийн газар * [http://www.alaska.gov/ State of Alaska website] * [https://web.archive.org/web/20111015204815/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Alaska Alaska State Databases] - Annotated list of searchable databases produced by Alaska state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association. ;АНУ-ын засгийн газар * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=AK Energy & Environmental Data for Alaska] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=AK USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Alaska] * [https://web.archive.org/web/20100527092920/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/02000.html US Census Bureau] * [https://web.archive.org/web/20111215120941/http://www.ers.usda.gov/statefacts/ak.htm Alaska State Facts] ;Бусад * [http://www.dced.state.ak.us/dca/commdb/CF_COMDB.htm Alaska Community Database System] * [http://vilda.alaska.edu/index.php Alaska's Digital Archives] * [https://web.archive.org/web/20070702103640/http://www.alcnet.org/projects/overview/alaska Alaska], project area of the [https://web.archive.org/web/20090520025445/http://www.alcnet.org/ American Land Conservancy] * [http://www.aitc.org/ Alaska Inter-Tribal Council] * [http://travel.amerikanki.com/best-places-live-alaska/ 5 Best Places to Live in Alaska (article)] {{АНУ-ын засаг захиргааны нэгжүүд}} [[Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс]] [[Ангилал:Аляска| ]] [[Ангилал:Эксклав]] aay9pvml5sipqfa4thax97uw1oq6isi Манитоба 0 9342 873396 856128 2026-10-15T10:21:20Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873396 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Канадын муж буюу нутаг дэвсгэр | нэр = Манитоба | гадаад_нэр = Manitoba | хоч = | далбаа = Flag_of_Manitoba.svg | сүлд = Coat of arms of Manitoba.svg | газрын_зураг = Manitoba, Canada.svg | газрын_зургийн_нэр = | уриа = [[Латин хэл]]: ''Gloriosus et Liber''<br /><small>("Ялгуусан бөгөөд эрх чөлөөт")</small> | албан_ёсны_хэл = [[Англи хэл|англи]] (''[[де-факто]]''), (''[[де-юре]]'') [[Франц хэл]] (''[[де-юре]]'') | бэлэгдэл_төрөл1 = Цэцэг | бэлэгдэл1 = Талын гүргэм | бэлэгдэл_төрөл2 = Мод | бэлэгдэл2 = Цагаан гацуур | бэлэгдэл_төрөл3 = Шувуу | бэлэгдэл3 = Их саарал ууль | нийслэл = [[Виннипег]] | том_хот = [[Виннипег]] | том_метро = Виннипегийн нийслэлийн бүс | ерөнхий_сайд = [[Хедер Стефансон]] | ерөнхий_сайдын_нам = [[Манитобагийн Дэвшилт Консерватив Нам|Дэвшилт Консерватив Нам]] | захирагч = [[Жанис Филмон]] | захирагч_төрөл = Захирагч | шуудан_товчлол = MB | шуудангийн_код = R | нутаг_байр = 8 | нутаг_тайлбар = | нийт_нутаг = 647,797 | хуурай_газар = 553,556 | ус = 94,241 | усны_эзлэх_хувь = 14.5 | хүн_ам_байр = 5 | хүн_ам = 1,196,291 (тооцоо)<ref>{{cite web | author= Statistics Canada|publisher= |title= Canada's population estimates 2008-06-25 |accessdate=2008-06-25 |url=http://www.statcan.ca/Daily/English/080625/d080625b.htm}}</ref> | хүн_ам_он = 2008 | хүн_ам_тайлбар = | нягтшил = 2.14 | ДНБ_он = 2006 | ДНБ_нийт = C$44,757&nbsp;тэрбум<ref>{{cite web |url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/econ15.htm |author=Statistics Canada |title=Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory |accessdate=2007-08-07 |archive-date=2008-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420144936/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/econ15.htm |url-status=dead }}</ref> | ДНБ_байр = 6 | нэг_хүнд_ДНБ = C$38,001 | нэг_хүнд_ДНБ_байр = 8 | ДНБ_тайлбар = | элссэн_дараалал = 5 | элссэн_огноо = 1870 оны долдугаар сарын 15 | цагийн_бүс = -6 | танхимын_суудал = 14 | сенатын_суудал = 6 | ISOкод = CA-MB | вэбсайт = www.gov.mb.ca }} '''Манитоба''' нь [[Канад]]ын нэг муж бөгөөд 647,797 ам.км нутаг дэвсгэртэй, 1,196,291 хүн амтай (2008 оны тооцоо). Манитоба [[Баруун Канад]]ад оршдог ба өмнө талаараа [[АНУ]]-ын [[Хойд Дакота]], [[Миннесота]] муж улсууд, хойд талаараа [[Нунавут]], [[Хадсон булан]], баруун талаараа [[Саскачеван]], зүүн талаараа [[Онтарио]] мужтай тус тус хиллэдэг. 1870 онд Манитоба нь нутаг дэвсгэрүүдээс үүссэн анхны муж болсон. [[Луи Риел]] шинэ мужийг алгонкинчуудын "Manitou" буюу "сүнс" гэсэн утгатай үгтэй холбоотойгоор "Манитоба" гэж нэрлэжээ. Улаан голын хөндийн бүс дэх Манитоба нь Канадын анхны өрнөдийн колони болон сууринг агуулж байв. Манитоба нь [[Умард мөсөн далай]]н гүн уст боомт (Хадсон буланд Манитоба мужийн Чөрчилд байрладаг) бүхий Канадын цорын ганц муж юм. Манитобагийн далайн боомт нь Канад, [[Ази]]йн хоорондох хамгийн дөт усан замын дагуух цорын ганц холбоос юм. Нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь [[Виннипег]] бөгөөд 633,451 хүн амтай.<ref>{{cite web |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=301&S=3&O=D |title=Population and dwelling counts, for Canada and census subdivisions (municipalities), 2006 and 2001 censuses - 100% data |author=Statistics Canada |accessdate=2008-04-16 |archive-date=2009-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410041521/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=301&S=3&O=D |url-status=dead }}</ref> Виннипегийн нийслэлийн бүсийн нийт хүн ам 2006 оны тооллогоор 730,305 байв. == Тайлбар == {{reflist|2}} == Лавлах материал == * Carr, Ian and Robert E. Beamish. ''Manitoba Medicine: A Brief History ''(ISBN 0-88755-660-4) (1999) * Clark, Lovell. ed ''The Manitoba School Question: majority rule or minority rights?'' (1968) historians debate the issue * Chafe, J. W. ''Extraordinary Tales from Manitoba History'' (1973) * [https://web.archive.org/web/20071120043957/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55262711 Cook, Ramsay. ''The Politics of John W. Dafoe and the Free Press'' (1963)] * [https://web.archive.org/web/20071120044139/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6657562 Dafoe, John W. ''Clifford Sifton in Relation to His Times'' (1931)] * [https://web.archive.org/web/20110817015242/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=3071689 Donnelly, M. S. ''The Government of Manitoba'' (1963)] * Ellis, J.H. ''The Ministry of Agriculture in Manitoba, 1870-1970'' (1971) * Ewanchuk, Michael. ''Pioneer Profiles: Ukrainian Settlers in Manitoba '' (1981) (ISBN 0-9690768-4-3) * Raymond M. Hébert. ''Manitoba's French-Language Crisis: A Cautionary Tale'' McGill-Queen's University Press (2004) ISBN 0-7735-2790-7 * Kinnear, Mary, ed. ''1st Days, Fighting Days: Women in Manitoba History'' (1987) * Friesen, Gerald, and Potyondi, Barry. ''A Guide to the Study of Manitoba Local History'' (1981) * [https://web.archive.org/web/20090907141130/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=72555100 Morton, William Lewis. ''Manitoba: A History'' (1970)] (ISBN 0-8020-6070-6), the standard scholarly history * Petryshyn, Jaroslav . ''Peasants in the Promised Land: Canada and the Ukrainians, 1891-1914'' (1985) * Whitcomb, Ed. ''A Short History of Manitoba'' (1982) (ISBN 0-920002-15-3) * Yuzyk, Paul. ''The Ukrainians in Manitoba: A Social History'' (1953) == Цахим холбоос == {{Wiktionary}} {{Commonscat|Manitoba|Манитоба}} * [https://web.archive.org/web/20160715225137/http://www.gov.mb.ca/splash.html Government of Manitoba] * [https://web.archive.org/web/20080120150525/http://www.spiritedenergy.ca/ Manitoba Spirited Energy/Vibrant d'énergie] * [http://www.travelmanitoba.com Travel Manitoba] * [https://web.archive.org/web/20060907195748/http://www2.marianopolis.edu/quebechistory/docs/manitoba/index.htm The Manitoba School Question] * [http://www.mhs.mb.ca The Manitoba Historical Society] * [https://web.archive.org/web/20060404051742/http://canada.archiseek.com/manitoba/ Architecture of Manitoba] * [https://web.archive.org/web/20080725082122/http://www.manitobagoldmining.com/ Mining in Manitoba] * [https://web.archive.org/web/20060829210556/http://timelinks.merlin.mb.ca/photo.htm The TimeLinks Image Archive] * [http://www.h-net.org/reviews/showrev.cgi?path=147431143228400 Review of book about Manitoba's French-Language crisis in the 1980s] * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-73-2354/politics_economy/mb_elections/ Friendly Rivalries: Manitoba Elections, 1966–1999] {{Канадын мужууд ба нутаг дэвсгэрүүд}} [[Ангилал:Манитоба| ]] [[Ангилал:Канадын муж]] kxnz36n5fxbovutcv8a8t7dtxh8vixa Массачусеттс 0 9505 873397 871243 2026-10-15T10:29:31Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873397 wikitext text/x-wiki {{АНУ-ын муж улс |бүтэн нэр =Массачусеттсын Хамтын Нөхөрлөл |англи нэр =Commonwealth of Massachusetts |далбаа =Flag_of_Massachusetts.svg |нэр =Массачусеттс |сүлд =Seal_of_Massachusetts.svg |хуучин нэр = |хуучин далбаа = |хоч =Bay State |уриа =Ense petit placidam sub libertate quietem (Тэрбээр илдээр эрх чөлөөн дорхи энхийг эрнэ) |албан ёсны хэл =[[Англи хэл|англи]] |хэлнүүд = |газрын зураг =Map_of_USA_MA.svg |нийслэл =[[Бостон, Массачусеттс|Бостон]] |хамгийн том хот =[[Бостон, Массачусеттс|Бостон]] |хамгийн том метрополитан бүс =Их Бостон |нутаг дэвсгэрийн байр =44 |нийт нутаг дэвсгэр =27,336 |өргөн =295 |урт =182 |усны эзлэх хувь =25.7 |өргөрөг =41° 14′ N - 42° 53′ N |уртраг =69° 56′ W - 73° 30′ W |хүн ам =6,449,755 (2007 оны тооцоо)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref> |нягтшил =312.7 |хүн амын байр =14 |өрхийн дундаж орлого =$56,592 |орлогын байр =7 |нягтшил байр =3 |хамгийн өндөр цэг =[[Грэйлок уул]]<ref name=usgs>{{cite web| date =29 April 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| accessdate =November 6| accessyear =2006| archive-date =1 Зургадугаар сар 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> |хамгийн өндөр =1,064 |дундаж өндөр =150 |хамгийн нам цэг =[[Атлантын Далай]]<ref name=usgs/> |хамгийн нам =0 |нэгдсэн өдөр =1788 оны хоёрдугаар сарын 6 |нэгдсэн дараалал =6 |амбан захирагч =[[Дивал Патрик]] (АН) |дэд захирагч =[[Тим Мөррэй]] (АН) |сенатчид =[[Тед Кеннеди]] (АН)<br />[[Жон Керри]] (АН) |төлөөлөгч = |цагийн бүс =[[Дорнодын Стандарт Цагийн Бүс|Дорнод]]: [[Гринвичийн цаг|UTC]]-5/[[Зуны цагийн тоолол|-4]] |цагийн бүс 1 хаана = |цагийн бүс 2 = |цагийн бүс 2 хаана = |шуудангийн товчлол =MA |уламжлалт товчлол =Mass. |ISOкод =US-MA |зип код = |бүсийн код = |вэбсайт =www.mass.gov |тайлбар = }} [[Файл:USA 09562 Boston Luca Galuzzi 2007.jpg|thumb|right|250px|<center>Бостон</center>]] '''Массачусеттсын Хамтын Нөхөрлөл''' ({{lang-en|Commonwealth of Massachusetts}}) нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын Зүүн Хойд хэсгийн [[Шинэ Англи]]йн бүсэд орших АНУ-ын нэгэн муж улс. Өмнө талаараа [[Рөүд-Айленд]], [[Коннектикут]], баруун талаараа [[Нью-Йорк]], хойд талаараа [[Вермонт]], [[Нью-Хэмпшир]] муж улсуудтай хиллэдэг. 6.4&nbsp;сая хүн амын ихэнхи нь Бостоны метрополитан бүсэд оршин суудаг. Энэхүү харьцангуй жижиг муж улсын зүүн хагас нь хотожсон буюу хагас хотожсон бүс бол баруун хагас нь их төлөв хөдөөний бүс юм. Массачусеттс нь Шинэ Английн зургаан муж улс дундаа хамгийн олон хүн амтай муж улс бөгөөд хүн амын нягтшилаар АНУ-д гуравт, нэг хүнд ногдох ДНБ-ээр дөрөвт ордог. Массачусеттс Америкийн түүхийн туршид чухал үүрэг гүйцэтгэсээр ирсэн. [[Плимөт, Массачусеттс|Плимөт]] нь Хойд Америк дахь Английн хоёрдахь байнгын суурин болсон. Массачусеттсийн олон хотыг 1620-1630-аад оны үед Английн колоничлогчид байгуулжээ. XVIII зууны үед Бостонд үймээн дэгдсэн нь [[Америкийн хувьсгал]] гарахад хүргэж, улмаар АНУ [[Их Британийн Вант Улс|Их Британиас]] тусгаар тогтноход хүргэсэн тул "Эрх чөлөөний өлгий" гэгдэх болсон. XIX зуунд Массачусеттс боолчлолыг устгасан АНУ-ын анхны муж улс болжээ. Түүнчлэн Массачусеттс [[Америкийн иргэний дайн]]ы өмнө архидалтын эсрэг хөдөлгөөн болон боолчлолын эсрэг үйл ажиллагааны гол төв болж байсан. 2004 онд Массачусеттс ижил хүйстний гэрлэлтийг хууль ёсоор зөвшөөрсөн АНУ-ын анхны муж улс болжээ. Тус муж улсаас олон нэртэй улс төрчид төрөн гарсны дотор [[Адамсынхан]] болон [[Кеннедийнхэн|Кеннедийнхнийг]] дурдахад хангалттай. Анхандаа хөдөө аж ахуй болон Европтой хийх худалдаанаас хамааралтай байсан Массачусеттс [[үйлдвэрийн хувьсгал]]ын үеэр аж үйлдвэрийн төв болон хөгжжээ. XX зууны эхний хагаст бага цалин хөлстэй Өмнөдийн муж улсууд руу үйлдвэрүүд нүүн байршсан нь эдийн засгийг зогсонги байдалд оруулсан. Массачусеттсийн эдийн засаг [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]ы дараа эргэн сэргэж, 1990-ээд оны үед цэцэглэн хөгжиж эхэлжээ. Тус муж улс дээд боловсрол, анагаах ухаан, өндөр технологиор дэлхийд тэргүүлдэг билээ. == Лавлах материал == {{reflist|2}} == Ном зүй == === Тойм ба судалгаа === <div class="references-small"> * Brown, Richard D. and Jack Tager. ''Massachusetts: A Concise History'' (2002) * Hall, Donald. ed. ''The Encyclopedia of New England'' (2005) * [[Works Progress Administration]]. ''Guide to Massachusetts'' (1939) </div> === Хоёрдогч сурвалж === <div class="references-small"> * Abrams, Richard M. ''Conservatism in a Progressive Era: Massachusetts Politics, 1900-1912'' (1964) * Adams, James Truslow. ''Revolutionary New England, 1691-1776'' (1923) * Adams, James Truslow. ''New England in the Republic, 1776-1850'' (1926) * Andrews, Charles M. ''The Fathers of New England: A Chronicle of the Puritan Commonwealths'' (1919), short survey * Conforti, Joseph A. ''Imagining New England: Explorations of Regional Identity from the Pilgrims to the Mid-Twentieth Century'' (2001) * Cumbler, John T. ''Reasonable Use: The People, the Environment, and the State, New England, 1790-1930'' (1930), environmental history * Fischer, David Hackett. ''Paul Revere's Ride'' (1994), 1775 in depth * Green, James R., William F. Hartford, and Tom Juravich. ''Commonwealth of Toil: Chapters in the History of Massachusetts Workers and Their Unions'' (1996) * Huthmacher, J. Joseph. ''Massachusetts People and Politics, 1919-1933'' (1958) * Labaree, Benjamin Woods. ''Colonial Massachusetts: A History'' (1979) * Morison, Samuel Eliot. ''The Maritime History of Massachusetts, 1783-1860'' (1921) * Peirce, Neal R. ''The New England States: People, Politics, and Power in the Six New England States'' (1976), 1960-75 era * Porter, Susan L. ''Women of the Commonwealth: Work, Family, and Social Change in Nineteenth-Century Massachusetts'' (1996) * Sletcher, Michael. ''New England'' (2004). * Starkey, Marion L. ''The Devil in Massachusetts'' (1949), Salem witches * Tager, Jack, and John W. Ifkovic, eds. ''Massachusetts in the Gilded Age: Selected Essays'' (1985), ethnic groups * Zimmerman, Joseph F. ''[https://web.archive.org/web/20070501074535/http://www.questia.com/library/book/the-new-england-town-meeting-democracy-in-action-by-joseph-f-zimmerman.jsp The New England Town Meeting: Democracy in Action]'' (1999) </div> == Гадны холбоос == * [http://www.mass.gov/ The Commonwealth of Massachusetts] * [http://www.masshist.org/ Massachusetts Historical Society] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=MA Energy Profile for Massachusetts- Economic, environmental, and energy data] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=MA USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Massachusetts] * [http://www.lib.utexas.edu/maps/massachusetts.html Maps of Massachusetts] * [http://newenglandtowns.org/massachusetts/ 1837 descriptions of Massachusetts cities, towns, mountains, lakes, and rivers, from ''Hayward's New England Gazetteer.''] * [http://www.sec.state.ma.us/cis/cismaf/mf1a.htm Massachusetts State Symbols] * [http://www.sec.state.ma.us/cis/cismaf/mf4.htm Miscellaneous Massachusetts Facts] * [https://web.archive.org/web/20140830095916/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/MA.htm Massachusetts State Facts from USDA] * [http://massachusetts351.blogspot.com/ Massachusetts 351 Project] * [http://www.law.cornell.edu/states/massachusetts.html Massachusetts Constitution and Laws] * [http://www.massvacation.com Massachusetts Tourism Board] * [https://web.archive.org/web/20081106002757/http://www.nps.gov/nr/travel/maritime/ Maritime History of Massachusetts, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary] * [http://www.salemdeeds.com/atlases.asp?atlastype=MassWorld&atlastown=ESSEX+COUNTY&atlName=&PAGEPREFIX=&submittype= Atlases of Massachusetts]. 1871-Walling&Gray, 1891-Walker, 1892-Mass., 1904-Walker. Large Images at Salemdeeds. * Free images of 300+ [http://www.davidrumsey.com/directory/where/Massachusetts/ Maps of Massachusetts] at www.DavidRumsey.com {{АНУ-ын засаг захиргааны нэгжүүд}} [[Ангилал:Массачусеттс| ]] [[Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс]] guiq8vebdokpmwvznhth52quix7i500 Кентакки 0 9707 873387 866665 2026-10-15T08:59:21Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873387 wikitext text/x-wiki {{АНУ-ын муж улс |бүтэн нэр =Кентаккийн Хамтын Нөхөрлөл |англи нэр =Commonwealth of Kentucky |далбаа =Flag of Kentucky.svg |нэр =Кентакки |сүлд =Seal_of_Kentucky.svg |хуучин нэр = |хуучин далбаа = |хоч =Bluegrass State (Хөх өвст муж улс) |уриа =United we stand, divided we fall (Нэгдвэл хүчтэй, хуваагдвал доройтно) |албан ёсны хэл =[[Англи хэл|англи]]<ref name="kysym">{{cite web | title=Kentucky State Symbols | publisher=Kentucky Department for Libraries and Archives | url=http://kdla.ky.gov/resources/KYSymbols.htm | accessdate=2006-11-29 | archive-date=2006-11-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061130030521/http://www.kdla.ky.gov/resources/KYSymbols.htm | url-status=dead }}</ref> |хэлнүүд = |газрын зураг =Map of USA KY.svg |нийслэл =[[Фрэнкфорт, Кентакки|Фрэнкфорт]] |хамгийн том хот =[[Луйсвилл, Кентакки|Луйсвилл]] |хамгийн том метрополитан бүс =Луйсвилл |нутаг дэвсгэрийн байр =37 |нийт нутаг дэвсгэр =104,749 |өргөн =225 |урт =610 |усны эзлэх хувь =1.7 |өргөрөг =36° 30′ N - 39° 09′ N |уртраг =81° 58′ W - 89° 34′ W |хүн ам =4,241,474 (2007 оны тооцоо)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref> |нягтшил =39.28 |хүн амын байр =26 |өрхийн дундаж орлого = |орлогын байр = |нягтшил байр =22 |хамгийн өндөр цэг =[[Блэк уул (Кентакки)|Блэк уул]]<ref name="usgs">{{cite web | title=Science In Your Backyard: Kentucky | publisher=United States Geological Survey | url=http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=KY) | accessdate=2006-11-29 }}</ref> |хамгийн өндөр =1,263 |дундаж өндөр =230 |хамгийн нам цэг =[[Миссиссиппи гол]]<ref name=usgs/> |хамгийн нам =78 |нэгдсэн өдөр =1792 оны зургадугаар сарын 1 |нэгдсэн дараалал =15 |амбан захирагч =[[Стив Бишиэр]] (АН) |дэд захирагч =[[Даниел Монжиардо]] (АН) |сенатчид =[[Митч МакКоннелл]] (БНН)<br />[[Жим Баннинг]] (БНН) |төлөөлөгч = |цагийн бүс =[[Дорнодын Стандарт Цагийн Бүс|Дорнод]]: [[Гринвичийн цаг|UTC]]-5/[[Зуны цагийн тоолол|-4]] |цагийн бүс 1 хаана =зүүн хагас |цагийн бүс 2 =[[Төв Стандарт Цагийн Бүс|Төв]]: [[Гринвичийн цаг|UTC]]-6/[[Зуны цагийн тоолол|-5]] |цагийн бүс 2 хаана =баруун хагас |шуудангийн товчлол =KY |уламжлалт товчлол = |ISOкод =US-KY |зип код = |бүсийн код = |вэбсайт =Kentucky.gov |тайлбар = }} '''Кентаккийн Хамтын Нөхөрлөл''' ({{lang-en|Commonwealth of Kentucky}}) нь [[Америкийн Нэгдсэн Улс]]ын Төв Зүүн хэсэгт оршдог [[АНУ]]-ын муж улс. Кентаккийг Өмнөдийн бүрэлдхүүнд оруулдаг боловч, заримдаа газарзүй, соёлын хувьд Дундад Өрнөдөд оруулж тооцдог.<ref>{{cite book |title=''The North American Midwest: A Regional Geography''|publisher=Wiley Publishers |location=[[New York, New York]] |year=1955 |isbn=0901411931}}</ref><ref>{{cite journal |last=Meyer |first=David R. |year=1989 |month=December |title=Midwestern Industrialization and the American Manufacturing Belt in the Nineteenth Century |journal=The Journal of Economic History |volume=49 |issue=4 |pages=921–937 |id= |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1989-12_49_4/page/n128|accessdate= }}</ref> Кентакки нь албан ёсоор хамтын нөхөрлөл гэгддэг дөрвөн муж улсын нэг юм. Анх Виржинийн бүрэлдхүүнд байсан тус муж улс нь 1792 онд Нэгдсэн Улсад нэгдсэн 15 дахь муж улс болжээ. Кентакки нутаг дэвсгэрээр 37-д, хүн амаар 26-д ордог. Кентакки даяар нуга, бэлчээрт ургах хөх өвсний нэрээр тус муж улсыг "Хөх өвст муж улс" гэдэг. Байгаль орчны янз бүрийн бүстэй бөгөөд байгалийн баялаг элбэг. Дэлхийн хамгийн урт агуйн систем, доод 48 муж улсдаа хамгийн уртад тооцогдох усан замд ашиглаж болох гол мөрөн арвинтайгаас гадна Миссиссиппи голоос зүүн тийш хамгийн том хоёр хиймэл нууртай. Түүнчлэн АНУ-д хамгийн олон цагаан сүүлт буга, зэрлэг цацагт хяруултай бөгөөд улсдаа хамгийн их нүүрс гаргадаг орд газруудтай. Кентакки нь мөн цэвэр үүлдрийн адуу, морины уралдаан, бурбон виски нэрэх үйлдвэр, дуу хөгжим, автомашины үйлдвэрлэл, тамхи, коллежийн сагсан бөмбөгөөрөө алдартай билээ. == Эшлэл == {{reflist|2}} == Ном зүй == === Улс төр === * [https://web.archive.org/web/20120726111711/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=3096856 Miller, Penny M. ''Kentucky Politics & Government: Do We Stand United?'' (1994)] * Jewell, Malcolm E. and Everett W. Cunningham, ''Kentucky Politics'' (1968) === Түүх === ==== Судалгаа ба лавлах материал ==== * Bodley, Temple and Samuel M. Wilson. ''History of Kentucky'' 4 vols. (1928). * [[Harry M. Caudill|Caudill, Harry M.]], ''Night Comes to the Cumberlands'' (1963). ISBN 0-316-13212-8 * Channing, Steven. ''Kentucky: A Bicentennial History'' (1977). * Clark, Thomas Dionysius. ''A History of Kentucky'' (many editions, 1937–1992). * Collins, Lewis. ''History of Kentucky'' (1880). * Harrison, Lowell H. and James C. Klotter. ''A New History of Kentucky'' (1997). * Kleber, John E. et al ''The Kentucky Encyclopedia'' (1992), standard reference history. * Klotter, James C. ''Our Kentucky: A Study of the Bluegrass State'' (2000), high school text * Lucas, Marion Brunson and Wright, George C. ''A History of Blacks in Kentucky'' 2 vols. (1992). * Notable Kentucky African Americans http://www.uky.edu/Subject/aakyall.html * Share, Allen J. ''Cities in the Commonwealth: Two Centuries of Urban Life in Kentucky'' (1982). * Wallis, Frederick A. and Hambleton Tapp. ''A Sesqui-Centennial History of Kentucky'' 4 vols. (1945). * Ward, William S., ''A Literary History of Kentucky'' (1988) (ISBN 0-87049-578-X). * [https://web.archive.org/web/20081017162937/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=99066764 WPA, ''Kentucky: A Guide to the Bluegrass State '' (1939)], classic guide. * {{cite book|title=Two Hundred Years at the Fall of the Ohio: A History of Louisville and Jefferson County|last=Yater|first=George H.|year=1987|publisher=[[The Filson Historical Society|Filson Club, Incorporated]]|edition=2nd edition|id = ISBN 0-9601072-3-1}} ==== Төрөлжсөн эрдэм шинжилгээний судалгаа ==== * [https://web.archive.org/web/20070310213113/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=105132587 Bakeless, John. ''Daniel Boone, Master of the Wilderness'' (1989)] * Blakey, George T. ''Hard Times and New Deal in Kentucky, 1929–1939'' (1986) * Coulter, E. Merton. ''The Civil War and Readjustment in Kentucky'' (1926) * Davis, Alice. "Heroes: Kentucky's Artists from Statehood to the New Millennium" (2004) * Ellis, William E. ''The Kentucky River'' (2000). * Faragher, John Mack. ''Daniel Boone'' (1993) * [https://web.archive.org/web/20081018024330/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6471305 Fenton, John H. ''Politics in the Border States: A Study of the Patterns of Political Organization, and Political Change, Common to the Border States: Maryland, West Virginia, Kentucky, and Missouri'' (1957)] * Ireland, Robert M. ''The County in Kentucky History'' (1976) * {{cite book|title=Kentucky's Civil War 1861–1865| last=Klotter|first=James C.|coauthors=Lowell Harrison, James Ramage, Charles Roland, Richard Taylor, Bryan S. Bush, Tom Fugate, Dixie Hibbs, Lisa Matthews, Robert C. Moody, Marshall Myers, Stuart Sanders and Stephen McBride|editor=Jerlene Rose|year=2005|publisher=Back Home In Kentucky Inc|id = ISBN 0-9769231-1-4}} * Klotter, James C. ''Kentucky: Portrait in Paradox, 1900–1950'' (1992) * Pearce, John Ed. ''Divide and Dissent: Kentucky Politics, 1930–1963'' (1987) * Remini, Robert V. ''Henry Clay: Statesman for the Union'' (1991). * [https://web.archive.org/web/20081017161131/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100662336 Sonne, Niels Henry. ''Liberal Kentucky, 1780–1828'' (1939)] * Tapp, Hambleton and James C Klotter. ''Kentucky Decades of Discord, 1865–1900'' (1977) * [https://web.archive.org/web/20081017162731/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=61648056 Townsend, William H. ''Lincoln and the Bluegrass: Slavery and Civil War in Kentucky'' (1955)] * [https://web.archive.org/web/20110916052352/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14459929 Waldrep, Christopher ''Night Riders: Defending Community in the Black Patch, 1890–1915'' (1993)] tobacco wars == Гадны холбоос == * [http://kentucky.gov Kentucky.gov: My New Kentucky Home] * [https://web.archive.org/web/20080515221659/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Kentucky Kentucky State Databases] - Annotated list of searchable databases produced by Kentucky state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association. * [http://www.kentuckytourism.com Kentucky Department of Tourism] * [http://www.kentuckyhighlands.com/kh/index.asp The Kentucky Highlands Project] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=KY USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Kentucky] * [https://web.archive.org/web/20081201092405/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=KY Energy & Environmental Data for Kentucky] * [https://web.archive.org/web/20080820031734/http://ers.usda.gov/StateFacts/KY.HTM Kentucky State Facts] * [https://web.archive.org/web/20080516051753/http://kentuckyunbridledspirit.com/ Kentucky: Unbridled Spirit] * [http://www.kyvl.org/ Kentucky Virtual Library] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=KY "Science In Your Backyard: Kentucky"] U.S. Department of the Interior | U.S. Geological Survey, July 3, 2006, retrieved November 4, 2006 * [https://web.archive.org/web/20150622061626/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/21000.html U.S. Census Bureau Kentucky QuickFacts] * [http://www.mrnussbaum.com/kentuckyflash2.htm Interactive Kentucky for Kids] {{АНУ-ын засаг захиргааны нэгжүүд}} [[Ангилал:Кентакки| ]] [[Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс]] jxcki2epfxagdn11mq3vt32oce44so8 Америкийн иргэний дайн 0 10262 873335 870906 2026-10-15T01:30:11Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873335 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс дайн |image = [[Файл:American Civil War Montage 2.jpg|300px]] |caption = Зүүн дээд: [[Виллиам Рөүзенкранс|Рөүзенкранс]] [[Теннесси]]йн [[Стөүнз голын тулалдаан]]ы үеэр; баруун дээд: [[Геттисбургийн тулалдаан|Геттисбургт]] олзлогдсон Холбооны улсын цэргүүд; доор: [[Арканзас]]ын [[Форт Хиндмэний тулалдаан]] |conflict = Америкийн иргэний дайн |partof = |date = 1861 оны 4-р сарын 12 - 1865 оны 4-р сарын 9 (сүүлийн тулалдаан 1865 оны 5-р сарын 13-нд дууссан) |place = Голдуу [[АНУ]]-ын өмнөд хэсгээр |result = [[Нэгдсэн Улс (Америкийн иргэний дайн)|Нэгдсэн Улсын]] ялалт; [[АНУ-ын сэргээн босголтын эрин|Сэргээн босголт]]; АНУ-д [[боолчлол]] устсан |combatant1 = <center>[[Файл:U.S. flag, 34 stars.svg|65px|border]] [[АНУ|Нэгдсэн Улс]] |combatant2 = <center>[[Файл:Flag of the Confederate States of America (March 4, 1865).svg|65px|border]] [[Америкийн Холбооны Улс]] |commander1 = <center>Нэгдсэн Улсын удирдагчид |commander2 = <center>Холбооны Улсын удирдагчид |strength1 = 2,200,000 |strength2 = 1,064,000 |casualties1 = 110,000 хүн тулалдаанд амь үрэгдсэн<br />нийт 360,000 хүн амь үрэгдсэн<br />275,200 хүн шархадсан |casualties2 = 93,000 хүн тулалдаанд амь үрэгдсэн<br />нийт 260,000 хүн амь үрэгдсэн<br />137,000+ хүн шархадсан }} '''Америкийн иргэний дайн''' (1861–1865) буюу ''Муж улсуудын хоорондох дайн'' [[АНУ]]-д гарсан иргэний дайн юм. Өмнөдийн боолчлолыг устгаагүй 11 муж улс АНУ-аас салан тусгаарлаж [[Америкийн Холбооны Улс]] байгуулснаа зарлажээ. Тэд [[Жефферсон Дэвис]]ээр удирдуулан АНУ-ын холбооны засгийн газрын эсрэг ("[[Нэгдсэн Улс (Америкийн иргэний дайн)|Нэгдсэн Улс]]") тулалдсан бөгөөд холбооны засгийн газрыг бүх чөлөөт муж улсууд болон хилийн боолчлол бүхий таван муж улс дэмжиж байв. 1860 оны АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд [[Абрахам Линколн]]оор удирдуулсан Бүгд Найрамдах Нам боолчлолыг одоо байгаа муж улсуудаас цааш дэлгэрүүлэхийн эсрэг сонгуулийн кампанит ажлаа өрнүүлсэн. Энэ сонгуульд Бүгд Найрамдах Нам ялсны дараа Линколныг 1861 оны 3-р сарын 4-нд албаа хүлээж авахаас өмнө Өмнөдийн 7 муж улс Нэгдсэн Улсаас салснаа тунхаглажээ. Засгийн эрхээ өгч, авалцаж байгаа талууд хоёулаа энэхүү салан тусгаарлалтыг Нэгдсэн Улсын эсрэг боссон хэрэг гэж үзжээ. 1861 оны 4-р сарын 12-нд Холбооны цэргийн хүч [[Өмнөд Каролин]]ий [[Форт Самтерийн тулалдаан|Форт Самтер дахь АНУ-ын цэргийн бааз руу довтолсноор]] дайн эхэлжээ. Үүний хариуд Линколн муж улс бүрээс сайн дурын арми бүрдүүлэхийг уриалжээ. Энэ уриалгын хариуд Өмнөдийн боолчлол бүхий дөрвөн муж улс салан тусгаарласнаа мэдэгдэв. Дайны эхэн үед Нэгдсэн Улсын хүч хилийн муж улсуудыг хяналтдаа авч, Нэгдсэн Улсын хориглолтыг байгуулах үед хоёр тал армиа бүрдүүлжээ. 1862 оны 9-р сард Линколн [[Боолчлолоос чөлөөлөх тунхаг]] гаргаснаар Өмнөдөд боолчлолыг устгахыг дайны зорилго болгосон бөгөөд Британичуудыг оролцохоос түдгэлзэхэд хүргэсэн. Холбооны хүчний командлагч [[Роберт Э. Ли]] зүүн зүгт тулалдаанд ялж байсан боловч 1863 онд түүний хойд зүгт хийсэн давшилт [[Геттисбургийн тулалдаан|Геттисбургт]] няцаагдаж, баруун зүгт Нэгдсэн Улсын хүч [[Виксбургийн бүслэлт|Виксбургийн тулалдаан]]аар [[Миссиссиппи гол]]ыг эзлэн авч, Холбооны хүчийг хоёр хэсэгт тасаджээ. Удаан хугацааны турш Нэгдсэн Улс хүн хүч, материал хэрэгслээр илүү хангагдаж байсны ачаар 1864 онд [[Улиссес С. Грант]] Литэй [[Өүвэрлэндийн кампани|хүчийг нь барах тулалдаан]] хийж байх үед, Нэгдсэн Улсын генерал [[Виллиам Шерман]] [[Жоржиа]] муж улсын [[Атланта]] хотыг эзэлж, далай хүртэл давшжээ. 1865 оны 4-р сарын 9-нд Ли Аппоматтокс шүүхийн байранд Грантад бууж өгснөөр Холбооны хүчний эсэргүүцэл нуран унажээ. Америкийн иргэний дайн АНУ-ын түүхэн дэх хамгийн их цус урсгасан дайн болсон бөгөөд нийт 620,000 цэрэг амиа алдаж, тодорхойгүй тооны энгийн иргэд алагдсан юм. Дайны үр дүнд АНУ-д боолчлолыг устгаж, Нэгдсэн Улсыг сэргээн байгуулж, холбооны засгийн газрын үүргийг бэхжүүлсэн. Америкийн иргэний дайны нийгэм, улс төр, эдийн засаг, арьс өнгөний асуудал [[АНУ-ын сэргээн босголтын үе]]ийг хэлбэржүүлсэн бөгөөд XXI зуунд ч нөлөөллөө үзүүлсээр байна. == Эшлэл == {{reflist|2}} == Лавлах материал == {{col-begin}} {{col-break}} ;Тойм <div class="references-small"> * Beringer, Richard E., Archer Jones, and Herman Hattaway, ''Why the South Lost the Civil War'' (1986) influential analysis of factors; ''The Elements of Confederate Defeat: Nationalism, War Aims, and Religion'' (1988), abridged version * [[Bruce Catton|Catton, Bruce]], ''The Civil War'', American Heritage, 1960, ISBN 0-8281-0305-4, illustrated narrative * Davis, William C. ''The Imperiled Union, 1861–1865'' 3v (1983) * Donald, David ''et al. The Civil War and Reconstruction'' (latest edition 2001); 700 page survey * Eicher, David J., ''The Longest Night: A Military History of the Civil War'', (2001), ISBN 0-684-84944-5. * Fellman, Michael ''et al. This Terrible War: The Civil War and its Aftermath'' (2nd ed. 2007), 544 page survey * [[Shelby Foote|Foote, Shelby]]. ''[[The Civil War: A Narrative]]'' (3 volumes), (1974), ISBN 0-394-74913-8. Highly detailed military narrative covering all fronts * [[James M. McPherson|McPherson, James M.]] ''Battle Cry of Freedom: The Civil War Era'' (1988), 900 page survey of all aspects of the war; Pulitzer prize * [[James M. McPherson]]. ''Ordeal By Fire: The Civil War and Reconstruction'' (2nd ed 1992), textbook * [[Allan Nevins|Nevins, Allan]]. ''[[Ordeal of the Union]]'', an 8-volume set (1947–1971). the most detailed political, economic and military narrative; by Pulitzer Prize winner ** 1. Fruits of Manifest Destiny, 1847–1852; 2. A House Dividing, 1852–1857; 3. Douglas, Buchanan, and Party Chaos, 1857–1859; 4. Prologue to Civil War, 1859–1861; 5. The Improvised War, 1861–1862; 6. War Becomes Revolution, 1862–1863; 7. The Organized War, 1863–1864; 8. The Organized War to Victory, 1864–1865 * Rhodes, James Ford. [http://www.bartleby.com/252/ ''History of the Civil War, 1861–1865 (1918)], Pulitzer Prize; a short version of his 5-volume history * Ward, Geoffrey C. ''The Civil War'' (1990), based on PBS series by [[Ken Burns]]; visual emphasis * Weigley, Russell Frank. ''A Great Civil War: A Military and Political History, 1861–1865'' (2004); primarily military</div> ;Лавлах ном <div class="references-small"> * Blair, Jayne E. ''The Essential Civil War: A Handbook to the Battles, Armies, Navies And Commanders'' (2006) * Carter, Alice E. and Richard Jensen. ''The Civil War on the Web: A Guide to the Very Best Sites-'' 2nd ed. (2003) * Current, Richard N., ''et al.'' eds. ''Encyclopedia of the Confederacy'' (1993) (4 Volume set; also 1 vol abridged version) (ISBN 0-13-275991-8) * Faust, Patricia L. (ed.) ''Historical Times Illustrated Encyclopedia of the Civil War'' (1986) (ISBN 0-06-181261-7) 2000 short entries * Esposito, Vincent J., ''West Point Atlas of American Wars'' online edition 1995 * Heidler, David Stephen, ed. ''Encyclopedia of the American Civil War: A Political, Social, and Military History'' (2002), 1600 entries in 2700 pages in 5 vol or 1-vol editions * Resch, John P. ''et al.'', ''Americans at War: Society, Culture and the Homefront vol 2: 1816–1900'' (2005) * Tulloch, Hugh. ''The Debate on the American Civil War Era'' (1999), historiography * Wagner, Margaret E. Gary W. Gallagher, and Paul Finkelman, eds. ''The Library of Congress Civil War Desk Reference'' (2002) * Woodworth, Steven E. ed. ''American Civil War: A Handbook of Literature and Research'' (1996) (ISBN 0-313-29019-9), 750 pages of historiography and bibliography [https://web.archive.org/web/20090308085807/http://www.questia.com/read/14877569?title=The%20American%20Civil%20War%3A%20A%20Handbook%20of%20Literature%20and%20Research online edition]</div> {{col-break}} ;Намтрууд <div class="references-small"> * ''American National Biography'' 24 vol (1999), essays by scholars on all major figures; [http://www.anb.org/aboutanb.html online and hardcover editions at many libraries] * McHenry, Robert ed. ''Webster's American Military Biographies'' (1978) * Warner, Ezra J., ''Generals in Blue: Lives of the Union Commanders'', (1964), ISBN 0-8071-0822-7 * Warner, Ezra J., ''Generals in Gray: Lives of the Confederate Commanders'', (1959), ISBN 0-8071-0823-5</div> ;Цэргүүд <div class="references-small"> * Berlin, Ira, et al, eds. ''Freedom's Soldiers: The Black Military Experience in the Civil War'' (1998) * Hess, Earl J. ''The Union Soldier in Battle: Enduring the Ordeal of Combat'' (1997) * McPherson, James. ''For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War '' (1998) * Wiley, Bell Irvin. ''The Life of Johnny Reb: The Common Soldier of the Confederacy'' (1962) (ISBN 0-8071-0475-2) * Wiley, Bell Irvin. ''Life of Billy Yank: The Common Soldier of the Union'' (1952) (ISBN 0-8071-0476-0)</div> ;Анхдагч эх сурвалж <div class="references-small"> * Commager, Henry Steele (ed.). ''The Blue and the Gray. The Story of the Civil War as Told by Participants.'' (1950), excerpts from primary sources * Hesseltine, William B. ed.; ''The Tragic Conflict: The Civil War and Reconstruction'' (1962), excerpts from primary sources</div> {{col-end}} == Цахим холбоос == * [https://web.archive.org/web/20081104071442/http://historicalpreservation.org/civilwar/ohio/ Ohio in the Civil War Archive: Collaborative research archive] * [http://sunsite.utk.edu/civil-war/reasons.html Declarations of Causes of Secession] * [http://teachingamericanhistory.org/library/index.asp?documentprint=76 Alexander Stephens' Cornerstone Speech] * [http://www.civilwarhome.com/lincolntroops.htm Lincoln's Call for Troops] * [https://web.archive.org/web/20080102180529/http://www.civil-war.net/ The Civil War Home Page] * [http://www.archives.gov/research/civil-war/photos/index.html Civil War photos] at the [[National Archives and Records Administration|National Archives]] * [https://web.archive.org/web/20090115145808/http://www.virginia.org/site/features.asp?FeatureID=198 Civil War in Virginia] * [https://web.archive.org/web/20070610122246/http://www.cr.nps.gov/history/books-title.htm Online texts of Civil War books] at the [[National Park Service]] * [http://sunsite.utk.edu/civil-war/generals.html University of Tennessee: U.S. Civil War Generals] * [https://web.archive.org/web/20081024053430/http://www.pbs.org/civilwar/ ''The Civil War''], a [[Public Broadcasting Service|PBS]] documentary by [[Ken Burns]] * Individual state's contributions to the Civil War: [http://www.militarymuseum.org/HistoryCW.html California], [http://www.floridamemory.com/OnlineClassroom/FloridaCivilWar/index.cfm Florida], [https://web.archive.org/web/20081112010121/http://www.illinoiscivilwar.org/ Illinois #1], [http://www.rootsweb.com/~ilcivilw/ Illinois #2], [http://www.ohiocivilwar.com/ Ohio], [http://www.pacivilwar.com/ Pennsylvania] * [http://www.dcmemorials.com/index_civ.htm Civil War Memorials in & around D.C.] (with photos) * [http://www.vlib.us/eras/civil_war.html WWW-VL: History: USA Civil War 1855-1865] * [http://www.civilwar.org Civil War Preservation Trust] * [https://web.archive.org/web/20201026023712/http://www.civil-war-journeys.org/ Description and Pictures of Civil War Battlefields] Over 2,100 pictures from Civil War sites * [https://web.archive.org/web/20090811064152/http://www.gettysburg.edu/library/gettdigital/civil_war/civilwar.htm Civil War Era Digital Collection at Gettysburg College] This collection contains digital images of political cartoons, personal papers, pamphlets, maps, paintings and photographs from the Civil War Era held in Special Collections at Gettysburg College. * [https://web.archive.org/web/20070703201217/http://www.nps.gov/history/nr/twhp/wwwlps/lessons/73morgan/73morgan.htm ''”Fort Morgan and the Battle of Mobile Bay”'', a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan] * [https://web.archive.org/web/20070626221653/http://www.nps.gov/history/NR/TWHP/wwwlps/lessons/70prairie/70prairie.htm ''”Battle of Prairie Grove: Civilian Recollections of the Civil War”'', a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan] * [https://web.archive.org/web/20140903021112/http://www.nps.gov/history/NR/twhp/wwwlps/lessons/11andersonville/11andersonville.htm ''“Andersonville: Prisoner of War Camp”'', a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan] * [http://www.brettschulte.net/CWBlog TOCWOC Civil War Blog] A group Civil War blog consisting of informed amateurs. * [http://cwba.blogspot.com/ Civil War Books and Authors Blog] A Civil War blog focusing mainly on book reviews. * [http://cwbn.blogspot.com/ Civil War Bookshelf] American Civil War historiography and publishing blogged daily by Dimitri Rotov. * [https://web.archive.org/web/20101027121919/http://encyclopediaofalabama.org/face/Article.jsp?id=h-1429 American Civil War in Alabama, Encyclopedia of Alabama] * [http://battleofolustee.org/uniforms/uniforms.html U.S. Civil War Era Uniforms and Accouterments] [[Ангилал:Америкийн иргэний дайн| ]] [[Ангилал:Иргэний дайн]] [[Ангилал:Нэгдсэн Улсын дайн]] [[Ангилал:Хойд Америкийн дайн]] [[Ангилал:19-р зууны дайн]] [[Ангилал:1860-д он]] 4gxfo7z4jnzg5001xpwry55yiwfsb9f Айнтрахт Франкфурт 0 20378 873318 873249 2026-10-14T18:44:46Z -Lemmy- 32860 873318 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хөлбөмбөгийн клуб | clubname = Айнтрахт Франкфурт | image = | current = 2025-26 оны Германы Бундеслиг | fullname = Eintracht Frankfurt | founded = [[1899]] оны [[3 сарын 8|гуравдугаар сарын 8]] | nickname = ''SGE''<br />''Die Adler'' (Бүргэд) | ground = [[Вальдстадион]] | capacity = 60,100 | chrtitle = Ерөнхийлөгч | chairman = {{flagicon|GER}} Матиас Бек | manager = {{flagicon|AUT}} Ади Хюттер | ахлагч = | league = [[Германы Бундеслиг|Бундеслиг]] | season = 2025/26 | position = Бундеслиг, 8 дугаар байр | pattern_la1 = _frankfurt2627h | pattern_b1 = _frankfurt2627h | pattern_ra1 = _frankfurt2627h | pattern_sh1 = _frankfurt2627h | pattern_so1 = _frankfurt2627hl | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _frankfurt2627a | pattern_b2 = _frankfurt2627a | pattern_ra2 = _frankfurt2627a | pattern_sh2 = _arg26A | pattern_so2 = _adidasblackl | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _frankfurt2627t | pattern_b3 = _frankfurt2627t | pattern_ra3 = _frankfurt2627t | pattern_sh3 = _frankfurt2627t | pattern_so3 = _frankfurt2627tl | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = | website = https://en.eintracht.de/ }} '''Айнтрахт Франкфурт''' ({{lang-de|Eintracht Frankfurt}}) нь [[Герман]]ы [[хөлбөмбөг]]ийн баг бөгөөд [[Хессен]] мужийн [[Майны Франкфурт]] хотыг төлөөлөн [[спорт]]ын уралдаан тэмцээнүүдэд оролцдог «Айнтрахт Франкфурт» спортын төрөлжсөн багийн нэрийг хөлбөмбөгийн баг нь өндөрт өргөн авч явдаг юм. == Шагналууд == * '''Германы аварга''' ** '''Түрүү (1):''' [[1959 оны Германы хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн|1958–59]] * '''[[Германы хөлбөмбөгийн цом]]''' ** '''Түрүү (5):''' 1974, 1975, 1981, 1988, 2018 * '''[[УЕФА Европын лиг|УЕФА Европын лиг/УЕФА-гийн цом]]''' ** '''Түрүү (2):''' [[1979–80 оны УЕФА-гийн цом|1980]], [[2021-22 оны УЕФА Европын лиг|2022]] '''[[УЕФА Аваргуудын Лиг]]:''' :* '''Хоёрдугаар байр (1)''': [[1959–60 оны УЕФА Аваргуудын лиг|1960]] == Тоглогчид == === Одоогийн бүрэлдэхүүн === {{Fs start}} {{Fs player | no=2 | nat=GER | pos=DF | name=[[Элиас Баум]]}} {{Fs player | no=3 | nat=BEL | pos=DF | name=[[Артур Теат]]}} {{Fs player | no=4 | nat=GER | pos=DF | name=[[Робин Кох]]}} {{Fs player | no=5 | nat=SUI | pos=DF | name=[[Орел Аменда]]}} {{Fs player | no=6 | nat=DEN | pos=MF | name=[[Оскар Хойлунд]]}} {{Fs player | no=7 | nat=GER | pos=MF | name=[[Ансгар Кнауфф]]}} {{Fs player | no=8 | nat=ALG | pos=MF | name=[[Фарес Чайби]]}} {{Fs player | no=13 | nat=DEN | pos=DF | name=[[Расмус Кристенсен]]}} {{Fs player | no=15 | nat=TUN | pos=MF | name=[[Эллиес Скири]]}} {{Fs player | no=16 | nat=SWE | pos=MF | name=[[Хуго Ларсон]]}} {{Fs player | no=19 | nat=FRA | pos=MF | name=[[Жан Маттео Бахойя]]}} {{Fs player | no=20 | nat=JPN | pos=MF | name=[[Рицу Доан]]}} {{Fs player | no=21 | nat=GER | pos=DF | name=[[Натаниэл Браун]]}} {{Fs player | no=22 | nat=USA | pos=DF | name=[[Тимоти Чендлер]]}} {{Fs player | no=23 | nat=GER | pos=GK | name=[[Михаэль Зеттерер]]}} {{Fs mid}} {{Fs player | no=27 | nat=GER | pos=MF | name=[[Марио Гёце]]}} {{Fs player | no=32 | nat=GER | pos=FW | name=[[Жессик Нганкам]]}} {{Fs player | no=33 | nat=GER | pos=GK | name=[[Йенс Граль]]}} {{Fs player | no=34 | nat=GER | pos=DF | name=[[Ннамди Коллинз]]}} {{Fs player | no=36 | nat=POR | pos=DF | name=[[Аурелио Бута]]}} {{Fs player | no=37 | nat=GER | pos=MF | name=[[Жеремиа Малузе]]}} {{Fs player | no=38 | nat=GER | pos=MF | name=[[Эбу Бекир ИШ]]}} {{Fs player | no=39 | nat=GER | pos=GK | name=[[Амил Сильевич]]}} {{Fs player | no=40 | nat=BRA | pos=GK | name=[[Кауа Сантос]]}} {{Fs player | no=42 | nat=TUR | pos=MF | name=[[Жан Узун]]}} {{Fs player | no=44 | nat=ECU | pos=DF | name=[[Дэвис Баутиста]]}} {{Fs player | no=45 | nat=GER | pos=MF | name=[[Марвин Диллс]]}} {{Fs player | no=47 | nat=HUN | pos=FW | name=[[Ноа Фенё]]}} {{Fs player | no=48 | nat=ESP | pos=MF | name=[[Жинёнь Авуси]]}} {{Fs player | no=49 | nat=ESP | pos=DF | name=[[Дерек Боакье Осэй]]}} {{Fs player | no=50 | nat=GER | pos=FW | name=[[Алессандро Гаул Соуза]]}} <!-- {{Fs player | no= | nat=FRA | pos=MF | name=[[Эрик Жуниор Дина Эбимбэ]]}} {{Fs player | no= | nat=HUN | pos=MF | name=[[Кристиан Листэш]]}} {{Fs player | no= | nat=FRA | pos=DF | name=[[Нилс Нкунку]]}} {{Fs player | no= | nat=CRO | pos=DF | name=[[Хрвое Смолчич]]}} {{Fs player | no= | nat=ALB | pos=GK | name=[[Симон Симони]]}} Joining in / Out on loan until July 2027 --> {{Fs end}} == Цахим холбоос == {{commonscat|Eintracht Frankfurt|Айнтрахт Франкфурт}} * [https://web.archive.org/web/20110719225242/http://www.eintracht.de/english/news/ Айнтрахт Франкфуртын албан ёсны цайхм хуудас] (Герман, Англи болон Хятад хэлээр) {{Германы Бундеслиг}} {{DEFAULTSORT:Франкфурт, Айнтрахт}} [[Ангилал:Айнтрахт Франкфурт| ]] [[Ангилал:Германы волейболын клуб]] [[Ангилал:Германы гандболын клуб]] [[Ангилал:Германы гимнастикийн клуб]] [[Ангилал:Германы хоккейн клуб]] [[Ангилал:Германы мөсний хоккейн клуб]] [[Ангилал:Германы регби юнион клуб]] [[Ангилал:Германы сагсан бөмбөгийн клуб]] [[Ангилал:Германы триатлоны клуб]] [[Ангилал:Германы футзалын клуб]] [[Ангилал:Германы ширээний теннисний клуб]] [[Ангилал:Майны Франкфуртын спортын клуб]] [[Ангилал:Майны Франкфуртын хөлбөмбөгийн клуб]] [[Ангилал:Айсшток спортын клуб]] [[Ангилал:1899 онд байгуулагдсан]] 5qqvyqgi20wmfz4sbcapn1727e5nmjm Гэрэл зураг 0 22326 873371 873043 2026-10-15T05:41:59Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873371 wikitext text/x-wiki [[Файл:Large format camera lens.jpg|thumb|right|Том форматтай камерын линз.]] '''Гэрэл зураг-'''гэрэл зургийн хальс эсвэл электрон зураг-мэдрэгч зэрэг [[цацаргалт]] мэдрэмтгий зүйлс дээрх цацаргалтыг буулгаж авах замаар зураг үүсгэх практик, шинжлэх ухаан бөгөөд урлаг юм. Линз нь ямар нэг обьектоос ялгарах эсвэл тухайн обьект дээр тусаад хугарсан гэрлийн цацрагийн фокусыг тааруулан, камерын дотор байрлах гэрэл мэдрэмтгий гадарга дээр бодит дүрс болгон буулгахад ашиглагддаг. Улмаар электрон дүрс мэдрэгч нь дүрсийг пикселийн (нягтрал) нарийвчлалаар буулган, боловсруулж дижитал файл хэлбэрээр хадгалдаг. Зураг, видео хэлбэрээр хадгалагдсан дижитал файлыг зургийн аппаратнаас шууд үзэх, компьютер лүү хуулах, дэлгэцээр харуулах буюу студид угааж, принтерээр хэвлэн ашиглаж болдог. Гэрэл зургийг шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэл, бизнест өргөнөөр ашиглахын зэрэгцээ урлаг, уран бүтээл, харилцаа холбооны зорилгоор түгээмэл ашигладаг. Гэрэл зургийн ач холбогдол бол түүхэн баримт болдог гол онцлогтой юм. == Үгийн гарал зүй == Фотограф гэдэг үг нь Грекийн φωτός (''phōtos'') буюу гэрэл<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfa%2Fos φάος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> болон γραφή (''graphé'') буюу зураг<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgrafh%2F γραφή], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> гэсэн хоёр үгний нийлбэр юм.<ref>Harper, Douglas. [http://www.etymonline.com/index.php?term=photograph "photograph"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref> == Түүх == === Анхны технологи === [[File:Camera obscura box.jpg|thumb|Зураг зурахад ашиглагддаг хайрцган аппарат]] Гэрэл зураг нь хэд хэдэн технологийн нийлбэр юм. Анхны гэрэл зураг гарахаас өмнө Хятадын философич Мо Ди болон Грекийн математикч [[Аристотель]], [[Евклид]] нар МЭӨ 4, 5-р зуунд хайрганы нүхээр гэрэл тусган зураг зурах камерны талаар дүрсэлсэн байдаг.<ref>Campbell, Jan (2005) ''[http://books.google.com/books?id=lOEqvkmSxhsC&pg=PA114 Film and cinema spectatorship: melodrama and mimesis]''. Polity. p. 114. [[:en:Special:BookSources/074562930X|ISBN 0-7456-2930-X]]</ref><ref>http://books.google.com/?id=MTXdplfiz-cC&pg=PA20</ref> Хүн төрөлхтний хөгжил дэвшлийн гайхамшгийн нэг болох гэрэл зургийн түүх эртний Арабын физикч, математикч, эмч, филисофич [[Ибн-Аль-Хайсам|Ибн-Аль-Хайсамын]] нэртэй салшгүй холбоотой. Дундад зууны Европт Альхазен хэмээн алдаршсан тэрээр 965 онд төрж 1039 онд өөд болсон ба тухайн үеийнхээ хамгийн өндөр боловсролыг эзэмшиж, гэрэл, гэрлийн туяаны тухай тодорхой бүх л мэдэгдэхүүнийг тусгасан оптикийн тухай шинжлэх ухааны өгүүллээ бичжээ. Тэр үед гэрэл зургийн талаар ямар ч ойлголт байхгүй байсан боловч чухам энэ эрдэмтэн гэрэл зургийн аппарат маягийн зүйл хийсэн нь өнөөгийн бидний сонирхлыг ихэд татдаг. Үүний тулд тэрээр жирийн 1 хайрцаг авч 1 талд нь цоолж нүх гаргаад түүнийхээ өмнө хэд хэдэн лаа асаажээ. Нүхний эсрэг талд цулгай дэлгэц буюу самбар байрлуулахад уг дэлгэц буюу самбар дээр лаануудын доош харсан дүрс гардаг болохыг нээжээ. Ийнхүү Ибн-Аль-Хайсам 200 жилийн дараа харанхуй каамер хэмээх нэр хүртсэн зүйлийг нээсэн хийгээд энэ нь түүний хийдэг ердийн туршилтуудын 1 байсан тул өөрийн нээлтэндээ төдийлөн ач холбогдол өгөлгүй орхисон бөгөөд Европ тив үүнийг 200 жилийн дараа олж мэджээ. === Дундад зуун<ref name=":0">http://jagaa.blogmn.net/21813/gerel-zurgiin-tuuhees.html</ref> === 1519 онд алдарт [[Леонардо да Винчи]] харанхуй камерийг шинжлэх ухааны ажиглалт хийхэд чухал төхөөрөмж гэж нэрлэсэн тэмдэглэл бичжээ. 1544 онд [[Нидерланд|Нидерландын]] математикч Хээма Фрийзиус түүний тусламжтайгаар нарны хиртэлтэнд анх ажиглалт хийж байсан түүхтэй. 16-р зууны дунд үед Италийн иргэн Жамбаттиссаделла Поорте харанхуй камерийн нүхэнд линз суулгах санаа төрсөн бөгөөд ингэснээр дүрсний чанарыг эрс сайжруулж, улам боловсронгуй болсон тул тэр дорхноо л аялагчид, зураачдын байнгын дагуул болжээ. Цаасан дээр гарсан оптик дүрсийг тэд үзэг харандаагаар дагуулан тодруулдаг байв. Шинжлэх ухааны лабораторит энэ нь өнөөдрийн гэрэл зургийн аппарат буюу туршлагыг бүртгэгч дуран байлаа. Астрономич Иохами Кээплэр суурин дээрээ эргэж, тал бүр тийш харах боломжтой, салхин тээрэмний хэмжээтэй харанхуй камерийг зохион бүтээв. Оросын эрдэмтэн [[Михаил Васильевич Ломоносов|Михаил Ломоносов]] лаборантууддаа, машинуудыг зурахад харанхуй камерийг байнга ашиглах шаардлага тавьдаг байв. Германы эрдэмтэн, физикч Крийстоф Шлайнэр харанхуй камерыг нар руу чиглүүлэв. Түүний дуран Кээплэрийн зөвлөснөөр 2 хэсэг цуглуулагч линзээс бүрдэж байснаараа [[Галилео Галилей|Галилео Галилейн]] дурангаас ялгарч байсан бөгөөд алсад буй зүйлүүдийн бодит дүрсийг дамжуулах боломжийг хангасан байна. Эрдэмтэд энэ камерийн тусламжтайгаар Галилейн нээсэн толбоноос гадна, гадаргуу дээр гарсан хаягдлууд тод ажиглагдаж буйг тогтоожээ. Үүнээс дахин 2 зууны дараа Францын одон орон судлаач, физикч [[Доминик Франсуа Жан Араго]] тэднийг дахин нээж “протуберац” ([[Герман хэл|герман]]. ''Protuberanzen'', лат. ''protubero'') хэмээн нэрлэжээ. Энэ үед эрдэмтэд бийр хэрэглэлгүй, зөвхөн гэрлээр зурах боломжийг шургуу судалж байлаа. Өөрөөр хэлбэл, дурангийн цуглуулж өгсөн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох хэрэгтэй байв. Харанхуй камерийг гэрэл зургийн аппарат болгон хувиргах шаардлагатай байлаа. === 19-р зуун<ref name=":0" /> === 19-р зууны хамгийн гайхамшигтай бөгөөд ач холбогдолтой нээлтүүдийн нэг болох гэрэл зургийг Нийсэфор Ньепс (1765-1833) анхны харанхуй камерийг хийсэн. Тэр гэрлийн тусламжтайгаар сийлбэр хэвлэх хэв хийхийг мөрөөдөж, чулуун бараар хэвлэх аргатай нилээд нарийн танилцаж өөрийнхээ хийж буй зүйлээ гелиографи гэж нэрлэжээ. Мөн 1822 онд Парисын Маре гудамжинд Луи Жак Дагэр ([[Франц хэл|франц]]. ''Louis Jacques Mandé Daguerre'', 1787 —1851) “Диорама” хэмээх үзвэрийн газраа нээжээ. Тэрээр зургууд нь солигддог үзмэр хийсэн байна. Нимгэн, хагас тунгалаг даавуун дээр зурсан зургуудыг бүгдийг нь зэрэгцүүлэн сараалжуудаас зүүж байрлуулаад араас нь ээлжлэн гэрэлтүүлдэг байжээ. Үзэгчид гэгээн цагаан өдөр гэнэт шөнө болж хөгжмийн аялгуунд гоёмсог зураг харж байгаагаа гайхаж, шагшран магтаж байхад Дагэрт гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэх аргыг олох санаа эргэлдсээр байв. Тэрээр тухайн үеийн бусад зураачдын адил харанхуй камер ашиглан зурдаг байсан бөгөөд оптикийг ч муугүй мэддэг байв. Ж.Дагэр францын зохион бүтээгч [[Жозеф Ньепс|Жозеф Нийсэфор Ньепс]] ([[Франц хэл|франц]]. ''Joseph Nicéphore Niépce''; 1765 —1833) тухай сонсоод түүнд захидал бичиж 1827 онд танилцаад 1829 онд хамтран ажиллаж, шинэчлэл хийхээр “Ноён Ньепсийн нээж ноён Дагэрийн боловсронгуй болгосон гелиографи” гэдэг нэртэй гэрээ байгуулжээ. Дагэр Ньепсийн олж харж чадаагүй хэв-барнаас хуулбарлах, байгаа байдлаар нь зураг авах 2-ын ялгааг ойлгож хөрөг зураг нь өнгөнүүдийн хувьд зөв, тод дамжуулахыг хамгаас илүү шаарддаг учир зураг авах хугацаа 5 хоромоос хэтрэх ёсгүй хэмээн үзэж йодоор боловсруулсан мөнгөөр бүрхсэн ялтас ашиглахыг санал болгожээ. Йодот мөнгө ашигласнаар орчин үеийн гэрэл зургийн аргад тун дөхөж ирсэн хэдий ч бүр 1818 онд Английн астрономч Жон Хээршэл йодот мөнгөний харлах процессыг тиосульфит зогсоодог болохыг нээснийг тэд мэдэж чадаагүй юм. Ньепсийг нас барсны дараа Даагэр йодот мөнгөөр богино хугацаанд позитив дүрс гаргаж бэхжүүлэх аргыг олж даагэреотип хэмээн нэрлэжээ. Энэ арга нь Ньепсийнхээс огт өөр арга байсан ч хамтын ажиллагааны гэрээ хүчин төгөлдөр хэвээр байсан тул дундынх болжээ. Даагэрийн нээсэн энэ арга маш энгийн бөгөөд түгээмэл байсан тул тэр дороо л нийтэд хүртээл болсон байна. Өөрийн дүрс-Даагэреотипийг харахыг хүсэгчид маш олон байсан ба тэдний хэрэгцээний хирээр харанхуй каамер, химийн бодисууд, дуран, мөнгөжүүлсэн ялтсуудыг үйлдвэрлэж эхлэв.Мөнгөн усны уураар дүрс тодруулах болон тиосульфитаар бэхжүүлэх аргыг ч Даагэр /Жооно Хээршэлийн нээснийг мэдэлгүйгээр/ нээжээ. Гэвч энэ бүгдийг Даагэр өөрөө санаачилсангүй, зөвхөн Ньепсийн санааг үргэлжлүүлж байж олж нээжээ. Гелиограф анх гарснаас хойш 13 жилийн дараа буюу 1839 оны 1-р сард Парисын ШУА-ийн хурал дээр нэрт эрдэмтэн, улс төрийн зүтгэлтэн Доминик-Франсуа Араго анх Луи Дагэр, Нийсэфор Ньепс нар хавтгай метал гадаргуу дээр объектуудын гэрлийн дүрсийг бэхжүүлэн авах боломжийг нээснийг илтгэжээ. Энэ үед Английн эрдэмтэн [[Уильям Тальбот|Уильям Фокс Тальбот]] ([[Англи хэл|англи]]. ''William Henry Fox Talbot''; 1800 —1877) харанхуй камер ашиглан дүрс буулгах процессыг сонирхож 1835 онд буюу ажиллаж эхэлснээсээ хойш 2 жилийн дараа, өөрийн байшин болон Лакокийн сүмийн зургийг авч чаджээ. Эдгээр зургийг 2 цагийн хугацаатай барил өгч авсан хэдий ч анхны, жинхэнэ гэрэл зургийн негативууд /энэ нэрийг Таальбот өгчээ/ байжээ. Гэвч Тальбот туршилтаа төдхөн орхисон байна. 1839 оны 1-р сарын сүүлчээр Уильям Тальбот Лондоны Эзэн хааны нийгэмлэгийн хурал дээр өөрийн нээсэн калотайпийн аргын тухай илтгэл тавьж гэрэл зургийг боловсронгуй болгох талаар ажиллаж эхэлсэн байна. Ингээд хэдхэн сарын дараа азот хүчлийн мөнгө бүхий хальсан дээр авдаг болсноор дүрсийг ердөө л 3 хоромд буулгах боломжтой болжээ. Таальбот өөрийн аргаа шууд гаргаж тавьсан бол дагэреотипийг гаргалгүйгээр мөхөөж чадах байсан ба нэгэнт их хүч хөрөнгө зарж бүтээсэн Даагэротипийг 10 жилийн дараа калотайп шахан гаргажээ. Хожим нь энэ арга эхлээд хуурай, дараа нь нойтон желатин ялтсуудад шахагдан өөрчлөгдсөн билээ. Ийнхүү хүн төрөлхтний олон чухал нээлтийн нэг болох гэрэл зураг урлагийн болон аж үйлдвэрийн шинэ салбар болон үүсэж хөгсөн байна. Хожим бромт мөнгө, хлорт мөнгө, йодот мөнгө зэрэг бодисуудаар гэрэл мэдрүүлэн, метол, эсвэл гидрохиноноор тодруулаад тиосульфат натригаар зогсоож төрөл бүрийн гадаргууд буулгадаг болсныг өнөөгийн бид хэрэглэж байна. Шинжлэх ухаан техникийн дэвшлийн эрин - өнөө үед тоон програмт зураг үүсэн хөгжиж байгаа нь зарим талаараа гэрэл зургийн ач холбогдлыг бууруулсан нь гэмт хэрэгтэн этгээдүүдийн бүртгэлээр ХIХ зууны сүүл үед баруун Европыг дагуулан шуугиулж байсан Бертильонаж буюу антропометрийн хэмжил зүйн арга ХХ зууны эхэнд дактилоскопихэмээх гарын мөрний ухаанд зайгаа тавин өгсөнтэй төстэй ч бодит байдлыг дүрслэх чадал, засвар хийх, хуурамчаар үйлдсэнийг тогтоох боломж өндрөөрөө урлаг, криминалистик зэрэг салбарт үнэлж баршгүй хэвээрээ байна. === Хар цагаан зураг === Бүх гэрэл зураг эхэндээ зөвхөн хар, цагаан өнгөтэй. Хар, цагаан зураг нь саарал болон цэнхэр, бор шаргал туяатай гардаг байсан. Одоо хэр нь камераар хар, цагаан зураг дарж болохоос гадна зөвхөн хар, цагаан зураг дардаг камер ч байдаг. Мөн зураг засварлах програмуудад хар, цагаан болгох үйлдлүүд байдаг. === Өнгөт зураг === 1903 онд авсан өнгөт зураг байдаг. Тухайн үед тусгай төхөөрөмж ашиглан, маш удаан хугацааны туршид зургийг бүтээж, хэвлэдэг байсан. Өнгөтөөр зураг авах боломжийг 1840 оны үеэс судалж эхэлсэн. Эхэн үед өнгөт зураг гэрэлд цохигдох, их хугацаа шаардах гэх мэт сул талтай байсан. 1855 онд физикч [[Жеймс Клерк Максвелл]] ([[Англи хэл|англи]]. ''James Clerk Maxwell''; 1831—1879) гурван үндсэн өнгийг тусгаарлах зарчмын талаар судалгаа гаргасан бөгөөд '''''1861''''' онд энэ зарчмын дагуу анхны өнгөт зургийг авсан. Максвелл улаан, ногоон, цэнхэр шүүлтүүр ашиглан 3 ширхэг хар, цагаан зураг авч, дараа нь нийлүүлэх замаар өнгөт зураг гаргаж авах санаа гаргажээ. 1860-аад оны сүүлээр Луйс Дукос ду Хаурон өнгөт зураг хэвлэх аргийг нээсэн. Улмаар хальс хийж зураг дарах камер бүтээгдэх болж 1935 он гэхэд Кодак өнгөт хальсыг нэвтрүүлсэн. Үүнтэй төстэй "''Agfacolor Neu"'' хальсыг Agfa компани 1936 онд бүтээжээ. 1963 онд Поларойд компани зураг дарсны дараа 1-2 минутын дотор хэвлэн гаргах камер гаргасан байна. 1995-2005 оны хооронд дижитал камер хэрэглээнд хүчтэй нэвтрэх болсон. === Дижитал гэрэл зураг === 1981 онд Японы [[Sony|"Sony"]] компани энгийн хүмүүс ашиглаж болох анхны хагас дижитал камерыг худалдаанд гаргасан. Мавика хэмээх энэхүү камер нь дүрсийг дискэнд хадгалдаг байсан бөгөөд дискэн дээр хадгалагдсан дүрсийг дэлгэцээр харах боломжтой байсан. 1991 онд Кодак анхны дижитал камер болох DCS 100-г гаргасан. Энэ камер өндөр үнэтэй байсан хэдий ч сэтгүүлч, мэргэжлийн гэрэл зурагчид өргөнөөр ашиглаж эхэлсэн байна. Дижитал камер нь электрон дүрс мэдрэгч ашиглан дүрсийг электрон дата болгон хадгалдаг бөгөөд өмнөх үеийн камеруудаас ялгаатай нь зураг угаах гэх мэт химийн процесс ашигладаггүй юм. Дижитал зургийг төрөл бүрийн янзалж, өөрчлөх боломжтой. Өнөөдөр дэлхий даяар дижитал камер болон ухаалаг гар утас ашиглан зураг авах болсон билээ. === Нийлэг гэрэл зураг === Нийлэг гэрэл зураг нь компьютер орчинд авах зураг бөгөөд зураг авалт нь бодитоор зураг авч байгаа мэт загварчлагдсан байдаг. Дижитал ертөнцөд дижитал зураг авалт хийх нь бодит ертөнцөд зураг авах хэмжээ, хязгаарыг давах боломжийг бий болгосон.<ref>{{cite conference|url = http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html|title = Synthesis photography and architecture|last1 = Paux|first1 = Marc-Olivier|date = 1 February 2011|conference = [[Imagina]]|location = Monaco}} {{Webarchiv|url=http://www.zhongart.com/marcol/premier/photoA_files/synthesis%20photography%20and%20architecture.html |wayback=20150402092825 |text=Synthesis photography and architecture |archiv-bot=2026-10-15 05:41:59 InternetArchiveBot }}</ref> == Камерны түүхэн хөгжил == <!-- Images showing cameras typical for their time or cameras that were first of their kind (other suggestions for criterias?)--> <gallery widths="220" heights="180" perrow="5"> File:Studijskifotoaparat.JPG|19-р зууны 3 хөлтэй, студийн камер File:Box Camera.jpg|Чиглүүлээд зураг дарах [[хайрцган камер]], кино зураг авалтад ашиглагддаг анхны камер, c. 1910 File:No1-A Autographic Kodak Jr.jpg|Kodak-ийн хураадаг камер 1922 File:Leica-II-Camera-1932 cropped.jpg|[[Leica Camera|Leica-II]], [[135 мм]] кино зураг авалтын анхны камеруудын нэг, 1932 File:Contax-s.jpg|[[Contax]] S 1949&nbsp;– анхны [[олон талт призмт камер]] [[Single-lens reflex camera|SLR]] File:Polaroid Colorpack 80.jpg|Polaroid Colorpack 80 зураг хэвлэдэг камер, c 1975 File:Photography using Canon Digital IXUS 850 IS.jpg|[[Дижитал камер]], [[Canon Ixus]] загвар, c. 2000. File:Capas-d1.jpg|Nikon D1, анхны [[digital single-lens reflex camera|digital SLR]] сурвалжлага, спортын зураг авалтад ашиглагддаг, c. 2000 File:Phone photography.jpg|[[Ухаалаг утас]], c. 2010 </gallery> == Техникийн шинж чанар == Камер бол зураг авах хэрэгсэл бөгөөд дуу бичлэг хураах төхөөрөмж суулгаснаар видео бичлэг хийх буюу кино зураг авалт хийх боломжтой болсон. Дижитал сорон болон электрон соронзон бүхий санах ойтой.<ref>http://www.dpreview.com/learn/?/glossary/</ref> == Эшлэл == {{Reflist}} [[Ангилал:Гэрэл зураг| ]] [[Ангилал:Дүрслэх урлагийн төрөл]] [[Ангилал:Уран сайхны арга техник]] [[Ангилал:Хуулбарлах техник]] pmrqbmej95vqihymxugheqmyxvecdi7 Атеизм 0 24173 873364 873039 2026-10-15T02:45:01Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873364 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|thumb|right|250px| ''atheoi'' буюу αθεοι гэсэн "бурхангүй хүмүүс" хэмээх Грек үг]] '''Атеизм''' буюу '''Шашингүйн үзэл''' гэж бурхан орших явдалд итгэхгүй байх үзэл.<ref name=Nielsen-EB/> Илүү давчуу байдлаар тайлбарлавал атеизм гэдэг нь [[бурхан]] тэнгэр байхгүй хэмээх үзэл юм.<ref name=RoweRoutledge/><ref name=oxdicphil/> Өргөнөөр тайлбарлавал атеизм бол ямар нэгэн бурхан тэнгэр байдаг эсэхэд үл итгэх явдал билээ.<ref name=oxdicphil/><ref name=religioustolerance/><ref>{{cite encyclopedia |url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |title=atheism |publisher=Oxford University Press |accessdate=2012-04-09 }} {{Webarchiv|url=http://oxforddictionaries.com/definition/atheism |wayback=20190121124816 |text=atheism |archiv-bot=2026-10-15 02:45:01 InternetArchiveBot }}</ref> Атеизмийн эсрэг<ref name=reldef/><ref name=OED-theism /> болох [[Тейзм]] гэдэг нь ядаж нэг бурхан оршдогт итгэх явдал.<ref name=OED-theism>{{cite book |title=Oxford English Dictionary |edition=2nd |year=1989 |quote=Belief in a deity, or deities, as opposed to atheism}} </ref><ref> {{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/theism |title=Merriam-Webster Online Dictionary |quote=belief in the existence of a god or gods | accessdate=2011-04-09}}</ref> Атеизмийн үзэлтэй хүнийг Атеист гэнэ. Атеизм хэмээх үг нь Грек хэлний ἄθεος (''atheos'') буюу "бурхангүй" хэмээх үгнээс гаралтай бөгөөд үүнийг бүхэл нийгмээрээ бурхан тэнгэрт тахин шүтэх үзлийг эсэргүүцдэг хүмүүсийг тодорхойлдог, доош нь хийсэн утгатай үг байжээ. Чөлөөт үзэл баримтлал, эргэлзээт лавлагаа дэлгэрч, шашны шүүмжлэл ихэссэнээр тус үгийг хэрэглэх тохиолдол багасаж эхэлжээ. <ref name=KArmstrong>{{cite book |last=Armstrong |first=Karen |authorlink=Karen Armstrong |title=A History of God |url=https://archive.org/details/alf.900.arm.270 |year=1999 |publisher=London: Vintage |isbn=0-09-927367-5}} </ref> Атеистууд нь ер бусын зүйлтэй холбоотойгоор тайлбарладаг зүйлд эргэлзээтэй ханддаг бөгөөд баттай бодит үзэл баримтлалыг энэ тэргүүнд тавьдаг хүмүүс байдаг. Атеизм нь олонход ямар нэгэн бурхан тэнгэрт итгэхгүй байхыг зөвлөдөг. Атеизмийг дэмжигч маргаанууд нь гүн ухаан, нийгэм, түүх зэрэг олон олон шинжлэх ухаанаас гаралтай. Зарим атеистууд нь төрийг шашнаас тусгаарлах үзэлтэй<ref name=honderich/><ref> Fales, Evan. "Naturalism and Physicalism", in {{harvnb|Martin|2007|pp=122–131}}. </ref> байдаг ч хүмүүсийн дунд баримталдаг үзэл, философиуд нь ялгарах жишээтэй. Атеизм нь шашинг бодвол дэлхий ертөнцийг илүү хялбараар тайлбарладаг хэмээн олонх атеистууд хэлдэг бөгөөд ийм учраас атеизм нь бурхан байхгүйг батлах бус, эсрэгээр нь шашин нь бурхан байгаа гэдгийг тайлбарлах үүрэгтэй хэмээн үздэг.<ref>{{harvnb|Stenger|2007|pp=17–18}}, citing {{cite book|last=Parsons|first=Keith M.|title=God and the Burden of Proof: Plantinga, Swinburne, and the Analytical Defense of Theism|url=https://archive.org/details/godandtheburdeno0000pars|year=1989|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus Books|isbn=978-0879755515}}</ref> Зарим шашин шүтлэгт атеизмийн дүр төрхүүд илэрдэг. Үүнд, [[Жайнизм]], [[Буддизм]], [[Хиндүизм]], [[Паган]] хөдөлгөөнүүд<ref name="Neopaganism">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=RfGhUW8RdUIC&pg=PA194&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=A New Vision A New Heart A Renewed Call - Volume Two|publisher=William Carey Library|quote=Although Neo-Pagans share common commitments to nature and spirit there is a diversity of beliefs and practices. Some are atheists, others are polytheists (several gods exists), some are pantheists (all is God) and others are panentheists (all is in God).|date=19 October 2009|isbn=9780878083640}} </ref> (Викка гэх мэт<ref name="Wicca">{{cite book|author=Carol S. Matthews|url=http://books.google.com/?id=stQQJlV9FT8C&pg=PA115&dq=neopaganism+atheism#v=onepage&q&f=false|title=New Religions|publisher=Chelsea House Publishers|quote=There is no universal worldview that all Neo-Pagans/Wiccans hold. One online information source indicates that depending on how the term ''God'' is defined, Neo-Pagans might be classified as monotheists, duotheists (two gods), polytheists, pantheists, or atheists.|date=19 October 2009|isbn=9780791080962}} </ref>), бурхангүй шашнууд хамаарагдана. Жайнизм болоод Буддизмийн зарим хэлбэрүүд нь бурханд итгэхийг санал болгодоггүй<ref>{{cite book |url=http://books.google.com.vc/books?id=Jb0rCQD9NcoC&printsec=frontcover#v=onepage&q=atheism&f=false |last=Kedar |first=Nath Tiwari |year=1997 |title=Comparative Religion |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |isbn=81-208-0293-4 |page=50}} </ref> байхад Хиндүизм нь атеизмийг хүчинтэйд тооцдог ч дагаж мөрдөхөд хэцүү гэдэг.<ref>{{Cite book | last = Chakravarti| first = Sitansu| title = Hinduism, a way of life| publisher = Motilal Banarsidass Publ.| year = 1991| page = 71| url = http://books.google.com/?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71| isbn = 978-81-208-0899-7|quote = According to Hinduism, the path of the atheist is very difficult to follow in matters of spirituality, though it is a valid one. |accessdate=2011-04-09}} </ref> Атейзмийг тодорхойлогч шалгуурууд нь хоорондоо зөрчилддөг тул өнөө үед дэлхий дээрх Атейстуудын тоог тогтоох нь тийм ч амар биш юм.<ref name="Martin2007">{{cite book|last=Zuckerman|first=Phil|editor=Martin, Michael T|title=The Cambridge companion to atheism|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=0-521-84270-0|page=56|url=http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&pg=PA56|accessdate=2011-04-09}} </ref> Нэгэн тооцоогоор дэлхийн хүн амын 2.3% нь атеистууд, 11.9% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref name="Britannica demographics">{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9432620 |title=Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2005 |publisher=Encyclopædia Britannica |year=2005 |accessdate=2007-04-15}} * 2.3% Atheists: Persons professing atheism, skepticism, disbelief, or irreligion, including the militantly antireligious (opposed to all religion). * 11.9% Nonreligious: Persons professing no religion, nonbelievers, agnostics, freethinkers, uninterested, or dereligionized secularists indifferent to all religion but not militantly so. </ref> Өөр нэг судалгаанаас харахад өөрсдийгөө атейст хэмээн тодорхойлсон хүмүүс нь барууныхны дунд хамгийн өндөр хувийг эзэлдэг, тухайлбал: [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]]-4 %, [[Итали]]-7%, [[Испани]]-11%, [[Их Британи]]-17%, [[Герман]]-20%, [[Франц]]-32% байдаг байна.<ref name="Harris">{{cite web |url=http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131 |title=Religious Views and Beliefs Vary Greatly by Country, According to the Latest Financial Times/Harris Poll |publisher=Financial Times/Harris Interactive |date=2006-12-20 | accessdate=2011-04-09}} </ref> Харин [[Монгол улс]]ад 2010 онд хийсэн хүн амын тооллогоор нийт хүн амын 38.6% нь шашин шүтдэггүй гэсэн дүн гарчээ.<ref>[http://toollogo2010.mn/doc/Statistic_undsen_ur_dun.pdf 2010 оны Хүн амын тооллого, Үндсэн дүн]</ref> == Үгний гарал болоод хэрэглээ == Эртний Грек хэлэнд ''atheos'' (ἄθεος) нь "бурхангүй" хэмээх утгатай тэмдэг нэр байв. Энэ үгийг анх бурханы эсрэг, сүсэггүй хэмээх шүүмжлэлийн байдлаар хэрэглэж байжээ. МЭӨ 5-р зуунд энэ үг нь илүү утга төгөлдөршиж бурхантай харилцаа холбоог тасалсан, бурхныг үгүйсгэсэн хэмээх утгатай болов. ἀσεβής (''asebēs'') хэмээх үгийг өөрийн бурхныг үл шүтэж эсэргүүцдэг ч бусад бурхныг шүтдэг хүмүүст оноох болов. Сонгодог бичвэрүүдийн орчин үеийн хөрвүүлгээр ''atheos''-ийг "atheistic" буюу "атеист тал руугаа" гэж орчуулах нь бий. [[Цицеро]] нь тус үгийг латин хэлнээ ''atheos'' гэж хөрвүүлжээ. Анхны [[Христийн шашин]]тнууд, [[Эртний Грекийн шашин]]д итгэгчид нар тус үгийг нөгөөдөө оноож доромжилдог байжээ. Атеист (atheist) хэмээх үг нь англи хэлнээ Атеизм хэмээх үгнээс өмнө гарч ирсэн бөгөөд анх 1566, 1571 онд хэрэглэгдэж байв. Бурхан шашин үл шүтэх хэмээх утгаар Атеист хэмээх нэршлийг хамгийн эртний үедээ 1577 оны үед хэрэглэж байжээ. Түүнтэй холбоотой үгс, нэршлүүд нь хожим бий болжээ: деист - 1621 онд, теист - 1662 онд, [[деизм]] - 1675 онд, [[теизм]] - 1678 онд. Тухайн үедээ деизм, деист хэмээх үгс нь одоогийнхоо тодорхойлолтоор явж байсан бол теизм хэмээх үг нь сүүлдээ деизмээс ялгарах болжээ. Карен Армстронг бичихдээ 16 болон 17-р зууны үед атеист хэмээх үг нь зөвхөн доромжлол байдлаар хэрэглэгддэг байсан - хэн ч өөрийгөө атеист хэмээхгүй байх байсан гэжээ. 17-р зууны дунд үед бурханд итгэхгүй байх нь боломжгүй зүйл хэмээн үздэг байв. 18-р зууны сүүл үед Европт ''Атеизм''-г анх өөртөө олгогч үзэл хэмээн үзэх болов - үүнд, монотеист Авраамийн бурханд (Христ, Лал, Жүдизмийн бурхан) итгэхгүй байх явдлыг. 20-р зуунд даяаршил бий болсноор тус үгийг бүхий л бурханд итгэхгүй байх явдалд хэрэглэх болсон. Зарим Атеистууд "Атеизм" хэмээх үг нь хэрэгцээгүй хэмээн тайлбарладаг. Сэм Харис ''Letter to a Christian Nation'' номондоо: <blockquote>''Атеизм'' хэмээх үг нь угтаа оршин тогтнох ёсгүй. Атеизм нь ердөө л ямар нэг учир шалтгаангүй шашны үзлийн эсрэг гаргадаг ухаалаг хүмүүсийн дуу авиа юм.</blockquote> === Эерэг, сөрөг гэх === Философчид тухайлахад Антони Флю болон Майкл Мартин нар эерэг Атеизм-ийг сөрөг Атеизм-тай (сул дорой зөөлөн) анх эерэгцүүлэн гаргаж иржээ. Эерэг Атеизм гэдэг бол бурхан гэж байдаггүй гэх үзлийг хүлээн зөвшөөрсөн үзэл баримтлал юм. Сөрөг Атеизм нь non-theism-ийн бүхий л хэлбэрүүдийг өөртөө багтаадаг. Энэ ангиллийн дагуу хэн ч эерэг ба сөрөг Атеист биш юм. Сул дорой ба хүчтэй Атеизм нь харьцангуй сүүлийн үеийнх ба эерэг ба сөрөг Атеизм нь өмнө нь үүссэн ба тэдгээрийг философи, уран зохиол болон католик өршөөлд хэрэглэгдэж байв. Энэхүү нэршлийн доор ихэнх үл мэдэгчдийг сөрөг Атейзмууд хэмээн нэрлэж байлаа. Мартины үед тухайлахад үл мэдэгчид нь сөрөг Атеизмыг баталдаг ихэнх үл мэдэгчид нь Атеизмын талаас үзэл бодлоо илэрхийлдэг ба энэ нь theism(физм)-ээс илүү харьцуулж үздэг байна. Бурхан байхгүй хэмээх үзэл нь заримдаа итгэл үнэмшилээ хаяхад хүргэдэг. === Практик атейзм === Практик буюу прагматик атеизмд бас анатизм ч гэж нэрлэгддэг хувь үзэл санаатнууд /хүмүүс/ нь хэрвээ бурхан гэж байгаагүй бол мөн байгалийн хуулийг ангилахгүйгээр тайлбарлах байсан гэдэг. Бурхан байгаа эсэх нь тодорхойгүй гэвч шаардлаггүй болон огт хэрэгцээгүй мэтээр төсөөлөгддөг гэвч бурхад хүний амьдралын зорилгыг тодорхойлохгүй бидэнд өдөр тутмын амьдралд нөлөөлөхгүй юм. Практик атеизмын хэлбэр нь шинжлэх ухааны харилцаа хамааралтай далд хамааралтай, энэхүү шинжлэх ухааны утга хамаарал нь байгалын ухаан юм. Натурал философийн шинжлэх ухааны аргад үндэслэн батлах /нотлох/ эсвэл шууд хүлээн зөвшөөрч түүнд бүрэн итгэж үнэмших явдал байлаа. Практик атеизм нь дараах хэлбэртэй байна. *Шашны оновчгүй байдал – бурханд итгэх нь хүний зан, ёс суртахуун, шашны зан үйл болон бусад ямар нэгэн үйл явдалд нөлөөлөхгүй. *Бурхан шашны аливаа зан үйлүүд нь оюун ухааны бөгөөд практик үйл хэргүүдээс ангид байх. *Ялгаагүй байх- бурхан шашны асуудлуудын сонирхолд нөлөөлөхгүй байх. *Бурхан шашин үл шүтэх үзэл санаанаас ангид байх. === Онолын атеизм === Онолын атейзм нь бурхан байдаг гэх үзэлтэй зарчмын хувьд гарч ирсэн Үүнд:Паскалийн Вагерийн маргааны хариулт нь байдаг. Үнэндээ Онолын атеизм бол үндсэндээ онтологик болон физик онотологик юм. == Ишлэл == {{Reflist|3 |refs= <ref name=Nielsen-EB> *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=Instead of saying that an atheist is someone who believes that it is false or probably false that there is a God, a more adequate characterization of atheism consists in the more complex claim that to be an atheist is to be someone who rejects belief in God for the following reasons...: for an anthropomorphic God, the atheist rejects belief in God because it is false or probably false that there is a God; for a nonanthropomorphic God... because the concept of such a God is either meaningless, unintelligible, contradictory, incomprehensible, or incoherent; for the God portrayed by some modern or contemporary theologians or philosophers... because the concept of God in question is such that it merely masks an atheistic substance—e.g., "God" is just another name for love, or ... a symbolic term for moral ideals. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{Cite encyclopedia |title=Atheism |first=Paul |last=Edwards |authorlink=Paul Edwards (philosopher) |publisher=MacMillan Reference USA (Gale)|editor=Donald M. Borchert |origyear=1967 |year=2005 |edition=2nd |encyclopedia=[[Encyclopedia of Philosophy|The Encyclopedia of Philosophy]] |volume=Vol. 1 |page=359 |isbn=9780028657806 |quote=On our definition, an 'atheist' is a person who rejects belief in God, regardless of whether or not his reason for the rejection is the claim that 'God exists' expresses a false proposition. People frequently adopt an attitude of rejection toward a position for reasons other than that it is a false proposition. It is common among contemporary philosophers, and indeed it was not uncommon in earlier centuries, to reject positions on the ground that they are meaningless. Sometimes, too, a theory is rejected on such grounds as that it is sterile or redundant or capricious, and there are many other considerations which in certain contexts are generally agreed to constitute good grounds for rejecting an assertion. |ref=harv}}(page 175 in 1967 edition) </ref><ref name=RoweRoutledge> {{cite encyclopedia |url=http://books.google.com/?id=lnuwFH_M5o0C&pg=PA530&lpg=PA530&dq=atheism+routledge#v=onepage&q=atheism%20routledge&f=false |first=William L. |last=Rowe |authorlink=William L. Rowe |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |title=Atheism |year=1998 |editor=Edward Craig |isbn=9780415073103 |publisher=Taylor & Francis |quote=As commonly understood, atheism is the position that affirms the nonexistence of God. So an atheist is someone who disbelieves in God, whereas a theist is someone who believes in God. Another meaning of "atheism" is simply nonbelief in the existence of God, rather than positive belief in the nonexistence of God. ...an atheist, in the broader sense of the term, is someone who disbelieves in every form of deity, not just the God of traditional Western theology. |accessdate=2011-04-09 |ref=harv}} </ref> <!-- ТҮР ЗУУР ТАВЬСАН!!!!!! <ref name=agnosticism-contrast> *{{cite web|title = Atheism | url=http://www.merriam-webster.com/concise/atheism?show=0&t=1323944845|work=Encyclopædia Britannica Concise|publisher=Merriam Webster|accessdate=2011-12-15 | quote = Critique and denial of metaphysical beliefs in God or divine beings. Unlike agnosticism, which leaves open the question of whether there is a God, atheism is a positive denial. It is rooted in an array of philosophical systems.}} *{{cite book|last=Zuckerman|first=edited by Phil|title=Atheism and secularity|year=2010|publisher=Praeger|location=Santa Barbara, Calif. [u.a.]|isbn=9780313351839 | quote = A major source of these biases is the lack of clear definitions. Atheism and secularity are defined in opposition to religion, with atheism (the rejection of theism) often perceived as an extreme form of secularism (the decline of religious influence over society). But atheism is a narrow term referring to a specific belief (that there is no god), whereas secularism has various meanings, including a range of attitudes (such as religious indifference, doubt, agnosticism, and atheism) as as behaviors (such as lack of regular church attendance or disregard for traditional religious morality). }} *{{Cite encyclopedia |first=Kai |last=Nielsen |authorlink=Kai Nielsen (philosopher) |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |title=Atheism |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40634/atheism |year=2011 |quote=atheism, in general, the critique and denial of metaphysical beliefs in God or spiritual beings. As such, it is usually distinguished from theism, which affirms the reality of the divine and often seeks to demonstrate its existence. Atheism is also distinguished from agnosticism, which leaves open the question whether there is a god or not, professing to find the questions unanswered or unanswerable. |accessdate=2011-12-06 |ref=harv}} *{{cite web |year=1911 |url=http://www.1911encyclopedia.org/Atheism |title=Atheism |work=Encyclopædia Britannica | accessdate=2011-04-09 | quote = But dogmatic atheism is rare compared with the sceptical type, which is identical with agnosticism in so far as it denies the capacity of the mind of man to form any conception of God, but is different from it in so far as the agnostic merely holds his judgment in suspense, though, in practice, agnosticism is apt to result in an attitude towards religion which is hardly distinguishable from a passive and unaggressive atheism.}} </ref> --> <ref name=honderich> Honderich, Ted (Ed.) (1995). "Humanism". ''The Oxford Companion to Philosophy''. Oxford University Press. p 376. ISBN 0-19-866132-0. </ref><ref name=religioustolerance> [[Religioustolerance.org]]'s short article on [http://www.religioustolerance.org/atheist4.htm Definitions of the term "Atheism"] suggests that there is no consensus on the definition of the term. Most dictionaries (see the OneLook query for [http://www.onelook.com/?w=atheism&ls=a "atheism"]) first list one of the more narrow definitions. * {{Cite book |url=http://www.ditext.com/runes/a.html |title=Dictionary of Philosophy |first=Dagobert D.(editor) |last=Runes |authorlink=Dagobert D. Runes |year=1942 edition |publisher=Littlefield, Adams & Co. Philosophical Library |location=New Jersey |isbn=0-06-463461-2 |quote=(a) the belief that there is no God; (b) Some philosophers have been called "atheistic" because they have not held to a belief in a personal God. Atheism in this sense means "not theistic". The former meaning of the term is a literal rendering. The latter meaning is a less rigorous use of the term though widely current in the history of thought |accessdate=2011-04-09}} – entry by [[Vergilius Ferm]] </ref><ref name=oxdicphil> {{cite encyclopedia |editor=Simon Blackburn |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Philosophy |title=atheism |url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t98.e278 |accessdate=2011-12-05 |edition=2008 |year=2008 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |quote= Either the lack of belief that there exists a god, or the belief that there exists none. Sometimes thought itself to be more dogmatic than mere agnosticism, although atheists retort that everyone is an atheist about most gods, so they merely advance one step further.}}<!--Same in 2005 edition: http://books.google.com/books?id=WHILCw0hDA4C&pg=PA27&dq=%22atheism%22#v=onepage&q=%22atheism%22&f=false --> </ref><ref name=reldef>{{cite web |url=http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |title=Definitions: Atheism |publisher=Department of Religious Studies, University of Alabama |accessdate=2011-04-09 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607093325/http://www.as.ua.edu/rel/aboutreldefinitions.html |url-status=dead }}</ref> }} [[Ангилал:Атеизм| ]] szilmhiy13o6ksavfa5xvp31yecm5am Миэ муж 0 27306 873330 853239 2026-10-15T01:21:28Z Enhtuya.ao 106206 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 873330 wikitext text/x-wiki '''Миэ муж''' нь умраас өмнө рүү 170 км, дорноос өрнө тийш 80 км үргэлжилсэн, газар орны байдлын хувьд уул, тал, хөндий, элсэн эрэг бүхий далай тэнгисийн эрэг хосломол нутагтай. == Газар зүй == Нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээр 5.776.56 га агаад аймгууд дотроо 25-д ордог, Хоншюү арлын төв дунд хэсгийн ихээхэн тохиромжтой байрлалтай. Тоокёогоос 2,5, Кёотогоос 2, Оосака, Нарагаас 1 цаг явж хүрдэг. Миэ муж хэдэн мянганы тэртээгээс “Умашикү күни” буюу гоо сайхны эх орон гэдгээрээ алдаршсан нь гагцхүү байгалийн үзэсгэлэнтэй нь төдийгүй зартай сайхан хоол хүнстэй нь холбоотой ажээ. == Түүх == Энд хүмүүс анх 10 мянган жилийн тэртээ суурьшсан ба VII зууны эцсээр, Кофүны үеийн дараа энд эзэн хаан Саикүгийн ордонг барьж босгосон нь одоогийн Мэива хот болно. Эдогийн үед өдгөөгийн мужийн нутаг дэвсгэрийг феодалын хэд хэдэн эзэмшилд хуваасан агаад Күваны болон Аноцү боомтыг барьсан, тээврийн гол судас нь Тоокайдо болон Исэг зорих мөргөлчдийн зам тус мужаар дамждаг. == Эдийн засаг == Аймгийн үйлдвэрлэлийн үндсэн хүчин зүйл нь ой мод, усан онгоц, [[хөдөө аж ахуй]], загас агнуурын аж үйлдвэр юм. Миэ нь [[Япон]] даяар Исэ хавч, Мацүсүкагийн үхрийн мах, Овасэ агаруугаараа зартайн дээр сувдаараа бол [[Япон хэл|Японоор]] тогтохгүй гадаад ертөнцөд хамгийн их алдаршсан. Тус мужид жил бүр асар олон жуулчид Япон даяараас болон улс орнуудаас ирдэг, үзэх ч юмтайн эн тэргүүнд байгалийн цогцолборууд орно. Миэ дэх үндэстний хэмжээний 2, мужийн 5 парк нийт нутаг дэвсгэрийн 1\3-г эзэлдэг. Дараа нь түүх соёлын дурсгалууд орно. Энд Шинто шашны гол шүтээн болох дэлхийд алдартай Исэ сүм, нинжягаараа зартай Ига нутаг, шумбагч хүүхнүүд Ама, Микимото арал дээрх сувдны ферм, Үзно цайз гээд олон газрыг үзэж харах боломжтой. Тус дүүрэг дурсгалт газруудаасаа гадна алдар цуутай хүмүүсээрээ нэрд гарсан агаад хайкү шүлгээрээ алдаршсан найрагч Мацүо Башё, mitsui corp-н үндэслэгч Такатоши Мицүи, Хокайдо арлын нэрийг нь өгсөн алдартай аялагч Такэши Мацүүра, сувдны фермыг үндэслэгч Кокичи Микимото гээд олон алдарнууд чухам энд төржээ. Аймгийн сүлд тэмдгэн дээр Хирагана цагаан толгойн “ми” үеийг урнаар угалзлуулан дүрсэлсэн нь мужийн нэрний эхний үе болно. Сум хэлбэрийн гурвалжин нь хөгжил дэвшлийг, дугуй хэсэг нь алдарт сувдны үйлдвэрлэлийг бэлгэднэ. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Mie prefecture|Миэ муж}} * [http://www.travel.pref.mie.lg.jp/en/ Миэ аймгийн аялал жуулчлалын мэдээлэл]{{Dead link|date=Дөрөвдүгээр сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Ангилал:Миэ муж]] [[Ангилал:Японы муж]] k4uir60pwuxzwxulsxg714z2bcil492 Драгослав Шекуларац 0 27757 873374 766770 2026-10-15T06:29:39Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873374 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Хөлбөмбөгчин 2 | name = Драгослав Шекуларац | image = [[File:Dragoslav Sekularac Serbian White Eagles banquet 2007.jpg|190px]] | fullname = Драгослав Шекуларац | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1937|11|8}} | cityofbirth = [[Штип]] | countryofbirth = [[Югославын Вант Улс]] | height = 1.71 м<ref name="Ja, Šeki">{{cite book|first=Jovo|last=Vuković|title=Ja, Šeki|year=2011|publisher=IP Beograd|isbn=978-86-84057-37-4|pages=21|language=Serbian}}</ref> | position = [[Довтлох чиглэлийн хагас хамгаалагч]] | youthyears1 = 1951&ndash;1955 | youthclubs1 = [[Црвена Звезда Белград]] | years1 = 1955&ndash;1966 | years2 = 1966&ndash;1967 | years3 = 1967 | years4 = 1968&ndash;1969 | years5 = 1969&ndash;1971 | years6 = 1972 | years7 = 1973 | years8 = 1974 | years9 = 1975 | years10 = 1975 | clubs1 = [[Црвена Звезда Белград]] | clubs2 = [[Карлсруэ (хөлбөмбөгийн баг)|Карлсруэ]] | clubs3 = [[Сент-Луис Старс]] | clubs4 = [[ОФК Београд]] | clubs5 = [[Индепендьенте Санта Фе]] | clubs6 = [[Атлетико Букараманга]] | clubs7 = [[Клуб Депортиво Лос Мильёнариос|Мильёнариос]] | clubs8 = [[Америка де Кали]] | clubs9 = [[Парис (хөлбөмбөгийн баг)|Парис]] | clubs10 = [[Сербиан Вайт Иглс]] | caps1 = 153 | caps2 = 17 | caps3 = 8 | caps4 = 38 | caps9 = 9 | goals1 = 32 | goals2 = 2 | goals3 = 1 | goals4 = 5 | goals9 = 2 | nationalyears1 = 1954&ndash;1956 | nationalteam1 = Югослав U-20 | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 1955&ndash;1956 | nationalteam2 = Югослав U-21 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1956&ndash;1966 | nationalteam3 = [[Югославын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Югослав]] | nationalcaps3 = 41 | nationalgoals3 = 6 | manageryears1 = 1975 | manageryears2 = | manageryears3 = 1984&ndash;1985 | manageryears4 = 1986&ndash;1987 | manageryears5 = 1989&ndash;1990 | manageryears6 = 1990&ndash;1991 | manageryears7 = 1992 | manageryears8 = 1993 | manageryears9 = 1994&ndash;1995 | manageryears10 = 1995 | manageryears11 = 1996 | manageryears12 = 1998&ndash;2000 | manageryears13 = 2002 | manageryears14 = 2006 | managerclubs1 = [[Сербиан Вайт Иглс]] (тоглогч-дасгалжуулагч)<ref name="Djuradj Vujcic interviews Mike Bakic">{{cite web |url=http://www.rednationonline.ca/RNOInterviewSeriesMikeBakic.aspx |author=Vujcic, Djuradj |title=Mike Bakic RedNation Online Interview |accessdate=2012-05-01 |date=2012-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329172452/http://www.rednationonline.ca/RNOInterviewSeriesMikeBakic.aspx |archive-date=2024-03-29 |url-status=dead }}</ref> | managerclubs2 = [[ОФК Младеновац]] | managerclubs3 = [[Гватемалын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Гватемал]] | managerclubs4 = [[Фүүтскрэй ЖАСТ]] | managerclubs5 = [[Црвена Звезда Белград]] | managerclubs6 = [[Клаб Америка]] | managerclubs7 = [[Ал Насср Рияд]] | managerclubs8 = [[Хайделберг Юнайтед]] | managerclubs9 = [[Атлетико Марбелья]] | managerclubs10 = [[Пүсан Дэү Роялс]] (техникийн зөвлөх) | managerclubs11 = [[Пүсан Дэү Роялс]] | managerclubs12 = [[Обилич Белград]] | managerclubs13 = [[Обилич Белград]] (захирал) | managerclubs14 = [[Сербиан Вайт Иглс]] | medaltemplates= }} {{MedalTop}} {{MedalSport | Эрэгтэй [[хөлбөмбөг]]}} {{MedalCountry | {{YUG}} }} {{MedalSilver | [[Мельбурны олимп|Мельбурн 1956]] | Баг}} {{MedalBottom}} '''Драгослав Шекуларац''' ({{lang-sr|Dragoslav Šekularac, Драгослав Шекуларац}}; 1937 оны 11 сарын 30-нд төрсөн) нь [[Серби]]йн [[хөлбөмбөг]]ийн тамирчин асан, дасгалжуулагч юм. ==Эх сурвалж== {{Reflist}} ==Гадны холбоосууд== * [http://www.reprezentacija.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=1557&Itemid=12 reprezentacija.rs дэх танилцуулга] {{sr icon}} *[http://www.nasljerseys.com/Players/S/Sekularec.Dragoslav.htm NASL үзүүлэлт] *[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Veliki-Pele-u-senci-malog-Sekularca.sr.html Politika сэтгүүлд өгсөн ярилцлага] {{commonscat|Dragoslav Šekularac|Драгослав Шекуларац}} {{DEFAULTSORT:Шекуларац, Драгослав}} [[Ангилал:1937 онд төрсөн]] [[Ангилал:Югославын хөлбөмбөгчин]] [[Ангилал:Югославын олимпын мөнгөн медальтан]] [[Ангилал:Сербийн хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч]] [[Ангилал:Югославчууд]] fjp9o1dbdfhuuc4z4otuoaflmpddlfi Жей Парк 0 34651 873328 859051 2026-10-15T01:20:44Z Baatar.b.90 106205 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 873328 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Урлагийнхан | Name = Жей Парк | Img = Jay Park in September 2024.jpg | alt = Jay Park smiling in a black dress | Caption = 2024 оны 9 сард | image_size = | Background = solo_singer | Birth_name = Жей Парк<br />Пак Жэ-бом (박재범) | Alias = Сөүлийн үзэсгэлэнт ханхүү | Born = {{birth date|mf=yes|1987|4|25}}<br/>[[АНУ]], [[Вашингтон Муж Улс|Вашингтон]], [[Эдмондс]] | Genre = [[Hip hop music|Хип хоп]], [[Contemporary R&B|R&B]], [[Soul Music|Soul]], [[Pop music|Поп]], [[Rapping|Реп]], [[Dance music|Dance]], [[К-поп]] | Occupation = [[Дуучин]], [[бүжигчин]], [[Rapping|реппер]], [[b-boying|b-boy]], [[record producer|хөгжмийн продюсер]], [[дууны шүлэг зохиогч]], [[Model (person)|модел]], [[бүжиг дэглээч]], [[жүжигчин]] | Years_active = 2008–одоог хүртэл | Label = [[JYP Entertainment]] <small>(2008–2010)</small><br />[[SidusHQ]] <small>(2010&ndash;одоо)</small> | associated_acts = [[Art of Movement]] (AOM), [[Cha Cha Malone]], Korean Assassins, Prepix, Project Prepix Asia (PPA), [[Dok2]], [[The Quiett]], [[Dumbfoundead]], [[SoReal Cru]], [[G.NA]] | URL = {{URL|jaypark.com}} <br /> [[File:jayparksignature.svg|100px]]<br />Jay Park's signature }} '''Жей Парк''' ([[Солонгос нэр]]: '''Пак Жэ-бом''', [[Хангул]]: 박재범, [[Ханжа]]: 朴載範, 1987 оны дөрөвдүгээр сарын 25-нд төрсөн) Өмнөд Солонгосын жүжигчин, бүжигчин, [[модел]], дууны шүлэг зохиогч, хөгжмийн зохиолч, [[b-boy]], [[реппер]], Америкийн дуучин, Сиэтл дахь Хөдөлгөөний урлаг (Art of Movement)<ref name=jayparkofficialbio>{{cite web|title=Jay Park Bio|url=http://www.jaypark.com/eng/bio/bio.php|publisher=jaypark.com|accessdate=28 December 2012|archive-date=23 Нэгдүгээр сар 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130123154253/http://jaypark.com/eng/bio/bio.php|url-status=dead}}</ref> b-boy багийн гишүүн юм. Өсвөр насандаа b-boy стилиэр бүжиглэх болж энэ чадвараараа тайзан дээрх гайхамшигтай үзүүлбэрүүдийг үзүүлэн алдаршиж эхлэв.<ref name=mtvasia-world-stage-bio>{{cite web|title=MTV World Stage Live In Malaysia Makes Spectacular Return To Sunway Lagoon On 14 July!|url=http://worldstage.mtvasia.com/news.php?id=1|publisher=MTV Asia|accessdate=28 December 2012|archive-date=27 Наймдугаар сар 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827194351/http://worldstage.mtvasia.com/news.php?id=1|url-status=dead}}</ref> Солонгосын домог болсон поп дуучин [[Патти Ким]] түүнийг “төрөхөөс заяагдсан” авьяастай хэмээн магтаж байсан юм.<ref name>{{cite web|title=Jay Park Covers Legend Patti Kim’s "Love Is a Two Letter Word"|url=http://www.soompi.com/2012/04/01/park-jaebum-covers-legend-patti-kims-love-is-a-two-letter-word/|publisher=Soompi|date=April 1, 2012|accessdate=29 December 2012|archive-date=5 Тавдугаар сар 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505104014/http://www.soompi.com/2012/04/01/park-jaebum-covers-legend-patti-kims-love-is-a-two-letter-word/|url-status=dead}}</ref> Мөн DFSB Kollective –ийн дижитал хөгжмийн худалдааны ерөнхийлөгч Нью Уорк Таймс сонины нийтлэлд Жей Парк бол “дан ганц дуучин биш, тэр өөрийн ПР, фэн клубынхээ тэргүүлэгч, телевизийн нэвтрүүлгүүдээ хийдэг” хэмээн дурьджээ.<ref name=nytimes>{{cite web|title=Bringing K-Pop to the West|url=https://www.nytimes.com/2012/03/05/business/global/using-social-media-to-bring-korean-pop-music-to-the-west.html?pagewanted=all&_r=0|publisher=''[[The New York Times]]''|accessdate=28 December 2012}}</ref> JYP энтертайментийн дор дөрвөн жил бэлтгэгдэж байгаад 2PM хамтлагт ахлагчаар 2008 онд анхны дебютээ хийсэн бөгөөд энэ үеэс нэр хүнд нь өсч эхэлсэн юм. Түүний MySpace дэх хуудсыг нь хакердаж 2005 онд /өсвөр настай байхдаа/ Солонгосын тухай бичиж байсан зүйлийг нь мэдээллийн хэрэгслүүдээр олонд цацсаны дараахан буюу 2009 оны есдүгээр сард Сиэтл рүү буцав. Удалгүй 2010 оны эхээр албан ёсоор хамтлагаа орхиж байгаагаа зарласан юм. Тэрээр 2010 оны 3 сард B.o.B-н “Nothin’ on You” дуунд өөрийн бичсэн үгээр ковер хийж видеогоо Youtube сайтад байршуулсан бөгөөд үзэгчдийн тоо маш хурдтай өсөж ердөө 24 цагийн дотор 2 саяд хүрэв. 2010 оны 7 сард Count on Me (Korean: 믿어줄래; Revised Romanization: Mideojullae) нэрээр гаргасан хувилбар чартуудад дээгүүр байр эзэлж, ялангуяа Gaon чартад гарсан даруйдаа нэгд орсон юм. Парк 2010 оны 6 сард Digital Media Wire-н СЕО, энтертайнмент төлөөлөгч Ned Sherman-ний танилцуулснаар Hype Nation кинонд тоглохоор Өмнөд Солонгосд газардлаа. Удалгүй 2010 оны 7 сард Өмнөд Солонгосын томоохон агентлагуудын нэг болох SidusHQ-тай хамтран ажиллах гэрээнд гарын үсэг зурж, соло дуучин, жүжигчнээр ажиллаж эхлэв. Түүний анхны мини цомог Take a Deeper Look 2011 онд гарч, Өмнөд Солонгосын multi-platinum амжилтыг үзүүлэв. Жей Парк KBS' Music Bank – д “Abandoned" дуугаар анхны тайзны үзүүлбэрээ үзүүлж, хамгийн анхны тайзны гаралтаараа ялагч болсон уран бүтээлч юм. Соло уран бүтээлчээр тухайн жилийнхээ Солонгосын Грэмми гэгддэг 2011 Golden Disk Awards –н "Record of the Year" шагналыг хүртэв. 2011 оны сүүлчээр тэрээр "Demon", "Girlfriend", "Star" синглүүдээ гаргаж, Mr. Idol солонгос кинонд дүр бүтээж, KBS-н зохион байгуулдаг Immortal Song 2 нэвтрүүлэгт оролцов. 2011 оны эцэс гэхэд анхны бүрэн хэмжээний цомгийнхоо эхлэл болгож New Breed Part 1 бүтээлээ гаргалаа. 2012 оны хоёрдугаар сард анхны бүрэн хэмжээний New Breed цомгоо гаргасан бөгөөд олон улсын болон Солонгосын чартуудыг маш хурдан хугацаанд тэргүүлж, долоо хоногийн дотор multi-platinum амжилтыг дахин давтав. Мөн тэрээр [[англи хэл]] дээр Fresh Air: Breathe It mixtape гаргав. Анхны энэхүү mixtape нь түүнийг DatPiff-аас 100,000 илүү татагдсан тохиолдолд олгогддог алтан статус бүхий Азийн анхны дуучин болгов. 2012 онд New Breed албумаа гаргасны дараа Сөүлд анхны бие даасан тоглолтоо маш амжилттай хийв, мөн Ази, Австарлийг тойрсон аялан тоглолтоо эхлүүлсэн юм. Америкт түүний тоглолтын талаарх мэдээллийг Verizon APAHM байгууллагууд мэдээлж байсан. Мөн тэрээр 2012 оны Малайзад болсон MTV World Stage Live (MTV World Stage Live in Malaysia 2012) хаалтын ажиллагаанд оролцсон юм. Тухайн жилдээ KBS-ийн Immortal Song 2-т эргэн ирж, MBC-ийн Come to Play нэвтрүүлгийн гишүүн болж, tvN-н Saturday Night Live Korea нэвтрүүлэгт оролцох болов. 2013 оны эхээр Saturday Night Live Korea-д байнгын оролцон тоглох гишүүн болов. ==Намтар== ===Бага нас=== АНУ-ын Вашингтон Муж Улсын, Сиэтл орчмын Эдмондс хотод төрсөн хүү багаасаа хип хоп болон breakdancing-д маш сонирхолтой байв. Тэрээр Эдмондын Воодвэй сургуульд суралцаж байсан боловч ихэнх чөлөөт цагаа найзуудтайгаа бүжгийн бэлтгэл хийхэд зарцуулж байлаа. Мөн энэ үеэс эхлэн хип хоп болон реп урсгалыг сонсох болж сонирхолдоо хөтлөгдөн өөрөө бичиж оролдох болов. 2003 онд Сиэтлэд шинээр байгуулагдсан Art of Movement (AOM) хэмээх b-boy багийн анхны гишүүдийн нэг болов. 2004 онд түүний ээж нь breakdancing-д хамаг цагаа зарцуулан суралцаж байгаа хүүгээ хараад түүнд Солонгос дахь JYP Entertainment-д орох хүсэлтийг тавив. 2005 оны нэгдүгээр сард бүжиг, реп, дуулалт болон Солонгос хэлэнд суралцахаар Солонгост хүрэлцэн ирэв. Солонгос хэлэндээ тааруухан байсан учраас бусад хүмүүстэй төдийлөн сайн харилцаж чадахгүй бас юу идэж уух талаараа ямарч төсөөлөлгүй байлаа. Тэрээр Солонгост ирээд эхний хоёр долоо хоногт өдөр алгасалгүй уйлж байсан тухайгаа ярьж байсан юм. Гэртээ харихыг маш их хүсч байсан боловч эцэг эхийнхээ сэтгэлийг гонсойлгохгүйн тулд тэрээр шаргуу ажиллахаар шийдсэн байна. ===2008–2009: 2PM=== [[File:2 PM Korean band.jpg|left|thumb|2PM хамтлаг 2009 оны 2-р сард Wonder Girls хамтлагийн Бангкокд тоглогдох тоглолтын хэвлэлийн бага хурлын үеэр]] Жей Парк Mnet-н Hot Blood Men реалити шоуны оролцогчоор анх олонд танигдаж эхэлсэн юм. Тус нэвтрүүлэг нь One Day-н ирээдүйн гишүүдийг тодруулах зорилгоор 2AM, 2PM гэсэн хоёр багт хуваан бэлтгэлийн үйл явцыг харуулж байв. Нэвтрүүлгийн төгсгөлд үзэгчдийн хамгийн их саналаар Жей Парк 2PM хамтлагийн ахлагч болов. 2008 оны есдүгээр сарын 4 өдөр M! Countdown хөгжмийн нэвтрүүлгээр "10 Out of 10" (Солонгос: 10점 만점에 10점; Revised Romanization: Ship Jeom Manjeome Ship Jeom) дуугаараа анхны дебютээ хийгээд анхны мини албум болох Hottest Time of the Day гаргалаа. Гарсан даруйдаа уг албум нь чартуудыг тэргүүлж эхлэсэн юм. 2PM хамтлагт уран бүтээлээ туурвиж байх зуур Conspiracy in the Court телевизийн олон ангит киноны гол дуу болох "Jeong" (Korean: 正)-г Wonder Girls хамтлагийн Yeeun-тэй хамт дуулж мөн V.O.S's "To Luv..." дуунд хамтрав. 2009 оны таван сарын 3-нд Navi-н "Heart Damage" (Korean: 마음이 다쳐서; Revised Romanization: Maeumi Dachyeoseo), 2009 оны зургаан сарын 20-нд and K.Will-ийн "One Drop per Second" (Korean: 1초에 한방울; Revised Romanization: Il Choe Hanbangul) тайзны үзүүлбэрт хамтравн тоглов. Idol Show, Wild Bunny нэвтрүүлэгт 2PM хамтлагийн гишүүдтэйгээ, дангаараа Star King, Introducing a Star's Friend зэрэг хэд хэдэн алдартай нэвтрүүлгүүдэд байнга оролцох болов. 2009 оны найман сард Kara хамтлагийн Nicole Jung-тэй хамтран Nodaji хэмээх соёлын шоу нэвтрүүлгийг хөтлөж байв. 2009 оны есдүгээр сарын 4-ний өдөр түүний хувийн Myspace дэх хуудснаас 2005 онд Солонгосын тухай бичиж байсан эвгүй сэтгэгдэл олон нийтэд тарав. Түүний найздаа Англиар бичсэн уг сэтгэгдлийг Солонгосын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд орчуулан хэдэн зуугаар нь сенсааци болгон цацав. Парк уг явдалд маш их харамсаж бас ичиж байгаагаа албан ёсоор илэрхийлж, уучлал хүссэн юм. Анх Солонгост ирээд бэлтгэгдэж байх хугацаандаа соёлын болоод бусадтай харилцах талаар төдийлөн сайн ойлголтгүй, шинэ орчинд дасах маш хэцүү байсан. Гэр бүл, хуучин найз нөхдөө үгүйлж байсан хэмээн тайлбарлажээ. Гэсэн хэдий ч уурласан эсэргүүцэгчид 2009 оны есдүгээр сарын 7-ны өдөр JYP Entertainment-ийн CEO Park Jin-young-оос Жей Паркыг 2PM хамтлагаас гаргахыг шаардав. Дараагийн өдөр нь Жей Парк фен кафедаа нөхцөл байдлыг намжаахын тулд хамтлагаа орхиж Сиэтлэ дэх гэр лүүгээ буцахаар болсон тухайгаа мэдэгдлээ. Мөн тэрээр хамтлагийнхаа гишүүдээс уучлал хүсч, илүү сайн хүн болоод буцаж ирнэ хэмээн амласан юм. Ийм байдалд хүрсэн ч Park Jin-young 2PM хамтлагийг цаашид зургаан гишүүнтэй байлгахаар шийдвэрлэсэн юм. Паркын хамтлагаас гарсан шалтгаанаас болж 2PM хамтлагийн бүх гишүүд оролцож байсан олон шоу нэвтрүүлгүүдээсээ хөндийрч, Wild Bunny реалити шоуны төгсгөлийн хэсэг тодорхойгүй хугацаагаар хойшлогдсон юм. Паркыг хамтлагтаа байхдаа хийж байсан дуунуудаас түүний хоолойны хэсгийг хасаагүй боловч шинээр хийж байсан дуунуудаас түүний хэсгийг хасч, 2009 оны аравдугаар сарын 31-ний өдөр Heartbeat" дууны клипийг үлдсэн зургаан гишүүнтэйгээр дахин хийж хүргэв. 2PM хамтлаг анхны бүрэн хэмжээний албумаа 1:59PM гэж нэрлэсэн бөгөөд үүнийгээ Жей Паркыг гарсан шалтгаантай холбон тайлбарласан юм. "Again & Again" хэмээх жилийн эцсийн үзүүлбэрүүд дээрээ тэд Паркт баярлаж явдагаа болон түүний эргэн ирэхийг хүсч байгаагаа дахин дахин илэрхийлж байв. Mnet Asian Music Awards дээр Жей Паркад хүндэтгэл үзүүлж "Again & Again" үзүүлбэрийнхээ үеэр түүний бүжиглэдэг байрлалыг гэрэлтүүлж, дуулалтын хэсгийг дуулалгүйгээр өнгөрөөсөн байна. ===2010: YouTube, соло амжилт, ''Count on Me (Nothin' on You)''=== Жей Паркыг АНУ-д ирсний дараа, Өмнөд Солонгосийн иргэд түүний MySpace дэх мессеж буруу орчуулагдаж олонд тархсаныг мэдээд түүнийг арилгаж, гаргаж байсан үйлдлээ өөрчилж, Жей Паркыг эргүүлэн авчрах маш хүчтэй хөдөлгөөнийг өрнүүлж эхэллээ. Тэрээр Сиэтлэд байх хугацаандаа Art of Movement хамтлагийнхантайгаа b-boy бүжгийн тулаануудад оролцож байв. Жей Паркын эргэн ирэлтийн хүлээлт маш их байхад гэнэт хоёрдугаар сарын 25-ны өдөр JYP-н зүгээс түүнийг 2009 онд гаргасан хувийн алдаанаас нь үндэслэж гэрээгээ дуусгаж байгаа тухай мэдэгдэв. 2010 онд Паркыг эргүүлэн авчрахыг шаардаж байх үед JYP зүгээс хэд хэдэн удаа тайлбар хийсэн боловч нарийн тодорхой зүйлийг дэлгээгүй юм. 2PM-н үлдсэн зургаан гишүүн энэ байдлыг хүлээн зөвшөөрөөд байх үед 2PM-н энэ үйлдэлд фенүүд нь дургүйцэж, эсэргүүцлээ илэрхийлэх болов. Жей Паркыг эргүүлэн авчрах хөдөлгөөн зөвхөн Солонгост бус олон улсын түвшинд өрнөж эхэллээ. Жей Паркад зориулсан олон төрлийн форум, фен сайтууд дэлхий даяар нээгдэж, флаш моб зохион байгуулагдаж байв. Фенүүд нь Сиэтлийн дээгүүр "J, what time is it now?" гэсэн бичигтэй онгоцийг хөөргөж, Сиэтлийн радиогоор дамжуулж байв. <!---[[File:79c440fc9760d3e8 20090928 sky 2.xlarge.jpg|thumbnail|Сиэтл хотноо хөөрсөн бичиг]]---> Жей Парк хэд хэдэн удаа Twitter-т тренд болж байв. Тухайлбал, 3 сарын 8-ны [[Оскарын шагнал]] гардуулах ёслолын үйл ажиллагаа болж байсан боловч Жей Парк дээгүүрт байсан юм. Паркын фенүүд түүнийг Солонгосоос явсных нь 200 дахь өдрийн дурсгалд зориулж 3 сарын 27-ны өдөр өөрсдийн хийсэн албумыг гаргахаар төлөвлөж байгаа мэдэгдэв. Энэ ажил нэг сараас хойш бэлтгэгдэж байсан ч олон нийтийн 2PM-д хандах хандлага өөрчлөгдсөн учраас уг албумыг хэвлэж гаргалгүйгээр оронд нь Сиэтлэ дэх Жей Парк руу 10-20 хувийг илгээжээ. Жей Парк 3 сарын 15-ны өдөр Youtube-д “jayparkaom” нэрээр өөрийн хуудсаа үүсгэж "Nothin' on You" дууг өөрийнхөө хувилбараар дуулсан бичлэгээ тавьсан бөгөөд 24 цагийн дотор 2 сая хүн үзэв. Видеог тавьсны дараахан B.o.B, Bruno Mars нарын дуулсан оргиналь хувилбараараа Солонгост Cyworld хөгжмийн чартад нэгт оров. Жей Парк видеогоо тавьсных нь нөлөөгөөр "Nothin' on You" худалдан авалтаар 300,000 долларт хүрч, Dosirak, Melon, Mnet, Bugs, Soribada зэрэг хөгжмийн сайтуудад нэгд орж байв. 2010 оны зургаан сарын 15-нд Солонгост B.o.B "Nothin' on You" дуугаа Жей Парктай дуулсан хувилбараар гаргалаа. /Bruno Mars-ийн дуулдаг хэсгийг Жей Парк дуулсан./ Түүний Youtube-д байрлуулсан бичлэгийн үр дүн дэх уг хамтарсан уран бүтээл 5 сая гаруй хувь худалдаалагдаж томоохон амжилтыг түүнд авчирсан юм. Парк маш их урам зоригийг өгч байгаад фенүүддээ талархаад цаашдаа 2PM хамтлагийн гишүүдийг үзэн ядахгүй байхыг хүсэж байгаа илэрхийлэв. [[File:Art of Movement.jpg|right|thumb|Парк Art of Movement багийн гишүүдтэйгээ]] Жил бүр зохион байгуулагддаг Солонгос-Америкийн “Прожект Кореа” III гэх фестивалд тэрээр Art of Movement хамтлагийнхаа гишүүдтэй оролцов. Уг арга хэмжээнд Ailee, Clara C нар мөн оролцсон бөгөөд 4 сарын 3-ны өдөр Rutgers University, New Jersey-д KSA Cinderella Story нэртэйгээр зохион байгуулагдсан юм. Арга хэмжээний талаарх видео бичлэгүүд интернетэд тавигдсан бөгөөд үүн дээр Жей Парк MC хийж бас Beyoncé-ийн "Single Ladies (Put a Ring on It)" бүжгийг маш сонирхолтойгоор бүжиглэсэн байв. Дөрөвдүгээр сарын 24-ний өдөр Dumbfoundead "Clouds" хэмээх Жей Парк, Clara Chung нартай хамтарсан дуугаа өөрийн веб сайт дээрээ тавив. Digital Media Wire-н СЕО, Лос Анжелас дахь албан ёсны төлөөлөгч Ned Sherman таван сарын 28-ны өдөр Жей Паркын албан ёсны төлөөлөгчөөр ажиллахаар болсноо зарлав. Sherman болон түүний эхнэр Tinzar нар Жей Паркын талаар судалж, MySpace дэх бичлэгээс болж харамсалтай зүйл тохиолдсон талаар нь мэдэж хамтран ажиллахаар болсон байв. Тэд хамтран маш олон төсөл дээр ажилласан. Тухайлбал, Levi Strauss & Co.-ний dENiZEN шинэ брэндийн сурталчилгаа, Hype Nation кино г.м. Зургаан сарын 18-ны өдөр Hype Nation киноны ажлаар Иньчонь олон улсын нисэх онгоцны буудалд газардах үед урьд өмнө нь тохиолдолж байгаагүйгээр маш олон хүмүүс түүнийг угтаж авав. Түүнийг эргэн ирсэн талаарх мэдээлэл Солонгосын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн хамгийн гол сэдэв болж, мөн зургаан сарын 18-ны 9:30 гэхэд /Солонгосын цагаар/ Twitter-т "JayIsBack" гэсэн жиргээ шууд тренд болов. Долоон сарын 2-ны өдөр Hype Nation киноны сурталчилгаа зургууд гарч, Жей Парк хийж буй ажлуудынхаа талаар хэвлэлийн бага хурал хийв. Мөн Hype Nation киноны дуу болох "Demon"-г олон нийтэд хүргэв. 7 сарын 8-ны өдөр Солонгос дахь үйл ажиллагаагаа идэвхжүүлэхийн тулд SidusHQ-тэй гэрээ байгуулах гэж байгаа тухай мэдээлэл тарж эхлэв. Тэрээр дангаар уран бүтээлээ туурвихаар төлөвлөж байсан бөгөөд 7 сарын 16-ны өдөр албан ёсоор уг энтертайнменттай гэрээ байгуулсан юм. 7 сарын 13-ны өдөр тэрээр Count on Me (Korean: 믿어줄래; Revised Romanization: Mideojullae) гэсэн нэртэй "Nothin' on You" дууны Солонгос хувилбарыг багтаасан 3 трак бүхий EP-ээ гаргав. Англи болон Солонгос хувилбарын үгүүдийг нь өөрөө бичсэн байна. Уг уран бүтээл гарсан даруйдаа Cyworld, Bugs хөгжмийн чартууд болон Monkey3, Soribada, Dosirak, Melon зэрэг хөгжмийн сайтуудад цагийн дотор нэгдүгээр байранд орж, уг EP гарсан өдөртөө 21,989 хувь зарагдсан бөгөөд нэг сараас долоон сарын 13 хүртэлх хугацаанд гарсан цомгуудаас 7-р байранд жагсаж байлаа. Хөгжмийн хөтөлбөрүүдийн сурталчилгаагүйгээр 41,316 хувь борлогдож, жилийн эцэст Gaon чартад 32-р байрт шалгарч, ойролцоогоор 700 сая орчим орлого олсон юм. Жей Парк AOM-н гишүүн, дуучин, продюсер Cha Cha Malone хамтран ажиллах болж “Speechless” синглийг багтаасан "Bestie" хэмээх мини цомгийг Солонгос, Англи хувилбараар гаргав. Мөн 2010 онд реппер Dok2 болон 1llionaire Records-н The Quiett-той дотно нөхөрлөх болж "AOM & 1llionaire" хэмээх нэртэйгээр хамтын ажиллагаагаа эхлүүлэв. 9 сарын 5-нд Калифорнийн Серритосад зохион байгуулагдсан International Secret Agents Los Angeles-н гуравдугаар наадамд YouTube-р олонд танигдсан алдартнууд болох Ryan Higa, KevJumba, AJ Rafael, Alyssa Bernal, Far East Movement, America's Best Dance Crew Season 5 champions, Poreotix нарын хамт оролцсон юм. Уг арга хэмжээн дээрх түүний үзүүлбэр хүмүүст маш их таалагдсан юм. 2011 онд Mr. Idol хэмээх солонгос кинонд SidusHQ-н жүжигчин Ким Су Ро /Kim Su-ro.[16]/-тай хамтран тоглосон байна. 10-р сарын 10-нд Солонгосын дайны дурсгалд зориулсан Сөүлийн сэтгэл зүрх фестивалд Musiq Soulchild, SE7EN, Taeyang нарын хамт оролцов. Уг фестивал дээр Жей Парк Musiq Soulchild-тай хамтран "Love" хэмээх хуучны дууг сэргээн дуулсан юм. Мөн 12-р сард the "White Love Party Concert" гэсэн нэртэй буяны үйлсэд зориулсан тоглолтонд Supreme Team, Dok2 нарын хамтаар оролцов. Art of Movement, Dumbfoundead, David Choi болон олон улсын b-boy хамтлагуудтай "Fever Seoul Live"-д үзүүлбэрээ үзүүлэв. ===2011: ''Take a Deeper Look'' ба соло уран бүтээлийн өсөлт=== 1-р сарын 6-ны өдөр түүнийг Mashable Awards-аас дэлхий дахины “Хамгийн шилдэг веб видео” номинацид "Nothin' on You" дуу тэргүүлж, "Must Follow Personality” номинацид 2-р байранд орсон тухай зарлав. 2-р сарын эхээр тэрээр 5dolls охидын хамтлагтай хамтран “Уруулын толбо” /“Lips Stains"/, “Тэр бол чи” /"It's You"/ хоёр уран бутээл дээр ажиллав. 3-р сарын 29-нд “2011 Хюндай / Hyundai/ худалдааны төвийн 40 жилийн ой”-д зориулсан Ne-Yo-н [[Сөүл]] дэх анхны тоглолтыг Жей Парк нээхээр сонгогдсон байв. Мөн өмнөх өдөр нь буюу 3 сарын 28-ны өдөр Ne-Yo-той хамтран Сөүл дэх Мөрөөдөл Академиас зохион байгуулдаг хүүхдийн хөгжмийн боловсролд зориулсан буяны үйл ажиллагаанд оролцсон юм. Shorty Awards, Nokia байгууллагуудын хамтран зохион байгуулдаг шалгаруулалтын “Хүмүүсийг холбогч шагнал” /"Connecting People Award"/, “Оны алдартан” /“Celebrity”/ төрөлд хамгийн их саналыг авч шалгарсан юм. [[File:ParkJaeByum.jpg|thumb|left|2011 онд нээлтээ хийсэн ''Mr. Idol'' киноны хэвлэлийн бага хурлын үеэр]] 4 сард тэрээр анхны Солонгос мини альбум болох Take a Deeper Look-ээ гаргав. Гарсан даруйдаа уг цомог Биллбоардын дэлхийн цомог чартад 3-т, Heatseekers цомог чартад 26-д жагсав. Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд анх удаагаа бие даасан уран бүтээлээрээ Солонгосын хөгжмийн нэвтрүүлгүүд болох KBS-ийн Music Bank, Mnet-н M! Countdown, MBC-н Music Core, SBS-н Inkigayo-д оролцож, дебютээ хийв. Түүний хувьд 5 сарын 6-ны Music Bank нэвтрүүлгээр эхний дебютээ хийгээд ялсан хамгийн анхны уран бүтээлч болсон бөгөөд дараагийн 7 хоногт буюу 5 сарын 13-ны хөтөлбөрт дахин ялалт байгуулсан юм. 8 сарын 6-нд KBS-н “Мартагдашгүй дуу 2” /Immortal Song 2/-т Солонгосын хөвгүүдийн хамтлаг H.O.T.-н "Candy" дууг хамтлагийнх нь ахлагч Moon Hee-joon-тэй хамтран дуулж, оролцов. Дараагийн ангид нь Soo-hee-н дуулсан "Aemo" дууг өөрийн R&B хэмнэл рүү оруулж дуулсан нь үзэгчдэд нилээд таашаагдав. Уг төслийн гуравдугаар анги дээр тэрээр Jinusean-ны “Үнэнийг хэлээч” /"Tell me the Truth"/ дууг Solbi, Jang Hyuk, Kim Su-ro нартай хамтран дуулж тус ангийн ялагчаар тодорсон бөгөөд дараагийн ангид өөрөө дуугаа сонгох эрхтэй болов. Дөрөвдүгээр анги дээр Kim Wan-sun-ны "Feel Good Day" дууг өөрийн R&B хэмнэлд оруулан дуулав. Тавдугаар хэсэгт Deux-н "Look Back at Me" дууг ремикс хэлбэрээр b-boy бүжигтэй хослуулан гүйцэтгэв. Зургаадугаар хэсэгт Nam Jin-ний "Dear, Do Not Change" дууг дуулж, уг үзүүлбэрээрээ ялалт байгуулав. Дараагийн цомгийн бэлтгэл ажилдаа орохын тулд уг нэвтрүүлгийг орхисон бөгөөд уг үзүүлбэр түүний хувьд “Мартагдашгүй дуу 2” төслийн сүүлийнх нь байлаа. Гэхдээ уг төслийн тусгай дугаар болох “Хаадын хаан”-д Жей Паркыг оролцуулах тухай мэдээлэл цацагдав. Уг тусгай дугаарыг 11-р сарын 7-ны өдөр KBS-н Open Hall-д бэлтгэж, 11-р сарын 19-ны өдөр цацсан байна. 9 сарын 5-ны өдөр Солонгосын дижитал вебсайтуудаар дамжуулан өөрийн "Demon" синглээ худалдаанд гаргав. Уг дууны видео клип мөн нэг өдөр гарсан бөгөөд Жей Парк уг уран бүтээлийнхээ чанарт хариуцлагатай хандаагүйдээ хүлцэл өчсөн юм. Гэхдээ уг уран бүтээл Gaon чартад 14-т, iTunes-н R&B/Soul чартад 8-д орсон юм. [[File:KoreAm 2012-01 Cover.jpg|right|thumb|KoreAm сэтгүүлийн 2012 оны нэгдүгээр сарын дугаарын нүүрэнд]] 10 сарын 29-д зохион байгуулагдах “Олон Улсын Нууц Ажиллагаа Лос Анжелес” тоглолтонд оролцохоор 10 сарын 1-ний өдөр АНУ руу буцав. Тэндээсээ шууд Ази дахь SM худалдааны төвийн Маниллад зохион байгуулсан MTV EXIT /End Exploitation and Trafficking/ тоглолтонд оролцож, 25,000 фенүүддээ уран бүтээлээ хүргэв. Уг тоглолтонд Калифорниагийн рок хамтлаг болох Evaline, дуучин, үг зохиогч Jason Mraz нар мөн оролцсон байна. 11 сарын 3-ны өдөр “Girlfriend” хэмээх синглээ гаргаж, видео клипээ өөрийн YouTube сувагтаа байрлуулав. Яг энэ өдрөө tvN-н Taxi нэвтрүүлэгт оролцож, 2011 Style Icon Awards-н тайзан дээр уг дуугаа дуулав. Мөн Жей Паркын оролцон тоглосон Mr. Idol кино уг өдөр нээлтээ хийв. Уг синглэ Gaon чартад 28-р байрт бичигдэж байв. 12 сарын 28-ны өдөр тэрээр анхны бүрэн хэмжээний цомог болох New Breed-н эхний хэсгийг худалдаанд гаргав. Уг хэсэгт "Star" (Korean: 별; Revised Romanization: Byeol) синглэ нь багтаж байсан юм. Star" синглэ Bugs, Olleh Music, Soribada зэрэг томоохон сайтуудад нэгд орж, бусад хөгжмийн сайтуудад дээгүүр байр эзлэв. Мөн New Breed цомгийн эхний хэсэг Olleh Music, Bugs, Soribada, Daum зэрэг томоохон хөгжмийн сайтуудад дээгүүрт орж, “Star” синглэ Gaon чартын 17-д бичигдэв. ===2012: ''New Breed'' ба ''Fresh Air: Breathe It''=== Осака хотод зохиогдсон 26-р Golden Disk Awards шагнал гардуулах ёслолын эхний өдөр буюу 1-р сарын 11-нд Take a Deeper Look мини цомгоороо Disk Bonsang шагналыг хүртэв. Энэхүү Bonsang шагналыг өмнө нь соло уран бүтээлч гардаж аваагүй байсан юм. 1 сарын 18-ны өдөр Сөүлд зохион байгуулагдсан Азийн Модел шагнал гардуулах ёслолоос “Шилдэг уран бүтээлч” шагналыг хүртэв. 2012 онд тэрээр бусад уран бүтээлчтэй хамтран хэд хэдэн уран бүтээл гаргасан юм. Тухайлбал, Солонгос-Америк дуучин Brian Joo-ны "Can't Stop" дуун дээр Cha Cha Malone-тэй хамтран ажилласан юм. Парк уг дууны Солонгос хувилбарын үгийг бичсэн бол, Англи хувилбарын үгийг Joo өөрөө бичжээ. 25 насны төрсөн өдрийнхөө ойгоор буюу 4-р сарын 25-нд U-KISS хамтлагийн DoraDora хэмээх 6 дахь мини цомог гарсан бөгөөд үүнд багтсан "4U" дууг Жей Парк бичиж найруулсан юм. Мөн Tiny-G охидын хамтлагийн "Polaris" дууны найруулгыг хийв. Уг дууны үгийг жүжигчин Lee Si-young бичсэн байна. Энэ жүжигчинтэй хамтран MBC-н Хөгжим ба шүлэг / Music and Lyrics/ нэвтрүүлэгт хамтран ажиллаж байжээ. 7-р сарын 3-ны өдөр Солонгосын поп дуучин Younha Supersonic хэмээх дөрөв дэх цомгоо гаргасан бөгөөд уг цомогт багтсан "Driver" дууг Жей Парк бичжээ. Мөн тэрээр уг дууныхаа реп хэсгийг үглэж, хамтран дуулжээ. Жей Парк хоёрдугаар сард алдарт синглэ "Know Your Name"-г багтаасан New Breed хэмээх өөрийн анхны бие даасан бүрэн хэмжээний цомгоо гаргасан юм. Уг цомог гарсан даруйдаа Gaon чартын долоо хоногийн тэргүүлэх цомгийн чартад хоёр долоо хоногийн турш нэгт шалгарч, 10 хоногийн дотор 80,000-с дээш хувь борлуулагдсан амжилтаараа Hanteo чартад нэгт жагсав. Мөн Billboard-н дэлхийн цомог чартад 4-т, Heatseekers цомог чартад 16-д жагсаж байлаа. Тэрээр 2 сарын 16-с Солонгосын хөгжмийн шоу нэвтрүүлгүүдээр тайзнаа гарч үзүүлбэрүүдээ үзүүлж эхэлсэн бөгөөд Music Bank шоуны 2-р сарын 24-ны дугаарт тэргүүлж, шилдгээр шалгарсан юм. 4-р сарын 27-с эхлэн New Breed цомгийнхоо Ази хувилбарыг гаргаж, Ази даяарх сурталчилгааны ажлаа эхлүүлж Singapore, the Philippines, Indonesia, Malaysia, Japan гэсэн таван улсад зочилжээ. 4-р сарын 28-ны өдөр Сингапурт зохиогдсон Star Awards 2012 арга хэмжээнд оролцсон юм. Universal J групптэй хамтран ажиллаж Take a Deeper Look, New Breed цомгуудынхаа Япон хувилбарыг 6 сарын 13-нд гаргав. Уг хувилбартаа "I Love You" дууны Англи, "Know Your Name" дууны акустик хувилбаруудыг нэмж оруулжээ. 3 сарын 3-ны өдөр Seoul Olympic Park-н Олимпик цэнгэлдэх хүрээлэнд “New Breed Live in Seoul” анхны бие даасан тоглолтоо хийв. Мөн 8 сарын 18-нд уг цэнгэлдэх хүрээлэнд “New Breed Asia Tour in Seoul” хоёр дахь тоглолтоо хийсэн бөгөөд уг тоглолт насны хязгаар /19+/ тавьснаараа өмнөх тоглолтоосоо эрс ялгарч байв. 4 сарын 23-нд Солонгосын Аялал Жуулчлалын байгууллагаас зохион байгуулдаг R-16 Korea 2012 наадмын төлөөлөгчөөр сонгогдон ажиллав. 5 сард АНУ-д Verizon-ны зохион байгуулсан APAHM аялан тоглолтонд оролцож, Washington, D.C., New York, San Francisco, Los Angeles хотуудад зочилжээ. 5 сарын 16-д тоглолтон дээрээ дуулагдаж байсан дуунуудаа оролцуулсан Fresh A!r: Breathe !t анхны микстайпаа гаргав. Уг уран бүтээл гарсанаас хойш нэг сарын дотор 100,000-с дээш татагдсан тул Datpiff-н Gold сертификатын авсан юм. Энэ амжилтаараа тэрээр Datpiff-н түүхэнд бичигдсэн анхны Ази дуучин болж чаджээ. 7-р сарын 14-нд зохион байгуулагдсан MTV World Stage Live in Malaysia хаалтын ажиллагаанд Канадын дуучин Justin Bieber, Солонгосын охидын хамтлаг Кара, Малайзын дуучин Mizz Nina нартай хамт оролцов. Уг арга хэмжээн дээр Жей Парк New Breed Red Edition цомогт багтсан "Carefree" дуугаа дуулж, Far East Movement-н Tyga-тай хамтран "Dirty Bass" брейк бүжгийн үзүүлбэрийг үзүүлсэн юм. Мөн 2012 оны есдүгээр сарын төгсгөлд Сидней, Мелбурн хотуудад өөрийн бие даасан тоглолтоо хийжээ. 7 сараас эхлээд өөрийн YouTube сувгаараа дамжуулан web series, Jay Park TV нэвтрүүлгүүдийг Hep, Art of Movement-н гишүүд болон найзуудынхаа хамтаар дүрсжүүлж, найруулан хүргэж эхлээд байгаа. Энэ цувралуудаараа Жей Парк тоглолт болон зураг авалтын ард болж буй үйл явдлууд, хөгжилтэй зүйлс, тоглоом, наадам гээд өдөр тутмын амьдралынхаа талаар фенүүддээ үзүүлдэг. [[File:Jay Park performing shirtless.jpg|thumb||right|2012 оны Жэчион олон улсын кино, хөгжмийн наадмын тайзнаа]] 8 сард цомгийнхоо нэрээр нэрлэсэн "New Breed” видео клипийг гаргасан бөгөөд уг видео нь Канадын алдартай уран бүтээлч Rick Genest-тай хамтран ажиллаж, цомгийн зураг авалтын үеэр дүрсжүүлсэн хувилбар байв. Мөн дараагийнхаа тоглолтонд бэлдэж байх үедээ Prepix-н гишүүдтэй хамтран "I Love You" дууныхаа бүрэн хэмжээний бүжгийн бэлтгэлийн бичлэгийг гаргав. 8 сарын 22-нд MBC телевизийн Come to Play нэвтрүүлэгт Kim Eung-soo, Kwon Oh-joong нартай хамтран оролцохоор болсон тухай зар тарлаа. Уг шоуны нэг хэсэг болох "Trueman Show” нэртэй хэсэгт оролцох болов. MBC зүгээс уг нэвтрүүлгээ хэдэх сарын турш хийсэн боловч ямар нэгэн тайлбаргүйгээр уг шоуг зогсоожээ. 9 сард нь Австралийн Сидней, Мелбурн хотуудад бие даасан тоглолтоо маш амжилттай хийв. 10 сард нь Мартагдашгүй дуунууд 2 төслийн “Хаадын хаан” тусгай дугаарт оролцож Shin Jung-hyeon-ны "The Woman in Rain" дууг дуулав. Удалгүй Лос-Анжелест очиж Wong Fu Productions-ны The Last уран бүтээлийн David So-н YouTube зураг авалтанд оролцов. 11 сард NS Yoon-G-н дижитал синглэ болох "If You Love Me” дээр хамтран ажиллав. Уг дууны видео клипэнд тоглоогүй боловч Mnet-н M! Countdown зэрэг хөгжмийн нэвтрүүлгүүдийн тайзны үзүүлбэрт нь оролцож байв. Мөн уг дууг студид бичиж байх үеийг харуулсан видео бичлэгийг гаргасан байна. Удалгүй уг дууны бүжгийн бэлтгэлийг харуулсан видеог ч бас гаргав. 12 сарын 1-ний Saturday Night Live Korea нэвтрүүлэгт Жей Парк оролцож, Eminem-н Love the Way You Lie дууг өөрийн хэмнэл, хошигнол, жүжиглэлтээр дуулсан нь үзэгчдээс өндөр үнэлгээ авч, уг нэвтрүүлэг тухайн улирлын хамгийн шилдэг нэвтрүүлгээр тодорчээ. ===2013-одоог хүртэл: ''JOAH'' болон хоёр дахь студийн албум=== 1 сарын 18 өдөр Парк Сингапурт очиж үзүүлбэрээ хүргэв. Сингапурт байхдаа Jay Park Network хэмээх фенсайтдаа ярилцлага өгч, энэ жилдээ багтааж 11 видео клипийг хийж, хүргэх тухайгаа фенүүддээ дуулгасан юм. [[File:Jay Park at Korean Music Awards in 2013-2.jpg|thumb|left|2013 оны ''Korean Music Awards''-н ''Musician of the Year'' шагналыг гардаж авах үеэр]] 2012 оны сүүлээр оролцож байсан Saturday Night Live Korea нэвтрүүлэгт эргэн нэгдэж байгаа тухайгаа 2 сарын 6-ны өдөр мэдээлэв. 2 сарын 14 буюу Валентины баярын өдрөөр Cha Cha Malone, Art of Movement-н гишүүдтэй хамтарч хийсэн "Appetizer" дуугаа клипний хамт гаргаж, SoundCloud-д чөлөөтэй татахаар байршуулав. Энэ оны Saturday Night Live Korea нэвтрүүлэгт оролцсон анхны дугаартаа Солонгосын хөтлөгч, жүжигчин Choi Min-soo-н тоглосон Holiday киноны хэсгийг хошин маягаар жүжиглэж гаргасан юм. Хоёрдугаар сарын дундуур Cha Cha Malone продюсерлэж, Жей Парк бичиж хамтарсан Mizz Nina-н "Around the World" синглэ гарахаасаа өмнө hitz.fm радиогоор цацагдав. Уг синглэ албан ёсоор 2 сарын 25-нд гарсан бөгөөд тэд MTV World Stage Live in Malaysia 2012-с хойш хамтарч ажиллах болсон юм. 2 сарын 28-ны өдөр Жей Парк Korean Music Awards 2013-н "Musician of the Year" шагналыг авч, New Breed цомог нь "Best R&B and Soul album" төрөлд нэр дэвшсэн юм. Жей Паркын зураг Men's Health Korea сэтгүүлийн гуравдугаар сарын дугаарт тавигдав. Хожим нь тус сэтгүүийн долоон жилийн түүхэн дэх хамгийн шилдэг нүүр зургаар шалгарсан юм. 3-р сарын 25-нд өөрийн YouTube хуудсандаа Jay Park TV-н 5-р ангийг тавив. Жей Паркын хамтран ажилласан Mizz Nina-н "Around The World" дууны видео клип мөн тавигдав. Уг дууны зураг авалтыг 2012 оны 12-р сард Солонгост авчээ. 3 сарын 28-нд KBS телевизийн Immortal Song 2 нэвтрүүлэгт гурав дахь удаагаа эргэн нэгдэж, 4-р сарын 20-ны өдөр анхны дугаар нь цацагдав. Men's Health Korea сэтгүүлийн гуравдугаар сарын дугаар маш их амжилтыг дагуулж, тус сэтгүүлийн арван жилийн ойн баярт зориулсан Хятадын Men's Health-н дөрөвдүгээр сарын дугаарт дахин Жей Паркын зургийг нүүр зураг болгов. Уг сэтгүүлийн сурталчилгааны ажилд зориулаад томоохон зурагт хуудсуудыг томоохон гудамж, талбайнуудад байршуулсан юм. Ustream Korea-тэй хамтран 4-р сарын 2-нд "Fan & Music Live" хэмээх албан ёсны ажиллагааг зохион байгуулж удахгүй гаргах синглэдээ багтсан "Joah" (Korean: 좋아; Revised Romanization: Joha), "1 Hunnit" (Korean: 사실이야; Revised Romanization: Sasiriya), "Welcome" гэсэн гурван дуугаа сонирхуулсан юм. Уг синглийн гол дуу болох "Joah" нь түүний "Girlfriend" дуутай төстэй уянгын аястай бөгөөд Cha Cha Malone продюсерлэж, Saturday Night Live Korea-н Common Ground хамтлаг аялгууг нь хийжээ. "1 Hunnit" дуу нь реп хэмнэлтэй бөгөөд Dok2-тэй хамтарсан бол "Welcome" нь R&B хэмнэлтэй байв. 4-р сарын 5-нд Dok2-тэй хамтарч, найзууд, бүжигчид, b-boy-уудаа оролцуулсан "1 Hunnit" дууны видео клипийг YouTube хуудсандаа байршуулав. 4 сарын 9-нд Saturday Night Live Korea нэвтрүүлгийн Kim Seul-gi жүжигчний хамтаар tvN's Taxi-д оролцож,. 4-р сарын 10-нд "Joah" синглээ, "Joah" дууны видео клипийн хамт гаргасан юм. Уг клипийг 2013 оны эхээр Жей Паркын төрсөн хот Сиэтлэд зураг авалтыг нь хийсэн бөгөөд Солонгосын жүжигчин Clara Lee хамтран тоглосон юм. Мөн Art of Movement багийн гишүүд The Beacon-ны хэсэгт, Сиэтлийн Massive Monkees b-boy хамтлаг бүжгийн студи дэх хэсэгт нь оролцжээ. Уг дууны уянгалаг аялгуу нь хүмүүст хаврын урин дулаан цагийг мэдрүүлж, баяр баясгаланг бэлэглэхүйц гайхамшигтай болсон байлаа. 4 сарын 16-нд SBS телевизийн Strong Heart нэвтрүүлгийн үргэлжлэл болох Hwasin – Controller of the Heart-д оролцов. 4-р сарын 20-ны Immortal Song 2 дээр Sim Soo-bong-ны "Man is a ship, Woman is a harbour" дууг дуулав. Мөн энэ өдөр гарсан Saturday Night Live нэвтрүүлэгт дуучин Lee Soo-young-тай хамтарч реппер Jay-Z-н "Run This Town" дууг хошин хэлбэрээр дуулж үзэгчдэд хүргэв. Уг үзүүлбэр дээр Жей Парк усны хувцас өмссөн нь олны анхаарлыг ихэд татав. 4-р сарын 25 буюу 26 насны төрсөн өдрөөрөө "Welcome" дууныхаа клипийг өөрийнхөө YouTube сувгаар цацав. Oh Cho-hee хамтран тоглосон бөгөөд уг видео нь түүний хувцасгүй төрх, танчаангуй байдлыг илт харуулснаараа үзэгчдийг бишрүүлж байлаа. Тэрээр мөн 25-ны өдрөө 2012 оны Сөүл дэх New Breed тоглолтын DVD-г гаргав. 4-р сарын 27-ны Immortal Song 2 дугаарт Lee Moon-sae-н "Sunset Glow" дууг өөрийн найз, дуучин VV:D-н Crush-тай хамтран дуулж сонирхуулав. 4Minute-н Gayoon-тай хамтран оролцсон 4-р сарын 27-ны Saturday Night Live нэвтрүүлэг дээр Жей Паркын жүжиглэлт дэх хэлсэн үгс түүнийг бусдад буруу ойлгогдохоор байдалд хүргэсэн нь анхаарлын төвд дахин татан оруулав. Нэвтрүүлгийн уг хэсгийг хасч дахин найруулаад тавьжээ. 5 сарын 3-нд M. Night Shyamalan-н 2013 оны Америкийн шинжлэх ухааны зөгнөлт After Earth киноны дуун дээр Will Smith, Jaden Smith нарын урилгаар ажиллаж байгаа тухайгаа мэдээллэсэн юм. Уг дууны нэр нь "I Like 2 Party" бөгөөд киноны төгсгөлийн хэсэгт зориулан бүтээсэн байна. Дууны үг, аяыг өөрөө бичиж, Art of Movement-н гишүүн Cha Cha Malone продюсерлэжээ. 5 сарын 5-нд гурав дахь жилдээ зохион байгуулагдах гэж байгаа R-16 Korea олон улсын b-boy уралдааны албан ёсны төлөөлөгчөөр Жей Парк дахин сонгогдсон тухай зарлав. Мөн 5 сарын 5-нд "I Like 2 Party" дууны 30 секундын хэсэг бүхий After Earth киноны трейлер цацагдав. 5 сарын 7-нд Солонгос дахь After Earth киноны улаан хивсний ёслолын арга хэмжээнд Will Smith, Jaden Smith нарын хамтаар оролцов. 5 сарын 11-нд Immortal Song 2-н 100 дахь дугаараар Deulgukhwa-н "Everyday Day With You" дууг өөрийн "Joah" дуутай ремикслэж дуулсан бөгөөд түүний тайзан дээрх бүжгийн үзүүлбэр, бүжиглэж байхдаа дуулж байгаа чадвар нь үзэгдчийг үнэхээр бишрүүлж байв. 5-р сарын 18-нд Малайзын дуучин Mizz Nina-н Куала Лампурт болсон тоглолтонд оролцож, "Around the World" хэмээх хамтарч хийсэн алдарт синглээ тайзан дээрээс анх хүргэжээ. Хэдийгээр Солонгост байхгүй байсан ч урьдчилан зураг авалтыг нь хийсэн Saturday Night Live Korea нэвтрүүлгийг 5 сарын 18-нд үзэгчдэд хүргэв. 5 сарын 20-нд Let's Go Dream Team! Season 2 нэвтрүүлгээр гарав. 5 сарын 20-ндоо X-mini капсулан спикер үйлдвэрлэгч компанитай хамтран ажиллах гэрээ байгуулахаар Сингапур луу явав. 5 сарын 30-нд Kim Seul-gie, Жей Парк нарын хамтран дуулсан She is Wow Солонгосын олон ангит киноны "Rude Girl" дууны клип гарав. 6 сарын 17-нд R-16 Korea-н албан ёсны сүлд дуу "Respect 16”-н видео клипний сурталчилгаа цацагдаж эхлэв. Дууг арга хэмжээний албан ёсны төлөөлөгч болох Жей Парк бүтээсэн бөгөөд клипний зураг авалтанд Солонгос дахь 2013 оны олон улсын b-boy үйл ажиллагаанаас тусгажээ. 6 сарын 18-нд Jay Park TV-н 6-р ангийг гаргасан бөгөөд "Joah" клип, телевизийн шоу, реклам сурталчилгааны зураг авалтын ард болж буй үйл явлуудыг харуулжээ. Түүнийг өөр байгууллагуудтай гэрээ хийх болов уу гэсэн олон нийтийн таамаглалыг үгүйсгэж, тэрээр 7 сарын эхээр SidusHQ-тэй гэрээгээ шинэчлэн байгуулав. 7 сарын эхээр Хятадын Гуанжоу дахь Hennessy-н урлагийн арга хэмжээнд B.o.B-н хамт оролцохоор төлөвлөж байсан боловч техникийн үйл ажиллагааны хүндрэлээс болоод цуцлагдсан юм. 7 сарын 10-нд "I Like 2 Party", "Hot", "Secret", "Let's Make Up" гэсэн 4 трак бүхий I Like 2 Party EP-ээ гаргаж, Лос-Анжелест зураг авалтыг нь хийсэн "I Like 2 Party" дууны видео клипийг цацав. 2013оны 9сарын сүүлээр [[AOMG]] хэмээх бие даасан агентлагаа үүсгэн байгуулсан. ==Ур чадвар== ===Ур чадварт нь нөлөөлсөн хүмүүс=== <!---{{Double Image|right|Usherraymond (300dpi).jpg|100|Michael Jackson 1984.jpg|100|Usher (''зүүн'') болон [[Майкл Жэксон]] (''баруун'') нар түүний хамгийн том шүтээнүүд нь}}---> Жей Паркын дуунуудын ихэнх нь R&B, hip hop хэмнэлтэй байдаг. Usher, Michael Jackson, Ne-Yo, Chris Brown, Ginuwine, Musiq Soulchild, Justin Timberlake, Eminem, Jay-Z, Nas, Tupac, Dr. Dre, Canibus зэрэг Америкийн дуучдын уран бүтээлийг сонсож өссөн нь түүнд чухал нөлөө үзүүлжээ. Түүнд хамгийн ихээр нөлөөлсөн дуучин бол Usher бөгөөд бүр 6-р ангиасаа сонсож эхэлсэн байна. Мөн түүний гол шүтээн бол Michael Jackson бөгөөд нэгэнтээ “тэр бол хамгийн шилдэг нь” гэж хэлж байсан юм. Usher, Michael Jackson нарын видео клипүүдийг үзэж, тэд нар шиг бүжиглэдэг болохыг хүсдэг байв. Тэдний дуулж, бүжиглэж байгаа чадвар нь Жей Паркыг ирээдүйн замд нь хөтөлсөн гэхэд бараг хилсдэхгүй. Крис Браун мөн түүний шүтдэг хүмүүсийнх нь нэг. Тэрээр яг түүн шиг гайхалтай дуулж бас үглэж чаддаг дуучин байхыг хүсдэг гэдгээ хэлж байсан. Хоёрдугаар ангид байхад нь үеэлүүдийнх нь нэг түүнд Warren G-ийн "Regulate" дууг сонсгосноор хип хоп хөгжмийг сонирхож эхлэв. Парк “Би онгодоо оруулахын тулд хөгжим сонсдоггүй, хөгжмийг сонсохын тулд л сонсдог, гэхдээ хөгжим сонсож байх үед урам зориг төрж байдаг, хөгжим надад тусалдаг” гэж хэлж байжээ. Түүний бүжиглэх ур чадвар Art of Movement багтай нь салшгүй холбоотой бөгөөд Massive Monkees хэмээх b-boy баг чухал нөлөө үзүүлдэг юм. Мөн тэрээр Ian Eastwood, Twitch, SoReal Cru-н Andrew Baterina, Movement Lifestyle-н гишүүд болох Keone Madrid, Lyle Beniga, Shaun Evaristo нарыг мөн дурьддаг. NBA-н Тайван гаралтай Америк тоглогч Jeremy Lin түүний талаар “нэгэн цагт нэр хүнд нь унаж байсан ч гэсэн одоо бол тэр хамгийн шилдэг нь. Хүмүүс хүссэн ч түүнийг үзэн ядаж чадахгүй. Яагаад гэвэл тэр маш гайхалтай. Хэрэв тэд амжилтыг хүсвэл К-попын од яаж Америкт байх билээ. Хэрэв хүмүүс үзэн ядаж байгаа бол ямар ч юм хэлээд хэрэггүй. Тэдний хувьд энэ л хамгийн сайн арга юм” хэмээн хэлж байжээ. ===Хөгжмийн хэв маяг=== Жей Паркын хөгжмийн ерөнхий хэв маяг нь хип хоп, орчин үеийн R&B урсгал боловч дуунууддаа pop, dance, soul, electronic, acoustic урсгалуудыг шингээж чаддаг. Өмнө нь хамтлагт дебют хийхээр бэлдэж байхдаа SOLID-н гишүүн, алдарт R&B уран бүтээлч Kim Jo-han вокал дуулалтаар хичээл заалгаж байв. Kim “Жей Парк маш өвөрмөц хоолойтой, сэтгэл татам залуу” бөгөөд “бусдаас шууд л ялгарсан”гэж хэлж байжээ. Жей Парк 8-р ангиасаа хойш реп шүлэг бичиж эхлэх болов. Бие даан уран бүтээлээ туурвих болсноор дуунуудынхаа үг, найруулгыг өөрөө хийж, цомгоо продюсерлаж, хамтрахыг хүсэж байгаа хүмүүсээ сонгож, дууныхаа мастер, миксийг хийж урьд өмнө нь Солонгосын хөгжмийн салбарт ганц дуучны хийж байгаагүйгээр санаачлагатай ажиллах болов. Тэрээр “Хит уран бүтээл хийхээс илүүтэйгээр хүмүүст “Жей Парк-хэмнэл”-г сонсгох зарчмыг баримталдаг” гэж хэлж байсан юм. Парк дуунуудаа Англи, Солонгос хэл дээр чөлөөтэй туурвидаг. Солонгосоос илүү Англи хэл дээр дуу хийх нь хялбар байдаг гэдгээ хүлээн зөвшөөрсөн юм. Яагаад гэхээр тэр Солонгос хэлийг хожуу сурсан. Америк дуучдын уран бүтээлийг сонсож өссөн болохоор түүний уран бүтээлд К-попоос илүүтэйгээр Америк дуугаралт шингээстэй байдаг. Ямар төрлийн дуу бичих талаар бодож байх үедээ алдартай уран бүтээлчдийн олон төрлийн бүтээлийг сонсдог бөгөөд хэрэгцээтэй дуугаралтуудыг нь түүж авдаг. Тэгээд дууныхаа санаа, аялгуу, шүлэг дээр ажиллаж эхэлдэг ажээ. Уран бүтээл туурвихдаа эхлээд дуугаа барьж авдаг бөгөөд эцэст нь дууныхаа шүлгийг хэмнэлдээ тааруулж хийдэг. Дуу бичиж байх үед нь “сайхан хөгжим сонсох, сайн үзүүлбэр үзэх, хүмүүстэй ярилцах” гээд өдөр тутмын бүхий л зүйлс түүнийг хөглөдөг аж. Заримдаа алдартай уран бүтээлчдийн дуунуудаас санаа авах тохиолдолд ч гардаг. Тухайлбал, түүний New Breed цомогт багтсан "Turn Off Your Phone" (Korean: 전화기를 꺼놔; Revised Romanization: Jeonhwagireur Kkeonwa) дуу нь Leessang-н 7 дахь Asura Balbalta цомогт багтсан "Turn Off the TV ..." (Korean: TV를 껐네…; Revised Romanization: TV Reurkkeotne) хит синглээс санаа авчээ. ==Хамтын ажиллагаа== 2010 оны 7 сард Levi Strauss & Co.-н шинэ брэнд болох dENiZEN-тэй хамтарч ажиллахаа зарласан юм. Үүнийг албан ёсоор зарлахаас өмнө dENiZEN-д зориулсан зураг авалтын бичлэгээ 6 сард YouTube хуудсандаа байрлуулсан. Эмэгтэй загвар өмсөгч Kwon Ri-sae-тэй хамтаар уг брэндтэй 2011 оныг дуустал ажилласан байна. Тэд хамтран dENiZEN-ний дуу болох "Manifesto"-г ремиксэлж дуулжээ. 2012 оны эхээр KT Tech компани Жей Паркыг шинэ ухаалаг утасны брэнд болох Take HD-нхээ албан ёсны моделоор сонгов. Уг ухаалаг утасны сурталчилгаанд зориулж KT Tech-н зүгээс продюсерлэсэн "Take HD Special Maxi Album" синглийг 2012 оны 2 сарын 7-нд албан ёсоор гаргав. Уг синглэ нь New Breed цомгийн гол дуу болох "Know Your Name"-н шинэчилсэн хувилбаруудыг агуулсан бөгөөд гол цомогтойгоо нэг өдөр худалдаанд гарсан. SidusHQ-н алдартнууд болох Jang Hyuk, Kim Su-ro, Kim Shin-young, Jang Hee-jin нарын хамтаар MMORPG Lineage 2-д дүрээ бүтээлгэжээ. Naver-н анхны "Fashion Collaboration” уралдаанд загвар зохион бүтээгч 275C-тэй хамтран өөрийн чөлөөт сэтгэлгээ, амьдралын хэв маягийг тусгасан Live Free нэртэй эрэгтэй цамц бүтээх ажилд нэгдэж оров. Энэ бүтээлд түүний төрөлх Сиэтлэ хотын Space Needle, одоогийн амьдарч байгаа Сөүлийн Namsan Tower –г тусгаж, цамцны арын хэсэгт Korean Assassins, Project Prepix Asia, b-boy багийн нэр болох Art of Movement нэрүүдийг оруулсан байна. Өдөр тутмын хувцасны Googims брэндийн 2012 оны коллекцын албан ёсны нүүр царайгаар тодруулсан бөгөөд энэ тухай мэдэгдэл хийсний дараахан тус брэндийн веб хуудас байрладаг серверийн үйл ажиллагаа таван минут тутамд унаж байжээ. Googims брэндийн сурталчилгааны зураг авалт явагдаж байх үеэр Psy –н "Gangnam Style"-г ямарч бэлтгэлгүйгээр бүжиглэснийг нь дүрсжүүлсэн бичлэг 2012 оны 9 сарын 2-нд YouTube-д тавигдаж олон хүний анхаарлыг татжээ. Мөн тэрээр гадуур хувцасны брэнд болох Williamsburg-г моделоор сонгогдож, телевизийн сурталчилгаа болон шүтэн бишрэгчидтэйгээ уулзах арга хэмжээнүүдэд оролцжээ. 2013 оны 3 сард Сөүлд зохион байгуулсан Nike-н "Nike on Air" үйл ажиллагаанд оролцов. Энэ арга хэмжээ Ustream-р онлайнаар цацагдаж байсан юм. ==Дууны уран бүтээлийн жагсаалт== {{Main|Жей Паркын уран бүтээлийн жагсаалт}} {{col-begin}} {{col-2}} <big>'''Солонгос'''</big> ;Studio albums * ''New Breed (album)|New Breed'' (2012) * TBA (2013)<ref name=jaypark-new-years-greeting>{{cite web|title=Jay Park 2013 New Years Greeting|url=http://www.youtube.com/watch?v=Po3X9zj5ONs&feature=youtu.be|publisher=[[YouTube]]|accessdate=1 January 2013}}</ref> ;Extended plays * ''Count on Me (EP)|Count on Me (Nothin' on You)'' <small>({{lang-ko|믿어줄래}})</small> (2010) * ''Take a Deeper Look'' (2011) * ''New Breed (album)|New Breed Part 1'' (2011) * ''I Like 2 Party'' (2013) ;Singles * "Bestie" (2010) * "Girlfriend (Jay Park song)|Girlfriend" (2011) * "Joah (song)|Joah" (2013) ;Maxi-singles * "Take HD Special Maxi Album" (2012) {{col-2}} <big>'''Англи'''</big> ;Singles * "Bestie" (2010) * "Speechless (Jay Park & Cha Cha Malone song)|Speechless" <small>(with [[Cha Cha Malone]])</small> (2010) * "Demon (song)|Demon" (2011) ;Mixtapes * ''Fresh A!r: Breathe !t'' (2012) {{col-end}} ==Кино бүтээлийн жагсаалт== {{Main|Жей Парк видео}} * ''Word of the Day - Bromance'' (2010) - Ryan Higa, Philip Wang-тай хамтарсан бага хэмжээний дүр * ''Dramatic'' (2011) - Анхны дугаарт * ''Mr. Idol'' (''Mr. 아이돌'') (2011) * ''TvN Taxi'' (2011, 2013) * ''Immortal Song 2'' (2011, 2012, 2013) - 2011, 2012, 2013 оны оролцогч * ''Music & Lyrics'' (2012) - Lee Si-young-тай хамт * ''Come to Play'' (2012) * ''Saturday Night Live Korea'' (2012, 2013–) - Түүний оролцсон дугаар 2012 оны 3-р улирлын хамгийн өндөр үзүүлэлттэй нэвтрүүлэг болж чадсан бөгөөд 2013 оноос байнгын оролцон тоглох гишүүн болсон.<ref>{{cite web|title=Jay Park Brings High Ratings to ′SNL Korea′ |author = Oh, MiJung | url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=22811&idxType=KPop|publisher=CJ E&M enewsWorld|date = December 3, 2012 | accessdate=December 6, 2012}}</ref> ==Тоглолт== '''Гол тоглолтууд''' * New Breed Live in Seoul (2012) * APAHM Tour (2012) * MTV World Stage Live in Malaysia (2012) * New Breed Asia Tour (2012) * Australia Tour (2012) '''Оролцсон тоглолтууд''' * Ne-Yo Live in Seoul (2011) ==Шагналууд== <big>'''Mnet Asian Music Awards'''</big> {| class="wikitable" |- ! style="width:60px;"|Жил ! style="width:225px;"|Горилсон уран бүтээл ! style="width:225px;"|Шагнал ! style="width:90px;"|Үр дүн |- | style="text-align:center;" rowspan="2"|2011 | style="text-align:center;" rowspan="2"|"Abandoned" |Best Dance Performance - Solo |{{nom}} |- |Song of the Year |{{nom}} |} <big>'''Golden Disk Awards'''</big> {| class="wikitable" |- ! style="width:60px;"|Жил ! style="width:225px;"|Горилсон уран бүтээл ! style="width:225px;"|Шагнал ! style="width:90px;"|Үр дүн |- | style="text-align:center;"|2012 | style="text-align:center;"|''[[Take a Deeper Look]]'' | Disk Bonsang <small>(Record of the Year)</small> |{{won}} |- | style="text-align:center;" rowspan="2"|2013 | style="text-align:center;"|''[[New Breed (album)|New Breed]]'' | Disk Album Award<ref name="gda2012">{{cite web | title=The 27th Goldendisk Awards in kuala lumpur | publisher=ISPlus | date=December 2012 | url=http://kpopwave.joinsmsn.com/awards/27goldendisk/en/nominate.aspx?ptab_idx=2&pr_idx=1649&#main_menu | accessdate=December 6, 2012 | archive-date=Нэгдүгээр сар 10, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130110074149/http://kpopwave.joinsmsn.com/awards/27goldendisk/en/nominate.aspx?ptab_idx=2&pr_idx=1649&#main_menu | url-status=dead }}</ref> |{{nom}} |- | style="text-align:center;"|Жей Парк | Popularity Award<ref name="gda2012" /> |{{nom}} |} <big>'''Korean Music Awards'''</big> {| class="wikitable" |- ! style="width:60px;"|Жил ! style="width:225px;"|Горилсон уран бүтээл ! style="width:225px;"|Шагнал ! style="width:90px;"|Үр дүн |- | style="text-align:center;" rowspan="2"|2013 | style="text-align:center;"|''[[New Breed (album)|New Breed]]'' |Best R&B & Soul Album<ref name=koreanmusicawards>{{cite web|title=Korean Music Awards 2013 voting|url=http://www.koreanmusicawards.com/2013/vote.html|publisher=Korean Music Awards|accessdate=1 February 2013|archive-date=27 Нэгдүгээр сар 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127062757/http://www.koreanmusicawards.com/2013/vote.html|url-status=dead}}</ref> |{{nom}} |- | style="text-align:center;"|Жей Парк |Musician of the Year<ref name=kma-netizens-award>{{cite web|title=Korean Music Awards 2013 voting|url=http://news.nate.com/view/20130221n12352|publisher=Nate|accessdate=21 February 2013}}</ref> |{{won}} |- |} <big>'''Бусад шагналууд'''</big> {| class="wikitable" |- ! style="width:60px;"|Жил !Шагналууд !Төрөл !Үр дүн !Тэмдэглэл |- |2010 |style="text-align:center;"|[[Naver]] Most Popular Search |Male Solo |{{won}} |<ref>{{ko icon}} {{cite web| title =박재범-아이유, 2010 男女 솔로 가수 검색 1위…'인기입증' (Park Jaebeom - IU, selected as The Most searched solo singers in 2010) | publisher =Nate | date = December 14, 2010 |url =http://news.nate.com/view/20101214n09090 | accessdate = June 22, 2012}}</ref> |- |rowspan="5"|2011 |rowspan="2" style="text-align:center;"|[[Mashable Awards]] |Best Web Video |{{won}} |YouTube-д тавигдсан "Nothin' on You" видеогоороо хүртсэн.<ref>{{cite web| title=Mashable Awards 2010: Announcing The Winners | publisher =Mashable | date = January 7, 2011 |url =http://mashable.com/2011/01/07/mashable-awards-2010-announcing-the-winners/2 | accessdate = June 22, 2012}}{{dead link|date=December 2012}}</ref> |- |Must Follow Personality |{{nom|1st Runner-up}} | |- |rowspan="2" style="text-align:center;"|[[Shorty Awards]] |Connecting People Award |{{nom|Finalist}} |Nokia-тай хамтран ажилласан ажлын үр дүн бөгөөд хамгийн их саналыг авсан. |- |Best Celebrity on Twitter |{{nom|Finalist}} | |- |style="text-align:center;"|[[O Music Awards]] |Must Follow Artist on Twitter |{{nom}} | |- ||2012 |style="text-align:center;"|Asia Model Awards |Popular Artist Award |{{won}} | |} <big>'''Хөгжмийн нэвтрүүлгүүд'''</big> {| class="wikitable" |- ! style="width:60px;"|Жил ! style="width:100px;"|Өдөр ! style="width:220px;"|Дуу ! style="width:200px;"|Хөгжмийн нэвтрүүлэг |- | style="text-align:center;" rowspan="2"|2011 | style="text-align:center;"| May 6 | style="text-align:center;" rowspan="2"| "[[Abandoned (song)|Abandoned]]" | style="text-align:center;" rowspan="3"|[[Korea Broadcasting System|KBS]] ''[[Music Bank (TV series)|Music Bank]]'' |- | style="text-align:center;"|May 13 |- style="text-align:center;" ||2012 ||February 24 ||"Know Your Name" |} ==Гадаад холбоосууд== {{Commons category}} * {{Official website|http://www.jaypark.com}} <!---* {{Official website|http://www.sidushq.com/star/jaypark}} at [[SidusHQ]] {{ko icon}}---> * [https://web.archive.org/web/20120322022450/http://www.sidushq.com/star/jaypark SidusHQ] <!---*{{YouTube|jaybumaom0425 박재범 Jay Park}}---> *[https://www.youtube.com/user/jaybumaom0425 Youtube дэх Жей Парк] *{{twitter|jaybumaom}} *{{facebook|jaypaom}} *[http://instagram.com/jparkitrighthere# Инстаграм дахь Жей Парк] *[https://itunes.apple.com/artist/jay-park/id384641776 iTunes дахь Жей Парк] *[https://soundcloud.com/dfsb_kollective/sets/jay-park-fresha-r-breathe-t SoundCloud дэх Жей Парк] ==Эшлэл== {{лавлах холбоос|2}} [[Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин]] [[Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд]] b7ebkwh3ce12mf10whl0i1tys48j9ny Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 0 34774 873370 873042 2026-10-15T04:22:37Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873370 wikitext text/x-wiki {{Short description|1918-1933 онуудад Герман улс}} {{Инфобокс улс | native_name = {{lang|de|Deutsches Reich}}<!-- Do not replace with Weimar Republic as this parameter is for the OFFICIAL name. --> | conventional_long_name = Германы Эзэнт Гүрэн<!-- Do not replace with Weimar Republic as that is the COMMON NAME whereas this parameter is for the official name. --> | common_name = Ваймарын Бүгд Найрамдах | p1 = Германы эзэнт гүрэн | flag_p1 = Flag of Germany (1867–1918).svg | s1 = Нацист Герман | flag_s1 = Flag of Germany (1933–1935).svg | image_flag = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg | flag_type = [[Германы далбаа#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1918–1933)|Далбаа]]<br>(1919–1933) | image_coat = Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg | coa_size = 80 | symbol_type = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын сүлд|Сүлд]]<br>(1919–1928) | national_anthem = {{lang|de|[[Das Lied der Deutschen]]}}<br />"Германчуудын дуу"<br /> (1922 оноос)<ref name="faz-20120904">{{cite news |access-date=2022-08-04 |first=Винфрид |last=Клайн |date=2012-09-14 |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |title=Wer sind wir, und was wollen wir dazu singen? |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/geisteswissenschaften/vom-deutschlandlied-zur-nationalhymne-wer-sind-wir-und-was-wollen-wir-dazu-singen-11878854.html |website=FAZ.NET}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref><br> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Deutschlandlied (old recording).oga]]}}</div> | image_map = Weimar Republic 1930.svg | map_width = 250px | image_map_caption = Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс 1930 онд | image_map2 = Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg | image_map2_caption = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын засаг захиргааны хуваарь|Герман улсууд]] 1925 онд | population_density_km2 = 133.129 | capital = [[Берлин]] | coordinates = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Стандарт Герман хэл|Герман]] | common_languages = {{hidden|'''Албан бус:'''|[[Доод Герман хэл|Доод Герман]], [[Польш хэл|Польш]], [[Лимбург хэл|Лимбург]], [[Фриз хэлнүүд|Фриз]], [[Идиш хэл|Идиш]], [[Дани хэл|Дани]], [[Сорб хэл|Сорб]], [[Синти Цыган хэл|Синти]], [[Литва хэл]]|style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal;}} | religion = 1925 оны тоолого:<ref>{{Webarchiv|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |wayback=20160809154418 |text=Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910–1939) |archiv-bot=2026-05-24 03:22:21 InternetArchiveBot }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809154418/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/JEW_RELIGIONZUGEHTABELLE_ENG.pdf |date=9 August 2016 }} Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914–1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser and Anselm Faust. Munich: Verlag C. H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.</ref>{{plainlist| * 64.1% [[Протестант]] ([[Лютеран]], [[Кальвинизм]], [[Нэгдсэн сүм|Нэгдсэн]]) * 32.4% [[Ромын Католик]] * 0.9% [[Герман дахь еврейчүүдийн түүх|Еврей]] * 2.6% Бусад}} | demonym = Германчууд | government_type = Холбооны [[Холимог засаглалын систем|хагас-ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс]] * [[Ардын Төлөөлөгчдийн зөвлөл|түр засгийн газар]] {{small|(1918 оны 11 сарын 10-наас 1919 оны 2 сарын 13 хүртэл)}} * ерөнхийлөгчийн [[зарлигаар засаглал]] {{small|(1930–1933)}} | title_leader = [[Германы ерөнхийлөгч (1919–1945)|Ерөнхийлөгч]] | year_leader1 = 1919–1925 | leader1 = [[Фридрих Эберт]] | year_leader2 = 1925–1933 | leader2 = [[Паул фон Хинденбург]] | title_deputy = [[Германы канцлер#Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс (1919–1933)|Канцлер]] | year_deputy1 = 1918 (анхны) | deputy1 = [[Friedrich Ebert]] | year_deputy2 = 1933 (сүүлийн) | deputy2 = [[Адольф Хитлер]] | era = [[Дайны хоорондын үе]] | event_start = [[Германд бүгд найрамдах улсын тунхаглал|Тунхаглав]] | date_start = 11 сарын 9, | year_start = 1918 | event1 = [[Ваймарын Үндсэн хууль|Үндсэн хууль]] | date_event1 = 8 сарын 11, 1919 | event2 = [[Үндэстнүүдийн Лиг]]т элссэн | date_event2 = 9 сарын 8, 1926 | event3 = [[Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхийлөгчийн засгийн газрууд|Зарлигаар засаглаж]] эхлэв | date_event3 = 3 сарын 29, 1930<ref name="Adam-2005"/> | event4 = [[Адольф Хитлер|Хитлер]] [[Адольф Хитлерийн эрх мэдэлд хүрэлт#Хяналтыг булаан авсан (1931–1933)|тангараг өргөв]] | date_event4 = 1 сарын 30, 1933 | event5 = [[Рейхстагийн галын зарлиг]] | date_event5 = 2 сарын 28, 1933 | event_end = [[1933 оны Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль|Онцгой эрх мэдлийн тухай хууль]] | date_end = 3 сарын 23, | year_end = 1933<ref>{{cite encyclopedia |url=http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |title=The Reichstag Fire and the Enabling Act of March 23, 1933 |first=Уильям Л. |last=Хош |date=2007-03-23 |encyclopedia=[[Britannica.com|Britannica]] Blog |language=en-US |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311083054/http://blogs.britannica.com/2007/03/the-reichstag-fire-and-the-enabling-act/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |title=The law that 'enabled' Hitler's dictatorship |date=2013-03-23 |website=[[DW.com]] |language=en |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907195649/https://www.dw.com/en/the-law-that-enabled-hitlers-dictatorship/a-16689839 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |title=Republic to Reich: A History of Germany 1918–1945 |last=Мэйсон |first=К. Ж. |publisher=McGraw-Hill}}</ref> | legislature = [[Хоёр танхимт]] | house1 = [[Рейхсрат (Герман)|Рейхсрат]] ''(де-факто)'' | type_house1 = [[Дээд танхим]] | house2 = [[Рейхстаг (Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс)|Рейхстаг]] | type_house2 = [[Доод танхим]] | stat_year1 = 1925 | stat_area1 = 468787 | ref_area1 = <ref name="Wahlen in der Weimarer Republik">{{cite web |url=http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |title=Das Deutsche Reich im Überblick |work=Wahlen in der Weimarer Republik |access-date=2026-03-03 |archive-date=2019-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121115812/http://www.gonschior.de/weimar/Deutschland/index.htm |url-status=live }}</ref> | stat_pop1 = 62,411,000 | ref_pop1 = <ref name="Wahlen in der Weimarer Republik" /> | currency = {{Unbulleted list|1919–23 [[Цаасан марк|"Цаасан марк" (ℳ)]] |1923–24 [[Рентенмарк]] (RM) |1924–33 [[Райхсмарк|Райхсмарк (ℛℳ)]]}} | today = {{plainlist| * [[Герман]] * [[Польш]] * [[Орос]]{{efn|[[Калининград муж]]}} * [[Литва]]{{efn|[[Клайпеда хошуу|Клайпеда]] ба [[Таураге хошуу]]ны хэсэг}} *[[Нидерланд]]{{efn|[[Дуйвелсберг]]}}}} }} '''Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс''' ({{lang-de|Weimarer Republik}}) бол 1919 онд [[Германы Хаант Улс]]ын дараа байгуулагдсан [[парламентын ардчилсан]] засаглалтай [[холбооны бүгд найрамдах]] улс юм. Энэ улс 1933 онд [[Адольф Хитлер]] засгийн эрхэнд гарч Райхсканцлер болсоноор дуусгавар болсон байна. [[Ваймар]] нь энэхүү бүгд найрамдах улсыг байгуулах Үндсэн хуулийн чуулган болсон хотын нэр юм. == Цахим холбоос == {{Commonscat|Weimar Republic|Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс}} * {{DNB-Portal|4065109-5|TEXT=Ном зүй:}} * Arnulf Scriba: [http://www.dhm.de/lemo/html/weimar/ Die Weimarer Republik] == Эх сурвалж == === Тэмдэглэл === {{Notelist}} === Эшлэл === {{reflist}} [[Ангилал:Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс| ]] [[Ангилал:20-р зууны Германы түүx]] [[Ангилал:1919 онд байгуулагдсан]] 0ezdcq8qoxuy74rl0ez5iu1lv8p679k Бурхан өршөөг 0 36123 873338 727811 2026-10-15T01:57:52Z ~2026-55211-71 108267 /* Дүрүүдэд */ 873338 wikitext text/x-wiki «'''Бурхан өршөөг'''» — [[2012 он|2012]] онд [[Монгол улс|Монгол]] улсад [[монгол хэл|монгол]] хэлээр бүтсэн эмгэнэлт инээдмийн [[уран сайхны кино]]. ==Гол дүрд== * ''Сундуй'' — [[Цэгмидийн Төмөрбаатар|Ц.Төмөрбаатар]] /Төрийн соёрхолт, МУГЖ/ * ''Цэлмэг'' — [[Магсаржаламын Баярмагнай|М.Баярмагнай]] /МУСТА/ == Дүрүүдэд == * ''Цацрал'' — Б.Хулан * ''Мөнхсайхан'' — [[Ганболдын Эрдэнэбилэг|Г.Эрдэнэбилэг]] /МУСТА/ * Манлайбаатар— Н.Ялалт/МУСТА/ [[Ангилал:2012 оны кино]] [[Ангилал:21-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] j3qftzfu3kb8aeq3f89oqajpr8k1w0d 873340 873338 2026-10-15T02:01:36Z ~2026-55211-71 108267 /* Дүрүүдэд */ 873340 wikitext text/x-wiki «'''Бурхан өршөөг'''» — [[2012 он|2012]] онд [[Монгол улс|Монгол]] улсад [[монгол хэл|монгол]] хэлээр бүтсэн эмгэнэлт инээдмийн [[уран сайхны кино]]. ==Гол дүрд== * ''Сундуй'' — [[Цэгмидийн Төмөрбаатар|Ц.Төмөрбаатар]] /Төрийн соёрхолт, МУГЖ/ * ''Цэлмэг'' — [[Магсаржаламын Баярмагнай|М.Баярмагнай]] /МУСТА/ == Дүрүүдэд == * ''Цацрал'' — Б.Хулан * ''Мөнхсайхан'' — [[Ганболдын Эрдэнэбилэг|Г.Эрдэнэбилэг]] /МУСТА/ * Манлайбаатар— Намсрайн Ялалт /МУСТА/ [[Ангилал:2012 оны кино]] [[Ангилал:21-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] n6tywt0icdvj3yxpfhexatfcqnvxvjc Загвар:Gallery 10 43727 873393 398506 2026-10-15T10:08:53Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудсыг '{{#invoke:Gallery|gallery}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude>'-р сольж байна. 873393 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Gallery|gallery}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> k3qo9brx7d6k7z1ny05ba2arb4ryotu Шаравын Сүрэнжав 0 47340 873314 872739 2026-10-14T12:53:53Z ~2026-55163-77 108249 /* Намтар */ 873314 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Зохиолч | нэр = Шаравын Сүрэнжав | зураг = | хэмжээ = | зургийн тайлбар = | жинхэнэ нэр = | нууц нэр = | жинхэнэ нэр = | төрсөн огноо = {{birth date|1939|3|15}} | төрсөн газар = [[Төв]] аймгийн [[Авдарбаян сум]] | нас барсан огноо = {{death date and age2|2018|012|19|1939|3|15|mf=y}}<ref>[https://ikon.mn/n/1gl7 ikon.mn:] ''Төрийн шагналт, Ардын уран зохиолч Шаравын Сүрэнжав таалал төгсжээ''; нийтлэгдсэн 2018-12-19, хандсан 2018-12-21</ref> | нас барсан газар = | мэргэжил = 3охиолч | гарал үүсэл = | яс үндэс = | иргэний харъяалал = Монгол улс | боловсрол = Дээд | төрөл = яруу найраг | субъект = | урсгал = | хамтрагч = | залгамжлагч = | шагналууд = БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал]], [[Ардын Уран Зохиолч]] | гарын үсэг = | вэбсайт = }} '''Шаравын Сүрэнжав''' (1939 оны 3-р сарын 14-нд Төв аймгийн Авдарбаян сумын нутагт төрсөн- 2018 оны 12-р сарын 19-нд Улаанбаатар хотод нас барсан) - БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал]]т, Монгол улсын [[Ардын Уран Зохиолч]], яруу найрагч. == намтар == * 1947-1952 онд сумынхаа бага сургуульд суралцаж, улмаар 1953-1954 онд Улаанбаатар хотод Нийслэлийн 3-р дунд сургууль, 1954-1958 онд Налайх дүүргийн 9-р дунд сургуульд суралцаж төгссөн. * 1958-1963 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль]],Монгол хэл, уран зохиолын ангийг дүүргэжээ. * Тэрбээр Монголын Радио, телевизэд сурвалжлагч, Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн хороонд мэргэжлийн зохиолч, Залуу зохиолчдын зөвлөл, Яруу найргийн зөвлөлийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1967 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын телевизэд дадлагаар ажиллаж ирээд 1979 он хүртэл Монгол телевизэд ажилласан байна. * 1979-1981 онд ЗХУ-ын Москва хотноо Горькийн нэрэмжит дээд сургуулийн дэргэдэх Утга зохиолын дээд курст сурч төгссөн. * 1960 оноос эхлэн уран зохиол бичих болсон. * Зохиолчдын эвлэлийн гишүүнд 1966 онд элсчээ. * Монголын зохиолчдын хороонд мэргэжлийн зохиолч, яруу найргийн зөвлөлийн эрхлэгч, Дуурийн театрт утга зохиолын эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1986-1988 онд МХЗЭ-ийн илгээлтээр Сэлэнгэ аймагт ажиллаж, улмаар 1990 оноос Монголын Үндэсний Чөлөөт зохиолчдын холбооны тэргүүн, тэргүүлэгч, хүндэт ерөнхийлөгчөөр ажиллаж иржээ. Уурхайчдын Налайх хотын утга зохиолын бүлгэмд суралцаж байв. Иргэний уянгын шүлэг, найраглалуудыг орчин үеийн сэдвээр голчлон бичдэг. Ш.Сүрэнжав нь 1990 онд Ардын Их хурлын депутат, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, Монгол-Солонгосын Найрамдлын нийгэмлэгийн тэргүүнээр ажиллаж байв. == Уран бүтээл == * "Ерэн баатрын дууль", * "Шөнө ургасан цэцэг" найраглал нь уншигчдын сонирхлыг татсан юм. Түүнчлэн эрийн гурван наадмын тухай бичсэн уран сайхны киноны зохиолоор нь * "[[Гарьд магнай]]" /1983/, * "[[Тод магнай]] /1990/, * "[[Цэц магнай]]" /1995/ уран сайхны кино бүтээжээ. Ш. Сүрэнжавын олон шүлэг, найраглал нь орос болон бусад хэлэнд олон удаа орчуулагдан гарсан байна == Гавьяа Шагнал == * МЗЭ-ийн шагнал /1972/ - "Нутгийн цэнхэр уулс" номоороо, * БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал]] /1988/ - "Ерөн баатрын дууль" "Багш" найраглалаараа, * Монгол улсын [[Ардын Уран Зохиолч]] цол /1999/, * [[Донровын Намдаг]]ийн нэрэмжит шагнал /2001/ авсан. ==Эх сурвалж== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Сүрэнжав, Шаравын}} [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Монголын зохиолч]] [[Ангилал:Монголын яруу найрагч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын уран зохиолч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:М. Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Баяны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1935 онд төрсөн]] [[Ангилал:2018 онд өнгөрсөн]] gsx1j691d71ooubab4bb4gosla8gf2k 873341 873314 2026-10-15T02:14:34Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/~2026-55163-77|~2026-55163-77]] ([[User talk:~2026-55163-77|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:~2026-53894-12|~2026-53894-12]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 872739 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Зохиолч | нэр = Шаравын Сүрэнжав | зураг = | хэмжээ = | зургийн тайлбар = | жинхэнэ нэр = | нууц нэр = | жинхэнэ нэр = | төрсөн огноо = {{birth date|1939|3|15}} | төрсөн газар = [[Төв]] аймгийн [[Авдарбаян сум]] | нас барсан огноо = {{death date and age2|2018|012|19|1939|3|15|mf=y}}<ref>[https://ikon.mn/n/1gl7 ikon.mn:] ''Төрийн шагналт, Ардын уран зохиолч Шаравын Сүрэнжав таалал төгсжээ''; нийтлэгдсэн 2018-12-19, хандсан 2018-12-21</ref> | нас барсан газар = | мэргэжил = 3охиолч | гарал үүсэл = | яс үндэс = | иргэний харъяалал = Монгол улс | боловсрол = Дээд | төрөл = яруу найраг | субъект = | урсгал = | хамтрагч = | залгамжлагч = | шагналууд = БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал]], [[Ардын Уран Зохиолч]] | гарын үсэг = | вэбсайт = }} '''Шаравын Сүрэнжав''' (1939 оны 3-р сарын 14-нд Төв аймгийн Авдарбаян сумын нутагт төрсөн- 2018 оны 12-р сарын 19-нд Улаанбаатар хотод нас барсан) - БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал]]т, Монгол улсын [[Ардын Уран Зохиолч]], яруу найрагч. == Намтар == * 1947-1952 онд сумынхаа бага сургуульд суралцаж, улмаар 1953-1954 онд Улаанбаатар хотод Нийслэлийн 3-р дунд сургууль, 1954-1958 онд Налайх дүүргийн 9-р дунд сургуульд суралцаж төгссөн. * 1958-1963 онд [[Монгол Улсын Их Сургууль]],Монгол хэл, уран зохиолын ангийг дүүргэжээ. * Тэрбээр Монголын Радио, телевизэд сурвалжлагч, Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн хороонд мэргэжлийн зохиолч, Залуу зохиолчдын зөвлөл, Яруу найргийн зөвлөлийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1967 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын телевизэд дадлагаар ажиллаж ирээд 1979 он хүртэл Монгол телевизэд ажилласан байна. * 1979-1981 онд ЗХУ-ын Москва хотноо Горькийн нэрэмжит дээд сургуулийн дэргэдэх Утга зохиолын дээд курст сурч төгссөн. * 1960 оноос эхлэн уран зохиол бичих болсон. * Зохиолчдын эвлэлийн гишүүнд 1966 онд элсчээ. * Монголын зохиолчдын хороонд мэргэжлийн зохиолч, яруу найргийн зөвлөлийн эрхлэгч, Дуурийн театрт утга зохиолын эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1986-1988 онд МХЗЭ-ийн илгээлтээр Сэлэнгэ аймагт ажиллаж, улмаар 1990 оноос Монголын Үндэсний Чөлөөт зохиолчдын холбооны тэргүүн, тэргүүлэгч, хүндэт ерөнхийлөгчөөр ажиллаж иржээ. Уурхайчдын Налайх хотын утга зохиолын бүлгэмд суралцаж байв. Иргэний уянгын шүлэг, найраглалуудыг орчин үеийн сэдвээр голчлон бичдэг. Ш.Сүрэнжав нь 1990 онд Ардын Их хурлын депутат, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, Монгол-Солонгосын Найрамдлын нийгэмлэгийн тэргүүнээр ажиллаж байв. == Уран бүтээл == * "Ерэн баатрын дууль", * "Шөнө ургасан цэцэг" найраглал нь уншигчдын сонирхлыг татсан юм. Түүнчлэн эрийн гурван наадмын тухай бичсэн уран сайхны киноны зохиолоор нь * "[[Гарьд магнай]]" /1983/, * "[[Тод магнай]] /1990/, * "[[Цэц магнай]]" /1995/ уран сайхны кино бүтээжээ. Ш. Сүрэнжавын олон шүлэг, найраглал нь орос болон бусад хэлэнд олон удаа орчуулагдан гарсан байна == Гавьяа Шагнал == * МЗЭ-ийн шагнал /1972/ - "Нутгийн цэнхэр уулс" номоороо, * БНМАУ-ын [[Төрийн шагнал]] /1988/ - "Ерөн баатрын дууль" "Багш" найраглалаараа, * Монгол улсын [[Ардын Уран Зохиолч]] цол /1999/, * [[Донровын Намдаг]]ийн нэрэмжит шагнал /2001/ авсан. ==Эх сурвалж== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Сүрэнжав, Шаравын}} [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:Монголын зохиолч]] [[Ангилал:Монголын яруу найрагч]] [[Ангилал:Монгол улсын ардын уран зохиолч]] [[Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:М. Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Баяны хүн]] [[Ангилал:Монголчууд]] [[Ангилал:1935 онд төрсөн]] [[Ангилал:2018 онд өнгөрсөн]] 3wxd1vq9fgo31a2v2a78zjlcbxkqbch Made in Ulaanbaatar 0 52717 873378 802298 2026-10-15T07:59:36Z О. Батсайхан 108165 873378 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс Кино | нэр = Made in Ulaanbaatar | зураг = | зургийн хэмжээ = | зургийн тайлбар= | найруулагч = Л.Лхагважаргал | продюсер = Ч.Даваабаяр<br />Д.Баттөмөр | зохиолч = Д.Мөнхбат | тайлбарлагч = | жүжигчин = Г.Эрхэмбаяр <br /> Д.Баттөмөр <br /> Б.Батмэнд <br /> Ө.Мөнх-Эрдэнэ <br /> О.Долгор | хөгжим = Б.Одбаяр | зураглаач = Д.Мөнхбат | зураач = Ц.Хүрэлбаатар | эвлүүлэг = Б.Тулга | студи = Нүдэн фильм | компани = Милл кино компани | нээлт = 2015 оны 6 дугаар сарын 17 | хугацаа = 90 [[Минут|мин]] | улс = {{flag|Монгол}} | хэл = [[Монгол хэл|Монгол]] | төсөв = | орлого = | өмнөх = | дараах = }} '''''Made in Ulaanbaatar''''' нь [[2015 он]]д [[Монгол Улс]]ад бүтээгдсэн, монгол хэл дээрх адал явдалт инээдмийн уран сайхны кино юм. Уг киног ''Милл кино компани'', ''Нүдэн фильм'' хамтран бүтээсэн бөгөөд ерөнхий найруулагчаар Л.Лхагважаргал, ерөнхий продюсерээр Ч.Даваабаяр, продюсерээр Д.Баттөмөр нар ажиллажээ. Гол дүрүүдэд Г.Эрхэмбаяр, Д.Баттөмөр нар тоглосон байна.<ref>{{Cite web|url=https://www.unuudur.mn/a/74734|title=“Made in Ulaanbaatar” уран сайхны кино маргааш нээлтээ хийнэ|website=Өнөөдөр|date=2015-06-16}}</ref> Кино 2015 оны 6 дугаар сарын 17-нд Улаанбаатар хотын ''Тэнгис'' кино театрт нээлтээ хийж, үзэгчдийн хүртээл болсон. Бүтээлд хот, хөдөөгийн амьдралын ялгаа, нийгмийн харилцаа, газрын төлөөх шунал, эх орон, гэр бүлээ хамгаалах хүсэл зэрэг сэдвийг адал явдал, инээдмийн хэлбэрээр харуулдаг.<ref>{{Cite web|url=https://ugluu.mn/132043.html|title=Хөдөөнөөс хотыг зорьсон Бодь, Болдоо 2-ын үйл явдалтай танилцаарай|website=Өглөө.мн|date=2015-06-18}}</ref> == Үйл явдал == Киноны үйл явдал хөдөөнөөс [[Улаанбаатар]] хотыг зорин ирсэн Бодь, Болдоо хэмээх хоёр залуугийн амьдралын эргэн тойронд өрнөдөг. Тэд нийслэл хотод ирснээр өөрсдийн төсөөлж байснаас өөр, олон бэрхшээлтэй амьдралтай тулгарна. Кинонд хот, хөдөөгийн амьдралын ялгаа, нийслэлийн нийгмийн орчин, газрын төлөөх ашиг сонирхол болон мөнгө, эрх мэдлийн төлөөх тэмцлийг инээдмийн болон адал явдалт үйл явдлаар дамжуулан харуулдаг. Үүний зэрэгцээ эх орон, гэр бүл, өөрийн үнэт зүйлээ хамгаалах тухай асуудлыг хөнддөг. == Дүрүүд == Киноны гол дүрүүдийг Монголын жүжигчид бүтээсэн. * '''Г.Эрхэмбаяр''' — гол дүрийн жүжигчдийн нэг. * '''Д.Баттөмөр''' — гол дүрийн жүжигчин бөгөөд киноны продюсерээр ажилласан. * '''Б.Батмэнд''' — кинонд дүр бүтээсэн. * '''Ө.Мөнх-Эрдэнэ''' — кинонд дүр бүтээсэн. * '''О.Долгор''' — кинонд дүр бүтээсэн. == Бүтээлт == ''Made in Ulaanbaatar'' киног ''Милл кино компани'' болон ''Нүдэн фильм'' хамтран бүтээжээ. Киноны ерөнхий найруулагчаар Л.Лхагважаргал, ерөнхий продюсерээр Ч.Даваабаяр, продюсерээр Д.Баттөмөр нар ажилласан байна. Д.Мөнхбат киноны зохиол болон зураг авалтын ажилд оролцсон тухай тухайн үеийн хэвлэл мэдээлэлд дурдсан байдаг. Тэрээр киноны санаа, нийгмийн агуулгын талаар ярилцлага өгч, зохиолын үзэл санааг тайлбарлажээ.<ref>{{Cite web|url=https://mass.mn/n/36770|title=Д.Мөнхбат: Бодийн аавын хашааг Монгол Улс гэж төсөөлж киногоо хийсэн|website=Mass.mn|date=2015-06-23}}</ref> == Нээлт ба үзвэр == Кино 2015 оны 6 дугаар сарын 17-нд ''Тэнгис'' кино театрт албан ёсоор нээлтээ хийсэн. Нээлтийн дараа Улаанбаатар хотын ''Тэнгис'', ''Өргөө'' зэрэг кино театруудаар гарч байжээ.<ref>{{Cite web|url=https://mass.mn/n/36555|title=“Made in Ulaanbaatar” киног монгол хүн бүр үзээрэй|website=Mass.mn|date=2015-06-18}}</ref> == Киноны дуу == {{tracklist | extra_column = Уран бүтээлч | title1 = Made in Ulaanbaatar | extra1 = Эрхэмээ, Батаа | length1 = 3:14 }} == Эшлэл == {{reflist}} == Гадаад холбоос == * [https://www.unuudur.mn/a/74734 “Made in Ulaanbaatar” киноны нээлтийн тухай — Өнөөдөр] * [https://ugluu.mn/132043.html Киноны үйл явдлын тухай — Өглөө.мн] * [https://mass.mn/n/36770 Киноны зохиолч Д.Мөнхбаттай хийсэн ярилцлага — Mass.mn] [[Ангилал:2015 оны кино]] [[Ангилал:21-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Монголын инээдмийн кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] [[Ангилал:Монгол хэлээрх кино]] {{stub}} b2b504xstsb478rxlrxzg69bjak95wv 873380 873378 2026-10-15T08:00:10Z О. Батсайхан 108165 873380 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Инфобокс Кино | нэр = Made in Ulaanbaatar | зураг = | зургийн хэмжээ = | зургийн тайлбар= | найруулагч = Л.Лхагважаргал | продюсер = Ч.Даваабаяр<br />Д.Баттөмөр | зохиолч = Д.Мөнхбат | тайлбарлагч = | жүжигчин = Г.Эрхэмбаяр <br /> Д.Баттөмөр <br /> Б.Батмэнд <br /> Ө.Мөнх-Эрдэнэ <br /> О.Долгор | хөгжим = Б.Одбаяр | зураглаач = Д.Мөнхбат | зураач = Ц.Хүрэлбаатар | эвлүүлэг = Б.Тулга | студи = Нүдэн фильм | компани = Милл кино компани | нээлт = 2015 оны 6 дугаар сарын 17 | хугацаа = 90 [[Минут|мин]] | улс = {{flag|Монгол}} | хэл = [[Монгол хэл|Монгол]] | төсөв = | орлого = | өмнөх = | дараах = }} '''''Made in Ulaanbaatar''''' нь [[2015 он]]д [[Монгол Улс]]ад бүтээгдсэн, монгол хэл дээрх адал явдалт инээдмийн уран сайхны кино юм. Уг киног ''Милл кино компани'', ''Нүдэн фильм'' хамтран бүтээсэн бөгөөд ерөнхий найруулагчаар Л.Лхагважаргал, ерөнхий продюсерээр Ч.Даваабаяр, продюсерээр Д.Баттөмөр нар ажиллажээ. Гол дүрүүдэд Г.Эрхэмбаяр, Д.Баттөмөр нар тоглосон байна.<ref>{{Cite web|url=https://www.unuudur.mn/a/74734|title=“Made in Ulaanbaatar” уран сайхны кино маргааш нээлтээ хийнэ|website=Өнөөдөр|date=2015-06-16}}</ref> Кино 2015 оны 6 дугаар сарын 17-нд Улаанбаатар хотын ''Тэнгис'' кино театрт нээлтээ хийж, үзэгчдийн хүртээл болсон. Бүтээлд хот, хөдөөгийн амьдралын ялгаа, нийгмийн харилцаа, газрын төлөөх шунал, эх орон, гэр бүлээ хамгаалах хүсэл зэрэг сэдвийг адал явдал, инээдмийн хэлбэрээр харуулдаг.<ref>{{Cite web|url=https://ugluu.mn/132043.html|title=Хөдөөнөөс хотыг зорьсон Бодь, Болдоо 2-ын үйл явдалтай танилцаарай|website=Өглөө.мн|date=2015-06-18}}</ref> == Үйл явдал == Киноны үйл явдал хөдөөнөөс [[Улаанбаатар]] хотыг зорин ирсэн Бодь, Болдоо хэмээх хоёр залуугийн амьдралын эргэн тойронд өрнөдөг. Тэд нийслэл хотод ирснээр өөрсдийн төсөөлж байснаас өөр, олон бэрхшээлтэй амьдралтай тулгарна. Кинонд хот, хөдөөгийн амьдралын ялгаа, нийслэлийн нийгмийн орчин, газрын төлөөх ашиг сонирхол болон мөнгө, эрх мэдлийн төлөөх тэмцлийг инээдмийн болон адал явдалт үйл явдлаар дамжуулан харуулдаг. Үүний зэрэгцээ эх орон, гэр бүл, өөрийн үнэт зүйлээ хамгаалах тухай асуудлыг хөнддөг. == Дүрүүд == Киноны гол дүрүүдийг Монголын жүжигчид бүтээсэн. * '''Г.Эрхэмбаяр''' — гол дүрийн жүжигчдийн нэг. * '''Д.Баттөмөр''' — гол дүрийн жүжигчин бөгөөд киноны продюсерээр ажилласан. * '''Б.Батмэнд''' — кинонд дүр бүтээсэн. * '''Ө.Мөнх-Эрдэнэ''' — кинонд дүр бүтээсэн. * '''О.Долгор''' — кинонд дүр бүтээсэн. == Бүтээлт == ''Made in Ulaanbaatar'' киног ''Милл кино компани'' болон ''Нүдэн фильм'' хамтран бүтээжээ. Киноны ерөнхий найруулагчаар Л.Лхагважаргал, ерөнхий продюсерээр Ч.Даваабаяр, продюсерээр Д.Баттөмөр нар ажилласан байна. Д.Мөнхбат киноны зохиол болон зураг авалтын ажилд оролцсон тухай тухайн үеийн хэвлэл мэдээлэлд дурдсан байдаг. Тэрээр киноны санаа, нийгмийн агуулгын талаар ярилцлага өгч, зохиолын үзэл санааг тайлбарлажээ.<ref>{{Cite web|url=https://mass.mn/n/36770|title=Д.Мөнхбат: Бодийн аавын хашааг Монгол Улс гэж төсөөлж киногоо хийсэн|website=Mass.mn|date=2015-06-23}}</ref> == Нээлт ба үзвэр == Кино 2015 оны 6 дугаар сарын 17-нд ''Тэнгис'' кино театрт албан ёсоор нээлтээ хийсэн. Нээлтийн дараа Улаанбаатар хотын ''Тэнгис'', ''Өргөө'' зэрэг кино театруудаар гарч байжээ.<ref>{{Cite web|url=https://mass.mn/n/36555|title=“Made in Ulaanbaatar” киног монгол хүн бүр үзээрэй|website=Mass.mn|date=2015-06-18}}</ref> == Киноны дуу == {{tracklist | extra_column = Уран бүтээлч | title1 = Made in Ulaanbaatar | extra1 = Эрхэмээ, Батаа | length1 = 3:14 }} == Эшлэл == {{reflist}} == Гадаад холбоос == * [https://www.unuudur.mn/a/74734 “Made in Ulaanbaatar” киноны нээлтийн тухай — Өнөөдөр] * [https://ugluu.mn/132043.html Киноны үйл явдлын тухай — Өглөө.мн] * [https://mass.mn/n/36770 Киноны зохиолч Д.Мөнхбаттай хийсэн ярилцлага — Mass.mn] [[Ангилал:2015 оны кино]] [[Ангилал:21-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Монголын инээдмийн кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] [[Ангилал:Монгол хэлээрх кино]] c2q6eifaseij0x8l2ku9kipphal2ecl 873381 873380 2026-10-15T08:00:55Z О. Батсайхан 108165 873381 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Кино | нэр = Made in Ulaanbaatar | зураг = | зургийн хэмжээ = | зургийн тайлбар= | найруулагч = Л.Лхагважаргал | продюсер = Ч.Даваабаяр<br />Д.Баттөмөр | зохиолч = Д.Мөнхбат | тайлбарлагч = | жүжигчин = Г.Эрхэмбаяр <br /> Д.Баттөмөр <br /> Б.Батмэнд <br /> Ө.Мөнх-Эрдэнэ <br /> О.Долгор | хөгжим = Б.Одбаяр | зураглаач = Д.Мөнхбат | зураач = Ц.Хүрэлбаатар | эвлүүлэг = Б.Тулга | студи = Нүдэн фильм | компани = Милл кино компани | нээлт = 2015 оны 6 дугаар сарын 17 | хугацаа = 90 [[Минут|мин]] | улс = {{flag|Монгол}} | хэл = [[Монгол хэл|Монгол]] | төсөв = | орлого = | өмнөх = | дараах = }} '''''Made in Ulaanbaatar''''' нь [[2015 он]]д [[Монгол Улс]]ад бүтээгдсэн, монгол хэл дээрх адал явдалт инээдмийн уран сайхны кино юм. Уг киног ''Милл кино компани'', ''Нүдэн фильм'' хамтран бүтээсэн бөгөөд ерөнхий найруулагчаар Л.Лхагважаргал, ерөнхий продюсерээр Ч.Даваабаяр, продюсерээр Д.Баттөмөр нар ажиллажээ. Гол дүрүүдэд Г.Эрхэмбаяр, Д.Баттөмөр нар тоглосон байна.<ref>{{Cite web|url=https://www.unuudur.mn/a/74734|title=“Made in Ulaanbaatar” уран сайхны кино маргааш нээлтээ хийнэ|website=Өнөөдөр|date=2015-06-16}}</ref> Кино 2015 оны 6 дугаар сарын 17-нд Улаанбаатар хотын ''Тэнгис'' кино театрт нээлтээ хийж, үзэгчдийн хүртээл болсон. Бүтээлд хот, хөдөөгийн амьдралын ялгаа, нийгмийн харилцаа, газрын төлөөх шунал, эх орон, гэр бүлээ хамгаалах хүсэл зэрэг сэдвийг адал явдал, инээдмийн хэлбэрээр харуулдаг.<ref>{{Cite web|url=https://ugluu.mn/132043.html|title=Хөдөөнөөс хотыг зорьсон Бодь, Болдоо 2-ын үйл явдалтай танилцаарай|website=Өглөө.мн|date=2015-06-18}}</ref> == Үйл явдал == Киноны үйл явдал хөдөөнөөс [[Улаанбаатар]] хотыг зорин ирсэн Бодь, Болдоо хэмээх хоёр залуугийн амьдралын эргэн тойронд өрнөдөг. Тэд нийслэл хотод ирснээр өөрсдийн төсөөлж байснаас өөр, олон бэрхшээлтэй амьдралтай тулгарна. Кинонд хот, хөдөөгийн амьдралын ялгаа, нийслэлийн нийгмийн орчин, газрын төлөөх ашиг сонирхол болон мөнгө, эрх мэдлийн төлөөх тэмцлийг инээдмийн болон адал явдалт үйл явдлаар дамжуулан харуулдаг. Үүний зэрэгцээ эх орон, гэр бүл, өөрийн үнэт зүйлээ хамгаалах тухай асуудлыг хөнддөг. == Дүрүүд == Киноны гол дүрүүдийг Монголын жүжигчид бүтээсэн. * '''Г.Эрхэмбаяр''' — гол дүрийн жүжигчдийн нэг. * '''Д.Баттөмөр''' — гол дүрийн жүжигчин бөгөөд киноны продюсерээр ажилласан. * '''Б.Батмэнд''' — кинонд дүр бүтээсэн. * '''Ө.Мөнх-Эрдэнэ''' — кинонд дүр бүтээсэн. * '''О.Долгор''' — кинонд дүр бүтээсэн. == Бүтээлт == ''Made in Ulaanbaatar'' киног ''Милл кино компани'' болон ''Нүдэн фильм'' хамтран бүтээжээ. Киноны ерөнхий найруулагчаар Л.Лхагважаргал, ерөнхий продюсерээр Ч.Даваабаяр, продюсерээр Д.Баттөмөр нар ажилласан байна. Д.Мөнхбат киноны зохиол болон зураг авалтын ажилд оролцсон тухай тухайн үеийн хэвлэл мэдээлэлд дурдсан байдаг. Тэрээр киноны санаа, нийгмийн агуулгын талаар ярилцлага өгч, зохиолын үзэл санааг тайлбарлажээ.<ref>{{Cite web|url=https://mass.mn/n/36770|title=Д.Мөнхбат: Бодийн аавын хашааг Монгол Улс гэж төсөөлж киногоо хийсэн|website=Mass.mn|date=2015-06-23}}</ref> == Нээлт ба үзвэр == Кино 2015 оны 6 дугаар сарын 17-нд ''Тэнгис'' кино театрт албан ёсоор нээлтээ хийсэн. Нээлтийн дараа Улаанбаатар хотын ''Тэнгис'', ''Өргөө'' зэрэг кино театруудаар гарч байжээ.<ref>{{Cite web|url=https://mass.mn/n/36555|title=“Made in Ulaanbaatar” киног монгол хүн бүр үзээрэй|website=Mass.mn|date=2015-06-18}}</ref> == Киноны дуу == {{tracklist | extra_column = Уран бүтээлч | title1 = Made in Ulaanbaatar | extra1 = Эрхэмээ, Батаа | length1 = 3:14 }} == Эшлэл == {{reflist}} == Гадаад холбоос == * [https://www.unuudur.mn/a/74734 “Made in Ulaanbaatar” киноны нээлтийн тухай — Өнөөдөр] * [https://ugluu.mn/132043.html Киноны үйл явдлын тухай — Өглөө.мн] * [https://mass.mn/n/36770 Киноны зохиолч Д.Мөнхбаттай хийсэн ярилцлага — Mass.mn] [[Ангилал:2015 оны кино]] [[Ангилал:21-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Монголын инээдмийн кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] [[Ангилал:Монгол хэлээрх кино]] 1xxec1ef4c1uixfargez2dibiv1juo4 873388 873381 2026-10-15T09:13:54Z Avirmed Batsaikhan 53733 873388 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс Кино | нэр = Made in Ulaanbaatar | зураг = | зургийн хэмжээ = | зургийн тайлбар= | найруулагч = Л.Лхагважаргал | продюсер = Ч.Даваабаяр<br />Д.Баттөмөр | зохиолч = Д.Мөнхбат | тайлбарлагч = | жүжигчин = Г.Эрхэмбаяр <br /> Д.Баттөмөр <br /> Б.Батмэнд <br /> Ө.Мөнх-Эрдэнэ <br /> О.Долгор | хөгжим = Б.Одбаяр | зураглаач = Д.Мөнхбат | зураач = Ц.Хүрэлбаатар | эвлүүлэг = Б.Тулга | студи = Нүдэн фильм | компани = Милл кино компани | нээлт = 2015 оны 6 дугаар сарын 17 | хугацаа = 90 [[Минут|мин]] | улс = {{flag|Монгол}} | хэл = [[Монгол хэл|Монгол]] | төсөв = | орлого = | өмнөх = | дараах = }} '''''Made in Ulaanbaatar''''' нь [[2015 он]]д [[Монгол Улс]]ад бүтээгдсэн, монгол хэл дээрх адал явдалт инээдмийн уран сайхны кино юм. Уг киног ''Милл кино компани'', ''Нүдэн фильм'' хамтран бүтээсэн бөгөөд ерөнхий найруулагчаар Л.Лхагважаргал, ерөнхий продюсерээр Ч.Даваабаяр, продюсерээр Д.Баттөмөр нар ажиллажээ. Гол дүрүүдэд [[Ганболдын Эрхэмбаяр]], [[Доржийн Баттөмөр]] нар тоглосон байна.<ref>{{Cite web|url=https://www.unuudur.mn/a/74734|title=“Made in Ulaanbaatar” уран сайхны кино маргааш нээлтээ хийнэ|website=Өнөөдөр|date=2015-06-16}}</ref> Кино 2015 оны 6-р сарын 17-нд Улаанбаатар хотын [[Тэнгис кино театр|''Тэнгис'' кино театрт]] нээлтээ хийж, үзэгчдийн хүртээл болсон. Бүтээлд хот, хөдөөгийн амьдралын ялгаа, нийгмийн харилцаа, газрын төлөөх шунал, эх орон, гэр бүлээ хамгаалах хүсэл зэрэг сэдвийг адал явдал, инээдмийн хэлбэрээр харуулдаг.<ref>{{Cite web|url=https://ugluu.mn/132043.html|title=Хөдөөнөөс хотыг зорьсон Бодь, Болдоо 2-ын үйл явдалтай танилцаарай|website=Өглөө.мн|date=2015-06-18}}</ref> == Үйл явдал == Киноны үйл явдал хөдөөнөөс [[Улаанбаатар]] хотыг зорин ирсэн Бодь, Болдоо хэмээх хоёр залуугийн амьдралын эргэн тойронд өрнөдөг. Тэд нийслэл хотод ирснээр өөрсдийн төсөөлж байснаас өөр, олон бэрхшээлтэй амьдралтай тулгарна. Кинонд хот, хөдөөгийн амьдралын ялгаа, нийслэлийн нийгмийн орчин, газрын төлөөх ашиг сонирхол болон мөнгө, эрх мэдлийн төлөөх тэмцлийг инээдмийн болон адал явдалт үйл явдлаар дамжуулан харуулдаг. Үүний зэрэгцээ эх орон, гэр бүл, өөрийн үнэт зүйлээ хамгаалах тухай асуудлыг хөнддөг. == Дүрүүд == Киноны гол дүрүүдийг Монголын жүжигчид бүтээсэн. * '''Г.Эрхэмбаяр''' — гол дүрийн жүжигчдийн нэг. * '''Д.Баттөмөр''' — гол дүрийн жүжигчин бөгөөд киноны продюсерээр ажилласан. * '''Б.Батмэнд''' — кинонд дүр бүтээсэн. * '''Ө.Мөнх-Эрдэнэ''' — кинонд дүр бүтээсэн. * '''О.Долгор''' — кинонд дүр бүтээсэн. == Бүтээлт == ''Made in Ulaanbaatar'' киног ''Милл кино компани'' болон ''Нүдэн фильм'' хамтран бүтээжээ. Киноны ерөнхий найруулагчаар Л.Лхагважаргал, ерөнхий продюсерээр Ч.Даваабаяр, продюсерээр Д.Баттөмөр нар ажилласан байна. Д.Мөнхбат киноны зохиол болон зураг авалтын ажилд оролцсон тухай тухайн үеийн хэвлэл мэдээлэлд дурдсан байдаг. Тэрээр киноны санаа, нийгмийн агуулгын талаар ярилцлага өгч, зохиолын үзэл санааг тайлбарлажээ.<ref>{{Cite web|url=https://mass.mn/n/36770|title=Д.Мөнхбат: Бодийн аавын хашааг Монгол Улс гэж төсөөлж киногоо хийсэн|website=Mass.mn|date=2015-06-23}}</ref> == Нээлт ба үзвэр == Кино 2015 оны 6 дугаар сарын 17-нд ''Тэнгис'' кино театрт албан ёсоор нээлтээ хийсэн. Нээлтийн дараа Улаанбаатар хотын ''Тэнгис'', ''Өргөө'' зэрэг кино театруудаар гарч байжээ.<ref>{{Cite web|url=https://mass.mn/n/36555|title=“Made in Ulaanbaatar” киног монгол хүн бүр үзээрэй|website=Mass.mn|date=2015-06-18}}</ref> == Киноны дуу == {{tracklist | extra_column = Уран бүтээлч | title1 = Made in Ulaanbaatar | extra1 = Эрхэмээ, Батаа | length1 = 3:14 }} == Эшлэл == {{reflist}} == Гадаад холбоос == * [https://www.unuudur.mn/a/74734 “Made in Ulaanbaatar” киноны нээлтийн тухай — Өнөөдөр] * [https://ugluu.mn/132043.html Киноны үйл явдлын тухай — Өглөө.мн] * [https://mass.mn/n/36770 Киноны зохиолч Д.Мөнхбаттай хийсэн ярилцлага — Mass.mn] [[Ангилал:2015 оны кино]] [[Ангилал:21-р зууны монгол кино]] [[Ангилал:Монголын инээдмийн кино]] [[Ангилал:Уран сайхны кино]] [[Ангилал:Монгол хэлээрх кино]] kjflsk1amjzf7h5pchz5yr25st8073p I2P 0 58276 873319 862556 2026-10-15T00:21:04Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873319 wikitext text/x-wiki {{Short description|Free and open source project building an anonymous network}} {{Инфобокс программ хангамж | title = | name = I2P&nbsp;— The Anonymous Network | logo = I2P logo 2019.svg | logo_size = 300px | logo_alt = | logo caption = | screenshot = <!-- Image name is enough --> | screenshot_size = | screenshot_alt = | caption = I2P 0.9.8.1 Router Console | collapsible = | author = I2P Team<ref name="team">{{cite web |url=https://geti2p.net/en/about/team |title=I2P Project Members |website=geti2p.net |access-date=2015-11-22 |archive-date=2019-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226201821/http://geti2p.net/en/about/team |url-status=live }}</ref> | developer = | released = {{Start date and age|2003}} | latest release version = {{wikidata|property|preferred|references|edit|Q565283|P348|P548=Q2804309}} | latest release date = {{Start date and age|2025|02|04}} | latest preview version = {{wikidata|property|preferred|references|edit|Q565283|P348|P548=Q51930650}} | latest preview date = {{Start date and age|2025|02|04}} | programming language = [[Java]] | operating system = [[Платформ хоорондын]]: [[Юникс төст]] ([[Андройд (үйлдлийн систем)|Андройд]], [[Линукс]], [[BSD]], [[macOS]]), [[Microsoft Windows]] | platform = | size = | language = Англи, Испани<br />Бүрэн бус орчуулга: Орос, Франц, Румын, Герман, Швед, Итали, Португал, Хятад, Нидерланд, Польш, Унгар, Араб, Япон, Эстони, Перс<ref>{{Citation | title = I2P | url = https://www.transifex.com/projects/p/I2P/ | publisher = Transifex | type = project | access-date = 2014-02-12 | archive-date = 2013-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131225141917/https://www.transifex.com/projects/p/I2P/ | url-status = live }}.</ref> | language count = <!-- DO NOT include this parameter unless you know what it does --> | language footnote = | genre = [[Нэрээ нууцлах программ]], [[Давхардсан сүлжээ]], [[холих сүлжээ]], [[сармис чиглүүлэлт|сармис чиглүүлэгч]], [[Peer to peer computing|peer-to-peer]] | license = [[Олон нийтийн домэйн]], [[BSD-ийн лицензүүд|BSD]], [[GNU General Public License|GPL]], [[MIT-ийн лиценз|MIT]] (бүрэлдэхүүн хэсгээс хамаарч өөр өөр)<ref>{{ Citation | access-date = 2013-12-24 | archive-date = 2013-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131224112728/https://geti2p.net/en/get-involved/develop/licenses | contribution = Licenses | contribution-url = https://geti2p.net/en/get-involved/develop/licenses | publisher = Get I2P | title = Get involved | url-status = live }}</ref> | alexa = | website = {{URL|https://geti2p.net/}} | standard = | AsOf = }} '''Үл үзэгдэгч Интернэт төсөл (The Invisible Internet Project) (I2P)''' нь [https://en.wikipedia.org/wiki/Overlay_network давхаргын сүлжээ] болон darknet аппликешн pseudonymously-ыг ашиглан аюулгүй бие биендээ аюулгүйгээр мессеж илгээх боломжтой юм. Хэрэглээ нь бол чатлах, блог болон файлын дамжуулах, нэр нь үл мэдэгдэгч Вэб аялж орно. Энэ давхарга хэрэгжүүлэх программ хангамж нь I2P чиглүүлэгч гэж нэрлэдэг бөгөөд I2P ажиллаж байгаа компьютерийг I2P зангилаа гэж нэрлэдэг. Энэ программ үнэгүй бөгөөд мөн нээлттэй эх үүсвэр бас олон лицензнд түгээгдсэн байдаг.I2P Үл үзэгдэгч Интернэт төсөл (The Invisible Internet Project) математикийн бичлэгээр I²P гэж дүрслэгдсэн байдаг. Энэ програмын үндэс болох TOR(The Onion Routing)-Сонгинон замчлал дээр бүрддэг юм.TOR нь хэн нэгэнд өөрийгөө гэдгийг мэдэгдүүлэхгүйгээр холболт үүсгэж болох үнэ төлбөр нэхдэггүй програм юм. TOR гэх нэр нь TOR төслийн The Onion Router(Сонгинон Router) үгийн эхний үсгүүдээр товчилсон нэршил. TOR нь траффик мэдээллийг 7000-аас багагүй хэмжээний солбилцолд оруулж TOR-г хэрэрлэж буй хүний байршил, юунд ашиглаж байгаа зэргийг сүлжээний хяналт болон траффик мэдээллийг ажиглаж буй этгээдээс халхалж өгдөг. TOR-г ашигласнаар Web Site-аар зочлох, Online-аар пост бичих, Chat, болон бусад зүйлсийг үйлдэж буй хүний үйл хөдлөлийг мөшгөхөд улам хэцүү болгож өгдөг. TOR-н гол зорилго нь хэрэглэчийн хувийн орон зай, Internet-р чөлөөтэй аялах зэргийг мөшгөх боломжгүй болгох явдал юм. === <big>'''Техникийн загвар'''</big> === I2P-ыг 2003 оноос хойш улам сайжруулсаар байгаа.Гэвч хөгжүүлэгчид программ хангамжимд алдаанууд байх магадлалтай байдаг гэдгийг онцлон өнөөг хүртэл сайжруулалт хийсээр байгаа ч энэ нь хангалтгүй байна гэж үзжээ.Гэсэн хэдий ч эх код нь тогтвортой мөн сайн хөгжүүлэлт хийсэн бас I2P-ыг эрсдэлээс сэргийлж сайн дурыхан хүртэл хувь нэмрээ оруулжээ.Сүлжээ өөрөө чанд мессеж дээр суурилсан (IP гэх мэт), харин түүний дээд хэсэгт найдвартай урсгал холбоог (TCP төстэй боловч хувилбар 0.6 нь шинэ UDP дээр суурилсан SSU дамжуулагчтай байна) зөвшөөрөх боломжтой library үүссэн байдаг.Бүх харилцаа холбоо эцсийн цэгээс нөгөө эцсийн цэг хүртэл нууцлагдаж (нийт зурвас илгээх үед ашигласан шифрлэлт нь дөрвөн давхаргатай байдаг),төгсгөлийн цэгүүд ("очих газар") криптограф тодорхойлогч( ерөнхийдөө хос нийтийн түлхүүр ашиглах) болж,иймд зурвас аль нь ч илгээгч эсвэл хүлээн авагч нь нөгөө талд буюу гуравдагч этгээд өөрсдийн IP хаягийг илчлэх хэрэгтэй болж байгаа юм. Гэсэн хэдий ч олон хөгжүүлэгчид Үл үзэгдэгч IRC(I2p) болон Freenet холбоог хийж байсан ч тэдний загвар болон ойлголтууд ихээхэн ялгаатай байдаг.Үл үзэгдэгч интернэт төсөл нь нууцлалтайгаар IRC сервэр дээр байрладаг байсан.Freenet нь censorship-ын эсрэг тархсан data store юм. I2P ямар нэг уламжлалт интернэтэд үйлчилгээнд( жишээ: Usenet, email, IRC, file sharing, Web hosting ,HTTP, Telnet) суурилсан peer-to-peer-ээр нууцлалтайгаар тархаж нөгөө талд application хэлбэрээр холболт тогтдог. I2P-гын хөгжүүлэгчдийг зохиомол нэрээр олонд нэрлэгдсэн байдаг.Өмнөх гол хөгжүүлэгч jrandom, одоогын хөгжүүлэгчид hiatus,such as zzz, ''killyourtv'', мөн ''Complication'' эдгээр хүмүүс улам сайжруулж буйн хажуугаар олон нэмэлт төсөлүүдийг хийдэг. '''''Гаралтууд''''' I2P хувилбар бүр нь зургаан найман долоо хоног байдаг ба шинэчлэл нь I2P торрент дамжуулан тарааж байгаа бөгөөд хувилбар бүрт хөгжүүлэгч нар (ZZZ буюу str4d) гарын үсэг зурсан байна. {| class="wikitable" ! colspan="3" |I2P гарсан хувилбарууд |- |'''Хувилбарууд''' |'''Гарсан огноо''' |'''Нэмэлтүүд''' |- |'''0.9.11''' |2014-02-08 |outproxy холболт дэмжиж, түрээсийн багц хайх аюулгүй байдлыг сайжруулж, санах ой ашиглалтыг багасгадаг. |- |'''0.9.12''' |2014-03-31 |ECDSA-г дэмжиж , Jetty 8-д шинэчлэлээ илгээдэг болсон. |- |'''0.9.13''' |2014-05-22 |Susi mail-ыг сайжруулж , чиглүүлэгчийн галт ханыг засварласан. |- |'''0.9.14.1''' |2014-08-09 |I2PSnark болон консолын засварууд. |- |'''0.9.14''' |2014-07-26 |XSS-д том хэмжээний засвар хийж , эмзэг байдлыг сайжруулсан. |- |'''0.9.15''' |2014-09-20 |Ed25519 EdDSA гарын үсэг урьдчилсан дэмжлэг үзүүлдэг болсон. |- |'''0.9.16''' |2014-11-01 |Чиглүүлэгчийн мэдээллийг хүчин чадал сайтай болгосон. |- |'''0.9.17''' |2014-11-30 |Шинэчлэлтийг баталгаажуулдаг болсон. |- |'''0.9.18''' |2015-02-22 |Ачааллах хугацаа багасач, сүлжээн дэхь протоколийн хаягдал буурсан. |- |'''0.9.19''' |2015-04-12 |Хэд хэдэн засварууд хийгдэж, утсгалыг дүүргэлтийн гүйцэтгэлийг сайжруулах. |- |'''0.9.20''' |2015-06-02 |Алдааны чухал засварууд хийгдэж, сүлжээн дэх дүүргэлтийн чадавхийг нэмэгдүүлэсэн. |- |'''0.9.21''' |2015-07-31 |Хэд хэдэн өөрчлөлтөөр сүлжээний хүчин чадлыг нэмэж, floodfills үр ашгийг нэмэгдүүлэж, зурвасын өргөнийг илүү үр дүнтэй ашигласан. |- |'''0.9.22''' |2015-09-12 |I2PSnark-д асуудал үүсхээс өмнөх засваруудыг хийж, чиглүүлэгчийн шилжилтэнд Ed25519 гарын үсэгтэй болсон |- |'''0.9.23''' |2015-11-19 |rekeying үйл явцыг хурдасгасан. |- |'''0.9.24''' |2016-01-29 |Шинэ хувилбар нь SAM (v3.2) болон олон тооны алдааны засварууд болон үр ашгийг нэмэгдүүлэсэн. |} === '''Software''' === I2P нь үл мэдэгдэгч сүлжээний давхарга байдаг тул энэ нь ийм бусад програм хангамж үүнийг ашиглаж үл мэдэгдэгч харилцааны холбоо тогтоох зорилготой юм. Ийм учраас I2P-гаас гадна олон тооны хэрэгсэлүүд байдаг. [[Файл:I2P router console.png|thumb|I2P-н консол харагдах хэсэг]] ===== Ерөнхий сүлжээ ===== * I2PTunnel нь дотоод сүлжээнд байхдаа TCP/IP-тай холболт тогтоож улмаар программ гадаад сүлжээнд орох өмнөх бэлтгэлийг бүрдүүлж өгдөг. * SAM (Энгийн Anonymous Зурвас) I2P чиглүүлэгч нь сокет дээр суурилсан интерфэйсийг ашиглаж, I2P дээр харилцах ямар ч програмчлалын хэл дээр бичсэн клиент програм олгодог протокол юм. * BOB (үндсэн Нээлттэй Bridge) "SAM" [төстэй чиглүүлэгч протокол нь бага цогц програм юм. ===== Чат ===== * Internet Relay Chat ажиллаж чадаж байвал IRC клиент дахин I2P IRC сервер (дотоод сүлжээтэй) холбогдоно. ===== Файл дамжуулалт ===== Хэд хэдэн програмууд I2P сүлжээнд дахь ашиглах BitTorrent гүйцэтгэлүүдийг хангадаг.Хэрэглэгчид дотор бус I2P торрент буюу peer-to-peer холбогдож чадахгүй байгаа ч гадны I2P peer-to-peer-ээс холбогдож болно. ===== Clearnet гүүр ===== Одоогоор Vuze I2P болон эсрэгээрээ байгаа clearnet торрент болгодог цорын ганц Torrent клиент юм.Энэ нь I2P сүлжээнд холбох залгаас юм.Хэрэглэгчийн анх I2P дээр хийсэн Torrent нь нэмдэг бол I2P болон clearnet аль аль нь дээр seed-тэй болно.Энэ шалтгааны улмаас торрент нь өмнө зөвхөн I2P дээр хэвлэгдсэн бүх интернэтэд боломжтой бөгөөд I2P-ын нууцлалыг хадгалах бол I2P хэрэглэгчид интернэтээс ямар ч Torrent татаж авч болно. ===== Эмайл ===== * I2P-Bote аюулгүй байдалд хүчтэй анхаарал хандуулах нь үнэ төлбөргүй бүрэн төвлөрсөн болон тархалтуудын нэр нь үл мэдэгдэгч и-мэйл систем юм.Энэ нь хэд хэдэн өвөрмөц дэмжлэгтэйгээс гадна энэ нь metadata эмайл-ыг ил болгодгүй юм.2015 оны байдлаар энэ нь одоо ч бета програм хангамж гэж үздэг. I2P-Bote I2P вэб консол интерфэйс эсвэл стандарт и-мэйл протоколыг ашиглан дамжин орох боломжтой.Бүх Bote-мэйл ил тод байдаг ба эцсийн төгсгөл хүртэлх шифрлэгдэж, улмаар PGP-аар болон бусад и-мэйл шифрлэлт програм хангамжийн хэрэгцээг арилгах, илгээгчийн хувийн түлхүүрээр гарын үсэг зурдаг.I2P-Bote хувьсах урттай delay-тай эмайл-ыг ашиглах боломжтой нэмэлт нууцлалыг санал болгож байдаг.Энэ нь төвлөрсөн бус учраас бие биетэйгээ харилцах гэх мэт өөр өөр и-мэйл өвөрмөц хамааралтай болох учраас ямар нэгэн төвлөрсөн и-мэйл сервер байдаггүй.Мэйл дамжуулах тэр ч байтугай илгээгчид мэдэгдэхгүй, мөн гадна илгээгч болон хүлээн авч нар ч мэдэхгүй харин өндөр нуугдмал мэйл чиглэлийн төгсгөл болон хадгалах хэсэгт хэнээс явсныг мэдэх боломжтой юм.Анхны илгээгч и-мэйл хүлээн авах боломжтой болтол офлайн байж болно.Ямар ч данс бүртгэл хэрэггүй харин та зөвхөн шинээр үүсгэхэд л болно.[[Файл:I2PBote-inbox-0.4.png|thumb|I2PBote-inbox-0.4]] * Мөн I2P Postman гэдэг хувь хүн ажиллуулж буй үнэгүй зохиомол нэрээр гаргасан и-мэйл үйлчилгээ юм.Susimail үндсэндээ Postman-ын мэйл сервер хэрэглэх зориулалттай вэб-д суурилсан и-мэйл клиент юм, аюулгүй байдал, нэрээ нууцлалыг нэгтгэсэн байдаг. === Шуурхай зурвас илгээх === * I2P-Messenger энгийн Qt суурилсан, serverless, end-to-end хүртэл нууцлалтай дамждаг I2P-гын мэссэнжэр юм.Этгээдүүдийн хоорондын харилцаанд ямарч сервэр оролцодгүй давуу талтай.Ямар ч ISP хэрэглэгчийн чаттыг хэзээ, эсвэл хэр удаан байсныг мэдэх боломжгүй болчоч байгаа юм.Энэ serverless тул I2P нь plaintext-ийг алдагдахаас урьдчилан сэргийлэх үүднээс мөн адил end-to-end device-ийг шифэрлэж дамжуулдаг.I2P messenger-ийг нууцлалтайгаар ашиглаж, өөрийгөө хэн, хаана , хэзээ гэдгээ мэдэгдүүлэхгүйгээс гадна файл дамжуулалтанд үүнд багтаж байгаа. * I2P-Talk нь I2P-Messenger тэй хамгаалтын хувьд төстэй болов ч ажилгаа нь өөр өөр байдаг. === TOR(The Onion Routing)-Сонгинон замчлал === [[Файл:Tor logo.jpg|thumb|TOR]] Сонгинон Routing нь дээрхи зүйлсийг хэрэгжүүлэхдээ протокол дээр маш олон хэмжээний энкриптлэгдсэн халхавчийг хийж өгдөг, яг л сонгино олон давхаргатай байдаг шиг. TOR өгөгдлийг асар олон удаа энкриптлэн(Үүнд IP хаяг багтана) TOR-н дурийн солбилцоонд оруулж түүнийгээ ар араасаа дараалласан виртуал хэлхээнд оруулдаг. Солбилцоо бүр энкриптэлсэн өгөгдлийн зөвхөн гадаргуу хэсгийн халхавчын энкриптийг(энэ хэсэгт дараагын солбилцооны хаяг байдаг) арилгаж дараагын солбилцоонд хүрэх замыг замчилж үлдсэн энкриптлэгдсэн өгөгдлийг тэр чигээр нь дамжуулах боломж бий болгодог. Хамгийн суулчийн солбилцоо нь өгөгдлийн гадаргуу хэсгийн халхавчаас бусад хэсгийн энкриптийг арилгаж гадаргуу хэсгийг энкрипттэй хэвээр нь үлдээснээр өгөгдлийг илгээгч IP хаягийг ил болголгүйгээр(TOR өөрөө ч мэдэхгүйгээр) хүлээн авагч хаяг дээр хүргэдэг. === Darkweb(Харанхуй Веб) === Харанхуй веб бол darknets-ын WWW(World Wide Web) бөгөөд нийтийн сүлжээгээр тусгай програм(I2P, TOR) ашиглан overlay сүлжээгээр нууц сайтуудруу ханддаг юм.Харанхуй веб deep web-ын нэг хэсэг учраас ямарваа нэгэн энгийн хайлтын хэрэгсэлээр хайхад илэрц гарч ирдэггүй нь deep web-ыг ойлгоход хэцүү болгож байгаа.Харанхуй нэтворк ерөнхийдөө жижиг жижиг dark web-ыг цуглуулж, I2P,TOR,Freenet ашиглан peer-to-peer,friends-to-friends ээр хандалт хийдэг ба олон нийтийн байгууллага болон хувь хүмүүсийн үйл ажиллагаа явуулдагаа. ==== Content ==== Портсмут их сургуулийн Гарет Оуэн гаргасан 2014 оны 12 сарын судалгааны ажлын удирдамжийг дээр агуулгын хамгийн түгээмэл ханддаг хэлбэрүүд хар зах, дараа нь, хүүхдийн порнограф байсан ба хамгийн их урсгалтай бие даасан Ботнет сайт үйл ажиллагаагаа явуулдаг байжээ.Олон мэдээлэгчийн сайтуудас гадна улс төрийн хэлэлцүүлэг форум байдаг.Ихэнх сайтууд биткойнтой(bitcoin),fraud хамтарч ажилдаг ба үүгээрээ майл үйлчилгээ зэрэг явуулгууд хийдэг.Хааны Коллежийн Лондонгийн судлаач нар 2016 оны 2 дугаар сард .onion үйлчилгээг хууль бус хэрэглээг онцлон, өөр нэг зэрэг багц дүрмээр агуулгыг устгахаар завсарлага өгсөн. == Нэмэлт холбоосууд == * [https://geti2p.net/en/ {{official website}}] * [https://geti2p.net/en/papers/ Tutorials (in the area papers)] * [https://www.youtube.com/watch?v=QeRN2G9VW5E Video tutorial : installing I2P on a Debian Linux system] (2010) ([https://www.youtube.com/watch?v=4E1K4YPowLs copy]), by the [[:en:Net_activist|net activists]] group [[:en:Telecomix|Telecomix]]. * [https://www.youtube.com/watch?v=uszXkbVeZh8 Video tutorial. "Cyber Ninja" : I2P setup on Windows] (2013. [[:en:Project_Mayhem|PM]]2020) * [https://web.archive.org/web/20160304051319/https://help.ubuntu.com/community/I2P I2P - Community Ubuntu Documentation] (2011) * [https://web.archive.org/web/20120119095830/http://www.linuxtoday.com/news_story.php3?ltsn=2011-11-14-011-41-OS-PY Linux Today - I2P - Anonymity for the Masses] (2011) * [https://geti2p.net/_static/pdf/I2P-PET-CON-2009.1.pdf Peer Profiling and Selection in the I2P Anonymous Network] (2009) * [https://web.archive.org/web/20160828082813/https://rev.proxies.online/wiki/ Proxies Encyclopedia & Knowledge Base Wiki](2015) == Зүүлт тайлбар == <references /> [[Ангилал:Чөлөөт аюулгүй байдлын программ]] [[Ангилал:Сүлжээний протокол]] [[Ангилал:Аноним байдал]] [[Ангилал:Чөлөөт P2P программ]] 4912q7n2g2tu1vque70vg7it4yfmwui Тулуз 0 60904 873322 859486 2026-10-15T01:05:50Z Erebus12369 106094 873322 wikitext text/x-wiki {{Short description|Францын префектур ба коммун}} {{Инфобокс Францын коммун |name = Тулуз |native name = {{native name|oc|Tolosa}} |commune status = [[Францын префектур|Префектур]] болон [[Францын коммунууд|коммун]] |city motto = {{langnf|oc|Per Tolosa totjorn mai|Тулузын хувьд үргэлж ихийг|break=yes}} |image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2/2 | image1 = Toulouse - vue du Vieux Toulouse depuis St Sernin 06.jpg{{!}}View of Old Toulouse | caption1 = Хуучин Тулузын харагдац | image2 = Ariane 5 at Cite de l'Espace 5.jpg{{!}}Ariane 5 at Cite de l'Espace | caption2 = [[Ариан-5]] ([[Cité de l'espace]]) | image3 = Toulouse - St-Sernin - Est.jpg{{!}}Basilica of Saint-Sernin | caption3 = [[Сент-Серниний сүм]] | image4 = Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg{{!}}Capitole | caption4 = [[Тулузын Капитол]] | image5 = A380 Reveal 1.jpg{{!}}Airbus A380 | caption5 = Анхны [[Airbus A380]] | image6 = Musée des Augustin, l'aile Darcy - Viollet-le-duc.jpg{{!}}Musée des Augustins | caption6 = [[Августины музей]] | image7 = Toulouse - Assezat.jpg{{!}}Hôtel d'Assézat | caption7 = [[Ассезат зочид буудал]] | image8 = Les Jacobins depuis la Garonne - panoramio.jpg{{!}}The church of the Jacobins and the Garonne river | caption8 = [[Якобинчуудын сүм]] }} |coordinates = {{coord|43.6045|1.444|format=dms|display=inline,title}} |arrondissement = Тулуз |canton = 11 кантон |intercommunality = [[Тулуз Их Хот]] |mayor = [[Жан-Люк Муденк]]<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2023-06-06|language=fr}}</ref> |term = 2020&ndash;2026 |area km2 = 118.3 |population = {{France metadata Wikidata|population_total}} |population date = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} |population footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes}} |INSEE = 31555 |website = {{URL|https://metropole.toulouse.fr}} |image coat of arms = Armoiries de Toulouse.svg |party = [[Бүгд Найрамдахчууд (Франц)|LR]] |population ranking = 4-р байр |urban area km2 = 957.5 |urban area date = 2025<ref name=compterr>{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=COM-31555+UU2020-00758+AAV2020-005 |title=Comparateur de territoires - Commune : Toulouse (31555), Unité urbaine 2020 de Toulouse (00758), Aire d'attraction des villes de Toulouse (005)|publisher=[[INSEE]] |access-date=2026-06-20}}</ref> |urban pop = 1,081,726 |urban pop date = 2022<ref name=compterr/> |metro area km2 = 6520.2 |metro area date = 2025<ref name=compterr/> |metro area pop = 1,513,396 |metro area pop date= 2022<ref name=compterr/> |population demonym = Монгол: Тулузчууд<br>French: {{lang|fr|Toulousain(e)}}<br>Окситан: {{lang|oc|tolosenc(a)}} |image flag=Flag of Midi-Pyrénées.svg }} '''Тулуз''' ({{lang-fr|Toulouse}}) бол Францын баруун өмнөд хэсэгт орших Окситани мужийн чухал хот бөгөөд Дээд Гаронна департаментын төв юм. Энэ нь Францын дөрөв дэх том хот бөгөөд өвөрмөц улаан тоосгон барилгуудаараа "Ягаан хот" хэмээн алдаршжээ. Тус хот нь Европын сансар судлал, агаарын тээврийн үйлдвэрлэлийн төв бөгөөд Эйрбас (Airbus) компанийн төв байр энд байрладаг. == Түүх == МЭӨ III зууны дунд үеэс Ромын суурингаас олон жилийн өмнө Баруун Лангедокыг Галли үндэстнүүдийн Холбоо эзэлж байжээ - энэ нь орчин үеийн Тулузаас өмнө зүгт хэдэн км-т орших Хуучин Тулузагийн анхны суурьшлууд байсан гэж үздэг.<ref>[https://all-andorra.com/ru/tuluza/ Тулуза хотын түүх - Францын баруун өмнөд хэсэгт орших Гаронне голын эрэг дагуу хуваагддаг бөгөөд Испанийн хилтэй ойролцоо байрладаг.]</ref> == Цаг агаар == {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Тулуз ([[Тулуз–Бланьяк нисэх буудал|TLS]]), өндөр: {{convert|151|m|ft|0|abbr=on}}, 1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1947–одоо |collapsed = |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 21.2 |Feb record high C = 24.1 |Mar record high C = 27.1 |Apr record high C = 30.0 |May record high C = 34.4 |Jun record high C = 40.2 |Jul record high C = 40.2 |Aug record high C = 42.4 |Sep record high C = 35.3 |Oct record high C = 31.8 |Nov record high C = 24.3 |Dec record high C = 21.1 |year record high C = 42.4 |Jan high C = 9.7 |Feb high C = 11.2 |Mar high C = 15.0 |Apr high C = 17.6 |May high C = 21.4 |Jun high C = 25.7 |Jul high C = 28.2 |Aug high C = 28.5 |Sep high C = 24.8 |Oct high C = 19.7 |Nov high C = 13.5 |Dec high C = 10.4 |year high C = 18.8 |Jan mean C = 6.3 |Feb mean C = 7.1 |Mar mean C = 10.3 |Apr mean C = 12.7 |May mean C = 16.4 |Jun mean C = 20.3 |Jul mean C = 22.6 |Aug mean C = 22.8 |Sep mean C = 19.3 |Oct mean C = 15.3 |Nov mean C = 9.9 |Dec mean C = 7.0 |year mean C = 14.2 |Jan low C = 2.9 |Feb low C = 3.1 |Mar low C = 5.5 |Apr low C = 7.9 |May low C = 11.4 |Jun low C = 15.0 |Jul low C = 17.0 |Aug low C = 17.1 |Sep low C = 13.9 |Oct low C = 10.9 |Nov low C = 6.3 |Dec low C = 3.6 |year low C = 9.6 |Jan record low C = -18.6 |Feb record low C = -19.2 |Mar record low C = -8.4 |Apr record low C = -3.0 |May record low C = -0.8 |Jun record low C = 4.0 |Jul record low C = 7.6 |Aug record low C = 5.5 |Sep record low C = 1.9 |Oct record low C = -3.0 |Nov record low C = -7.5 |Dec record low C = -12.0 |year record low C = -19.2 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 52.5 |Feb precipitation mm = 37.2 |Mar precipitation mm = 45.3 |Apr precipitation mm = 65.2 |May precipitation mm = 73.6 |Jun precipitation mm = 64.2 |Jul precipitation mm = 40.1 |Aug precipitation mm = 44.6 |Sep precipitation mm = 45.7 |Oct precipitation mm = 54.3 |Nov precipitation mm = 55.0 |Dec precipitation mm = 49.3 |year precipitation mm = 627.0 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 9.2 |Feb precipitation days = 7.8 |Mar precipitation days = 8.2 |Apr precipitation days = 9.3 |May precipitation days = 9.9 |Jun precipitation days = 7.1 |Jul precipitation days = 5.7 |Aug precipitation days = 5.9 |Sep precipitation days = 6.6 |Oct precipitation days = 7.5 |Nov precipitation days = 10.0 |Dec precipitation days = 8.7 |year precipitation days = 95.8 |Jan snow days = 1.8 |Feb snow days = 2.0 |Mar snow days = 0.5 |Apr snow days = 0.3 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.0 |Nov snow days = 0.5 |Dec snow days = 1.2 |year snow days = 6.1 |Jan humidity = 87 |Feb humidity = 82 |Mar humidity = 77 |Apr humidity = 76 |May humidity = 76 |Jun humidity = 72 |Jul humidity = 68 |Aug humidity = 71 |Sep humidity = 74 |Oct humidity = 81 |Nov humidity = 85 |Dec humidity = 88 |Jan sun = 89.1 |Feb sun = 118.2 |Mar sun = 175.3 |Apr sun = 188.5 |May sun = 212.3 |Jun sun = 231.8 |Jul sun = 258.6 |Aug sun = 246.4 |Sep sun = 210.1 |Oct sun = 155.2 |Nov sun = 99.9 |Dec sun = 89.7 |year sun = 2075.1 |source 1 = [[Meteo France]]<ref> {{cite web | url = https://donneespubliques.meteofrance.fr/FichesClim/FICHECLIM_31069001.pdf | title = TOULOUSE–BLAGNAC (31) | work = Fiche Climatologique: Statistiques 1991–2020 et records | publisher = Meteo France | language = fr | access-date = 2026-06-20}}</ref> | source 2 = Infoclimat.fr (relative humidity 1961–1990)<ref name=Infoclimat>{{cite web | url = http://www.infoclimat.fr/climatologie-07630-toulouse-blagnac.html | title = Normes et records 1961–1990: Toulouse-Blagnac (31) – altitude 151m | language = fr | publisher = Infoclimat | access-date = 2026-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304092516/http://www.infoclimat.fr/climatologie-07630-toulouse-blagnac.html | archive-date = 2016-03-04}}</ref> }} == Нэмэлт == <references /> == Цахим холбоос == {{Commonscat|Toulouse}} * {{Wikivoyage}} [[Ангилал:Тулуз| ]] [[Ангилал:Дээд Гароны коммун]] [[Ангилал:Окситанийн суурин]] [[Ангилал:Францын мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Францын аймаг]] [[Ангилал:Францын урьдын нийслэл]] [[Ангилал:Францын хот]] [[Ангилал:Францын их сургуулийн хот]] ntqa292ac21aefe5zvjfzvb27ulnzra Страсбург 0 61158 873323 862724 2026-10-15T01:10:09Z Erebus12369 106094 873323 wikitext text/x-wiki {{short description|Францын Гранд Эстийн префектур}} {{Инфобокс Францын коммун | name = Страсбург | native name = {{native name|gsw-FR|Strossburi}} <br /> {{native name|de|Straßburg}} | commune status = [[Францын префектур|Префектур]] болон [[Францын коммунууд|коммун]] | image = {{multiple image |perrow = 1/2/2/2 |border = infobox |total_width = 300 |image1 = Strasbourg Cathedral.jpg |caption1 = [[Страсбургийн цогчин дуган]] ба [[Гранд-Иль, Страсбург|Хуучин хот]] |image2 = Absolute ponts couverts 02.jpg |caption2 = [[Бүрхүүлтэй гүүр, Страсбург|Бүрхүүлтэй гүүр]] |image3 = Strasbourg Palais Rohan depuis le quai des Bateliers.jpg |caption3 = [[Роханы ордон, Страсбург|Роханы ордон]] |image4 = Absolute Petite France 02.jpg |caption4 = [[Жижиг Франц, Страсбург|Жижиг Франц]] |image5 = Straßburger Kaiserpalast (heute Palais du Rhin).jpg |caption5 = [[Райны ордон]] |image6 = Strasbourg-Hôtel Brion (2).jpg |caption6 = [[Брион зочид буудал]] |image7 = European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg |caption7 = [[Европын Парламент]] }} | image flag = Flag of Strasbourg.svg | image coat of arms = Greater coat of arms of Strasbourg.svg | coordinates = {{coord|48|35|00|N|07|44|45|E|display=inline,title}} | arrondissement = Страсбург | canton = [[Страсбургийн кантонууд|6 кантон]] | mayor = [[Кэтрин Траутманн]]<ref>{{cite web|title=In Strasbourg, Catherine Trautmann returns as mayor 37 years after first victory|url=https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2026/03/23/in-strasbourg-catherine-trautmann-returns-as-mayor-37-years-after-first-victory_6751737_5.html|date=2026-03-23|language=en|access-date=2026-06-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2026-05-05|language=fr}}</ref> | term = 2026&ndash;32 | party = [[Социалист Нам (Франц)]] |INSEE = 67482 | elevation min m = 132 | elevation max m = 151 | area km2 = 78.26 | population = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population date = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes}} | population ranking = 8-р байр | urban area km2 = 240.2 | urban area date = 2018{{NoteTag|name=only_FR|Only the part of the urban area on French territory.}} | urban pop = 530,517 | urban pop date = 2020<ref>{{cite web |title = Unité urbaine 2020 de Strasbourg (partie française) (67701) |url = https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=UU2020-67701 |website = insee.fr |access-date = 2026-06-20 |archive-date = 2023-03-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230305220938/https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=UU2020-67701 |url-status = live }}</ref>{{NoteTag|name=only_FR}} | metro area km2 = 2227.1 | metro area date = 2019{{NoteTag|name=only_FR}} | metro area pop date = 2020<ref name=AAV>{{cite web |title = Aire d'attraction des villes 2020 de Strasbourg (partie française) (010) |url = https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-010 |website = insee.fr |access-date = 2026-06-20 |archive-date = 2023-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230718015037/https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-010 |url-status = live }}</ref>{{NoteTag|name=only_FR}} | metro area pop = 860,744 | intercommunality = [[Страсбург Евро их хот]] | website = {{URL|http://www.strasbourg.eu/}} | dialling code = 0388, 0390, 0368 }} '''Страсбург''' бол Францын зүүн хэсэгт, Герман улсын хилтэй ойр орших Гранд Эст мужийн нийслэл бөгөөд Доод Райн департаментын засаг захиргааны төв юм. Тус хот нь Европын Парламент, Европын Хүний Эрхийн Шүүх зэрэг Европын Холбооны хэд хэдэн гол байгууллагуудын байрладаг газар бөгөөд "Европын хоёрдогч нийслэл" хэмээн өргөмжлөгддөг. == Газар зүй == === Цаг агаар === {{Уур амьсгалын хүснэгт |location = Страсбург - Энцхайм ([[Страсбургийн нисэх буудал|SXB]]), өндөр: {{convert|150|m|ft|0|abbr=on}} (1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1923–одоо) |collapsed = |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 17.6 |Feb record high C = 21.2 |Mar record high C = 26.3 |Apr record high C = 30.0 |May record high C = 34.6 |Jun record high C = 38.8 |Jul record high C = 38.9 |Aug record high C = 38.7 |Sep record high C = 33.4 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 22.1 |Dec record high C = 18.6 |year record high C = 38.9 |Jan high C = 5.2 |Feb high C = 7.3 |Mar high C = 12.1 |Apr high C = 17.0 |May high C = 20.9 |Jun high C = 24.4 |Jul high C = 26.4 |Aug high C = 26.1 |Sep high C = 21.6 |Oct high C = 15.8 |Nov high C = 9.4 |Dec high C = 5.9 |year high C = 16.0 |Jan mean C = 2.5 |Feb mean C = 3.6 |Mar mean C = 7.4 |Apr mean C = 11.3 |May mean C = 15.5 |Jun mean C = 18.9 |Jul mean C = 20.6 |Aug mean C = 20.3 |Sep mean C = 16.1 |Oct mean C = 11.5 |Nov mean C = 6.3 |Dec mean C = 3.3 |year mean C = 11.4 |Jan low C = -0.2 |Feb low C = 0.0 |Mar low C = 2.6 |Apr low C = 5.7 |May low C = 10.1 |Jun low C = 13.4 |Jul low C = 14.9 |Aug low C = 14.5 |Sep low C = 10.7 |Oct low C = 7.2 |Nov low C = 3.3 |Dec low C = 0.8 |year low C = 6.9 |Jan record low C = -23.6 |Feb record low C = -22.3 |Mar record low C = -16.7 |Apr record low C = -5.6 |May record low C = -2.4 |Jun record low C = 1.0 |Jul record low C = 4.9 |Aug record low C = 3.2 |Sep record low C = -1.3 |Oct record low C = -7.6 |Nov record low C = -10.8 |Dec record low C = -23.4 |year record low C = -23.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 35.4 |Feb precipitation mm = 34.1 |Mar precipitation mm = 38.6 |Apr precipitation mm = 41.8 |May precipitation mm = 77.2 |Jun precipitation mm = 68.5 |Jul precipitation mm = 71.9 |Aug precipitation mm = 61.3 |Sep precipitation mm = 54.6 |Oct precipitation mm = 59.5 |Nov precipitation mm = 47.6 |Dec precipitation mm = 45.2 |year precipitation mm = 635.7 |unit precipitation days = 1.0 мм |Jan precipitation days = 9.1 |Feb precipitation days = 8.3 |Mar precipitation days = 8.5 |Apr precipitation days = 8.6 |May precipitation days = 10.8 |Jun precipitation days = 10.2 |Jul precipitation days = 10.4 |Aug precipitation days = 9.5 |Sep precipitation days = 8.0 |Oct precipitation days = 9.6 |Nov precipitation days = 9.2 |Dec precipitation days = 10.2 |year precipitation days = 112.3 |Jan snow days = 7.0 |Feb snow days = 6.7 |Mar snow days = 3.3 |Apr snow days = 0.7 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.1 |Nov snow days = 2.2 |Dec snow days = 6.0 |year snow days = 25.9 |Jan humidity = 86 |Feb humidity = 82 |Mar humidity = 76 |Apr humidity = 72 |May humidity = 73 |Jun humidity = 74 |Jul humidity = 72 |Aug humidity = 76 |Sep humidity = 80 |Oct humidity = 85 |Nov humidity = 86 |Dec humidity = 86 |Jan sun = 55.5 |Feb sun = 85.8 |Mar sun = 146.4 |Apr sun = 186.9 |May sun = 209.1 |Jun sun = 226.4 |Jul sun = 239.7 |Aug sun = 224.2 |Sep sun = 173.5 |Oct sun = 100.4 |Nov sun = 55.2 |Dec sun = 44.2 |year sun = 1747.3 |source = Meteociel (цастай өдөр 1981-2010)<ref>{{cite web|title=Normals and records for Strasbourg-Entzheim (67) |url= https://www.meteociel.fr/obs/clim/normales_records.php?code=67124001&normes=2010&normes2=0|publisher=Meteociel|language=fr|access-date=2026-06-20}}</ref> | source 2 = Infoclimat.fr (харьцангуй чийгшил 1961–1990)<ref name=Infoclimat>{{cite web | url = http://www.infoclimat.fr/climatologie-07190-strasbourg-entzheim.html | title = Normes et records 1961–1990: Strasbourg-Entzheim (67) – altitude 150m | language = fr | publisher = Infoclimat | access-date = 2026-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160315040604/http://www.infoclimat.fr/climatologie-07190-strasbourg-entzheim.html | archive-date = 2016-03-15}}</ref> }} {{Том зураг|Strasbourg seen from Esca Tower in 2014.jpg|780|Страсбург хотын төв хэсгийн харагдах байдал}} == Цахим холбоос == {{Commonscat|Strasbourg}} {{Wikisource}} {{Wikiquote}} {{Wiktionary}} {{Wikivoyage}} * [https://web.archive.org/web/20030717015110/http://www.strasbourg.fr/ Страсбург хотын цахим хуудас] [[Ангилал:Страсбург| ]] [[Ангилал:Доод Райн департаментын коммун]] [[Ангилал:Гранд Эстийн суурин]] [[Ангилал:Францын мужийн нийслэл]] [[Ангилал:Францын аймаг]] [[Ангилал:Райн мөрний суурин]] [[Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Франц дахь дэлхийн соёлын өв]] [[Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот]] [[Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн хот]] [[Ангилал:Францын их сургуулийн хот‎]] [[Ангилал:Францын хот]] <references /> qai81e7nktmfqjhbdl8t775dezjdjvc Загвар:FIAV 10 115689 873390 670107 2026-10-15T10:01:21Z Enkhsaihan2005 64429 873390 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{lc:{{{1}}}}} |vertical exclusive |vertical inapplicable |vertical normal |vertical rotated |vertical unknown |authorised |equal |mirror |no reverse info=[[File:IFIS {{{1}}}.svg|class=noviewer skin-invert|{{#switch:{{{1|}}} |Authorised=Design officially authorized to represent nation by government of that nation |Mirror=Reverse side is mirror image of obverse side |Equal=Reverse side is congruent with obverse side |No reverse info=Information on reverse side is not available |Vertical normal=Flag can be hung vertically by hoisting on a normal pole, then turning the pole 90° |Vertical rotated=Flag can be hung vertically by rotating the design first |Vertical unknown=Vertical hoist method of flag is unknown |Vertical inapplicable=Design has no element that can be rotated |Vertical exclusive=Flag can be hoisted vertically only }}]] |#default = [[File:FIAV {{lc:{{{1}}}}}.svg|x15px|class=noviewer skin-invert<!--|link=adding "Vexillological symbol" here breaks tooltip on mouse hover due to "Page previews" extension (visible only when viewing anonymously)-->|alt=Далбааны төрөл бүрийн хэрэглээг харуулсан, хар цагаан өнгөтэй, жижиг хэмжээний далбаа судлалын тэмдэг эсвэл пиктограмм|{{#switch:{{{1|}}} |000000 = Далбаа судлалын тэмдэг |100000 = Иргэний далбаа |111000 = Төрийн далбаа |010000 = Төрийн албаны далбаа |000111 = Төрийн тэнгисийн далбаа |001000 = Дайны далбаа |011001 = Төрийн албаны болон дайны далбаа, цэргийн хөлөг онгоцны далбаа |000100 = Худалдааны далбаа |010101 = Төрийн албаны далбаа, худалдааны болон цэргийн хөлөг онгоцны далбаа |000010 = Төрийн албаны тэнгисийн далбаа |110110 = Иргэний болон төрийн албаны тэнгисийн болон хуурай газрын далбаа |000001 = Цэргийн хөлөг онгоцны далбаа |011011 = Төрийн албаны болон дайны ба цэргийн хөлөг онгоцны далбаа |110000 = Иргэний болон төрийн албаны далбаа |111100 = Төрийн далбаа болон худалдааны далбаа |011000 = Төрийн алба болон дайны далбаа |111010 = Төрийн далбаа болон төрийн албаны тэнгисийн далбаа |000110 = Худалдааны болон төрийн албаны тэнгисийн далбаа |111110 = Төрийн далбаа, худалдааны болон төрийн албаны тэнгисийн далбаа |100100 = Иргэний болон худалдааны далбаа |011111 = Төрийн албаны болон дайны далбаа, төрийн тэнгисийн далбаа |010010 = Төрийн албаны далбаа хуурай газар ба тэнгисийн |110111 = Төрийн далбаа тэнгисийн, иргэний ба төрийн албаны далбаа |001001 = Дайны төрийн далбаа хуурай газар ба тэнгисийн |111111 = Төрийн далбаа хуурай газар ба тэнгисийн |000011 = State and war ensign |000101 = Civil and war ensign |001010 = War flag, state ensign |001011 = War flag, state and war ensign |001100 = War flag, civil ensign |001101 = War flag, civil and war ensign |001110 = War flag, civil and state ensign |001111 = War flag, national ensign |010001 = State flag, war ensign |010011 = State flag, state and war ensign |010100 = State flag, civil ensign |010110 = State flag, state and civil ensign |010111 = State flag, national ensign |011010 = State flag and ensign, war flag |011100 = State and war flag, civil ensign |011101 = State and war flag, civil and war ensign |011110 = State and war flag, civil and state ensign |100001 = Civil flag, war ensign |100010 = Civil flag, state ensign |100011 = Civil flag, state and war ensign |100101 = Civil flag, civil and war ensign |100110 = Civil flag, civil and state ensign |100111 = Civil flag, national ensign |101000 = Civil and war flag |101001 = Civil and war flag, war ensign |101010 = Civil and war flag, state ensign |101011 = Civil and war flag, state and war ensign |101100 = Civil and war flag, civil ensign |101101 = Civil and war flags and ensigns |101110 = Civil and war flag, civil and state ensign |101111 = Civil and war flag, national ensign |110001 = Civil and state flag, war ensign |110010 = Civil and state flag, state ensign |110011 = Civil and state flag, state and war ensign |110100 = Civil and state flag, civil ensign |110101 = Civil and state flag, civil and war ensign |111001 = National flag, war ensign |111011 = National flag, state and war ensign |111101 = National flag, civil and war ensign |noflag = Flag is not authorized to represent the group or country |normal = Далбааны энгийн эсвэл де-юре хувилбар |proposal = Далбааг санал болгосон ч албан ёсоор огт хэрэглээгүй |reconstructed = Бичгэн эх сурвалжаар л дахин сэргээсэн гэх |reverse = Далбааны ар тал |variant = Далбааны үндсэн үлгэр дээр суурилсан тоглоомын загвар |alternate = Далбаатай эн тэнцэх хоёр дахь далбааны хувилбар |defacto = Далбааны де-факто хувилбар |twosided = Далбаа нь хоёр талтай бөгөөд ар тал нь өөр харагдана |sinister = Далбааны дүрслэлийг далбааны (далбаат завины далбаа) зах нь баруун талдаа байхаар тооцсон |historical = Түүхэн далбаа |#default = Далбааны бэлгэ тэмдэг }}]]}}<noinclude> {{Documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> euu1v46znf08325nl1yv5epn7co850z Далбааг таних тэмдэг 0 115783 873392 834779 2026-10-15T10:03:11Z Enkhsaihan2005 64429 873392 wikitext text/x-wiki {{Short description|Далбааг дүрслэхэд ашигладаг тэмдэгтүүд}} '''Далбааг таних тэмдэг''' буюу '''далбааг таних тэмдэглэгээ''' нь [[далбаа судлал]]д [[далбаа]]ны стандартчиллын дагуу тэмдэглэсэн тэмдэглэгээ юм. Эдгээр тэмдэгтийг далбаа судлаач [[Уитни Смит]] боловсруулсан ба 1970-аад оны эхээр [[Далбаа Судлалын Нийгэмлэгийн Олон Улсын Холбоо]] (ДСНОУХ) албан ёсоор нэвтрүүлсэн. Дараа нь 1990-ээд оны эхээр далбаа судлаач Желько Хеймер {{FIAV|Normal}} '''энгийн''' болон {{FIAV|Historical}}'''түүхэн''' хэрэглээг харуулан пиктограммыг нэмж оруулсан байна.<ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=16 August 2024 |title=Proposal to encode Vexillology Symbols in Unicode |url=https://www.unicode.org/L2/L2024/24245-vexillology-symbols.pdf |url-status=live |series=L2/24-245}}</ref><ref name=heimer>{{Cite web |title=The FAME: Symbols and Abbreviations |url=https://zeljko-heimer-fame.from.hr/descr/use.html |access-date=2025-04-17 |website=zeljko-heimer-fame.from.hr}}</ref> == Үндсэн тэмдэг == Далбааг ашиглахыг торон бүтцээр (төрийн далбааг хуурай газарт ба тэнгист) дүрслэн үзүүлэв. Эхний мөр нь хуурай газарт, хоёр дахь мөр нь тэнгист ашиглахыг заана. Энэ хоёр мөр нь гурван баганад хуваагдана (иргэний, төрийн албаны, цэргийн). Нэг мөрний гурван багана гурвуулаа тэмдэгттэй байвал ''«төрийн далбаа»'' болно. {| class="wikitable" |- ! Хэрэглээ !! Иргэний !! Төрийн !! Цэргийн |- ! Хуурай газарт | {{FIAV|100000|1}} Иргэний далбаа || {{FIAV|010000|1}} Төрийн албаны далбаа || {{FIAV|001000|1}} Дайны далбаа |- ! Тэнгист | {{FIAV|000100|1}} Худалдааны далбаа || {{FIAV|000010|1}} Төрийн албаны далбаа || {{FIAV|000001|1}} Дайны далбаа |} Торон бүтэц нь онолын хувьд 63 тохиолдлыг илэрхийлэх ч, хамгийн ихээр таарах цөөн тохиолдлыг хүснэгтээр харуулав. {| class="wikitable" |- ! Тэмдэглэгээ !! Утга !! Тэмдэглэгээ !! Утга |- | {{FIAV|100000|1}} || Иргэний далбаа || {{FIAV|111000|1}} || [[Төрийн далбаа]] хуурай газарт |- | {{FIAV|010000|1}} || Төрийн албаны далбаа хуурай газарт || {{FIAV|000111|1}} || Төрийн далбаа тэнгист |- | {{FIAV|001000|1}} || Зэвсэгт хүчний далбаа хуурай газарт || {{FIAV|011001|1}} || Төрийн албаны далбаа хуурай газарт, зэвсэгт хүчний далбаа хуурай газар ба тэнгист |- | {{FIAV|000100|1}} || [[Худалдааны далбаа]] || {{FIAV|010101|1}} || Төрийн албаны далбаа хуурай газарт, худалдааны ба дайны далбаа тэнгист |- | {{FIAV|000010|1}} || Төрийн албаны далбаа тэнгист || {{FIAV|110110|1}} || Иргэний ба төрийн албаны далбаа хуурай газарт, худалдааны ба дайны далбаа тэнгист |- | {{FIAV|000001|1}} || [[Тэнгисийн дайны далбаа]] || {{FIAV|011011|1}} || Төрийн албаны ба дайны далбаа хуурай газар ба тэнгист |- | {{FIAV|110000|1}} || Иргэний ба төрийн албаны далбаа хуурай газарт || {{FIAV|111100|1}} || Төрийн далбаа хуурай газарт ба худалдааны далбаа тэнгист |- | {{FIAV|011000|1}} || Төрийн албаны ба дайны далбаа хуурай газарт || {{FIAV|111010|1}} || Төрийн далбаа хуурай газарт ба төрийн албаны далбаа тэнгист |- | {{FIAV|000110|1}} || Худалдааны ба төрийн албаны далбаа тэнгист || {{FIAV|111110|1}} || Төрийн далбаа хуурай газарт, худалдааны ба төрийн албаны далбаа тэнгист |- | {{FIAV|100100|1}} || Иргэний ба худалдааны далбаа || {{FIAV|011111|1}} || Төрийн далбаа тэнгист, төрийн албаны далбаа ба дайны далбаа хуурай газарт |- | {{FIAV|010010|1}} || Төрийн албаны далбаа хуурай газар ба тэнгист || {{FIAV|110111|1}} || Төрийн далбаа тэнгист, иргэний ба төрийн албаны далбаа хуурай газарт |- | {{FIAV|001001|1}} || Дайны далбаа хуурай газар ба тэнгист || {{FIAV|111111|1}} || Төрийн далбаа хуурай газар ба тэнгист |} == Тусгай тэмдэг == Далбааны хэрэглээг (хэн, ямар зорилгоор, ямар далбааг хэрэглэх гэж байгаа эсвэл хэрэглэх болох эсэх болон түүнийг яаж мандуулах гэх мэт) энгийнээр дүрслэн үзүүлэх үүднээс ДСНОУХ-ноос ''«Олон Улсын Далбааг Таних Тэмдэг»'' гэх тэмдэглэгээг нэвтрүүлсэн: <div style="margin-left:2em"> {| | {{FIAV|normal|1}} | Далбааны энгийн эсвэл ''[[де-юре]]'' хувилбар |- | {{FIAV|proposal|1}} | Далбааг санал болгосон боловч албан ёсоор огт хэрэглээгүй |- | {{FIAV|reconstructed|1}} | -Бичгэн эх сурвалжаар л дахин сэргээсэн гэх |- | {{FIAV|reverse|1}} | Далбааны ар тал |- | {{FIAV|variant|1}} | Далбааны үндсэн үлгэр дээр суурилсан тоглоомын загвар |- | {{FIAV|alternate|1}} | Далбаатай эн тэнцэх хоёр дахь далбааны хувилбар |- | {{FIAV|defacto|1}} | Далбааны ''[[де-факто]]'' хувилбар |- | {{FIAV|twosided|1}} | Далбаа нь хоёр талтай бөгөөд ар тал нь өөр харагдана |- | {{FIAV|sinister|1}} | Далбааны дүрслэлийг далбааны (далбаат завины далбаа) зах нь баруун талдаа байхаар тооцсон |- | {{FIAV|historical|1}} | Түүхэн далбаа{{FN|a}} |- |} {{FNBox| {{FNZ|a|Уитни Смитийн анхны боловсруулсан стандартад энэ тэмдэглэгээ угтаа байгаагүй}} }} </div> Дээрх тэмдэглэгээг дараах тэмдэгтүүдээр өргөтгөнө: {| style="margin-left:2em" |- | [[File:IFIS Authorised.svg]] | Тухайн улсын засгийн газраас албан ёсоор зөвшөөрсөн |- | [[File:FIAV mirror.svg]] | Ар тал нь урд талынхаа толин тусгал |- | [[File:IFIS Equal.svg]] | Ар тал нь урд талтайгаа төстэй (толин тусгал биш, жишээлбэл нэмэлт бичигтэй тохиолдол) |- | [[File:IFIS No reverse info.svg]] | Ар талынх талаар мэдээлэл байхгүй |- | [[File:FIAV vertical normal.svg]] | Хэвтээ тэнхлэг дагуу мандуулах далбаа (босоогоор нь мандуулсан мэт) |- | [[File:IFIS Vertical rotated.svg]] | Хэвтээ тэнхлэг дагуу мандуулах, зөвөөр нь эргүүлсэн далбаа |- |[[File:IFIS Vertical unknown.svg]] | Хэвтээ тэнхлэг дагуу мандуулах талаар мэдээлэл алга |- | [[File:IFIS Vertical inapplicable.svg]] | Хэвтээ тэнхлэг дагуу мандуулахад буруу эргүүлсэн мэт харагдах ямар ч бэлгэдэл байхгүй далбаа |- | [[File:IFIS Vertical exclusive.svg]] | Далбааг босоо тэнхлэг дагуу буюу зөвхөн босоогоор нь мандуулна |} == Ном зүй == * Уитни Смит: ''The Flag Information Code'' // The Flag Bulletin 21 (1982): 35 [[Ангилал:Далбаа судлал]] mtzbrquz76k75b7knzhi1w7mnz6f3pv Squid Game 0 118305 873382 873114 2026-10-15T08:07:02Z О. Батсайхан 108165 873382 wikitext text/x-wiki = Squid Game = [[Файл:Squid Game 2021 vector logo english horizontal.svg|left|thumb]] Солонгос нэр: 오징어 게임 Монгол нэр: «Кальмарын тоглоом» (шууд орчуулга) Улс: Бүгд Найрамдах Солонгос Улс Төрөл: Амьд үлдэхийн төлөөх тэмцэл, триллер, драм, нийгмийн шүүмжлэл Зохиогч, найруулагч: Хван Дон-хёк (Hwang Dong-hyuk) Анх цацагдсан огноо: 2021 оны 9 дүгээр сарын 17 Платформ: Netflix Улирал: 3 Үндсэн үйл явдал: Гуравдугаар улирал 2025 оны 6 дугаар сарын 27-нд нээлтээ хийж, гол үйл явдлын төгсгөлийг хүргэсэн. «Squid Game» нь Өмнөд Солонгост бүтээгдсэн, дэлхий даяар өргөн тархсан стриминг телевизийн цуврал юм. Тус бүтээлд Солонгосын хүүхдийн уламжлалт тоглоомуудыг амь нас дэнчинд тавьсан тэмцээн болгон хувиргаж, өр шир, нийгмийн давхаргын ялгаа, эдийн засгийн дарамт, хүний ёс суртахууны сонголтыг харуулдаг. Цуврал нь өвөрмөц дүрслэл, хурц өрнөл, нийгмийн асуудлыг хөндсөн агуулгаараа Netflix-ийн хамгийн алдартай англи хэлнээс бусад хэл дээрх бүтээлүүдийн нэг болсон юм. == 1. Ерөнхий мэдээлэл == {| class="wikitable" !Үзүүлэлт !Мэдээлэл |- |Солонгос нэр |오징어 게임 |- |Англи нэр |Squid Game |- |Монгол нэр |«Кальмарын тоглоом» (шууд орчуулга) |- |Үйлдвэрлэсэн улс |БНСУ |- |Төрөл |Амьд үлдэхийн төлөөх тэмцэл, триллер, драм, нийгмийн шүүмжлэл |- |Зохиогч, найруулагч |Хван Дон-хёк |- |Гол дүрүүд |И Жон-жэ, И Бён-хон, Ви Ха-жүн, Пак Хэ-сү, Жон Хо-ён болон бусад |- |Анхны нээлт |2021 оны 9 дүгээр сарын 17 |- |Хоёрдугаар улирлын нээлт |2024 оны 12 дугаар сарын 26 |- |Гуравдугаар улирлын нээлт |2025 оны 6 дугаар сарын 27 |- |Үзүүлэх платформ |Netflix |- |Улирлын тоо |3 |- |Албан ёсны хуудас |Netflix — Squid Game |} Эх сурвалж: Netflix-ийн албан ёсны мэдээлэл болон IMDb-ийн цувралын танилцуулга.[https://www.imdb.com/title/tt10919420/] == 2. Үйл явдлын товч агуулга ба гол дүрүүд == === 2.1. Үйл явдлын товч агуулга === «Squid Game» цуврал нь хүүхдийн тоглоомд суурилсан нууц тэмцээний тухай өгүүлдэг. Өр ширэнд баригдсан, эдийн засгийн хүндрэлтэй тулгарсан, амьдралын хүнд нөхцөлд орсон хэдэн зуун хүн их хэмжээний мөнгөн шагнал авах боломжтой гэх урилгыг хүлээн авч, гаднын ертөнцөөс тусгаарлагдсан газар очдог. Гэвч оролцогчид энгийн мэт харагдах тоглоом бүрд ялагдвал амь насаа алдах аюултай тулгарна. Тэмцээн үргэлжлэхийн хэрээр оролцогчид хувийн амьд үлдэх хүсэл, бусадтай хамтран ажиллах, өрсөлдөгчөө хуурах, ёс суртахууны зарчмаа хадгалах зэрэг зөрчилтэй сонголтуудтай тулгардаг. Энэ үйл явдлаар дамжуулан цуврал нь эдийн засгийн тэгш бус байдал, нийгмийн давхаргын ялгаа, хүний эрх ашиг болон ёс суртахууны асуудлыг хөнддөг. === 2.2. Гол дүрүүд === Сон Ги-хүн (Seong Gi-hun, 456 дугаар) Дүрийг И Жон-жэ (Lee Jung-jae) бүтээсэн. Нэгдүгээр улирлын гол дүр бөгөөд санхүүгийн хүндрэл, гэр бүлийн асуудалтай тулгарсан хүн юм. Тэмцээнд оролцох явцдаа мөнгө, амьд үлдэх, бусдын өмнө хүлээх хариуцлага болон тэмцээний зохион байгуулагчдын талаархи үзэл бодол нь өөрчлөгддөг. Түүний хувь заяа гурван улирлын гол үйл явдлыг холбодог. Масктай удирдагч (Front Man) Дүрийг И Бён-хон (Lee Byung-hun) бүтээсэн. Тэмцээний зохион байгуулалт, хяналтын тогтолцоонд чухал байр суурь эзэлдэг. Тэрээр дүрэм журмыг хэрэгжүүлж, тэмцээний дэг журмыг сахиулдаг. Түүний өнгөрсөн амьдрал, байр суурь болон сонголтууд нь эрх мэдэл, дуулгавартай байдал, ёс суртахууны буултын асуудлыг хөнддөг. Хван Жүн-хо (Hwang Jun-ho) Дүрийг Ви Ха-жүн (Wi Ha-joon) бүтээсэн. Цагдаагийн ажилтан бөгөөд сураггүй болсон хүнийг эрэн хайх явцдаа нууц тэмцээний талаар мөрдөн шалгаж эхэлдэг. Түүний үйл явдлын шугам нь тусгаарлагдсан тэмцээний талбайг гадаад ертөнц, хууль сахиулах байгууллага болон нууц зохион байгуулагчидтай холбодог. Чо Сан-ү (Cho Sang-woo, 218 дугаар) Дүрийг Пак Хэ-сү (Park Hae-soo) бүтээсэн. Ги-хүний танил бөгөөд боловсрол, мэргэжлийн туршлагатай боловч амьдралын хүндрэлээс болж тэмцээнд оролцдог. Түүний гаргадаг шийдвэрүүд нь хувийн ашиг сонирхол, нийгмийн байр суурь болон ёс суртахууны хязгаарын хоорондын зөрчлийг харуулдаг. Кан Сэ-бёк (Kang Sae-byeok, 067 дугаар) Дүрийг Жон Хо-ён (Jung Ho-yeon) бүтээсэн. Гэр бүлдээ тусалж, ирээдүйгээ өөрчлөхийг хүсдэг оролцогч. Түүний түүх нь амьд үлдэхийн төлөөх тэмцэл, гэр бүлийн хариуцлага болон нийгмийн эмзэг бүлгийн нөхцөл байдлыг харуулдаг. Эдгээрээс гадна хоёрдугаар болон гуравдугаар улиралд шинэ оролцогчид, тэмцээний зохион байгуулалттай холбоотой дүрүүд гарч ирдэг. Тэдгээрийн үйл явдлаар бүлэг хоорондын зөрчил, стратегийн холбоо, хуурамч дүр төрх болон тогтолцооны эсрэг тэмцэх асуудлыг өргөжүүлэн харуулдаг. [[Ангилал:Өмнөд Солонгосын телевизийн цуврал]] [[Ангилал:2020-д оны цуврал нэвтрүүлэг]] 43p8ikk3kok3ccjm8nzlrxqf1cgqst5 Тогмидын Доржханд 0 122866 873368 873305 2026-10-15T03:47:28Z ~2026-55100-12 108240 ҮНЭН ЗӨВ 873368 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} [[File:Тогмидын Доржханд 2025.png|thumb|Тогмидын Доржханд]] '''Тогмидын Доржханд''' (1977 он КАМБОЖ PHON ) Улс төрийн зүтгэлтэн, [[Улсын Их Хурал|УИХ]]-ын гишүүн, [[ХҮН нам|ХҮН намын]] дарга. == Намтар == 1995 онд Нийслэлийн Д.Сүхбаатарын нэрэмжит 10 жилийн 2 дугаар дунд сургууль төгссөн. 1999 онд МУИС, төрийн санхүүч, бакалавраар төгссөн. 2004 онд Японы Хитоцубаши их сургууль, төрийн эдийн засгийн бодлого, магистр цол хамгаалсан. 2010 онд АНУ, Харвардын их сургууль, “Дэд бүтэц дэх төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагаа” магистр 2012 онд Их Британи Улс, Оксфордын их сургууль, “Санхүүгийн онол” магистр хамгаалсан. '''АЖИЛЛАСАН БАЙДАЛ''' 1999-2002 онд Сангийн яамны Төсвийн бодлогын газар мэргэжилтэн. 2003-2004 онд Япон Улсын Сангийн яаманд дадлагын ажилтан. 2005-2012 онд Сангийн яамны Зээл тусламжийн бодлогын газрын орлогч дарга, “НҮБ-ын “Түмэн бүс хөтөлбөр”, Азийн хөгжлийн банкны “Төв азийн эдийн засгийн хамтын ажиллагаа” хөтөлбөрийн зохицуулагч. 2012-2013 онд Сангийн яамны Санхүүгийн бодлого, өрийн удирдлагын газрын дарга. 2013-2015 онд АНУ Вашингтон хот. Олон улсын валютын сан,. Ази, Номхон Далайн орнуудыг хариуцсан гүйцэтгэх захирлын зөвлөх. 2016-2020 онд Хүн намыг байгуулж намын удирдах зөвлөлийн дарга болсон. 2020 оны 6-р сард Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр Улаанбаатар хотын Хан-Уул дүүргийн 29-р тойргоос сонгогдсон. '''ШАГНАЛ''' 2012 онд Алтан гадас одон '''ГАДААД ХЭЛ''' Англи, Орос == Гэр бүл == Эхнэр дөрвөн хүүхэдтэй. {{commonscat}} [[Ангилал:1977 онд төрсөн]] [[Ангилал:Монголын улс төрч]] [[Ангилал:ХҮН нам]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн]] [[Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч]] [[Ангилал:Улаанбаатарын хүн]] mx9xgvw0fa96hd6iy1erun6mh16chmg Wi-Fi 6 0 133528 873354 769220 2026-10-15T02:25:58Z Asaaa18 98448 873354 wikitext text/x-wiki Wi-Fi 6 (2.4 ГГц ба 5 ГГц) ба Wi-Fi 6E (6 ГГц) нь Wi-Fi-ын Нэгтгэлээс албан ёсоор гаргасан IEEE 802.11ах утасгүй дотоод сүлжээнд зориулсан IEEE стандарт юм. Wi-Fi 6 нь (WLAN) ба Wi-Fi 5 (802.11ac)-ийн дараагийн үе юм. Энэ нь мөн нягтралтай орчинд Wi-Fi 6 үйлчлүүлэгчдийн ажиллагааг сайжруулахад зориулагдсан өндөр үр ашигтай Wi-Fi гэж нэрлэгддэг. 1-ээс 7.125 ГГц-ийн хооронд тусгай зөвшөөрөлгүй зурваст ажиллахаар зохион бүтээгдсэн бөгөөд үүнд аль хэдийн түгээмэл хэрэглэгддэг 2.4 ба 5 ГГц, мөн илүү өргөн хүрээтэй 6 ГГц-ийн зурвас (жишээ нь АНУ-д 5.925–7.125 ГГц, 1.200 ГГц) багтдаг. Энэ стандартын гол зорилго нь том оффис, худалдааны төв, хүн ам шигүү орон сууц гэх мэт өндөр нягтралтай нөхцөлд нэг талбайн нэвтрүүлэх чадварыг нэмэгдүүлэх явдал юм. 802.11ac-тай харьцуулахад нэрлэсэн өгөгдлийн хурдны өсөлт ердөө 37% байхад нийт дамжуулах чадварын өсөлт (бүхэл бүтэн сүлжээгээр) 300% байна. 802.11ax-ийн гол онцлог нь Wi-Fi-д хэрэглэгдэж буй үүрэн холбооны технологитой дүйцэхүйц ортогональ давтамж хуваах олон хандалт (OFDMA) юм. Энэ нь илүү сайн спектрийн хэрэглээ, хөндлөнгийн оролцооноос зайлсхийхийн тулд сайжруулсан тэжээлийн хяналт, илүү хурдтай болгох 1024‑QAM, MIMO, MU-MIMO зэрэг сайжруулалтыг авчирдаг. Зорилтот сэрүүн цаг, WPA3 зэрэг эрчим хүчний хэрэглээ болон аюулгүй байдлын протоколуудын найдвартай байдлыг сайжруулсан. 802.11ax стандартыг 2020 оны 9-р сарын 1-нд баталж, 95%-ийн зөвшөөрлийг авсан. Дараа нь 2021 оны 2-р сарын 1-нд IEEE Стандартын Зөвлөлөөс уг стандарт албан ёсны зөвшөөрлийг авсан. [[Ангилал:Интернэт]] [[Ангилал:Wi-Fi]] [[Ангилал:Компьютер]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээний аюулгүй байдал]] le0g3l6r5wy8zu2riym2cn8bzqrj9z1 873359 873354 2026-10-15T02:29:11Z Zorigt 49 873359 wikitext text/x-wiki Wi-Fi 6 (2.4 ГГц ба 5 ГГц) ба Wi-Fi 6E (6 ГГц) нь Wi-Fi-ын Нэгтгэлээс албан ёсоор гаргасан IEEE 802.11ах утасгүй дотоод сүлжээнд зориулсан IEEE стандарт юм. Wi-Fi 6 нь (WLAN) ба Wi-Fi 5 (802.11ac)-ийн дараагийн үе юм. Энэ нь мөн нягтралтай орчинд Wi-Fi 6 үйлчлүүлэгчдийн ажиллагааг сайжруулахад зориулагдсан өндөр үр ашигтай Wi-Fi гэж нэрлэгддэг. 1-ээс 7.125 ГГц-ийн хооронд тусгай зөвшөөрөлгүй зурваст ажиллахаар зохион бүтээгдсэн бөгөөд үүнд аль хэдийн түгээмэл хэрэглэгддэг 2.4 ба 5 ГГц, мөн илүү өргөн хүрээтэй 6 ГГц-ийн зурвас (жишээ нь АНУ-д 5.925–7.125 ГГц, 1.200 ГГц) багтдаг. Энэ стандартын гол зорилго нь том оффис, худалдааны төв, хүн ам шигүү орон сууц гэх мэт өндөр нягтралтай нөхцөлд нэг талбайн нэвтрүүлэх чадварыг нэмэгдүүлэх явдал юм. 802.11ac-тай харьцуулахад нэрлэсэн өгөгдлийн хурдны өсөлт ердөө 37% байхад нийт дамжуулах чадварын өсөлт (бүхэл бүтэн сүлжээгээр) 300% байна. 802.11ax-ийн гол онцлог нь Wi-Fi-д хэрэглэгдэж буй үүрэн холбооны технологитой дүйцэхүйц ортогональ давтамж хуваах олон хандалт (OFDMA) юм. Энэ нь илүү сайн спектрийн хэрэглээ, хөндлөнгийн оролцооноос зайлсхийхийн тулд сайжруулсан тэжээлийн хяналт, илүү хурдтай болгох 1024‑QAM, MIMO, MU-MIMO зэрэг сайжруулалтыг авчирдаг. Зорилтот сэрүүн цаг, WPA3 зэрэг эрчим хүчний хэрэглээ болон аюулгүй байдлын протоколуудын найдвартай байдлыг сайжруулсан. 802.11ax стандартыг 2020 оны 9-р сарын 1-нд баталж, 95%-ийн зөвшөөрлийг авсан. Дараа нь 2021 оны 2-р сарын 1-нд IEEE Стандартын Зөвлөлөөс уг стандарт албан ёсны зөвшөөрлийг авсан. [[Ангилал:Интернэт]] [[Ангилал:Wi-Fi]] [[Ангилал:Компьютер]] [[Ангилал:Компьютерын сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] [[Ангилал:Компьютерын сүлжээний аюулгүй байдал]] p8h8lyigwf1cz2e69mmv1r1wloa0ye9 Өмнөд Солонгосын боловсрол 0 134934 873320 796542 2026-10-15T00:34:17Z Avirmed Batsaikhan 53733 873320 wikitext text/x-wiki '''Өмнөд Солонгосын боловсрол''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Education in South Korea'') - [[Бүгд Найрамдах Солонгос Улс|Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын]] боловсролын тогтолцоог хэлнэ. Тус улсад Боловсрол эзэмших нь маш чухал гэж үздэг тул солонгос залуучууд боловсрол эзэмшихэд маш их анхаардаг бөгөөд нэр хүндтэй боловсролын байгууллагад сурхыг эрмэлздэг байна. Өмнөд Солонгост боловсролыг улсын болон хувийн сургуулиудад олгодог тогтолцоотой. Эдгээр улсын болон хувийн сургуулиуд төрөөс санхүүжилт авдаг боловч хэмжээний хувьд улсын сургуулиуд илүү авдаг байна. 2016 онд Өмнөд Солонгос ДНБ-ийхээ 5.4 хувийг бүх шатны боловсролд зарцуулсан нь Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа Хөгжлийн байгууллагын ([[Англи хэл|англи]]. ''The Organisation for Economic Co-operation and Development)'' орнуудаас дунджаас 0.4 пунктээр илүү байгаа юм. Боловсролд оруулсан ихээхэн хөрөнгө оруулалт, дайчин хандлага, иргэдийн сурлагын өндөр амжилтад хүрэх хүсэл эрмэлзэл нь [[Солонгосын дайн|Солонгосын дайны]] дараах 70 жилийн хугацаанд эдийн засгаа эрчимтэй хөгжүүлэхэд маш том дэмжлэг болсон байна. Өмнөд Солонгосын төр бодлогоор боловсролын дэмжижи хүүхдийг бага наснаас эхлэн ахлах сургууль төгсөх ийн сүүлийн жил хүртэлх бүх боловсролын үйл явцыг тодорхой зохион байгуулж, хянадаг байна. Өмнөд Солонгосын боловсролын тогтолцоонд математик, солонгос, англи хэл, шинжлэх ухаан, нийгмийн шинжлэх ухааны хичээлүүдийг илүүд үздэг байна. Өмнөд Солонгос нь бага сургуулиас эхлээд их дээд сургууль хүртэлх бүх боловсролын байгууллагуудыг өндөр хурдны интернетээр хангасан анхны орон гэдгээрээ бусад онуудаас ялгардаг онцлогтой байдаг юм. Хичээлийн жилийг хоёр семестрт хуваадаг. Эхнийх нь 3-р сард эхэлж, 7-р сарын дундуур дуусдаг бол хоёр дахь нь 8-р сарын сүүлээр эхэлж, 2-р сарын дунд үе хүртэл үргэлжилдэг байна. Зуны амралт нь 7-р сарын сүүлээс 8-р сарын сүүл хүртэл, өвлийн амралт нь 12-р сарын сүүлээс 2-р сарын эх хүртэл үргэлжилдэг бол 2-р сарын дундаас 2-р сарын сүүл хүртэл богино амралт байдаг байна. Сургалтын хөтөлбөр нь хатуу системчлэгдээгүй бөгөөд боловсролын байгууллага бүр өөр өөр байж болдог байна. == Боловсролын тогтолцооны бүтэц == {| class="wikitable" !Шатлал !Сургалтын хугацаа !Албадан сурах !нас |- |Анхан шатны сургууль |6 жил |тийм |7-13 |- |Хоёрдахь шатны сургууль |3 жил |тийм |12-15 |- |Ахлах сургууль |3 жил |үгүй |15-18 |- |Коллеж |2 жил |үгүй |18-20 |- |Их сургууль |4 жил |үгүй |20- |} == Сургуулийн өмнөх боловсрол == Солонгосын сургуулийн өмнөх боловсролын байгуулллагууд нь ерөнхий боловсролын удирдлагын хөтөлбөрт хамрагддаггүй. Цэцэрлэгт солонгос хэлээр хичээл заадаг, олонх нь англи хэлээр хичээллэдэг, зарим нь англи хэл үндсэн хэлтэй байдаг. Цэцэрлэгт 3-5 насны хүүхдүүд хамрагддаг боловч ихэнх хүүхдүүд "Сургуулийн өмнөх" сургалтанд хамрагддаггүй гэрийн хүмүүжилтэй байдаг. Хүүхдүүд зургаан нас хүрээд ихэвчлэн бага сургуульд ордог байна. 1980-аад оноос цэцэрлэг буюу сургуулийн өмнөх боловсролын байгууллагуудад хамрагдах түвшин огцом өссөн. 1980-аад онд 901 ийм байгууллагад 66,434 хүүхэд хамрагдаж байсан бол 1987 онд 7,792 байгууллагад 397,020 хүүхэд сурч байжээ. Мөн хугацаанд сургуулийн өмнөх боловсролын багш, багш нарын тоо 3339-аас 11920 болж өссөний дийлэнх нь буюу 92 хувь нь эмэгтэйчүүд байв. Энэ нь хэд хэдэн шалтгаанаас үүдэлтэй: * Боловсролын яамны дэмжлэх, тусламж; * Хөдөлмөрийн зах зээлд гарч буй эмэгтэйчүүдийн тоо нэмэгдсэн; * өндөр настай эцэг эх нь байхгүйн улмаас хүүхдээ асрах боломжгүй байсан гэр бүлийн тоо нэмэгдсэн; * цэцэрлэг нь хожим суралцахад хялбар байх болно гэдгийг ухамсарласан. == Анхан шатны сургууль == Анхан шатны сургуульд («чходын хаккё», [[Солонгос хэл|солонг]]. 초등학교, 初等學校) 6/7 наснаас 13 насны хүүхдүүд сурдаг. Сургалт нь 6 жил үргэлжилж дараах хичээлүүд ордо байна. Үүнд: * солонгос хэл; * математик; * нарийн шинжлэх ухаан; * Нийгмийн шинжлэх ухаан; * гадаад хэл; * уран зураг; * хөгжим. Ихэвчлэн эдгээр бүх хичээлийг ангийн нэг л багш заадаг боловч зарим биеийн тамир, гадаад хэл зэргийн хичээлүүдийг өөр багш нар зааж болдог байна. Бага ангиас дараагийн боловсролын тогтолцооны шат ахихад шалгалтын үр дүнгээс бус сурагчийн наснаас хамаардаг байна. Солонгост улсын бага сургуулиас гадна хувийн хэвшлийн анхан шатны сургуулиуд байдаг. Ийм сургуулиудын сургалтын хөтөлбөр нь улсынхтай нийцдэг боловч арай илүү өндөр түвшинд хэрэгжүүлдэг байна. Цөөн сурагчдад олон багш ноогддог бөгөөд нэмэлт хичээлүүд орж боловсролын арай өндөр стандартыг бий болгодог. Гэсэн хэдий ч хувмйн сургуулийн зардал нэлээд өндөр байдаг юм. == Хоёрдахь шатны сургууль == [[Файл:KSStudyRoomend.jpg|thumb|Ахлах сургуулийн хичээл]] Хоёрдахь шатны сургуулийг «чунхаккё» (중학교, 中學校), гэдэг. Үгчлэн орчуулбал «дунд сургууль» гэсэн үг юм. Солонгосын хоёрдугаар шатны сургууль 3 шатны ангитай байдаг. Ихэнх сурагчид 12 настайдаа элсэж, 15 настайдаа төгсдөг юм. Бага сургуультай харьцуулахад хоёрдугаар шатлалын сургуулиуд сурагчиддаа илүү өндөр шаардлага тавьдаг. Хувцаслалтын дүрэм, үс засалт зэрэг нь сурагчийн амьдралын бусад олон талуудын адил хатуу зохицуулалттай байдаг. Бага ангийн нэгэн адил сурагчид өдрийн ихэнх цагийг ангийнхантайгаа нэг анги танхимд өнгөрөөдөг ч хичээл бүрийг өөр өөр багш заадаг байна. Зарим “тусгай” хичээл заадаг цөөхөн багш нарын өөрийн гэсэн анги танхим руу сурагчид өөрсдөө очиж хичээлд нь суудаг. Ангийн багш нар (담임선생님, Tamim Seongsaengnim) солонгосын сурагчдын амьдралд маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд тэд ихээхэн нэр хүндтэй байдаг. Энэ шатлалын ангиудын хичээлүүд даваа гаригаас баасан гариг хүртэл ордог бөгөөд нэг хичээл нь 45 минут үргэлжилдэг байна. Бямба гаригт хүүхдүүд хичээлээс гадна нэмэлт ямар нэгэн дугуйланд явдаг ажээ. Бага сургуулийн нэгэн адил сурагчид дүн авалгүй дараах анги руу шилждэг бөгөөд үүний үр дүнд нэг ангид өөр өөр түвшний бэлтгэлтэй сурагчид байдаг байна. Сурагчидад тодорхой их сургуульд элсэн орох боломжид нөлөөлдөг тул мэргэжлийн техникийн мэргэжлээр бус шинжлэх ухааны чиглэлээр суралцах хүсэлтэй хүмүүсийн хувьд төгсөлтийн жилдээ дүн маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байна. == Ахлах сургууль == Ахлах сургуулийг солонгосоор «кодынхаккё» (고등학교, 高等學校) гэдэг байна. Өмнөд Солонгосын ахлах сургуулиудад нэгдүгээр ангиас (15-17 нас) гуравдугаар анги (17-19 нас) хүртэл 3 жил суралцдаг. Сургуулиудыг сурагчдын сонирхол, ажил мэргэжлийн чиг хандлагад тохирсон төрөлжсөн ангиудад хувааж болно. Тухайлбал, “шинжлэх ухааны” дунд сургууль, гадаад хэлний сургууль, урлагийн сургууль гэх жишээтэй. Тэд бүгд элсэхийн тулд нэлээд хэцүү хүнд шалгалт өгөх шаардлагатай байдаг ажээ. Ахлах сургуулиуд нь мөн төрийн болон хувийн гэж хуваагддаг. Энэ шатны сургуулиуд ямар нэгэн мэргэжил олгодоггүй, үндсэндээ сурагчдаа их, дээд сургуульд элсэхэд бэлтгэдэг байна. Ямар нэгэн шалтгаанаар их дээд сургуульд суралцахыг хүсэхгүй байгаа сурагчид техник технологи, хөдөө аж ахуй, санхүүгийн чиглэлээр мэргэшсэн мэргэжлийн сургуулиуд үргэлжлүүлэн сурах боломж байдаг. Ордог үндсэн хичээлүүд: солонгос, англи хэл, математик, нийгмийн болон байгалийн шинжлэх ухааны төрөл бүрийн хичээл орно. Энэхүү шатны боловсролын байгууллагуудын мэргэшлээс хамааран тодорхой хичээлүүд, тэдгээрийн заах түвшин нь сургууль бүр өөр өөр байж болохыг анхаарах нь чухал юм. Ахлах сургуулийн сурагчид эрчимтэй "бие даан суралцах" хичээлийн дараа шөнө дундын дараа гэртээ харих нь хэвийн гэж үздэг. Бага, дунд сургуулиас ялгаатай нь ахлах сургууль заавал орох албагүй боловч Өмнөд солонгосын сурагчдын 97% гаруй нь ахлах сургуульд орж сурдаг байна. == Дээд боловсрол == Ахлах сургууль төгсөгчдийн ихэнх нь оны эцэст их дээд сургуульд элсэн ордог. Солонгосын төгсөх ангийн сурагчид "[[Сунын шалгалт|Сунын]]" (suneung [[Солонгос хэл|солонгос.]] 수능, [[Англи хэл|англи.]] ''College Scholastic Ability Test, CSAT'') гэж нэрлэгддэг улсын стандартын шалгалт өгөх шаардлагатай байдаг. Ихэнх сургуулийн сургалтын хөтөлбөрийг энэхүү шалгалтын дагуу боловсруулдаг байна. Suneung улсын шалгалт [[Солонгос хэл]], [[математик]], [[англи хэл]] гэсэн 3 хэсгээс бүрддэг байна. Тэдгээрээс гадна та нийгмийн болон байгалийн ухааны хэд хэдэн хичээлийг сонгож болдог ажээ. Suneung-ийг жилд нэг л удаа авдаг тул нухацтай бэлтгэл шаарддаг бөгөөд ийм шалгалт өгөхийн тул сурагчид цэцэрлэгийн наснаас эхлэн бэлдэж эхэлдэг онцлогтой байна. учир нь солонгосчууд нэр хүндтэй дээд сургуульд орж суралцахыг ихэд эрмэлздэг бөгөөд амьдарлынхаа гол зорилго болгодогтой холбоотой юм. Дээд боловсролын байгууллагуудад 4 жилийн хугацаатай Их сургууль, 2 жилийн хугацаатай мэргэжлийн Коллеж, 4 жилийн багшийн Коллеж, Аспирантур зэрэг ордог байна. Гол дутагдалтай тал нь их дээд сургууль төгсөгчид ямар нэгэн байдлаар нийгэмд манлайлагч болох мэргэжлээр ажиллахыг хүсдэг ч тэрхүү орон тоо хязгаарлагдмал байдаг тул хүрэлцдэггүй байна. Үүнд уламжлалт хүйсийн ялгаварлан гадуурхах байдал амбицтай эмэгтэйчүүдийн хувьд нэн хэцүү байдаг ажээ. Их сургуулийн сургалтын төлбөр дунджаар жилд 3200-7500 ам.долларын хооронд хэлбэлздэг бөгөөд энэ нь их сургуулийн төрөл, мэргэжлээс хамаарна (Сөүл дэх хувийн их дээд сургуулиуд илүү үнэтэй байдаг бол улсын орон нутгийн их дээд сургуулиуд арай хямд байдаг). Хувь хүний ​​амжилтыг тодорхойлох хүчин зүйл болдог бусад орноос ялгаатай нь Өмнөд Солонгост тэдний төгссөн их сургуулийн нэр хүнд их нөлөөтэй байдаг. Ихэнхдээ ийм их сургуулийн диплом нь цаашдаа амжилттай ажил мэргэжил, санхүүгийн сайн сайхан байдалд хүргэхийг илэрхийлдэг. Гэсэн хэдий ч зарим солонгосчууд дээд боловсролгүй ч нийгэмд тодорхой хэмжээний амжилтанд хүрсэн тохиолдлууд их байдаг байна. Өмнөд Солонгосын эдийн засаг, технологийн амжилт нь “хүний ​​нөөц”-д ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийсний үр дүн гэдэгтэй ихэнх судлаачид санал нийлдэг. [[Күнзийн сургаал|Күнзийн сургаалиар]] боловсролтой хүнийг хүндэтгэх уламжлал өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн бөгөөд өнөөдөр үүнийг эрдэмтэд, техникийн янз бүрийн мэргэжлээр ажилладаг хүмүүс хүртэж байна. Солонгосын эдийн засгийн хөгжилд гарсан ахиц дэвшлийг бараг бүхэлд нь 1960-аад оноос хойш улс орныг удирдах боломжтой болсон өндөр боловсролтой технократууд, эдийн засагчидтай холбон гэж тайлбарладаг нь ор үндэсгүй зүйл биш юм. Шинжлэх ухааны нарийн мэргэжлийг 1980-аад оноос хойш Өмнөд Солонгост хамгийн нэр хүндтэйд тооцож ирсэн байна. Өмнөд Солонгосын үндэсний боловсролын хөтөлбөрийн амжилтыг статистик мэдээллээр батлан харуулж байгаа юм. 1945 онд иргэдийн 22% нь бичиг үсэг тайлагдсан; 1970 он гэхэд - 87.6%, 1980-аад оны сүүлээр - 93% хүрсэн байна. Өмнөд Солонгосын оюутнууд математик, байгалийн шинжлэх ухааны олон улсын тэмцээнд тогтмол амжилттай оролцдог байна. gti0vth33q6otr0zlhbqctc368wffjo Намсрайн Ялалт 0 135883 873339 872857 2026-10-15T01:59:52Z ~2026-55211-71 108267 /* Дэлгэцийн уран бүтээл : */ 873339 wikitext text/x-wiki {{Жүжигчин | зураг = Yalalt.jpg | төрсөн_он = 1977 | төрсөн_газар = [[Монгол улс|Монгол]] улсын [[Улаанбаатар]] хот | яс_үндэс = [[Монгол үндэстэн]] | иргэн = {{flag|Монгол}} | ажил_үйл = Жүжигчин | тайзны_нэр = | төрөл = дэлгэц (УСК, ОАК), тайз (жүжиг) | дүр_маяг = | сургууль = Соёл Урлагийн Их сургууль | алдар_нэр = '''Төр нийгмийн шагнал'''<br>Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан }} == Намтар == Намсрайн Ялалт нь 1977 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. 2000-2020 оны хооронд нийт 20 жил МҮОНРТ, ТВ9, UBS, “Монгол HD” телевизүүд, мөн “Юнивишн”, “Скаймедиа” болон бусад iptv-ийн үзэгчдийн хүртээл болсон уран сайхны болон баримтат кино, хүүхэлдэйн кино, баримтат болон шоу нэвтрүүлэг зэрэг 9000 гаруй бүтээлд орчуулгын жүжигчнээр ажилласан. == Боловсрол == 1985-1995 онд Нийслэлийн 99-р сургуулийг төгссөн 1995-1999 онд Соёл Урлагийн Их сургуулийг кино, драмын жүжигчин мэргэжлээр суралцан төгссөн == Ажил == 2022 оноос хойш УДЭТ-ын Уран бүтээлийн хэлтэст жүжигчнээр ажиллаж байна. == Уран бүтээл == ==== Тайзны уран бүтээл : ==== * 1999 онд “Зуны шөнийн зүүд” жүжгийн Дмитрий * 2002 онд “Оюутны охидод өрөө хөлслүүлнэ” жүжгийн Эрдэнэ * 2003 онд “Шөнө дундын бүжиг” жүжгийн Хавх * 2006 онд “Хориотой жүжиг” жүжгийн Ганаа * 2013 онд “Улсын цол Монгол” теле жүжгийн Манлай баатар Дамдинсүрэн * 2013 онд “Сэрүүн хасын нууц” жүжгийн Гү Ямөн * 2020 онд “Сычуаны сайн хүн” Ян Сун * 2022 онд “Анна Каренина” жүжгийн Шербацкий ван * 2022 онд “Хаадын хаан андгай” * 2023 онд “Тоглоомчид” жүжгийн Утешительный * 2023 онд “Ромео Жульетта” жүжгийн Капулет * 2023 онд “Би ч гэсэн жаргамаар байна” * 2024 онд “Анна Каренина” жүжгийн Щербацкий ван ===== Дэлгэцийн уран бүтээл : ===== * 1999 онд “Дурласан дурлуулсан хоёр” УСК -Ганаа * 2000 онд “Алтан хөрш” ОАУСК -Төгөлдөр * 2000 онд “Оюутны амьдрал аа гэж” УСК - Ганаа * 2001 онд “Толбо” УСК - Хасар * 2003 онд BBC “Чингис хаан” УСК Өгөөдэй * 2006 онд “Үнсэлт” УСК Багш * 2008 онд “Дурлалын ангууч” УСК - Аянга * 2008 онд “Боолын гэрээ” УСК - Цагдаа * 2009 онд “Амьдрах тасалбар” УСК - Ганаа * 2010 онд “Ми 15” УСК - Өлзий * 2011 онд “Хайрын эрэлд” ОАУСК - Баяр * 2010 онд “Dream” богино хэмжээний кино * 2010 онд Хайрын Үнэ цэнэ - * 2011 онд “Чонын алтан шагай” ОАУСК - Баясаа * 2011 онд “Найз” УСК - Хирс * 2011 онд “Богд хаан” УСК - Сандо амбан * 2015 онд “ТАЙГА” УСК - Өлзий * 2012 онд “Бурхан өршөөг” УСК - Манлайбаатар * 2012 онд “Долоон бурхан харавдаггүй” УСК - Гарам * 2012 онд “Улаан дөрвөлжин” УСК - Мөрдөн байцаагч * 2012 онд “Тавилан” УСК - Сүлд * 2012 онд “ТНГРИ” УСК Тунгар * 2012 онд Монгол Төрийн товчоон Баримтат кино - * 2013 онд “Босго тотго” ОАУСК - Мажиг генерал * 2012 онд “Тэнгэрийн продюсер” УСК - * 2013 онд “Амингоо” богино хэмжээний кино * 2013 онд “Юуны төлөө” богино хэмжээний кино * 2013 онд “Хувь тавилангийн ээдрээ” ОАУСК - Төлөөлөгч * 2013 онд “The call” богино хэмжээний кино - * 2013 онд “Дурлалын гэмт хэрэг” УСК - Даваа * 2013 онд “Single ladies” УСК - Баярбат * 2013 онд “ХӨЛТРӨГ” УСК - Даваа * 2014 онд “Хүдэн” УСК - * 2014 онд “Анчид” УСК - * 2014 онд Нарны Жим ОАК - Амгалан * 2014 онд Мөрдөгч ОАК - Батнягт * 2015 онд “Хамтран амьдрагч” УСК - Их сургуулийн Захирал2015 онд Тайга УСК - * 2015 онд “Босуул” УСК - * 2015 онд “Донор” УСК - * 2015 онд “Хамтдаа” ОАУСК Бор шувуу * 2015 онд Их хотын Залуус ОАК - 40-р анги дээр Туслах Жүжигчин * 2016 онд “Төмөр нар” УСК - Аав * 2016 онд “Үргээлэг” 2 УСК - Цагдаагийн Ахмад * 2015 онд “Бохир ертөнц” УСК - Зоригоо * 2016 онд “Цагаан хадаг” УСК - Жудогийн дасгалжуулагч * 2016 онд “Сайн уу амьдрал минь” УСК - Батаа * 2016 онд “Сайн аав” УСК - Ченжийн эзэн * 2016 онд GIRLS 1 ОАК - Цагдаагийн худандаа * 2017 онд “Явуулын хүн” УСК - * 2017 онд “Хайр эргэсэн хавар” ОАУСК - Билэгт * 2017 онд Үүр Цайгаасай УСК - * 2017 онд Үхээд өгөөч Хайрт Минь - * 2017 онд Үзэсгэлэнт 12 сар - * 2018 онд Бумеранг - Ойн Анчин * 2018 онд WAR - * 2018 онд “7-р тусгай тасаг”  УСК - Лхагва * 2018 онд “Алтан судлал” УСК - Эрдэнэ * 2019 онд “37-р точка” УСК - * 2020 онд “Бүтэн амьдрал” - ОАУСК * 2020 онд “Зориг” УСК - Түшиг * 2020 онд Онцгой Эрх УСК - * 2019 онд “Хийморь” УСК - Хүүхэд барьсан эр * 2021 онд “Цасан хүн” УСК - Цасан хүн * 2021 онд “Этгээд” УСК - Эмч * 2022 онд “Тэгри чину” ОАУСК - Гос, Битүү хүн * 2022 онд Үүрдийн Хайр - * 2023 онд “No rules” ОАУСК - Батболд * 2023 онд “Шар гэгээ” УСК - Дашжил * 2023 онд “SUITS Mongolia” ОАУСК - Алтангэрэл * 2023 онд “Гажуудал” УСК - * 2024 онд Тусгал ОАК - * 2024 онд Тойрог МУСК - * 2025 онд Мөрч ОАК - Дамдин * 2026 онд Ирээдүйгээс ирсэн зочид - * 2026 онд НАЙЗ ОАК - Хирс * 2026 онд Гэмгүй ОАК - ==== Радиод : ==== * 2009 онд “Дээдэс өршөө” шилдэг богино өгүүллэгийн цомог * 2022 онд “Шинэ байшинд” радио жүжиг * 2022 онд “Эрдэнэсийн аралд” роман * 2023 онд “Газар усны шивнээн” роман ===== Найруулагчаар : ===== * “Оюутны амьдрал аа гэж” 2-р найруулагч * “Шинэ байр” реалити шоу Хөтлагч, найруулагч * “Хайрын эрэлд” ОАУСК 2-р найруулагч * “Анчид” УСК 2-р найруулагч * “Бохир ертөнц” УСК 2-р найруулагч * “7-р тусгай тасаг” УСК 2-р найруулагч * “Эх орны эрэлхэг хөвгүү” цуврал баримтат нэвтрүүлэг Хөтлөгч, Найруулагч * “Өврийн дэвтэр” яруу найргийн реалити шоу Хөтлөгч, Найруулагч * “Миний сонсож өссөн дуунууд” тоглолтын Хөтлөгч, Найруулагч * “Зориг” УСК * “Тэгри Чину” ОАУСК * “SUITS Mongolia” УСК '''Дуу оруулалт ба Өгүүлэлтэнд;''' Хөх дөл төсөл (2026) ===== Зохиол дээр ажилласан уран бүтээлүүд : ===== * “7 дугаар тусгай тасаг” УСК * “Бохир ертөнц” УСК * “Юуны төлөө” богино хэмжээний кино * “Зориг” УСК * “Тэгри чину” ОАУСК == Гавьяа, шагнал == * 2012 онд Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан * 2023 онд Төрийн дээд шагнал “Алтан гадас” одон twgugu4h3pycqtaw6rnzhj0n3u4z88y Регрессийн шинжилгээ 0 135942 873321 788205 2026-10-15T00:43:18Z ~2026-55442-18 108264 873321 wikitext text/x-wiki == Регрессийн шинжилгээ ==          Регрессийн шинжилгээ гэдэг нь  хамааралтай хувьсагч болон  нэг мөн түүнээс олон бие даасан  хувьсагчийн хоорондын хамаарлыг тодорхойлох процесс юм. Хамгийн түгээмэл хувилбар нь шугаман регресс бөгөөд энэ нь өгөгдлүүдэд хамгийн ойр, тохиромжтой шулуун болон шулууны хослол  (математик шалгуурт нийцсэн) аж. Жишээлбэл, энгийн хамгийн бага квадратуудын арга нь квадратуудын шулуунаас ялгарах ялгааг багасгадаг. Математикт бие даасан хувьсагчид өгөгдсөн утгаа авах үед хамааралтай хувьсагчийг хэрхэн өөрчлөгдөхыг (эсвэл хүн амын дундаж утгыг) тооцоолох боломжийг олгодог.                   Регрессийн шинжилгээг үндсэндээ ялгаатай хоёр л зорилгоор ашигладаг. Нэгдүгээрт, регрессийн шинжилгээг урьдчилан таамаглахад өргөн хэрэглэгддэг. Хоёрдугаарт, зарим тохиолдолд регрессийн шинжилгээг бие даасан болон хамааралтай хувьсагчдын хоорондын учир шалтгааны хамаарлыг гаргахад ашиглаж болно. Хамгийн чухал нь, регресс нь зөвхөн хамааралтай хувьсагч болон тогтмол өгөгдлийн багц дахь бие даасан хувьсагчид хоорондын хамаарлыг харуулдаг. Урьдчилан таамаглахад регрессийг ашиглах эсвэл учир шалтгааны хамаарлыг гаргахын тулд яагаад одоо байгаа ymiig yu gej baigaa ym bee hhahah харилцаанууд шинэ нөхцөл байдалд урьдчилан таамаглах чадвартай, эсвэл хоёр хувьсагчийн хоорондын хамаарал яагаад учир шалтгааны тайлбартай байдгийг сайтар мэдэх ёстой. thy1o0wa6nbvxduutelkunhkg67tflh 873344 873321 2026-10-15T02:17:17Z Zorigt 49 [[Special:Contributions/~2026-55442-18|~2026-55442-18]] ([[User talk:~2026-55442-18|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:EnkhTS|EnkhTS]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ. 788205 wikitext text/x-wiki == Регрессийн шинжилгээ ==          Регрессийн шинжилгээ гэдэг нь  хамааралтай хувьсагч болон  нэг мөн түүнээс олон бие даасан  хувьсагчийн хоорондын хамаарлыг тодорхойлох процесс юм. Хамгийн түгээмэл хувилбар нь шугаман регресс бөгөөд энэ нь өгөгдлүүдэд хамгийн ойр, тохиромжтой шулуун болон шулууны хослол  (математик шалгуурт нийцсэн) аж. Жишээлбэл, энгийн хамгийн бага квадратуудын арга нь квадратуудын шулуунаас ялгарах ялгааг багасгадаг. Математикт бие даасан хувьсагчид өгөгдсөн утгаа авах үед хамааралтай хувьсагчийг хэрхэн өөрчлөгдөхыг (эсвэл хүн амын дундаж утгыг) тооцоолох боломжийг олгодог.                   Регрессийн шинжилгээг үндсэндээ ялгаатай хоёр л зорилгоор ашигладаг. Нэгдүгээрт, регрессийн шинжилгээг урьдчилан таамаглахад өргөн хэрэглэгддэг. Хоёрдугаарт, зарим тохиолдолд регрессийн шинжилгээг бие даасан болон хамааралтай хувьсагчдын хоорондын учир шалтгааны хамаарлыг гаргахад ашиглаж болно. Хамгийн чухал нь, регресс нь зөвхөн хамааралтай хувьсагч болон тогтмол өгөгдлийн багц дахь бие даасан хувьсагчид хоорондын хамаарлыг харуулдаг. Урьдчилан таамаглахад регрессийг ашиглах эсвэл учир шалтгааны хамаарлыг гаргахын тулд яагаад одоо байгаа харилцаанууд шинэ нөхцөл байдалд урьдчилан таамаглах чадвартай, эсвэл хоёр хувьсагчийн хоорондын хамаарал яагаад учир шалтгааны тайлбартай байдгийг сайтар мэдэх ёстой. nkp8ns7ex0sr74bce7uzmv8ax5romty 873345 873344 2026-10-15T02:18:13Z Zorigt 49 873345 wikitext text/x-wiki '''Регрессийн шинжилгээ''' гэдэг нь хамааралтай хувьсагч болон нэг мөн түүнээс олон бие даасан хувьсагчийн хоорондын хамаарлыг тодорхойлох процесс юм. Хамгийн түгээмэл хувилбар нь шугаман регресс бөгөөд энэ нь өгөгдлүүдэд хамгийн ойр, тохиромжтой шулуун болон шулууны хослол (математик шалгуурт нийцсэн) аж. Жишээлбэл, энгийн хамгийн бага квадратуудын арга нь квадратуудын шулуунаас ялгарах ялгааг багасгадаг. Математикт бие даасан хувьсагчид өгөгдсөн утгаа авах үед хамааралтай хувьсагчийг хэрхэн өөрчлөгдөхыг (эсвэл хүн амын дундаж утгыг) тооцоолох боломжийг олгодог. Регрессийн шинжилгээг үндсэндээ ялгаатай хоёр л зорилгоор ашигладаг. Нэгдүгээрт, регрессийн шинжилгээг урьдчилан таамаглахад өргөн хэрэглэгддэг. Хоёрдугаарт, зарим тохиолдолд регрессийн шинжилгээг бие даасан болон хамааралтай хувьсагчдын хоорондын учир шалтгааны хамаарлыг гаргахад ашиглаж болно. Хамгийн чухал нь, регресс нь зөвхөн хамааралтай хувьсагч болон тогтмол өгөгдлийн багц дахь бие даасан хувьсагчид хоорондын хамаарлыг харуулдаг. Урьдчилан таамаглахад регрессийг ашиглах эсвэл учир шалтгааны хамаарлыг гаргахын тулд яагаад одоо байгаа харилцаанууд шинэ нөхцөл байдалд урьдчилан таамаглах чадвартай, эсвэл хоёр хувьсагчийн хоорондын хамаарал яагаад учир шалтгааны тайлбартай байдгийг сайтар мэдэх ёстой. 418l82c98h9odse292pf1ywen2daomx Сарны баатар 0 137914 873383 873164 2026-10-15T08:08:33Z О. Батсайхан 108165 873383 wikitext text/x-wiki [[Файл:Moon Knight Logo.svg|thumb]] '''Moon Knight''' бол [[Marvel Comics]]-ээс гаргасан [[Америкийн Нэгдсэн Улс|Америкийн]] [[Комикс|комик]] номонд гардаг дүр юм. Зохиолч Даг Моенч, зураач Дон Перлин нарын бүтээсэн дүр нь "Хүн чоно" кинонд анх 1975 оны 8-р сард гарч ирсэн.<ref>{{Cite web |last=Knight |first=Moon |date=Wikipedia |title=Wikipedia |url= |url-status=Wikipedia |archive-date=Wikipedia |access-date=Wikipedia |website=Wikipedia}}</ref> Раббигийн хүү Марк Спектор өөрийн найз Жан-Пол "Франчи" ДуШампын хамт хөлсний цэрэг болохоосоо өмнө Тэнгисийн цэргийн хүчний тагнуулч, богино хугацаанд ТТГ-ын ажилтанаар ажиллаж байжээ. Суданд ажиллаж байхдаа харгис хэрцгий хөлсний цэрэг Раул Бушман археологич доктор Алрауныг эрийн охин, хамтран зүтгэгч Марлен Алраунегийн нүдэн дээр дайрч, хөнөөхөд Спектор айсан. Бушмантай тулалдаж, үхэлд хүргэгдсэний дараа үхэхээр шархадсан Спектор саяхан олдсон Алраунегийн булшинд хүрч, Египетийн сарны бурхан Хоншугийн хөшөөний өмнө байрлуулав. Спектор үхэж, дараа нь гэнэт сэргэж, бүрэн эдгэрсэн. Тэрээр Хоншу өөрийгөө "сарны баатар", зүүний "Хоншугийн нударга" болохыг хүсэж байгаа бөгөөд одоо гэм зэмгүй хүмүүсийг хамгаалж, өшөө авах замаар хүчирхийллийн амьдралаас гэтэлгэв. Эрт үеийн түүхүүд Спекторыг зүгээр л галзуурсан гэж үздэг ч хожим нь Хоншу бол эртний дэлхийн хүмүүсийн шүтдэг байсан Бусад орон зайн (хэвийн цаг хугацаа, орон зайн хэмжээсээс гадуурх хэмжээ) хэд хэдэн биетүүдийн нэг болох бодитой юм. АНУ-д буцаж ирээд Спектор хөлсний орлогоо Франци, Марлен Алрауне нарын тусламжтай гэмт хэрэгтэй тэмцэгч "Сарны баатар" болгоход зарцуулж, түүний амраг, эцэст нь охиныхоо ээж болно. Хувцас өмссөн хувцсаа өмссөн эгогийн зэрэгцээ тэрээр өөр өөр нийгмийн хүрээллээс мэдээлэл авахын тулд үндсэндээ өөр гурван таних тэмдэг ашигладаг: тэрбумтан бизнесмэн Стивен Грант, таксины жолооч Жейк Локли, мөрдөгч, цагдаагийн зөвлөх ноён Найт. Хожим нь Мүүн Найт диссоциатив таних эмгэгтэй (Зарим түүхэнд шизофрени гэж буруу дурдагдсан) өвчтэй байсан ба Грант, Локли гэгддэг хувиргагч эго нь түүний бага насандаа илэрч байсан нь тогтоогджээ. Сарны баатрын дүр төрхийг хүлээн зөвшөөрдөггүй бусад өөр өөр эго нь түүний насанд хүрсэн үед бусад үед гарч ирсэн, тэр дундаа хүн чонотой тулалдаж байсан сансрын нисгэгч; Хоншу, Хүн аалз, Чоно, Ахмад Америк, Төмөр хүн, Цуурайн дуурайгчид; болон Inner Child гэгддэг улаан үстэй бяцхан охин, Ultimate Marvel-ийн үргэлжлэлд танилцуулагдсан. Спектор бага насны гэмтлээс болж жинхэнэ ДОХ-той эсэх, эсвэл түүнтэй ижил төстэй шинж тэмдгүүд нь Хоншутай сэтгэцийн холбоотой байснаас үүдэлтэй "тархины гэмтэл"-ийн үр дүн мөн үү гэдэг нь түүний зан чанарыг бурхны дөрвөн үндсэн шинж чанарт шилжүүлэхэд хүргэсэн холбоо юм уу гэдгийг янз бүрийн түүхүүдэд маргаж байна. Хоншү Спектор, Грант, Локли нарыг Мүүн Найт болохоос хэдэн арван жилийн өмнө залуу байхдаа тэдэнтэй сэтгэцийн холбоо тогтоосон гэж мэдэгджээ.[2] Түүний ихэнх түүхүүдэд Сарны Найт ид шидийн ойлголтыг хааяа харахаас өөр ер бусын чадваргүй байдаг. Тэрээр биеийн тамирын чадвар, дэвшилтэт технологи, мэргэшсэн тулааны болон мөрдөгч ур чадвар, хүсэл зориг, бэлтгэл, туршлага дээр тулгуурлан өвдөлтийг тэсвэрлэх чадварт тулгуурладаг. Сарны баатар болсноосоо хойш дүр нь Хоншугаар амилуулахын тулд нас барсан олон тохиолдол гарч байсан нь сарны бурхны хамгаалалтыг хүчингүй болгох хүртэл үхэшгүй мөнх байх болно гэсэн үг юм (Хоншу Спекторыг хэр олон удаа амилуулах талаар хязгаарлалттай эсэхээс үл хамааран) үл мэдэгдэх). Хэсэг хугацаанд Сарны баатрын хүч чадал, гэмтэлд тэсвэртэй байдал нь сарны үе шатуудаас хамааран хүний ​​дээд түвшинд хүрч байсан ч хожим нь энэ чадвар нь алга болсон бол Сарны баатрын дүр төрхийг хааяа бусдын бие даасан хувирал болгон дүрсэлсэн байдаг.[3] Энэ дүр нь хүүхэлдэйн кино, видео тоглоом зэрэг комиксоос гадна янз бүрийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гарч ирсэн. Оскар Исаак Marvel Cinematic Universe телевизийн цуврал Moon Knight (2022) кинонд Марк Спектор / Сар Найт, Стивен Грант / Ноён Найт, Жэйк Локли нарын дүрийг бүтээжээ. == Хөгжил == Даг Моенч нэгэн ярилцлагадаа дүрийн гарал үүслийн талаар дурссан: "Хэн нэгэн албан тасалгаанд ярьж, Хороог ашиглахыг санал болгоод, би Хороог эргүүлэн авчрах ёстой гэж хэлсэн. Тэгээд би Хороо гэж хэн болохыг олж мэдээд тэд үнэхээр уйтгартай юм байна гэж бодсон. , Би тэднийг ашиглахыг хүсэхгүй байна, тэгээд би "Хэрвээ хүн чоныг алах хөлсний цэрэг хөлсөлж авбал яасан юм бэ" гэж бодлоо санаа, тэгвэл би энэ шинэ дүрийг бүтээх бөгөөд энэ нь ажил хэрэгч хувцастай эдгээр уйтгартай залуус байх болно, тиймээс би Хүн чоныг хэн хамгийн сайн алах вэ, мөнгө өвддөг гэж хэлсэн Хүн чоно шөнөдөө уядаг, учир нь хүн чоно зөвхөн шөнө гарч ирдэг, би энэ дүрийг саран дээр үндэслэх болно, учир нь Сар хүн чоныг өөрчилдөг бөгөөд энэ нь тийм байх болно. Хүн чонын эсрэг, мөн би Сар гэж хэлэнгүүтээ "Өө, би яг сар шиг, хар цагаан, тийрэлтэт ба мөнгөлөг өнгөтэй, хувцас дээр ямар ч өнгөгүй хувцастай болно" гэж хэлсэн."[4] Дон Перлин мөн уг дүрийг бүтээх талаар "Бидэнд энэ номонд хувцастай дүр хэрэгтэй гэж хэлсэн. Тэгээд Даг бид хоёр Moon Knight-ийг бүтээсэн. Би хувцасыг хар цагаан өнгөтэй байхыг хүссэн. Учир нь тэр кинонд тоглох байсан. Энэ нь түүнийг бага зэрэг өөр болгох байсан, тэр хүн чононуудтай тулалдахад ашиглаж болохуйц мөнгөн бороохойтой байсан. == Нийтлэлийн түүх == Энэ дүрийг "Хүн чоно шөнө" №32 (1975 оны 8-р сар) кинонд Дуг Моенчийн бичсэн Дон Перлин, Аль Милгром нарын уран бүтээлээр Хорооноос хөлсөлж, гол дүрийн дүрийг бүтээхээр ажилд оржээ. Бүтээлч баг Moon Knight-д сартай холбоотой тэмдэг, мөнгөн зэвсэг (хүн чононд хортой металл) өгсөн бөгөөд түүнийг хүн чонын баатрын хувьд тохирох антагонист гэж тэмдэглэжээ. Мүүн Найт Расселийг мангас гэхээсээ илүү хохирогч гэдгийг мэдээд түүнд туслахаар шийдсэн 2-р хэсэгтэй түүх №33[6] хүртэл үргэлжилнэ. Дараа нь 37-р шөнө (1976 оны 3-р сард) Хүн чоно кинонд Moon Knight-ийн чөтгөрийн үзэгдэл гарч ирэв. Редактор Марв Вольфман, Лен Вэйн нар энэ дүрд дуртай байсан тул түүнд Doug Moench-ийн Дон Перлиний уран бүтээлээр дахин бичсэн Marvel Spotlight №28–29 (1976 оны 6/8-р сар) дахь бие даасан түүхийг өгөхөөр шийджээ. Энэ түүхийг Билл Мантлогийн бичсэн №22-23 (1978 оны 9/10-р сар) Хүн аалзны хамт Мүүн Найтыг илүү баатарлаг дүр болгон хувиргасан. Анх гарч ирэхдээ муу ёрын хороотой холбоотой байсан нь муу санаатнуудын талаар илүү ихийг мэдэхийн тулд далд үүрэг гүйцэтгэсэн гэж дахин үнэлэгдсэн.[8] Стивен Грантын бичсэн, Жим Крэйгийн уран бүтээлээр бичсэн Marvel Two-in-One №52 кинонд Moon Knight дахин баатрын дүрд тоглосон. Хамгаалагчдын №47–51-д Мүүн Найт Zodiac Cartel-ийн эсрэг дайны үеэр Хамгаалагч нартай богино хугацаанд нэгдсэн. Moon Knight Hulk-ийн давтагдах нөөц түүхүүдэд гарч ирэв! Сэтгүүл №11–15, №17–18, №20, мөн Doug Moench-ийн бичсэн Marvel Preview сэтгүүлийн №21 дэх хар цагаан түүх. Зураач Билл Сиенкевич Халк дахь Moon Knight-ийг зурсан! Сэтгүүлийн №13–15, 17–18, №20 дугаарууд нь тухайн үед Бэтмэн, Ногоон дэнлүү/Ногоон сум зэрэг бүтээлээрээ хамгийн алдартай байсан Нил Адамсын урлагт ихээхэн нөлөөлсөн дүрийн шинэ дүр төрхийг бий болгожээ. DC комикс. Энэ нь Moon Knight-ийн арга барил, түүний өгүүллэгийн уур амьсгалтай зэрэгцэн зарим уншигчдын дунд түүнийг Марвелийн Бэтмэний хувилбар гэсэн ойлголтыг бий болгосон.[9] Hulk-ийн нөөц хуулбарууд болон Marvel Preview-ийн дугаар нь Moon Knight-д хэсэгчилсэн гарал үүслийн түүхийг өгч, түүний ах, давтагдах муу санаатан Рэндалл Спекторыг (дараа нь Сүүдрийн Найт болно) танилцуулав. === 1-р боть === Moon Knight 1980 онд анхны цувралаа хүлээн авсан бөгөөд гол бүтээлч багаар нь Даг Моенч, Билл Сиенкевич нар ажилласан. Уг дүр 1-р дугаарт редактор Денни О'Нилийн санал болгосон Спекторын Хоншугийн булш дахь "амилуулалт"[10] зэрэг гарал үүслийн талаарх дэлгэрэнгүй түүхийг хүлээн авсан бөгөөд энэ нь мөн хэд хэдэн туслах дүр, мөн давтагдах дайсан Бушманыг танилцуулсан. Хэдийгээр олон дүрүүд сарны бурхан Хоншуг жинхэнэ гэдэгт эргэлзэж, Марк Спекторыг үхэх дөхөж байхдаа л хий юм үзсэн гэж үздэг байсан ч Маркын шархнаас нь аяндаа эдгэрсэн тухай өөр тайлбар байхгүй байхад Спекторын амраг Марлен гэх мэт бусад хүмүүс яагаад ингэж дүгнэсэнийг хэзээ ч тайлбарлаагүй. мөн үхэлтэй төстэй байдал. Эрт борлуулалт сайн болсны дараа Марвел Moon Knight цувралыг 15-р дугаараас эхлэн комикийн дэлгүүрүүдээр худалдаалдаг тэргүүлэгч гарчиг болгосон.[10] Хамтрагч мини цуврал Moon Knight: Special Edition нь Hulk болон Marvel Preview Moon Knight түүхийг сэтгүүлийн анхны форматаас нь тохируулан өнгөт болон стандарт комик хэлбэрээр дахин хэвлэв. Sienkiewicz №30 дугаарын дараа цувралыг харандаагаар бичихээ больсон ч цуврал 38-р дугаараар дуусах хүртэл нүүр номоо оруулсаар байв. === 2-р боть === 1985 онд Марвел Алан Зеленец, Крис Уорнер нарын шинэ 6 дугаарт "Сарны баатар" мини цувралаар дүрээ өөрчлөв. Энэхүү бэсрэг цуврал нь "Хоншугийн нударга" нэртэй байв. Зөвхөн эхний 4 дугаарыг Зеленец бичсэн бол сүүлийн хоёр дугаарыг тус бүр өөр өөр зохиолч бичсэн. Энэхүү мини цуврал нь Moon Knight-д Египетийн сэдэвтэй шинэ зэвсгийг бэлэглэхийн зэрэгцээ Марк Спекторын хүч одоо сарны үе шатуудын дагуу нэмэгдэж байгааг харуулж байна. Marvel Fanfare болон West Coast Avengers "Хоншугийн нударга" бэсрэг цувралын дараа Moon Knight Marvel Fanfare-д хоёр дугаарт (#30 ба №38) гарч, West Coast Avengers (#21–41 ба Annuals #2–3) киноны байнгын гишүүн болсон. Стив Энглехарт бичсэн. Жон Бирн цувралын зохиолч болоход Мүүн Найт Баруун эргийн өшөө авагчдын багаас хасагдсан. Марк Спектор: Сарны Найт Punisher Annual №2-д зочлон тоглосны дараа ("Атлантисын дайралт" үйл явдлын хэсэг) уг дүрд 1989 онд зохиолч Чак Диксоны удирдлаган дор "Марк Спектор: Сарны Найт" хэмээх шинэ нэр гарчээ. Марк Спектор: Moon Knight – Special Edition №1 болон Moon Knight: Divided We Fall гэсэн хоёр нэг удаагийн зураг тэмцээний үеэр хэвлэгджээ. Диксон дараа нь 24-р дугаарын дараа цувралаа орхиж, Нууц эзэнт гүрэн гэгддэг террорист байгууллагын гарт алагдсан бололтой Мүүн Найт-ын төөрөгдөлтэй туслах, хоёр дахь Шөнө дундын хувь заяа зэрэг хэд хэдэн үйл явдлыг шийдэгдээгүй орхижээ. II Шөнө дундын хувь тавилан, үйл явдлын өрнөлийг хожим Аль Милгромын бичсэн Amazing Spider-Man №353–358-ын хуудсанд шийдсэн. Marc Spector: Moon Knight 60 дугаартай (1994 оны 3-р сар) төгссөн. Марк Спектор үхэшгүй Сет хэмээх муу санаатантай тулалдаж байхдаа өөрийгөө золиосолж, энэ асуудалд үхсэн бололтой. Түүний цогцсыг гаргаж ирээд хамтрагчид нь оршуулжээ. Төгсгөлийн үйл явдлыг Терри Каванагийн бичсэн бөгөөд Стивен Платт уран сайхны найруулгаар бичсэн бөгөөд дараа нь цувралын сүүлийн дугаарын хэд хэдэн үеэр түүний ажлын хүч чадлыг үндэслэн Image Comics-т хөлсөлжээ. === 3-р боть === 1998 онд Moon Knight боть 4 дугаартай мини цуврал. 3-ыг зохиолч Даг Моенч, зураач Томми Эдвардс, зохиолч Роберт Кампанелла нарын дор хэвлүүлсэн. "Амилалтын дайн" хэмээх дөрвөн ангит өгүүллэгт Марк Спекторыг Хоншу дахин амилуулан, гэртээ амьд, эсэн мэнд амьдрахын зэрэгцээ Хоншуг дуудах үед булшнаас босож буйг харуулдаг. Марк гэрт нь гэнэт гарч ирснийг гэрчилж, Хоншүгийн хөшөө зөвхөн өөрийгөө засахын тулд дэлбэрдэгийг анзаарсан Марлен эцэст нь Хоншуг төөрөгдөл биш бодитой гэдэгт итгэдэг. Гэсэн хэдий ч Марк үхээгүй байсан ч өмнөх бэртлийнхээ улмаас хэдэн сарын турш "үхлийнхтэй адил" байдалд орсон байж болзошгүй талаар өгүүлсэн байдаг.[11] === 4-р боть === 1999 онд Моенч, зураач Марк Текейра нар Moon Knight боть бүтээжээ. 4. Энэхүү дөрвөн ангит мини цуврал комикс худалдан авагчдын гарын авлага шүтэн бишрэгчдийн шагналд дуртай хязгаарлагдмал цуврал номинацид нэр дэвшсэн. Өгүүллийн гарчгийг дугаар бүрийн нүүрэн дээр "Өндөр танихгүй хүмүүс" гэж андуурч бичсэн байсан бол дугаар бүрийн дотоод нүүр хуудсан дээр "Өндөр хачирхалтай" гэсэн зөв гарчиг гарчээ.[12] === 5-р боть === Шинэ үргэлжилсэн цуврал, Moon Knight боть. 5, 2006 оны 4-р сард нээлтээ хийсэн бөгөөд Чарли Хьюстон Дэвид Финчийн уран бүтээлээр бичсэн.[13] Энэхүү цуврал нь Марк Спекторын түүхийг шинэчлэн, Персийн булангийн дайнд тулалдаж байсан гэсэн үг юм. Энэ цувралын 14-р дугаараас эхлэн [14] Майк Бенсон бичих ажлыг хариуцаж, Бэнсоны хэлснээр Хьюстон өгүүллэг/хуйвалдааны зөвлөхөөр ажилласан.[15] 2006 оны цуврал №30 дугаараар (2009 оны 7-р сар) дуусч, 2008 онд зөвхөн нэг Жилийн дугаар хэвлэгдсэн. Питер Миллиган зураач Лоренс Кэмпбеллтэй хамтран Moon Knight: Silent Knight нэртэй 2008 оны улирлын нэг удаагийн дугаарыг бичсэн.[16] Сарны баатар өшөө авалт 2009 оны 9-р сард зохиолч Грегг Хурвиц, зураач Жером Опена нар "Сарны баатар"-ын өшөө авалт нэртэй шинэ цувралыг эхлүүлсэн.[17] "Сарны өшөө авалт" 10 дугаар дугаараар өндөрлөв. Мүүн Найт Нууц өшөө авагчдын №1-21-д тоглох багийн байнгын гишүүн болсон. "Нууц өшөө авагчид" номондоо зохиолч Уоррен Эллис "Moon Knight" заримдаа хувцасгүй, энгийн цагаан костюм, бүтэн цагаан маск өмсдөг гэсэн санааг танилцуулжээ. Moon Knight мөн Shadowland кроссовер болон 2010 онд "Heroes for Hire" киноны дахин нээлтээ хийх үеэр гарч ирэв === 6-р боть === 2011 онд Moon Knight боть цуврал. 6-г Брайан Майкл Бендис, Алекс Малеев нар эхлүүлсэн. Энэ цувралд Moon Knight дахин дөрвөн өөрчлөлтийг туулж байгааг дүрсэлсэн байсан ч одоо түүний гурван хувьсал хүн аалз, Ахмад Америк, Волвериныг дуурайсан байв. Борлуулалт муу байсан тул цувралыг 12 дугаар гарсны дараа цуцалсан.[ишлэл шаардлагатай] === 7-р боть === 2014 оны 3-р сард Marvel NOW! санаачлага Moon Knight vol. 7. Цуврал 1-6 дугаарт Уоррен Эллис, Деклан Шалви, 7-12 дугаарт Брайан Вуд, Грег Смолвуд, №13-17 дугаарт Каллен Банн, Рон Аккинс нарыг багтаасан бүтээлч багууд оролцов.[18] Цуврал нь "Нууц өшөө авагчид" кинонд анх гарч байсан цагаан хослол, зангиатай хувцасыг эргүүлэн авчирсан бөгөөд одоо Moon Knight цагдаагийн зөвлөхөөр ажиллаж байхдаа "Ноён Найт" -д хариулахдаа энэ хувцасыг өмссөн байна. Энэ цувралын №1 дугаарт зохиолч Уоррен Эллис Хоншу бол жинхэнэ бурхан эсвэл харь гаригийн биет мөн бөгөөд Марк Спектор үнэхээр Египетийн булшинд олон жилийн өмнө нас барж, дахин амилсан гэдгийг баталсан. Энэхүү цувралын №1 дугаарт сэтгэл зүйч сэтгэл зүйчийг харуулсан бөгөөд стресс болон олон төрлийн нүүр царайг ашиглах нь тухайн өвчнөөр өвчлөөгүй бол хэн нэгэн хүн ХДХВ-ээр өвчлөхөд хүргэж болохгүй бөгөөд Маркын шинж тэмдгүүд нь бодит DID-тэй тохирохгүй байна. Марк Спекторын янз бүрийн өөрчлөлтүүд нь "тархины гэмтэл" буюу Хоншугийн харь гаригийн биетийн тархинд тэдний оюун ухааныг холбосон өөрчлөлтөөс үүдэлтэй гэж одоо ярьдаг. Эдгээр өөрчлөлтүүд нь Сарны Найтыг заримдаа сарны бурхны дөрвөн ялгаатай үүрэг, талуудын аль нэгэнд нь тохируулан өөрийн зан чанарыг өөрчлөхөд хүргэдэг. Эдгээр дөрвөн дүрийг "зам хайгч", "тэврэлттэн", "хамгаалагч", "шөнийн аялагчдыг ажиглагч" гэж тодорхойлдог. Эдгээр дөрвөн дүр нь Маркийн ажигласан хүмүүсийн анхны нэр эсвэл зээлсэн нэр, зан чанарын шинж чанараар (түүнийг хүн аалз, чонон хөрвөс, ахмад Америк мэт богино хугацаанд жүжиглэсэн гэх мэт) өөр өөр хэлбэрээр илэрч болно. === 8-р боть === 2016 оны 4-р сард "Бүх шинэ, бүх зүйл өөр гайхамшиг" санаачилгад Moon Knight vol. 8. Жефф Лемире болон зураач Грег Смолвуд (Брайан Вүүдтэй хамт гүйлтээсээ буцаж ирсэн) нарын бичсэн цуврал 6-р дугаараар эргэлдэж эхэлсэн. Арван дөрвөн дугаарын дараа цувралын дугаарыг өөрчилсөн бөгөөд энэ нь өмнө нь хэвлэгдсэн Moon Knight ботуудын үргэлжлэл гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн тул №15 дугаарт №188 гэсэн нэр өгсөн. Энэхүү дугаар солих нь компанийг хамарсан Marvel Legacy санаачилгын хүрээнд хийгдсэн. Цуврал №200 дугаараар төгссөн бөгөөд үүнд өмнө нь үүсгэн байгуулагдсан Moon Knight уран бүтээлчид оролцсон.[19] 2019 онд Каллен Банн бичиж, Ибрахим Мустафа, Мэтт Хорак нар Moon Knight Annual №1-ийг зуржээ.[20] Лемирегийн түүхүүд нь Маркийн түүхийг шинэчилж, тэрээр анх удаа DID-ийн шинж тэмдэг илэрсэн бөгөөд бага байхдаа Стивен Грант гэж нэрлэгдэж байсныг харуулжээ. Мөн энэ цувралд Хоншу Марк Спекторыг бага байхад нь өөрөө болон Марк Спекторын хооронд сэтгэцийн холбоо үүсгэснийг харуулсан нь Маркын DID-тэй төстэй өвчнийг сарны бурхан хариуцаж магадгүй гэдгийг харуулж байна.[21] Цувралд Хоншү олон жилийн турш Маркад нөлөөлж, өөрийгөө бүрэн илчлэхийг олон жилийн дараа хүлээж байсан гэж мэдэгджээ. Дараа нь Хоншү Маркийг өөрийн зан чанарыг бүрэн ноёрхож, хост бие болгон ашиглах бодолтой байгаагаа илчилсэн ч Марк татгалзав. Энэ цувралд Марк Моон Найт-ын маск зүүхээсээ өмнө олон жилийн турш DID-ийн шинж тэмдэг илэрсэн гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн бөгөөд түүний өмнөх хувцас нь халхавчнаас өөр зүйл биш гэж мэдэгдсэн нь түүний нөхцөл байдлыг үгүйсгэсэн хэрэг байсан[22]. Өшөө авагчид боть. 8 №33–38 (Marvel Comics, 2020), Хоншу дэлхийг аврахын тулд дэлхийг давамгайлахыг оролдсон нь Moon Knight-ийг түүнд туслахыг шаардсан. Өшөө авагчидтай хийсэн тулалдааны үр дүнд Хоншу Асгардчуудын шоронд хоригддог. Энэ түүхийг Жейсон Аарон, Хавьер Гаррон, Жейсон Кит нар бүтээжээ. === 9-р боть === 2021 онд Moon Knight боть цуврал. 9-ийг зохиолч Жед МакКэй, зураач Алессандро Капуччо, Рэйчель Розенберг нарын удирдлаган дор эхлүүлсэн. Шинэ цувралд Марк Спектор гэмт хэрэгтэй тэмцэгч Мүүн Найтны дүрд тоглоод зогсохгүй (түүний еврей гаралтай байсан ч) Хоншуд зориулсан "Шөнө дундын номлол"-ын тэргүүн тахилчийн дүрийг бүтээсэн байна. Марк Спектор Хоншутай холбогдсон тухайгаа ярихдаа одоо өөрийн дөрвөн талыг "аялагч", "зам дагагч", "тэврэлттэн", "шөнийн цагаар аялагчдыг хамгаалагч" гэж тодорхойлдог. Марк Спектор сэтгэл зүйн асуудлаа шийдвэрлэхэд нь туслахын тулд сэтгэл зүйчтэй тогтмол эмчилгээ хийлгэж буйгаар дахин дүрслэгдсэн байна. Энэ цувралд Марк Спектор үхэшгүй мөнх байж магадгүй гэдгийг санал болгож байна, учир нь тэр одоо хэд хэдэн удаа амилсан бөгөөд ирээдүйд дахин амилах боломжтой. Уг боть 2023 оны 12-р сарын 30-р дугаараар "Сарны баатрын сүүлчийн өдрүүд" өгүүллэгээр төгсөв.[23] Сарны баатар: Хар, Цагаан, Цус 2022 оны 4-р сард Дисней+ цувралын хамт Жонатан Хикман, Крис Бачало нарын бүтээлч багийн төрөл бүрийн өгүүллэг бүхий Moon Knight: Black, White, and Blood антологийн цуврал гарсан; Марк Гуггенхайм, зураач Хорхе Форнес; мөн зохиолч Мурева Айоделе, Дотун Аканда нар.[24] Сарны өшөө авалт баатрын боть. 2 2023 оны 9-р сард МакКэй, Капуччо нар "Сарны баатар" киног "Сарны баатар"-ын өшөө авалтаар үргэлжлүүлж, Марк Спекторыг нас барсны дараа шинээр гарч ирэх "Сарны баатар"-ыг үргэлжлүүлнэ гэж зарласан. Цуврал 2024 оны 1-р сард дебютээ хийсэн.[25] Сарны баатрын үе шатууд 2024 оны 8-р сард Марвел "Сарны баатрын үе шат" нэртэй антологийн цувралыг гаргасан бөгөөд энэ нь Загалмайтны аян дайн болон бусад түүхэн үеийг багтаасан өмнөх Хоншугийн нударга зохиолын цуврал антологийн цуврал юм. Зохиолч, зохиолчид Улаан, Цагаан, Цус зэрэг дугаар бүрийг өөрчилдөг == Зохиомол дүрийн намтар == === Гарал үүсэл === Чикаго хотод төрсөн Марк Спектор бол нацистын хавчлага хавчлагаас амьд гарсан раввин Элиас Спекторын еврей гаралтай америк хүү юм. Ердийн цаг хугацаа, орон зайнаас гадуурх бусад орон зайд Хоншу (Эртний Египтийн ард түмэн сарны бурхан хэмээн шүтдэг байсан) хүн Маркыг сонирхож эхэлдэг. Хоншу болон түүн шиг хүмүүс бусад хоосон орон зайг ямар ч бэрхшээлгүйгээр орхиж чадахгүй, харин дэлхийн физик ертөнц дэх хостууд болон аватаруудтай сэтгэцийн холбоог бий болгож чадна. Марк Спекторыг сэтгэцийн холбоонд өртөмтгий болгодог "сэтгэл султай" гэдэгт итгэсэн Хоншу хүүг хэзээ нэгэн цагт өөрийн хүлэг баатрын дүрд тоглохоор сонгосон. Хоншу Маркыг сонгосны дараа хүү санамсаргүй байдлаар гэр бүлийнх нь дотны найз Рабби Йиц Перлман бол еврейчүүдийг онилж алсаар байгаа Эрнст хэмээх нацист болохыг олж мэдэв. Марк Перлмантай тулалдаж, зугтсан. Дараа нь Перлман ул мөргүй алга болно.[27] Удалгүй Марк Спектор диссоциатив таних эмгэгийн шинж тэмдэг илэрч эхэлдэг. Марк өөрийгөө Стивен Грант гэх хүүтэй уулзаж, нөхөрлөж байгаа гэдэгт итгэдэг ч заримдаа өөрийгөө Стивенийн дүрд хувирч байгаагаа ойлгодоггүй.[22] Марк үзэгдлээр Хоншу хүүгийн сэтгэлийг хэзээ нэгэн цагт эдгээнэ гэж амлаж байгааг харжээ. Хоншу өөрийн зан чанарт олон талтай, ердийн цаг хугацаа, орон зайн үе шатнаас гадуур оршин тогтнодог биетийн хувьд Маркийн өөрчлөлтүүд нь сарны бурхны өөрийн гэсэн олон талт мөн чанарыг цуурайлах гэсэн түүний оюун санааны үр дүн гэж хожим мэдэгдэв.[28] Өсвөр насандаа Марк Жейк Локли хэмээх Стивенээс гадна өөр нэгэн өөрчлөлтийг үзүүлжээ. Энэхүү гурав дахь өөрчлөлтийн дүр төрх нь Маркийн эцэг эхийг түүнийг Путнам сэтгэцийн эмнэлэгт амьдрахаар явуулахад хүргэдэг. Эцгийнхээ оршуулгад оролцохоор суллагдсан Марк зугтаж, АНУ-ын Тэнгисийн явган цэргийн корпуст элссэн бөгөөд тэрээр хүчирхэг тулаанч, бэлтгэгдсэн хүнд жингийн боксчин болжээ. Марк Force Recon-д гурван жил алба хаасны дараа[29] Тэнгисийн явган цэргийнхэн түүнийг бичиг цаасны ажилдаа худал хэлснийг олж мэдээд сэтгэцийн өвчний түүх нь түүнийг "албан тушаалд тэнцэхгүй" гэж дүгнэжээ.[30] Тэрээр халагдаж, Францын нисгэгч, хөлсний цэрэг Жан-Пол "Франчи" ДюШамд элсүүлэх хүртлээ Багдад хотод далд боксчин, тулаанчаар амьжиргаагаа залгуулдаг.[30] Энэ хоёр хэд хэдэн даалгавар дээр хамтран ажилладаг. Энэ үеэр Спектор ТТГ-ын ажилтан Жейсон Масендалтай тааралддаг бөгөөд тэрээр дараа нь хувцастай хөлсний цэрэг Жек О'Лантерн болж, дараа нь Хобгоблин хэмээх нэрийг авсан хоёр дахь муу санаатан болжээ.[31] Маркын ах Рэндалл Спектор ч мөн адил хөлсний цэрэг болсон ч цусанд шунасан. Италид Рэндалл Маркийн найз охин Лизаг алжээ. Хүчтэй мөргөлдөөний дараа Марк Рэндаллыг үхэлд хүргэв. Рэндалл хожим бэртлээсээ эдгэрсэн.[32] Эцэст нь Франци, Марк хоёр хөлсний цэрэг Рауль Бушмантай уулзаж, тэдний ажилд маш их сэтгэгдэл төрүүлж, тодорхой ажилд туслахаар тэднийг элсүүлдэг.[33] Спектор ёс суртахууны хувьд өөрийгөө хатуу ёс суртахууны төвтэй сайн хүн Франци болон алах чадвараараа бахархдаг харгис хэрцгий, ихэвчлэн ёс суртахуунгүй Бушман хоёрын дунд оршдог гэж үздэг. Спектор, Франци нар Бушмантай байгуулсан гэрээгээр Суданы нутгийн цэргийн даргад бослогыг дарахад тусалсан. Тэдний буудсан босогчдын нэг нь Маркын төрсөн ах Рэндалл боловч Марк үүнийг мэдээгүй бөгөөд Рэндалл энэ газарт байгааг ч мэдэхгүй байна. Сумны шархтай байсан ч Рэндалл амьд үлдэж, Марк түүнийг таньсанд итгүүлж, санаатайгаар алахыг оролдсон байна.[34] Марк Спектор Бушманы цусанд шунаж, энгийн иргэд төдийгүй дайсны дайчдыг онилсонд ихэд цочирджээ. Бушман археологич доктор Питер Алрауныг хөнөөжээ. Түүний баг (түүний охин Марлен Алрауне багтдаг) саяхан нуугдмал булш нээсэн. Бушман булшийг дээрэмдэж, ямар ч гэрчийг алах бодолтой байна. Спектор Марленыг айлгаж амийг нь аварч, дараа нь Бушмантай тулалдаанд оролцоно. Ялагдал хүлээсэн Спектор шархдаж, цөлд хоол хүнс, хоргодох газаргүй хаягдаж, шөнийн хүйтэнд зовж шаналж байна. Гэсэн хэдий ч тэрээр үхэх дөхөхөөсөө өмнө соёл иргэншил рүү буцаж ирдэг. Нутгийн иргэд түүнийг булшинд аваачиж, шөнийн цагаар сарны бурхан, аялагчдыг хамгаалагч Хоншугийн хөшөөний өмнө үлдээдэг. Марлен өмнө нь Марк түүний амийг аварсан гэдгийг ойлгож, зүрх нь зогсоход түүнд гашуудахаар бэлддэг. Хэсэг хугацааны дараа Марк Спектор бүрэн эдгэрсэн. Тэрээр сарны бурхан Хоншуг харсан бөгөөд одоо сарны "өш хонзонгийн баатар", "Хоншугийн нударга" болж ажиллахаар сонгогдсон гэж мэдэгддэг. Марлен үүнийг зүүд эсвэл төөрөгдөл гэж үздэг. Марк Хоншугийн хөшөөнөөс мөнгөн, юүдэнтэй нөмрөг авч, түүнийгээ өөрийн болгожээ.[35] Рэндалл энэ бүхнийг ойролцоохоос харж байна. Маркыг орхингуут ​​Рэндалл өөрийгөө Хоншүгийн хөшөөнд үзүүлж, мөн хүч чадлаар адислагдаж, шархыг нь эдгээнэ гэж найдаж байна. Юу ч болоогүй байхад тэр Маркыг оронд нь сарны бурхны тааллыг хүртсэнд дургүйцдэг.[34] === Хүч чадал, чадвар === [[Файл:Supanova Day 2 - Cosplay of Moon Knight.jpg|thumb]] ==== Ур чадвар, сургалт ==== Moon Knight бол Олимпийн зэрэглэлийн тамирчин бөгөөд тулааны стратегидаа гарамгай, чадварлаг акробатчин юм. Спектор бол гайхалтай жолооч бөгөөд нисдэг тэрэг жолоодох чадвартай. Марк Спектор АНУ-ын тэнгисийн явган цэрэг, боксчин, хөлсний цэргийн албан хаагчийн амьдралын туршлага, бэлтгэл сургуулилтын ачаар гардан тулаан, мэргэн бууч, бокс,[99] кунг-фу, эскрима, [[жүдо]],[100] каратэ, нинжүцү зэрэг спортын мэргэжилтэн болсон. , сават,[101] болон Муай Тай. Moon Knight-ийн тулааны хэв маяг нь янз бүрийн тулааны техникүүдийн элементүүдийг хослуулсан бөгөөд дасан зохицох чадвар, хүрээлэн буй орчныг өөртөө ашигтайгаар ашиглах, өрсөлдөгчөө айлгах, тодорхой хэмжээний өвдөлт, гэмтлийг хүлээн зөвшөөрөх чадвараас ихээхэн хамаардаг. Байлдааны хэв маягийг төгс хуулбарлаж чаддаг муу санаатан, хөлсний дайчин Taskmaster тэрээр Moon Knight-ыг хуулбарлахгүй байхыг илүүд үздэг тул баатар хааяа хааж эсвэл бултахын оронд цохилт өгөхийг илүүд үздэг гэж мэдэгджээ.[102] Moon Knight өвдөлт, эрүү шүүлтийг маш өндөр тэсвэрлэдэг болохыг харуулсан.[103] Moon Knight бол бас шинжээч мөрдөгч юм.[104] Мөрдөн байцаалт нь түүний түүхийн чухал хэсэг бөгөөд түүнд бусад зан чанарууд нь ихэвчлэн тусалдаг. Жейк Локли гудамжны түвшинд мэдээлэл цуглуулдаг,[104] баян, нөлөө бүхий хүмүүсийн дунд Стивен Грант,[105] ноён Найт нь цагдаагийн хэргийг мөрдөн байцаах NYPD-тэй хамтран ажилладаг.[85] === Технологи ба тоног төхөөрөмж === Moon Knight-ийн хувьд Spector нь ихэвчлэн хөнгөн, кевлар хуяг өмсдөг бөгөөд салхи, дулааны урсацыг барьж чаддаг тусгайлан хийсэн мөнгөн гулсуур өмсдөг. Тэр ихэвчлэн бугуй болон тугалдаа төмөр бэхэлгээ зүүдэг. Хожмын хувцаснууд нь түүний цээж, мөрөнд нэмэлт хамгаалалт өгдөг металл хавтангуудыг нэмсэн. Moon Knight карьерынхаа туршид янз бүрийн зэвсгийг ашигладаг бөгөөд тэдгээрийн ихэнх нь мөнгөөр ​​хийгдсэн эсвэл бүрддэг. Түүний хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг зэвсэг бол мөнгөн хавирган саран сум (зарим нь мохоо, зарим нь иртэй) ба дэгээ харваж, бооны таяг руу сунгах чадвартай адамантаар бэхжүүлсэн бороохой юм. Заримдаа нунчаку болон нийлмэл нум хэрэглэдэг байсан. Мүүн Найт хэсэгхэн хугацаанд шөрмөстэй гар хөл өмссөн байв.[106] Нэгэн удаа Мүүн Найт Хоншугийн дагалдагчдын бүтээсэн алтан болон зааны ясан Египетийн сэдэвт зэвсгийг хүлээн авчээ.[107] Үүнд: болас, алтан шаргал хэлбэртэй сум, зааны ясан бумеранг, шидэгч төмөр, сүх хэлбэртэй бариул, аюулын үед гэрэлтдэг алтан анх хэлбэртэй мохоо зэвсэг багтсан байна. Эдгээр зүйлсийг хожим Hawkeye-ийн зохион бүтээсэн давхар зэвсгээр сольсон. Эрүүл мэндийн асуудлаас болж зовж шаналж байх хугацаандаа Сарны Найт илүү сайн хамгаалалт хийхийн тулд нимгэн, хөнгөн Адамант хуяг хэрэглэдэг. Энэ хугацаанд тэрээр адамантийн таяг, кабелийн шугамыг буудах чадвартай бороохой, хавирган сар сум харвадаг гар хангалга олж авдаг.[108] "Харанхуй хаанчлал"-ын үйл явдлуудын үеэр Tinkerer Moon Knight-г үе мөчийг түгжих функцтэй карбонат хуяг хийж, хүч чадлыг нь бэхжүүлдэг.[109] Moon Knight нь хүн төрөлхтний хүч дутмаг байсан ч барилгыг нурахаас хамгаалахын тулд энэ функцийг ашигладаг. Нэмж дурдахад, хуяг нь алсын удирдлагаар ажиллуулсны дараа тэр даруй түүний биеийн эргэн тойронд цугларч чаддаг байв.[109] Тээвэрлэлтийн хувьд Moon Knight нь Mooncopter, Angelwing зэрэг олон төрлийн нарийн төвөгтэй нисэх онгоцуудыг ашигладаг бөгөөд VTOL (босоо хөөрөх, буух) болон 20 мм-ийн их буу бүхий мини тийрэлтэт онгоцыг ашигладаг. Заримдаа Moon Knight нь цагаан өнгөтэй, захиалгат мотоцикль, алсын удирдлагатай цагаан лимузин, алсын удирдлагатай хавирган сар хэлбэртэй нисгэгчгүй онгоц/планер зэргийг ашиглаж байсан.[110] "Хоншугийн эрин үе"-ийн үйл явдлын эхэн үед Маркийг ид шидийн Анхнуудаар бурханлаг чанараа шүтэн биширч байсан шашин шүтлэгээр хангагдсан бөгөөд энэ нь түүнд балар эртний өвөг дээдсээрээ дамжуулан дэлхийн хамгийн Хүчирхэг нэгэнд заяасан анхны хүчийг зайлуулж, ашиглах боломжийг олгосон юм. Даниел Рэндээс "Төмөр нударга"-ын хүч, "Сүнстэн морьтон" киноны өшөө авалтын сүнс Заратосыг тамын дайчныхаа хажуугаар, Шидтэний дээд эмч Стрэнжтэй холбоотой ид шидийн чадварыг авсан. Тэрээр эдгээрийг мөн Бүх Эцэг Торын Оддын Брэнд, Финиксийн Хүч болон Один Хүчээр шингэсэн Мжолнирыг өөртөө шингээх зорилгоор олж авсан.[90] === Супер хүчнүүд === Марк Спектор нэг бус удаа нас барж, дараа нь Хоншу өөр хэмжээст биетээр амилсан. Хоншу үүнийг үргэлжлүүлэн хийж, Марк Спекторыг үхэшгүй мөнх болгох уу, эсвэл шинэ аварга сонгох хүртлээ үүнийг хийх үү гэдэг нь тодорхойгүй байна. Тархи нь Хоншугийн нөлөөгөөр өөрчлөгдсөний улмаас Марк Спектор жирийн хүнээс илүү телепатик болон сэтгэцийн халдлагыг тэсвэрлэдэг. Тэр заримдаа зөгнөлийн үзэгдэл эсвэл сайжруулсан ойлголтыг мэдэрдэг. Зарим хүмүүс эдгээр үзэгдлүүдийг төөрөгдөл эсвэл зүгээр л Спектор санамсаргүйгээр өөрөө гипноз хийж байгаагаар өдөөгдсөн гэж үздэг байсан ч Хоншу бодитой бөгөөд түүнд эдгээр алсын харааг өгдөг нь одоо мэдэгдэж байна. Маркийн Хоншутай холбоотой байдал, энэ ер бусын ойлголт нь сарны бурханы "хувцас"-ыг төлөөлдөг Сарны баатрын хувцасыг өмсөхөд улам бүр нэмэгддэг гэж хэд хэдэн түүхэнд өгүүлсэн байдаг. Муу санаатны профайл нь ер бусын/ид шид дээр суурилсан чадвартай амьтдад зохих ёсоор ажиллахгүй, хүнээс хэтэрсэн шинжилгээ хийх чадвартай бөгөөд баатар сарны баатрын хувцсаа өмсөх болгонд Марк Спекторыг харах нь зовиуртай санагдсан гэж тэмдэглэжээ. Энэ нь Спекторын сэтгэцийн эмгэгээс болсон уу, эсвэл хувцас өмссөн нь Сарны бурханы хүчийг сарны баатарт шууд оруулахад тусалсан уу гэдгийг Профайл мэдэхгүй байна.[111] Сарны баатар алтан болон зааны ясан зэвсгийг (түүний Хоншугийн нударга гэсэн статусыг бэлэгддэг) хэрэглэж байх үед түүний хүч чадал, тэсвэр хатуужил, рефлексүүд нь сарны үе шатуудаас хамааран нэмэгдэж, тэргэл сартай шөнө хүний ​​дээд түвшинд ажилладаг байв. Сар шинийн үеэр ч тэр хэдэн зуун фунтыг өргөж чаддаг.[36] Хэдийгээр зарим хүмүүс энэхүү ер бусын хүч нь Хоншутай ямар ч холбоогүй бөгөөд өөрийгөө гипнозын үр дүн гэж үздэг байсан ч Хоншү жинхэнэ бөгөөд Марк Спектортой шууд холбоотой гэдгийг одоо мэддэг болсон. Дараа нь Хоншу дуулгаваргүй байдлын шийтгэл болгон энэ хүчийг Сарны хүлэгээс хассан бөгөөд хэзээ ч буцааж өгөөгүй.[48] "Могойн дайн"-ын дараа Маркийн ивээн тэтгэгч Хоншү бурхан Мефистофелийн мандах бэлтгэлд зориулж дэлхий дээрх аваргыг бүх шинэ чадвараар улам хүчирхэгжүүлэхээр шийджээ.[112] Сарны эрх мэдлийн арслангийн хувийг өөрийн сүлдэнд өгснөөр; Марк шалгуураас гадуур хэд хэдэн хүний ​​хамт Хоншугийн нударганы хувьд өөрийн нэр бүхий бүх чадварыг эзэмшсэн байх болно. Тэрээр гаригийн тойрог замын хиймэл дагуулаас бүрдсэн астрал чулуулгийн тогтоцыг бий болгох, үхэгсдийг амилуулж, тушаал өгөх зэрэг сарны нөлөөллөөс гадна өөрийн хувцсан дүр төрхөө хүссэнээрээ өөрчлөх, өөрчлөх чадварыг олгов; Түүний бурханлаг чанарт үнэнч мумигууд, Хоншугийн хүслээр бүтээгдсэн сарны доорх сарны хүч чадал, сансар огторгуйн хүйтэн хөндийд амьдралын дэмжлэггүйгээр тусламжгүйгээр амьд үлдэх чадвар.[90] Эдгээр хүч нь Мүүн Найтад дэлхийн хамгийн хүчирхэг баатрууд болох Өшөө авагчдыг ялан дийлэхэд хангалттай түүхий хүчийг өгсөн.[90] Богинохон хугацаанд Moon Knight орчлон ертөнц болон магадгүй олон ертөнцийн амьдрал, үхэл, дахин төрөлтийг удирддаг сансар судлалын махчин шувуу болох үхэшгүй Финиксийн Хүчний аватар болжээ. Сансрын пирокинез, телекинез, нислэг гэх мэт сансар огторгуйд зориулсан Аватар дүрийн бүх ердийн ур чадвар, чадварыг эзэмшсэн байх.[113] [[Ангилал:Комиксын дүр]] [[Ангилал:Марвелийн комиксын дүр]] t49vqbn876su6fq08xe9ei1zh4g1ckn Бльюмон Групп 0 144891 873369 869867 2026-10-15T03:56:32Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 5 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873369 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс компани | name = Бльюмон Групп | image = Bluemon Center.jpg | founded = 2000 | founder = Цэвээн-Очирын САНЖЖАВ | key_people = Executive Director S.Bat-Yeruul | brands = Tse, The Bull, Shulundu, Sura, Buuzger, Pepper lunch, Dessert39, Nike, Converse, Fila, Vans, The North Face | owner = Цэвээн-Очирын САНЖЖАВ | num_employees = 1639 | website = https://www.bluemon.mn/mn | headquarters = Монгол улс, Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, 8-р хороо, Бага тойруу, Ж.Самбуугийн гудамж-32, БльюМон төв }} '''Бльюмон Групп''' (англиар Bluemon Group) нь Монгол Улсын Улаанбаатар хотын Сүхбаатар дүүрэгт байрлах Bluemon Center-д төвтэй, олон салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг, нийт 1600 гаруй ажилтантай үндэсний хэмжээний компани юм. 2000 онд байгуулагдсан тус групп нь олон улсын худалдаа, жижиглэн худалдааны түгээлт, ресторануудын сүлжээ, үл хөдлөх хөрөнгө болон үл хөдлөхийн хөгжүүлэлт, мөн брэнд франчайзингийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. <ref>{{Cite web |title=BlueMon Group official website |url=https://www.bluemon.mn/mn |access-date=2026-01-19 |website=www.bluemon.mn |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116130730/https://www.bluemon.mn/mn |archive-date=2026-01-16 |url-status=dead}}</ref> [https://www.linkedin.com/company/3865168/admin/dashboard/] ==== Группийн "Язгуур Бодлого" буюу Үзэл санаа бэлэгдэл ==== Монгол Улсын 1924 оны Анхдугаар Үндсэн Хуулийн удиртгалд багтсан тунхаг, Жанжин Д.Сүхбаатарын ''“Бидний улс эв саналаа нэгтгэн нийтийн хүчийг нийлүүлэн нэгэн зэргээр зориглон хөдөлбөл үл хүрэх газаргүй бөгөөд мэдэхгүй ба чадахгүй гэдэг явдал огт үгүй болж... цэнгэлийн манлайг олж болохыг дан ганц бидний Сэтгэлийн чин зориг мэднэ!”'' хэмээх сургаалыг группийн язгуур бодлогын суурь болгон авч үзэж, орчин цагийн менежментийн онол, арга зүйтэй хослуулан байгууллагынхаа Үнэт зүйлс, Замнал, Хэтийн зорилгыг тодорхойлдог. [https://web.archive.org/web/20260224102442/https://www.bluemon.mn/mn/concepts]   == Үүсэл хөгжил == Тус групп 2000 онд Улаанбаатар хотын Хороолол дүүрэгт, Од кино театрын ойролцоо байрлах Tse Pub and Cafe-г нээн анхны үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн. Энэхүү паб нь Монгол Улсад анх удаа сүлжээ пабын концепцыг нэвтрүүлж, “Бүх бүтээгдэхүүн 500 төгрөг” гэсэн өвөрмөц үнийн бодлогоороо хямд, чөлөөт уур амьсгалтай уулзалтын орчныг бүрдүүлсэн нь шинэлэг санаа байв. Уг концепц ялангуяа залуусын дунд богино хугацаанд өндөр эрэлттэй болж, группийн цаашдын өсөлт, хөгжлийн суурийг тавьсан юм.<ref>{{Cite web |title=BlueMon |url=https://www.bluemon.mn/mn/operations/tse |access-date=2026-01-19 |website=www.bluemon.mn |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224102444/https://www.bluemon.mn/mn/operations/tse |archive-date=2026-02-24 |url-status=dead}}</ref> Жил ирэх тусам Бльюмон Групп үйл ажиллагаагаа тэлж, нийтийн хоол үйлчилгээний салбарт өөрсдийн брэндүүдийг нутагшуулсан бөгөөд олон улсын франчайз сүлжээ ресторан, кафе шопийн эрхийг мөн эзэмшдэг. Худалдааны чиглэлээр дэлхийн алдартай брэндүүдийн Монгол дахь албан ёсны дистрибьюторээр ажилладаг. Түүнчлэн үл хөдлөхийн салбарт Түрэлт ХХК, Bluemon Properties охин компаниудаар дамжуулан үйл ажиллагаа явуулж байна. Тус групп нь бизнесийн цар хүрээ, тогтвортой өсөлт, нийгэм-эдийн засагт оруулж буй бодит хувь нэмрээрээ 2025 онд '''[https://ikon.mn/n/3g0z Монгол Улсын ТОП 100]''' аж ахуйн нэгжид багтсан. [https://web.archive.org/web/20260224102601/https://www.bluemon.mn/mn/posts/bluemon-top-100?utm_source=chatgpt.com] 2025 онд БльюМон Групп нь үйлчилгээний салбарт оруулсан хувь нэмэр, инноваци ба тогтвортой хөгжлийг дэмжсэн бодлогынхоо хүрээнд Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхимаас (МҮХАҮТ) “Оны үйлчилгээний бизнес эрхлэгч” хэмээх нэр хүндтэй шагналыг хүртсэн юм. [https://www.facebook.com/reel/1584063339610952] [https://www.mongolchamber.mn/a/2419] [https://www.facebook.com/reel/2263550710819050] == Үүсгэн байгуулагч, Ерөнхий захирал == Цэвээн-Очирын Санжжав (1969 онд Монгол Улс, Улаанбаатар хотод төрсөн) нь Монголын бизнес эрхлэгч, удирдах албан тушаалтан юм. Тэрээр Монгол Улсад олон салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг Бльюмон Группийн үүсгэн байгуулагч, Ерөнхий захирлаар ажиллаж байна. [https://www.linkedin.com/in/sanjjav-chinggis-tseveen-ochir-82aa36379/] === Намтар === Ц.Санжжав 1969 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. Тэрээр 1981–1986 онд [https://www.conservatory.edu.mn/ Монгол Улсын Консерватори]д суралцаж, мэргэжлийн бүжигчний боловсрол эзэмшсэн. Улмаар 1994–1998 онд [https://portal.num.edu.mn/en/ Монгол Улсын Их Сургуулийн] Олон улсын харилцааны сургуульд суралцаж, Олон улсын эдийн засгийн харилцаа мэргэжлээр дээд боловсролын зэрэг хамгаалсан. Ц.Санжав 1985–1991 онд Түмэн-Эх ардын дуу, бүжгийн чуулгад мэргэжлийн бүжигчнээр ажиллаж байв. Үүний дараа бизнесийн салбарт шилжин орж, 1996–1998 онд Орон Зай лаунжийг үүсгэн байгуулж, удирдан ажилласан. 1998 онд тэрээр боловсруулах хүнсний үйлдвэрлэлийн компанид дэд захирлаар томилогдсон. 2001 онд Сан Хэ ХХК-ийн харьяа оёдлын үйлдвэрийн захирлаар ажилласан бөгөөд мөн оноос эхлэн C & C ХХК (2001), New Bull ХХК (2007), Шөлөндө ХХК, Түрэлт ХХК (2009), New Buffalo ХХК (2010) зэрэг олон компанийг үүсгэн байгуулж, удирдсан. Үүний дараа тэрээр Бльюмон Группийг үүсгэн байгуулж, өнөөг хүртэл үүсгэн байгуулагч, Ерөнхийлөгчөөр нь ажиллаж байна.<ref>{{Cite web |date=2025-11-25 |title=Цэвээн-Очирын САНЖЖАВ – creativemongolia |url=https://cm.nmma.co/135961/ |access-date=2026-01-19 |language=en-US}}</ref> Ц.Санжжав нь төрөлх Мөст сумынхаа нутгийн иргэдээс бизнес, эдийн засгийн салбарын шилдэг төлөөлөгч хэмээн үнэлэгдэж байсан бөгөөд 2022 онд Монгол Улсын төрийн дээд шагнал болох “Монгол Улсын гавьяат үйлдвэрийн ажилтан” цолоор шагнагдсан юм.<ref>{{Cite web |last=ikon.mn |date=2022-07-08 |title=“БльюМон” Группийн Ерөнхий захирал Ц.Санжжав “Аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан” цол хүртлээ |url=https://ikon.mn/n/2lxc |access-date=2026-01-19 |website=ikon.mn |language=en}}</ref> == Бизнесийн салбарууд ба үйл ажиллагаа == ==== Олон улсын худалдаа ==== БльюМон Групп нь спорт болон өдөр тутмын хувцас, гутлын ангилалд багтах дараах дэлхийн томоохон брэндүүдийн Монгол Улс дахь албан ёсны дистрибьютер, борлуулагч ба эдгээр брэндийн үйл ажиллагааг Монголын зах зээлд амжилттай өргөжүүлж, Улаанбаатар хот болон бусад бүс нутагт олон салбар дэлгүүрийг хөгжүүлэн ажиллуулж байна. Үүнд:<ref>{{Cite web |title=BlueMon |url=https://www.bluemon.mn/mn/operations |access-date=2026-01-19 |website=www.bluemon.mn}} {{Dead link|date=Аравдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [https://www.facebook.com/BlueMonSports Nike] – албан ёсны дистрибьютер * [https://www.facebook.com/ConverseBlueMon Converse] – албан ёсны борлуулагч * [https://www.facebook.com/VansMongoliaOfficial Vans] – албан ёсны борлуулагч * [https://www.facebook.com/filamongolia Fila] – албан ёсны борлуулагч * [https://www.facebook.com/thenorthfacemn The North Face] – албан ёсны борлуулагч [https://cnbc.mn/news/h11x8?utm_source=chatgpt.com] ==== Нийтийн хоолны брэндүүд ==== Хоол, ундааны үйлчилгээ нь БльюМон Группийн үндсэн үйл ажиллагааны нэг юм. Тус групп нь Улаанбаатар хотод дотоодын болон олон улсын брэндүүдийн дор 60 гаруй салбар ресторан, хоолны газрыг ажиллуулж байна. Үүнд:<ref>{{Cite web |title=BlueMon |url=https://www.bluemon.mn/mn/operations |access-date=2026-01-19 |website=www.bluemon.mn |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224102520/https://www.bluemon.mn/mn/operations |archive-date=2026-02-24 |url-status=dead}}</ref> * [https://www.facebook.com/tsepub Tse Pub] – чөлөөт хэв маягийн паб * [https://www.facebook.com/thebullhotpot The Bull Hot Pot Restaurant] – Монголын анхны халуун тогооны хамгийн том сүлжээ ресторан * [https://www.facebook.com/Shulundu Шөлөндө] – Түргэн хоолны сүлжээ * [https://www.facebook.com/SuraBluemon Sura Korean Restaurant] – Солонгос хоолны ресторан * [https://www.facebook.com/JignuurBuuz Buuzger] – Монгол үндэсний хоолны сүлжээ * [https://www.facebook.com/dessert39.mongolia Dessert39] – амттан, кофе шопын брэнд [https://cnbc.mn/news/h2e2i1?utm_source=chatgpt.com] * [https://www.facebook.com/PepperLunch.mn Pepper Lunch] – Япон гаралтай fast casual ресторан франчайз [https://www.rli.uk.com/pepper-lunch-to-launch-in-mongolia/?utm_source=chatgpt.com] [https://www.linkedin.com/posts/yuto-tago-0066aa5a_zarigmn-activity-7338703620869132290-y7ef/?utm_source=chatgpt.com] [https://en.traicy.com/posts/2025063024902/?utm_source=chatgpt.com] ==== Үл хөдлөх хөрөнгө, барилга ба хөгжүүлэлт ==== * Худалдаа, оффис болон жижиглэнгийн зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийн удирдлага, хөгжүүлэлт * Орон сууц болон бизнесийн зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийн хөгжүүлэлтийн төслүүд * Түрээсийн үйлчилгээ, үл хөдлөх хөрөнгийн менежмент == Компанийн соёл ба нийгмийн нөлөө == Бльюмон Групп нь дотоод манлайллыг хөгжүүлэх, ажилтнуудын бүтээлч оролцоог дэмжихэд онцгой ач холбогдол өгдөг. Үүний хүрээнд “[https://www.facebook.com/reel/858297276726328 Bluemon Got Talent]” зэрэг дотоод арга хэмжээ, манлайллын сургалт, хөгжлийн хөтөлбөрүүдийг тогтмол зохион байгуулж, инновац, хамтын нийгэмлэгийн соёлыг төлөвшүүлэхэд чиглэсэн компанийн соёлын бодлогыг хэрэгжүүлж байна. Тус групп нь ажилтны сэтгэл ханамж, хөдөлмөрийн үнэлэмжийг эрхэмлэдэг хүчирхэг компанийн соёлоороо танигдсан. 25 жилийн ойн хүрээндээ Бльюмон Групп нийт ажилтнууддаа 3.2 тэрбум төгрөгөөс давсан мөнгөн урамшуулал олгосон нь хүний нөөцөд чиглэсэн бодлого, ажилтны оролцоо, үнэнч байдлыг дэмжих хөрөнгө оруулалтыг тодотгосон үйл явдал болсон юм.[https://ikon.mn/n/3kp8] [https://ikon.mn/n/3kgv?utm_source=chatgpt.com] [https://www.facebook.com/reel/1222621853297857] Мөн 25 жилийн ойн үеэр Bluemon Center-ийн Bluemon Gallery-д “Бидний замнал (Our Journey)” нэртэй үзэсгэлэнг зохион байгуулж, группийн түүх, хөгжлийн замнал, хамт олны бодит түүхийг олон нийтэд таниулсан.[https://www.facebook.com/reel/881370121028274/?s=single_unit] [https://www.facebook.com/reel/25286687144286970] [https://cnbc.mn/news/h21h9] == Эх сурвалж == <references /> [[Ангилал:2000 онд байгуулагдсан]] [[Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж]] g8tillbu8li9f6i9907qcqiwdxyhg89 Баян-Овоогийн уурхай 0 148458 873367 872400 2026-10-15T03:33:17Z InternetArchiveBot 70653 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 873367 wikitext text/x-wiki '''Баян-Овоогийн уурхай''' (хятад: 白云鄂博铁矿) нь [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын]] [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон|Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны]] [[Бугат хот|Бугат хотын]] Баян-Овоогийн уурхайн дүүрэгт орших төмөр, газрын ховор элемент, ниоби болон бусад ашигт малтмалын томоохон орд, уурхайн цогцолбор юм. Бугат хотоос хойд зүгт ойролцоогоор 150 км зайд орших тус ордыг дэлхийд мэдэгдэж буй газрын ховор элементийн хамгийн томоохон нөөц бүхий ордуудын нэг гэж геологийн судалгаанд үздэг.<ref>[https://ir.pku.edu.cn/handle/20.500.11897/679310 Geology and mineralization of the Bayan Obo supergiant carbonatite-type REE-Nb-Fe deposit in Inner Mongolia, China: A review] {{Dead link|date=Аравдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Peking University Institutional Repository. 2023-10-25. Хандсан 2026-09-21.</ref> Баян-Овоо нь төмөрлөгийн үйлдвэрлэлээс гадна Хятадын газрын ховор элементийн олборлолт, боловсруулалтын хөгжилд чухал байр суурь эзэлсэн орд юм.<ref>[https://jdn.ucas.ac.cn/english/browse/latestview/id/432 The Creation and Early Development of the First Rare Earth Production Plant in China (1953–1963)]. ''Journal of Dialectics of Nature''. 2019, 41(3): 82–88. Хандсан 2026-09-21.</ref> == Байршил ба геологийн тогтоц == Баян-Овоогийн орд нь Өвөр Монголын баруун хэсэгт, Бугат хотын харьяа Баян-Овоогийн уурхайн дүүрэгт байрладаг. Ордын бүс нутаг геологийн бүтцийн хувьд [[Хойд Хятадын кратон|Хойд Хятадын кратоны]] хойд захад, Хянган-Монголын ороген бүстэй залгаа оршино.<ref>[https://ir.pku.edu.cn/handle/20.500.11897/679310 Geology and mineralization of the Bayan Obo supergiant carbonatite-type REE-Nb-Fe deposit in Inner Mongolia, China: A review] {{Dead link|date=Аравдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Peking University Institutional Repository. 2023-10-25. Хандсан 2026-09-21.</ref> Энд төмөр, газрын ховор элемент, ниоби болон флюорит зэрэг олон төрлийн ашигт бүрэлдэхүүн нэг дор хуримтлагдсан байдаг. Ордын геологийн гарал үүслийг тайлбарлах асуудал олон арван жилийн турш судалгааны сэдэв байсаар ирсэн. АНУ-ын Геологийн алба болон Хятадын геологийн байгууллагуудын хамтарсан судалгаанд Баян-Овоог төмөр, газрын ховор элемент, ниоби агуулсан аварга хэмжээний полиметаллын орд хэмээн тодорхойлсон байдаг.<ref>[https://pubs.usgs.gov/bul/b2143/front.html E. C. T. Chao et al. ''The Sedimentary Carbonate-Hosted Giant Bayan Obo REE-Fe-Nb Ore Deposit of Inner Mongolia, China: A Cornerstone Example for Giant Polymetallic Ore Deposits of Hydrothermal Origin'']. U.S. Geological Survey Bulletin 2143. U.S. Government Printing Office, 1997. Хандсан 2026-09-21.</ref> Ордын үүсэл гарлын талаар өөр өөр загвар дэвшүүлж ирсэн бөгөөд сүүлийн үеийн судалгааны нэг чиглэл нь газрын ховор элемент, ниобийн хүдэржилтийг карбонатит магматизм болон түүнтэй холбоотой хувирлын үйл явцтай холбон тайлбарладаг. Хятадын Геологийн шинжлэх ухааны академийн судалгаагаар газрын ховор элемент, ниобиор баялаг карбонатит биетүүд болон хүдэржилтийн хооронд нягт холбоо байгааг тэмдэглэжээ.<ref>[https://www.igm.cgs.gov.cn/mobile/cgkx_2906/201804/t20180429_456657.htm 白云鄂博火成碳酸岩及稀土矿化时代与成因研究取得重要进展]. 中国地质科学院地质力学研究所. 2017-02-28. Хандсан 2026-09-21.</ref> Үүний зэрэгцээ ордын геологийн хөгжил олон үе шаттай явагдсан тул хүдэржилтийн нас, эх үүсвэр, хувирлын механизмыг тайлбарлах талаар судлаачдын дунд өөр өөр үзэл баримтлал бий.<ref>[[doi:10.1016/0024-4937(90)90040-8|Drew, L. J. et al. The Bayan Obo iron-rare-earth-niobium deposits, Inner Mongolia, China]]. ''Lithos''. 1990. Хандсан 2026-09-21.</ref> == Нээлт ба хайгуул == Баян-Овоогийн ордын орчин үеийн геологийн судалгааны түүх 1927 оноос эхэлдэг. Тэр онд Хятад-Шведийн хамтарсан баруун хойд нутгийн шинжилгээний экспедицид оролцож байсан геологич Дин Даохэн (丁道衡) тус нутагт төмрийн хүдэр байгааг тэмдэглэн тогтоожээ.<ref>[https://html.rhhz.net/GXMZ/html/fe49d178-e94a-464e-a9ff-5508147620b4.htm 武月清, 仪德刚. 包头钢铁公司成立初期的发展之路]. ''广西民族大学学报（自然科学版）''. 2017, 23(4): 21–26. Хандсан 2026-09-21.</ref> Дараагийн судалгаагаар төмрийн хүдрээс гадна бастнезит, монацит зэрэг газрын ховор элемент агуулсан эрдсүүд байгааг тогтоосон байна. 1950-иад онд ордын геологийн нарийвчилсан хайгуул эрчимжиж, Баян-Овоогийн төмрийн нөөц нь Бугатад томоохон төмөрлөгийн үйлдвэр байгуулахад нөлөөлсөн үндсэн түүхий эдийн хүчин зүйлсийн нэг болжээ. 1954 онд Бугатын төмөр, гангийн үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт эхэлсэн бөгөөд Баян-Овоог түүний төмрийн хүдрийн үндсэн бааз болгон хөгжүүлсэн байна.<ref>{{Webarchiv|url=https://www.ihns.cas.cn/sourcedb/cn/ihnsthesis/202006/t20200615_5605663.html |wayback=20260921105236 |text=刘伟, 方一兵, 李道昭. 包头白云鄂博矿综合利用之中科院化工冶金研究回顾 |archiv-bot=2026-10-02 05:54:39 InternetArchiveBot }}. 中国科学院自然科学史研究所. 2020. Хандсан 2026-09-21.</ref> == Газрын ховор элементийн ашиглалт == Баян-Овоогийн онцлог нь төмрийн хүдэртэй хамт их хэмжээний газрын ховор элемент агуулагддагт оршино. 1950-иад оны сүүлчээс төмөрлөгийн үйлдвэрлэлийн явцад газрын ховор элементийг ялган авах судалгаа, үйлдвэрлэлийн туршилт эрчимжсэн. 1953–1958 онд Хятадын Шинжлэх ухааны академи, металлургийн салбарын байгууллагууд болон бусад судалгааны нэгжүүд Баян-Овоогийн хүдэрт тулгуурласан газрын ховор элементийн үйлдвэрлэлийн технологийг боловсруулах ажилд оролцжээ.<ref>[https://jdn.ucas.ac.cn/english/browse/latestview/id/432 The Creation and Early Development of the First Rare Earth Production Plant in China (1953–1963)]. ''Journal of Dialectics of Nature''. 2019, 41(3): 82–88. Хандсан 2026-09-21.</ref> 1959–1963 оны үед Бугатад газрын ховор металлын туршилтын үйлдвэрлэлийн байгууламжууд ашиглалтад орж, 1963 онд Бугатын металлургийн судалгааны хүрээлэн байгуулагдсан нь ордын газрын ховор элементийг боловсруулах судалгааны институцийн суурийг бэхжүүлжээ.<ref>[https://jdn.ucas.ac.cn/english/browse/latestview/id/432 The Creation and Early Development of the First Rare Earth Production Plant in China (1953–1963)]. ''Journal of Dialectics of Nature''. 2019, 41(3): 82–88. Хандсан 2026-09-21.</ref> Баян-Овоогийн хүдэр нь олон төрлийн элемент нэгэн зэрэг агуулдаг тул түүнийг иж бүрэн ашиглах технологи боловсруулах нь үйлдвэрийн чухал асуудал болсон. 1978 оноос Хятадын Шинжлэх ухааны академийн Химийн металлургийн хүрээлэн зэрэг олон байгууллага хүдэр болон төмөрлөгийн шаарнаас газрын ховор элементийг ялган авах, ашигт бүрэлдэхүүнүүдийг иж бүрэн ашиглах судалгаанд оролцсон байна.<ref>{{Webarchiv|url=https://www.ihns.cas.cn/sourcedb/cn/ihnsthesis/202006/t20200615_5605663.html |wayback=20260921105236 |text=刘伟, 方一兵, 李道昭. 包头白云鄂博矿综合利用之中科院化工冶金研究回顾 |archiv-bot=2026-10-02 05:54:39 InternetArchiveBot }}. 中国科学院自然科学史研究所. 2020. Хандсан 2026-09-21.</ref> == Эдийн засаг, шинжлэх ухааны ач холбогдол == Баян-Овоогийн орд нь Бугатын төмөрлөгийн аж үйлдвэрийн түүхий эдийн бааз болон хөгжихийн зэрэгцээ Өвөр Монголд газрын ховор элементийн олборлолт, баяжуулалт, металлурги, материал судлалын үйлдвэрлэл төвлөрөхөд нөлөөлжээ. Баян-Овоогийн нөөцийг ашиглахтай холбоотой судалгаа нь хүдэр баяжуулалт, химийн металлурги, элемент салгах технологи болон газрын ховор элементийн шинэ материалын судалгааг хөгжүүлэхэд түлхэц болсон байна.<ref>{{Webarchiv|url=https://www.ihns.cas.cn/sourcedb/cn/ihnsthesis/202006/t20200615_5605663.html |wayback=20260921105236 |text=刘伟, 方一兵, 李道昭. 包头白云鄂博矿综合利用之中科院化工冶金研究回顾 |archiv-bot=2026-10-02 05:54:39 InternetArchiveBot }}. 中国科学院自然科学史研究所. 2020. Хандсан 2026-09-21.</ref> АНУ-ын Геологийн албаны судалгаанд Баян-Овоог дэлхийн хэмжээний томоохон төмөр–газрын ховор элемент–ниобийн ордын сонгодог жишээ болгон авч үзсэн бөгөөд ордын хэмжээ, эрдсийн олон янз байдал, геологийн нарийн тогтоц нь олон улсын геологийн судалгааны анхаарлыг татсаар иржээ.<ref>[https://pubs.usgs.gov/bul/b2143/front.html E. C. T. Chao et al. ''The Sedimentary Carbonate-Hosted Giant Bayan Obo REE-Fe-Nb Ore Deposit of Inner Mongolia, China'']. U.S. Geological Survey Bulletin 2143. 1997. Хандсан 2026-09-21.</ref> Баян-Овоогийн хүдэр болон баяжмалын найрлагыг хэмжил зүйн хувьд тогтмолжуулах зорилгоор Бугатын Газрын ховор элементийн судалгааны хүрээлэн зэрэг байгууллага газрын ховор элементийн баяжмал, уурхайн хаягдлын стандартчилсан загвар материал боловсруулсан байдаг.<ref>[https://std.samr.gov.cn/gsm/search/gsmDetailed?id=DF56669282C829D8E05397BE0A0ACFD8 白云鄂博稀土精矿成分标准样品（REO 50%）]. 全国标准信息公共服务平台. Хандсан 2026-09-21.</ref><ref>[https://std.samr.gov.cn/gsm/search/gsmDetailed?id=DF566692892629D8E05397BE0A0ACFD8 白云鄂博稀土尾矿标准样品]. 全国标准信息公共服务平台. Хандсан 2026-09-21.</ref> == Судалгаа == Баян-Овоогийн ордын гарал үүсэл, хүдэржилтийн үе шат, карбонатит чулуулгийн үүрэг болон газрын ховор элемент хэрхэн төвлөрсөн тухай асуудал геологийн судалгааны идэвхтэй сэдэв хэвээр байна. Судалгааны арга техник хөгжихийн хэрээр изотопын геохими, эрдсийн нас тогтоох арга, бүтцийн геологи, петрологи болон хүдэр судлалын мэдээллийг хослуулан ордын хувьслын түүхийг тайлбарлах болсон.<ref>[https://ir.pku.edu.cn/handle/20.500.11897/679310 Geology and mineralization of the Bayan Obo supergiant carbonatite-type REE-Nb-Fe deposit in Inner Mongolia, China: A review] {{Dead link|date=Аравдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Peking University Institutional Repository. 2023-10-25. Хандсан 2026-09-21.</ref> Ордын олон үе шаттай геологийн өөрчлөлт нь төмөр, газрын ховор элемент, ниобийн хүдэржилтийн хоорондын харилцааг тайлбарлахад хүндрэл учруулдаг. Иймээс Баян-Овоо нь зөвхөн ашигт малтмалын үйлдвэрлэлийн объект бус, том хэмжээний полиметаллын орд хэрхэн үүсэж, дараагийн геологийн үйл явцаар хэрхэн өөрчлөгддөгийг судлах байгалийн чухал объект болдог.<ref>[https://pubs.usgs.gov/bul/b2143/front.html E. C. T. Chao et al. ''The Sedimentary Carbonate-Hosted Giant Bayan Obo REE-Fe-Nb Ore Deposit of Inner Mongolia, China'']. U.S. Geological Survey Bulletin 2143. 1997. Хандсан 2026-09-21.</ref> == Мөн үзэх == * [[Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон]] * [[Бугат хот]] * [[Газрын ховор элемент]] * [[Төмрийн хүдэр]] * [[Ниоби]] == Эшлэл == {{Reflist}} == Гадаад холбоос == * [https://pubs.usgs.gov/bul/b2143/front.html АНУ-ын Геологийн албаны Баян-Овоогийн ордын судалгаа] * [https://ir.pku.edu.cn/handle/20.500.11897/679310 Баян-Овоогийн ордын геологи, хүдэржилтийн тойм судалгаа] {{Dead link|date=Аравдугаар сар 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 7ue036e3bqhz0zr5jax84wlvwv7w1cn GitHub 0 148823 873358 873085 2026-10-15T02:29:00Z Zorigt 49 873358 wikitext text/x-wiki '''GitHub''' нь програмистууд өөрсдийн кодоо үүсгэх, хадгалах, удирдах болон бусадтай хуваалцах боломжийг олгодог онлайн платформ сан юм. Энэ нь хуваарилагдсан хувилбарын хяналтыг (distributed version control) хангахын тулд Git-ийг ашигладаг бөгөөд GitHub өөрөө төслийн бүртгэл бүрт хандалтын хяналт, алдаа хяналт (bug tracking), программ хангамжийн шинэ боломжийн хүсэлт, даалгаврын удирдлага, тасралтгүй нэгтгэл (continuous integration) болон вики (wikis) үйлчилгээг үзүүлдэг. Сан Франциско хотод төв байрлатай GitHub нь 2018 оноос хойш Microsoft компанийн охин компани болох Github, Inc.-ийн удирдлага дор үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Энэ нь нээлттэй эх сурвалжтай программ хангамж хөгжүүлэх төслүүдийг байршуулахад өргөнөөр ашиглагддаг. 2023 оны 1 дүгээр сарын байдлаар GitHub нь 100 сая гаруй хөгжүүлэгч, дор хаяж 28 сая нийтийн (public) репозитори зэрэг 420 сая гаруй репозиторитой болохоо мэдээлсэн байна. 2023 оны 6 дугаар сарын байдлаар GitHub нь дэлхий дээрх хамгийн том эхийн кодын байршуулагч юм. 2024 онд 500 сая гаруй нээлттэй эх сурвалжтай төслүүдэд таван тэрбум гаруй хөгжүүлэгчийн хувь нэмэр оруулсан байна. ==Үүсгэн байгуулагдсан нь== GitHub платформын хөгжүүлэлт 2007 оны 10 дугаар сарын 19-нд эхэлжээ. Уг сайтыг хэдэн сарын турш туршилтын (beta) хувилбараар ажилласных нь дараа Tom Preston-Werner, Chris Wanstrath, P. J. Hyett болон Scott Chacon нар 2008 оны 4 дүгээр сард албан ёсоор нээжээ. ==Байгууллагын бүтцийн өөрчлөлт== GitHub нь анхандаа дунд шатны менежөргүй, харин бие даасан удирдлагад суурилсан хавтгай бүтэцтэй байгууллага байжээ. Ажилчид өөрсдийн сонирхсон төслүүд дээр сонгон ажиллах боломжтой байсан хэдий ч цалинг гүйцэтгэх захирал тогтоодог байв. 2014 онд тус компанийн үүсгэн байгуулагч бөгөөд гүйцэтгэх захирал Thomas Preston-Werner болон түүний эхнэр Theresa нарт холбогдох дарамт шахалт үзүүлсэн хэргийн улмаас тус компани дунд шатны менежментийн давхаргыг нэмсэн байна. Уг дуулианы үр дүнд Preston-Werner гүйцэтгэх захирлын албан тушаалвнаасаа огцорчээ. Харин хамтран үүсгэн байгуулагч бөгөөд бүтээгдэхүүний удирдагч Chris Wanstrath гүйцэтгэх захирлаар томилогдсон байна. Тухайн үеийн хуулийн зөвлөх бөгөөд захиргааны ажилтан Julio Avalos нь GitHub-ийн бизнесийн үйл ажиллагаа болон өдөр тутмын удирдлагыг гардан авчээ. ==Санхүүжилт== GitHub нь анхдагч хөрөнгө оруулагчгүйгээр бие даан эхэлсэн гарааны бизнес бөгөөд эхний жилүүдэд олсон орлогоосоо гурван үүсгэн байгуулагчийнхаа хөрөнгөөр санхүүжиж, ажилчдаа авч эхэлжээ. Компани үүсгэн байгуулагдсанаас хойш дөрвөн жилийн дараа буюу 2012 оны 7 дугаар сард Andreessen Horowitz компани 750 сая ам.долларын үнэлгээтэйгээр 100 сая ам.долларын эрсдэлтэй хөрөнгө оруулалт хийсэн байна. 2015 оны 7 дугаар сард GitHub B цуврал санхүүжилтээр дахин 250 сая ам.долларын (~2024 оны ханшаар 322 сая ам.доллар) эрсдэлтэй хөрөнгө оруулалт босгожээ. Гол хөрөнгө оруулагчаар Sequoia Capital ажилласан бөгөөд бусад хөрөнгө оруулагчдад Andreessen Horowitz, Thrive Capital, IVP (Institutional Venture Partners) болон бусад венчур сангууд багтсан байна. Тухайн үед тус компанийг ойролцоогоор 2 тэрбум ам.доллараар үнэлж байжээ. 2023 оны байдлаар GitHub нь жил бүр 1 тэрбум ам.долларын орлого олдог гэж тооцоолсон байна. ==Түүх== GitHub үйлчилгээг Chris Wanstrath, P. J. Hyett, Tom Preston-Werner, болон Scott Chacon нар Ruby on Rails ашиглан хөгжүүлж, 2008 оны 2 дугаар сард эхлүүлжээ. GitHub, Inc. компани нь 2007 онд байгуулагдсан бөгөөд Сан Франциско хотод байрладаг. AWS Summit арга хэмжээн дээрх GitHub: Газрын зургийн сүүдэр нь улс бүрийн интернет хэрэглэгчдийн эзлэх хувь дахь хэрэглэгчдийн тоог харуулдаг. Хоёр хагас бөмбөрцгийг тойрсон дугуй диаграммууд нь улс бүр дэх GitHub хэрэглэгчдийн нийт тоо (зүүн талд) болон коммитүүдийг (баруун талд) харуулж байна. 2009 оны 2 дугаар сарын 24-нд GitHub онлайн болсноос хойших эхний жилийн хугацаанд 46,000 гаруй нийтийн репозитори хуримтлуулсны 17,000 нь өмнөх сард нь үүсгэгдсэн болохоо зарлажээ. Тухайн үед 6,200 орчим репозитори дор хаяж нэг удаа сэрээгдэж (forked), 4,600 нь нэгтгэгдсэн байв. Мөн онд уг сайтыг 100,000 гаруй хэрэглэгч ашиглаж байсан бөгөөд нийт 90,000 өвөрмөц нийтийн репозитори, үүнээс 12,000 нь дор хаяж нэг удаа сэрээгдсэнээр нийт 135,000 репозиторитой болж өргөжжээ. 2010 онд GitHub 1 сая репозиторитой болсон байна. Жилийн дараа энэ тоо хоёр дахин өсжээ. ReadWriteWeb сайтын мэдээлснээр 2011 оны 1 дүгээр сараас 5 дугаар сарын хоорондох коммитын нийт тоогоор GitHub нь SourceForge болон Google Code-ыг ардаа орхисон байна. 2013 оны 1 дүгээр сарын 16-нд GitHub 3 сая хэрэглэгчийн босгыг давж, 5 сая гаруй репозитори байршуулж байжээ. Тухайн оны эцэс гэхэд репозиторын тоо хоёр дахин өсөж, 10 сая репозиторид хүрсэн байна. 2015 онд GitHub Америкийн Нэгдсэн Улсаас гаднах анхны оффисоо Япон улсад нээжээ. 2018 оны 2 дугаар сарын 28-нд GitHub нь түүхэн дэх хамгийн том тархсан үйлчилгээг зогсоох (DDoS) халдлагуудын гурав дахь том бай болж, ирж буй урсгал нь секундэд 1.35 терабит оргил хэмжээнд хүрсэн байна. 2018 оны 6 дугаар сарын 19-нд GitHub бүх сургуулиудад үнэ төлбөргүй боловсролын багц санал болгосноор GitHub Education хөтөлбөрөө өргөжүүлжээ. 2019 оны 6 дугаар сарын 11-нд Bitnami компанийн үйл ажиллагаа эрхэлсэн захирал асан бөгөөд хамтран үүсгэн байгуулагч Erica Brescia нь GitHub-ийн үйл ажиллагаа хариуцсан захирлаар (COO) томилогдсоныг зарлав. 2021 оны 11 дүгээр сарын 3-нд Microsoft компани GitHub-ийг худалдаж авахад гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан Nat Friedman албан тушаалаа бууж өгч байгаагаа зарлаж, GitHub-ийн бүтээгдэхүүн хариуцсан захирал Thomas Dohmke 11 дүгээр сарын 15-наас эхлэн гүйцэтгэх захирлаар томилогдохоор болсноо зарлажээ. 2025 оны 6 дугаар сард GitHub дээрх репозиторын хэмжээ нэг тэрбумаас давжээ. Тодруулбал, нэг тэрбум дахь репозитори нь "shit" гэсэн үгнээс өөр юу ч агуулаагүй байв. 2025 оны 8 дугаар сарын 11-нд Thomas Dohmke бизнес эрхлэх зорилгоор 2025 оны эцэст гүйцэтгэх захирлын алbyнаасаа буухаар болсноо зарласан ба Microsoft шууд залгамжлагч хайх төлөвлөгөөтэй байгаагаа тэр даруй мэдэгдээгүй байна. ==Microsoft компанид худалдагдсан нь== Microsoft нь 2016 онд GitHub дээр хамгийн олон нээлттэй эх сурвалжид хувь нэмэр оруулагчидтай арван байгууллагын жагсаалтыг тэргүүлж байжээ. 2012 оноос эхлэн Microsoft нь GitHub-ийг өргөнөөр ашиглаж эхэлсэн ба .NET Core, Chakra Core, MSBuild, PowerShell, PowerToys, Visual Studio Code, Windows Calculator, Windows Terminal зэрэг нээлттэй эх сурвалжтай төслүүд болон хөгжүүлэлтийн хэрэгслүүдээ (одоо Microsoft Docs дээр байрладаг бүтээгдэхүүний баримт бичгүүдийн дийлэнх хэсгийг) байршуулж эхэлсэн байна. 2018 оны 6 дугаар сарын 4-нд Microsoft компани GitHub-ийг 7.5 тэрбум ам.доллараар (~2024 оны ханшаар 9.2 тэрбум ам.доллар) худалдаж авахаар болсноо зарлажээ. Уг хэлэлцээр 2018 оны 10 дугаар сарын 26-нд албан ёсоор хаагдсан байна. Microsoft-ын мэдээлснээр GitHub нь олон нийт, платформ болон бизнесийн хувьд бие даасан хэвээр байх болно. Microsoft-ын удирдлага дор уг үйлчилгээг Microsoft Cloud and AI хэлтсийн гүйцэтгэх дэд ерөнхийлөгч Scott Guthrie-д тайлагнадаг Xamarin компанийн Nat Friedman удирдаж байв. JavaScript сургагч багш бөгөөд зохиолч Kyle Simpson, Open-Xchange компанийн гүйцэтгэх захирал Rafael Laguna нар Microsoft-ын өмнөх худалдан авалтууд болох Nokia-гийн гар утасны бизнес болон Skype-ийг удирдаж байсан туршлагадаа үндэслэн тус худалдан авалтын талаар санаа зовниж буйгаа илэрхийлж байжээ. Энэхүү худалдан авалт нь гүйцэтгэх захирал Satya Nadella-гийн удирдлага дорх Microsoft-ын бизнесийн стратегетэй нийцэж байсан бөгөөд үүний хүрээнд нээлттэй эх сурвалжтай программ хангамжийн хөгжүүлэлт болон хувь нэмэртэй зэрэгцэн үүлэн тооцооллын үйлчилгээнд илүү анхаарал хандуулж эхэлсэн байна. Harvard Business Review сэтгүүл Microsoft нь GitHub-ийг бусад хөгжүүлэлтийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ дэмжих зорилгоор хэрэглэгчийн бааз руу нь нэвтрэх зорилгоор худалдаж авч байна гэж үзжээ. Энэхүү худалдаатай холбоотой санаа зовнилоос үүдэн өрсөлдөгч үйлчилгээ үзүүлэгчид болох Bitbucket (Atlassian компани эзэмшдэг), SourceForge (Slashdot эзэмшдэг) болон GitLab компаниуд төслүүдээ GitHub-аас тэдний үйлчилгээ рүү шилжүүлэхээр төлөвлөж буй шинэ хэрэглэгчдийн тоо эрс өссөн тухай мэдээлжээ. 2019 оны 9 дүгээр сард GitHub кодын шинжилгээний хэрэгсэл болох Semmle компанийг худалдаж авсан байна. 2020 оны 2 дугаар сард GitHub нь Энэтхэг улсад GitHub India Private Limited нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа эхлүүлжээ. 2020 оны 3 дугаар сард GitHub нь JavaScript багц нийлүүлэгч npm компанийг тодорхойгүй үнээр худалдаж авахаар болсноо зарлажээ. Уг хэлэлцээр 2020 оны 4 дүгээр сарын 15-нд хаагдсан байна. 2020 оны 7 дугаар сарын эхээр нээлттэй эх сурвалжийн кодоо мөнхөд архивлах зорилгоор GitHub Archive Program хөтөлбөрийг байгуулжээ. ==Сахиус (Mascot)== GitHub-ийн сахиус нь найман хөлтэй амьтантэй төстэй таван тэмтрүүлтэй "octocat" буюу Мона юм. Уг дүрийг график дизайнер Simon Oxley дизайнеруудад зориулсан роялтигүй дижитал зургуудыг худалдагладаг iStock вэбсайтад зориулж клип арт хэлбэрээр бүтээжээ. GitHub-ийн сонгосон дүрийг Oxley Octopuss гэж нэрлэсэн байв. GitHub уг Octopuss-ийг өөрсдийн лого болгохыг хүссэн тул (iStock-ийн лицензээр үүнийг хориглодог) Oxley-тэй хэлэлцээр хийж уг зургийн онцгой эрхийг худалдаж авсан байна. GitHub Octopuss-ийг Octocat болгон өөрчилж, шинэ нэрийн хамт уг дүрийг худалдааны тэмдэг болгон бүртгүүлжээ. Хожим нь GitHub Illustrator Cameron McEfee-г хөлслөн уг Octocat-ийг вэбсайт болон сурталчилгааны материал дээр янз бүрийн зорилгоор ашиглахаар өөрчлүүлсэн бөгөөд түүнээс хойш McEfee болон GitHub-ийн олон хэрэглэгчид уг дүрийн хэдэн зуун хувилбарыг бүтээсэн нь The Octodex дээр байрладаг байна. ==Үйлчилгээ== GitHub дээрх төслүүдэд Git команд мөрний интерфейсийг ашиглан хандаж, удирдах боломжтой бөгөөд бүх стандарт Git командууд үүнд ажилладаг. Мөн GitHub нь хэрэглэгчдэд сайт дээрх нийтийн репозиторийг үзэх боломжийг олгодог. Үүнээс гадна олон ширээний компьютер болон Git өргөтгөлүүдийг ашиглах боломжтой. Нэмж дурдахад уг сайт нь лент (feeds), дагагчид, вики (Gollum гэж нэрлэгддэг вики программ хангамжийг ашигладаг), хөгжүүлэгчид репозиторынхоо хувилбаруудыг ("forks") хэрхэн хөгжүүлж буйг харуулах нийгмийн сүлжээний график зэрэг нийгмийн сүлжээтэй төстэй функцуудыг өгдөг. Хэн ч нийтийн репозиториудыг үзэж, татаж авах боломжтой боловч зөвхөн бүртгэлтэй хэрэглэгчид л репозиторид контент оруулах боломжтой. Бүртгэлтэй хэрэглэгчийн эрхээр хэрэглэгчид хэлэлцүүлэг өрнүүлэх, репозитори удирдах, бусдын репозиторид хувь нэмэр оруулах, кодын өөрчлөлтийг хянах боломжтой. GitHub нь 2019 оны 1 дүгээр сараас эхлэн хязгаарлагдмал хувийн репозиториудыг (төсөл тутамд хамгийн ихдээ гурван хамтран ажиллагчтай байхаар) ямар ч төлбөргүйгээр санал болгож эхэлсэн. Өмнө нь зөвхөн нийтийн репозиториуд л үнэ төлбөргүй байжээ. 2020 оны 4 дүгээр сарын 14-нд GitHub "хязгааргүй хамтран ажиллагчтай хувийн репозитори" зэрэг "GitHub-ийн үндсэн бүх боломжуудыг" хүн бүрт үнэ төлбөргүй болгосон байна. 2019 оны 5 дугаар сард Github, Inc. компани github.com дээрх эхийн кодыг анхдагчаар шифрлэж эхэлжээ. GitHub-ийн суурь программ хангамж нь Linux-ийг бүтээгч Linus Torvalds-ын бичсэн Git юм. GitHub-ийн хэрэглэгчийн интерфейсийг хангадаг нэмэлт программ хангамжийг GitHub, Inc.-ийн хөгжүүлэгчид болох Wanstrath, Hyett, болон Preston-Werner нар Ruby on Rails болон Erlang ашиглан бичжээ. ==Хамрах хүрээ== GitHub-ийн үндсэн зорилго нь программ хангамж хөгжүүлэлтийн хувилбарын хяналт болон асуудлын хяналт (issue tracking) хэсгийг хөнгөвчлөх явдал юм. Асуудлын хяналтад зориулж шошго, үе шат (milestones), хариуцлага хуваарилах, хайлтын систем боломжтой байдаг. Хувилбарын хяналтын хувьд Git (болон GitHub) нь эхийн кодод өөрчлөлт оруулахын тулд pull requests (хүсэлт татах) илгээх боломжийг олгодог. Санал болгож буй өөрчлөлтийг хянах эрхтэй хэрэглэгчид хүссэн өөрчлөлт болон хуучин хувилбар хоорондын ялгааг (diff) харж, батлах боломжтой. Git нэр томъёогоор энэ үйлдлийг "committing" гэж нэрлэдэг ба үүний нэг жишээ нь "commit" юм. Бүх коммитуудын түүх хадгалагдаж үлдэх бөгөөд хожим нь үзэх боломжтой. Салбарууд (branches) нь хөгжүүлэгчдэд үндсэн хөгжүүлэлтийн шугамыг шууд өөрчлөхгүйгээр ижил репозитори дотор тусдаа хөгжүүлэлтийн шугам дээр ажиллах боломжийг олгодог. Салбар дээр хийсэн өөрчлөлтийг дараа нь нэгтгэх (merge) эсвэл pull request-ээр дамжуулан өөр салбарт нэгтгэж, зэрэгцээ хөгжүүлэлт болон кодын хяналтыг дэмждэг. Нэмж дурдахад GitHub нь дараах формат болон боломжуудыг дэмждэг: * Markdown-тай төстэй төрөл бүрийн файлын форматаар автоматаар дүрслэгдсэн README файлуудыг багтаасан Баримт бичиг * Зарим репозитори нь зөвхөн вики контентоос бүрддэг Викис. Үүнд гайхалтай жагсаалт (awesome lists) гэгддэг санал болгож буй программ хангамжийн сонгомол жагсаалтууд багтдаг. * Кодыг бүтээх болон турших ажлын орчин болгоход зориулагдсан виртуал машин хэрэглэгчдэд олгодог онлайн IDE болох GitHub Codespaces * Графикууд: үйл ажиллагаа (pulse), хувь нэмэр оруулагчид, коммитууд, кодын давтамж, цохилтын карт (punch card), сүлжээ, гишүүд * Integrations Directory * Имэйл мэдэгдлүүд * Хэлэлцүүлгүүд * Хэн нэгнийг @ тэмдэглэх замаар мэдэгдэлд бүртгэх сонголт. * Эможи * Файлууд доторх үүрэн даалгаврын жагсаалтууд (Nested task-lists) * Газарзүйн орон зайн өгөгдлийн дүрслэл * Файлуудыг "3D зотон" дээр харуулдаг нэгдсэн STL файл үзүүлэгч ашиглан 3D дүрслэх файлуудыг урьдчилан харах боломжтой. Уг үзүүлэгч нь WebGL болон Three.js дээр суурилдаг. * Photoshop-ийн PSD файлуудыг оролцуулаад олон нийтлэг зургийн форматыг урьдчилан харах дэмжлэг * PDF баримт бичиг үзүүлэгч * Өөр өөр багц дахь мэдэгдэж буй нийтлэг эмзэг байдал болон эрсдэлийн (Common Vulnerabilities and Exposures) аюулгүй байдлын анхааруулгууд GitHub-ийн үйлчилгээний нөхцөл нь GitHub дээр байршуулсан нийтийн программ хангамжийн төслүүдээс Нээлттэй эх сурвалжийн тодорхойлолтыг (Open Source Definition) хангасан байхыг шаарддаггүй. Үйлчилгээний нөхцөлд "Репозиторио нийтээр харагдахаар тохируулснаар та бусдад таны репозиторийг үзэх, хуулбарлан авах (fork) зөвшөөрөл өгч байна" гэж заасан байдаг. ==GitHub Enterprise== GitHub Enterprise нь ижил төстэй функционац бүхий GitHub-ийн өөрөө удирддаг хувилбар юм. Үүнийг байгууллагын техник хангамж эсвэл үүлэн үйлчилгээ үзүүлэгч дээр ажиллуулах боломжтой бөгөөд 2011 оны 11 дүгээр сараас хойш боломжтой болсон. 2020 оны 11 дүгээр сард youtube-dl-ийг DMCA-аар устгасныг эсэргүүцсэн байдлаар GitHub Enterprise Server-ийн эхийн код онлайн байдлаар алдагджээ. GitHub-ийн мэдээлснээр эхийн код нь GitHub сервер рүү халдсанаас бус харин GitHub өөрөө Enterprise хэрэглэгчидтэй санамсаргүйгээр кодыг хуваалцсанаас үүдэлтэй байсан байна. ==GitHub Pages== 2008 онд GitHub блог, төслийн баримт бичиг, болон номонд зориулсан статик вэб байршуулах үйлчилгээ болох GitHub Pages-ийг танилцуулжээ. GitHub Pages-ийн бүх контент нь зочдод шууд эсвэл Markdown форматаар үйлчилдэг Git репозиторид хадгалагддаг. GitHub нь Jekyll статик вэбсайт болон блог үүсгэгчтэй болон GitHub-ийн тасралтгүй нэгтгэх шугамтай нэгдсэн байдаг. Контентын эх сурвалж шинэчлэгдэх бүрт Jekyll вэбсайтыг дахин үүсгэж, GitHub Pages дэд бүтцээр дамжуулан автоматаар хүргэдэг. GitHub-ийн бусад хэсгийн адил энэ нь үнэ төлбөргүй болон төлбөртэй үйлчилгээний түвшинг агуулдаг. Энэ үйлчилгээгээр дамжуулан үүсгэсэн вэбсайтууд нь github.io домэйн нэрийн дэд домэйн хэлбэрээр байрших эсвэл гуравдагч талын домэйн нэр бүртгэгчээр дамжуулан худалдаж авсан захиалгат домэйнүүдтэй холбогдох боломжтой. GitHub Pages нь HTTPS шифрлэлтийг дэмждэг. ==GitHub Actions== GitHub Actions нь 2019 оны 11 дүгээр сарын 13-нд албан ёсоор нээгдсэн. Үүнийг анх 2018 оны 10 дугаар сард GitHub Universe арга хэмжээний үеэр ажлын урсгалыг автоматжуулах арга зам болгон зарласан бөгөөд жилийн дараа 2019 онд бүрэн албан ёсны хувилбар (GA) нь гарсан байна. GitHub Actions нь гуравдагч талын вэбсайт/платформ ашиглахгүйгээр программ хангамжийг турших, гаргах, байршуулахад зориулсан тасралтгүй нэгтгэх болон тасралтгүй хүргэх шугамыг бүтээх боломжийг олгодог. Бусад олон CI/CD хэрэгслүүдээс ялгаатай нь GitHub Actions нь хөгжүүлэгчид урьдчилан бүтээсэн үйлдлүүдийг (жишээ нь, турших, линтинг хийх, байршуулах) хуваалцах, дахин ашиглах боломжтой зах зээлтэйгээр нээгдсэн. GitHub нь гуравдагч талын үйлчилгээнээс хамааралтай байдлыг багасгаж, хөгжүүлэгчдийг GitHub экосистем дотор байлгахыг хүссэн юм. GitHub Actions нь өөрөө удирдах шаардлагагүйгээр динамикаар өргөжүүлэх боломжтой хост хийсэн гүйгчдийг (Linux, Windows, macOS) хангасан. ==Gist== GitHub нь мөн томоохон төслүүдэд ихэвчлэн ашиглагддаг GitHub-аас ялгаатай нь кодын хэсгүүдэд зориулагдсан Gist гэж нэрлэгддэг pastebin төрлийн сайтыг ажиллуулдаг. Tom Preston-Werner уг функцуудыг 2008 онд болсон Ruby бага хурлын үеэр анх танилцуулжээ. Gist нь кодын хэсгүүдэд хувилбарын хяналт нэмэх, хялбар сэрээх (forking), хувийн пастуудад зориулсан TLS шифрлэлт нэмэх замаар уламжлалт энгийн pastebin үзэл баримтлал дээр суурилдаг. "Gist" бүр өөрийн гэсэн Git репозитори тул олон кодын хэсгүүдийг нэг хуудсанд багтааж, Git ашиглан түлхэх (push) болон татах (pull) боломжтой. Бүртгэлгүй хэрэглэгчид сүүлийн үеийн Gist-үүдийн хуудас дээрх спамыг багасгахын тулд Gist байршуулахыг зөвхөн нэвтэрсэн хэрэглэгчдэд хязгаарлахаас өмнө буюу 2018 оны 3 дугаар сарын 19 хүртэл Gist байршуулах боломжтой байжээ. Gist-ийн URL-ууд нь арван зургаатын систем дэх (hexadecimal) ID-уудыг ашигладаг бөгөөд Gist-ийн өөрчлөлтүүд нь хувилбарын түүхэнд тэмдэглэгддэг бөгөөд энэ нь "хуваагдсан" (split) болон "нэгтгэсэн" (unified) харагдацын хооронд сонголт хийх замаар хуудас тутамд гучин хувилбарын текпийн ялгааг харуулах боломжтой. Репозиторуудын нэгэн адил Gist-ийг сэрээх, олон нийтэд тэмдэглэх (starred) болон сэтгэгдэл бичих боломжтой. Хувилбарууд, одод болон сэрээлтүүдийн тоог gist хуудас дээр зааж өгсөн байдаг. ==Боловсролын хөтөлбөр== GitHub нь оюутнуудад алдартай хөгжүүлэлтийн арав гаруй хэрэгсэл, үйлчилгээг үнэ төлбөргүй ашиглах боломжийг олгох зорилгоор GitHub Student Developer Pack хэмээх шинэ хөтөлбөрийг эхлүүлжээ. GitHub нь уг хөтөлбөрийг эхлүүлэхийн тулд Bitnami, Crowdflower, DigitalOcean, DNSimple, HackHands, Namecheap, Orchestrate, Screen hero, SendGrid, Stripe, Travis CI, болон Unreal Engine компаниудтай хамтран ажилласан байна. 2016 онд GitHub нь их дээд сургуулиуддаа технологийн нийгэмлэгүүдийг өсгөн хөгжүүлэхэд оюутнуудыг сургах, дэмжих зорилгоор GitHub Campus Experts хөтөлбөр эхэлж байгаагаа зарлав. Campus Experts хөтөлбөр нь дэлхий даяарх 18 болон түүнээс дээш настай их сургуулийн оюутнуудад нээлттэй байдаг. GitHub Campus Experts нь GitHub оюутнуудад чиглэсэн арга хэмжээ болон нийгэмлэгүүдийг санхүүжүүлдэг гол аргуудын нэг бөгөөд Campus Experts-д арга хэмжээ явуулах, нийгэмлэгээ өсгөхийн тулд сургалт, санхүүжилт болон нэмэлт нөөц бололцоогоор хангадаг. Campus Expert болохын тулд өргөдөл гаргагчид олон модурь бүхий онлайн сургалтын курсийг дүүргэж, нийгэмлэгийн лидер байх чадварыг хөгжүүлсэн байх ёстой. ==GitHub Marketplace үйлчилгээ== GitHub нь мөн төслүүдэд нэмэлт боломжуудыг нэмэх зорилгоор программ хангамжийг үйлчилгээ хэлбэрээр (SaaS) санал болгодог интеграцуудыг өгдөг. Эдгээр үйлчилгээнд дараах зүйлс орно: * Waffle.io: Программ хангамжийн багуудад зориулсан төслийн удирдлага бөгөөд хэрэглэгчдэд репозитори даяар pull requests, автомат бүтээлтүүд, хяналтууд болон байршуулалтуудыг автоматаар харах боломжийг олгодог. * Rollbar: Бодит цагийн дебаг хийх хэрэгслүүд болон бүрэн стэк бүхий алдааны тайланг өгдөг. * Travis CI: Тасралтгүй нэгтгэх үйлчилгээ. * GitLocalize: Төслийн орчуулга болон олон улсын хэмжээнд гаргах үйл явцыг удирдах хэрэгслүүдээр хангадаг. ==GitHub Mobile== 2019 онд GitHub iOS болон Android үйлдлийн системүүдэд зориулсан гар утасны албан ёсны аппликейшнүүдээ албан ёсоор гаргажээ. Энэхүү мэдэгдлийг GitHub Universe 2019 арга хэмжээний үеэр хийсэн бөгөөд аппликейшнүүд эхлээд iOS-д зориулж туршилтын (beta) байдлаар гарч, үүний дараа Android-ын туршилтын хувилбар болон 2020 оны эхээр олон нийтэд зориулсан бүрэн хувилбар нь гарсан байна. ==GitHub Sponsors== GitHub Sponsors нь хэрэглэгчдэд GitHub дээр байршуулсан төслүүдэд сар бүр мөнгөн хандив өгөх боломжийг олгодог. Олон нийтийн туршилтын хувилбар (public beta) 2019 оны 5 дугаар сарын 23-нд зарлагдсан бөгөөд төсөл хүлээлгийн жагсаалтын бүртгэлийг хүлээн авдаг. The Verge сэтгүүл GitHub Sponsors нь "Patreon-той яг адилхан ажилладаг" гэж бичсэн байдаг бөгөөд учир нь "хөгжүүлэгчид өөр өөр давуу талуудыг агуулсан санхүүжилтийн түвшнүүдийг санал болгож болох ба тэдгээр рүү хандах болон тэдний ажлыг дэмжихийг хүссэн дэмжигчдээсээ давтамжтай төлбөр хүлээн авах боломжтой" боловч "уг хөтөлбөрийг ашиглахад ямар ч шимтгэлгүй" байдаг. Цаашилбал, GitHub эхний жилдээ шинээр ашиглаж эхэлж буй хүмүүст урамшуулал санал болгодог: энэ нь төлбөр боловсруулах зардлыг хариуцаж, хөгжүүлэгч тутамд 5,000 ам.доллар хүртэлх ивээн тэтгэх төлбөрийг давж олгохоо амласан байна. Түүнчлэн хэрэглэгчид Patreon болон Open Collective зэрэг ижил төстэй үйлчилгээг ашиглаж, өөрсдийн вэбсайт руу холбох боломжтой хэвээр байна. ==GitHub Copilot== Гол өгүүлэл: GitHub Copilot GitHub Codespaces layout: * Зүүн талд GitHub Copilot * Голд Код засварлагч * Баруун талд Терминал GitHub Copilot нь хиймэл оюун ухааны тусламжтайгаар программ хангамж хөгжүүлэх хэрэгслүүдийн дунд өргөнөөр нэвтэрсэн анхны хэрэгслүүдийн нэг юм. Туршилтын хувилбар нь 2021 онд VSCode хэрэглэгчдэд зориулагдан гарсан бөгөөд OpenAI-ийн Codex загвар дээр суурилсан байв. GitHub Copilot нь одоо шууд GitHub.com дээр, команд мөр дээр, түүнчлэн хэд хэдэн IDE дотор ашиглах боломжтой болсон. Хэрэглэгчид зарим функцүүдэд зориулж олон төрлийн LLM-үүдээс сонгох боломжтой. Copilot-ын функцуудыг хаах тухай хэрэглэгчийн хүсэлтүүд нь 2025 оны 9 дүгээр сарын байдлаар GitHub-ийн байгууллагын олон нийтийн хуудас дээрх сүүлийн 12 сарын хугацаан дахь хамгийн алдартай 1 № болон 2 № сэдвүүд байсан юм. Эдгээр сэдвүүд хариултгүй хэвээр байна. Зарим хэрэглэгчид болон төслүүд Codeberg зэрэг нээлттэй эх сурвалжтай өөр хувилбарууд руу шилжсэн байна. ==Agentic Workflows== GitHub Agentic Workflows бол GitHub Next багийн систем бөгөөд хөгжүүлэгчдэд аюулгүй байдлын хатуу хязгаарлалтыг хадгалахын зэрэгцээ хиймэл оюун ухаанаар ажилладаг автоматжуулсан даалгаваруудыг үүсгэх боломжийг олгодог. Уламжлалт автоматжуулалтаас ялгаатай нь та байгалийн хэлний заавар (prompts) ашиглан ажлын урсгалыг тодорхойлдог бөгөөд систем нь үүнийг хязгаарлагдмал, аюулгүй хэрэгслийн багц бүхий агент хэлбэрээр гүйцэтгэдэг. Хамгийн чухал нь эдгээр агентууд дур мисэн үйлдэл хийж чадахгүй; тэд зөвхөн эрх бүхий үйлдлүүдийг гүйцэтгэх баталгааг өгдөг өндөр аюулгүй, хязгаарлагдмал зохицуулагчаар боловсруулагддаг зорилгыг (бүтцийн хүсэлт) гаргадаг. ==GitHub-ын архив== 2020 оны 7 дугаар сард GitHub сайтны 2 дугаар сарын архивыг Норвегийн Свальдбард дахь орхигдсон уулын уурхайд буюу Arctic World Archive-ийн хэсэгт, Свальдбардын дэлхийн үрийн сангийн ойролцоо хадгалсан байна. Уг архив нь идэвхтэй бүх нийтийн репозиторуудын код, мөн идэвхгүй боловч чухал нийтийн репозиторуудын кодыг агуулж байв. 21TB хэмжээтэй өгөгдлийг piqlFilm архивын хальсан дээр матриц (2D) бар код (Boxing barcode) хэлбэрээр хадгалсан бөгөөд 500–1,000 жилийн хугацаанд тэсвэртэй байх төлөвтэй байна. GitHub Archive Program нь мөн бүх нийтийн репозиторийг 10,000 жилийн турш хадгалах оролдлого хийх зорилгоор Project Silica-тай хамтран ажиллаж байна. Энэ нь секундэд нэг квадриллион (1,000,000,000,000,000) импульс өгдөг өндөр нарийвчлалтай петагерц импульсийн лазер ашиглан архивыг кварц шилэн хавтангийн молекул бүтцэд бичих зорилготой юм. ==Маргаантай асуудлууд== ==Дарамт шахалт үзүүлсэн гэх мэдэгдэл== 2014 оны 3 дугаар сард GitHub-ийн программист Julie Ann Horvath үүсгэн байгуулагч бөгөөд гүйцэтгэх захирал Tom Preston-Werner түүнийг ажил дээрээ дарамталсан тул компаниа орхиход хүрсэн гэж мэдэгджээ. 2014 оны 4 дүгээр сард GitHub Horvath-ийн мэдэгдлийг үгүйсгэсэн мэдэгдэл гаргажээ. Гэсэн хэдий ч дотоод мөрдөн байцаалт явуулсны дараа GitHub эдгээр гомдлыг баталгаажуулсан байна. GitHub-ийн гүйцэтгэх захирал Chris Wanstrath компанийн блог дээр "Мөрдөн байцаалтын явцад Tom Preston-Werner нь GitHub-ийн гүйцэтгэх захирлын хувьд зүй бус үйлдэл гаргасан, үүнд мөргөлдөөнтэй зан авир гаргах, ажлын байрны гомдлыг үл тоомсорлох, эхнэрийнх нь ажлын байранд байх нөлөөллийг үл тоомсорлох, эхнэр нь оффис дээр ажиллах ёсгүй тухай гэрээг хэрэгжүүлж чадаагүй зэрэг зөрчлүүд илэрсэн" гэж бичжээ. Үүний дараа Preston-Werner компаниасаа огцорчээ. Үүний дараа тус компани "ажилчдын санаа зовнил, зөрчилдөөнийг нухацтай авч үзэж, зохих ёсоор шийдвэрлэхийн тулд" шинэ санаачилга, сургалтуудыг хэрэгжүүлэхээ зарласан байна. ==Хориг арга хэмжээ== 2019 оны 7 дугаар сарын 25-нд Иран улсад байрладаг хөгжүүлэгч Medium дээр GitHub түүний хувийн репозиторуудыг хааж, GitHub pages руу нэвтрэхийг хориглосон тухай бичжээ. Үүний дараахан GitHub Иран, Крым, Куба, Хойд Солонгос, Сири дэх хөгжүүлэгчдэд хувийн репозитори руу нэвтрэхийг хориглож байгаагаа баталжээ. Гэсэн хэдий ч хэд хоногийн дараа GitHub байршлаас үл хамааран нийтийн репозиторуудын хувьд GitHub Pages руу нэвтрэх эрхийг дахин нээсэн байна. Мөн хориг тавигдсан улс орнуудад зочлохдоо GitHub ашиглах нь хэрэглэгчийн бүртгэлд ижил төстэй арга хэмжээ авахад хүргэж болзошгүй болохыг илчилжээ. GitHub хэвлэлийн төлөөлөгчөөр дамжуулан гомдол болон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдэд хариу өгөхдөө: GitHub нь АНУ-ын худалдааны хяналтын хуульд захирагддаг бөгөөд холбогдох хууль тогтоомжийг бүрэн дагаж мөрдөх үүрэг хүлээдэг. Үүний зэрэгцээ GitHub-ийн алсын хараа нь хөгжүүлэгчид хаана амьдарч байгаагаас үл хамааран хөгжүүлэгчдийн хамтын ажиллагааны дэлхийн платформ байх явдал юм. Үүний үр дүнд хэрэглэгчид болон үйлчлүүлэгчдэд хуулиар шаардагдахаас хэтрүүлэн нөлөөлөхгүй байхын тулд засгийн газрын зааврыг сайтар шалгах үүргээ бид нухацтай авч үздэг. Үүнд хориг тавигдсан бүс нутгуудад хөгжүүлэгчдийг хамарсан хувийн харилцаа холбоог дэмжих зорилгоор нийтийн репозиторын үйлчилгээ, тэр дундаа нээлттэй эх сурвалжийн төслүүдэд зориулсан үйлчилгээг боломжтой, хүртээмжтэй байлгах зэрэг багтаж байна. Ямар нэгэн хязгаарлалт байх ёсгүй гэж үзсэн хөгжүүлэгчид, тухайлбал Эдгээр улс орнуудад оршин суудаггүй бөгөөд зөвхөн аялдаг хүмүүс хүртэл уг хязгаарлалтыг цуцлах хүсэлт гаргах боломжтой. GitHub нь худалдан авалтын түүх болон IP хаягууд нь бусад эх сурвалжуудын дунд хэрэглэгчдийг хэрхэн тэмдэглэдэг арга тул хориг тавигдсан орнуудаас сайт руу нэвтрэхийн тулд VPN болон IP прокси ашиглахыг хориглосон байдаг. ==Цензур== 2014 оны 12 дугаар сарын 4-нд Орос улс GitHub.com сайтыг хар жагсаалтад оруулсан байна, учир нь GitHub эхэндээ хэрэглэгчдийн оруулсан амиа хорлох зааварчилгааг устгахаас татгалзжээ. Хоног өнгөрсний дараа Орос улс хоригоо цуцалж, GitHub Орос дахь тодорхой контент болон хуудсуудыг хааж эхэлсэн байна. 2014 оны 12 дугаар сарын 31-нд Энэтхэг улс хэрэглэгчдийн оруулсан ISIS-ийг дэмжсэн контенттой холбоотойгоор GitHub.com сайтыг бусад 31 вэбсайтын хамт хаажээ; уг хоригийг гурван өдрийн дараа цуцалсан байна. 2016 оны 10 дугаар сарын 8-нд Турк улс тус улсын эрчим хүчний сайдын хакердсан бүртгэлийн имэйл алдагтаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор GitHub-ийг хаажээ. 2015 оны 3 дугаар сарын 26-нд GitHub.com руу таван өдөр хүрэхгүй хугацаанд үргэлжилсэн томоохон хэмжээний DDoS халдлага гарсан байна. Хятадаас гаралтай бололтой уг халдлага нь голдуу Интернэтийн цензурыг тойрч гарах аргуудыг тайлбарласан GitHub дээр байршуулсан хэрэглэгчийн контент руу чиглэсэн байв. 2020 оны 4 дүгээр сарын 19-нд Хятадын цагдаа нар Chen Mei болон Cai Wei (GitHub дээр байршуулсан Terminus 2049 төслийн сайн дурын ажилчид)-г саатуулж, "хэрүүл маргаан үүсгэж, асуудал тарьсан" хэрэгт буруутгажээ. Cai болон Chen нар Хятадын цензурчдын устгасан Хятадын хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл болон олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслүүдэд нийтлэгдсэн мэдээний өгүүлэл, ярилцлага болон бусад материалыг архивлан хадгалж байжээ. ==ICE гэрээ== GitHub нь АНУ-ын Цагаачлал болон гаалийн албатай (ICE) газар дээрх бүтээгдэхүүн болох GitHub Enterprise Server-ийг ашиглах талаар 200,000 ам.долларын гэрээтэй байдаг. GitHub-ийн олон ажилчдын дотоод эсэргүүцлийг үл харгалзан энэхүү гэрээг 2019 онд шинэчилсэн байна. Ажилчиддаа илгээж, хожим нь 2019 оны 10 дугаар сарын 9-нд GitHub-ийн блогт нийтлэгдсэн имэйлд гүйцэтгэх захирал Nat Friedman "Худалдан авалтаас олсон орлого нь 200,000 ам.доллараас бага бөгөөд манай компанийн хувьд санхүүгийн хувьд тийм ч чухал биш юм" гэж мэдэгджээ. Тэрээр GitHub нь "одоогийн засаг захиргааны зорилтот цагаачдын нийгэмлэгийг дэмжиж буй ашгийн бус бүлгүүдэд" 500,000 ам.долларын хандив өргөхөө амласнаа зарлав. Үүний хариуд дор хаяж 150 GitHub-ийн ажилчид уг гэрээг эсэргүүцэх байр сууриа дахин илэрхийлж, ICE-ийн хүний эрхийг зөрчсөн гэх үйлдлийг буруушаасан нээлттэй захидалд гарын үсэг зуржээ. 2019 оны 11 дүгээр сарын 13-ны байдлаар таван ажилтан уг гэрээний улмаас ажлаасаа гарсан байна. ICE-ийн гэрээний маргаан нь George Floyd-ын эсэргүүцлийн жагсаал болон Black Lives Matter хөдөлгөөнөөс үүдэлтэйгээр "master/slave" салбарын нэр томьёог хаях тухай компанийн шийдвэрийн улмаас 2020 оны 6 дугаар сард дахин анхаарлын төвд орсон байна. GitHub-ийн салбарын нэр өөрчлөлтийг шүүмжлэгчид үүнийг гүйцэтгэх идэвхжилийн нэг хэлбэр гэж тодорхойлж, үүний оронд GitHub-ийг ICE-ийн гэрээгээ цуцлахыг уриалсан байна. Нээлттэй эх сурвалжийн нийгэмлэгийн гишүүдийн нээлттэй захидлыг 2019 оны 12 дугаар сард GitHub дээр хуваалцаж, компани ICE-тэй байгуулсан гэрээгээ цуцалж, бизнес болон түншлэлээ хэрхэн явуулдаг талаараа илүү ил тод байхыг шаарджээ. Уг захидалд 700 гаруй хүн гарын үсэг зурсан байна. ==Капитоли үймээний сэтгэгдлүүд болон ажилтныг ажлаас ха халсан нь== 2021 оны 1 дүгээр сард GitHub АНУ-ын Капитолын ордон руу 1 дүгээр сарын 6-нд халдлагаас хойш хамт олондоо санаа зовж буйгаа илэрхийлж, үймээн дэгдээгчдийн заримыг "нацистууд" гэж нэрлэснийх нь төлөө нэг ажилтнаа ажлаас нь халжээ. Мөрдөн байцаалт явуулсны дараа GitHub-ийн үйл ажиллагаа эрхэлсэн захирал ажилтныг ажлаас халах компанийн шийдвэрт "шүүмжлэл болон журмын хувьд томоохон алдаа гарсан" гэж мэдэгдэв. Мөрдөн байцаалтын үр дүнд GitHub уг ажилтантай холбогдож, компанийн хүний нөөцийн албаны дарга огцорсон байна. ==Twitter-ийн эхийн кодын алдагдал== 2023 онд Twitter олон нийтийн мэдээллийн платформын зарим хэсгийг GitHub дээр байршуулсан байна. Уг алдагдлыг анх The New York Times сонин мэдээлсэн бөгөөд энэ нь Калифорнийн Хойд дүүргийн АНУ-ын дүүргийн шүүхэд Twitter-ээс гаргасан хууль ёсны өргөдлийн нэг хэсэг байжээ. Twitter уг нийтлэлүүд нь түүний оюуны өмчийг зөрчсөн гэж мэдэгдэж, GitHub дээр эхийн кодыг нийтэлсэн "FreeSpeechEnthusiast" нэртэй хэрэглэгчийг тодруулахын тулд шүүхээс мэдээлэл хүссэн байна. ==Хүлээн авалт== 2012 онд Git-ийн анхны хөгжүүлэгч Linus Torvalds GitHub-ийг өндрөөр үнэлж, "github [sic]-ийн байршуулалт маш сайн байна. Тэд үүн дээр сайн ажил хийсэн. Нээлттэй эх сурвалжийн төслийн байршуулалтыг маш хялбар болгосны төлөө GitHub-ийг маш их магтан сайшаах хэрэгтэй" гэж мэдэгджээ. Гэсэн хэдий ч тэрээр мөн GitHub-ийн нэгтгэх интерфейсийн хэрэгжилтийг хурцаар шүүмжилж, "Git нь татгалзах хүсэлт (pull-request) үүсгэх сайхан модультай ирдэг боловч GitHub үүний үр дүнд үүнийг өөрийн бүрэн дорой хувилбараар солихоор шийдсэн. Үүний үр дүнд би GitHub-ийг иймэрхүү зүйлд ашиггүй гэж үзэж байна. Энэ нь байршуулахад зүгээр боловч pull requests болон онлайн коммит засварлах нь зүгээр л хог юм" гэж хэлжээ. [[Ангилал:Програм хангамж]] [[Ангилал:Хиймэл оюун]] [[Ангилал:Компьютерын сүлжээ]] rzlc4tjx9jchk7erbbc00oi3xz2rwy6 CAMILAAX 0 148837 873372 873227 2026-10-15T05:48:28Z ~2026-55265-12 108270 c 873372 wikitext text/x-wiki '''CAMILAAX''' нь Монголын шинэ гарч ир буй электрон хөгжмийн DJ, продюсер юм. Тэрээр Tech House, House, Techno болон Melodic Techno урсгалын хөгжмөөр уран бүтээл туурвидаг.<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://open.spotify.com/artist/4507RPm0NhWNmxUHjmadyQ |access-date=2026-10-11 |website=camilaax.bandcamp.com}}</ref> == Уран бүтээл == CAMILAAX нэрээр 2026 оны 10 дугаар сарын 4-нд '''PULSE''' нэртэй анхны синглээ гаргасан. Тус бүтээл нь Tech House урсгалд хамаарна.<ref>{{Citation |last=CAMILAAX |title=CAMILAAX - Pulse |date=2026-10-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GpLXlWD9t5I |access-date=2026-10-11}}</ref> == Хөгжмийн чиглэл == CAMILAAX-ийн уран бүтээл электрон бүжгийн хөгжмийн төрөлд хамаарах бөгөөд Tech House, House, Techno болон Melodic Techno урсгалд төвлөрдөг.<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://camilaax.bandcamp.com/track/pulse |access-date=2026-10-11 |website=camilaax.bandcamp.com}}</ref> == Дискографи == {| class="wikitable" !Он !Бүтээлийн нэр !Төрөл |- |2026 |[https://www.youtube.com/watch?v=GpLXlWD9t5I PULSE] |Сингл |} {{Инфобокс Урлагийнхан|Name=CAMILAAX|Born=2002-02-19|Genre=Tech House, House, Techno|URL=https://open.spotify.com/artist/4507RPm0NhWNmxUHjmadyQ?si=REWnYNW2Sb-O2yRN5QqZYA|төрсөн газар=Khuwsgul, Hatgal|нэр_т=Tumen-Ulzii|мэргэжил=Graphic Designer}} g50vf6hocke1qzxo99sweqa7cvn740q Шинжлэх ухааны академи 0 148866 873317 873236 2026-10-14T13:35:12Z Avirmed Batsaikhan 53733 873317 wikitext text/x-wiki '''Шинжлэх ухааны академи''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Academy of Sciences,'' [[Орос хэл|орос]]. ''Академия наук,'' [[Франц хэл|франц.]] ''Académie des sciences,'' [[Герман хэл|герман.]] ''Akademie der Wissenschaften,'' [[Япон хэл|япон.]] ''科学アカデミー'' ) - шинжлэх ухааны үйл ажиллагааг төлөвлөх, зохион байгуулах, зохицуулах ажлыг гүйцэтгэдэг шинжлэх ухааны томоохон төв болох шинжлэх ухааны нийгэмлэгийн юм. Шинжлэх ухааны академиуд улсаас санхүүждэг эсвэл санхүүждэггүй шинжлэх ухаанд зориулагдсан эрдэм шинжилгээний нийгэмлэг эсвэл академи (тусгай шинжлэх ухааны байгууллага хэлбэрээр) юм. Зарим улсаас санхүүждэг академиуд нь хүндэтгэлийн нэг хэлбэр болох Үндэсний буюу хааны (жишээ нь, Лондоны Эзэн Хааны нийгэмлэг) нэртэй байдаг. Анхны орчин үеийн Шинжлэх ухааны академиуд 17-р зуунд Европт үүссэн. АНУ, Англи, Итали, Хятад, Франц гэх мэт орнуудад үндэсний шинжлэх ухааны академиуд нь шинжлэх ухааны холбоо, бүлэг, нийгэмлэг, үйлдвэрчний эвлэлийн хэлбэрээр зохион байгуулагддаг байжээ. == ШУА-ийн ангилалууд == ; Улсын оролцооны байдлаар * Улсын * Төрийн бус (олон нийтийн) ; Үйл ажиллагаа явуулж буй газар нутгийн байдлаар * Олон улсын * Бүс нутгийн * Үндэсний * Орон нутгийн ; Судалгааны чиглэлээр * Олон талын (иж бүрэн хэлбэрийн) * Тодорхой салбарын (тодорхой нэг салбарын) ; ; Гишүүнчлэлээр * Хувь хүмүүсийн * Бүлэг хэлбэрээр (хамтын) * Холимог (хуулийн этгээдүүд, байгууллагын бүлэг хэлбэрээр) == Гишүүдийн статус == * Жинхэнэ гишүүн (хувь хүмүүсийн хувьд "Академич" гэсэн үгийг илүү их ашигладаг); * Сурвалжлагч гишүүн; * Хамтрагч гишүүн; * Хүндэт гишүүн (Хүндэт академич); * Гадаад (Гадаад орны) гишүүн; * Академийн туслах гишүүн. * Академийн зөвлөх * Академийн шинжээч == Улс орнуудын Академиуд == * [[Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академи|Монгол Улсын Шинжлэх ухааны академи]] * [[Францын Шинжлэх ухааны академи]] * [[Францын Институт]] * [[Хятадын Шинжлэх ухааны академи]] * [[Оросын Шинжлэх ухааны Академи|Оросын Шинжлэх ухааны академи]] * [[Оросын Боловсролын Академи|Оросын Боловсролын '''Академи''']] * [[Японы Шинжлэх ухааны академи]] * [[Австрийн Шинжлэх Ухааны Академи|Австрийн Шинжлэх ухааны академи]] * [[АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх ухааны академи]] * [[Польшийн Шинжлэх ухааны академи|Польшийн шинжлэх ухааны академи]] * [[Чехийн Шинжлэх ухааны академи|Чехийн '''Шинжлэх''' '''ухааны''' '''академи''']] * [[Унгарын Шинжлэх ухааны академи|Унгарын '''Шинжлэх''' '''ухааны''' '''академи''']] * [[Шведийн Эзэн хааны Шинжлэх ухааны академи|Шведийн Эзэн хааны '''Шинжлэх''' '''ухааны''' '''академи''']] * [[Петербургийн Шинжлэх ухааны Академи|Петербургийн '''Шинжлэх''' '''ухааны''' '''Академи''']] * [[Берлин-Бранденбургийн Шинжлэх Ухааны Академи|Берлин-Бранденбургийн '''Шинжлэх''' '''Ухааны''' '''Академи''']] * [[Гёттинген дахь Шинжлэх ухааны академи|Гёттинген дахь '''Шинжлэх''' '''ухааны''' '''академи''']] * [[Баварийн Шинжлэх Ухааны Академи|Баварийн '''Шинжлэх''' '''Ухааны''' '''Академи''']] * [[Пруссын эзэн хааны шинжлэх ухааны академи|Пруссын эзэн хааны '''шинжлэх''' '''ухааны''' '''академи''']] n3tj37s5yzep17iplrx0keza46kruk7 Бэйянгийн арми 0 148867 873316 873281 2026-10-14T13:33:06Z Avirmed Batsaikhan 53733 873316 wikitext text/x-wiki [[Файл:Beiyang Army.jpg|thumb|Бэйянгийн арми]] [[Файл:Military training of the Beiyang Army.jpg|thumb|Бэйянгийн армийн дасгал сургуулилалт.]] '''Бэйянгийн арми''' ({{langx|zh|北洋軍}}) — Чин улсын (дараа нь Бүгд Найрамдах Хятад Улсын (1912-1928), Хятадын эзэнт улсын (1915-1916) хуурай замын цэргийн арми. Энэ арми 1895 онд байгуулагдаж, орчин үеийн загварын дагуу зохион байгуулагдсан бөгөөд Бэйян мужийн нэрээр нэрлэсэн ажээ. == Түүх == [[Хятад-Японы нэгдүгээр дайн]] дууссаны дараа Чин улсын засгийн газар хуурай замын армийг шинэ загвараар дахин зохион байгуулахаар шийджээ. Арми нь [[Тайпингийн бослого|Тайпингийн тариачдын бослогын]] үеэр байгуулагдаж, дараа нь Хуай армид алба хааж байсан [[Ли Хунжан|Ли Хунжангийн]] хуучин цэргийн анги нэгтгэлүүдийг багтаасан байна. Үндсийг нь Ху Юйфэнийн (胡燏棻) удирдлага дор Тяньжин хотын ойролцоох Сяожан өртөөнд (小站) сургагдсан 10 батальон (营) бүрдүүлжээ. Эдгээр нь Динву армийг (定武軍) байгуулжээ. 1895 оны 10-р сард Ху Юйфэнийг Тяньжин-Лутай төмөр замын (津芦铁路) даргаар томилжээ. [[Юань Шикай]] түүний залгамжлагчаар шинэ армийн командлагчаар томилогдож, хожим нь Шинэ Арми (新编陆军) нэртэй Динву армийн анги нэгтгэлүүдийг удирдаж байжээ. Эдгээр ангиудын офицеруудыг анх Юань Шикайн дотнын найз нөхөд, хамаатан садан, Бэйян нутгийн цэргийн академийн төгсөгчид, хуучин Хуай армийн (淮军) офицеруудаас томилсон байна. 1899 онд эдгээр ангиудыг Вувэй армид (武卫军) нэгтгэж, түүний Баруун корпусыг (武卫右军) байгуулжээ. 1902 онд тэдгээр армийг зүүн ба баруун гэсэн хоёр дивизээс (镇) бүрдсэн Байнгын бэлэн байдалтай арми (常备军) болгожээ. Энэ дивизийг хожим нь 3 болгон нэмэгдүүлжээ. 1904 онд 36 дивизээс бүрдсэн улсын шинэ арми байгуулах шийдвэр гаргасан бөгөөд шинэ цэргийн хөгжлийн төлөвлөгөөнд 1-6 хүртэлх дугаартай, 6 нь байлдааны бэлэн байдалд байнга бэлэн цэрэг байхаар заасан байв. Бэйянгийн арми (北洋军/北洋軍) нь анх Жили мужийн захирагчийн (直隶总督) харьяалагддаг 6 дивизийг хэлдэг байсан бөгөөд тэрээр мөн Хойд Хятадын Засаг дарга (北洋通商大臣)-ын үүрэг гүйцэтгэж байжээ. 1906 оны 10-р сард Бэйянгийн арми өмнөд мужуудын цэргүүдтэй хамтран Жандэ (彰德)-д 33,000 гаруй цэрэг, офицер, 5,000 морь, 1,500 тэрэг оролцсон томоохон хэмжээний цэргийн хээрийн сургуулилалт хийжээ. 1906 оны 10-р сарын 20-нд Бэйянгийн арми Жандэ руу давшиж, 10-р сарын 22-24-ний хооронд мөн маневр хийж, 1906 оны 10-р сарын 25-нд цэргийн ёслолын жагсаал хийсэн байна. [[Юань Шикай]] өөрийгөө эзэн хаан болгон зарласны дараа Японд сурч байсан офицерууд түүний сөрөг хүчин болсон байна. cb81i0cc36yu4ax2c45ny4tirav99n7 Ойдовжамцын Энхтуул 0 148882 873315 2026-10-14T13:29:53Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Ойдовжамцын Энхтуул''' (1967 онд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - Монголын тайз, дэлгэцийн Соёлын тэргүүний ажилтан цолтой жүжигчин. О.Энхтуул Монголын драмын урлагийн тайзнаа дэлхийн болон үндэсний сонгодог бүтээлүүдийн 30 гаруй гол дүрийг бүтээсэн уран бү..." 873315 wikitext text/x-wiki '''Ойдовжамцын Энхтуул''' (1967 онд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - Монголын тайз, дэлгэцийн Соёлын тэргүүний ажилтан цолтой жүжигчин. О.Энхтуул Монголын драмын урлагийн тайзнаа дэлхийн болон үндэсний сонгодог бүтээлүүдийн 30 гаруй гол дүрийг бүтээсэн уран бүтээлч юм. О.Энхтуул жүжигчин Г.Золбоот И.Одончимэг, Ё.Алтангэрэл У.Батбаатар, Б.Цоодол хамт дээд сургуульд сурч байсан юм. Тэрээр театрын тайзнаа У.Шекспирийн “Макбет” жүжгийн Шулам, “Ричард III”-ын Анна, Т.Уильямсын “Хүслийн трамвай”-н Бланш Дюбуа, “Цагаан дарь эх”-ийн Цагаан дарь эх, “Саран хөхөө”-гийн Сэрсэнмаа, “Шөнө амталсан нулимс”-ын Оюун зэрэг олон дүрээр үзэгчдийн танил болсон. Түүний тайзны уран бүтээлийн замнал 1990-ээд оноос эхэлж, Б.Мөнхдорж, Г.Доржсамбуу, Н.Наранбаатар зэрэг үе үеийн найруулагчдын бүтээлд гол болон туслах дүрүүдийг бүтээж иржээ. Тэрээр анх “Хэцүү даалгавар” дараа нь "[[Бүлээн нурам]]", сүүлд “Амьдралоги” зэрэг уран сайхны кинонд тоглосон. Мөн “Шинэ үе” продакшныг анх Б.Батзаяа, Л.Чаминчулуун, Б.Туяа нартай хамтдаа байгуулж байжээ. О.Энхтуул нөхрөө дагаж Герман руу явж, жүжигчин мэргэжлээ орхисон түүний амьдралын хамгийн том өөрчлөлт байсан гэж хэвлэлд ярилцлага өгч байжээ. == Хувийн амьдрал == О.Энхтуул германы иргэн Клаустай гэрлээд хоёр охин, нэг хүүтэй болсон. c8on8vh7vevorlv3u2cxkfxzqi1u8of 873342 873315 2026-10-15T02:16:12Z Zorigt 49 873342 wikitext text/x-wiki '''Ойдовжамцын Энхтуул''' (1967 онд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн) - Монголын тайз, дэлгэцийн Соёлын тэргүүний ажилтан цолтой жүжигчин. О.Энхтуул Монголын драмын урлагийн тайзнаа дэлхийн болон үндэсний сонгодог бүтээлүүдийн 30 гаруй гол дүрийг бүтээсэн уран бүтээлч юм. О.Энхтуул жүжигчин Г.Золбоот И.Одончимэг, Ё.Алтангэрэл У.Батбаатар, Б.Цоодол хамт дээд сургуульд сурч байсан юм. Тэрээр театрын тайзнаа У.Шекспирийн “Макбет” жүжгийн Шулам, “Ричард III”-ын Анна, Т.Уильямсын “Хүслийн трамвай”-н Бланш Дюбуа, “Цагаан дарь эх”-ийн Цагаан дарь эх, “Саран хөхөө”-гийн Сэрсэнмаа, “Шөнө амталсан нулимс”-ын Оюун зэрэг олон дүрээр үзэгчдийн танил болсон. Түүний тайзны уран бүтээлийн замнал 1990-ээд оноос эхэлж, Б.Мөнхдорж, Г.Доржсамбуу, Н.Наранбаатар зэрэг үе үеийн найруулагчдын бүтээлд гол болон туслах дүрүүдийг бүтээж иржээ. Тэрээр анх “Хэцүү даалгавар” дараа нь "[[Бүлээн нурам]]", сүүлд “Амьдралоги” зэрэг уран сайхны кинонд тоглосон. Мөн “Шинэ үе” продакшныг анх Б.Батзаяа, Л.Чаминчулуун, Б.Туяа нартай хамтдаа байгуулж байжээ. О.Энхтуул нөхрөө дагаж Герман руу явж, жүжигчин мэргэжлээ орхисон түүний амьдралын хамгийн том өөрчлөлт байсан гэж хэвлэлд ярилцлага өгч байжээ. == Хувийн амьдрал == О.Энхтуул германы иргэн Клаустай гэрлээд хоёр охин, нэг хүүтэй болсон. {{DEFAULTSORT:Энхтуул, Ойдовжамцын}} [[Ангилал:Монголын жүжигчин]] [[Ангилал:1967 онд төрсөн]] n26o8t6wfpk59hdgvaeqalkfebjp1lk Гавр 0 148883 873324 2026-10-15T01:14:19Z Erebus12369 106094 Хуудас үүсгэв: "Гавр бол Францын баруун хойд хэсэгт, Норманди мужид, Сена голын цутгалан дээр орших чухал боомт хот юм. Энэ нь Марселийн дараа орох Францын хоёрдогч том боомт юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр тус хот ихээхэн сүйрсэн бөгөөд дайны дараа уран барилгач Огюст..." 873324 wikitext text/x-wiki Гавр бол Францын баруун хойд хэсэгт, Норманди мужид, Сена голын цутгалан дээр орших чухал боомт хот юм. Энэ нь Марселийн дараа орох Францын хоёрдогч том боомт юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр тус хот ихээхэн сүйрсэн бөгөөд дайны дараа уран барилгач Огюст Перрегийн удирдлага дор шинэчлэгдэн баригдсан бетон бүтээц бүхий орчин үеийн өвөрмөц барилгууд нь 2005 онд Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн байна. apb48dg6v7g115vcub5m6c152ciijpq Лиль 0 148884 873325 2026-10-15T01:15:05Z Erebus12369 106094 Хуудас үүсгэв: "Лиль бол Францын хойд хэсэгт, Бельги улсын хилтэй ойр орших О-де-Франс мужийн нийслэл бөгөөд Норд департаментын засаг захиргааны төв юм. Лиль хот нь түүхэндээ нэхмэл болон уламжлалт үйлдвэрлэлийн чухал төв байсан бөгөөд өдгөө Францын хойд бүсийн орчин ү..." 873325 wikitext text/x-wiki Лиль бол Францын хойд хэсэгт, Бельги улсын хилтэй ойр орших О-де-Франс мужийн нийслэл бөгөөд Норд департаментын засаг захиргааны төв юм. Лиль хот нь түүхэндээ нэхмэл болон уламжлалт үйлдвэрлэлийн чухал төв байсан бөгөөд өдгөө Францын хойд бүсийн орчин үеийн эдийн засаг, дээд боловсрол болон Европын хурдны галт тэрэгний тээврийн гол зангилаа болсон байна。 ewhp1cqwyn1h11srb286b112vrh4xlw Ренн 0 148885 873326 2026-10-15T01:15:50Z Erebus12369 106094 Хуудас үүсгэв: "Ренн бол Францын баруун хойд хэсэгт орших Бретань мужийн нийслэл бөгөөд Иль-э-Вилен департаментын төв юм. Ренн бол түүх, урлагийн баялаг соёлтой хот бөгөөд Францын алдартай их сургуулиудын хот юм. Сүүлийн жилүүдэд тус хотын өндөр технологи, цахилгаан хол..." 873326 wikitext text/x-wiki Ренн бол Францын баруун хойд хэсэгт орших Бретань мужийн нийслэл бөгөөд Иль-э-Вилен департаментын төв юм. Ренн бол түүх, урлагийн баялаг соёлтой хот бөгөөд Францын алдартай их сургуулиудын хот юм. Сүүлийн жилүүдэд тус хотын өндөр технологи, цахилгаан холбоо болон автомашины үйлдвэрлэлийн салбар эрчимтэй хөгжиж байна。 cfmaafr0k157elbakgigenvo2j5hppe Реймс 0 148886 873327 2026-10-15T01:18:57Z Гансүх753 106537 Хуудас үүсгэв: "Реймс бол Францын зүүн хойд хэсэгт, Гранд Эст мужийн Марна департаментад орших хот юм. Реймс нь Францын түүхэнд маш чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд Францын үе үеийн хаад ихэвчлэн тус хотын Реймсийн сүмд хаан ширээнд заларч байжээ. Мөн тус хот нь дэлхийд ал..." 873327 wikitext text/x-wiki Реймс бол Францын зүүн хойд хэсэгт, Гранд Эст мужийн Марна департаментад орших хот юм. Реймс нь Францын түүхэнд маш чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд Францын үе үеийн хаад ихэвчлэн тус хотын Реймсийн сүмд хаан ширээнд заларч байжээ. Мөн тус хот нь дэлхийд алдартай оргилуун дарс (шампань)-ны гол үйлдвэрлэл, худалдааны төв юм。<ref>{{Citation |title=Reims |date=2026-10-14 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Reims&oldid=1380273816 |work=Wikipedia |access-date=2026-10-15 |language=en}}</ref> b84y61iayiblxc3z5tl1o49gfc3nlv3 Сент-Этьен 0 148887 873329 2026-10-15T01:20:46Z Гансүх753 106537 Хуудас үүсгэв: "Сент-Этьен бол Францын төв-зүүн хэсэгт орших Овернь-Рона-Альп мужийн Луар департаментын төв юм. Тус хот нь урьд өмнө нь Францын алдартай нүүрсний уурхай, хүнд үйлдвэрлэлийн бааз байсан бөгөөд өдгөө орчин үеийн "Дизайны хот" болон амжилттай өөрчлөгдөж, ЮНЕ..." 873329 wikitext text/x-wiki Сент-Этьен бол Францын төв-зүүн хэсэгт орших Овернь-Рона-Альп мужийн Луар департаментын төв юм. Тус хот нь урьд өмнө нь Францын алдартай нүүрсний уурхай, хүнд үйлдвэрлэлийн бааз байсан бөгөөд өдгөө орчин үеийн "Дизайны хот" болон амжилттай өөрчлөгдөж, ЮНЕСКО-гийн бүтээлч хотуудын нэгээр шалгарчээ.<ref>{{Citation |title=Сент-Этьен |date=2026-03-28 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%AD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%BD&oldid=152463076 |work=Википедия |access-date=2026-10-15 |language=ru}}</ref> de99ufn6shrhzmn0iu2riffmv5ibfrp Тулон 0 148888 873331 2026-10-15T01:22:26Z Гансүх753 106537 Хуудас үүсгэв: "Тулон бол Францын өмнөд хэсэгт, Газар дундын тэнгисийн эрэг дээр орших чухал боомт хот бөгөөд Вар департаментын төв юм. Энэ нь Францын тэнгисийн цэргийн Газар дундын тэнгисийн эрэг дэх хамгийн чухал цэргийн бааз бөгөөд хөлөг онгоц үйлдвэрлэл болон цэрги..." 873331 wikitext text/x-wiki Тулон бол Францын өмнөд хэсэгт, Газар дундын тэнгисийн эрэг дээр орших чухал боомт хот бөгөөд Вар департаментын төв юм. Энэ нь Францын тэнгисийн цэргийн Газар дундын тэнгисийн эрэг дэх хамгийн чухал цэргийн бааз бөгөөд хөлөг онгоц үйлдвэрлэл болон цэргийн түүхийн баялаг уламжлалтай.<ref>{{Citation |title=Toulon |date=2026-09-13 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Toulon&oldid=1374676525 |work=Wikipedia |access-date=2026-10-15 |language=en}}</ref> 9jd3i3zp5anfmbk4658wkqvzh4gotqe Анже 0 148889 873332 2026-10-15T01:25:53Z Гансүх753 106537 Хуудас үүсгэв: "Анже бол Францын баруун хэсэгт орших Луарын хөндий мужийн Мэн-э-Луар департаментын төв юм. Энэ нь түүхэнд алдартай Анжу гүнлигийн нийслэл байсан бөгөөд сайн хадгалагдан үлдсэн Анжегийн цайз болон түүний доторх чамин хивсэнцэрээрээ алдартай. Өдгөө энэ н..." 873332 wikitext text/x-wiki Анже бол Францын баруун хэсэгт орших Луарын хөндий мужийн Мэн-э-Луар департаментын төв юм. Энэ нь түүхэнд алдартай Анжу гүнлигийн нийслэл байсан бөгөөд сайн хадгалагдан үлдсэн Анжегийн цайз болон түүний доторх чамин хивсэнцэрээрээ алдартай. Өдгөө энэ нь ногоон байгууламж бүхий экологийн болон дээд боловсролын хот юм.<ref>{{Citation |title=Angers |date=2026-09-15 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Angers&oldid=1375000314 |work=Wikipedia |access-date=2026-10-15 |language=en}}</ref> jw0wa4cskzsq96xrlm143vvf2q3oxo2 Брест (Франц) 0 148890 873333 2026-10-15T01:28:12Z Гансүх753 106537 Хуудас үүсгэв: "Брест бол Францын баруун хойд хэсэгт, Бретань мужийн Финистер департаментад орших чухал боомт хот юм. Атлантын далай руу харсан газар зүйн ашигтай байрлалынхаа ачаар энэ хот нь Тулоны дараа орох Францын хоёрдогч том цэргийн боомт бөгөөд Францын далай су..." 873333 wikitext text/x-wiki Брест бол Францын баруун хойд хэсэгт, Бретань мужийн Финистер департаментад орших чухал боомт хот юм. Атлантын далай руу харсан газар зүйн ашигтай байрлалынхаа ачаар энэ хот нь Тулоны дараа орох Францын хоёрдогч том цэргийн боомт бөгөөд Францын далай судлалын чухал төв юм.<ref>{{Citation |title=Брест (Франция) |date=2026-06-29 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_(%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F)&oldid=153752126 |work=Википедия |access-date=2026-10-15 |language=ru}}</ref> 1ythcucnnbsdeb00npgpry7xnhzvdue 873349 873333 2026-10-15T02:23:50Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Брест (Франция)]] to [[Брест (Франц)]] without leaving a redirect 873333 wikitext text/x-wiki Брест бол Францын баруун хойд хэсэгт, Бретань мужийн Финистер департаментад орших чухал боомт хот юм. Атлантын далай руу харсан газар зүйн ашигтай байрлалынхаа ачаар энэ хот нь Тулоны дараа орох Францын хоёрдогч том цэргийн боомт бөгөөд Францын далай судлалын чухал төв юм.<ref>{{Citation |title=Брест (Франция) |date=2026-06-29 |url=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_(%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F)&oldid=153752126 |work=Википедия |access-date=2026-10-15 |language=ru}}</ref> 1ythcucnnbsdeb00npgpry7xnhzvdue Сүнын шалгалт 0 148891 873337 2026-10-15T01:34:42Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Сунын шалгалт''' ([[Солонгос хэл|солонг:]] 수능 - албан ёсоор 대학수학능력시험, эсвэл [[Англи хэл|англи.]] CSAT) - Өмнөд Солонгосын улсын ахлах сургуулийн сурагчдын их сургуульд элсэх, ирээдүйн карьер, статусыг тодорхойлдог хамгийн гол бөгөөд хамгийн хэцүү шалгалт ю..." 873337 wikitext text/x-wiki '''Сунын шалгалт''' ([[Солонгос хэл|солонг:]] 수능 - албан ёсоор 대학수학능력시험, эсвэл [[Англи хэл|англи.]] CSAT) - Өмнөд Солонгосын улсын ахлах сургуулийн сурагчдын их сургуульд элсэх, ирээдүйн карьер, статусыг тодорхойлдог хамгийн гол бөгөөд хамгийн хэцүү шалгалт юм. Үндсэндээ энэ шалгалт нь Солонгосын залуучуудын цаашдын хувь тавилан, тэдний ирээдүйн ажил, орлого, тэр ч байтугай хувийн харилцааг тодорхойлдог байна. "Ирээдүйгээ баталгаажуулах цорын ганц арга бол суралцах явдал" гэдэг зарчим үйлчилдэг байна. Сүнын бол өөрийгөө харуулах цорын ганц боломж гэж хэлж болно. Энэ шалгалтын үеэр улс орон бүхэлдээ амьсгал хурааж хүлээлт үүсгэдэг нэг төрлийн ёслол болдог юм. Шалгалтын өдөр улс орон даяар шалгалт өгөх сурагчдыг тал бүрээр дэмждэг байна. Өглөө эрт цагдаа, гал сөнөөгчид, түргэн тусламжийн машинууд хоцорсон оюутнуудыг шалгалтанд хүргэхийн тулд бүрэн бэлэн байдалд ажилладаг. Замын түгжрэлийг бууруулахын тулд Солонгосын олон компани ажилчдаа энэ өдөр оройтож ирэхийг зөвлөдөг бөгөөд хөрөнгийн бирж хүртэл оройтож нээгддэг ажээ. Сунын шалгалт жил бүр 11-р сарын дундуур болж өглөөний 08:40 цагаас 17:45 цаг хүртэл 8 үргэлжилдэг байна. Шалгалтын сэдэв бүрийн хооронд 20 минутын завсарлага, 50 минутын үдийн /хоолоо өөрсдөө авчирдаг/ завсарлагатай. Хичээл тус бүрийн шалгалт 80-107 минут үргэлжилдэг ажээ. 2023 онд 400 мянган сурагч Сунын шалгалт өгөхөд зөвхөн 4 хүүхэд дээд оноо авсан байсан юм. Шалгалтанд унасан сурагчид дараа жил дахин өгөх боломжтой байдаг. === Шалгалтын хичээлийн сэдвүүд === # Солонгос хэл # Математик # Англи хэл # Солонгосын түүх (заавал өгдөг) # Нийгмийн буюу байгалийн шинжлэх ухаан (сонгох) # Хоёрдахь гадаад хэл (япон, хятад, франц, араб, орос хэл зэрэг хүсэлтээр) == Шалгалтын бэлтгэл == Сунын шалгалтанд бэлдэж буй хүн бүр туршилтын шалгалт өгч үздэг байна. Жил бүр улсын хэмжээний туршилтын шалгалт 3 удаа болдог боловч оюутнууд хувийн сургуулиудын санал болгож буй нэмэлт туршилтын шалгалт өгөх боломжтой байдаг. === Шалгалтанд бэлтгэх аргууд === '''Завсарлагатай давталт.''' Бүх материалыг нэг орой цээжлэхийн оронд оюутнууд өөр өөр өдрүүдэд завсарлага авч давтдаг. Энэ нь мэдээллийг богино хугацааны ой санамжаас урт хугацааны ой санамж руу шилжүүлэх боломжийг олгодог байна. Энэ аргыг дадлага хийхэд хялбар болгохын тулд Anki эсвэл Quizlet зэрэг аппликейшнуудыг ашиглаж болно. '''Харааны''' '''ой тогтоолт буюу тэмдэглэл хөтлөх'''. Оюутнууд өнгөлөг гарчиг, диаграм, сум, наалттай тэмдэглэл хөтөлдөг. Энэ нь тэдэнд материалыг илүү сайн ойлгоход тусалж, цээжлэх үйл явцыг илүү тааламжтай болгодог. Энэ аргыг ялангуяа харааны ой тогтоолтын хувьд илүү сайн суралцдаг хүмүүс үнэлдэг. '''Хамтын ажиллагааны судалгаа буюу''' '''"гонбанг"''' (''gongbang'''''-''' солонгос хэлээр "судалгаа" ба "нэвтрүүлэх" гэсэн үгнээс гаралтай). Хүмүүс бодит цаг хугацаанд - биечлэн эсвэл онлайнаар суралцдаг арга. Зарим нь шууд дамжуулалтыг сонсох эсвэл үзэх бол зарим нь эзэмшсэн сэдвээ тайлбарладаг юм. Ингэснээр үзэгчид шинэ зүйл сурч, илтгэгч өөрийн мэдлэгээ бататгаж авч чаддаг байна. Энэ нь Монгол дахь давтлага буюу хичээлээс гадуур нэмэлт сургалтын дамжаатай ижил төстэй юм. '''Хагвон''' гэдэг бол сургуулийн сурагчид ердийн хичээлийн дараа давхар суралцдаг хувийн боловсролын академиуд юм. Өмнөд Солонгост ихэнх оюутнууд тэнд давхар суралцдаг. Хөтөлбөрүүд нь математик, англи хэл, солонгос хэл зэрэг сонгодог хичээлүүдээс эхлээд Сунын болон бусад шалгалтанд бэлтгэх хүртэл янз бүр байж болно. Хагвон нь програмчлал, уран бичлэг, хятад ханз, хөгжим, тэр ч байтугай хувь хүний ​​хөгжлийн хичээлүүдийг санал болгодог. Зарим академиуд оройн цагаар буюу 23:00 цаг хүртэл ажилдаг байна. trz1xt5cduad1inopxr7tyx0k4dpokd 873352 873337 2026-10-15T02:24:49Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Сунын шалгалт]] to [[Сүнын шалгалт]] 873337 wikitext text/x-wiki '''Сунын шалгалт''' ([[Солонгос хэл|солонг:]] 수능 - албан ёсоор 대학수학능력시험, эсвэл [[Англи хэл|англи.]] CSAT) - Өмнөд Солонгосын улсын ахлах сургуулийн сурагчдын их сургуульд элсэх, ирээдүйн карьер, статусыг тодорхойлдог хамгийн гол бөгөөд хамгийн хэцүү шалгалт юм. Үндсэндээ энэ шалгалт нь Солонгосын залуучуудын цаашдын хувь тавилан, тэдний ирээдүйн ажил, орлого, тэр ч байтугай хувийн харилцааг тодорхойлдог байна. "Ирээдүйгээ баталгаажуулах цорын ганц арга бол суралцах явдал" гэдэг зарчим үйлчилдэг байна. Сүнын бол өөрийгөө харуулах цорын ганц боломж гэж хэлж болно. Энэ шалгалтын үеэр улс орон бүхэлдээ амьсгал хурааж хүлээлт үүсгэдэг нэг төрлийн ёслол болдог юм. Шалгалтын өдөр улс орон даяар шалгалт өгөх сурагчдыг тал бүрээр дэмждэг байна. Өглөө эрт цагдаа, гал сөнөөгчид, түргэн тусламжийн машинууд хоцорсон оюутнуудыг шалгалтанд хүргэхийн тулд бүрэн бэлэн байдалд ажилладаг. Замын түгжрэлийг бууруулахын тулд Солонгосын олон компани ажилчдаа энэ өдөр оройтож ирэхийг зөвлөдөг бөгөөд хөрөнгийн бирж хүртэл оройтож нээгддэг ажээ. Сунын шалгалт жил бүр 11-р сарын дундуур болж өглөөний 08:40 цагаас 17:45 цаг хүртэл 8 үргэлжилдэг байна. Шалгалтын сэдэв бүрийн хооронд 20 минутын завсарлага, 50 минутын үдийн /хоолоо өөрсдөө авчирдаг/ завсарлагатай. Хичээл тус бүрийн шалгалт 80-107 минут үргэлжилдэг ажээ. 2023 онд 400 мянган сурагч Сунын шалгалт өгөхөд зөвхөн 4 хүүхэд дээд оноо авсан байсан юм. Шалгалтанд унасан сурагчид дараа жил дахин өгөх боломжтой байдаг. === Шалгалтын хичээлийн сэдвүүд === # Солонгос хэл # Математик # Англи хэл # Солонгосын түүх (заавал өгдөг) # Нийгмийн буюу байгалийн шинжлэх ухаан (сонгох) # Хоёрдахь гадаад хэл (япон, хятад, франц, араб, орос хэл зэрэг хүсэлтээр) == Шалгалтын бэлтгэл == Сунын шалгалтанд бэлдэж буй хүн бүр туршилтын шалгалт өгч үздэг байна. Жил бүр улсын хэмжээний туршилтын шалгалт 3 удаа болдог боловч оюутнууд хувийн сургуулиудын санал болгож буй нэмэлт туршилтын шалгалт өгөх боломжтой байдаг. === Шалгалтанд бэлтгэх аргууд === '''Завсарлагатай давталт.''' Бүх материалыг нэг орой цээжлэхийн оронд оюутнууд өөр өөр өдрүүдэд завсарлага авч давтдаг. Энэ нь мэдээллийг богино хугацааны ой санамжаас урт хугацааны ой санамж руу шилжүүлэх боломжийг олгодог байна. Энэ аргыг дадлага хийхэд хялбар болгохын тулд Anki эсвэл Quizlet зэрэг аппликейшнуудыг ашиглаж болно. '''Харааны''' '''ой тогтоолт буюу тэмдэглэл хөтлөх'''. Оюутнууд өнгөлөг гарчиг, диаграм, сум, наалттай тэмдэглэл хөтөлдөг. Энэ нь тэдэнд материалыг илүү сайн ойлгоход тусалж, цээжлэх үйл явцыг илүү тааламжтай болгодог. Энэ аргыг ялангуяа харааны ой тогтоолтын хувьд илүү сайн суралцдаг хүмүүс үнэлдэг. '''Хамтын ажиллагааны судалгаа буюу''' '''"гонбанг"''' (''gongbang'''''-''' солонгос хэлээр "судалгаа" ба "нэвтрүүлэх" гэсэн үгнээс гаралтай). Хүмүүс бодит цаг хугацаанд - биечлэн эсвэл онлайнаар суралцдаг арга. Зарим нь шууд дамжуулалтыг сонсох эсвэл үзэх бол зарим нь эзэмшсэн сэдвээ тайлбарладаг юм. Ингэснээр үзэгчид шинэ зүйл сурч, илтгэгч өөрийн мэдлэгээ бататгаж авч чаддаг байна. Энэ нь Монгол дахь давтлага буюу хичээлээс гадуур нэмэлт сургалтын дамжаатай ижил төстэй юм. '''Хагвон''' гэдэг бол сургуулийн сурагчид ердийн хичээлийн дараа давхар суралцдаг хувийн боловсролын академиуд юм. Өмнөд Солонгост ихэнх оюутнууд тэнд давхар суралцдаг. Хөтөлбөрүүд нь математик, англи хэл, солонгос хэл зэрэг сонгодог хичээлүүдээс эхлээд Сунын болон бусад шалгалтанд бэлтгэх хүртэл янз бүр байж болно. Хагвон нь програмчлал, уран бичлэг, хятад ханз, хөгжим, тэр ч байтугай хувь хүний ​​хөгжлийн хичээлүүдийг санал болгодог. Зарим академиуд оройн цагаар буюу 23:00 цаг хүртэл ажилдаг байна. trz1xt5cduad1inopxr7tyx0k4dpokd 873356 873352 2026-10-15T02:27:12Z Zorigt 49 873356 wikitext text/x-wiki '''Сүнын шалгалт''' ([[Солонгос хэл|солонг:]] 수능 - албан ёсоор 대학수학능력시험, эсвэл [[Англи хэл|англи.]] CSAT) - Өмнөд Солонгосын улсын ахлах сургуулийн сурагчдын их сургуульд элсэх, ирээдүйн карьер, статусыг тодорхойлдог хамгийн гол бөгөөд хамгийн хэцүү шалгалт юм. Үндсэндээ энэ шалгалт нь Солонгосын залуучуудын цаашдын хувь тавилан, тэдний ирээдүйн ажил, орлого, тэр ч байтугай хувийн харилцааг тодорхойлдог байна. "Ирээдүйгээ баталгаажуулах цорын ганц арга бол суралцах явдал" гэдэг зарчим үйлчилдэг байна. Сүнын бол өөрийгөө харуулах цорын ганц боломж гэж хэлж болно. Энэ шалгалтын үеэр улс орон бүхэлдээ амьсгал хурааж хүлээлт үүсгэдэг нэг төрлийн ёслол болдог юм. Шалгалтын өдөр улс орон даяар шалгалт өгөх сурагчдыг тал бүрээр дэмждэг. Өглөө эрт цагдаа, гал сөнөөгчид, түргэн тусламжийн машинууд хоцорсон оюутнуудыг шалгалтанд хүргэхийн тулд бүрэн бэлэн байдалд ажилладаг. Замын түгжрэлийг бууруулахын тулд Солонгосын олон компани ажилчдаа энэ өдөр оройтож ирэхийг зөвлөдөг бөгөөд хөрөнгийн бирж хүртэл оройтож нээгддэг ажээ. Сүнын шалгалт жил бүр 11-р сарын дундуур болж өглөөний 08:40 цагаас 17:45 цаг хүртэл 8 үргэлжилдэг. Шалгалтын сэдэв бүрийн хооронд 20 минутын завсарлага, 50 минутын үдийн /хоолоо өөрсдөө авчирдаг/ завсарлагатай. Хичээл тус бүрийн шалгалт 80-107 минут үргэлжилдэг ажээ. 2023 онд 400 мянган сурагч Сүнын шалгалт өгөхөд зөвхөн 4 хүүхэд дээд оноо авсан байсан юм. Шалгалтад унасан сурагчид дараа жил дахин өгөх боломжтой байдаг. === Шалгалтын хичээлийн сэдвүүд === # Солонгос хэл # Математик # Англи хэл # Солонгосын түүх (заавал өгдөг) # Нийгмийн буюу байгалийн шинжлэх ухаан (сонгох) # Хоёр дахь гадаад хэл (япон, хятад, франц, араб, орос хэл зэрэг хүсэлтээр) == Шалгалтын бэлтгэл == Сүнын шалгалтад бэлдэж буй хүн бүр туршилтын шалгалт өгч үздэг. Жил бүр улсын хэмжээний туршилтын шалгалт 3 удаа болдог боловч оюутнууд хувийн сургуулиудын санал болгож буй нэмэлт туршилтын шалгалт өгөх боломжтой байдаг. === Шалгалтад бэлтгэх аргууд === '''Завсарлагатай давталт.''' Бүх материалыг нэг орой цээжлэхийн оронд оюутнууд өөр өөр өдрүүдэд завсарлага авч давтдаг. Энэ нь мэдээллийг богино хугацааны ой санамжаас урт хугацааны ой санамж руу шилжүүлэх боломжийг олгодог байна. Энэ аргыг дадлага хийхэд хялбар болгохын тулд Anki эсвэл Quizlet зэрэг аппликейшнуудыг ашиглаж болно. '''Харааны ой тогтоолт буюу тэмдэглэл хөтлөх'''. Оюутнууд өнгөлөг гарчиг, диаграм, сум, наалттай тэмдэглэл хөтөлдөг. Энэ нь тэдэнд материалыг илүү сайн ойлгоход тусалж, цээжлэх үйл явцыг илүү тааламжтай болгодог. Энэ аргыг ялангуяа харааны ой тогтоолтын хувьд илүү сайн суралцдаг хүмүүс үнэлдэг. '''Хамтын ажиллагааны судалгаа''' буюу '''"гонбанг"''' (''gongbang'' - солонгос хэлээр "судалгаа" ба "нэвтрүүлэх" гэсэн үгнээс гаралтай). Хүмүүс бодит цаг хугацаанд биечлэн эсвэл онлайнаар суралцдаг арга. Зарим нь шууд дамжуулалтыг сонсох эсвэл үзэх бол зарим нь эзэмшсэн сэдвээ тайлбарладаг юм. Ингэснээр үзэгчид шинэ зүйл сурч, илтгэгч өөрийн мэдлэгээ бататгаж авч чаддаг. Энэ нь Монгол дахь давтлага буюу хичээлээс гадуур нэмэлт сургалтын дамжаатай ижил төстэй юм. '''Хагвон''' гэдэг бол сургуулийн сурагчид ердийн хичээлийн дараа давхар суралцдаг хувийн боловсролын академиуд юм. Өмнөд Солонгост ихэнх оюутнууд тэнд давхар суралцдаг. Хөтөлбөрүүд нь математик, англи хэл, солонгос хэл зэрэг сонгодог хичээлүүдээс эхлээд Сүнын болон бусад шалгалтад бэлтгэх хүртэл янз бүр байж болно. Хагвон нь програмчлал, уран бичлэг, хятад ханз, хөгжим, тэр ч байтугай хувь хүний ​​хөгжлийн хичээлүүдийг санал болгодог. Зарим академиуд оройн цагаар буюу 23:00 цаг хүртэл ажилладаг. ok6vdfun89fopd89wedeofbrdx9hh6s 873386 873356 2026-10-15T08:55:20Z Avirmed Batsaikhan 53733 873386 wikitext text/x-wiki '''"Сүнын" шалгалт''' ([[Солонгос хэл|солонг:]] 수능 - албан ёсоор 대학수학능력시험, эсвэл [[Англи хэл|англи.]] CSAT) - Өмнөд Солонгосын улсын ахлах сургуулийн сурагчдын их сургуульд элсэх, ирээдүйн карьер, статусыг тодорхойлдог хамгийн гол бөгөөд хамгийн хэцүү шалгалт юм. Үндсэндээ энэ шалгалт нь Солонгосын залуучуудын цаашдын хувь тавилан, тэдний ирээдүйн ажил, орлого, тэр ч байтугай хувийн харилцааг тодорхойлдог байна. "Ирээдүйгээ баталгаажуулах цорын ганц арга бол суралцах явдал" гэдэг зарчим үйлчилдэг байна. Сүнын бол өөрийгөө харуулах цорын ганц боломж гэж хэлж болно. Энэ шалгалтын үеэр улс орон бүхэлдээ амьсгал хурааж хүлээлт үүсгэдэг нэг төрлийн ёслол болдог юм. Шалгалтын өдөр улс орон даяар шалгалт өгөх сурагчдыг тал бүрээр дэмждэг. Өглөө эрт цагдаа, гал сөнөөгчид, түргэн тусламжийн машинууд хоцорсон оюутнуудыг шалгалтанд хүргэхийн тулд бүрэн бэлэн байдалд ажилладаг. Замын түгжрэлийг бууруулахын тулд Солонгосын олон компани ажилчдаа энэ өдөр оройтож ирэхийг зөвлөдөг бөгөөд хөрөнгийн бирж хүртэл оройтож нээгддэг ажээ. Сүнын шалгалт жил бүр 11-р сарын дундуур болж өглөөний 08:40 цагаас 17:45 цаг хүртэл 8 үргэлжилдэг. Шалгалтын сэдэв бүрийн хооронд 20 минутын завсарлага, 50 минутын үдийн /хоолоо өөрсдөө авчирдаг/ завсарлагатай. Хичээл тус бүрийн шалгалт 80-107 минут үргэлжилдэг ажээ. 2023 онд 400 мянган сурагч Сүнын шалгалт өгөхөд зөвхөн 4 хүүхэд дээд оноо авсан байсан юм. Шалгалтад унасан сурагчид дараа жил дахин өгөх боломжтой байдаг. === Шалгалтын хичээлийн сэдвүүд === # Солонгос хэл # Математик # Англи хэл # Солонгосын түүх (заавал өгдөг) # Нийгмийн буюу байгалийн шинжлэх ухаан (сонгох) # Хоёр дахь гадаад хэл (япон, хятад, франц, араб, орос хэл зэрэг хүсэлтээр) == Шалгалтын бэлтгэл == Сүнын шалгалтад бэлдэж буй хүн бүр туршилтын шалгалт өгч үздэг. Жил бүр улсын хэмжээний туршилтын шалгалт 3 удаа болдог боловч оюутнууд хувийн сургуулиудын санал болгож буй нэмэлт туршилтын шалгалт өгөх боломжтой байдаг. === Шалгалтад бэлтгэх аргууд === '''Завсарлагатай давталт.''' Бүх материалыг нэг орой цээжлэхийн оронд оюутнууд өөр өөр өдрүүдэд завсарлага авч давтдаг. Энэ нь мэдээллийг богино хугацааны ой санамжаас урт хугацааны ой санамж руу шилжүүлэх боломжийг олгодог байна. Энэ аргыг дадлага хийхэд хялбар болгохын тулд Anki эсвэл Quizlet зэрэг аппликейшнуудыг ашиглаж болно. '''Харааны ой тогтоолт буюу тэмдэглэл хөтлөх'''. Оюутнууд өнгөлөг гарчиг, диаграм, сум, наалттай тэмдэглэл хөтөлдөг. Энэ нь тэдэнд материалыг илүү сайн ойлгоход тусалж, цээжлэх үйл явцыг илүү тааламжтай болгодог. Энэ аргыг ялангуяа харааны ой тогтоолтын хувьд илүү сайн суралцдаг хүмүүс үнэлдэг. '''Хамтын ажиллагааны судалгаа''' буюу '''"гонбанг"''' (''gongbang'' - солонгос хэлээр "судалгаа" ба "нэвтрүүлэх" гэсэн үгнээс гаралтай). Хүмүүс бодит цаг хугацаанд биечлэн эсвэл онлайнаар суралцдаг арга. Зарим нь шууд дамжуулалтыг сонсох эсвэл үзэх бол зарим нь эзэмшсэн сэдвээ тайлбарладаг юм. Ингэснээр үзэгчид шинэ зүйл сурч, илтгэгч өөрийн мэдлэгээ бататгаж авч чаддаг. Энэ нь Монгол дахь давтлага буюу хичээлээс гадуур нэмэлт сургалтын дамжаатай ижил төстэй юм. '''Хагвон''' гэдэг бол сургуулийн сурагчид ердийн хичээлээс гадуур давхар суралцдаг хувийн боловсролын академиуд юм. Өмнөд Солонгост ихэнх оюутнууд тэнд давхар суралцдаг. Хөтөлбөрүүд нь математик, англи хэл, солонгос хэл зэрэг сонгодог хичээлүүдээс эхлээд Сүнын болон бусад шалгалтад бэлтгэх хүртэл янз бүр байж болно. Хагвон нь програмчлал, уран бичлэг, хятад ханз, хөгжим, тэр ч байтугай хувь хүний ​​хөгжлийн хичээлүүдийг санал болгодог. Зарим академиуд оройн цагаар буюу 23:00 цаг хүртэл ажилладаг. nn0ht1z9na0dn18fnqh893zlgzffheb Wi-Fi 8 0 148892 873343 2026-10-15T02:17:05Z Asaaa18 98448 Хуудас үүсгэв: "'''IEEE 802.11bn''' нь *Хэт найдвартай ажиллагаа* (Ultra High Reliability, UHR) нь боловсруулж буй [IEEE](https://en.wikipedia.org/wiki/Institute_of_Electrical_and_Electronics_Engineers)-ийн [802.11](https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11) утасгүй сүлжээний стандарт юм. [Wi-Fi Alliance](https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_Alliance) уг стандартыг **Wi-Fi 8** гэж нэрлэдэ..." 873343 wikitext text/x-wiki '''IEEE 802.11bn''' нь *Хэт найдвартай ажиллагаа* (Ultra High Reliability, UHR) нь боловсруулж буй [IEEE](https://en.wikipedia.org/wiki/Institute_of_Electrical_and_Electronics_Engineers)-ийн [802.11](https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11) утасгүй сүлжээний стандарт юм. [Wi-Fi Alliance](https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_Alliance) уг стандартыг **Wi-Fi 8** гэж нэрлэдэг. Нэршлээс нь харахад 802.11bn стандартын гол зорилго нь өгөгдөл дамжуулах хурдыг дангаар нь нэмэгдүүлэх бус, утасгүй холбооны найдвартай ажиллагааг сайжруулахад оршино. Уг стандартыг 2028 оны тавдугаар сард эцэслэн батлахаар төлөвлөж байна. == Wi-Fi болон IEEE 802.11 стандартын үеүүд == {| class="wikitable sortable" ! Үе ! IEEE стандарт ! Батлагдсан он ! Холболтын онолын хурд (Мбит/с) ! 2.4 ГГц ! 5 ГГц ! 6 ГГц |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11_(legacy_mode) 802.11] | 1997 | 1–2 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11b-1999 802.11b] | 1999 | 1–11 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11a-1999 802.11a] | 1999 | 6–54 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11g-2003 802.11g] | 2003 | 6–54 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_4 Wi-Fi 4] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11n-2009 802.11n] | 2009 | 6.5–600 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_5 Wi-Fi 5] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ac-2013 802.11ac] | 2013 | 6.5–6,933 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6 Wi-Fi 6] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6E Wi-Fi 6E] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_7 Wi-Fi 7] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11be-2024 802.11be] | 2024 | 0.4–23,059 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_8 Wi-Fi 8] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11bn 802.11bn] | Төлөвлөсөн | Ойролцоогоор 23,000 хүртэл | Тийм | Тийм | Тийм |} == Үүсэл, хөгжил== IEEE 802.11bn стандартын хэт өндөр найдвартай ажиллагааны судалгааны бүлгийг 2021 онд байгуулсан. Энэхүү санаачилга нь утасгүй холбооны төхөөрөмжийн нягтрал ихтэй, радио давтамжийн хөндлөнгийн нөлөөлөл ихтэй орчинд илүү найдвартай холбоо шаардлагатай болсонтой холбоотой юм. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн хөгжил голчлон өгөгдөл дамжуулах оргил хурдыг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байсан бол Wi-Fi 8 нь бодит хэрэглээний нөхцөлд үр ашигтай өгөгдөл дамжуулах чадварыг нэмэгдүүлэх, саатлыг бууруулахад илүү анхаарна. Орчин үеийн Wi-Fi сүлжээний онолын оргил хурд олон хэрэглээний шаардлагаас аль хэдийн давсан байдаг. Гэсэн хэдий ч радио орчны нөхцөл, хөндлөнгийн нөлөөлөл болон сүлжээний протоколын нэмэлт ачааллаас шалтгаалан олон төхөөрөмж зэрэг холбогдсон орчинд хэрэглэгчид холболт тасалдах, хурд хэлбэлзэх зэрэг асуудалтай тулгардаг. == Техникийн үзүүлэлтүүд == 802.11bn нь Wi-Fi 7-той адил 2.4 ГГц, 5 ГГц болон 6 ГГц-ийн давтамжийн зурвасуудыг ашиглана. Сувгийн хамгийн их өргөн 320 МГц хэвээр байх бөгөөд 4096-QAM модуляц болон найм хүртэлх орон зайн урсгалыг дэмжинэ. Онолын хамгийн их өгөгдөл дамжуулах хурд нь Wi-Fi 7-той адил ойролцоогоор 23 Гбит/с байна гэж тооцоолж байна. === Wi-Fi 8 стандартын зорилтот үзүүлэлтүүд === 802.11bn стандарт нь тусгаарлагдсан болон давхцсан үндсэн үйлчилгээний багцууд (Basic Service Set, BSS)-ын аль алинд хэт өндөр найдвартай ажиллагааг хангах зорилготой. Wi-Fi 7-той харьцуулахад дараах сайжруулалтыг зорьж байна: * Ижил дохио-хөндлөнгийн нөлөөлөл-шуугианы харьцаатай нөхцөлд өгөгдөл дамжуулах бүтээмжийг 25%-иар нэмэгдүүлэх. * Саатлын тархалтын 95-р перцентиль дэх саатлыг 25%-иар бууруулах. * MAC түвшний протоколын өгөгдлийн нэгж (MAC Protocol Data Unit, MPDU)-ийн алдагдлыг 25%-иар бууруулах, ялангуяа нэг үндсэн үйлчилгээний багцаас нөгөөд шилжих үед. Үүнээс гадна 802.11bn стандарт нь суурь станц буюу хандалтын цэгүүдийн (Access Point, AP), түүний дотор хөдөлгөөнт хандалтын цэгүүдийн эрчим хүч хэмнэх ажиллагааг сайжруулах, төхөөрөмж хоорондын шууд холболтыг илүү үр ашигтай болгох зорилготой. == Гол онцлогууд == === Олон хандалтын цэгийн уялдуулсан ажиллагаа === Wi-Fi 8 нь олон хандалтын цэгийн (Multi-AP) хоорондын уялдаа холбоог сайжруулна. IEEE 802.11be стандартыг боловсруулах явцад олон хандалтын цэгийн хамтын ажиллагааны хэд хэдэн арга хэлэлцэгдсэн боловч техникийн тодорхойлолтын нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалан хойшлуулсан. 802.11bn нь энэ чиглэлийн хөгжлийг үргэлжлүүлнэ. Multi-AP технологи нь Wi-Fi-ийн уламжлалт механизмууд болох хязгаарласан зорилтот сэрэх хугацаа (Restricted Target Wake Time, R-TWT), орон зайн давтан ашиглалт (Spatial Reuse), цацрагийн чиглүүлэлт (Beamforming) зэрэг боломжийг олон BSS-ийн хүрээнд хамтран ажиллуулах замаар сайжруулдаг. 802.11bn стандарт нь зорилго, үр ашиг, нарийн төвөгтэй байдал болон нэмэлт ачааллаараа ялгаатай дараах механизмуудыг нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна: * Уялдуулсан R-TWT (Coordinated R-TWT, Co-RTWT) * Уялдуулсан орон зайн давтан ашиглалт (Coordinated Spatial Reuse, Co-SR) * Уялдуулсан цацрагийн чиглүүлэлт (Coordinated Beamforming, Co-BF) * Уялдуулсан хугацаат хуваарилалттай олон хандалт (Coordinated Time Division Multiple Access, Co-TDMA) * Уялдуулсан суваг санал болгох механизм (Coordinated Channel Recommendation, Co-CR) Эдгээр Multi-AP механизм нь хандалтын цэгүүдэд давтамжийн спектрийн нөөцийг хамтран ашиглахын зэрэгцээ хөндлөнгийн нөлөөллийг илүү үр ашигтай зохицуулах боломж олгоно. Ингэснээр харилцан саад учруулж болзошгүй дамжуулалтуудыг уялдуулан зэрэг гүйцэтгэх нөхцөл бүрдэнэ. === Тасралтгүй роуминг === Wi-Fi 8 нь төхөөрөмж Wi-Fi сүлжээнүүдийн хооронд шилжих үед үүсдэг өндөр саатал, холболтын найдвартай байдал буурах асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор тасралтгүй хөдөлгөөнт холболтын домэйн (Seamless Mobility Domain, SMD)-ийг нэвтрүүлнэ. SMD нь нэг физик төхөөрөмжид байрлах албагүй, олон хандалтын цэгийн олон холбоосын төхөөрөмжийн бүрэлдэхүүн (AP Multi-Link Device, AP MLD)-ийг хамарсан нэгдсэн логик орчныг тодорхойлно. SMD-ийн хүрээнд гар барилтын төлөв, дарааллын дугаар, аюулгүй байдлын түлхүүр болон төхөөрөмжийн боломжийн талаарх мэдээллийг олон AP MLD-ийн хооронд дамжуулах боломжтой. Энэхүү уялдуулалт нь клиент MLD төхөөрөмж нэг Wi-Fi сүлжээнээс нөгөөд шилжих үед холболтгүй байх хугацаа болон пакет алдагдлын хувийг бууруулна. Мөн клиент MLD-ийг нэг AP MLD-ээс нөгөөд шилжүүлэхдээ холбоос тус бүрээр үе шаттай шилжих боломж олгож, тасралтгүй холболтыг хангах зорилготой. === Давтамжийн спектрийн ашиглалтыг сайжруулах === Динамик дэд сувгийн ажиллагаа (Dynamic Sub-channel Operation, DSO) болон үндсэн бус сувагт нэвтрэх (Non-Primary Channel Access, NPCA) механизмууд нь сувгийн өргөний боломж нь ялгаатай төхөөрөмжүүд ажиллаж буй үед давтамжийн спектрийн хуваарилалтыг оновчтой болгоно. Эдгээр боломж нь өндөр зурвасын өргөнтэй хандалтын цэг бага зурвасын өргөн дэмждэг клиент төхөөрөмжүүдэд үйлчлэхийн тулд дамжуулалтын чадвараа бууруулах шаардлагатай болдог нөхцөлийг шийдвэрлэхэд чиглэнэ. === Холболтын хүрээг өргөтгөх боломж === Сайжруулсан холын зайн дамжуулалтын протоколын өгөгдлийн нэгжийн формат (Enhanced Long Range, ELR) нь өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү илгээх болон хандалтын цэгээс төхөөрөмж рүү илгээх холбоосын төсөв (link budget)-ийн тэнцвэргүй байдлыг багасгахад зориулагдсан. Ингэснээр хандалтын цэгээс хол байрлах станцуудын спектрийн ашиглалтын үр ашиг сайжирна. ELR нь 20 МГц сувгийн өргөн ашиглаж, BPSK болон QPSK модуляцыг дэмжинэ. === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгжүүд === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгж (Distributed-tone Resource Unit, DRU) нь OFDM-ийн дэд тээгчдийг тархаан байрлуулсан тусгай аялгууны зохион байгуулалтыг ашиглана. Энгийн нөөцийн нэгж нь залгаа дэд тээгчдийн тодорхой хэсгийг хамардаг бол DRU-ийн аялгуу нь боломжтой давтамжийн зурвасын өргөн даяар тархсан байдаг. Энэ арга нь нарийн зурвасын хэсгүүдээр тодорхойлогддог зохицуулалтын шаардлагад нийцсэн спектрийн чадлын нягтын хязгаарлалтыг даван туулахад тусална. Үүний үр дүнд өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү дамжуулах үед олон станц өргөн зурваст илүү өндөр дамжуулах чадал ашиглах боломжтой болно. Уг механизм нь 20 МГц, 40 МГц болон 80 МГц-ийн зурвасын өргөнийг дэмжинэ. === Модуляц ба кодлолын нэмэлт түвшнүүд === Wi-Fi 8 нь модуляц ба кодлолын схемийн (Modulation and Coding Scheme, MCS) дөрвөн шинэ түвшнийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр одоо байгаа MCS түвшнүүдийн хооронд илүү нарийн тохируулга хийх боломж бүрдэж, сувгийн нөхцөлөөс хамааран холбоосын дасан зохицлыг сайжруулж, дамжуулалтын хурдыг 5–30%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой. === Үйлчилгээний чанарыг сайжруулах === Өндөр ач холбогдолтой сайжруулсан түгээмэл тархсан сувгийн хандалт (High Priority Enhanced Distributed Channel Access, HIP EDCA) болон дамжуулалтын боломжийн хугацааг урьдчилан таслах механизм (TXOP Preemption) нь тоглоом, видео хурал болон бодит хугацааны холбоо зэрэг сааталд мэдрэмтгий хэрэглээнд үүсэх урт сүүлт саатлыг бууруулахад зориулагдсан. === Нэг төхөөрөмж доторх утасгүй технологиудын хамтын ажиллагаа === Төхөөрөмж доторх хамтын ажиллагаа (In-Device Coexistence, IDC) нь нэг төхөөрөмжид байрлах Wi-Fi болон [Bluetooth](https://en.wikipedia.org/wiki/Bluetooth), [Zigbee](https://en.wikipedia.org/wiki/Zigbee), [хэт өргөн зурвасын технологи](https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra-wideband) зэрэг бусад утасгүй технологийн ажиллагааг уялдуулна. Ингэснээр харилцан үүсгэх радио давтамжийн саадыг бууруулж, төхөөрөмжийн нийт ажиллагааг сайжруулна. === Хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх === 2026 оны гуравдугаар сард IEEE 802.11 ажлын хэсэг хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх (AI Offload) судалгааны бүлэг байгуулахыг зөвшөөрсөн. Тус бүлгийн зорилго нь ойр орчмын төхөөрөмжүүдийн тооцоолол их шаарддаг хиймэл оюуны дүгнэлт гаргах ажлыг Wi-Fi хандалтын цэг болон бусад захын тооцооллын төхөөрөмж дээр гүйцэтгүүлэх боломж олгох ирээдүйн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн зөвшөөрлийн хүсэлт боловсруулах явдал юм. Үүнд хиймэл оюунд суурилсан ухаалаг нүдний шил, робот систем зэрэг тооцооллын нөөцөд бага сааталтай хандах шаардлагатай төхөөрөмжүүд багтана. Энэхүү ажил нь 802.11bn стандартын нэмэлт өөрчлөлтөөс тусдаа боловч түүнтэй зэрэгцэн явагдаж байгаа бөгөөд заримдаа Wi-Fi 9 гэж нэрлэдэг дараагийн үеийн технологийн талаарх эхний хэлэлцүүлгүүдийг илэрхийлж байна. == Хөгжүүлэлтийн хуваарь == 802.11bn ажлын хэсгийг 2021 оны тавдугаар сард байгуулсан. Хөгжүүлэлтийн гол үе шатууд: * '''2023 оны арваннэгдүгээр сар:''' Ажлын хэсгийн техникийн боловсруулалт албан ёсоор эхэлсэн. * '''2025 оны долоодугаар сар:''' Техникийн хамрах хүрээг тодорхойлсон 1.0 хувилбарын төслийг боловсруулж дуусгасан. * '''2025 он:''' 1.0 хувилбарын төслийн 291 дүгээр санал хураалтаар 8,000 гаруй санал, шүүмжлэл ирсэн. * '''2026 оны нэгдүгээр сар:''' Виктория хотод болсон завсрын хурлаар ойролцоогоор 740 санал, шүүмжлэлийг шийдвэрлэсний дараа 1.3 хувилбарыг баталсан. * '''2026 оны гуравдугаар сар:''' 1.4 хувилбарын төслийг боловсруулахыг зөвшөөрсөн бөгөөд ирсэн санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 60%-ийг шийдвэрлэсэн байв. * '''2026 оны тавдугаар сар:''' Антверпен хотод болсон завсрын хурлаар санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 75%-ийг шийдвэрлэсэн. Анх 2026 оны тавдугаар сард хийхээр төлөвлөсөн 2.0 хувилбарын санал хураалтыг долоодугаар сар хүртэл хойшлуулсан. * '''Эцсийн батламжийн зорилтот хугацаа:''' 2028 оны тавдугаар сар. Гэхдээ ажлын хэсгийн зарим тайланд 2028 оны есдүгээр сар хүртэл хойшлох боломжтой гэж дурдсан. Wi-Fi Alliance-аас Wi-Fi 8-ийн гэрчилгээжүүлэлтийг 2027 оны дунд үеэс эхлүүлэх төлөвтэй байна. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн жишгийн дагуу эцсийн стандартыг батлахаас өмнө анхны чипсетүүд болон стандартын урьдчилсан хувилбарыг дэмжсэн бүтээгдэхүүнүүд зах зээлд гарч болзошгүй. == Хэрэглээний чиглэл == Wi-Fi 8-ийн найдвартай ажиллагааг сайжруулах боломжууд нь бага сааталтай, тогтвортой холболт шаарддаг дараах хэрэглээнд онцгой ач холбогдолтой: * [Өргөтгөсөн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Extended_reality) (XR), үүнд [виртуал бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_reality) (VR) болон [нэмэгдүүлсэн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Augmented_reality) (AR) багтана. * Үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт болон [зүйлсийн интернэт](https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_of_things) (IoT) системүүд. * Олон хүн, төхөөрөмж төвлөрсөн олон нийтийн байгууламж болон байгууллагын сүлжээнүүд. * Бодит хугацааны тоглоом болон интерактив медиа. * Зайнаас эмнэлгийн тусламж үзүүлэх, телемедицин болон алсын зайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ. == Салбарын оролцоо == Сүлжээний тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчид болон чипсет хөгжүүлэгчид 802.11bn стандартыг боловсруулах үйл явцад идэвхтэй оролцож байна. [MediaTek](https://en.wikipedia.org/wiki/MediaTek), [Qualcomm](https://en.wikipedia.org/wiki/Qualcomm), [Intel](https://en.wikipedia.org/wiki/Intel) болон [Broadcom](https://en.wikipedia.org/wiki/Broadcom) зэрэг компаниуд техникийн тодорхойлолтыг боловсруулахад хувь нэмэр оруулж, стандартын анхны хэрэгжүүлэлтүүдийг хөгжүүлж байна. Утасгүй холбооны салбарын үзэж байгаагаар Wi-Fi 8 нь оргил хурднаас илүүтэй найдвартай ажиллагаа чухал байдаг орчинд онцгой ач холбогдолтой байх юм. Энэ нь интернетийн холболтод ашиглагддаг [5G](https://en.wikipedia.org/wiki/5G) үүрэн холбооны сүлжээг орлох бус, харин түүнийг нөхөж ажиллах технологи болно. 2i2kiow7hjkgkynxc48byu0sfici17h 873346 873343 2026-10-15T02:20:21Z Asaaa18 98448 873346 wikitext text/x-wiki '''IEEE 802.11bn''' нь Ultra High Reliability (UHR) төрлийн утасгүй сүлжээний стандарт юм. [Wi-Fi Alliance](https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_Alliance) уг стандартыг '''Wi-Fi 8''' гэж нэрлэдэг. Нэршлээс нь харахад 802.11bn стандартын гол зорилго нь өгөгдөл дамжуулах хурдыг дангаар нь нэмэгдүүлэх бус, утасгүй холбооны найдвартай ажиллагааг сайжруулахад оршино. Уг стандартыг 2028 оны тавдугаар сард эцэслэн батлахаар төлөвлөж байна. == Wi-Fi болон IEEE 802.11 стандартын үеүүд == {| class="wikitable sortable" ! Үе ! IEEE стандарт ! Батлагдсан он ! Холболтын онолын хурд (Мбит/с) ! 2.4 ГГц ! 5 ГГц ! 6 ГГц |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11_(legacy_mode) 802.11] | 1997 | 1–2 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11b-1999 802.11b] | 1999 | 1–11 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11a-1999 802.11a] | 1999 | 6–54 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11g-2003 802.11g] | 2003 | 6–54 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_4 Wi-Fi 4] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11n-2009 802.11n] | 2009 | 6.5–600 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_5 Wi-Fi 5] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ac-2013 802.11ac] | 2013 | 6.5–6,933 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6 Wi-Fi 6] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6E Wi-Fi 6E] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_7 Wi-Fi 7] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11be-2024 802.11be] | 2024 | 0.4–23,059 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_8 Wi-Fi 8] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11bn 802.11bn] | Төлөвлөсөн | Ойролцоогоор 23,000 хүртэл | Тийм | Тийм | Тийм |} == Үүсэл, хөгжил== IEEE 802.11bn стандартын хэт өндөр найдвартай ажиллагааны судалгааны бүлгийг 2021 онд байгуулсан. Энэхүү санаачилга нь утасгүй холбооны төхөөрөмжийн нягтрал ихтэй, радио давтамжийн хөндлөнгийн нөлөөлөл ихтэй орчинд илүү найдвартай холбоо шаардлагатай болсонтой холбоотой юм. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн хөгжил голчлон өгөгдөл дамжуулах оргил хурдыг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байсан бол Wi-Fi 8 нь бодит хэрэглээний нөхцөлд үр ашигтай өгөгдөл дамжуулах чадварыг нэмэгдүүлэх, саатлыг бууруулахад илүү анхаарна. Орчин үеийн Wi-Fi сүлжээний онолын оргил хурд олон хэрэглээний шаардлагаас аль хэдийн давсан байдаг. Гэсэн хэдий ч радио орчны нөхцөл, хөндлөнгийн нөлөөлөл болон сүлжээний протоколын нэмэлт ачааллаас шалтгаалан олон төхөөрөмж зэрэг холбогдсон орчинд хэрэглэгчид холболт тасалдах, хурд хэлбэлзэх зэрэг асуудалтай тулгардаг. == Техникийн үзүүлэлтүүд == 802.11bn нь Wi-Fi 7-той адил 2.4 ГГц, 5 ГГц болон 6 ГГц-ийн давтамжийн зурвасуудыг ашиглана. Сувгийн хамгийн их өргөн 320 МГц хэвээр байх бөгөөд 4096-QAM модуляц болон найм хүртэлх орон зайн урсгалыг дэмжинэ. Онолын хамгийн их өгөгдөл дамжуулах хурд нь Wi-Fi 7-той адил ойролцоогоор 23 Гбит/с байна гэж тооцоолж байна. === Wi-Fi 8 стандартын зорилтот үзүүлэлтүүд === 802.11bn стандарт нь тусгаарлагдсан болон давхцсан үндсэн үйлчилгээний багцууд (Basic Service Set, BSS)-ын аль алинд хэт өндөр найдвартай ажиллагааг хангах зорилготой. Wi-Fi 7-той харьцуулахад дараах сайжруулалтыг зорьж байна: * Ижил дохио-хөндлөнгийн нөлөөлөл-шуугианы харьцаатай нөхцөлд өгөгдөл дамжуулах бүтээмжийг 25%-иар нэмэгдүүлэх. * Саатлын тархалтын 95-р перцентиль дэх саатлыг 25%-иар бууруулах. * MAC түвшний протоколын өгөгдлийн нэгж (MAC Protocol Data Unit, MPDU)-ийн алдагдлыг 25%-иар бууруулах, ялангуяа нэг үндсэн үйлчилгээний багцаас нөгөөд шилжих үед. Үүнээс гадна 802.11bn стандарт нь суурь станц буюу хандалтын цэгүүдийн (Access Point, AP), түүний дотор хөдөлгөөнт хандалтын цэгүүдийн эрчим хүч хэмнэх ажиллагааг сайжруулах, төхөөрөмж хоорондын шууд холболтыг илүү үр ашигтай болгох зорилготой. == Гол онцлогууд == === Олон хандалтын цэгийн уялдуулсан ажиллагаа === Wi-Fi 8 нь олон хандалтын цэгийн (Multi-AP) хоорондын уялдаа холбоог сайжруулна. IEEE 802.11be стандартыг боловсруулах явцад олон хандалтын цэгийн хамтын ажиллагааны хэд хэдэн арга хэлэлцэгдсэн боловч техникийн тодорхойлолтын нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалан хойшлуулсан. 802.11bn нь энэ чиглэлийн хөгжлийг үргэлжлүүлнэ. Multi-AP технологи нь Wi-Fi-ийн уламжлалт механизмууд болох хязгаарласан зорилтот сэрэх хугацаа (Restricted Target Wake Time, R-TWT), орон зайн давтан ашиглалт (Spatial Reuse), цацрагийн чиглүүлэлт (Beamforming) зэрэг боломжийг олон BSS-ийн хүрээнд хамтран ажиллуулах замаар сайжруулдаг. 802.11bn стандарт нь зорилго, үр ашиг, нарийн төвөгтэй байдал болон нэмэлт ачааллаараа ялгаатай дараах механизмуудыг нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна: * Уялдуулсан R-TWT (Coordinated R-TWT, Co-RTWT) * Уялдуулсан орон зайн давтан ашиглалт (Coordinated Spatial Reuse, Co-SR) * Уялдуулсан цацрагийн чиглүүлэлт (Coordinated Beamforming, Co-BF) * Уялдуулсан хугацаат хуваарилалттай олон хандалт (Coordinated Time Division Multiple Access, Co-TDMA) * Уялдуулсан суваг санал болгох механизм (Coordinated Channel Recommendation, Co-CR) Эдгээр Multi-AP механизм нь хандалтын цэгүүдэд давтамжийн спектрийн нөөцийг хамтран ашиглахын зэрэгцээ хөндлөнгийн нөлөөллийг илүү үр ашигтай зохицуулах боломж олгоно. Ингэснээр харилцан саад учруулж болзошгүй дамжуулалтуудыг уялдуулан зэрэг гүйцэтгэх нөхцөл бүрдэнэ. === Тасралтгүй роуминг === Wi-Fi 8 нь төхөөрөмж Wi-Fi сүлжээнүүдийн хооронд шилжих үед үүсдэг өндөр саатал, холболтын найдвартай байдал буурах асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор тасралтгүй хөдөлгөөнт холболтын домэйн (Seamless Mobility Domain, SMD)-ийг нэвтрүүлнэ. SMD нь нэг физик төхөөрөмжид байрлах албагүй, олон хандалтын цэгийн олон холбоосын төхөөрөмжийн бүрэлдэхүүн (AP Multi-Link Device, AP MLD)-ийг хамарсан нэгдсэн логик орчныг тодорхойлно. SMD-ийн хүрээнд гар барилтын төлөв, дарааллын дугаар, аюулгүй байдлын түлхүүр болон төхөөрөмжийн боломжийн талаарх мэдээллийг олон AP MLD-ийн хооронд дамжуулах боломжтой. Энэхүү уялдуулалт нь клиент MLD төхөөрөмж нэг Wi-Fi сүлжээнээс нөгөөд шилжих үед холболтгүй байх хугацаа болон пакет алдагдлын хувийг бууруулна. Мөн клиент MLD-ийг нэг AP MLD-ээс нөгөөд шилжүүлэхдээ холбоос тус бүрээр үе шаттай шилжих боломж олгож, тасралтгүй холболтыг хангах зорилготой. === Давтамжийн спектрийн ашиглалтыг сайжруулах === Динамик дэд сувгийн ажиллагаа (Dynamic Sub-channel Operation, DSO) болон үндсэн бус сувагт нэвтрэх (Non-Primary Channel Access, NPCA) механизмууд нь сувгийн өргөний боломж нь ялгаатай төхөөрөмжүүд ажиллаж буй үед давтамжийн спектрийн хуваарилалтыг оновчтой болгоно. Эдгээр боломж нь өндөр зурвасын өргөнтэй хандалтын цэг бага зурвасын өргөн дэмждэг клиент төхөөрөмжүүдэд үйлчлэхийн тулд дамжуулалтын чадвараа бууруулах шаардлагатай болдог нөхцөлийг шийдвэрлэхэд чиглэнэ. === Холболтын хүрээг өргөтгөх боломж === Сайжруулсан холын зайн дамжуулалтын протоколын өгөгдлийн нэгжийн формат (Enhanced Long Range, ELR) нь өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү илгээх болон хандалтын цэгээс төхөөрөмж рүү илгээх холбоосын төсөв (link budget)-ийн тэнцвэргүй байдлыг багасгахад зориулагдсан. Ингэснээр хандалтын цэгээс хол байрлах станцуудын спектрийн ашиглалтын үр ашиг сайжирна. ELR нь 20 МГц сувгийн өргөн ашиглаж, BPSK болон QPSK модуляцыг дэмжинэ. === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгжүүд === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгж (Distributed-tone Resource Unit, DRU) нь OFDM-ийн дэд тээгчдийг тархаан байрлуулсан тусгай аялгууны зохион байгуулалтыг ашиглана. Энгийн нөөцийн нэгж нь залгаа дэд тээгчдийн тодорхой хэсгийг хамардаг бол DRU-ийн аялгуу нь боломжтой давтамжийн зурвасын өргөн даяар тархсан байдаг. Энэ арга нь нарийн зурвасын хэсгүүдээр тодорхойлогддог зохицуулалтын шаардлагад нийцсэн спектрийн чадлын нягтын хязгаарлалтыг даван туулахад тусална. Үүний үр дүнд өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү дамжуулах үед олон станц өргөн зурваст илүү өндөр дамжуулах чадал ашиглах боломжтой болно. Уг механизм нь 20 МГц, 40 МГц болон 80 МГц-ийн зурвасын өргөнийг дэмжинэ. === Модуляц ба кодлолын нэмэлт түвшнүүд === Wi-Fi 8 нь модуляц ба кодлолын схемийн (Modulation and Coding Scheme, MCS) дөрвөн шинэ түвшнийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр одоо байгаа MCS түвшнүүдийн хооронд илүү нарийн тохируулга хийх боломж бүрдэж, сувгийн нөхцөлөөс хамааран холбоосын дасан зохицлыг сайжруулж, дамжуулалтын хурдыг 5–30%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой. === Үйлчилгээний чанарыг сайжруулах === Өндөр ач холбогдолтой сайжруулсан түгээмэл тархсан сувгийн хандалт (High Priority Enhanced Distributed Channel Access, HIP EDCA) болон дамжуулалтын боломжийн хугацааг урьдчилан таслах механизм (TXOP Preemption) нь тоглоом, видео хурал болон бодит хугацааны холбоо зэрэг сааталд мэдрэмтгий хэрэглээнд үүсэх урт сүүлт саатлыг бууруулахад зориулагдсан. === Нэг төхөөрөмж доторх утасгүй технологиудын хамтын ажиллагаа === Төхөөрөмж доторх хамтын ажиллагаа (In-Device Coexistence, IDC) нь нэг төхөөрөмжид байрлах Wi-Fi болон [Bluetooth](https://en.wikipedia.org/wiki/Bluetooth), [Zigbee](https://en.wikipedia.org/wiki/Zigbee), [хэт өргөн зурвасын технологи](https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra-wideband) зэрэг бусад утасгүй технологийн ажиллагааг уялдуулна. Ингэснээр харилцан үүсгэх радио давтамжийн саадыг бууруулж, төхөөрөмжийн нийт ажиллагааг сайжруулна. === Хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх === 2026 оны гуравдугаар сард IEEE 802.11 ажлын хэсэг хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх (AI Offload) судалгааны бүлэг байгуулахыг зөвшөөрсөн. Тус бүлгийн зорилго нь ойр орчмын төхөөрөмжүүдийн тооцоолол их шаарддаг хиймэл оюуны дүгнэлт гаргах ажлыг Wi-Fi хандалтын цэг болон бусад захын тооцооллын төхөөрөмж дээр гүйцэтгүүлэх боломж олгох ирээдүйн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн зөвшөөрлийн хүсэлт боловсруулах явдал юм. Үүнд хиймэл оюунд суурилсан ухаалаг нүдний шил, робот систем зэрэг тооцооллын нөөцөд бага сааталтай хандах шаардлагатай төхөөрөмжүүд багтана. Энэхүү ажил нь 802.11bn стандартын нэмэлт өөрчлөлтөөс тусдаа боловч түүнтэй зэрэгцэн явагдаж байгаа бөгөөд заримдаа Wi-Fi 9 гэж нэрлэдэг дараагийн үеийн технологийн талаарх эхний хэлэлцүүлгүүдийг илэрхийлж байна. == Хөгжүүлэлтийн хуваарь == 802.11bn ажлын хэсгийг 2021 оны тавдугаар сард байгуулсан. Хөгжүүлэлтийн гол үе шатууд: * '''2023 оны арваннэгдүгээр сар:''' Ажлын хэсгийн техникийн боловсруулалт албан ёсоор эхэлсэн. * '''2025 оны долоодугаар сар:''' Техникийн хамрах хүрээг тодорхойлсон 1.0 хувилбарын төслийг боловсруулж дуусгасан. * '''2025 он:''' 1.0 хувилбарын төслийн 291 дүгээр санал хураалтаар 8,000 гаруй санал, шүүмжлэл ирсэн. * '''2026 оны нэгдүгээр сар:''' Виктория хотод болсон завсрын хурлаар ойролцоогоор 740 санал, шүүмжлэлийг шийдвэрлэсний дараа 1.3 хувилбарыг баталсан. * '''2026 оны гуравдугаар сар:''' 1.4 хувилбарын төслийг боловсруулахыг зөвшөөрсөн бөгөөд ирсэн санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 60%-ийг шийдвэрлэсэн байв. * '''2026 оны тавдугаар сар:''' Антверпен хотод болсон завсрын хурлаар санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 75%-ийг шийдвэрлэсэн. Анх 2026 оны тавдугаар сард хийхээр төлөвлөсөн 2.0 хувилбарын санал хураалтыг долоодугаар сар хүртэл хойшлуулсан. * '''Эцсийн батламжийн зорилтот хугацаа:''' 2028 оны тавдугаар сар. Гэхдээ ажлын хэсгийн зарим тайланд 2028 оны есдүгээр сар хүртэл хойшлох боломжтой гэж дурдсан. Wi-Fi Alliance-аас Wi-Fi 8-ийн гэрчилгээжүүлэлтийг 2027 оны дунд үеэс эхлүүлэх төлөвтэй байна. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн жишгийн дагуу эцсийн стандартыг батлахаас өмнө анхны чипсетүүд болон стандартын урьдчилсан хувилбарыг дэмжсэн бүтээгдэхүүнүүд зах зээлд гарч болзошгүй. == Хэрэглээний чиглэл == Wi-Fi 8-ийн найдвартай ажиллагааг сайжруулах боломжууд нь бага сааталтай, тогтвортой холболт шаарддаг дараах хэрэглээнд онцгой ач холбогдолтой: * [Өргөтгөсөн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Extended_reality) (XR), үүнд [виртуал бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_reality) (VR) болон [нэмэгдүүлсэн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Augmented_reality) (AR) багтана. * Үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт болон [зүйлсийн интернэт](https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_of_things) (IoT) системүүд. * Олон хүн, төхөөрөмж төвлөрсөн олон нийтийн байгууламж болон байгууллагын сүлжээнүүд. * Бодит хугацааны тоглоом болон интерактив медиа. * Зайнаас эмнэлгийн тусламж үзүүлэх, телемедицин болон алсын зайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ. == Салбарын оролцоо == Сүлжээний тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчид болон чипсет хөгжүүлэгчид 802.11bn стандартыг боловсруулах үйл явцад идэвхтэй оролцож байна. [MediaTek](https://en.wikipedia.org/wiki/MediaTek), [Qualcomm](https://en.wikipedia.org/wiki/Qualcomm), [Intel](https://en.wikipedia.org/wiki/Intel) болон [Broadcom](https://en.wikipedia.org/wiki/Broadcom) зэрэг компаниуд техникийн тодорхойлолтыг боловсруулахад хувь нэмэр оруулж, стандартын анхны хэрэгжүүлэлтүүдийг хөгжүүлж байна. Утасгүй холбооны салбарын үзэж байгаагаар Wi-Fi 8 нь оргил хурднаас илүүтэй найдвартай ажиллагаа чухал байдаг орчинд онцгой ач холбогдолтой байх юм. Энэ нь интернетийн холболтод ашиглагддаг [5G](https://en.wikipedia.org/wiki/5G) үүрэн холбооны сүлжээг орлох бус, харин түүнийг нөхөж ажиллах технологи болно. m8ufyncpf87hun563hj3p7ay5r060nz 873347 873346 2026-10-15T02:22:55Z Asaaa18 98448 873347 wikitext text/x-wiki '''IEEE 802.11bn''' нь Ultra High Reliability (UHR) төрлийн утасгүй сүлжээний стандарт юм. [Wi-Fi Alliance](https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_Alliance) уг стандартыг '''Wi-Fi 8''' гэж нэрлэдэг. Нэршлээс нь харахад 802.11bn стандартын гол зорилго нь өгөгдөл дамжуулах хурдыг дангаар нь нэмэгдүүлэх бус, утасгүй холбооны найдвартай ажиллагааг сайжруулахад оршино. Уг стандартыг 2028 оны тавдугаар сард эцэслэн батлахаар төлөвлөж байна. == Wi-Fi болон IEEE 802.11 стандартын үеүүд == {| class="wikitable sortable" ! Үе ! IEEE стандарт ! Батлагдсан он ! Холболтын онолын хурд (Мбит/с) ! 2.4 ГГц ! 5 ГГц ! 6 ГГц |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11_(legacy_mode) 802.11] | 1997 | 1–2 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11b-1999 802.11b] | 1999 | 1–11 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11a-1999 802.11a] | 1999 | 6–54 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11g-2003 802.11g] | 2003 | 6–54 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_4 Wi-Fi 4] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11n-2009 802.11n] | 2009 | 6.5–600 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_5 Wi-Fi 5] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ac-2013 802.11ac] | 2013 | 6.5–6,933 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6 Wi-Fi 6] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6E Wi-Fi 6E] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_7 Wi-Fi 7] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11be-2024 802.11be] | 2024 | 0.4–23,059 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_8 Wi-Fi 8] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11bn 802.11bn] | Төлөвлөсөн | Ойролцоогоор 23,000 хүртэл | Тийм | Тийм | Тийм |} == Үүсэл, хөгжил== IEEE 802.11bn стандартын хэт өндөр найдвартай ажиллагааны судалгааны бүлгийг 2021 онд байгуулсан. Энэхүү санаачилга нь утасгүй холбооны төхөөрөмжийн нягтрал ихтэй, радио давтамжийн хөндлөнгийн нөлөөлөл ихтэй орчинд илүү найдвартай холбоо шаардлагатай болсонтой холбоотой юм. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн хөгжил голчлон өгөгдөл дамжуулах оргил хурдыг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байсан бол Wi-Fi 8 нь бодит хэрэглээний нөхцөлд үр ашигтай өгөгдөл дамжуулах чадварыг нэмэгдүүлэх, саатлыг бууруулахад илүү анхаарна. Орчин үеийн Wi-Fi сүлжээний онолын оргил хурд олон хэрэглээний шаардлагаас аль хэдийн давсан байдаг. Гэсэн хэдий ч радио орчны нөхцөл, хөндлөнгийн нөлөөлөл болон сүлжээний протоколын нэмэлт ачааллаас шалтгаалан олон төхөөрөмж зэрэг холбогдсон орчинд хэрэглэгчид холболт тасалдах, хурд хэлбэлзэх зэрэг асуудалтай тулгардаг. == Техникийн үзүүлэлтүүд == 802.11bn нь Wi-Fi 7-той адил 2.4 ГГц, 5 ГГц болон 6 ГГц-ийн давтамжийн зурвасуудыг ашиглана. Сувгийн хамгийн их өргөн 320 МГц хэвээр байх бөгөөд 4096-QAM модуляц болон найм хүртэлх орон зайн урсгалыг дэмжинэ. Онолын хамгийн их өгөгдөл дамжуулах хурд нь Wi-Fi 7-той адил ойролцоогоор 23 Гбит/с байна гэж тооцоолж байна. === Wi-Fi 8 стандартын зорилтот үзүүлэлтүүд === 802.11bn стандарт нь тусгаарлагдсан болон давхцсан үндсэн үйлчилгээний багцууд (Basic Service Set, BSS)-ын аль алинд хэт өндөр найдвартай ажиллагааг хангах зорилготой. Wi-Fi 7-той харьцуулахад дараах сайжруулалтыг зорьж байна: * Ижил дохио-хөндлөнгийн нөлөөлөл-шуугианы харьцаатай нөхцөлд өгөгдөл дамжуулах бүтээмжийг 25%-иар нэмэгдүүлэх. * Саатлын тархалтын 95-р перцентиль дэх саатлыг 25%-иар бууруулах. * MAC түвшний протоколын өгөгдлийн нэгж (MAC Protocol Data Unit, MPDU)-ийн алдагдлыг 25%-иар бууруулах, ялангуяа нэг үндсэн үйлчилгээний багцаас нөгөөд шилжих үед. Үүнээс гадна 802.11bn стандарт нь суурь станц буюу хандалтын цэгүүдийн (Access Point, AP), түүний дотор хөдөлгөөнт хандалтын цэгүүдийн эрчим хүч хэмнэх ажиллагааг сайжруулах, төхөөрөмж хоорондын шууд холболтыг илүү үр ашигтай болгох зорилготой. == Гол онцлогууд == === Олон хандалтын цэгийн уялдуулсан ажиллагаа === Wi-Fi 8 нь олон хандалтын цэгийн (Multi-AP) хоорондын уялдаа холбоог сайжруулна. IEEE 802.11be стандартыг боловсруулах явцад олон хандалтын цэгийн хамтын ажиллагааны хэд хэдэн арга хэлэлцэгдсэн боловч техникийн тодорхойлолтын нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалан хойшлуулсан. 802.11bn нь энэ чиглэлийн хөгжлийг үргэлжлүүлнэ. Multi-AP технологи нь Wi-Fi-ийн уламжлалт механизмууд болох хязгаарласан зорилтот сэрэх хугацаа (Restricted Target Wake Time, R-TWT), орон зайн давтан ашиглалт (Spatial Reuse), цацрагийн чиглүүлэлт (Beamforming) зэрэг боломжийг олон BSS-ийн хүрээнд хамтран ажиллуулах замаар сайжруулдаг. 802.11bn стандарт нь зорилго, үр ашиг, нарийн төвөгтэй байдал болон нэмэлт ачааллаараа ялгаатай дараах механизмуудыг нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна: * Уялдуулсан R-TWT (Coordinated R-TWT, Co-RTWT) * Уялдуулсан орон зайн давтан ашиглалт (Coordinated Spatial Reuse, Co-SR) * Уялдуулсан цацрагийн чиглүүлэлт (Coordinated Beamforming, Co-BF) * Уялдуулсан хугацаат хуваарилалттай олон хандалт (Coordinated Time Division Multiple Access, Co-TDMA) * Уялдуулсан суваг санал болгох механизм (Coordinated Channel Recommendation, Co-CR) Эдгээр Multi-AP механизм нь хандалтын цэгүүдэд давтамжийн спектрийн нөөцийг хамтран ашиглахын зэрэгцээ хөндлөнгийн нөлөөллийг илүү үр ашигтай зохицуулах боломж олгоно. Ингэснээр харилцан саад учруулж болзошгүй дамжуулалтуудыг уялдуулан зэрэг гүйцэтгэх нөхцөл бүрдэнэ. === Тасралтгүй роуминг === Wi-Fi 8 нь төхөөрөмж Wi-Fi сүлжээнүүдийн хооронд шилжих үед үүсдэг өндөр саатал, холболтын найдвартай байдал буурах асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор тасралтгүй хөдөлгөөнт холболтын домэйн (Seamless Mobility Domain, SMD)-ийг нэвтрүүлнэ. SMD нь нэг физик төхөөрөмжид байрлах албагүй, олон хандалтын цэгийн олон холбоосын төхөөрөмжийн бүрэлдэхүүн (AP Multi-Link Device, AP MLD)-ийг хамарсан нэгдсэн логик орчныг тодорхойлно. SMD-ийн хүрээнд гар барилтын төлөв, дарааллын дугаар, аюулгүй байдлын түлхүүр болон төхөөрөмжийн боломжийн талаарх мэдээллийг олон AP MLD-ийн хооронд дамжуулах боломжтой. Энэхүү уялдуулалт нь клиент MLD төхөөрөмж нэг Wi-Fi сүлжээнээс нөгөөд шилжих үед холболтгүй байх хугацаа болон пакет алдагдлын хувийг бууруулна. Мөн клиент MLD-ийг нэг AP MLD-ээс нөгөөд шилжүүлэхдээ холбоос тус бүрээр үе шаттай шилжих боломж олгож, тасралтгүй холболтыг хангах зорилготой. === Давтамжийн спектрийн ашиглалтыг сайжруулах === Динамик дэд сувгийн ажиллагаа (Dynamic Sub-channel Operation, DSO) болон үндсэн бус сувагт нэвтрэх (Non-Primary Channel Access, NPCA) механизмууд нь сувгийн өргөний боломж нь ялгаатай төхөөрөмжүүд ажиллаж буй үед давтамжийн спектрийн хуваарилалтыг оновчтой болгоно. Эдгээр боломж нь өндөр зурвасын өргөнтэй хандалтын цэг бага зурвасын өргөн дэмждэг клиент төхөөрөмжүүдэд үйлчлэхийн тулд дамжуулалтын чадвараа бууруулах шаардлагатай болдог нөхцөлийг шийдвэрлэхэд чиглэнэ. === Холболтын хүрээг өргөтгөх боломж === Сайжруулсан холын зайн дамжуулалтын протоколын өгөгдлийн нэгжийн формат (Enhanced Long Range, ELR) нь өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү илгээх болон хандалтын цэгээс төхөөрөмж рүү илгээх холбоосын төсөв (link budget)-ийн тэнцвэргүй байдлыг багасгахад зориулагдсан. Ингэснээр хандалтын цэгээс хол байрлах станцуудын спектрийн ашиглалтын үр ашиг сайжирна. ELR нь 20 МГц сувгийн өргөн ашиглаж, BPSK болон QPSK модуляцыг дэмжинэ. === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгжүүд === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгж (Distributed-tone Resource Unit, DRU) нь OFDM-ийн дэд тээгчдийг тархаан байрлуулсан тусгай аялгууны зохион байгуулалтыг ашиглана. Энгийн нөөцийн нэгж нь залгаа дэд тээгчдийн тодорхой хэсгийг хамардаг бол DRU-ийн аялгуу нь боломжтой давтамжийн зурвасын өргөн даяар тархсан байдаг. Энэ арга нь нарийн зурвасын хэсгүүдээр тодорхойлогддог зохицуулалтын шаардлагад нийцсэн спектрийн чадлын нягтын хязгаарлалтыг даван туулахад тусална. Үүний үр дүнд өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү дамжуулах үед олон станц өргөн зурваст илүү өндөр дамжуулах чадал ашиглах боломжтой болно. Уг механизм нь 20 МГц, 40 МГц болон 80 МГц-ийн зурвасын өргөнийг дэмжинэ. === Модуляц ба кодлолын нэмэлт түвшнүүд === Wi-Fi 8 нь модуляц ба кодлолын схемийн (Modulation and Coding Scheme, MCS) дөрвөн шинэ түвшнийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр одоо байгаа MCS түвшнүүдийн хооронд илүү нарийн тохируулга хийх боломж бүрдэж, сувгийн нөхцөлөөс хамааран холбоосын дасан зохицлыг сайжруулж, дамжуулалтын хурдыг 5–30%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой. === Үйлчилгээний чанарыг сайжруулах === Өндөр ач холбогдолтой сайжруулсан түгээмэл тархсан сувгийн хандалт (High Priority Enhanced Distributed Channel Access, HIP EDCA) болон дамжуулалтын боломжийн хугацааг урьдчилан таслах механизм (TXOP Preemption) нь тоглоом, видео хурал болон бодит хугацааны холбоо зэрэг сааталд мэдрэмтгий хэрэглээнд үүсэх урт сүүлт саатлыг бууруулахад зориулагдсан. === Нэг төхөөрөмж доторх утасгүй технологиудын хамтын ажиллагаа === Төхөөрөмж доторх хамтын ажиллагаа (In-Device Coexistence, IDC) нь нэг төхөөрөмжид байрлах Wi-Fi болон [Bluetooth](https://en.wikipedia.org/wiki/Bluetooth), [Zigbee](https://en.wikipedia.org/wiki/Zigbee), [хэт өргөн зурвасын технологи](https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra-wideband) зэрэг бусад утасгүй технологийн ажиллагааг уялдуулна. Ингэснээр харилцан үүсгэх радио давтамжийн саадыг бууруулж, төхөөрөмжийн нийт ажиллагааг сайжруулна. === Хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх === 2026 оны гуравдугаар сард IEEE 802.11 ажлын хэсэг хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх (AI Offload) судалгааны бүлэг байгуулахыг зөвшөөрсөн. Тус бүлгийн зорилго нь ойр орчмын төхөөрөмжүүдийн тооцоолол их шаарддаг хиймэл оюуны дүгнэлт гаргах ажлыг Wi-Fi хандалтын цэг болон бусад захын тооцооллын төхөөрөмж дээр гүйцэтгүүлэх боломж олгох ирээдүйн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн зөвшөөрлийн хүсэлт боловсруулах явдал юм. Үүнд хиймэл оюунд суурилсан ухаалаг нүдний шил, робот систем зэрэг тооцооллын нөөцөд бага сааталтай хандах шаардлагатай төхөөрөмжүүд багтана. Энэхүү ажил нь 802.11bn стандартын нэмэлт өөрчлөлтөөс тусдаа боловч түүнтэй зэрэгцэн явагдаж байгаа бөгөөд заримдаа Wi-Fi 9 гэж нэрлэдэг дараагийн үеийн технологийн талаарх эхний хэлэлцүүлгүүдийг илэрхийлж байна. == Хөгжүүлэлтийн хуваарь == 802.11bn ажлын хэсгийг 2021 оны тавдугаар сард байгуулсан. Хөгжүүлэлтийн гол үе шатууд: * '''2023 оны арваннэгдүгээр сар:''' Ажлын хэсгийн техникийн боловсруулалт албан ёсоор эхэлсэн. * '''2025 оны долоодугаар сар:''' Техникийн хамрах хүрээг тодорхойлсон 1.0 хувилбарын төслийг боловсруулж дуусгасан. * '''2025 он:''' 1.0 хувилбарын төслийн 291 дүгээр санал хураалтаар 8,000 гаруй санал, шүүмжлэл ирсэн. * '''2026 оны нэгдүгээр сар:''' Виктория хотод болсон завсрын хурлаар ойролцоогоор 740 санал, шүүмжлэлийг шийдвэрлэсний дараа 1.3 хувилбарыг баталсан. * '''2026 оны гуравдугаар сар:''' 1.4 хувилбарын төслийг боловсруулахыг зөвшөөрсөн бөгөөд ирсэн санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 60%-ийг шийдвэрлэсэн байв. * '''2026 оны тавдугаар сар:''' Антверпен хотод болсон завсрын хурлаар санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 75%-ийг шийдвэрлэсэн. Анх 2026 оны тавдугаар сард хийхээр төлөвлөсөн 2.0 хувилбарын санал хураалтыг долоодугаар сар хүртэл хойшлуулсан. * '''Эцсийн батламжийн зорилтот хугацаа:''' 2028 оны тавдугаар сар. Гэхдээ ажлын хэсгийн зарим тайланд 2028 оны есдүгээр сар хүртэл хойшлох боломжтой гэж дурдсан. Wi-Fi Alliance-аас Wi-Fi 8-ийн гэрчилгээжүүлэлтийг 2027 оны дунд үеэс эхлүүлэх төлөвтэй байна. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн жишгийн дагуу эцсийн стандартыг батлахаас өмнө анхны чипсетүүд болон стандартын урьдчилсан хувилбарыг дэмжсэн бүтээгдэхүүнүүд зах зээлд гарч болзошгүй. == Хэрэглээний чиглэл == Wi-Fi 8-ийн найдвартай ажиллагааг сайжруулах боломжууд нь бага сааталтай, тогтвортой холболт шаарддаг дараах хэрэглээнд онцгой ач холбогдолтой: * [Өргөтгөсөн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Extended_reality) (XR), үүнд [виртуал бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_reality) (VR) болон [нэмэгдүүлсэн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Augmented_reality) (AR) багтана. * Үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт болон [зүйлсийн интернэт](https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_of_things) (IoT) системүүд. * Олон хүн, төхөөрөмж төвлөрсөн олон нийтийн байгууламж болон байгууллагын сүлжээнүүд. * Бодит хугацааны тоглоом болон интерактив медиа. * Зайнаас эмнэлгийн тусламж үзүүлэх, телемедицин болон алсын зайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ. == Салбарын оролцоо == Сүлжээний тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчид болон чипсет хөгжүүлэгчид 802.11bn стандартыг боловсруулах үйл явцад идэвхтэй оролцож байна. [MediaTek](https://en.wikipedia.org/wiki/MediaTek), [Qualcomm](https://en.wikipedia.org/wiki/Qualcomm), [Intel](https://en.wikipedia.org/wiki/Intel) болон [Broadcom](https://en.wikipedia.org/wiki/Broadcom) зэрэг компаниуд техникийн тодорхойлолтыг боловсруулахад хувь нэмэр оруулж, стандартын анхны хэрэгжүүлэлтүүдийг хөгжүүлж байна. Утасгүй холбооны салбарын үзэж байгаагаар Wi-Fi 8 нь оргил хурднаас илүүтэй найдвартай ажиллагаа чухал байдаг орчинд онцгой ач холбогдолтой байх юм. Энэ нь интернетийн холболтод ашиглагддаг [5G](https://en.wikipedia.org/wiki/5G) үүрэн холбооны сүлжээг орлох бус, харин түүнийг нөхөж ажиллах технологи болно. [[Ангилал:Компьютер]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээний аюулгүй байдал]] 4ycl3vhh6oa9cd408l8oouqd0ysx2ut 873355 873347 2026-10-15T02:26:50Z Asaaa18 98448 873355 wikitext text/x-wiki '''IEEE 802.11bn''' нь Ultra High Reliability (UHR) төрлийн утасгүй сүлжээний стандарт юм. [Wi-Fi Alliance](https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_Alliance) уг стандартыг '''Wi-Fi 8''' гэж нэрлэдэг. Нэршлээс нь харахад 802.11bn стандартын гол зорилго нь өгөгдөл дамжуулах хурдыг дангаар нь нэмэгдүүлэх бус, утасгүй холбооны найдвартай ажиллагааг сайжруулахад оршино. Уг стандартыг 2028 оны тавдугаар сард эцэслэн батлахаар төлөвлөж байна. == Wi-Fi болон IEEE 802.11 стандартын үеүүд == {| class="wikitable sortable" ! Үе ! IEEE стандарт ! Батлагдсан он ! Холболтын онолын хурд (Мбит/с) ! 2.4 ГГц ! 5 ГГц ! 6 ГГц |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11_(legacy_mode) 802.11] | 1997 | 1–2 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11b-1999 802.11b] | 1999 | 1–11 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11a-1999 802.11a] | 1999 | 6–54 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11g-2003 802.11g] | 2003 | 6–54 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_4 Wi-Fi 4] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11n-2009 802.11n] | 2009 | 6.5–600 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_5 Wi-Fi 5] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ac-2013 802.11ac] | 2013 | 6.5–6,933 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6 Wi-Fi 6] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6E Wi-Fi 6E] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_7 Wi-Fi 7] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11be-2024 802.11be] | 2024 | 0.4–23,059 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_8 Wi-Fi 8] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11bn 802.11bn] | Төлөвлөсөн | Ойролцоогоор 23,000 хүртэл | Тийм | Тийм | Тийм |} == Үүсэл, хөгжил== IEEE 802.11bn стандартын хэт өндөр найдвартай ажиллагааны судалгааны бүлгийг 2021 онд байгуулсан. Энэхүү санаачилга нь утасгүй холбооны төхөөрөмжийн нягтрал ихтэй, радио давтамжийн хөндлөнгийн нөлөөлөл ихтэй орчинд илүү найдвартай холбоо шаардлагатай болсонтой холбоотой юм. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн хөгжил голчлон өгөгдөл дамжуулах оргил хурдыг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байсан бол Wi-Fi 8 нь бодит хэрэглээний нөхцөлд үр ашигтай өгөгдөл дамжуулах чадварыг нэмэгдүүлэх, саатлыг бууруулахад илүү анхаарна. Орчин үеийн Wi-Fi сүлжээний онолын оргил хурд олон хэрэглээний шаардлагаас аль хэдийн давсан байдаг. Гэсэн хэдий ч радио орчны нөхцөл, хөндлөнгийн нөлөөлөл болон сүлжээний протоколын нэмэлт ачааллаас шалтгаалан олон төхөөрөмж зэрэг холбогдсон орчинд хэрэглэгчид холболт тасалдах, хурд хэлбэлзэх зэрэг асуудалтай тулгардаг. == Техникийн үзүүлэлтүүд == 802.11bn нь Wi-Fi 7-той адил 2.4 ГГц, 5 ГГц болон 6 ГГц-ийн давтамжийн зурвасуудыг ашиглана. Сувгийн хамгийн их өргөн 320 МГц хэвээр байх бөгөөд 4096-QAM модуляц болон найм хүртэлх орон зайн урсгалыг дэмжинэ. Онолын хамгийн их өгөгдөл дамжуулах хурд нь Wi-Fi 7-той адил ойролцоогоор 23 Гбит/с байна гэж тооцоолж байна. === Wi-Fi 8 стандартын зорилтот үзүүлэлтүүд === 802.11bn стандарт нь тусгаарлагдсан болон давхцсан үндсэн үйлчилгээний багцууд (Basic Service Set, BSS)-ын аль алинд хэт өндөр найдвартай ажиллагааг хангах зорилготой. Wi-Fi 7-той харьцуулахад дараах сайжруулалтыг зорьж байна: * Ижил дохио-хөндлөнгийн нөлөөлөл-шуугианы харьцаатай нөхцөлд өгөгдөл дамжуулах бүтээмжийг 25%-иар нэмэгдүүлэх. * Саатлын тархалтын 95-р перцентиль дэх саатлыг 25%-иар бууруулах. * MAC түвшний протоколын өгөгдлийн нэгж (MAC Protocol Data Unit, MPDU)-ийн алдагдлыг 25%-иар бууруулах, ялангуяа нэг үндсэн үйлчилгээний багцаас нөгөөд шилжих үед. Үүнээс гадна 802.11bn стандарт нь суурь станц буюу хандалтын цэгүүдийн (Access Point, AP), түүний дотор хөдөлгөөнт хандалтын цэгүүдийн эрчим хүч хэмнэх ажиллагааг сайжруулах, төхөөрөмж хоорондын шууд холболтыг илүү үр ашигтай болгох зорилготой. == Гол онцлогууд == === Олон хандалтын цэгийн уялдуулсан ажиллагаа === Wi-Fi 8 нь олон хандалтын цэгийн (Multi-AP) хоорондын уялдаа холбоог сайжруулна. IEEE 802.11be стандартыг боловсруулах явцад олон хандалтын цэгийн хамтын ажиллагааны хэд хэдэн арга хэлэлцэгдсэн боловч техникийн тодорхойлолтын нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалан хойшлуулсан. 802.11bn нь энэ чиглэлийн хөгжлийг үргэлжлүүлнэ. Multi-AP технологи нь Wi-Fi-ийн уламжлалт механизмууд болох хязгаарласан зорилтот сэрэх хугацаа (Restricted Target Wake Time, R-TWT), орон зайн давтан ашиглалт (Spatial Reuse), цацрагийн чиглүүлэлт (Beamforming) зэрэг боломжийг олон BSS-ийн хүрээнд хамтран ажиллуулах замаар сайжруулдаг. 802.11bn стандарт нь зорилго, үр ашиг, нарийн төвөгтэй байдал болон нэмэлт ачааллаараа ялгаатай дараах механизмуудыг нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна: * Уялдуулсан R-TWT (Coordinated R-TWT, Co-RTWT) * Уялдуулсан орон зайн давтан ашиглалт (Coordinated Spatial Reuse, Co-SR) * Уялдуулсан цацрагийн чиглүүлэлт (Coordinated Beamforming, Co-BF) * Уялдуулсан хугацаат хуваарилалттай олон хандалт (Coordinated Time Division Multiple Access, Co-TDMA) * Уялдуулсан суваг санал болгох механизм (Coordinated Channel Recommendation, Co-CR) Эдгээр Multi-AP механизм нь хандалтын цэгүүдэд давтамжийн спектрийн нөөцийг хамтран ашиглахын зэрэгцээ хөндлөнгийн нөлөөллийг илүү үр ашигтай зохицуулах боломж олгоно. Ингэснээр харилцан саад учруулж болзошгүй дамжуулалтуудыг уялдуулан зэрэг гүйцэтгэх нөхцөл бүрдэнэ. === Тасралтгүй роуминг === Wi-Fi 8 нь төхөөрөмж Wi-Fi сүлжээнүүдийн хооронд шилжих үед үүсдэг өндөр саатал, холболтын найдвартай байдал буурах асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор тасралтгүй хөдөлгөөнт холболтын домэйн (Seamless Mobility Domain, SMD)-ийг нэвтрүүлнэ. SMD нь нэг физик төхөөрөмжид байрлах албагүй, олон хандалтын цэгийн олон холбоосын төхөөрөмжийн бүрэлдэхүүн (AP Multi-Link Device, AP MLD)-ийг хамарсан нэгдсэн логик орчныг тодорхойлно. SMD-ийн хүрээнд гар барилтын төлөв, дарааллын дугаар, аюулгүй байдлын түлхүүр болон төхөөрөмжийн боломжийн талаарх мэдээллийг олон AP MLD-ийн хооронд дамжуулах боломжтой. Энэхүү уялдуулалт нь клиент MLD төхөөрөмж нэг Wi-Fi сүлжээнээс нөгөөд шилжих үед холболтгүй байх хугацаа болон пакет алдагдлын хувийг бууруулна. Мөн клиент MLD-ийг нэг AP MLD-ээс нөгөөд шилжүүлэхдээ холбоос тус бүрээр үе шаттай шилжих боломж олгож, тасралтгүй холболтыг хангах зорилготой. === Давтамжийн спектрийн ашиглалтыг сайжруулах === Динамик дэд сувгийн ажиллагаа (Dynamic Sub-channel Operation, DSO) болон үндсэн бус сувагт нэвтрэх (Non-Primary Channel Access, NPCA) механизмууд нь сувгийн өргөний боломж нь ялгаатай төхөөрөмжүүд ажиллаж буй үед давтамжийн спектрийн хуваарилалтыг оновчтой болгоно. Эдгээр боломж нь өндөр зурвасын өргөнтэй хандалтын цэг бага зурвасын өргөн дэмждэг клиент төхөөрөмжүүдэд үйлчлэхийн тулд дамжуулалтын чадвараа бууруулах шаардлагатай болдог нөхцөлийг шийдвэрлэхэд чиглэнэ. === Холболтын хүрээг өргөтгөх боломж === Сайжруулсан холын зайн дамжуулалтын протоколын өгөгдлийн нэгжийн формат (Enhanced Long Range, ELR) нь өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү илгээх болон хандалтын цэгээс төхөөрөмж рүү илгээх холбоосын төсөв (link budget)-ийн тэнцвэргүй байдлыг багасгахад зориулагдсан. Ингэснээр хандалтын цэгээс хол байрлах станцуудын спектрийн ашиглалтын үр ашиг сайжирна. ELR нь 20 МГц сувгийн өргөн ашиглаж, BPSK болон QPSK модуляцыг дэмжинэ. === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгжүүд === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгж (Distributed-tone Resource Unit, DRU) нь OFDM-ийн дэд тээгчдийг тархаан байрлуулсан тусгай аялгууны зохион байгуулалтыг ашиглана. Энгийн нөөцийн нэгж нь залгаа дэд тээгчдийн тодорхой хэсгийг хамардаг бол DRU-ийн аялгуу нь боломжтой давтамжийн зурвасын өргөн даяар тархсан байдаг. Энэ арга нь нарийн зурвасын хэсгүүдээр тодорхойлогддог зохицуулалтын шаардлагад нийцсэн спектрийн чадлын нягтын хязгаарлалтыг даван туулахад тусална. Үүний үр дүнд өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү дамжуулах үед олон станц өргөн зурваст илүү өндөр дамжуулах чадал ашиглах боломжтой болно. Уг механизм нь 20 МГц, 40 МГц болон 80 МГц-ийн зурвасын өргөнийг дэмжинэ. === Модуляц ба кодлолын нэмэлт түвшнүүд === Wi-Fi 8 нь модуляц ба кодлолын схемийн (Modulation and Coding Scheme, MCS) дөрвөн шинэ түвшнийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр одоо байгаа MCS түвшнүүдийн хооронд илүү нарийн тохируулга хийх боломж бүрдэж, сувгийн нөхцөлөөс хамааран холбоосын дасан зохицлыг сайжруулж, дамжуулалтын хурдыг 5–30%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой. === Үйлчилгээний чанарыг сайжруулах === Өндөр ач холбогдолтой сайжруулсан түгээмэл тархсан сувгийн хандалт (High Priority Enhanced Distributed Channel Access, HIP EDCA) болон дамжуулалтын боломжийн хугацааг урьдчилан таслах механизм (TXOP Preemption) нь тоглоом, видео хурал болон бодит хугацааны холбоо зэрэг сааталд мэдрэмтгий хэрэглээнд үүсэх урт сүүлт саатлыг бууруулахад зориулагдсан. === Нэг төхөөрөмж доторх утасгүй технологиудын хамтын ажиллагаа === Төхөөрөмж доторх хамтын ажиллагаа (In-Device Coexistence, IDC) нь нэг төхөөрөмжид байрлах Wi-Fi болон [Bluetooth](https://en.wikipedia.org/wiki/Bluetooth), [Zigbee](https://en.wikipedia.org/wiki/Zigbee), [хэт өргөн зурвасын технологи](https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra-wideband) зэрэг бусад утасгүй технологийн ажиллагааг уялдуулна. Ингэснээр харилцан үүсгэх радио давтамжийн саадыг бууруулж, төхөөрөмжийн нийт ажиллагааг сайжруулна. === Хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх === 2026 оны гуравдугаар сард IEEE 802.11 ажлын хэсэг хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх (AI Offload) судалгааны бүлэг байгуулахыг зөвшөөрсөн. Тус бүлгийн зорилго нь ойр орчмын төхөөрөмжүүдийн тооцоолол их шаарддаг хиймэл оюуны дүгнэлт гаргах ажлыг Wi-Fi хандалтын цэг болон бусад захын тооцооллын төхөөрөмж дээр гүйцэтгүүлэх боломж олгох ирээдүйн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн зөвшөөрлийн хүсэлт боловсруулах явдал юм. Үүнд хиймэл оюунд суурилсан ухаалаг нүдний шил, робот систем зэрэг тооцооллын нөөцөд бага сааталтай хандах шаардлагатай төхөөрөмжүүд багтана. Энэхүү ажил нь 802.11bn стандартын нэмэлт өөрчлөлтөөс тусдаа боловч түүнтэй зэрэгцэн явагдаж байгаа бөгөөд заримдаа Wi-Fi 9 гэж нэрлэдэг дараагийн үеийн технологийн талаарх эхний хэлэлцүүлгүүдийг илэрхийлж байна. == Хөгжүүлэлтийн хуваарь == 802.11bn ажлын хэсгийг 2021 оны тавдугаар сард байгуулсан. Хөгжүүлэлтийн гол үе шатууд: * '''2023 оны арваннэгдүгээр сар:''' Ажлын хэсгийн техникийн боловсруулалт албан ёсоор эхэлсэн. * '''2025 оны долоодугаар сар:''' Техникийн хамрах хүрээг тодорхойлсон 1.0 хувилбарын төслийг боловсруулж дуусгасан. * '''2025 он:''' 1.0 хувилбарын төслийн 291 дүгээр санал хураалтаар 8,000 гаруй санал, шүүмжлэл ирсэн. * '''2026 оны нэгдүгээр сар:''' Виктория хотод болсон завсрын хурлаар ойролцоогоор 740 санал, шүүмжлэлийг шийдвэрлэсний дараа 1.3 хувилбарыг баталсан. * '''2026 оны гуравдугаар сар:''' 1.4 хувилбарын төслийг боловсруулахыг зөвшөөрсөн бөгөөд ирсэн санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 60%-ийг шийдвэрлэсэн байв. * '''2026 оны тавдугаар сар:''' Антверпен хотод болсон завсрын хурлаар санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 75%-ийг шийдвэрлэсэн. Анх 2026 оны тавдугаар сард хийхээр төлөвлөсөн 2.0 хувилбарын санал хураалтыг долоодугаар сар хүртэл хойшлуулсан. * '''Эцсийн батламжийн зорилтот хугацаа:''' 2028 оны тавдугаар сар. Гэхдээ ажлын хэсгийн зарим тайланд 2028 оны есдүгээр сар хүртэл хойшлох боломжтой гэж дурдсан. Wi-Fi Alliance-аас Wi-Fi 8-ийн гэрчилгээжүүлэлтийг 2027 оны дунд үеэс эхлүүлэх төлөвтэй байна. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн жишгийн дагуу эцсийн стандартыг батлахаас өмнө анхны чипсетүүд болон стандартын урьдчилсан хувилбарыг дэмжсэн бүтээгдэхүүнүүд зах зээлд гарч болзошгүй. == Хэрэглээний чиглэл == Wi-Fi 8-ийн найдвартай ажиллагааг сайжруулах боломжууд нь бага сааталтай, тогтвортой холболт шаарддаг дараах хэрэглээнд онцгой ач холбогдолтой: * [Өргөтгөсөн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Extended_reality) (XR), үүнд [виртуал бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_reality) (VR) болон [нэмэгдүүлсэн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Augmented_reality) (AR) багтана. * Үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт болон [зүйлсийн интернэт](https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_of_things) (IoT) системүүд. * Олон хүн, төхөөрөмж төвлөрсөн олон нийтийн байгууламж болон байгууллагын сүлжээнүүд. * Бодит хугацааны тоглоом болон интерактив медиа. * Зайнаас эмнэлгийн тусламж үзүүлэх, телемедицин болон алсын зайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ. == Салбарын оролцоо == Сүлжээний тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчид болон чипсет хөгжүүлэгчид 802.11bn стандартыг боловсруулах үйл явцад идэвхтэй оролцож байна. [MediaTek](https://en.wikipedia.org/wiki/MediaTek), [Qualcomm](https://en.wikipedia.org/wiki/Qualcomm), [Intel](https://en.wikipedia.org/wiki/Intel) болон [Broadcom](https://en.wikipedia.org/wiki/Broadcom) зэрэг компаниуд техникийн тодорхойлолтыг боловсруулахад хувь нэмэр оруулж, стандартын анхны хэрэгжүүлэлтүүдийг хөгжүүлж байна. Утасгүй холбооны салбарын үзэж байгаагаар Wi-Fi 8 нь оргил хурднаас илүүтэй найдвартай ажиллагаа чухал байдаг орчинд онцгой ач холбогдолтой байх юм. Энэ нь интернетийн холболтод ашиглагддаг [5G](https://en.wikipedia.org/wiki/5G) үүрэн холбооны сүлжээг орлох бус, харин түүнийг нөхөж ажиллах технологи болно. [[Ангилал:Компьютер]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээний аюулгүй байдал]] [[Ангилал:Интернэт]] [[Ангилал:Wi-Fi]] ei58wbdpyqakr9s4dshf90xxkq338ba 873357 873355 2026-10-15T02:28:27Z Asaaa18 98448 873357 wikitext text/x-wiki '''IEEE 802.11bn''' нь Ultra High Reliability (UHR) төрлийн утасгүй сүлжээний стандарт юм. [Wi-Fi Alliance|https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_Alliance] аас уг стандартыг '''Wi-Fi 8''' гэж нэрлэдэг. Нэршлээс нь харахад 802.11bn стандартын гол зорилго нь өгөгдөл дамжуулах хурдыг дангаар нь нэмэгдүүлэх бус, утасгүй холбооны найдвартай ажиллагааг сайжруулахад оршино. Уг стандартыг 2028 оны тавдугаар сард эцэслэн батлахаар төлөвлөж байна. == Wi-Fi болон IEEE 802.11 стандартын үеүүд == {| class="wikitable sortable" ! Үе ! IEEE стандарт ! Батлагдсан он ! Холболтын онолын хурд (Мбит/с) ! 2.4 ГГц ! 5 ГГц ! 6 ГГц |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11_(legacy_mode) 802.11] | 1997 | 1–2 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11b-1999 802.11b] | 1999 | 1–11 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11a-1999 802.11a] | 1999 | 6–54 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11g-2003 802.11g] | 2003 | 6–54 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_4 Wi-Fi 4] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11n-2009 802.11n] | 2009 | 6.5–600 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_5 Wi-Fi 5] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ac-2013 802.11ac] | 2013 | 6.5–6,933 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6 Wi-Fi 6] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6E Wi-Fi 6E] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_7 Wi-Fi 7] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11be-2024 802.11be] | 2024 | 0.4–23,059 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_8 Wi-Fi 8] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11bn 802.11bn] | Төлөвлөсөн | Ойролцоогоор 23,000 хүртэл | Тийм | Тийм | Тийм |} == Үүсэл, хөгжил== IEEE 802.11bn стандартын хэт өндөр найдвартай ажиллагааны судалгааны бүлгийг 2021 онд байгуулсан. Энэхүү санаачилга нь утасгүй холбооны төхөөрөмжийн нягтрал ихтэй, радио давтамжийн хөндлөнгийн нөлөөлөл ихтэй орчинд илүү найдвартай холбоо шаардлагатай болсонтой холбоотой юм. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн хөгжил голчлон өгөгдөл дамжуулах оргил хурдыг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байсан бол Wi-Fi 8 нь бодит хэрэглээний нөхцөлд үр ашигтай өгөгдөл дамжуулах чадварыг нэмэгдүүлэх, саатлыг бууруулахад илүү анхаарна. Орчин үеийн Wi-Fi сүлжээний онолын оргил хурд олон хэрэглээний шаардлагаас аль хэдийн давсан байдаг. Гэсэн хэдий ч радио орчны нөхцөл, хөндлөнгийн нөлөөлөл болон сүлжээний протоколын нэмэлт ачааллаас шалтгаалан олон төхөөрөмж зэрэг холбогдсон орчинд хэрэглэгчид холболт тасалдах, хурд хэлбэлзэх зэрэг асуудалтай тулгардаг. == Техникийн үзүүлэлтүүд == 802.11bn нь Wi-Fi 7-той адил 2.4 ГГц, 5 ГГц болон 6 ГГц-ийн давтамжийн зурвасуудыг ашиглана. Сувгийн хамгийн их өргөн 320 МГц хэвээр байх бөгөөд 4096-QAM модуляц болон найм хүртэлх орон зайн урсгалыг дэмжинэ. Онолын хамгийн их өгөгдөл дамжуулах хурд нь Wi-Fi 7-той адил ойролцоогоор 23 Гбит/с байна гэж тооцоолж байна. === Wi-Fi 8 стандартын зорилтот үзүүлэлтүүд === 802.11bn стандарт нь тусгаарлагдсан болон давхцсан үндсэн үйлчилгээний багцууд (Basic Service Set, BSS)-ын аль алинд хэт өндөр найдвартай ажиллагааг хангах зорилготой. Wi-Fi 7-той харьцуулахад дараах сайжруулалтыг зорьж байна: * Ижил дохио-хөндлөнгийн нөлөөлөл-шуугианы харьцаатай нөхцөлд өгөгдөл дамжуулах бүтээмжийг 25%-иар нэмэгдүүлэх. * Саатлын тархалтын 95-р перцентиль дэх саатлыг 25%-иар бууруулах. * MAC түвшний протоколын өгөгдлийн нэгж (MAC Protocol Data Unit, MPDU)-ийн алдагдлыг 25%-иар бууруулах, ялангуяа нэг үндсэн үйлчилгээний багцаас нөгөөд шилжих үед. Үүнээс гадна 802.11bn стандарт нь суурь станц буюу хандалтын цэгүүдийн (Access Point, AP), түүний дотор хөдөлгөөнт хандалтын цэгүүдийн эрчим хүч хэмнэх ажиллагааг сайжруулах, төхөөрөмж хоорондын шууд холболтыг илүү үр ашигтай болгох зорилготой. == Гол онцлогууд == === Олон хандалтын цэгийн уялдуулсан ажиллагаа === Wi-Fi 8 нь олон хандалтын цэгийн (Multi-AP) хоорондын уялдаа холбоог сайжруулна. IEEE 802.11be стандартыг боловсруулах явцад олон хандалтын цэгийн хамтын ажиллагааны хэд хэдэн арга хэлэлцэгдсэн боловч техникийн тодорхойлолтын нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалан хойшлуулсан. 802.11bn нь энэ чиглэлийн хөгжлийг үргэлжлүүлнэ. Multi-AP технологи нь Wi-Fi-ийн уламжлалт механизмууд болох хязгаарласан зорилтот сэрэх хугацаа (Restricted Target Wake Time, R-TWT), орон зайн давтан ашиглалт (Spatial Reuse), цацрагийн чиглүүлэлт (Beamforming) зэрэг боломжийг олон BSS-ийн хүрээнд хамтран ажиллуулах замаар сайжруулдаг. 802.11bn стандарт нь зорилго, үр ашиг, нарийн төвөгтэй байдал болон нэмэлт ачааллаараа ялгаатай дараах механизмуудыг нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна: * Уялдуулсан R-TWT (Coordinated R-TWT, Co-RTWT) * Уялдуулсан орон зайн давтан ашиглалт (Coordinated Spatial Reuse, Co-SR) * Уялдуулсан цацрагийн чиглүүлэлт (Coordinated Beamforming, Co-BF) * Уялдуулсан хугацаат хуваарилалттай олон хандалт (Coordinated Time Division Multiple Access, Co-TDMA) * Уялдуулсан суваг санал болгох механизм (Coordinated Channel Recommendation, Co-CR) Эдгээр Multi-AP механизм нь хандалтын цэгүүдэд давтамжийн спектрийн нөөцийг хамтран ашиглахын зэрэгцээ хөндлөнгийн нөлөөллийг илүү үр ашигтай зохицуулах боломж олгоно. Ингэснээр харилцан саад учруулж болзошгүй дамжуулалтуудыг уялдуулан зэрэг гүйцэтгэх нөхцөл бүрдэнэ. === Тасралтгүй роуминг === Wi-Fi 8 нь төхөөрөмж Wi-Fi сүлжээнүүдийн хооронд шилжих үед үүсдэг өндөр саатал, холболтын найдвартай байдал буурах асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор тасралтгүй хөдөлгөөнт холболтын домэйн (Seamless Mobility Domain, SMD)-ийг нэвтрүүлнэ. SMD нь нэг физик төхөөрөмжид байрлах албагүй, олон хандалтын цэгийн олон холбоосын төхөөрөмжийн бүрэлдэхүүн (AP Multi-Link Device, AP MLD)-ийг хамарсан нэгдсэн логик орчныг тодорхойлно. SMD-ийн хүрээнд гар барилтын төлөв, дарааллын дугаар, аюулгүй байдлын түлхүүр болон төхөөрөмжийн боломжийн талаарх мэдээллийг олон AP MLD-ийн хооронд дамжуулах боломжтой. Энэхүү уялдуулалт нь клиент MLD төхөөрөмж нэг Wi-Fi сүлжээнээс нөгөөд шилжих үед холболтгүй байх хугацаа болон пакет алдагдлын хувийг бууруулна. Мөн клиент MLD-ийг нэг AP MLD-ээс нөгөөд шилжүүлэхдээ холбоос тус бүрээр үе шаттай шилжих боломж олгож, тасралтгүй холболтыг хангах зорилготой. === Давтамжийн спектрийн ашиглалтыг сайжруулах === Динамик дэд сувгийн ажиллагаа (Dynamic Sub-channel Operation, DSO) болон үндсэн бус сувагт нэвтрэх (Non-Primary Channel Access, NPCA) механизмууд нь сувгийн өргөний боломж нь ялгаатай төхөөрөмжүүд ажиллаж буй үед давтамжийн спектрийн хуваарилалтыг оновчтой болгоно. Эдгээр боломж нь өндөр зурвасын өргөнтэй хандалтын цэг бага зурвасын өргөн дэмждэг клиент төхөөрөмжүүдэд үйлчлэхийн тулд дамжуулалтын чадвараа бууруулах шаардлагатай болдог нөхцөлийг шийдвэрлэхэд чиглэнэ. === Холболтын хүрээг өргөтгөх боломж === Сайжруулсан холын зайн дамжуулалтын протоколын өгөгдлийн нэгжийн формат (Enhanced Long Range, ELR) нь өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү илгээх болон хандалтын цэгээс төхөөрөмж рүү илгээх холбоосын төсөв (link budget)-ийн тэнцвэргүй байдлыг багасгахад зориулагдсан. Ингэснээр хандалтын цэгээс хол байрлах станцуудын спектрийн ашиглалтын үр ашиг сайжирна. ELR нь 20 МГц сувгийн өргөн ашиглаж, BPSK болон QPSK модуляцыг дэмжинэ. === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгжүүд === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгж (Distributed-tone Resource Unit, DRU) нь OFDM-ийн дэд тээгчдийг тархаан байрлуулсан тусгай аялгууны зохион байгуулалтыг ашиглана. Энгийн нөөцийн нэгж нь залгаа дэд тээгчдийн тодорхой хэсгийг хамардаг бол DRU-ийн аялгуу нь боломжтой давтамжийн зурвасын өргөн даяар тархсан байдаг. Энэ арга нь нарийн зурвасын хэсгүүдээр тодорхойлогддог зохицуулалтын шаардлагад нийцсэн спектрийн чадлын нягтын хязгаарлалтыг даван туулахад тусална. Үүний үр дүнд өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү дамжуулах үед олон станц өргөн зурваст илүү өндөр дамжуулах чадал ашиглах боломжтой болно. Уг механизм нь 20 МГц, 40 МГц болон 80 МГц-ийн зурвасын өргөнийг дэмжинэ. === Модуляц ба кодлолын нэмэлт түвшнүүд === Wi-Fi 8 нь модуляц ба кодлолын схемийн (Modulation and Coding Scheme, MCS) дөрвөн шинэ түвшнийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр одоо байгаа MCS түвшнүүдийн хооронд илүү нарийн тохируулга хийх боломж бүрдэж, сувгийн нөхцөлөөс хамааран холбоосын дасан зохицлыг сайжруулж, дамжуулалтын хурдыг 5–30%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой. === Үйлчилгээний чанарыг сайжруулах === Өндөр ач холбогдолтой сайжруулсан түгээмэл тархсан сувгийн хандалт (High Priority Enhanced Distributed Channel Access, HIP EDCA) болон дамжуулалтын боломжийн хугацааг урьдчилан таслах механизм (TXOP Preemption) нь тоглоом, видео хурал болон бодит хугацааны холбоо зэрэг сааталд мэдрэмтгий хэрэглээнд үүсэх урт сүүлт саатлыг бууруулахад зориулагдсан. === Нэг төхөөрөмж доторх утасгүй технологиудын хамтын ажиллагаа === Төхөөрөмж доторх хамтын ажиллагаа (In-Device Coexistence, IDC) нь нэг төхөөрөмжид байрлах Wi-Fi болон [Bluetooth](https://en.wikipedia.org/wiki/Bluetooth), [Zigbee](https://en.wikipedia.org/wiki/Zigbee), [хэт өргөн зурвасын технологи](https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra-wideband) зэрэг бусад утасгүй технологийн ажиллагааг уялдуулна. Ингэснээр харилцан үүсгэх радио давтамжийн саадыг бууруулж, төхөөрөмжийн нийт ажиллагааг сайжруулна. === Хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх === 2026 оны гуравдугаар сард IEEE 802.11 ажлын хэсэг хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх (AI Offload) судалгааны бүлэг байгуулахыг зөвшөөрсөн. Тус бүлгийн зорилго нь ойр орчмын төхөөрөмжүүдийн тооцоолол их шаарддаг хиймэл оюуны дүгнэлт гаргах ажлыг Wi-Fi хандалтын цэг болон бусад захын тооцооллын төхөөрөмж дээр гүйцэтгүүлэх боломж олгох ирээдүйн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн зөвшөөрлийн хүсэлт боловсруулах явдал юм. Үүнд хиймэл оюунд суурилсан ухаалаг нүдний шил, робот систем зэрэг тооцооллын нөөцөд бага сааталтай хандах шаардлагатай төхөөрөмжүүд багтана. Энэхүү ажил нь 802.11bn стандартын нэмэлт өөрчлөлтөөс тусдаа боловч түүнтэй зэрэгцэн явагдаж байгаа бөгөөд заримдаа Wi-Fi 9 гэж нэрлэдэг дараагийн үеийн технологийн талаарх эхний хэлэлцүүлгүүдийг илэрхийлж байна. == Хөгжүүлэлтийн хуваарь == 802.11bn ажлын хэсгийг 2021 оны тавдугаар сард байгуулсан. Хөгжүүлэлтийн гол үе шатууд: * '''2023 оны арваннэгдүгээр сар:''' Ажлын хэсгийн техникийн боловсруулалт албан ёсоор эхэлсэн. * '''2025 оны долоодугаар сар:''' Техникийн хамрах хүрээг тодорхойлсон 1.0 хувилбарын төслийг боловсруулж дуусгасан. * '''2025 он:''' 1.0 хувилбарын төслийн 291 дүгээр санал хураалтаар 8,000 гаруй санал, шүүмжлэл ирсэн. * '''2026 оны нэгдүгээр сар:''' Виктория хотод болсон завсрын хурлаар ойролцоогоор 740 санал, шүүмжлэлийг шийдвэрлэсний дараа 1.3 хувилбарыг баталсан. * '''2026 оны гуравдугаар сар:''' 1.4 хувилбарын төслийг боловсруулахыг зөвшөөрсөн бөгөөд ирсэн санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 60%-ийг шийдвэрлэсэн байв. * '''2026 оны тавдугаар сар:''' Антверпен хотод болсон завсрын хурлаар санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 75%-ийг шийдвэрлэсэн. Анх 2026 оны тавдугаар сард хийхээр төлөвлөсөн 2.0 хувилбарын санал хураалтыг долоодугаар сар хүртэл хойшлуулсан. * '''Эцсийн батламжийн зорилтот хугацаа:''' 2028 оны тавдугаар сар. Гэхдээ ажлын хэсгийн зарим тайланд 2028 оны есдүгээр сар хүртэл хойшлох боломжтой гэж дурдсан. Wi-Fi Alliance-аас Wi-Fi 8-ийн гэрчилгээжүүлэлтийг 2027 оны дунд үеэс эхлүүлэх төлөвтэй байна. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн жишгийн дагуу эцсийн стандартыг батлахаас өмнө анхны чипсетүүд болон стандартын урьдчилсан хувилбарыг дэмжсэн бүтээгдэхүүнүүд зах зээлд гарч болзошгүй. == Хэрэглээний чиглэл == Wi-Fi 8-ийн найдвартай ажиллагааг сайжруулах боломжууд нь бага сааталтай, тогтвортой холболт шаарддаг дараах хэрэглээнд онцгой ач холбогдолтой: * [Өргөтгөсөн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Extended_reality) (XR), үүнд [виртуал бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_reality) (VR) болон [нэмэгдүүлсэн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Augmented_reality) (AR) багтана. * Үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт болон [зүйлсийн интернэт](https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_of_things) (IoT) системүүд. * Олон хүн, төхөөрөмж төвлөрсөн олон нийтийн байгууламж болон байгууллагын сүлжээнүүд. * Бодит хугацааны тоглоом болон интерактив медиа. * Зайнаас эмнэлгийн тусламж үзүүлэх, телемедицин болон алсын зайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ. == Салбарын оролцоо == Сүлжээний тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчид болон чипсет хөгжүүлэгчид 802.11bn стандартыг боловсруулах үйл явцад идэвхтэй оролцож байна. [MediaTek](https://en.wikipedia.org/wiki/MediaTek), [Qualcomm](https://en.wikipedia.org/wiki/Qualcomm), [Intel](https://en.wikipedia.org/wiki/Intel) болон [Broadcom](https://en.wikipedia.org/wiki/Broadcom) зэрэг компаниуд техникийн тодорхойлолтыг боловсруулахад хувь нэмэр оруулж, стандартын анхны хэрэгжүүлэлтүүдийг хөгжүүлж байна. Утасгүй холбооны салбарын үзэж байгаагаар Wi-Fi 8 нь оргил хурднаас илүүтэй найдвартай ажиллагаа чухал байдаг орчинд онцгой ач холбогдолтой байх юм. Энэ нь интернетийн холболтод ашиглагддаг [5G](https://en.wikipedia.org/wiki/5G) үүрэн холбооны сүлжээг орлох бус, харин түүнийг нөхөж ажиллах технологи болно. [[Ангилал:Компьютер]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээний аюулгүй байдал]] [[Ангилал:Интернэт]] [[Ангилал:Wi-Fi]] o5vw7wettpn0u03sionhkq86o37qovx 873360 873357 2026-10-15T02:36:07Z Asaaa18 98448 873360 wikitext text/x-wiki '''IEEE 802.11bn''' нь Ultra High Reliability (UHR) төрлийн утасгүй сүлжээний стандарт юм. [Wi-Fi Alliance|https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_Alliance] аас уг стандартыг '''Wi-Fi 8''' гэж нэрлэдэг. Нэршлээс нь харахад 802.11bn стандартын гол зорилго нь өгөгдөл дамжуулах хурдыг дангаар нь нэмэгдүүлэх бус, утасгүй холбооны найдвартай ажиллагааг сайжруулахад оршино. Уг стандартыг 2028 оны тавдугаар сард эцэслэн батлахаар төлөвлөж байна. == Wi-Fi болон IEEE 802.11 стандартын үеүүд == {| class="wikitable sortable" ! Үе ! IEEE стандарт ! Батлагдсан он ! Холболтын онолын хурд (Мбит/с) ! 2.4 ГГц ! 5 ГГц ! 6 ГГц |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11_(legacy_mode) 802.11] | 1997 | 1–2 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11b-1999 802.11b] | 1999 | 1–11 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11a-1999 802.11a] | 1999 | 6–54 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11g-2003 802.11g] | 2003 | 6–54 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_4 Wi-Fi 4] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11n-2009 802.11n] | 2009 | 6.5–600 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_5 Wi-Fi 5] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ac-2013 802.11ac] | 2013 | 6.5–6,933 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6 Wi-Fi 6] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6E Wi-Fi 6E] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_7 Wi-Fi 7] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11be-2024 802.11be] | 2024 | 0.4–23,059 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_8 Wi-Fi 8] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11bn 802.11bn] | Төлөвлөсөн | Ойролцоогоор 23,000 хүртэл | Тийм | Тийм | Тийм |} == Үүсэл, хөгжил== IEEE 802.11bn стандартын хэт өндөр найдвартай ажиллагааны судалгааны бүлгийг 2021 онд байгуулсан. Энэхүү санаачилга нь утасгүй холбооны төхөөрөмжийн нягтрал ихтэй, радио давтамжийн хөндлөнгийн нөлөөлөл ихтэй орчинд илүү найдвартай холбоо шаардлагатай болсонтой холбоотой юм. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн хөгжил голчлон өгөгдөл дамжуулах оргил хурдыг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байсан бол Wi-Fi 8 нь бодит хэрэглээний нөхцөлд үр ашигтай өгөгдөл дамжуулах чадварыг нэмэгдүүлэх, саатлыг бууруулахад илүү анхаарна. Орчин үеийн Wi-Fi сүлжээний онолын оргил хурд олон хэрэглээний шаардлагаас аль хэдийн давсан байдаг. Гэсэн хэдий ч радио орчны нөхцөл, хөндлөнгийн нөлөөлөл болон сүлжээний протоколын нэмэлт ачааллаас шалтгаалан олон төхөөрөмж зэрэг холбогдсон орчинд хэрэглэгчид холболт тасалдах, хурд хэлбэлзэх зэрэг асуудалтай тулгардаг. == Техникийн үзүүлэлтүүд == 802.11bn нь Wi-Fi 7-той адил 2.4 ГГц, 5 ГГц болон 6 ГГц-ийн давтамжийн зурвасуудыг ашиглана. Сувгийн хамгийн их өргөн 320 МГц хэвээр байх бөгөөд 4096-QAM модуляц болон найм хүртэлх орон зайн урсгалыг дэмжинэ. Онолын хамгийн их өгөгдөл дамжуулах хурд нь Wi-Fi 7-той адил ойролцоогоор 23 Гбит/с байна гэж тооцоолж байна. === Wi-Fi 8 стандартын зорилтот үзүүлэлтүүд === 802.11bn стандарт нь тусгаарлагдсан болон давхцсан үндсэн үйлчилгээний багцууд (Basic Service Set, BSS)-ын аль алинд хэт өндөр найдвартай ажиллагааг хангах зорилготой. Wi-Fi 7-той харьцуулахад дараах сайжруулалтыг зорьж байна: * Ижил дохио-хөндлөнгийн нөлөөлөл-шуугианы харьцаатай нөхцөлд өгөгдөл дамжуулах бүтээмжийг 25%-иар нэмэгдүүлэх. * Саатлын тархалтын 95-р перцентиль дэх саатлыг 25%-иар бууруулах. * MAC түвшний протоколын өгөгдлийн нэгж (MAC Protocol Data Unit, MPDU)-ийн алдагдлыг 25%-иар бууруулах, ялангуяа нэг үндсэн үйлчилгээний багцаас нөгөөд шилжих үед. Үүнээс гадна 802.11bn стандарт нь суурь станц буюу хандалтын цэгүүдийн (Access Point, AP), түүний дотор хөдөлгөөнт хандалтын цэгүүдийн эрчим хүч хэмнэх ажиллагааг сайжруулах, төхөөрөмж хоорондын шууд холболтыг илүү үр ашигтай болгох зорилготой. == Гол онцлогууд == === Олон хандалтын цэгийн уялдуулсан ажиллагаа === Wi-Fi 8 нь олон хандалтын цэгийн (Multi-AP) хоорондын уялдаа холбоог сайжруулна. IEEE 802.11be стандартыг боловсруулах явцад олон хандалтын цэгийн хамтын ажиллагааны хэд хэдэн арга хэлэлцэгдсэн боловч техникийн тодорхойлолтын нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалан хойшлуулсан. 802.11bn нь энэ чиглэлийн хөгжлийг үргэлжлүүлнэ. Multi-AP технологи нь Wi-Fi-ийн уламжлалт механизмууд болох хязгаарласан зорилтот сэрэх хугацаа (Restricted Target Wake Time, R-TWT), орон зайн давтан ашиглалт (Spatial Reuse), цацрагийн чиглүүлэлт (Beamforming) зэрэг боломжийг олон BSS-ийн хүрээнд хамтран ажиллуулах замаар сайжруулдаг. 802.11bn стандарт нь зорилго, үр ашиг, нарийн төвөгтэй байдал болон нэмэлт ачааллаараа ялгаатай дараах механизмуудыг нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна: * Уялдуулсан R-TWT (Coordinated R-TWT, Co-RTWT) * Уялдуулсан орон зайн давтан ашиглалт (Coordinated Spatial Reuse, Co-SR) * Уялдуулсан цацрагийн чиглүүлэлт (Coordinated Beamforming, Co-BF) * Уялдуулсан хугацаат хуваарилалттай олон хандалт (Coordinated Time Division Multiple Access, Co-TDMA) * Уялдуулсан суваг санал болгох механизм (Coordinated Channel Recommendation, Co-CR) Эдгээр Multi-AP механизм нь хандалтын цэгүүдэд давтамжийн спектрийн нөөцийг хамтран ашиглахын зэрэгцээ хөндлөнгийн нөлөөллийг илүү үр ашигтай зохицуулах боломж олгоно. Ингэснээр харилцан саад учруулж болзошгүй дамжуулалтуудыг уялдуулан зэрэг гүйцэтгэх нөхцөл бүрдэнэ. === Тасралтгүй роуминг === Wi-Fi 8 нь төхөөрөмж Wi-Fi сүлжээнүүдийн хооронд шилжих үед үүсдэг өндөр саатал, холболтын найдвартай байдал буурах асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор тасралтгүй хөдөлгөөнт холболтын домэйн (Seamless Mobility Domain, SMD)-ийг нэвтрүүлнэ. SMD нь нэг физик төхөөрөмжид байрлах албагүй, олон хандалтын цэгийн олон холбоосын төхөөрөмжийн бүрэлдэхүүн (AP Multi-Link Device, AP MLD)-ийг хамарсан нэгдсэн логик орчныг тодорхойлно. SMD-ийн хүрээнд гар барилтын төлөв, дарааллын дугаар, аюулгүй байдлын түлхүүр болон төхөөрөмжийн боломжийн талаарх мэдээллийг олон AP MLD-ийн хооронд дамжуулах боломжтой. Энэхүү уялдуулалт нь клиент MLD төхөөрөмж нэг Wi-Fi сүлжээнээс нөгөөд шилжих үед холболтгүй байх хугацаа болон пакет алдагдлын хувийг бууруулна. Мөн клиент MLD-ийг нэг AP MLD-ээс нөгөөд шилжүүлэхдээ холбоос тус бүрээр үе шаттай шилжих боломж олгож, тасралтгүй холболтыг хангах зорилготой. === Давтамжийн спектрийн ашиглалтыг сайжруулах === Динамик дэд сувгийн ажиллагаа (Dynamic Sub-channel Operation, DSO) болон үндсэн бус сувагт нэвтрэх (Non-Primary Channel Access, NPCA) механизмууд нь сувгийн өргөний боломж нь ялгаатай төхөөрөмжүүд ажиллаж буй үед давтамжийн спектрийн хуваарилалтыг оновчтой болгоно. Эдгээр боломж нь өндөр зурвасын өргөнтэй хандалтын цэг бага зурвасын өргөн дэмждэг клиент төхөөрөмжүүдэд үйлчлэхийн тулд дамжуулалтын чадвараа бууруулах шаардлагатай болдог нөхцөлийг шийдвэрлэхэд чиглэнэ. === Холболтын хүрээг өргөтгөх боломж === Сайжруулсан холын зайн дамжуулалтын протоколын өгөгдлийн нэгжийн формат (Enhanced Long Range, ELR) нь өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү илгээх болон хандалтын цэгээс төхөөрөмж рүү илгээх холбоосын төсөв (link budget)-ийн тэнцвэргүй байдлыг багасгахад зориулагдсан. Ингэснээр хандалтын цэгээс хол байрлах станцуудын спектрийн ашиглалтын үр ашиг сайжирна. ELR нь 20 МГц сувгийн өргөн ашиглаж, BPSK болон QPSK модуляцыг дэмжинэ. === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгжүүд === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгж (Distributed-tone Resource Unit, DRU) нь OFDM-ийн дэд тээгчдийг тархаан байрлуулсан тусгай аялгууны зохион байгуулалтыг ашиглана. Энгийн нөөцийн нэгж нь залгаа дэд тээгчдийн тодорхой хэсгийг хамардаг бол DRU-ийн аялгуу нь боломжтой давтамжийн зурвасын өргөн даяар тархсан байдаг. Энэ арга нь нарийн зурвасын хэсгүүдээр тодорхойлогддог зохицуулалтын шаардлагад нийцсэн спектрийн чадлын нягтын хязгаарлалтыг даван туулахад тусална. Үүний үр дүнд өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү дамжуулах үед олон станц өргөн зурваст илүү өндөр дамжуулах чадал ашиглах боломжтой болно. Уг механизм нь 20 МГц, 40 МГц болон 80 МГц-ийн зурвасын өргөнийг дэмжинэ. === Модуляц ба кодлолын нэмэлт түвшнүүд === Wi-Fi 8 нь модуляц ба кодлолын схемийн (Modulation and Coding Scheme, MCS) дөрвөн шинэ түвшнийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр одоо байгаа MCS түвшнүүдийн хооронд илүү нарийн тохируулга хийх боломж бүрдэж, сувгийн нөхцөлөөс хамааран холбоосын дасан зохицлыг сайжруулж, дамжуулалтын хурдыг 5–30%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой. === Үйлчилгээний чанарыг сайжруулах === Өндөр ач холбогдолтой сайжруулсан түгээмэл тархсан сувгийн хандалт (High Priority Enhanced Distributed Channel Access, HIP EDCA) болон дамжуулалтын боломжийн хугацааг урьдчилан таслах механизм (TXOP Preemption) нь тоглоом, видео хурал болон бодит хугацааны холбоо зэрэг сааталд мэдрэмтгий хэрэглээнд үүсэх урт сүүлт саатлыг бууруулахад зориулагдсан. === Нэг төхөөрөмж доторх утасгүй технологиудын хамтын ажиллагаа === Төхөөрөмж доторх хамтын ажиллагаа (In-Device Coexistence, IDC) нь нэг төхөөрөмжид байрлах Wi-Fi болон [Bluetooth](https://en.wikipedia.org/wiki/Bluetooth), [Zigbee](https://en.wikipedia.org/wiki/Zigbee), [хэт өргөн зурвасын технологи](https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra-wideband) зэрэг бусад утасгүй технологийн ажиллагааг уялдуулна. Ингэснээр харилцан үүсгэх радио давтамжийн саадыг бууруулж, төхөөрөмжийн нийт ажиллагааг сайжруулна. === Хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх === 2026 оны гуравдугаар сард IEEE 802.11 ажлын хэсэг хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх (AI Offload) судалгааны бүлэг байгуулахыг зөвшөөрсөн. Тус бүлгийн зорилго нь ойр орчмын төхөөрөмжүүдийн тооцоолол их шаарддаг хиймэл оюуны дүгнэлт гаргах ажлыг Wi-Fi хандалтын цэг болон бусад захын тооцооллын төхөөрөмж дээр гүйцэтгүүлэх боломж олгох ирээдүйн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн зөвшөөрлийн хүсэлт боловсруулах явдал юм. Үүнд хиймэл оюунд суурилсан ухаалаг нүдний шил, робот систем зэрэг тооцооллын нөөцөд бага сааталтай хандах шаардлагатай төхөөрөмжүүд багтана. Энэхүү ажил нь 802.11bn стандартын нэмэлт өөрчлөлтөөс тусдаа боловч түүнтэй зэрэгцэн явагдаж байгаа бөгөөд заримдаа Wi-Fi 9 гэж нэрлэдэг дараагийн үеийн технологийн талаарх эхний хэлэлцүүлгүүдийг илэрхийлж байна. == Хөгжүүлэлтийн хуваарь == 802.11bn ажлын хэсгийг 2021 оны тавдугаар сард байгуулсан. Хөгжүүлэлтийн гол үе шатууд: * '''2023 оны арваннэгдүгээр сар:''' Ажлын хэсгийн техникийн боловсруулалт албан ёсоор эхэлсэн. * '''2025 оны долоодугаар сар:''' Техникийн хамрах хүрээг тодорхойлсон 1.0 хувилбарын төслийг боловсруулж дуусгасан. * '''2025 он:''' 1.0 хувилбарын төслийн 291 дүгээр санал хураалтаар 8,000 гаруй санал, шүүмжлэл ирсэн. * '''2026 оны нэгдүгээр сар:''' Виктория хотод болсон завсрын хурлаар ойролцоогоор 740 санал, шүүмжлэлийг шийдвэрлэсний дараа 1.3 хувилбарыг баталсан. * '''2026 оны гуравдугаар сар:''' 1.4 хувилбарын төслийг боловсруулахыг зөвшөөрсөн бөгөөд ирсэн санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 60%-ийг шийдвэрлэсэн байв. * '''2026 оны тавдугаар сар:''' Антверпен хотод болсон завсрын хурлаар санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 75%-ийг шийдвэрлэсэн. Анх 2026 оны тавдугаар сард хийхээр төлөвлөсөн 2.0 хувилбарын санал хураалтыг долоодугаар сар хүртэл хойшлуулсан. * '''Эцсийн батламжийн зорилтот хугацаа:''' 2028 оны тавдугаар сар. Гэхдээ ажлын хэсгийн зарим тайланд 2028 оны есдүгээр сар хүртэл хойшлох боломжтой гэж дурдсан. Wi-Fi Alliance-аас Wi-Fi 8-ийн гэрчилгээжүүлэлтийг 2027 оны дунд үеэс эхлүүлэх төлөвтэй байна. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн жишгийн дагуу эцсийн стандартыг батлахаас өмнө анхны чипсетүүд болон стандартын урьдчилсан хувилбарыг дэмжсэн бүтээгдэхүүнүүд зах зээлд гарч болзошгүй. == Хэрэглээний чиглэл == Wi-Fi 8-ийн найдвартай ажиллагааг сайжруулах боломжууд нь бага сааталтай, тогтвортой холболт шаарддаг дараах хэрэглээнд онцгой ач холбогдолтой: * [Өргөтгөсөн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Extended_reality) (XR), үүнд [виртуал бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_reality) (VR) болон [нэмэгдүүлсэн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Augmented_reality) (AR) багтана. * Үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт болон [зүйлсийн интернэт](https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_of_things) (IoT) системүүд. * Олон хүн, төхөөрөмж төвлөрсөн олон нийтийн байгууламж болон байгууллагын сүлжээнүүд. * Бодит хугацааны тоглоом болон интерактив медиа. * Зайнаас эмнэлгийн тусламж үзүүлэх, телемедицин болон алсын зайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ. == Салбарын оролцоо == Сүлжээний тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчид болон чипсет хөгжүүлэгчид 802.11bn стандартыг боловсруулах үйл явцад идэвхтэй оролцож байна. [MediaTek](https://en.wikipedia.org/wiki/MediaTek), [Qualcomm](https://en.wikipedia.org/wiki/Qualcomm), [Intel](https://en.wikipedia.org/wiki/Intel) болон [Broadcom](https://en.wikipedia.org/wiki/Broadcom) зэрэг компаниуд техникийн тодорхойлолтыг боловсруулахад хувь нэмэр оруулж, стандартын анхны хэрэгжүүлэлтүүдийг хөгжүүлж байна. Утасгүй холбооны салбарын үзэж байгаагаар Wi-Fi 8 нь оргил хурднаас илүүтэй найдвартай ажиллагаа чухал байдаг орчинд онцгой ач холбогдолтой байх юм. Энэ нь интернетийн холболтод ашиглагддаг [5G](https://en.wikipedia.org/wiki/5G) үүрэн холбооны сүлжээг орлох бус, харин түүнийг нөхөж ажиллах технологи болно. [[Ангилал:Компьютер]] [[Ангилал:Компьютерын сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээний аюулгүй байдал]] [[Ангилал:Интернэт]] [[Ангилал:Wi-Fi]] osvw6syz1yrrjlwy1x11azsgico2qw8 873361 873360 2026-10-15T02:42:46Z Zorigt 49 873361 wikitext text/x-wiki '''IEEE 802.11bn''' нь Ultra High Reliability (UHR) төрлийн утасгүй сүлжээний стандарт юм. [[:en:Wi-Fi Alliance}Wi-Fi Alliance]] аас уг стандартыг '''Wi-Fi 8''' гэж нэрлэдэг. Нэршлээс нь харахад 802.11bn стандартын гол зорилго нь өгөгдөл дамжуулах хурдыг дангаар нь нэмэгдүүлэх бус, утасгүй холбооны найдвартай ажиллагааг сайжруулахад оршино. Уг стандартыг 2028 оны тавдугаар сард эцэслэн батлахаар төлөвлөж байна. == Wi-Fi болон IEEE 802.11 стандартын үеүүд == {| class="wikitable sortable" ! Үе ! IEEE стандарт ! Батлагдсан он ! Холболтын онолын хурд (Мбит/с) ! 2.4 ГГц ! 5 ГГц ! 6 ГГц |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11_(legacy_mode) 802.11] | 1997 | 1–2 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11b-1999 802.11b] | 1999 | 1–11 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11a-1999 802.11a] | 1999 | 6–54 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | — | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11g-2003 802.11g] | 2003 | 6–54 | Тийм | Үгүй | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_4 Wi-Fi 4] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11n-2009 802.11n] | 2009 | 6.5–600 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_5 Wi-Fi 5] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ac-2013 802.11ac] | 2013 | 6.5–6,933 | Үгүй | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6 Wi-Fi 6] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Үгүй |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_6E Wi-Fi 6E] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11ax-2021 802.11ax] | 2021 | 0.4–9,608 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_7 Wi-Fi 7] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11be-2024 802.11be] | 2024 | 0.4–23,059 | Тийм | Тийм | Тийм |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Wi-Fi_8 Wi-Fi 8] | [https://en.wikipedia.org/wiki/IEEE_802.11bn 802.11bn] | Төлөвлөсөн | Ойролцоогоор 23,000 хүртэл | Тийм | Тийм | Тийм |} == Үүсэл, хөгжил== IEEE 802.11bn стандартын хэт өндөр найдвартай ажиллагааны судалгааны бүлгийг 2021 онд байгуулсан. Энэхүү санаачилга нь утасгүй холбооны төхөөрөмжийн нягтрал ихтэй, радио давтамжийн хөндлөнгийн нөлөөлөл ихтэй орчинд илүү найдвартай холбоо шаардлагатай болсонтой холбоотой юм. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн хөгжил голчлон өгөгдөл дамжуулах оргил хурдыг нэмэгдүүлэхэд чиглэж байсан бол Wi-Fi 8 нь бодит хэрэглээний нөхцөлд үр ашигтай өгөгдөл дамжуулах чадварыг нэмэгдүүлэх, саатлыг бууруулахад илүү анхаарна. Орчин үеийн Wi-Fi сүлжээний онолын оргил хурд олон хэрэглээний шаардлагаас аль хэдийн давсан байдаг. Гэсэн хэдий ч радио орчны нөхцөл, хөндлөнгийн нөлөөлөл болон сүлжээний протоколын нэмэлт ачааллаас шалтгаалан олон төхөөрөмж зэрэг холбогдсон орчинд хэрэглэгчид холболт тасалдах, хурд хэлбэлзэх зэрэг асуудалтай тулгардаг. == Техникийн үзүүлэлтүүд == 802.11bn нь Wi-Fi 7-той адил 2.4 ГГц, 5 ГГц болон 6 ГГц-ийн давтамжийн зурвасуудыг ашиглана. Сувгийн хамгийн их өргөн 320 МГц хэвээр байх бөгөөд 4096-QAM модуляц болон найм хүртэлх орон зайн урсгалыг дэмжинэ. Онолын хамгийн их өгөгдөл дамжуулах хурд нь Wi-Fi 7-той адил ойролцоогоор 23 Гбит/с байна гэж тооцоолж байна. === Wi-Fi 8 стандартын зорилтот үзүүлэлтүүд === 802.11bn стандарт нь тусгаарлагдсан болон давхцсан үндсэн үйлчилгээний багцууд (Basic Service Set, BSS)-ын аль алинд хэт өндөр найдвартай ажиллагааг хангах зорилготой. Wi-Fi 7-той харьцуулахад дараах сайжруулалтыг зорьж байна: * Ижил дохио-хөндлөнгийн нөлөөлөл-шуугианы харьцаатай нөхцөлд өгөгдөл дамжуулах бүтээмжийг 25%-иар нэмэгдүүлэх. * Саатлын тархалтын 95-р перцентиль дэх саатлыг 25%-иар бууруулах. * MAC түвшний протоколын өгөгдлийн нэгж (MAC Protocol Data Unit, MPDU)-ийн алдагдлыг 25%-иар бууруулах, ялангуяа нэг үндсэн үйлчилгээний багцаас нөгөөд шилжих үед. Үүнээс гадна 802.11bn стандарт нь суурь станц буюу хандалтын цэгүүдийн (Access Point, AP), түүний дотор хөдөлгөөнт хандалтын цэгүүдийн эрчим хүч хэмнэх ажиллагааг сайжруулах, төхөөрөмж хоорондын шууд холболтыг илүү үр ашигтай болгох зорилготой. == Гол онцлогууд == === Олон хандалтын цэгийн уялдуулсан ажиллагаа === Wi-Fi 8 нь олон хандалтын цэгийн (Multi-AP) хоорондын уялдаа холбоог сайжруулна. IEEE 802.11be стандартыг боловсруулах явцад олон хандалтын цэгийн хамтын ажиллагааны хэд хэдэн арга хэлэлцэгдсэн боловч техникийн тодорхойлолтын нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалан хойшлуулсан. 802.11bn нь энэ чиглэлийн хөгжлийг үргэлжлүүлнэ. Multi-AP технологи нь Wi-Fi-ийн уламжлалт механизмууд болох хязгаарласан зорилтот сэрэх хугацаа (Restricted Target Wake Time, R-TWT), орон зайн давтан ашиглалт (Spatial Reuse), цацрагийн чиглүүлэлт (Beamforming) зэрэг боломжийг олон BSS-ийн хүрээнд хамтран ажиллуулах замаар сайжруулдаг. 802.11bn стандарт нь зорилго, үр ашиг, нарийн төвөгтэй байдал болон нэмэлт ачааллаараа ялгаатай дараах механизмуудыг нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна: * Уялдуулсан R-TWT (Coordinated R-TWT, Co-RTWT) * Уялдуулсан орон зайн давтан ашиглалт (Coordinated Spatial Reuse, Co-SR) * Уялдуулсан цацрагийн чиглүүлэлт (Coordinated Beamforming, Co-BF) * Уялдуулсан хугацаат хуваарилалттай олон хандалт (Coordinated Time Division Multiple Access, Co-TDMA) * Уялдуулсан суваг санал болгох механизм (Coordinated Channel Recommendation, Co-CR) Эдгээр Multi-AP механизм нь хандалтын цэгүүдэд давтамжийн спектрийн нөөцийг хамтран ашиглахын зэрэгцээ хөндлөнгийн нөлөөллийг илүү үр ашигтай зохицуулах боломж олгоно. Ингэснээр харилцан саад учруулж болзошгүй дамжуулалтуудыг уялдуулан зэрэг гүйцэтгэх нөхцөл бүрдэнэ. === Тасралтгүй роуминг === Wi-Fi 8 нь төхөөрөмж Wi-Fi сүлжээнүүдийн хооронд шилжих үед үүсдэг өндөр саатал, холболтын найдвартай байдал буурах асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор тасралтгүй хөдөлгөөнт холболтын домэйн (Seamless Mobility Domain, SMD)-ийг нэвтрүүлнэ. SMD нь нэг физик төхөөрөмжид байрлах албагүй, олон хандалтын цэгийн олон холбоосын төхөөрөмжийн бүрэлдэхүүн (AP Multi-Link Device, AP MLD)-ийг хамарсан нэгдсэн логик орчныг тодорхойлно. SMD-ийн хүрээнд гар барилтын төлөв, дарааллын дугаар, аюулгүй байдлын түлхүүр болон төхөөрөмжийн боломжийн талаарх мэдээллийг олон AP MLD-ийн хооронд дамжуулах боломжтой. Энэхүү уялдуулалт нь клиент MLD төхөөрөмж нэг Wi-Fi сүлжээнээс нөгөөд шилжих үед холболтгүй байх хугацаа болон пакет алдагдлын хувийг бууруулна. Мөн клиент MLD-ийг нэг AP MLD-ээс нөгөөд шилжүүлэхдээ холбоос тус бүрээр үе шаттай шилжих боломж олгож, тасралтгүй холболтыг хангах зорилготой. === Давтамжийн спектрийн ашиглалтыг сайжруулах === Динамик дэд сувгийн ажиллагаа (Dynamic Sub-channel Operation, DSO) болон үндсэн бус сувагт нэвтрэх (Non-Primary Channel Access, NPCA) механизмууд нь сувгийн өргөний боломж нь ялгаатай төхөөрөмжүүд ажиллаж буй үед давтамжийн спектрийн хуваарилалтыг оновчтой болгоно. Эдгээр боломж нь өндөр зурвасын өргөнтэй хандалтын цэг бага зурвасын өргөн дэмждэг клиент төхөөрөмжүүдэд үйлчлэхийн тулд дамжуулалтын чадвараа бууруулах шаардлагатай болдог нөхцөлийг шийдвэрлэхэд чиглэнэ. === Холболтын хүрээг өргөтгөх боломж === Сайжруулсан холын зайн дамжуулалтын протоколын өгөгдлийн нэгжийн формат (Enhanced Long Range, ELR) нь өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү илгээх болон хандалтын цэгээс төхөөрөмж рүү илгээх холбоосын төсөв (link budget)-ийн тэнцвэргүй байдлыг багасгахад зориулагдсан. Ингэснээр хандалтын цэгээс хол байрлах станцуудын спектрийн ашиглалтын үр ашиг сайжирна. ELR нь 20 МГц сувгийн өргөн ашиглаж, BPSK болон QPSK модуляцыг дэмжинэ. === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгжүүд === Тархмал аялгууны нөөцийн нэгж (Distributed-tone Resource Unit, DRU) нь OFDM-ийн дэд тээгчдийг тархаан байрлуулсан тусгай аялгууны зохион байгуулалтыг ашиглана. Энгийн нөөцийн нэгж нь залгаа дэд тээгчдийн тодорхой хэсгийг хамардаг бол DRU-ийн аялгуу нь боломжтой давтамжийн зурвасын өргөн даяар тархсан байдаг. Энэ арга нь нарийн зурвасын хэсгүүдээр тодорхойлогддог зохицуулалтын шаардлагад нийцсэн спектрийн чадлын нягтын хязгаарлалтыг даван туулахад тусална. Үүний үр дүнд өгөгдлийг төхөөрөмжөөс хандалтын цэг рүү дамжуулах үед олон станц өргөн зурваст илүү өндөр дамжуулах чадал ашиглах боломжтой болно. Уг механизм нь 20 МГц, 40 МГц болон 80 МГц-ийн зурвасын өргөнийг дэмжинэ. === Модуляц ба кодлолын нэмэлт түвшнүүд === Wi-Fi 8 нь модуляц ба кодлолын схемийн (Modulation and Coding Scheme, MCS) дөрвөн шинэ түвшнийг нэвтрүүлнэ. Ингэснээр одоо байгаа MCS түвшнүүдийн хооронд илүү нарийн тохируулга хийх боломж бүрдэж, сувгийн нөхцөлөөс хамааран холбоосын дасан зохицлыг сайжруулж, дамжуулалтын хурдыг 5–30%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой. === Үйлчилгээний чанарыг сайжруулах === Өндөр ач холбогдолтой сайжруулсан түгээмэл тархсан сувгийн хандалт (High Priority Enhanced Distributed Channel Access, HIP EDCA) болон дамжуулалтын боломжийн хугацааг урьдчилан таслах механизм (TXOP Preemption) нь тоглоом, видео хурал болон бодит хугацааны холбоо зэрэг сааталд мэдрэмтгий хэрэглээнд үүсэх урт сүүлт саатлыг бууруулахад зориулагдсан. === Нэг төхөөрөмж доторх утасгүй технологиудын хамтын ажиллагаа === Төхөөрөмж доторх хамтын ажиллагаа (In-Device Coexistence, IDC) нь нэг төхөөрөмжид байрлах Wi-Fi болон [Bluetooth](https://en.wikipedia.org/wiki/Bluetooth), [Zigbee](https://en.wikipedia.org/wiki/Zigbee), [хэт өргөн зурвасын технологи](https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra-wideband) зэрэг бусад утасгүй технологийн ажиллагааг уялдуулна. Ингэснээр харилцан үүсгэх радио давтамжийн саадыг бууруулж, төхөөрөмжийн нийт ажиллагааг сайжруулна. === Хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх === 2026 оны гуравдугаар сард IEEE 802.11 ажлын хэсэг хиймэл оюуны тооцооллыг шилжүүлэн гүйцэтгэх (AI Offload) судалгааны бүлэг байгуулахыг зөвшөөрсөн. Тус бүлгийн зорилго нь ойр орчмын төхөөрөмжүүдийн тооцоолол их шаарддаг хиймэл оюуны дүгнэлт гаргах ажлыг Wi-Fi хандалтын цэг болон бусад захын тооцооллын төхөөрөмж дээр гүйцэтгүүлэх боломж олгох ирээдүйн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн зөвшөөрлийн хүсэлт боловсруулах явдал юм. Үүнд хиймэл оюунд суурилсан ухаалаг нүдний шил, робот систем зэрэг тооцооллын нөөцөд бага сааталтай хандах шаардлагатай төхөөрөмжүүд багтана. Энэхүү ажил нь 802.11bn стандартын нэмэлт өөрчлөлтөөс тусдаа боловч түүнтэй зэрэгцэн явагдаж байгаа бөгөөд заримдаа Wi-Fi 9 гэж нэрлэдэг дараагийн үеийн технологийн талаарх эхний хэлэлцүүлгүүдийг илэрхийлж байна. == Хөгжүүлэлтийн хуваарь == 802.11bn ажлын хэсгийг 2021 оны тавдугаар сард байгуулсан. Хөгжүүлэлтийн гол үе шатууд: * '''2023 оны арваннэгдүгээр сар:''' Ажлын хэсгийн техникийн боловсруулалт албан ёсоор эхэлсэн. * '''2025 оны долоодугаар сар:''' Техникийн хамрах хүрээг тодорхойлсон 1.0 хувилбарын төслийг боловсруулж дуусгасан. * '''2025 он:''' 1.0 хувилбарын төслийн 291 дүгээр санал хураалтаар 8,000 гаруй санал, шүүмжлэл ирсэн. * '''2026 оны нэгдүгээр сар:''' Виктория хотод болсон завсрын хурлаар ойролцоогоор 740 санал, шүүмжлэлийг шийдвэрлэсний дараа 1.3 хувилбарыг баталсан. * '''2026 оны гуравдугаар сар:''' 1.4 хувилбарын төслийг боловсруулахыг зөвшөөрсөн бөгөөд ирсэн санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 60%-ийг шийдвэрлэсэн байв. * '''2026 оны тавдугаар сар:''' Антверпен хотод болсон завсрын хурлаар санал, шүүмжлэлийн ойролцоогоор 75%-ийг шийдвэрлэсэн. Анх 2026 оны тавдугаар сард хийхээр төлөвлөсөн 2.0 хувилбарын санал хураалтыг долоодугаар сар хүртэл хойшлуулсан. * '''Эцсийн батламжийн зорилтот хугацаа:''' 2028 оны тавдугаар сар. Гэхдээ ажлын хэсгийн зарим тайланд 2028 оны есдүгээр сар хүртэл хойшлох боломжтой гэж дурдсан. Wi-Fi Alliance-аас Wi-Fi 8-ийн гэрчилгээжүүлэлтийг 2027 оны дунд үеэс эхлүүлэх төлөвтэй байна. Өмнөх Wi-Fi үеүүдийн жишгийн дагуу эцсийн стандартыг батлахаас өмнө анхны чипсетүүд болон стандартын урьдчилсан хувилбарыг дэмжсэн бүтээгдэхүүнүүд зах зээлд гарч болзошгүй. == Хэрэглээний чиглэл == Wi-Fi 8-ийн найдвартай ажиллагааг сайжруулах боломжууд нь бага сааталтай, тогтвортой холболт шаарддаг дараах хэрэглээнд онцгой ач холбогдолтой: * [Өргөтгөсөн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Extended_reality) (XR), үүнд [виртуал бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Virtual_reality) (VR) болон [нэмэгдүүлсэн бодит байдал](https://en.wikipedia.org/wiki/Augmented_reality) (AR) багтана. * Үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт болон [зүйлсийн интернэт](https://en.wikipedia.org/wiki/Internet_of_things) (IoT) системүүд. * Олон хүн, төхөөрөмж төвлөрсөн олон нийтийн байгууламж болон байгууллагын сүлжээнүүд. * Бодит хугацааны тоглоом болон интерактив медиа. * Зайнаас эмнэлгийн тусламж үзүүлэх, телемедицин болон алсын зайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ. == Салбарын оролцоо == Сүлжээний тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчид болон чипсет хөгжүүлэгчид 802.11bn стандартыг боловсруулах үйл явцад идэвхтэй оролцож байна. [MediaTek](https://en.wikipedia.org/wiki/MediaTek), [Qualcomm](https://en.wikipedia.org/wiki/Qualcomm), [Intel](https://en.wikipedia.org/wiki/Intel) болон [Broadcom](https://en.wikipedia.org/wiki/Broadcom) зэрэг компаниуд техникийн тодорхойлолтыг боловсруулахад хувь нэмэр оруулж, стандартын анхны хэрэгжүүлэлтүүдийг хөгжүүлж байна. Утасгүй холбооны салбарын үзэж байгаагаар Wi-Fi 8 нь оргил хурднаас илүүтэй найдвартай ажиллагаа чухал байдаг орчинд онцгой ач холбогдолтой байх юм. Энэ нь интернетийн холболтод ашиглагддаг [[5G]] үүрэн холбооны сүлжээг орлох бус, харин түүнийг нөхөж ажиллах технологи болно. [[Ангилал:Компьютер]] [[Ангилал:Компьютерын сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] [[Ангилал:Компьютерын сүлжээний аюулгүй байдал]] [[Ангилал:Интернэт]] [[Ангилал:Wi-Fi]] c97wzyajfanrlfqu9ea72ho489mpd8g Ангилал:Wi-fi сүлжээ 14 148894 873350 2026-10-15T02:24:02Z Asaaa18 98448 Хуудас үүсгэв: "{{/category}}" 873350 wikitext text/x-wiki {{/category}} 4k2qx2utv978gey32wmupqrarz6gmte Ангилал:Компьютерын сүлжээний аюулгүй байдал 14 148895 873351 2026-10-15T02:24:19Z Asaaa18 98448 Хуудас үүсгэв: "{{/category}}" 873351 wikitext text/x-wiki {{/category}} 4k2qx2utv978gey32wmupqrarz6gmte 873362 873351 2026-10-15T02:43:12Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Ангилал:Компьютерийн сүлжээний аюулгүй байдал]] to [[Ангилал:Компьютерын сүлжээний аюулгүй байдал]] without leaving a redirect 873351 wikitext text/x-wiki {{/category}} 4k2qx2utv978gey32wmupqrarz6gmte Сунын шалгалт 0 148896 873353 2026-10-15T02:24:49Z Zorigt 49 Zorigt moved page [[Сунын шалгалт]] to [[Сүнын шалгалт]] 873353 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Сүнын шалгалт]] tglghy5lnryunrap4v815549pdx3pj2 Хэт өргөн зурвасын технологи (Ultra-wideband) 0 148897 873363 2026-10-15T02:43:19Z Asaaa18 98448 Хуудас үүсгэв: "Хэт өргөн зурвас (Ultra-wideband, UWB; мөн ultra wideband, ultra-wide band болон ultraband гэж нэрлэдэг) нь радио спектрийн өргөн хэсгийг ашиглан богино зайнд, өргөн зурвасын дагуу холбоо тогтоохдоо маш бага энерги зарцуулж чаддаг радио технологи юм. UWB технологийг уламжлалт байдла..." 873363 wikitext text/x-wiki Хэт өргөн зурвас (Ultra-wideband, UWB; мөн ultra wideband, ultra-wide band болон ultraband гэж нэрлэдэг) нь радио спектрийн өргөн хэсгийг ашиглан богино зайнд, өргөн зурвасын дагуу холбоо тогтоохдоо маш бага энерги зарцуулж чаддаг радио технологи юм. UWB технологийг уламжлалт байдлаар хамтын ажиллагаагүй радарын дүрслэлд ашиглаж ирсэн. Харин сүүлийн үеийн хэрэглээ нь мэдрэгчийн өгөгдөл цуглуулах, байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоох, объектын хөдөлгөөнийг хянахад голлон чиглэж байна. UWB-ийн дэмжлэг 2019 онд дээд зэрэглэлийн ухаалаг гар утсанд анх нэвтэрсэн. UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүдийн дэлгэрэнгүй жагсаалтыг UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүдийн жагсаалт нийтлэлээс үзнэ үү. ### Онцлог шинж чанар Хэт өргөн зурвас нь 500 МГц-ээс их өргөн зурваст мэдээлэл дамжуулах технологи юм. Ингэснээр ижил давтамжийн зурваст ажилладаг уламжлалт нарийн зурвасын болон зөөгч долгионд суурилсан дамжуулалтад саад учруулахгүйгээр дохионы энергийг өргөн давтамжийн мужид хуваарилан дамжуулах боломжтой. Олон улсын болон үндэсний зохицуулалтаар тогтоосон хязгаарлалтууд нь радио давтамжийн зурвасын өргөнийг ийм үр ашигтай ашиглах боломж олгодог. Үүний үр дүнд өгөгдөл дамжуулах өндөр хурдтай хувийн бүсийн сүлжээний (Personal Area Network, PAN) утасгүй холболт, хол зайд бага хурдтай өгөгдөл дамжуулах хэрэглээ, мөн радар болон дүрслэлийн системүүдийг одоо ашиглагдаж буй холбооны системүүдтэй харилцан саад багатайгаар зэрэгцүүлэн ажиллуулах нөхцөл бүрддэг. Өмнө нь хэт өргөн зурвасыг импульсийн радио (pulse radio) гэж нэрлэдэг байв. Харин одоогоор АНУ-ын Холбооны холбооны комисс (FCC) болон Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллагын Радио холбооны сектор (ITU-R) нь UWB-ийг дараах нөхцөлийг хангасан антенны дамжуулалт гэж тодорхойлдог: цацаргаж буй дохионы зурвасын өргөн нь 500 МГц эсвэл арифметик төв давтамжийн 20%-ийн аль бага утгаас их байх ёстой. Иймээс дамжуулсан импульс бүр UWB-ийн зурвасын өргөнийг эзэлдэг импульст системүүд, эсвэл нарийн зурвасын зөөгч дохионы олон сувгийг нэгтгэн дор хаяж 500 МГц-ийн нийт зурвасын өргөн үүсгэдэг системүүд, тухайлбал ортогональ давтамжийн хуваалттай олон тээгчийн модуляц (Orthogonal Frequency-Division Multiplexing, OFDM) ашигладаг системүүд нь холбогдох дүрэм, шаардлагын хүрээнд UWB спектрийг ашиглаж болно. ### Онолын үндэс Уламжлалт радио дамжуулалт болон UWB-ийн гол ялгаа нь мэдээллийг хэрхэн кодлон дамжуулдгаар илэрдэг. Уламжлалт системүүд синусоид долгионы далайц буюу чадлын түвшин, давтамж, фазын аль нэгийг эсвэл тэдгээрийн хослолыг өөрчлөх замаар мэдээлэл дамжуулдаг. Харин UWB нь тодорхой хугацааны агшнуудад радио энерги үүсгэж, өргөн зурвасыг эзлэн мэдээлэл дамжуулдаг. Ингэснээр импульсийн байрлалаар модуляцлах эсвэл хугацааны модуляц ашиглах боломжтой. Мөн импульсийн туйлшрал, далайцыг кодлох, эсвэл ортогональ импульс ашиглах замаар UWB дохио буюу импульст мэдээллийг модуляцлан дамжуулж болно. Хугацаа эсвэл байрлалын модуляцыг хэрэгжүүлэхийн тулд UWB импульсийг харьцангуй бага давтамжтайгаар, завсарлагатай дамжуулж болно. Нөгөө талаас импульсийн давтамжийг UWB импульсийн зурвасын өргөний урвуу хэмжээнд хүртэл нэмэгдүүлэх боломжтой. Тасралтгүй импульсийн урсгал ашигладаг UWB системүүд (Continuous Pulse UWB, C-UWB) нь нэг секундэд 1.3 тэрбумаас давсан импульс дамжуулах сувгийн давтамжид ажиллах боломжтойг туршилтаар харуулсан. Эдгээр систем нь алдааг урагш засах (Forward Error Correction, FEC) кодлолтой өгөгдлийг секундэд 675 Мбит-ээс дээш хурдтай дамжуулах боломжийг мөн үзүүлжээ. UWB радио систем нь өөр өөр давтамжид дамжуулсан дохионы нислэгийн хугацаа буюу дамжуулагчаас хүлээн авагчид хүрэх хугацааг хэмжихэд ашиглагдаж болно. Энэ нь олон замт тархалтаас үүсэх асуудлыг бууруулахад тусалдаг. Учир нь зарим давтамжийн бүрэлдэхүүн шууд харагдах замаар тархаж байхад бусад нь шууд бус замаар тархаж, илүү удаан хугацааны дараа хүрч болно. Хоёр талын симметр хэмжилтийн аргыг ашигласнаар төхөөрөмжүүдийн хоорондох зайг өндөр нарийвчлал, хэмжилтийн алдаа багатайгаар тодорхойлох боломжтой. ### Хэрэглээ ### Бодит цагийн байршил тогтоолт UWB нь бодит цагийн байршил тогтоох системүүдэд ашиглахад тохиромжтой. Байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоох чадвар, бага эрчим хүчний хэрэглээ нь эмнэлэг зэрэг радио давтамжийн нөлөөлөлд мэдрэмтгий орчинд ашиглах давуу тал болдог. UWB нь хоёр төхөөрөмжийн хоорондох зайг нарийвчлалтай хэмжихэд мөн ашиглагдана. Энэ нь хоёр объектын харьцангуй зайд тулгуурласан олон төрлийн хэрэглээг хэрэгжүүлэх боломж олгодог. UWB байршил тогтоохдоо дараах хэд хэдэн аргыг ашигладаг. * Нислэгийн хугацаа (Time of Flight, ToF) * Ирэх хугацааны зөрүү (Time Difference of Arrival, TDoA) * Хоёр талын зай хэмжилт (Two-Way Ranging, TWR) * Ирэх фазын зөрүү (Phase Difference of Arrival, PDoA) ToF болон TWR нь зай хэмжихэд төвлөрдөг бол PDoA нь олон антеннаар хүлээн авсан зөөгч дохионы фазын шилжилтийг тооцоолж, дохио ирэх өнцгийг (Angle of Arrival, AoA) тодорхойлох боломж олгодог. Эдгээр аргыг зай хэмжилтийн өгөгдөлтэй хослуулснаар нэг тулгуур цэг ашиглан хоёр эсвэл гурван хэмжээст орон зай дахь байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоож болно. Энэ нь хэрэглэгчийг даган хөдөлдөг төхөөрөмж болон олон тооны суурин төхөөрөмж, дэд бүтэц шаардахгүйгээр объектын хөдөлгөөнийг хянах шийдлүүдийн техникийн чухал үндэс болдог. ### UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүд Apple компани 2019 оны есдүгээр сард хэт өргөн зурвасын технологи дэмждэг анхны гурван гар утсаа танилцуулсан. Эдгээр нь iPhone 11, iPhone 11 Pro болон iPhone 11 Pro Max байв. 2020 оны есдүгээр сард Apple компани UWB технологи бүхий Apple Watch Series 6 цагийг танилцуулсан. Мөн уг технологийг ашигладаг AirTag төхөөрөмжүүдийг 2021 оны дөрөвдүгээр сарын 20-нд болсон хэвлэлийн арга хэмжээний үеэр зарласан. Samsung Galaxy Note 20 Ultra, Galaxy S21+ болон Galaxy S21 Ultra загварууд UWB дэмждэг болсон. Үүнээс гадна Samsung Galaxy SmartTag+ төхөөрөмж мөн энэ технологийг ашигладаг. 2021 оны наймдугаар сард худалдаанд гарсан Xiaomi MIX 4 нь UWB технологийг дэмждэг бөгөөд сонгосон хиймэл оюун ухаан ба эд зүйлсийн интернетийн (AIoT) төхөөрөмжүүдтэй холбогдох боломжтой. FiRa Consortium нь 2019 оны наймдугаар сард байгуулагдсан бөгөөд гар утас зэрэг төхөөрөмжүүдийг хамарсан, харилцан нийцтэй UWB экосистемийг хөгжүүлэх зорилготой. Samsung, Xiaomi болон Oppo компаниуд тус консорциумын гишүүд юм. 2020 оны арваннэгдүгээр сард Android Open Source Project төсөлд UWB-ийн ирээдүйн хэрэглээний програмчлалын интерфэйстэй (API) холбоотой анхны засварууд нэмэгдсэн. Android 13 хувилбарт UWB-ийн үндсэн боломжууд бүрэн хэрэгжсэн бөгөөд энэ дэмжлэг нь тухайн үед UWB-г дэмждэг төхөөрөмжүүдийн хооронд зай хэмжих хэрэглээгээр хязгаарлагдаж байв. ### Үйлдвэрлэлийн хэрэглээ UWB технологийг бие даан хөдөлдөг робот (Autonomous Mobile Robot, AMR) болон ухаалаг тээврийн хэрэгслийн автомат дагах, хэрэглэгчийг даган хөдөлгөх системүүдэд улам бүр ашиглаж байна. Өндөр нарийвчлалтай зай хэмжилтийг дохио ирэх өнцөг (AoA) болон ирэх фазын зөрүү (PDoA)-гийн тооцоололтой хослуулснаар хөдөлгөөнт платформ нь тусгай таних тэмдэг бүхий байг бодит цагт бие даан илрүүлж, даган хөдөлж чадна. Энэ арга нь гэрэлтүүлгийн өөрчлөлт, объектын халхлалт, эсвэл байнуудын гадаад төрх ижил төстэй байх зэрэг шалтгаанаар дүрсэд суурилсан хяналт найдваргүй болох боломжтой, дотор орчны нарийн төвөгтэй нөхцөлд илүү найдвартай ажиллагааг хангаж чаддаг. ### Радар Хэт өргөн зурвас нь синтезлэсэн апертурт радарын (Synthetic Aperture Radar, SAR) технологид ашиглагдсанаар өргөн анхаарал татсан. Бага давтамж ашиглан өндөр нарийвчлалтай дүрс үүсгэх боломжтой учраас UWB SAR технологийн биетийн цаадах объектыг илрүүлэх чадварыг өргөн хүрээнд судалсан. 1990-ээд оны эхэн үеэс АНУ-ын Армийн судалгааны лаборатори (Army Research Laboratory, ARL) газар, ургамлын бүрхүүл болон хананы цаадах объектыг илрүүлэх суурин болон хөдөлгөөнт радарын олон платформ хөгжүүлсэн. Эдгээр системийг аюулгүй зайнаас хөрсөнд булсан гар хийцийн тэсрэх төхөөрөмж (IED) болон нуугдсан дайсны хүчийг илрүүлэх, танихад ашиглахаар боловсруулжээ. Тухайлбал, railSAR, boomSAR, SIRE радар болон SAFIRE радар зэрэг системүүд багтана. Мөн ARL нь платформ өөрөө хөдөлгөөнгүй байх үед хөдөлж буй байны хурдыг тооцоолохын тулд UWB радарын технологид Доплерийн боловсруулалт ашиглах боломжийг судалсан. 2013 оны тайланд хэмжилтийг нэгтгэх хугацаанд байны зай өөрчлөгдөхөөс шалтгаалан UWB долгионы хэлбэрийг ашиглахад тулгардаг асуудлыг онцолсон. Харин сүүлийн үеийн судалгаанууд тохирох тааруулсан шүүлтүүрийг ашигласан тохиолдолд UWB долгионы хэлбэр нь уламжлалт Доплерийн боловсруулалтаас илүү сайн үзүүлэлттэй байж болохыг харуулсан. Хэт өргөн зурвасын импульс-Доплерийн радарыг хүний биеийн амин чухал үзүүлэлтүүд, тухайлбал зүрхний цохилт, амьсгалын хөдөлгөөнийг хянах, алхалтын хэв маягт дүн шинжилгээ хийх, уналтыг илрүүлэхэд ашигладаг. Энэ технологи нь тасралтгүй долгионт радарын системийн боломжит хувилбар болдог. Учир нь эрчим хүчний хэрэглээ харьцангуй бага бөгөөд зайны өндөр нарийвчлалтай дүрслэл гаргах боломжтой. Гэвч дохио-шуугианы харьцаа бага байдаг нь хэмжилтийн алдаа гарах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. UWB технологийг хананы цаадах объектыг илрүүлэх өндөр нарийвчлалтай радарын дүрслэл, радио төхөөрөмжүүдийн хоорондох зайг хэмжих замаар байршил тогтоох, мөн дохио ирэх хугацаанд тулгуурласан нарийвчлалтай байршил тогтоох аргуудад ашигладаг. Түүнчлэн метроны зам дээр унасан хүн эсвэл объектыг илрүүлэх зорилготой автомат бай таних системд UWB радарыг идэвхтэй мэдрэгч болгон ашиглах санал дэвшүүлсэн. ### Өгөгдөл дамжуулалт UWB-ийн шинж чанарууд нь богино зайн хэрэглээнд тохиромжтой. Үүнд компьютерийн нэмэлт төхөөрөмжүүд, утасгүй дэлгэц, видео камер, утасгүй хэвлэлт болон зөөврийн медиа тоглуулагч руу файл дамжуулах зэрэг хэрэглээ багтана. UWB-ийг хувийн бүсийн сүлжээнд ашиглахаар санал болгож, IEEE 802.15.3a хувийн бүсийн сүлжээний стандартын төслийн хувилбарт тусгаж байв. Гэвч олон жил үргэлжилсэн санал зөрөлдөөн, шийдэлд хүрээгүй байдлын улмаас IEEE 802.15.3a ажлын хэсгийг 2006 онд татан буулгасан. Энэ чиглэлийн ажлыг WiMedia Alliance болон USB Implementers Forum үргэлжлүүлэн гүйцэтгэсэн. UWB-ийн стандарт боловсруулах ажил удааширсан, анхны хэрэгжүүлэлтийн өртөг өндөр байсан, мөн бодит ажиллагаа нь эхэндээ хүлээгдэж байснаас доогуур гарсан зэрэг шалтгаан нь хэрэглээний электрон төхөөрөмжүүдэд UWB өргөн нэвтрэхэд саад болсон. Үүний улмаас UWB технологи нийлүүлэгч зарим компани 2008 болон 2009 онд үйл ажиллагаагаа зогсоосон. ### Автономит тээврийн хэрэгсэл UWB-ийн байршил тогтоох болон зай хэмжих өндөр нарийвчлалтай чадвар нь мөргөлдөөнөөс сэргийлэх, объектын байршлыг сантиметрийн түвшинд тодорхойлоход тусалдаг. Энэ нь уламжлалт GPS системийн нарийвчлалаас давуу байж болно. Үүнээс гадна өгөгдөл дамжуулах өндөр хурд болон бага саатал нь тээврийн хэрэгслүүд хоорондоо саадгүй холбогдох боломжийг бүрдүүлж, бодит цагийн мэдээлэл солилцох, хөдөлгөөнийг уялдуулан зохицуулахад дэмжлэг үзүүлдэг. UWB нь тээврийн хэрэгсэл болон замын дэд бүтцийн хоорондын холбоог мөн дэмждэг. Ингэснээр тээврийн хэрэгсэл дэд бүтцийн элементүүдтэй мэдээлэл солилцож, нарийвчлалтай хугацааны хэмжилт болон синхрончлогдсон өгөгдөлд үндэслэн хөдөлгөөнөө оновчтой зохицуулах боломжтой. Түүнчлэн UWB-ийн уян хатан хэрэглээ нь жолоочид туслах дэвшилтэт системд зориулсан өндөр нарийвчлалтай радарын дүрслэл, биометрийн мэдээлэл эсвэл төхөөрөмж хоорондын хослолтод суурилсан түлхүүргүй нэвтрэх систем, зорчигчдын төлөвийг хянах систем зэрэг шинэ хэрэглээг бий болгох боломжтой. Эдгээр нь ашиглахад хялбар байдал, аюулгүй байдал болон зорчигчдын хамгаалалтыг сайжруулахад хувь нэмэр оруулж болно. [[Ангилал:Радио]] [[Ангилал:Радио сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] kr4jrrmvvlv4hwal88ivstsi475k13h 873365 873363 2026-10-15T02:46:49Z Asaaa18 98448 873365 wikitext text/x-wiki Хэт өргөн зурвас (Ultra-wideband, UWB; мөн ultra wideband, ultra-wide band болон ultraband гэж нэрлэдэг) нь радио спектрийн өргөн хэсгийг ашиглан богино зайнд, өргөн зурвасын дагуу холбоо тогтоохдоо маш бага энерги зарцуулж чаддаг радио технологи юм. UWB технологийг уламжлалт байдлаар хамтын ажиллагаагүй радарын дүрслэлд ашиглаж ирсэн. Харин сүүлийн үеийн хэрэглээ нь мэдрэгчийн өгөгдөл цуглуулах, байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоох, объектын хөдөлгөөнийг хянахад голлон чиглэж байна. UWB-ийн дэмжлэг 2019 онд дээд зэрэглэлийн ухаалаг гар утсанд анх нэвтэрсэн. UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүдийн дэлгэрэнгүй жагсаалтыг UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүдийн жагсаалт нийтлэлээс үзнэ үү. ==Онцлог шинж чанар== Хэт өргөн зурвас нь 500 МГц-ээс их өргөн зурваст мэдээлэл дамжуулах технологи юм. Ингэснээр ижил давтамжийн зурваст ажилладаг уламжлалт нарийн зурвасын болон зөөгч долгионд суурилсан дамжуулалтад саад учруулахгүйгээр дохионы энергийг өргөн давтамжийн мужид хуваарилан дамжуулах боломжтой. Олон улсын болон үндэсний зохицуулалтаар тогтоосон хязгаарлалтууд нь радио давтамжийн зурвасын өргөнийг ийм үр ашигтай ашиглах боломж олгодог. Үүний үр дүнд өгөгдөл дамжуулах өндөр хурдтай хувийн бүсийн сүлжээний (Personal Area Network, PAN) утасгүй холболт, хол зайд бага хурдтай өгөгдөл дамжуулах хэрэглээ, мөн радар болон дүрслэлийн системүүдийг одоо ашиглагдаж буй холбооны системүүдтэй харилцан саад багатайгаар зэрэгцүүлэн ажиллуулах нөхцөл бүрддэг. Өмнө нь хэт өргөн зурвасыг импульсийн радио (pulse radio) гэж нэрлэдэг байв. Харин одоогоор АНУ-ын Холбооны холбооны комисс (FCC) болон Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллагын Радио холбооны сектор (ITU-R) нь UWB-ийг дараах нөхцөлийг хангасан антенны дамжуулалт гэж тодорхойлдог: цацаргаж буй дохионы зурвасын өргөн нь 500 МГц эсвэл арифметик төв давтамжийн 20%-ийн аль бага утгаас их байх ёстой. Иймээс дамжуулсан импульс бүр UWB-ийн зурвасын өргөнийг эзэлдэг импульст системүүд, эсвэл нарийн зурвасын зөөгч дохионы олон сувгийг нэгтгэн дор хаяж 500 МГц-ийн нийт зурвасын өргөн үүсгэдэг системүүд, тухайлбал ортогональ давтамжийн хуваалттай олон тээгчийн модуляц (Orthogonal Frequency-Division Multiplexing, OFDM) ашигладаг системүүд нь холбогдох дүрэм, шаардлагын хүрээнд UWB спектрийг ашиглаж болно. ==Онолын үндэс== Уламжлалт радио дамжуулалт болон UWB-ийн гол ялгаа нь мэдээллийг хэрхэн кодлон дамжуулдгаар илэрдэг. Уламжлалт системүүд синусоид долгионы далайц буюу чадлын түвшин, давтамж, фазын аль нэгийг эсвэл тэдгээрийн хослолыг өөрчлөх замаар мэдээлэл дамжуулдаг. Харин UWB нь тодорхой хугацааны агшнуудад радио энерги үүсгэж, өргөн зурвасыг эзлэн мэдээлэл дамжуулдаг. Ингэснээр импульсийн байрлалаар модуляцлах эсвэл хугацааны модуляц ашиглах боломжтой. Мөн импульсийн туйлшрал, далайцыг кодлох, эсвэл ортогональ импульс ашиглах замаар UWB дохио буюу импульст мэдээллийг модуляцлан дамжуулж болно. Хугацаа эсвэл байрлалын модуляцыг хэрэгжүүлэхийн тулд UWB импульсийг харьцангуй бага давтамжтайгаар, завсарлагатай дамжуулж болно. Нөгөө талаас импульсийн давтамжийг UWB импульсийн зурвасын өргөний урвуу хэмжээнд хүртэл нэмэгдүүлэх боломжтой. Тасралтгүй импульсийн урсгал ашигладаг UWB системүүд (Continuous Pulse UWB, C-UWB) нь нэг секундэд 1.3 тэрбумаас давсан импульс дамжуулах сувгийн давтамжид ажиллах боломжтойг туршилтаар харуулсан. Эдгээр систем нь алдааг урагш засах (Forward Error Correction, FEC) кодлолтой өгөгдлийг секундэд 675 Мбит-ээс дээш хурдтай дамжуулах боломжийг мөн үзүүлжээ. UWB радио систем нь өөр өөр давтамжид дамжуулсан дохионы нислэгийн хугацаа буюу дамжуулагчаас хүлээн авагчид хүрэх хугацааг хэмжихэд ашиглагдаж болно. Энэ нь олон замт тархалтаас үүсэх асуудлыг бууруулахад тусалдаг. Учир нь зарим давтамжийн бүрэлдэхүүн шууд харагдах замаар тархаж байхад бусад нь шууд бус замаар тархаж, илүү удаан хугацааны дараа хүрч болно. Хоёр талын симметр хэмжилтийн аргыг ашигласнаар төхөөрөмжүүдийн хоорондох зайг өндөр нарийвчлал, хэмжилтийн алдаа багатайгаар тодорхойлох боломжтой. ===Хэрэглээ=== ==Бодит цагийн байршил тогтоолт== UWB нь бодит цагийн байршил тогтоох системүүдэд ашиглахад тохиромжтой. Байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоох чадвар, бага эрчим хүчний хэрэглээ нь эмнэлэг зэрэг радио давтамжийн нөлөөлөлд мэдрэмтгий орчинд ашиглах давуу тал болдог. UWB нь хоёр төхөөрөмжийн хоорондох зайг нарийвчлалтай хэмжихэд мөн ашиглагдана. Энэ нь хоёр объектын харьцангуй зайд тулгуурласан олон төрлийн хэрэглээг хэрэгжүүлэх боломж олгодог. UWB байршил тогтоохдоо дараах хэд хэдэн аргыг ашигладаг. * Нислэгийн хугацаа (Time of Flight, ToF) * Ирэх хугацааны зөрүү (Time Difference of Arrival, TDoA) * Хоёр талын зай хэмжилт (Two-Way Ranging, TWR) * Ирэх фазын зөрүү (Phase Difference of Arrival, PDoA) ToF болон TWR нь зай хэмжихэд төвлөрдөг бол PDoA нь олон антеннаар хүлээн авсан зөөгч дохионы фазын шилжилтийг тооцоолж, дохио ирэх өнцгийг (Angle of Arrival, AoA) тодорхойлох боломж олгодог. Эдгээр аргыг зай хэмжилтийн өгөгдөлтэй хослуулснаар нэг тулгуур цэг ашиглан хоёр эсвэл гурван хэмжээст орон зай дахь байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоож болно. Энэ нь хэрэглэгчийг даган хөдөлдөг төхөөрөмж болон олон тооны суурин төхөөрөмж, дэд бүтэц шаардахгүйгээр объектын хөдөлгөөнийг хянах шийдлүүдийн техникийн чухал үндэс болдог. ==UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүд== Apple компани 2019 оны есдүгээр сард хэт өргөн зурвасын технологи дэмждэг анхны гурван гар утсаа танилцуулсан. Эдгээр нь iPhone 11, iPhone 11 Pro болон iPhone 11 Pro Max байв. 2020 оны есдүгээр сард Apple компани UWB технологи бүхий Apple Watch Series 6 цагийг танилцуулсан. Мөн уг технологийг ашигладаг AirTag төхөөрөмжүүдийг 2021 оны дөрөвдүгээр сарын 20-нд болсон хэвлэлийн арга хэмжээний үеэр зарласан. Samsung Galaxy Note 20 Ultra, Galaxy S21+ болон Galaxy S21 Ultra загварууд UWB дэмждэг болсон. Үүнээс гадна Samsung Galaxy SmartTag+ төхөөрөмж мөн энэ технологийг ашигладаг. 2021 оны наймдугаар сард худалдаанд гарсан Xiaomi MIX 4 нь UWB технологийг дэмждэг бөгөөд сонгосон хиймэл оюун ухаан ба эд зүйлсийн интернетийн (AIoT) төхөөрөмжүүдтэй холбогдох боломжтой. FiRa Consortium нь 2019 оны наймдугаар сард байгуулагдсан бөгөөд гар утас зэрэг төхөөрөмжүүдийг хамарсан, харилцан нийцтэй UWB экосистемийг хөгжүүлэх зорилготой. Samsung, Xiaomi болон Oppo компаниуд тус консорциумын гишүүд юм. 2020 оны арваннэгдүгээр сард Android Open Source Project төсөлд UWB-ийн ирээдүйн хэрэглээний програмчлалын интерфэйстэй (API) холбоотой анхны засварууд нэмэгдсэн. Android 13 хувилбарт UWB-ийн үндсэн боломжууд бүрэн хэрэгжсэн бөгөөд энэ дэмжлэг нь тухайн үед UWB-г дэмждэг төхөөрөмжүүдийн хооронд зай хэмжих хэрэглээгээр хязгаарлагдаж байв. ==Үйлдвэрлэлийн хэрэглээ== UWB технологийг бие даан хөдөлдөг робот (Autonomous Mobile Robot, AMR) болон ухаалаг тээврийн хэрэгслийн автомат дагах, хэрэглэгчийг даган хөдөлгөх системүүдэд улам бүр ашиглаж байна. Өндөр нарийвчлалтай зай хэмжилтийг дохио ирэх өнцөг (AoA) болон ирэх фазын зөрүү (PDoA)-гийн тооцоололтой хослуулснаар хөдөлгөөнт платформ нь тусгай таних тэмдэг бүхий байг бодит цагт бие даан илрүүлж, даган хөдөлж чадна. Энэ арга нь гэрэлтүүлгийн өөрчлөлт, объектын халхлалт, эсвэл байнуудын гадаад төрх ижил төстэй байх зэрэг шалтгаанаар дүрсэд суурилсан хяналт найдваргүй болох боломжтой, дотор орчны нарийн төвөгтэй нөхцөлд илүү найдвартай ажиллагааг хангаж чаддаг. ==Радар== Хэт өргөн зурвас нь синтезлэсэн апертурт радарын (Synthetic Aperture Radar, SAR) технологид ашиглагдсанаар өргөн анхаарал татсан. Бага давтамж ашиглан өндөр нарийвчлалтай дүрс үүсгэх боломжтой учраас UWB SAR технологийн биетийн цаадах объектыг илрүүлэх чадварыг өргөн хүрээнд судалсан. 1990-ээд оны эхэн үеэс АНУ-ын Армийн судалгааны лаборатори (Army Research Laboratory, ARL) газар, ургамлын бүрхүүл болон хананы цаадах объектыг илрүүлэх суурин болон хөдөлгөөнт радарын олон платформ хөгжүүлсэн. Эдгээр системийг аюулгүй зайнаас хөрсөнд булсан гар хийцийн тэсрэх төхөөрөмж (IED) болон нуугдсан дайсны хүчийг илрүүлэх, танихад ашиглахаар боловсруулжээ. Тухайлбал, railSAR, boomSAR, SIRE радар болон SAFIRE радар зэрэг системүүд багтана. Мөн ARL нь платформ өөрөө хөдөлгөөнгүй байх үед хөдөлж буй байны хурдыг тооцоолохын тулд UWB радарын технологид Доплерийн боловсруулалт ашиглах боломжийг судалсан. 2013 оны тайланд хэмжилтийг нэгтгэх хугацаанд байны зай өөрчлөгдөхөөс шалтгаалан UWB долгионы хэлбэрийг ашиглахад тулгардаг асуудлыг онцолсон. Харин сүүлийн үеийн судалгаанууд тохирох тааруулсан шүүлтүүрийг ашигласан тохиолдолд UWB долгионы хэлбэр нь уламжлалт Доплерийн боловсруулалтаас илүү сайн үзүүлэлттэй байж болохыг харуулсан. Хэт өргөн зурвасын импульс-Доплерийн радарыг хүний биеийн амин чухал үзүүлэлтүүд, тухайлбал зүрхний цохилт, амьсгалын хөдөлгөөнийг хянах, алхалтын хэв маягт дүн шинжилгээ хийх, уналтыг илрүүлэхэд ашигладаг. Энэ технологи нь тасралтгүй долгионт радарын системийн боломжит хувилбар болдог. Учир нь эрчим хүчний хэрэглээ харьцангуй бага бөгөөд зайны өндөр нарийвчлалтай дүрслэл гаргах боломжтой. Гэвч дохио-шуугианы харьцаа бага байдаг нь хэмжилтийн алдаа гарах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. UWB технологийг хананы цаадах объектыг илрүүлэх өндөр нарийвчлалтай радарын дүрслэл, радио төхөөрөмжүүдийн хоорондох зайг хэмжих замаар байршил тогтоох, мөн дохио ирэх хугацаанд тулгуурласан нарийвчлалтай байршил тогтоох аргуудад ашигладаг. Түүнчлэн метроны зам дээр унасан хүн эсвэл объектыг илрүүлэх зорилготой автомат бай таних системд UWB радарыг идэвхтэй мэдрэгч болгон ашиглах санал дэвшүүлсэн. ==Өгөгдөл дамжуулалт== UWB-ийн шинж чанарууд нь богино зайн хэрэглээнд тохиромжтой. Үүнд компьютерийн нэмэлт төхөөрөмжүүд, утасгүй дэлгэц, видео камер, утасгүй хэвлэлт болон зөөврийн медиа тоглуулагч руу файл дамжуулах зэрэг хэрэглээ багтана. UWB-ийг хувийн бүсийн сүлжээнд ашиглахаар санал болгож, IEEE 802.15.3a хувийн бүсийн сүлжээний стандартын төслийн хувилбарт тусгаж байв. Гэвч олон жил үргэлжилсэн санал зөрөлдөөн, шийдэлд хүрээгүй байдлын улмаас IEEE 802.15.3a ажлын хэсгийг 2006 онд татан буулгасан. Энэ чиглэлийн ажлыг WiMedia Alliance болон USB Implementers Forum үргэлжлүүлэн гүйцэтгэсэн. UWB-ийн стандарт боловсруулах ажил удааширсан, анхны хэрэгжүүлэлтийн өртөг өндөр байсан, мөн бодит ажиллагаа нь эхэндээ хүлээгдэж байснаас доогуур гарсан зэрэг шалтгаан нь хэрэглээний электрон төхөөрөмжүүдэд UWB өргөн нэвтрэхэд саад болсон. Үүний улмаас UWB технологи нийлүүлэгч зарим компани 2008 болон 2009 онд үйл ажиллагаагаа зогсоосон. ==Автономит тээврийн хэрэгсэл== UWB-ийн байршил тогтоох болон зай хэмжих өндөр нарийвчлалтай чадвар нь мөргөлдөөнөөс сэргийлэх, объектын байршлыг сантиметрийн түвшинд тодорхойлоход тусалдаг. Энэ нь уламжлалт GPS системийн нарийвчлалаас давуу байж болно. Үүнээс гадна өгөгдөл дамжуулах өндөр хурд болон бага саатал нь тээврийн хэрэгслүүд хоорондоо саадгүй холбогдох боломжийг бүрдүүлж, бодит цагийн мэдээлэл солилцох, хөдөлгөөнийг уялдуулан зохицуулахад дэмжлэг үзүүлдэг. UWB нь тээврийн хэрэгсэл болон замын дэд бүтцийн хоорондын холбоог мөн дэмждэг. Ингэснээр тээврийн хэрэгсэл дэд бүтцийн элементүүдтэй мэдээлэл солилцож, нарийвчлалтай хугацааны хэмжилт болон синхрончлогдсон өгөгдөлд үндэслэн хөдөлгөөнөө оновчтой зохицуулах боломжтой. Түүнчлэн UWB-ийн уян хатан хэрэглээ нь жолоочид туслах дэвшилтэт системд зориулсан өндөр нарийвчлалтай радарын дүрслэл, биометрийн мэдээлэл эсвэл төхөөрөмж хоорондын хослолтод суурилсан түлхүүргүй нэвтрэх систем, зорчигчдын төлөвийг хянах систем зэрэг шинэ хэрэглээг бий болгох боломжтой. Эдгээр нь ашиглахад хялбар байдал, аюулгүй байдал болон зорчигчдын хамгаалалтыг сайжруулахад хувь нэмэр оруулж болно. [[Ангилал:Радио]] [[Ангилал:Радио сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] 414hl38t9q6vzhpptrxyrzsv0wh2dae 873376 873365 2026-10-15T07:55:08Z Orgio89 4242 Orgio89 moved page [[Хэт өргөн зурвасын технологи (Ultrawide band)]] to [[Хэт өргөн зурвасын технологи (Ultra-wideband)]] 873365 wikitext text/x-wiki Хэт өргөн зурвас (Ultra-wideband, UWB; мөн ultra wideband, ultra-wide band болон ultraband гэж нэрлэдэг) нь радио спектрийн өргөн хэсгийг ашиглан богино зайнд, өргөн зурвасын дагуу холбоо тогтоохдоо маш бага энерги зарцуулж чаддаг радио технологи юм. UWB технологийг уламжлалт байдлаар хамтын ажиллагаагүй радарын дүрслэлд ашиглаж ирсэн. Харин сүүлийн үеийн хэрэглээ нь мэдрэгчийн өгөгдөл цуглуулах, байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоох, объектын хөдөлгөөнийг хянахад голлон чиглэж байна. UWB-ийн дэмжлэг 2019 онд дээд зэрэглэлийн ухаалаг гар утсанд анх нэвтэрсэн. UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүдийн дэлгэрэнгүй жагсаалтыг UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүдийн жагсаалт нийтлэлээс үзнэ үү. ==Онцлог шинж чанар== Хэт өргөн зурвас нь 500 МГц-ээс их өргөн зурваст мэдээлэл дамжуулах технологи юм. Ингэснээр ижил давтамжийн зурваст ажилладаг уламжлалт нарийн зурвасын болон зөөгч долгионд суурилсан дамжуулалтад саад учруулахгүйгээр дохионы энергийг өргөн давтамжийн мужид хуваарилан дамжуулах боломжтой. Олон улсын болон үндэсний зохицуулалтаар тогтоосон хязгаарлалтууд нь радио давтамжийн зурвасын өргөнийг ийм үр ашигтай ашиглах боломж олгодог. Үүний үр дүнд өгөгдөл дамжуулах өндөр хурдтай хувийн бүсийн сүлжээний (Personal Area Network, PAN) утасгүй холболт, хол зайд бага хурдтай өгөгдөл дамжуулах хэрэглээ, мөн радар болон дүрслэлийн системүүдийг одоо ашиглагдаж буй холбооны системүүдтэй харилцан саад багатайгаар зэрэгцүүлэн ажиллуулах нөхцөл бүрддэг. Өмнө нь хэт өргөн зурвасыг импульсийн радио (pulse radio) гэж нэрлэдэг байв. Харин одоогоор АНУ-ын Холбооны холбооны комисс (FCC) болон Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллагын Радио холбооны сектор (ITU-R) нь UWB-ийг дараах нөхцөлийг хангасан антенны дамжуулалт гэж тодорхойлдог: цацаргаж буй дохионы зурвасын өргөн нь 500 МГц эсвэл арифметик төв давтамжийн 20%-ийн аль бага утгаас их байх ёстой. Иймээс дамжуулсан импульс бүр UWB-ийн зурвасын өргөнийг эзэлдэг импульст системүүд, эсвэл нарийн зурвасын зөөгч дохионы олон сувгийг нэгтгэн дор хаяж 500 МГц-ийн нийт зурвасын өргөн үүсгэдэг системүүд, тухайлбал ортогональ давтамжийн хуваалттай олон тээгчийн модуляц (Orthogonal Frequency-Division Multiplexing, OFDM) ашигладаг системүүд нь холбогдох дүрэм, шаардлагын хүрээнд UWB спектрийг ашиглаж болно. ==Онолын үндэс== Уламжлалт радио дамжуулалт болон UWB-ийн гол ялгаа нь мэдээллийг хэрхэн кодлон дамжуулдгаар илэрдэг. Уламжлалт системүүд синусоид долгионы далайц буюу чадлын түвшин, давтамж, фазын аль нэгийг эсвэл тэдгээрийн хослолыг өөрчлөх замаар мэдээлэл дамжуулдаг. Харин UWB нь тодорхой хугацааны агшнуудад радио энерги үүсгэж, өргөн зурвасыг эзлэн мэдээлэл дамжуулдаг. Ингэснээр импульсийн байрлалаар модуляцлах эсвэл хугацааны модуляц ашиглах боломжтой. Мөн импульсийн туйлшрал, далайцыг кодлох, эсвэл ортогональ импульс ашиглах замаар UWB дохио буюу импульст мэдээллийг модуляцлан дамжуулж болно. Хугацаа эсвэл байрлалын модуляцыг хэрэгжүүлэхийн тулд UWB импульсийг харьцангуй бага давтамжтайгаар, завсарлагатай дамжуулж болно. Нөгөө талаас импульсийн давтамжийг UWB импульсийн зурвасын өргөний урвуу хэмжээнд хүртэл нэмэгдүүлэх боломжтой. Тасралтгүй импульсийн урсгал ашигладаг UWB системүүд (Continuous Pulse UWB, C-UWB) нь нэг секундэд 1.3 тэрбумаас давсан импульс дамжуулах сувгийн давтамжид ажиллах боломжтойг туршилтаар харуулсан. Эдгээр систем нь алдааг урагш засах (Forward Error Correction, FEC) кодлолтой өгөгдлийг секундэд 675 Мбит-ээс дээш хурдтай дамжуулах боломжийг мөн үзүүлжээ. UWB радио систем нь өөр өөр давтамжид дамжуулсан дохионы нислэгийн хугацаа буюу дамжуулагчаас хүлээн авагчид хүрэх хугацааг хэмжихэд ашиглагдаж болно. Энэ нь олон замт тархалтаас үүсэх асуудлыг бууруулахад тусалдаг. Учир нь зарим давтамжийн бүрэлдэхүүн шууд харагдах замаар тархаж байхад бусад нь шууд бус замаар тархаж, илүү удаан хугацааны дараа хүрч болно. Хоёр талын симметр хэмжилтийн аргыг ашигласнаар төхөөрөмжүүдийн хоорондох зайг өндөр нарийвчлал, хэмжилтийн алдаа багатайгаар тодорхойлох боломжтой. ===Хэрэглээ=== ==Бодит цагийн байршил тогтоолт== UWB нь бодит цагийн байршил тогтоох системүүдэд ашиглахад тохиромжтой. Байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоох чадвар, бага эрчим хүчний хэрэглээ нь эмнэлэг зэрэг радио давтамжийн нөлөөлөлд мэдрэмтгий орчинд ашиглах давуу тал болдог. UWB нь хоёр төхөөрөмжийн хоорондох зайг нарийвчлалтай хэмжихэд мөн ашиглагдана. Энэ нь хоёр объектын харьцангуй зайд тулгуурласан олон төрлийн хэрэглээг хэрэгжүүлэх боломж олгодог. UWB байршил тогтоохдоо дараах хэд хэдэн аргыг ашигладаг. * Нислэгийн хугацаа (Time of Flight, ToF) * Ирэх хугацааны зөрүү (Time Difference of Arrival, TDoA) * Хоёр талын зай хэмжилт (Two-Way Ranging, TWR) * Ирэх фазын зөрүү (Phase Difference of Arrival, PDoA) ToF болон TWR нь зай хэмжихэд төвлөрдөг бол PDoA нь олон антеннаар хүлээн авсан зөөгч дохионы фазын шилжилтийг тооцоолж, дохио ирэх өнцгийг (Angle of Arrival, AoA) тодорхойлох боломж олгодог. Эдгээр аргыг зай хэмжилтийн өгөгдөлтэй хослуулснаар нэг тулгуур цэг ашиглан хоёр эсвэл гурван хэмжээст орон зай дахь байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоож болно. Энэ нь хэрэглэгчийг даган хөдөлдөг төхөөрөмж болон олон тооны суурин төхөөрөмж, дэд бүтэц шаардахгүйгээр объектын хөдөлгөөнийг хянах шийдлүүдийн техникийн чухал үндэс болдог. ==UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүд== Apple компани 2019 оны есдүгээр сард хэт өргөн зурвасын технологи дэмждэг анхны гурван гар утсаа танилцуулсан. Эдгээр нь iPhone 11, iPhone 11 Pro болон iPhone 11 Pro Max байв. 2020 оны есдүгээр сард Apple компани UWB технологи бүхий Apple Watch Series 6 цагийг танилцуулсан. Мөн уг технологийг ашигладаг AirTag төхөөрөмжүүдийг 2021 оны дөрөвдүгээр сарын 20-нд болсон хэвлэлийн арга хэмжээний үеэр зарласан. Samsung Galaxy Note 20 Ultra, Galaxy S21+ болон Galaxy S21 Ultra загварууд UWB дэмждэг болсон. Үүнээс гадна Samsung Galaxy SmartTag+ төхөөрөмж мөн энэ технологийг ашигладаг. 2021 оны наймдугаар сард худалдаанд гарсан Xiaomi MIX 4 нь UWB технологийг дэмждэг бөгөөд сонгосон хиймэл оюун ухаан ба эд зүйлсийн интернетийн (AIoT) төхөөрөмжүүдтэй холбогдох боломжтой. FiRa Consortium нь 2019 оны наймдугаар сард байгуулагдсан бөгөөд гар утас зэрэг төхөөрөмжүүдийг хамарсан, харилцан нийцтэй UWB экосистемийг хөгжүүлэх зорилготой. Samsung, Xiaomi болон Oppo компаниуд тус консорциумын гишүүд юм. 2020 оны арваннэгдүгээр сард Android Open Source Project төсөлд UWB-ийн ирээдүйн хэрэглээний програмчлалын интерфэйстэй (API) холбоотой анхны засварууд нэмэгдсэн. Android 13 хувилбарт UWB-ийн үндсэн боломжууд бүрэн хэрэгжсэн бөгөөд энэ дэмжлэг нь тухайн үед UWB-г дэмждэг төхөөрөмжүүдийн хооронд зай хэмжих хэрэглээгээр хязгаарлагдаж байв. ==Үйлдвэрлэлийн хэрэглээ== UWB технологийг бие даан хөдөлдөг робот (Autonomous Mobile Robot, AMR) болон ухаалаг тээврийн хэрэгслийн автомат дагах, хэрэглэгчийг даган хөдөлгөх системүүдэд улам бүр ашиглаж байна. Өндөр нарийвчлалтай зай хэмжилтийг дохио ирэх өнцөг (AoA) болон ирэх фазын зөрүү (PDoA)-гийн тооцоололтой хослуулснаар хөдөлгөөнт платформ нь тусгай таних тэмдэг бүхий байг бодит цагт бие даан илрүүлж, даган хөдөлж чадна. Энэ арга нь гэрэлтүүлгийн өөрчлөлт, объектын халхлалт, эсвэл байнуудын гадаад төрх ижил төстэй байх зэрэг шалтгаанаар дүрсэд суурилсан хяналт найдваргүй болох боломжтой, дотор орчны нарийн төвөгтэй нөхцөлд илүү найдвартай ажиллагааг хангаж чаддаг. ==Радар== Хэт өргөн зурвас нь синтезлэсэн апертурт радарын (Synthetic Aperture Radar, SAR) технологид ашиглагдсанаар өргөн анхаарал татсан. Бага давтамж ашиглан өндөр нарийвчлалтай дүрс үүсгэх боломжтой учраас UWB SAR технологийн биетийн цаадах объектыг илрүүлэх чадварыг өргөн хүрээнд судалсан. 1990-ээд оны эхэн үеэс АНУ-ын Армийн судалгааны лаборатори (Army Research Laboratory, ARL) газар, ургамлын бүрхүүл болон хананы цаадах объектыг илрүүлэх суурин болон хөдөлгөөнт радарын олон платформ хөгжүүлсэн. Эдгээр системийг аюулгүй зайнаас хөрсөнд булсан гар хийцийн тэсрэх төхөөрөмж (IED) болон нуугдсан дайсны хүчийг илрүүлэх, танихад ашиглахаар боловсруулжээ. Тухайлбал, railSAR, boomSAR, SIRE радар болон SAFIRE радар зэрэг системүүд багтана. Мөн ARL нь платформ өөрөө хөдөлгөөнгүй байх үед хөдөлж буй байны хурдыг тооцоолохын тулд UWB радарын технологид Доплерийн боловсруулалт ашиглах боломжийг судалсан. 2013 оны тайланд хэмжилтийг нэгтгэх хугацаанд байны зай өөрчлөгдөхөөс шалтгаалан UWB долгионы хэлбэрийг ашиглахад тулгардаг асуудлыг онцолсон. Харин сүүлийн үеийн судалгаанууд тохирох тааруулсан шүүлтүүрийг ашигласан тохиолдолд UWB долгионы хэлбэр нь уламжлалт Доплерийн боловсруулалтаас илүү сайн үзүүлэлттэй байж болохыг харуулсан. Хэт өргөн зурвасын импульс-Доплерийн радарыг хүний биеийн амин чухал үзүүлэлтүүд, тухайлбал зүрхний цохилт, амьсгалын хөдөлгөөнийг хянах, алхалтын хэв маягт дүн шинжилгээ хийх, уналтыг илрүүлэхэд ашигладаг. Энэ технологи нь тасралтгүй долгионт радарын системийн боломжит хувилбар болдог. Учир нь эрчим хүчний хэрэглээ харьцангуй бага бөгөөд зайны өндөр нарийвчлалтай дүрслэл гаргах боломжтой. Гэвч дохио-шуугианы харьцаа бага байдаг нь хэмжилтийн алдаа гарах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. UWB технологийг хананы цаадах объектыг илрүүлэх өндөр нарийвчлалтай радарын дүрслэл, радио төхөөрөмжүүдийн хоорондох зайг хэмжих замаар байршил тогтоох, мөн дохио ирэх хугацаанд тулгуурласан нарийвчлалтай байршил тогтоох аргуудад ашигладаг. Түүнчлэн метроны зам дээр унасан хүн эсвэл объектыг илрүүлэх зорилготой автомат бай таних системд UWB радарыг идэвхтэй мэдрэгч болгон ашиглах санал дэвшүүлсэн. ==Өгөгдөл дамжуулалт== UWB-ийн шинж чанарууд нь богино зайн хэрэглээнд тохиромжтой. Үүнд компьютерийн нэмэлт төхөөрөмжүүд, утасгүй дэлгэц, видео камер, утасгүй хэвлэлт болон зөөврийн медиа тоглуулагч руу файл дамжуулах зэрэг хэрэглээ багтана. UWB-ийг хувийн бүсийн сүлжээнд ашиглахаар санал болгож, IEEE 802.15.3a хувийн бүсийн сүлжээний стандартын төслийн хувилбарт тусгаж байв. Гэвч олон жил үргэлжилсэн санал зөрөлдөөн, шийдэлд хүрээгүй байдлын улмаас IEEE 802.15.3a ажлын хэсгийг 2006 онд татан буулгасан. Энэ чиглэлийн ажлыг WiMedia Alliance болон USB Implementers Forum үргэлжлүүлэн гүйцэтгэсэн. UWB-ийн стандарт боловсруулах ажил удааширсан, анхны хэрэгжүүлэлтийн өртөг өндөр байсан, мөн бодит ажиллагаа нь эхэндээ хүлээгдэж байснаас доогуур гарсан зэрэг шалтгаан нь хэрэглээний электрон төхөөрөмжүүдэд UWB өргөн нэвтрэхэд саад болсон. Үүний улмаас UWB технологи нийлүүлэгч зарим компани 2008 болон 2009 онд үйл ажиллагаагаа зогсоосон. ==Автономит тээврийн хэрэгсэл== UWB-ийн байршил тогтоох болон зай хэмжих өндөр нарийвчлалтай чадвар нь мөргөлдөөнөөс сэргийлэх, объектын байршлыг сантиметрийн түвшинд тодорхойлоход тусалдаг. Энэ нь уламжлалт GPS системийн нарийвчлалаас давуу байж болно. Үүнээс гадна өгөгдөл дамжуулах өндөр хурд болон бага саатал нь тээврийн хэрэгслүүд хоорондоо саадгүй холбогдох боломжийг бүрдүүлж, бодит цагийн мэдээлэл солилцох, хөдөлгөөнийг уялдуулан зохицуулахад дэмжлэг үзүүлдэг. UWB нь тээврийн хэрэгсэл болон замын дэд бүтцийн хоорондын холбоог мөн дэмждэг. Ингэснээр тээврийн хэрэгсэл дэд бүтцийн элементүүдтэй мэдээлэл солилцож, нарийвчлалтай хугацааны хэмжилт болон синхрончлогдсон өгөгдөлд үндэслэн хөдөлгөөнөө оновчтой зохицуулах боломжтой. Түүнчлэн UWB-ийн уян хатан хэрэглээ нь жолоочид туслах дэвшилтэт системд зориулсан өндөр нарийвчлалтай радарын дүрслэл, биометрийн мэдээлэл эсвэл төхөөрөмж хоорондын хослолтод суурилсан түлхүүргүй нэвтрэх систем, зорчигчдын төлөвийг хянах систем зэрэг шинэ хэрэглээг бий болгох боломжтой. Эдгээр нь ашиглахад хялбар байдал, аюулгүй байдал болон зорчигчдын хамгаалалтыг сайжруулахад хувь нэмэр оруулж болно. [[Ангилал:Радио]] [[Ангилал:Радио сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] 414hl38t9q6vzhpptrxyrzsv0wh2dae 873379 873376 2026-10-15T08:00:06Z Orgio89 4242 873379 wikitext text/x-wiki [[зураг:Wireless_USB_protocol_stack.png|thumb|Хэт өргөн зурвасын радио]] Хэт өргөн зурвас (Ultra-wideband, UWB; мөн ultra wideband, ultra-wide band болон ultraband гэж нэрлэдэг) нь радио спектрийн өргөн хэсгийг ашиглан богино зайнд, өргөн зурвасын дагуу холбоо тогтоохдоо маш бага энерги зарцуулж чаддаг радио технологи юм. UWB технологийг уламжлалт байдлаар хамтын ажиллагаагүй радарын дүрслэлд ашиглаж ирсэн. Харин сүүлийн үеийн хэрэглээ нь мэдрэгчийн өгөгдөл цуглуулах, байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоох, объектын хөдөлгөөнийг хянахад голлон чиглэж байна. UWB-ийн дэмжлэг 2019 онд дээд зэрэглэлийн ухаалаг гар утсанд анх нэвтэрсэн. UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүдийн дэлгэрэнгүй жагсаалтыг UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүдийн жагсаалт нийтлэлээс үзнэ үү. ==Онцлог шинж чанар== Хэт өргөн зурвас нь 500 МГц-ээс их өргөн зурваст мэдээлэл дамжуулах технологи юм. Ингэснээр ижил давтамжийн зурваст ажилладаг уламжлалт нарийн зурвасын болон зөөгч долгионд суурилсан дамжуулалтад саад учруулахгүйгээр дохионы энергийг өргөн давтамжийн мужид хуваарилан дамжуулах боломжтой. Олон улсын болон үндэсний зохицуулалтаар тогтоосон хязгаарлалтууд нь радио давтамжийн зурвасын өргөнийг ийм үр ашигтай ашиглах боломж олгодог. Үүний үр дүнд өгөгдөл дамжуулах өндөр хурдтай хувийн бүсийн сүлжээний (Personal Area Network, PAN) утасгүй холболт, хол зайд бага хурдтай өгөгдөл дамжуулах хэрэглээ, мөн радар болон дүрслэлийн системүүдийг одоо ашиглагдаж буй холбооны системүүдтэй харилцан саад багатайгаар зэрэгцүүлэн ажиллуулах нөхцөл бүрддэг. Өмнө нь хэт өргөн зурвасыг импульсийн радио (pulse radio) гэж нэрлэдэг байв. Харин одоогоор АНУ-ын Холбооны холбооны комисс (FCC) болон Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллагын Радио холбооны сектор (ITU-R) нь UWB-ийг дараах нөхцөлийг хангасан антенны дамжуулалт гэж тодорхойлдог: цацаргаж буй дохионы зурвасын өргөн нь 500 МГц эсвэл арифметик төв давтамжийн 20%-ийн аль бага утгаас их байх ёстой. Иймээс дамжуулсан импульс бүр UWB-ийн зурвасын өргөнийг эзэлдэг импульст системүүд, эсвэл нарийн зурвасын зөөгч дохионы олон сувгийг нэгтгэн дор хаяж 500 МГц-ийн нийт зурвасын өргөн үүсгэдэг системүүд, тухайлбал ортогональ давтамжийн хуваалттай олон тээгчийн модуляц (Orthogonal Frequency-Division Multiplexing, OFDM) ашигладаг системүүд нь холбогдох дүрэм, шаардлагын хүрээнд UWB спектрийг ашиглаж болно. ==Онолын үндэс== Уламжлалт радио дамжуулалт болон UWB-ийн гол ялгаа нь мэдээллийг хэрхэн кодлон дамжуулдгаар илэрдэг. Уламжлалт системүүд синусоид долгионы далайц буюу чадлын түвшин, давтамж, фазын аль нэгийг эсвэл тэдгээрийн хослолыг өөрчлөх замаар мэдээлэл дамжуулдаг. Харин UWB нь тодорхой хугацааны агшнуудад радио энерги үүсгэж, өргөн зурвасыг эзлэн мэдээлэл дамжуулдаг. Ингэснээр импульсийн байрлалаар модуляцлах эсвэл хугацааны модуляц ашиглах боломжтой. Мөн импульсийн туйлшрал, далайцыг кодлох, эсвэл ортогональ импульс ашиглах замаар UWB дохио буюу импульст мэдээллийг модуляцлан дамжуулж болно. Хугацаа эсвэл байрлалын модуляцыг хэрэгжүүлэхийн тулд UWB импульсийг харьцангуй бага давтамжтайгаар, завсарлагатай дамжуулж болно. Нөгөө талаас импульсийн давтамжийг UWB импульсийн зурвасын өргөний урвуу хэмжээнд хүртэл нэмэгдүүлэх боломжтой. Тасралтгүй импульсийн урсгал ашигладаг UWB системүүд (Continuous Pulse UWB, C-UWB) нь нэг секундэд 1.3 тэрбумаас давсан импульс дамжуулах сувгийн давтамжид ажиллах боломжтойг туршилтаар харуулсан. Эдгээр систем нь алдааг урагш засах (Forward Error Correction, FEC) кодлолтой өгөгдлийг секундэд 675 Мбит-ээс дээш хурдтай дамжуулах боломжийг мөн үзүүлжээ. UWB радио систем нь өөр өөр давтамжид дамжуулсан дохионы нислэгийн хугацаа буюу дамжуулагчаас хүлээн авагчид хүрэх хугацааг хэмжихэд ашиглагдаж болно. Энэ нь олон замт тархалтаас үүсэх асуудлыг бууруулахад тусалдаг. Учир нь зарим давтамжийн бүрэлдэхүүн шууд харагдах замаар тархаж байхад бусад нь шууд бус замаар тархаж, илүү удаан хугацааны дараа хүрч болно. Хоёр талын симметр хэмжилтийн аргыг ашигласнаар төхөөрөмжүүдийн хоорондох зайг өндөр нарийвчлал, хэмжилтийн алдаа багатайгаар тодорхойлох боломжтой. ===Хэрэглээ=== ==Бодит цагийн байршил тогтоолт== UWB нь бодит цагийн байршил тогтоох системүүдэд ашиглахад тохиромжтой. Байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоох чадвар, бага эрчим хүчний хэрэглээ нь эмнэлэг зэрэг радио давтамжийн нөлөөлөлд мэдрэмтгий орчинд ашиглах давуу тал болдог. UWB нь хоёр төхөөрөмжийн хоорондох зайг нарийвчлалтай хэмжихэд мөн ашиглагдана. Энэ нь хоёр объектын харьцангуй зайд тулгуурласан олон төрлийн хэрэглээг хэрэгжүүлэх боломж олгодог. UWB байршил тогтоохдоо дараах хэд хэдэн аргыг ашигладаг. * Нислэгийн хугацаа (Time of Flight, ToF) * Ирэх хугацааны зөрүү (Time Difference of Arrival, TDoA) * Хоёр талын зай хэмжилт (Two-Way Ranging, TWR) * Ирэх фазын зөрүү (Phase Difference of Arrival, PDoA) ToF болон TWR нь зай хэмжихэд төвлөрдөг бол PDoA нь олон антеннаар хүлээн авсан зөөгч дохионы фазын шилжилтийг тооцоолж, дохио ирэх өнцгийг (Angle of Arrival, AoA) тодорхойлох боломж олгодог. Эдгээр аргыг зай хэмжилтийн өгөгдөлтэй хослуулснаар нэг тулгуур цэг ашиглан хоёр эсвэл гурван хэмжээст орон зай дахь байршлыг өндөр нарийвчлалтай тогтоож болно. Энэ нь хэрэглэгчийг даган хөдөлдөг төхөөрөмж болон олон тооны суурин төхөөрөмж, дэд бүтэц шаардахгүйгээр объектын хөдөлгөөнийг хянах шийдлүүдийн техникийн чухал үндэс болдог. ==UWB дэмждэг хөдөлгөөнт төхөөрөмжүүд== Apple компани 2019 оны есдүгээр сард хэт өргөн зурвасын технологи дэмждэг анхны гурван гар утсаа танилцуулсан. Эдгээр нь iPhone 11, iPhone 11 Pro болон iPhone 11 Pro Max байв. 2020 оны есдүгээр сард Apple компани UWB технологи бүхий Apple Watch Series 6 цагийг танилцуулсан. Мөн уг технологийг ашигладаг AirTag төхөөрөмжүүдийг 2021 оны дөрөвдүгээр сарын 20-нд болсон хэвлэлийн арга хэмжээний үеэр зарласан. Samsung Galaxy Note 20 Ultra, Galaxy S21+ болон Galaxy S21 Ultra загварууд UWB дэмждэг болсон. Үүнээс гадна Samsung Galaxy SmartTag+ төхөөрөмж мөн энэ технологийг ашигладаг. 2021 оны наймдугаар сард худалдаанд гарсан Xiaomi MIX 4 нь UWB технологийг дэмждэг бөгөөд сонгосон хиймэл оюун ухаан ба эд зүйлсийн интернетийн (AIoT) төхөөрөмжүүдтэй холбогдох боломжтой. FiRa Consortium нь 2019 оны наймдугаар сард байгуулагдсан бөгөөд гар утас зэрэг төхөөрөмжүүдийг хамарсан, харилцан нийцтэй UWB экосистемийг хөгжүүлэх зорилготой. Samsung, Xiaomi болон Oppo компаниуд тус консорциумын гишүүд юм. 2020 оны арваннэгдүгээр сард Android Open Source Project төсөлд UWB-ийн ирээдүйн хэрэглээний програмчлалын интерфэйстэй (API) холбоотой анхны засварууд нэмэгдсэн. Android 13 хувилбарт UWB-ийн үндсэн боломжууд бүрэн хэрэгжсэн бөгөөд энэ дэмжлэг нь тухайн үед UWB-г дэмждэг төхөөрөмжүүдийн хооронд зай хэмжих хэрэглээгээр хязгаарлагдаж байв. ==Үйлдвэрлэлийн хэрэглээ== UWB технологийг бие даан хөдөлдөг робот (Autonomous Mobile Robot, AMR) болон ухаалаг тээврийн хэрэгслийн автомат дагах, хэрэглэгчийг даган хөдөлгөх системүүдэд улам бүр ашиглаж байна. Өндөр нарийвчлалтай зай хэмжилтийг дохио ирэх өнцөг (AoA) болон ирэх фазын зөрүү (PDoA)-гийн тооцоололтой хослуулснаар хөдөлгөөнт платформ нь тусгай таних тэмдэг бүхий байг бодит цагт бие даан илрүүлж, даган хөдөлж чадна. Энэ арга нь гэрэлтүүлгийн өөрчлөлт, объектын халхлалт, эсвэл байнуудын гадаад төрх ижил төстэй байх зэрэг шалтгаанаар дүрсэд суурилсан хяналт найдваргүй болох боломжтой, дотор орчны нарийн төвөгтэй нөхцөлд илүү найдвартай ажиллагааг хангаж чаддаг. ==Радар== Хэт өргөн зурвас нь синтезлэсэн апертурт радарын (Synthetic Aperture Radar, SAR) технологид ашиглагдсанаар өргөн анхаарал татсан. Бага давтамж ашиглан өндөр нарийвчлалтай дүрс үүсгэх боломжтой учраас UWB SAR технологийн биетийн цаадах объектыг илрүүлэх чадварыг өргөн хүрээнд судалсан. 1990-ээд оны эхэн үеэс АНУ-ын Армийн судалгааны лаборатори (Army Research Laboratory, ARL) газар, ургамлын бүрхүүл болон хананы цаадах объектыг илрүүлэх суурин болон хөдөлгөөнт радарын олон платформ хөгжүүлсэн. Эдгээр системийг аюулгүй зайнаас хөрсөнд булсан гар хийцийн тэсрэх төхөөрөмж (IED) болон нуугдсан дайсны хүчийг илрүүлэх, танихад ашиглахаар боловсруулжээ. Тухайлбал, railSAR, boomSAR, SIRE радар болон SAFIRE радар зэрэг системүүд багтана. Мөн ARL нь платформ өөрөө хөдөлгөөнгүй байх үед хөдөлж буй байны хурдыг тооцоолохын тулд UWB радарын технологид Доплерийн боловсруулалт ашиглах боломжийг судалсан. 2013 оны тайланд хэмжилтийг нэгтгэх хугацаанд байны зай өөрчлөгдөхөөс шалтгаалан UWB долгионы хэлбэрийг ашиглахад тулгардаг асуудлыг онцолсон. Харин сүүлийн үеийн судалгаанууд тохирох тааруулсан шүүлтүүрийг ашигласан тохиолдолд UWB долгионы хэлбэр нь уламжлалт Доплерийн боловсруулалтаас илүү сайн үзүүлэлттэй байж болохыг харуулсан. Хэт өргөн зурвасын импульс-Доплерийн радарыг хүний биеийн амин чухал үзүүлэлтүүд, тухайлбал зүрхний цохилт, амьсгалын хөдөлгөөнийг хянах, алхалтын хэв маягт дүн шинжилгээ хийх, уналтыг илрүүлэхэд ашигладаг. Энэ технологи нь тасралтгүй долгионт радарын системийн боломжит хувилбар болдог. Учир нь эрчим хүчний хэрэглээ харьцангуй бага бөгөөд зайны өндөр нарийвчлалтай дүрслэл гаргах боломжтой. Гэвч дохио-шуугианы харьцаа бага байдаг нь хэмжилтийн алдаа гарах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. UWB технологийг хананы цаадах объектыг илрүүлэх өндөр нарийвчлалтай радарын дүрслэл, радио төхөөрөмжүүдийн хоорондох зайг хэмжих замаар байршил тогтоох, мөн дохио ирэх хугацаанд тулгуурласан нарийвчлалтай байршил тогтоох аргуудад ашигладаг. Түүнчлэн метроны зам дээр унасан хүн эсвэл объектыг илрүүлэх зорилготой автомат бай таних системд UWB радарыг идэвхтэй мэдрэгч болгон ашиглах санал дэвшүүлсэн. ==Өгөгдөл дамжуулалт== UWB-ийн шинж чанарууд нь богино зайн хэрэглээнд тохиромжтой. Үүнд компьютерийн нэмэлт төхөөрөмжүүд, утасгүй дэлгэц, видео камер, утасгүй хэвлэлт болон зөөврийн медиа тоглуулагч руу файл дамжуулах зэрэг хэрэглээ багтана. UWB-ийг хувийн бүсийн сүлжээнд ашиглахаар санал болгож, IEEE 802.15.3a хувийн бүсийн сүлжээний стандартын төслийн хувилбарт тусгаж байв. Гэвч олон жил үргэлжилсэн санал зөрөлдөөн, шийдэлд хүрээгүй байдлын улмаас IEEE 802.15.3a ажлын хэсгийг 2006 онд татан буулгасан. Энэ чиглэлийн ажлыг WiMedia Alliance болон USB Implementers Forum үргэлжлүүлэн гүйцэтгэсэн. UWB-ийн стандарт боловсруулах ажил удааширсан, анхны хэрэгжүүлэлтийн өртөг өндөр байсан, мөн бодит ажиллагаа нь эхэндээ хүлээгдэж байснаас доогуур гарсан зэрэг шалтгаан нь хэрэглээний электрон төхөөрөмжүүдэд UWB өргөн нэвтрэхэд саад болсон. Үүний улмаас UWB технологи нийлүүлэгч зарим компани 2008 болон 2009 онд үйл ажиллагаагаа зогсоосон. ==Автономит тээврийн хэрэгсэл== UWB-ийн байршил тогтоох болон зай хэмжих өндөр нарийвчлалтай чадвар нь мөргөлдөөнөөс сэргийлэх, объектын байршлыг сантиметрийн түвшинд тодорхойлоход тусалдаг. Энэ нь уламжлалт GPS системийн нарийвчлалаас давуу байж болно. Үүнээс гадна өгөгдөл дамжуулах өндөр хурд болон бага саатал нь тээврийн хэрэгслүүд хоорондоо саадгүй холбогдох боломжийг бүрдүүлж, бодит цагийн мэдээлэл солилцох, хөдөлгөөнийг уялдуулан зохицуулахад дэмжлэг үзүүлдэг. UWB нь тээврийн хэрэгсэл болон замын дэд бүтцийн хоорондын холбоог мөн дэмждэг. Ингэснээр тээврийн хэрэгсэл дэд бүтцийн элементүүдтэй мэдээлэл солилцож, нарийвчлалтай хугацааны хэмжилт болон синхрончлогдсон өгөгдөлд үндэслэн хөдөлгөөнөө оновчтой зохицуулах боломжтой. Түүнчлэн UWB-ийн уян хатан хэрэглээ нь жолоочид туслах дэвшилтэт системд зориулсан өндөр нарийвчлалтай радарын дүрслэл, биометрийн мэдээлэл эсвэл төхөөрөмж хоорондын хослолтод суурилсан түлхүүргүй нэвтрэх систем, зорчигчдын төлөвийг хянах систем зэрэг шинэ хэрэглээг бий болгох боломжтой. Эдгээр нь ашиглахад хялбар байдал, аюулгүй байдал болон зорчигчдын хамгаалалтыг сайжруулахад хувь нэмэр оруулж болно. [[Ангилал:Радио]] [[Ангилал:Радио сүлжээ]] [[Ангилал:Wi-fi]] [[Ангилал:Wi-fi сүлжээ]] b40h2c02wwi32cy7q80nglk4j4k7bh8 Ангилал:Wi-fi 14 148898 873366 2026-10-15T02:57:20Z Asaaa18 98448 Хуудас үүсгэв: "{{/category}}" 873366 wikitext text/x-wiki {{/category}} 4k2qx2utv978gey32wmupqrarz6gmte Хэт өргөн зурвасын технологи (Ultrawide band) 0 148899 873377 2026-10-15T07:55:08Z Orgio89 4242 Orgio89 moved page [[Хэт өргөн зурвасын технологи (Ultrawide band)]] to [[Хэт өргөн зурвасын технологи (Ultra-wideband)]] 873377 wikitext text/x-wiki #ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Хэт өргөн зурвасын технологи (Ultra-wideband)]] owf9udmho5it2m0kbu81j18v8t0jwzq Доржийн Баттөмөр 0 148900 873389 2026-10-15T09:47:43Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Доржийн Баттөмөр''' (1981 оны 6-р сарын 2-нд [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай аймгийн]] [[Арвайхээр хот|Арвайхээр хотод]] төрсөн ) - "Банш Батаа" нэрээр алдаршсан [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин]] юм. == Намтар == Д.Баттөмөр Өвөрхангай ай..." 873389 wikitext text/x-wiki '''Доржийн Баттөмөр''' (1981 оны 6-р сарын 2-нд [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай аймгийн]] [[Арвайхээр хот|Арвайхээр хотод]] төрсөн ) - "Банш Батаа" нэрээр алдаршсан [[Монгол улсын гавьяат жүжигчин|Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин]] юм. == Намтар == Д.Баттөмөр Өвөрхангай аймгийн Арвайхээр хотод өнөр өтгөн 10 хүүхэдтэй Доржийн отгон хүү болж 1981 онд төрсөн. Тэрээр багадаа гэртээ тогтдоггүй, их хөдөлгөөнтэй, спорт заалны хажууд өнждөг хүүхэд байсан гэж дурссан байдаг. Тэрээр 1998-2002 онд Соёл урлагийн дээд сургуульд сурч жүжигчин мэргэжлээр төгссөн байна. Сургуулиа дүүргээд "Эрхэм элч" уран бүтээлийн нэгдэл, "Х-Түц" продакшнд ажлын гараагаа эхлүүлсэн байна. 2012 онд уран сайханы кино руу орж "Х-Түц"-ээс гарсан байна. == Уран бүтээл == “Х түц” продакшнаас уран бүтээлийн гараагаа эхэлсэн жүжигчин Б.Баттөмөр хамгийн анх “Эрхэм элч” уран бүтээлийн нэгдэлд жүжигчнээр хоёр жил ажиллаж байжээ. Харин дараа нь “Харцага” кино урлагийн дээд сургуульд багшилж байсан гэнэ. Драмын театраасаа өрх тусгаарлаж Мөрөөдлийн театрын суурийг тавилцсан Батаа чөлөөт уран бүтээлч болсон. Дэлгэцийн бүтээлд босс болох нь түүнд ихэд таалагдсан гэлтэй. "Рашаантын 18", "Приусны Босс", "Микроны босс", "Таарсан хоёр", "Миний хөрш чөтгөр", "Ээжийн дайсан" зэрэг киногоороо үзэгчдийг байлдан дагуулаад харин сүүлд дауны өвчинтэй хүүгийн амьдралаар “Трио” нэртэй кино найруулж, өөрөө тоглож хийсэн. "Трио" киногоо дэлхийн А зэрэглэлийн кино наадамд сойж, шагнал хүртжээ. == Хувийн амьдрал == Д.Баттөмөр оюутан ахуйдаа Г.Булгантамиртай (багш мэргэжилтэй) гэрлэээд хожим тэд 4 охинтой болсон байна. == Шагнал == Д.Баттөмөр 2011 онд Соёлын тэргүүний ажилтан, 2024 оны 2-р сард Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин цол хүртсэн байна. q09fj7abciy46jjocz5rkfe6b0ukjoc Ганболдын Эрхэмбаяр 0 148901 873391 2026-10-15T10:02:20Z Avirmed Batsaikhan 53733 Хуудас үүсгэв: "'''Ганболдын Эрхэмбаяр''' (1982 оны 7-р сарын 16-нд төрсөн) - Монголын тайз, дэлгэцийн Соёлын тэргүүний ажилтан цолтой жүжигчин. == Намтар == Г.Эрхэмбаяр 1982 оны 7-р сарын 16-нд төрсөн, дунд сургуульд байхдөө чөлөөт бөхөөр хичээллэж байгаад төгсөх ангидаа эхийнхээ зө..." 873391 wikitext text/x-wiki '''Ганболдын Эрхэмбаяр''' (1982 оны 7-р сарын 16-нд төрсөн) - Монголын тайз, дэлгэцийн Соёлын тэргүүний ажилтан цолтой жүжигчин. == Намтар == Г.Эрхэмбаяр 1982 оны 7-р сарын 16-нд төрсөн, дунд сургуульд байхдөө чөлөөт бөхөөр хичээллэж байгаад төгсөх ангидаа эхийнхээ зөвлөсөний дагуу урлагийн чиглэлээр сурах болжээ. Улмаар Соёл урдагийн дээд сургуульд элсэлтийн шалгалт өгөөд тэнцээгүй явж байгаад "Зохиом" дээд сургуулийн зарыг гэнэт олж хараад тус сургуулийг зорьсон байна. 1999- 2003 онд "Зохиомж" дээд сургуулийг оператор, жүжигчин мэргэжлээр сурч дүүрэгсэн. Сургуулиа төгсөөд [[Улсын Драмын Эрдмийн Театр|Улсын Драмын эрдмийн театрын]] жүжигчин болсоны дараа найзуудтайгаа “Мөрөөдлийн театр” -ыг байгуулсан. == Бүтээлүүд == Г.Эрхэмбаяр “Мөрөөдлийн театр”-т дэлгэцийн болон тайзны уран бүтээлүүдийг хослуулан ажиллаж эхэлсэн. Амьдралд тавтай морил” киноны жүдочин залуу, “Ээжийн дайсан” киноны эрх хүү, “Намрын синдром” киноны ганц бие эрдэмтэн багш, “Бүрэн толгой” киноны цэрэг хүү, “Орхидос-2” киноны муухай дарга, “Бүтэн амьдрал”, No role гэх мэт эерэг болон сөрөг гээд олон тайз дэлгэцийн уран бүтээлүүдийг бүтээжээ. Тэр теарт “Атга нөж”, “Надаар өгөөгүй хайр”, “Солиотой жүжиг”, “Нүцгэн дурлал”, “Хунгийн дуу”, “Парисын дарь эхийн сүм” зэрэг олон жүжигт тоглосон юм. tro40pip7hfoam33jr9d03os27vkoak Module:Gallery 828 148902 873394 2026-10-15T10:09:12Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "-- This module implements {{gallery}} by wrapping the <gallery> core extension tag. local p = {} local templatestyles = 'Module:Gallery/styles.css' local yesno = require('Module:Yesno') local plaintextModule = require('Module:Plain text') local function plaintext(text) -- stips out external links without labels, -- and then passes to the Plain_text module to clean the rest return plaintextModule.main({ args = { text:gsub("([^%[])%[([^%[%]%s]+)%]",..." 873394 Scribunto text/plain -- This module implements {{gallery}} by wrapping the <gallery> core extension tag. local p = {} local templatestyles = 'Module:Gallery/styles.css' local yesno = require('Module:Yesno') local plaintextModule = require('Module:Plain text') local function plaintext(text) -- stips out external links without labels, -- and then passes to the Plain_text module to clean the rest return plaintextModule.main({ args = { text:gsub("([^%[])%[([^%[%]%s]+)%]", '%1') , encode = "no" } }) end local function trim(s) return mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(s or '', '%s', ' '), '^%s*(.-)%s*$', '%1') end local tracking, preview local function isImage(file) local file = trim(file):lower() -- Case insensitive check -- Check if it starts with "File:", "Image:", or "Media:" local prefix = file:match("^(%a+):") if prefix and (prefix == "file" or prefix == "image" or prefix == "media") then return true end local valid_extensions = { "apng", "djvu", "flac", "gif", "jfi", "jfif", "jif", "jpe", "jpeg", "jpg", "m1a", "m1v", "m2a", "m2v", "mid", "mp1", "mp2", "mp3", "mpa", "mpe", "mpeg", "mpg", "mpv", "oga", "ogg", "ogv", "opus", "pdf", "png", "stl", "svg", "svgz", "tif", "tiff", "wav", "wave", "webm", "webp", "xcf" } -- Extract file extension, of 3 or 4 characters only local ext = file:match("%.(%w%w%w%w?)$") -- Check if the extension is in the valid list if ext then for _, valid_ext in ipairs(valid_extensions) do if ext == valid_ext then table.insert(tracking, '[[Category:Pages using gallery without a media namespace prefix]]') return true end end end return false end local function checkarg(k,v) if k and type(k) == 'string' then if k == 'align' or k == 'state' or k == 'style' or k == 'title' or k == 'width' or k == 'height' or k == 'whitebg' or k == 'mode' or k == 'footer' or k == 'perrow' or k == 'noborder' or k:match('^alt%d+$') or k:match('^class%d+$') or k:match('^%d+$') then -- valid elseif k == 'captionstyle' then if not v:match('^text%-align%s*:%s*center[;%s]*$') then table.insert(tracking, '[[Category:Pages using gallery with the captionstyle parameter]]') end else -- invalid local vlen = mw.ustring.len(k) k = mw.ustring.sub(k, 1, (vlen < 25) and vlen or 25) k = mw.ustring.gsub(k, '[^%w%-_ ]', '?') table.insert(tracking, '[[Category:Pages using gallery with unknown parameters|' .. k .. ']]') table.insert(preview, '"' .. k .. '"') end end end function p.gallery(frame) -- If called via #invoke, use the args passed into the invoking template. -- Otherwise, for testing purposes, assume args are being passed directly in. local origArgs = (type(frame.getParent) == 'function') and frame:getParent().args or frame -- ParserFunctions considers the empty string to be false, so to preserve the previous -- behavior of {{gallery}}, change any empty arguments to nil, so Lua will consider -- them false too. local args = {} tracking, preview = {}, {} for k, v in pairs(origArgs) do if v ~= '' then args[k] = v checkarg(k,v) end end if (args.mode or '') == 'packed' and (args.align or '') == '' then args.align = 'center' end if (args.align or '') == 'centre' then args.align = 'center' end local tbl = mw.html.create('div') tbl:addClass('mod-gallery') if args.state then tbl :addClass('mod-gallery-collapsible') :addClass('collapsible') :addClass(args.state) end if args.style then tbl:cssText(args.style) else tbl:addClass('mod-gallery-default') end if args.align then tbl:addClass('mod-gallery-' .. args.align:lower()) end if args.title then tbl:tag('div') :addClass('title') :tag('div') :wikitext(args.title) end local gargs = {} gargs['class'] = 'nochecker' .. (args.noborder and '' or ' bordered-images') gargs['widths'] = tonumber(args.width) or 180 gargs['heights'] = tonumber(args.height) or 180 gargs['style'] = args.captionstyle gargs['perrow'] = args.perrow gargs['mode'] = args.mode if yesno(args.whitebg or 'yes') then gargs['class'] = gargs['class'] .. ' whitebg' end local virtualgallery = {} local gallery = {} local imageCount = 0 local zwsp = string.char(0xE2, 0x80, 0x8B) -- U+200B Zero Width Space local zwnj = string.char(0xE2, 0x80, 0x8C) -- U+200C Zero Width Non-Joiner -- create a coding to identify classes -- using unicode non-printing characters -- this is a workaround until we get the class arg in the <gallery> tag -- https://phabricator.wikimedia.org/T344784 local skininvert = zwsp .. zwsp .. zwsp; local bgtransparent = zwsp .. zwsp .. zwnj; for i = 1, #args do local currentfield = trim(args[i]) or '' if currentfield == '' then -- Skip empty fields elseif isImage(currentfield) then imageCount = imageCount + 1 virtualgallery[imageCount] = { currentfield } elseif imageCount > 0 and virtualgallery[imageCount][2] == nil then -- In case of multiple captions, use the first and ignore the laters virtualgallery[imageCount][2] = currentfield end end local altCount = 0; -- Run through virtualgallery and builds gallery for n = 1, #virtualgallery do local img = virtualgallery[n][1] local caption = virtualgallery[n][2] or '' local alt = trim(args['alt' .. n] or '') local class = trim(args['class' .. n] or '') -- we count alt text only before any modification if alt ~= '' then altCount = altCount + 1 else -- if alt is empty, we use the caption as a alt text. -- It is necessary because we add classes codes in the next step, -- we do not want to let the alt empty with just the non-printing characters. alt = (caption ~= '') and plaintext(caption) or '' end -- we attach the non-printing code to the end of the alt text if mw.ustring.find(class, 'skin%-invert') then -- this matches both skin-invert and skin-invert-image alt = alt .. skininvert end -- as it is possible to combine multiple classes, we use find instead of == if mw.ustring.find(class, 'bg%-transparent') then alt = alt .. bgtransparent end -- Some space between the arguments and the pipe to prevent unexpected behaviors. -- for example: in some cases the parser interpret the pipe as part of urls table.insert(gallery, img .. (alt ~= '' and (' |alt=' .. alt) or '') .. (caption ~= '' and (' |' .. caption) or '')) end -- For tracking and verifying during migration to the new algorimth. -- It can be removed once everything is verified if math.ceil(#args / 2) > imageCount then if altCount > 0 then table.insert(tracking, '[[Category:Pages using gallery with potential alt text mismatch]]') --else -- table.insert(tracking, '[[Category:Pages using gallery with extra empty fields]]') end end tbl:tag('div') :addClass('main') :tag('div') :wikitext( frame:extensionTag{ name = 'gallery', content = '\n' .. table.concat(gallery,'\n'), args = gargs} ) if args.footer then tbl:tag('div') :addClass('footer') :tag('div') :wikitext(args.footer) end local trackstr = (#tracking > 0) and table.concat(tracking, '') or '' if #preview > 0 then trackstr = require('Module:If preview')._warning({ 'Unknown parameters ' .. table.concat(preview, '; ') .. '.' }) .. trackstr end return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(tbl) .. trackstr end return p 0bm0t7fkwgtb7ttjw7i336x6hjgczei Module:Gallery/styles.css 828 148903 873395 2026-10-15T10:09:35Z Enkhsaihan2005 64429 Хуудас үүсгэв: "/* {{pp-template}} */ @media all and (max-width: 720px) { .mod-gallery { width: 100% !important; } } .mod-gallery { display: table; } .mod-gallery-default { background: transparent; margin-top: 4px; } .mod-gallery-center { margin-left: auto; margin-right: auto; } /* The outer container uses a float, it allows text to be on the side of the gallery But it can't align multi-row galleries by itself. */ .mod-gallery-left { float: left; } .mod-gall..." 873395 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ @media all and (max-width: 720px) { .mod-gallery { width: 100% !important; } } .mod-gallery { display: table; } .mod-gallery-default { background: transparent; margin-top: 4px; } .mod-gallery-center { margin-left: auto; margin-right: auto; } /* The outer container uses a float, it allows text to be on the side of the gallery But it can't align multi-row galleries by itself. */ .mod-gallery-left { float: left; } .mod-gallery-right { float: right; } .mod-gallery-none { float: none; } /* The inner <ul> is a flex container, and we use it to align multi-row galleries. */ .mod-gallery-center .gallery { justify-content: center; } .mod-gallery-left .gallery { justify-content: left; } .mod-gallery-right .gallery { justify-content: right; } .mod-gallery-collapsible { width: 100%; } .mod-gallery .title, .mod-gallery .main, .mod-gallery .footer { display: table-row; } .mod-gallery .title > div { display: table-cell; padding: 0 4px 4px; text-align: center; font-weight: bold; } .mod-gallery .main > div { display: table-cell; } .mod-gallery .gallery.gallery.gallery { line-height: 1.35em; display: flex; flex-wrap: wrap; column-gap: 4px; } .mod-gallery .footer > div { display: table-cell; padding: 4px; text-align: right; font-size: 85%; line-height: 1em; } .mod-gallery .title > div *, .mod-gallery .footer > div * { overflow: visible; } .mod-gallery .gallerybox img { background: none !important; } .mod-gallery .bordered-images .thumb img { outline: solid var(--background-color-neutral,#eaecf0) 1px; } .mod-gallery .whitebg .thumb { background: var( --background-color-base, #fff ) !important; } /* skin-invert-image is encoded as \200b\200b\200b */ /* bg-transparent is encoded as \200b\200b\200c */ @media screen { /* As skin-invert-image also invert the border color we have to use a light color to get a darker border */ html.skin-theme-clientpref-night .mod-gallery .bordered-images .thumb img[alt*='\200b\200b\200b'], html.skin-theme-clientpref-night .skin-invert-image .mod-gallery .whitebg .thumb.thumb.thumb img /* when wrapped around .skin-invert-image */ { outline: solid #d7d7d7 1px; } /* when wrapped around .skin-invert-image */ html.skin-theme-clientpref-night .skin-invert-image .mod-gallery .whitebg .thumb.thumb.thumb img { background: none !important; } /* white background fallback for darkmode */ html.skin-theme-clientpref-night .mod-gallery .whitebg .thumb img:not([alt*='\200b\200b\200b']):not([alt*='\200b\200b\200c']) { background: white !important; } html.skin-theme-clientpref-night .mod-gallery img[alt*="\200b\200b\200b"] { filter: invert(1) hue-rotate(180deg); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { /* As skin-invert-image also invert the border color we have to use a light color to get a darker border */ html.skin-theme-clientpref-os .mod-gallery .bordered-images .thumb img[alt*='\200b\200b\200b'], html.skin-theme-clientpref-os .skin-invert-image .mod-gallery .whitebg .thumb.thumb.thumb img /* when wrapped around .skin-invert-image */ { outline: solid #d7d7d7 1px; } /* when wrapped around .skin-invert-image */ html.skin-theme-clientpref-os .skin-invert-image .mod-gallery .whitebg .thumb.thumb.thumb img { background: none !important; } /* white background fallback for darkmode */ html.skin-theme-clientpref-os .mod-gallery .whitebg .thumb img:not([alt*='\200b\200b\200b']):not([alt*='\200b\200b\200c']) { background: white !important; } html.skin-theme-clientpref-os .mod-gallery img[alt*="\200b\200b\200b"] { filter: invert(1) hue-rotate(180deg); } } pmayxaxaxnqg34eidvuyd6e29ppl9ak