лам

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mn">
  <siteinfo>
    <sitename>Викитоль</sitename>
    <dbname>mnwiktionary</dbname>
    <base>https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>case-sensitive</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="case-sensitive">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Тусгай</namespace>
      <namespace key="0" case="case-sensitive" />
      <namespace key="1" case="case-sensitive">Хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хэрэглэгч</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хэрэглэгчийн яриа</namespace>
      <namespace key="4" case="case-sensitive">Викитоль</namespace>
      <namespace key="5" case="case-sensitive">Викитолийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="6" case="case-sensitive">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="case-sensitive">Файлын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="10" case="case-sensitive">Загвар</namespace>
      <namespace key="11" case="case-sensitive">Загварын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="12" case="case-sensitive">Тусламж</namespace>
      <namespace key="13" case="case-sensitive">Тусламжийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="14" case="case-sensitive">Ангилал</namespace>
      <namespace key="15" case="case-sensitive">Ангиллын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="710" case="case-sensitive">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="case-sensitive">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="case-sensitive">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="case-sensitive">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="case-sensitive">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="case-sensitive">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>лам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2957</id>
    <revision>
      <id>251628</id>
      <parentid>245095</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <origin>251628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7903" sha1="4tldk73ez6x6ztpidko2l45ojwcq1u0" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
''төв.''བླ་མ་ bla-ma
===Үгийн дуудлага===
:[lam, ɬam]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠊ᠨ&lt;br&gt;}}
: (лама, блам-а)           
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]
===Үгийн утга===
:'' I нэр.шашин''.
:#Шашны эрдэм ном, номлол бясалгалаар гүн гүнзгий хув­раг
:#Ламын шашны сан­ваар сахисан хүн; гэлэгбагийн ёсны санваартан
:'' II амьт''.
:#Ан амьтан, шувуу, шавжийн зарим зүйл
===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

:''' лам болох ''' - а.үс гэзгийг хусч, шашны санваартан болох; б.шилж. архинд согтох
:'''лам дээл ''' - лам нарын өмсөх хэлтгий захтай дээл
:'''лам гэр ''' - лам нарын суухад зориулсан гэр
:'''лам тэрлэг ''' - лам хүний өмсөх зуны дан дээл
:'''лам хүн ''' - шашны санваартан, хувраг хүн
:'''ламын шашин ''' - бурхны шашны хэлбэр, христийн тооллын долоодугаар зууны үед бурхны шашин төвдөд хүрч тус газрын шашны бүрэлдэхүүний өөртөө шингээн авч ерийн бурхны шашнаас ялгагдан ламын шашин хэмээн нэрлэгдэв
:'''да лам ''' - шашны хурлын захиргааны хэрэг эрхэлсэн албан тушаалтны хэргэм зэрэг
:'''хамба лам ''' - тэргүүн лам
:'''хар лам ''' - үнэн алдартны шашны лам
:'''ширээт лам ''' - дээд тушаалын лам
:''' лам хорхой  ''' ''амьт.'' - шар цоохор өнгөтэй, нэгэн зүйл нисдэг шавж
:'''лам гөрөөс  ''' ''амьт.'' - тэмээнийхэн овгийн, салаа туруут амьтан; тэмээн гөрөөс
:'''лам нугас  ''' ''амьт.'' - лам галуу
:'''лам галуу  ''' ''амьт.'' - лам шувуу
:'''лам шувуу  ''' ''амьт.'' - ангир

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''лам''' ''нэр''. хамба ~,  ламын,  ламд,  ламаас,  ''о.тоо'' лам нар

====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ  ᠶᠢ‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠳ᠋ᠣ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠊ᠢ᠊᠊ᠢ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠡᠴ᠊‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠪᠡ᠊ᠷ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠲ᠋‍ᠠ‍᠊ᠢ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠡᠣ᠊᠊ᠷᠣ᠊ᡍᠣ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠪᠡ᠊‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠨᠠ᠊ᠷ
&lt;br&gt;}}
: /~ын   /~д   /~ыг   /~аас   /~аар   /~тай   /~руу   /~аа   /~нар 
===Орчуулга===

===Хоршоо үг===
*'''[[лам]] [[хувраг]]''' - бурхны шавь болж сахил санваар хүртсэн хувраг хүн
*'''[[лам]] [[чавганц]]''' - санваар сахисан эрэгтэй, насжаар эмэг­тэй хүмүүс

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

:'''лам олдохгүй бол буцахдаа залах''' - ''голсон юм голд орно, шилсэн юм шилд гарах, арга ядвал''~Жинхэнэ эмч нь л байвал зүгээр юм сан гэж Халиуныг голон тээнэгэлзэж суув. Тэгээд “Лам олдохгүй бол буцахдаа залъя” гэгчээр үүнийг л залдаг юм болох нь ээ гэж бодов ''(С.Дашдооров, Айлын хүүхэн Алигэрмаа)''.
:'''↑	хонх нь дуугарвал дамар нь таг, хоёулаа дуугарвал лам нь таг
''' 
====Хэвшмэл хэлц====

:Бөө шиг бөөлдөг 
:Лам шиг лаглаганадаг

:Бурханы шавь лам гуай 
:Лам гуайн шавь увсанз 

:Бух тавибал нэг үхэр сүйднэ 
:Лам тавибал нэг хүүхэд сүйднэ

:Бух тавибал үхрийн орз 
:Лам тавибал хүний гарз

:Лам доройтвол дуулна 
:Ямаа муудвал майлна

:Лам ирвэл гайтай 
:Данжаад ирвэл тээртэй

:Лам ирвэл гайтай 
:Данжаад ирвэл цайтай

:Лам лам гэсээр бүгдээрээ үхнэ 
:Лай лай гэсээр бүгдээрээ мөхнө

:Лам ламдаа муу 
:Ямаа хамуундаа хажир

:Лам ламын намтар нь ондоо 
:Ямандаг бурханы сэржим нь ондоо

:Лам ламын намтар нь ондоо 
:Лангуа шийгуаны амт нь ондоо

:Лам ламын уншлага ондоо 
:Лантуу зээтүүний тусалт ондоо

:Лам муудвал бурханаа зүхнэ 
:Эм мухардвал нөхрөө зүхнэ

:Лам муудвал дуулна 
:Ямаа муудвал майлна

:Лам нь зугатаавч сүм нь үлдэнэ

:Лам нь муу боловч сүм нь муугүй 
:Ном нь муу боловч багш нь муугүй

:Лам олдохгүй бол буцахдаа залъя

:Лам сандарвал бурхнаа мартана 
:Ямаа хужиршвал тургихаа мартана

:Лам хүн мухардвал бурханаа зүхнэ 
:Эм хүн мухардвал хүүхдээ хараана

:Лам хүнд нутаггүй 
:Бухан үхэрт өтөггүй

:Лам хүний түшиг ном шашин хоёр

:Лам эмсвэл банди харайна 
:Ямаа ороошвол ухна харайна

:Мал болгон халзан уу 
:Лам болгон эрдэмтэй юү

:Ном гэгчийг мэдэхгүй над цоохор цаас л байдаг 
:Лам гэгчийг мэдэхгүй над тайрмал толгой л байдаг

:Түнш наймаагаараа 
:Лам уншлагаараа

:Ямаа хамуундаа муу 
:Лам ламдаа муу

===Аман зохиолд орсон нь===

====Зүйр үг====


:Лам I нэр.шашин. #Шашны эрдэм ном
:Номлол бясалгалаар гүн гүнзгий хув­раг: ламгүй газар бумба галзуурах 
''Тайлбар: эрдэм чадалтай хүн байхгүй үед захын муу хүн хийрхэн эзлэхийг муу­шаасан хэллэг''

:Лам олдохгүй бол буцахдаа залах 
''Тайлбар: шилж сонгосон нь олдохгүй арга мухардвал голсноо авах''

:Лам ч биш
:Хар ч биш 
''Тайлбар: юу ч биш, хоёрын хооронд''
[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Амьтан судлал]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Шашны нэр томьёо]][[Ангилал:Шилжсэн утга]]</text>
      <sha1>4tldk73ez6x6ztpidko2l45ojwcq1u0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>251629</id>
      <parentid>251628</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <origin>251629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7904" sha1="rhmzo5x2vt0stsafg0z8hpdna1bmzr0" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
''төв.'' བླ་མ་ bla-ma
===Үгийн дуудлага===
:[lam, ɬam]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠊ᠨ&lt;br&gt;}}
: (лама, блам-а)           
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]
===Үгийн утга===
:'' I нэр.шашин''.
:#Шашны эрдэм ном, номлол бясалгалаар гүн гүнзгий хув­раг
:#Ламын шашны сан­ваар сахисан хүн; гэлэгбагийн ёсны санваартан
:'' II амьт''.
:#Ан амьтан, шувуу, шавжийн зарим зүйл
===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

:''' лам болох ''' - а.үс гэзгийг хусч, шашны санваартан болох; б.шилж. архинд согтох
:'''лам дээл ''' - лам нарын өмсөх хэлтгий захтай дээл
:'''лам гэр ''' - лам нарын суухад зориулсан гэр
:'''лам тэрлэг ''' - лам хүний өмсөх зуны дан дээл
:'''лам хүн ''' - шашны санваартан, хувраг хүн
:'''ламын шашин ''' - бурхны шашны хэлбэр, христийн тооллын долоодугаар зууны үед бурхны шашин төвдөд хүрч тус газрын шашны бүрэлдэхүүний өөртөө шингээн авч ерийн бурхны шашнаас ялгагдан ламын шашин хэмээн нэрлэгдэв
:'''да лам ''' - шашны хурлын захиргааны хэрэг эрхэлсэн албан тушаалтны хэргэм зэрэг
:'''хамба лам ''' - тэргүүн лам
:'''хар лам ''' - үнэн алдартны шашны лам
:'''ширээт лам ''' - дээд тушаалын лам
:''' лам хорхой  ''' ''амьт.'' - шар цоохор өнгөтэй, нэгэн зүйл нисдэг шавж
:'''лам гөрөөс  ''' ''амьт.'' - тэмээнийхэн овгийн, салаа туруут амьтан; тэмээн гөрөөс
:'''лам нугас  ''' ''амьт.'' - лам галуу
:'''лам галуу  ''' ''амьт.'' - лам шувуу
:'''лам шувуу  ''' ''амьт.'' - ангир

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''лам''' ''нэр''. хамба ~,  ламын,  ламд,  ламаас,  ''о.тоо'' лам нар

====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ  ᠶᠢ‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠳ᠋ᠣ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠊ᠢ᠊᠊ᠢ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠡᠴ᠊‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠪᠡ᠊ᠷ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠲ᠋‍ᠠ‍᠊ᠢ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠡᠣ᠊᠊ᠷᠣ᠊ᡍᠣ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠪᠡ᠊‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠨᠠ᠊ᠷ
&lt;br&gt;}}
: /~ын   /~д   /~ыг   /~аас   /~аар   /~тай   /~руу   /~аа   /~нар 
===Орчуулга===

===Хоршоо үг===
*'''[[лам]] [[хувраг]]''' - бурхны шавь болж сахил санваар хүртсэн хувраг хүн
*'''[[лам]] [[чавганц]]''' - санваар сахисан эрэгтэй, насжаар эмэг­тэй хүмүүс

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

:'''лам олдохгүй бол буцахдаа залах''' - ''голсон юм голд орно, шилсэн юм шилд гарах, арга ядвал''~Жинхэнэ эмч нь л байвал зүгээр юм сан гэж Халиуныг голон тээнэгэлзэж суув. Тэгээд “Лам олдохгүй бол буцахдаа залъя” гэгчээр үүнийг л залдаг юм болох нь ээ гэж бодов ''(С.Дашдооров, Айлын хүүхэн Алигэрмаа)''.
:'''↑	хонх нь дуугарвал дамар нь таг, хоёулаа дуугарвал лам нь таг
''' 
====Хэвшмэл хэлц====

:Бөө шиг бөөлдөг 
:Лам шиг лаглаганадаг

:Бурханы шавь лам гуай 
:Лам гуайн шавь увсанз 

:Бух тавибал нэг үхэр сүйднэ 
:Лам тавибал нэг хүүхэд сүйднэ

:Бух тавибал үхрийн орз 
:Лам тавибал хүний гарз

:Лам доройтвол дуулна 
:Ямаа муудвал майлна

:Лам ирвэл гайтай 
:Данжаад ирвэл тээртэй

:Лам ирвэл гайтай 
:Данжаад ирвэл цайтай

:Лам лам гэсээр бүгдээрээ үхнэ 
:Лай лай гэсээр бүгдээрээ мөхнө

:Лам ламдаа муу 
:Ямаа хамуундаа хажир

:Лам ламын намтар нь ондоо 
:Ямандаг бурханы сэржим нь ондоо

:Лам ламын намтар нь ондоо 
:Лангуа шийгуаны амт нь ондоо

:Лам ламын уншлага ондоо 
:Лантуу зээтүүний тусалт ондоо

:Лам муудвал бурханаа зүхнэ 
:Эм мухардвал нөхрөө зүхнэ

:Лам муудвал дуулна 
:Ямаа муудвал майлна

:Лам нь зугатаавч сүм нь үлдэнэ

:Лам нь муу боловч сүм нь муугүй 
:Ном нь муу боловч багш нь муугүй

:Лам олдохгүй бол буцахдаа залъя

:Лам сандарвал бурхнаа мартана 
:Ямаа хужиршвал тургихаа мартана

:Лам хүн мухардвал бурханаа зүхнэ 
:Эм хүн мухардвал хүүхдээ хараана

:Лам хүнд нутаггүй 
:Бухан үхэрт өтөггүй

:Лам хүний түшиг ном шашин хоёр

:Лам эмсвэл банди харайна 
:Ямаа ороошвол ухна харайна

:Мал болгон халзан уу 
:Лам болгон эрдэмтэй юү

:Ном гэгчийг мэдэхгүй над цоохор цаас л байдаг 
:Лам гэгчийг мэдэхгүй над тайрмал толгой л байдаг

:Түнш наймаагаараа 
:Лам уншлагаараа

:Ямаа хамуундаа муу 
:Лам ламдаа муу

===Аман зохиолд орсон нь===

====Зүйр үг====


:Лам I нэр.шашин. #Шашны эрдэм ном
:Номлол бясалгалаар гүн гүнзгий хув­раг: ламгүй газар бумба галзуурах 
''Тайлбар: эрдэм чадалтай хүн байхгүй үед захын муу хүн хийрхэн эзлэхийг муу­шаасан хэллэг''

:Лам олдохгүй бол буцахдаа залах 
''Тайлбар: шилж сонгосон нь олдохгүй арга мухардвал голсноо авах''

:Лам ч биш
:Хар ч биш 
''Тайлбар: юу ч биш, хоёрын хооронд''
[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Амьтан судлал]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Шашны нэр томьёо]][[Ангилал:Шилжсэн утга]]</text>
      <sha1>rhmzo5x2vt0stsafg0z8hpdna1bmzr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>251630</id>
      <parentid>251629</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Үндэсний бичиг */</comment>
      <origin>251630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7924" sha1="7itapt6vn74qutz1i4zpcyzwkq49n6t" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
''төв.'' བླ་མ་ bla-ma
===Үгийн дуудлага===
:[lam, ɬam]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠪᠯᠠᠮ ᠠ
}}
: (лама, блам-а)           
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]

===Үгийн утга===
:'' I нэр.шашин''.
:#Шашны эрдэм ном, номлол бясалгалаар гүн гүнзгий хув­раг
:#Ламын шашны сан­ваар сахисан хүн; гэлэгбагийн ёсны санваартан
:'' II амьт''.
:#Ан амьтан, шувуу, шавжийн зарим зүйл
===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

:''' лам болох ''' - а.үс гэзгийг хусч, шашны санваартан болох; б.шилж. архинд согтох
:'''лам дээл ''' - лам нарын өмсөх хэлтгий захтай дээл
:'''лам гэр ''' - лам нарын суухад зориулсан гэр
:'''лам тэрлэг ''' - лам хүний өмсөх зуны дан дээл
:'''лам хүн ''' - шашны санваартан, хувраг хүн
:'''ламын шашин ''' - бурхны шашны хэлбэр, христийн тооллын долоодугаар зууны үед бурхны шашин төвдөд хүрч тус газрын шашны бүрэлдэхүүний өөртөө шингээн авч ерийн бурхны шашнаас ялгагдан ламын шашин хэмээн нэрлэгдэв
:'''да лам ''' - шашны хурлын захиргааны хэрэг эрхэлсэн албан тушаалтны хэргэм зэрэг
:'''хамба лам ''' - тэргүүн лам
:'''хар лам ''' - үнэн алдартны шашны лам
:'''ширээт лам ''' - дээд тушаалын лам
:''' лам хорхой  ''' ''амьт.'' - шар цоохор өнгөтэй, нэгэн зүйл нисдэг шавж
:'''лам гөрөөс  ''' ''амьт.'' - тэмээнийхэн овгийн, салаа туруут амьтан; тэмээн гөрөөс
:'''лам нугас  ''' ''амьт.'' - лам галуу
:'''лам галуу  ''' ''амьт.'' - лам шувуу
:'''лам шувуу  ''' ''амьт.'' - ангир

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''лам''' ''нэр''. хамба ~,  ламын,  ламд,  ламаас,  ''о.тоо'' лам нар

====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ  ᠶᠢ‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠳ᠋ᠣ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠊ᠢ᠊᠊ᠢ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠡᠴ᠊‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠪᠡ᠊ᠷ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠲ᠋‍ᠠ‍᠊ᠢ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠡᠣ᠊᠊ᠷᠣ᠊ᡍᠣ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠪᠡ᠊‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠮ᠎ᠠ ᠨᠠ᠊ᠷ
&lt;br&gt;}}
: /~ын   /~д   /~ыг   /~аас   /~аар   /~тай   /~руу   /~аа   /~нар 
===Орчуулга===

===Хоршоо үг===
*'''[[лам]] [[хувраг]]''' - бурхны шавь болж сахил санваар хүртсэн хувраг хүн
*'''[[лам]] [[чавганц]]''' - санваар сахисан эрэгтэй, насжаар эмэг­тэй хүмүүс

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

:'''лам олдохгүй бол буцахдаа залах''' - ''голсон юм голд орно, шилсэн юм шилд гарах, арга ядвал''~Жинхэнэ эмч нь л байвал зүгээр юм сан гэж Халиуныг голон тээнэгэлзэж суув. Тэгээд “Лам олдохгүй бол буцахдаа залъя” гэгчээр үүнийг л залдаг юм болох нь ээ гэж бодов ''(С.Дашдооров, Айлын хүүхэн Алигэрмаа)''.
:'''↑	хонх нь дуугарвал дамар нь таг, хоёулаа дуугарвал лам нь таг
''' 
====Хэвшмэл хэлц====

:Бөө шиг бөөлдөг 
:Лам шиг лаглаганадаг

:Бурханы шавь лам гуай 
:Лам гуайн шавь увсанз 

:Бух тавибал нэг үхэр сүйднэ 
:Лам тавибал нэг хүүхэд сүйднэ

:Бух тавибал үхрийн орз 
:Лам тавибал хүний гарз

:Лам доройтвол дуулна 
:Ямаа муудвал майлна

:Лам ирвэл гайтай 
:Данжаад ирвэл тээртэй

:Лам ирвэл гайтай 
:Данжаад ирвэл цайтай

:Лам лам гэсээр бүгдээрээ үхнэ 
:Лай лай гэсээр бүгдээрээ мөхнө

:Лам ламдаа муу 
:Ямаа хамуундаа хажир

:Лам ламын намтар нь ондоо 
:Ямандаг бурханы сэржим нь ондоо

:Лам ламын намтар нь ондоо 
:Лангуа шийгуаны амт нь ондоо

:Лам ламын уншлага ондоо 
:Лантуу зээтүүний тусалт ондоо

:Лам муудвал бурханаа зүхнэ 
:Эм мухардвал нөхрөө зүхнэ

:Лам муудвал дуулна 
:Ямаа муудвал майлна

:Лам нь зугатаавч сүм нь үлдэнэ

:Лам нь муу боловч сүм нь муугүй 
:Ном нь муу боловч багш нь муугүй

:Лам олдохгүй бол буцахдаа залъя

:Лам сандарвал бурхнаа мартана 
:Ямаа хужиршвал тургихаа мартана

:Лам хүн мухардвал бурханаа зүхнэ 
:Эм хүн мухардвал хүүхдээ хараана

:Лам хүнд нутаггүй 
:Бухан үхэрт өтөггүй

:Лам хүний түшиг ном шашин хоёр

:Лам эмсвэл банди харайна 
:Ямаа ороошвол ухна харайна

:Мал болгон халзан уу 
:Лам болгон эрдэмтэй юү

:Ном гэгчийг мэдэхгүй над цоохор цаас л байдаг 
:Лам гэгчийг мэдэхгүй над тайрмал толгой л байдаг

:Түнш наймаагаараа 
:Лам уншлагаараа

:Ямаа хамуундаа муу 
:Лам ламдаа муу

===Аман зохиолд орсон нь===

====Зүйр үг====


:Лам I нэр.шашин. #Шашны эрдэм ном
:Номлол бясалгалаар гүн гүнзгий хув­раг: ламгүй газар бумба галзуурах 
''Тайлбар: эрдэм чадалтай хүн байхгүй үед захын муу хүн хийрхэн эзлэхийг муу­шаасан хэллэг''

:Лам олдохгүй бол буцахдаа залах 
''Тайлбар: шилж сонгосон нь олдохгүй арга мухардвал голсноо авах''

:Лам ч биш
:Хар ч биш 
''Тайлбар: юу ч биш, хоёрын хооронд''
[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Амьтан судлал]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Шашны нэр томьёо]][[Ангилал:Шилжсэн утга]]</text>
      <sha1>7itapt6vn74qutz1i4zpcyzwkq49n6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>хар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3418</id>
    <revision>
      <id>251635</id>
      <parentid>251044</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>251635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11574" sha1="8rq6qiied3on08q408m43c1an2akjtn" xml:space="preserve">==ХАР (I) тэмдэг нэр==
===Үгийн гарал===
:qaɣ-a- (хаг-а-) буюу хаа- (хаах, халхлах) хэмээх үгээс гаралтай. Энэ нь том гэсэн утгыг илтгэдэг. Учир нь аливаа зүйлийг хааж халхлахын тулд цаад юмнаасаа том хэмжээтэй байх ёстой. Нөгөө талаар цаад юмыг хаахаар гэрэлгүй болж, харанхуй сүүдэр үүсдэг. Монгол хэлний “ɣa (га) – ra (ра)” үе нь сэлгэдэг тул qaɣ-a- нь qar-a- болно. Үүнээс мөн qarangqui (харанхуй) гэсэн үг үүснэ. Аливаа юмыг хааж халхлах юм бол гэрэлгүй болж харанхуй болдог тул хар өнгөний “хар” гэсэн үг үүсчээ.&lt;ref&gt; М.Базаррагчаа&lt;/ref&gt;

:Ха язгуур нь арга шинжит аугаа бөгөөд чанд, хүчтэй чанарт саланги тусгаар байдалт гэсэн үндсэн утгатай.&lt;ref&gt; Г.Буянтогтох&lt;/ref&gt;

===Үгийн дуудлага===
:[xar]
===Үндэсний бичиг===
:{{MongolUnicode|ᠬᠠᠷ ᠠ|v}} 
* Латин галиг: qar-a
* Кирил галиг: хар-а
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]

===Үгийн утга===
&lt;div class=&quot;thumb tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner&quot; style=&quot;width:222px;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;background-color:#000; width:100%; height:140px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
  &lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;Хар өнгө&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
:''тэмдэг нэр''.
:#Цагааны эсрэг өнгө
:#Муу, сөрөг
:#Хүнд хүчир
:#Хир буртаг
:#Яг, маш, тун (хар борооноор
:#Хардах, сэрдэх байдал
:#Хэтэрхий муу санаа, хорон санаа
:#''шилж''. Төрийн, шашны биш, энгийн
:#''шилж''. Ганц, өөрийн, хувь (хар амь)
:#''шилж''. Хольцгүй, дан (хар архи)
:#''шилж''. Өөрийн бус, гадны (хар элэгтэн)
:#''шилж''. Гяндан (хар гэр)
:#''шилж''. Эзгүй, орхигдсон (хар нутаг)
:#''шилж''. Аюулт, хөнөөлт (хар салхи)

===Нийлмэл үг===
:'''хар ногоон ''' - ногоон өнгөнд хар өнгө холилдсон нь
:'''хар хүрэн ''' - гүн хүрэн өнгө
:'''хар араа ''' - малын ус, өвс, эрдэс тэжээлд фтор илүүдэж араа, үүдэн шүд хар, бор өнгийн толботой болж харлах малын эрдэс солилцооны өвчин
:'''хар зоогоо ''' 
:'''хар бор ''' - харавтар будагт бяцхан цайвар өнгө хольцолдсоныг нь
:'''хар хосоо ''' - 
:'''хар гурил ''' - хөх тарианы гурил
:'''хар батбилэг ''' - хамгийн хар арьстай хүнийг хэлнэ
:'''халтайсан хар лалар''' - Гялтайсан хар пизда Мөөжиг
:'''хөгийн хар пизда''' - Голоо зохисон хар пизда Мөөжиг

===Хоршоо үг===
*'''[[хар]] [[бараан]]''' - а.хар өнгө нь дийлсэн; б.гэгээлэг, өнгөлөг шинж чанар дутмаг байдал
*'''[[хар]] [[бор]]''' - а.хар өнгөнд цайвар өнгө хольцолдсон нь; б.эгэл боргил, хатуу хөтүү
*'''[[хар]] [[цагаан]]''' - а.харилцан эсрэг тэсрэг хоёр өнгө; б.сайн муу
*'''[[хар]] [[даг]]''' - хир буртаг
Хосоо зоогоо 2 хар шдээээ цагаарна гэж худлаааа

===Ойролцоо үг===
:бараан

===Эсрэг үг===
:цагаан

==ХАР (II) үйл үг==
===Үгийн гарал===
:qura- (хура-) буюу хур- (хурах, цугларах) гэдэг үйл үгээс гаралтай. Юмыг харна гэдэг нь нүдэндээ юмыг хурааж авчирна гэсэн утгатай. Олон юм хуралдаад бөөгнөрөхөөрөө хар болж харагддаг. Мөн хол байгаа юмыг хараад бид “тэр нэг хар юм явж байна” гэж ярьдаг. Тэгэхээр юмыг харна гэдэг нь нүдэндээ цаад байгаа юмыг хурааж авчирна гэсэн утгатай. Үүнтэй холбоотой мөн “хорох” гэдэг үгийг тайлбарлаж болно. Хонь хорох гэдэг нь бие биетэйгээ хүзүүгээрээ холбогдоод бөөгнөрч зогсохыг хэлдэг. Энэ утга шилжээд юмны хэмжээ багасахыг мөнгө хорох, хорогдох гэж хэлдэг. Эдгээр нь ерөнхийдөө бүтэх утгыг илтгэдэг.&lt;ref&gt; М.Базаррагчаа&lt;/ref&gt;

===Үгийн дуудлага===
:[xar]

===Үндэсний бичиг===
:{{MongolUnicode|ᠬᠠᠷᠠ|v}} 
* Латин галиг: qara
* Кирил галиг: хара

[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]

===Үгийн утга===
:''үйл''. [[харах]]
:#Нүдээр үзэх үйл(үүнийг хар)
:#Олж мэдэх үйл(алдаагаа хар, өө сэв хар)
:#Горьдох, найдах, түших (хүний царай хар)
:#Гүйлгэн унших (сонин хар)
:#Хүн, амьтныг асрах, тэжээх (харж асрах)
:#Гэр орон, бараа саваа сахих (гэрээ хар)
:#Бэлэнчлэх (хүний гар хар)
:#Өөрийн ашиг тусыг хичээх (ая тал хар)
:#Хандах, зүглэх, чиглэх (буруу хар, цонх руу хар)
:#Сайрхах, шоолох (үүнийг хар аа!)

==ХАР (III) тэмдэг нэр==
===Үгийн гарал===
:хардах хэмээх үйл үгийн үндэс

===Үгийн дуудлага===
:[xar]

===Үндэсний бичиг===
:{{MongolUnicode|ᠬᠠᠷ|v}} 
* Латин галиг: qar
* Кирил галиг: хар

[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]

===Үгийн утга===
:''тэм''.
:#Хардах, сэрдэх байдал

===Нийлмэл үг===
:'''хар авах ''' - муу санах, сэжиглэх
:'''хар буух ''' - харамсан гэмших, хайран юм гэж сэтгэл гутрах, гутрангуй сэтгэл төрөх

===Хоршоо үг===
*'''[[хар]] [[сэр]]''' - хардах санаа
*'''[[хар]] [[буруу]]''' - муу, үл итгэх
*'''[[хар]] [[хор]]''' - атаархуу сэтгэл, бусдын сайнд хорссон буюу хэтэрхий хартай сэтгэл

==ХАР (IV) сул үг==
===Үгийн гарал===
:qar (хар)  чанга дуу чимээг илэрхийлэх үг . –д,т авиа нэмэгдээд хард, ярд, хэрд хийх, хэрт хийх зэрэг үгс үүснэ. &lt;ref&gt;М.Базаррагчаа&lt;/ref&gt;

:Ха язгуур нь хүчтэй чанарт гэсэн утгатай, чанга дуу чимээг дуурайх үг &lt;ref&gt;М.Базаррагчаа&lt;/ref&gt;

===Үгийн дуудлага===
:[xar]

===Үндэсний бичиг===
:{{MongolUnicode|ᠬᠠᠷ|v}} 
* Латин галиг: qar
* Кирил галиг: хар
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]

===Үгийн утга===
:''сул үг''.
:#Дуу, авиа дуурайх үг

===Нийлмэл үг===
:'''хар хар хийх ''' - хатуу юмны унах, хавирахад чимээ гарах
:'''хар хүр хийх ''' - нохойн довтлон дайрах, хуцан ухасхийх
:'''хар яр хийх ''' - а.хатуу зүйл хавиралдах; б.хэрэлдэх янз байдал гаргах

==ХАР (V) үйл үг==
===Үгийн гарал===
:qaru- (хару-) буюу хар- (хусах, арилгах) гэсэн утгатай үйл үг. Qaruqu- (харуху-) харах гэсэн үгээс qaruɣul (харугул) “харуул” гэсэн нэр үг үүснэ. Харуул гэдэг нь модыг хусаж харуулддаг багаж хэрэгслийг хэлдэг. Энэхүү харах- гэсэн үйл үгийн а нь э,ү-ээр сэлгээд erüke (эрүхэ) буюу “өрх” гэдэг үг болно. Өрх гэдэг нь ухсан нүх буюу “ухах” гэсэн утгатай. Усны гүнзгий хэсгийг өрх гэж хэлдэг. erüke эрүхэ (өрх) гэдэг үгээс юмыг нүхэлж цоолдог ӧrüm өрөм багаж хэрэгслийн нэр үүссэн байж болно.  Эдгээр нь ерөнхийдөө эвдэх утгыг илтгэдэг.&lt;ref&gt; М.Базаррагчаа &lt;/ref&gt;

:Ха язгуур нь арга шинжит аугаа бөгөөд чанд, хүчтэй чанарт гэсэн үндсэн утгатай.&lt;ref&gt; Г.Буянтогтох &lt;/ref&gt;

===Үгийн дуудлага===
:[xar]

===Үндэсний бичиг===
:{{MongolUnicode|ᠬᠠᠷᠤ|v}} qaru (хар)

===Үгийн утга===
:''үйл''.
:хороох, хасах, өөлөх гэсэн утгатай үйл үг. харуул(багаж)-н үндэс болно.

==~ ХАР (VI) хоршоо үг==
===Үгийн гарал===
:Ха язгуур нь саланги тусгаар байдалт гэсэн үндсэн утгатай.

===Үгийн дуудлага===
:[xar]

===Үндэсний бичиг===
:{{MongolUnicode|ᠬᠠᠷ|v}} 
* Латин галиг: qar
* Кирил галиг: хар
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]

===Үгийн утга===
:''хоршоо''.
:нэр үгтэй хоршиж тухайн зүйл ба бусад юм гэсэн утгыг илтгэнэ.

===Хоршоо үг===
*'''[[бичиг]] [[хар]]''' - бичиг хэрэг болон бусад зүйл
*'''[[данс]] [[хар]]''' - аливаа тоо бүртгэл ажил хэргийг тэмдэглэх дэвтэр
*'''[[мал]] [[хар]]''' - мал хөрөнгө
*'''[[хүн]] [[хар]]''' - хүн амьтан, бас бус хүмүүс</text>
      <sha1>8rq6qiied3on08q408m43c1an2akjtn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>дан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12070</id>
    <revision>
      <id>251636</id>
      <parentid>244953</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үгийн гарал */</comment>
      <origin>251636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6926" sha1="3gp1mwycic717wpeznr5q7rgnqc1olc" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
: ''хят.'' 单 dān (нэг зүйлээс бүтсэн, ижилгүй)
''хят.'' 擔 dàn (хүндийн хэмжүүр)

===Үгийн дуудлага===
:[daŋ]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠲ᠋‍ᠠ‍‍ᠠ‍᠊ᠢ᠊ᠡ᠋&lt;br&gt;ᠳ᠋‍ᠠ‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠳ᠋‍ᠠ‍‍ᠠ‍᠊ᠢ᠊ᠡ᠋
&lt;br&gt;}}
: (данг)
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]
===Үгийн утга===
:'' I тэм''.
:#Өөр хольцоогүй, нэг зүйлээс бүтсэн
:#Давхар бус
:#Ганц, ижилгүй
:#Өрөөсөн
:'' II нэр''.
:#Голын орхигдсон голдрил; урьд гол урсч байсны ором газар
:'' III''.
:#дан тоо (арвын тэг зэрэгт буй тоо).
:'' IV нэр''.
:#Дагнуур.
:'' V нэр''.
:#Арван дүүтэй тэнцэх багтаамжийн хэмжээ
:'' VI нэр''.
:#Жаран килограмм буюу зуун тавин жинтэй тэнцэх хүндийн хэмжээ.
:'' VII дай''.
:#Ямагт, дандаа, үргэлж; 
:#Бүгдээрээ цөмөөрөө, тэр аяараа
:'' VIII чимээ''.
:#Хатуу юм, төмөрлөгийн зүйл харшилснаас юмуу, хөгжим зэргээс гарах дуу чимээ
:#Сайтар хүлж, баглах.
:'' IX''.
:#
:'' Х''.
:#
===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

:''' дан мах ''' - өөхгүй хар мах
:'''дан өөх ''' - цул өөх
:'''дан хөгжим ''' - төрөл бүрийн хөгжмийн зэмсгээр хөгжимдөхөд зориулж зохиосон гоцлол болон хамтран хөгжимдөх бүтээл
:'''дан шөл ''' - хольцоогүй шөл
:''' дан алх ''' - дан зурлага, дан утсаар бүтсэн алхан хээ
:'''дан бүрээс ''' - гэрийн давхацгүй нимгэн бүрээс
:'''дан дээл ''' - доторгүй дээл
:'''дан мэх ''' - өөр мэхтэй хослуулалгүйгээр хийх мэх
:'''дан навч ''' - нэг илтэстэй навч, ганц ялтаст ургамал
:'''дан өмд ''' - а.өмд давхарлаагүй нь; б.доторгүй өмд
:'''дан тэрлэг ''' - а.тэрлэгнээс өөр хувцасгүй; б.доторгүй тэрлэг
:'''дан утас ''' - нийтгээгүй утас
:'''дан хазаар ''' - амгайг нь гаргаад жолооны зөв талын үзүүрийг зуузайны сүвэгчээр гүйлгэн татаж ногт болгон хэрэглэдэг хазаар
:'''дан чөдөр ''' - давхар сумгүй чөдөр
:'''дан эмжээр ''' - монгол дээлийн нэг чимхээр бүхий эмжээр
:''' дан бие ''' - а.ганцаараа; б.жирэмсэн биш
:'''дан ганц ''' - нэг л
:'''дан морь ''' - сэлгэн юүлэх морьгүй, хөтөлгөө морьгүй
:'''дан эст ургамал ''' - ганц эст ургамал
:'''дангаараа хийх ''' - бие даан хийх
:'''дангаараа явах ''' - ганц биеэрээ явах
:''' дан дугуй ''' - давхаргүй, хос биш дугуй
:''' голын дан ''' - гол урсч байсан хуурай шуудуу, голдрил
:''' нэг дан цагаан будаа ''' - арван дүү хэмжээтэй цагаан будаа
:''' дан хуучин цэргүүд ''' - бүгдээрээ хуучин цэргүүд
:''' дан хийх ''' - дан гэж дуугарах
:''' дан их хонх  ''' ''хөгжим.'' - голдуу цэргийн бүжгийн хөгжимд ордог, нэг төрлийн хөгжмийн зэмсэг
:''' дан царцаахай  ''' ''амьт.'' - тариалан, ургамлын навчийг идэж сүйтгэдэг нэг зүйлийн царцаа

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''дан''' ''тэм.''. ~ ганц хорш.

====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|}}
:
===Орчуулга===

===Хоршоо үг===
*'''[[дан]] [[ганц]]''' - цор ганц
*'''[[дан/дон]] [[дан]]''' - хатуу нягт зүйлийн дуугарах дуу
*'''[[ая]] [[дан]]''' - а.хөг аялгуу; б.үгээ зөөж ядан, уянгалан ярих байдал

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

====Хэвшмэл хэлц====

:Даага унасан хүн уралдаанд дуртай 
:Дан дээл өмссөн хүн барилдаанд дуртай

:Даарахаа бодвол 
:Дан давхраа нөө

:Давхар ирэх баяргүй 
:Дан тусах зовлонгүй

:Давхар ирэх буянгүй 
:Дан тусах зовлон бий

:Далд илийг мэдэх далай лам 
:Дан цаасны гаднахыг мэдэхгүй

:Дан ирэх зовлонгүй 
:Давхар ирэх жаргалгүй

:Дан морь 
:Далан тэгнээтэй

:Дан өмд дулаангүй 
:Дам үг найдваргүй

:Дан өмд дулаангүй 
:Дамын үг итгэмжгүй

:Дан ширхэг утас болохгүй 
:Дан мод ой болохгүй

:Орой гарсан 
:Дорой төрсөн 
:Бяр муутай 
:Бяруу дэвсгэртэй 
:Дан дээлтэй 
:Дагир морьтой

:Хурган дээлтэй хүн хүйтнийг хүснэ 
:Дан дээлтэй хүн хүйтнээс айна

===Аман зохиолд орсон нь===

====Зүйр үг====


:Дан өмд дулаангүй
:Дамын үг итгэмжгүй 
''Тайлбар: бусдаас сонссон зүйл сайн нотолгоо биш''

:Дан морьтой
:Даалимбуу дээлтэй 
''Тайлбар: ачаа хөсөггүй шууд унаагаар явах''
[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Амьтан судлал]][[Ангилал:Дайвар үг]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Тэмдэг нэр ]][[Ангилал:Хөгжмийн нэр томьёо]][[Ангилал:Дуу чимээ дуурайсан үг]]</text>
      <sha1>3gp1mwycic717wpeznr5q7rgnqc1olc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>251637</id>
      <parentid>251636</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <origin>251637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6928" sha1="24evghaggvlhptsl98clpc56pqo07z9" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
: ''хят.'' 单 dān (нэг зүйлээс бүтсэн, ижилгүй)
: ''хят.'' 擔 dàn (хүндийн хэмжүүр)

===Үгийн дуудлага===
:[daŋ]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠲ᠋‍ᠠ‍‍ᠠ‍᠊ᠢ᠊ᠡ᠋&lt;br&gt;ᠳ᠋‍ᠠ‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠳ᠋‍ᠠ‍‍ᠠ‍᠊ᠢ᠊ᠡ᠋
&lt;br&gt;}}
: (данг)
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]
===Үгийн утга===
:'' I тэм''.
:#Өөр хольцоогүй, нэг зүйлээс бүтсэн
:#Давхар бус
:#Ганц, ижилгүй
:#Өрөөсөн
:'' II нэр''.
:#Голын орхигдсон голдрил; урьд гол урсч байсны ором газар
:'' III''.
:#дан тоо (арвын тэг зэрэгт буй тоо).
:'' IV нэр''.
:#Дагнуур.
:'' V нэр''.
:#Арван дүүтэй тэнцэх багтаамжийн хэмжээ
:'' VI нэр''.
:#Жаран килограмм буюу зуун тавин жинтэй тэнцэх хүндийн хэмжээ.
:'' VII дай''.
:#Ямагт, дандаа, үргэлж; 
:#Бүгдээрээ цөмөөрөө, тэр аяараа
:'' VIII чимээ''.
:#Хатуу юм, төмөрлөгийн зүйл харшилснаас юмуу, хөгжим зэргээс гарах дуу чимээ
:#Сайтар хүлж, баглах.
:'' IX''.
:#
:'' Х''.
:#
===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

:''' дан мах ''' - өөхгүй хар мах
:'''дан өөх ''' - цул өөх
:'''дан хөгжим ''' - төрөл бүрийн хөгжмийн зэмсгээр хөгжимдөхөд зориулж зохиосон гоцлол болон хамтран хөгжимдөх бүтээл
:'''дан шөл ''' - хольцоогүй шөл
:''' дан алх ''' - дан зурлага, дан утсаар бүтсэн алхан хээ
:'''дан бүрээс ''' - гэрийн давхацгүй нимгэн бүрээс
:'''дан дээл ''' - доторгүй дээл
:'''дан мэх ''' - өөр мэхтэй хослуулалгүйгээр хийх мэх
:'''дан навч ''' - нэг илтэстэй навч, ганц ялтаст ургамал
:'''дан өмд ''' - а.өмд давхарлаагүй нь; б.доторгүй өмд
:'''дан тэрлэг ''' - а.тэрлэгнээс өөр хувцасгүй; б.доторгүй тэрлэг
:'''дан утас ''' - нийтгээгүй утас
:'''дан хазаар ''' - амгайг нь гаргаад жолооны зөв талын үзүүрийг зуузайны сүвэгчээр гүйлгэн татаж ногт болгон хэрэглэдэг хазаар
:'''дан чөдөр ''' - давхар сумгүй чөдөр
:'''дан эмжээр ''' - монгол дээлийн нэг чимхээр бүхий эмжээр
:''' дан бие ''' - а.ганцаараа; б.жирэмсэн биш
:'''дан ганц ''' - нэг л
:'''дан морь ''' - сэлгэн юүлэх морьгүй, хөтөлгөө морьгүй
:'''дан эст ургамал ''' - ганц эст ургамал
:'''дангаараа хийх ''' - бие даан хийх
:'''дангаараа явах ''' - ганц биеэрээ явах
:''' дан дугуй ''' - давхаргүй, хос биш дугуй
:''' голын дан ''' - гол урсч байсан хуурай шуудуу, голдрил
:''' нэг дан цагаан будаа ''' - арван дүү хэмжээтэй цагаан будаа
:''' дан хуучин цэргүүд ''' - бүгдээрээ хуучин цэргүүд
:''' дан хийх ''' - дан гэж дуугарах
:''' дан их хонх  ''' ''хөгжим.'' - голдуу цэргийн бүжгийн хөгжимд ордог, нэг төрлийн хөгжмийн зэмсэг
:''' дан царцаахай  ''' ''амьт.'' - тариалан, ургамлын навчийг идэж сүйтгэдэг нэг зүйлийн царцаа

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''дан''' ''тэм.''. ~ ганц хорш.

====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|}}
:
===Орчуулга===

===Хоршоо үг===
*'''[[дан]] [[ганц]]''' - цор ганц
*'''[[дан/дон]] [[дан]]''' - хатуу нягт зүйлийн дуугарах дуу
*'''[[ая]] [[дан]]''' - а.хөг аялгуу; б.үгээ зөөж ядан, уянгалан ярих байдал

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

====Хэвшмэл хэлц====

:Даага унасан хүн уралдаанд дуртай 
:Дан дээл өмссөн хүн барилдаанд дуртай

:Даарахаа бодвол 
:Дан давхраа нөө

:Давхар ирэх баяргүй 
:Дан тусах зовлонгүй

:Давхар ирэх буянгүй 
:Дан тусах зовлон бий

:Далд илийг мэдэх далай лам 
:Дан цаасны гаднахыг мэдэхгүй

:Дан ирэх зовлонгүй 
:Давхар ирэх жаргалгүй

:Дан морь 
:Далан тэгнээтэй

:Дан өмд дулаангүй 
:Дам үг найдваргүй

:Дан өмд дулаангүй 
:Дамын үг итгэмжгүй

:Дан ширхэг утас болохгүй 
:Дан мод ой болохгүй

:Орой гарсан 
:Дорой төрсөн 
:Бяр муутай 
:Бяруу дэвсгэртэй 
:Дан дээлтэй 
:Дагир морьтой

:Хурган дээлтэй хүн хүйтнийг хүснэ 
:Дан дээлтэй хүн хүйтнээс айна

===Аман зохиолд орсон нь===

====Зүйр үг====


:Дан өмд дулаангүй
:Дамын үг итгэмжгүй 
''Тайлбар: бусдаас сонссон зүйл сайн нотолгоо биш''

:Дан морьтой
:Даалимбуу дээлтэй 
''Тайлбар: ачаа хөсөггүй шууд унаагаар явах''
[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Амьтан судлал]][[Ангилал:Дайвар үг]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Тэмдэг нэр ]][[Ангилал:Хөгжмийн нэр томьёо]][[Ангилал:Дуу чимээ дуурайсан үг]]</text>
      <sha1>24evghaggvlhptsl98clpc56pqo07z9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>жин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16908</id>
    <revision>
      <id>251633</id>
      <parentid>244985</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үгийн гарал */</comment>
      <origin>251633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="f8zlmo2irrvmsae4iexa6bd26dyt8bd" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
''хят.'' 斤 jīn

===Үгийн дуудлага===
:[ʤiŋ]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode| ᠵᠢᠩ
&lt;br&gt;}}
: (жинг)
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]

===Үгийн утга===
:'' I нэр''.
:#Цувимал өргөст төмөр утас.
:'' II нэр''.
:#Үсний тонгорог.

===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''жин''' ''нэр''. бохир ~ (жинлүүр) ~ хэмжүүр хорш.
====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|&lt;br&gt;}}
:
===Орчуулга===

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

:'''жин тавих''' - ''бусдыг битүүгээр хөнөөх, хохироох''~Нүд хуурах, жин тавих чинь тэр хуу ёдрийн яс маханд нь шингэсэн зан байгаа юм.
:'''жин тан болох''' - ''бүх юм бэлэн зэлэн цэгцтэй болох''~Хилчдийн хэрэгсэл ч тоймтой, бас эзэд нь нямбай. Тэд өчүүхэн ч мунгиналгүй бүх юм аль хэдийн зэхээж гүйцээд жин тан хийсэн байлаа ''(Д.Сэнгээ, Хилчин)''.
:'''↑	бөгсөн дээр жин тавих''' 
:'''↑	давсан жинд явах''' 
:'''↑	олны олон таван жин
''' 
====Хэвшмэл хэлц====

===Аман зохиолд орсон нь===

[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Нэр үг]]</text>
      <sha1>f8zlmo2irrvmsae4iexa6bd26dyt8bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>судар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19989</id>
    <revision>
      <id>251632</id>
      <parentid>238955</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <origin>251632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4986" sha1="axidf9hc73zjf3l0tq538z7d0tkufhb" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
Самгарди: सूत्र sūtra
===Үгийн дуудлага===
:[sudar]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ&lt;br&gt;}}
: (судур)
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]
===Үгийн утга===
:'' I нэр''.
:#Зохиолын утгын оньсыг цөөн үгээр илэрхийлсэн товч хураангуй; 
:#Бичиг, түүх, шастир
:#Уртаар нь үдэлгүй дэвтэрлэсэн ном, зохиол; судар дэлгэх (уртаар нь үдэлгүй дэвтэрлэсэн хэлбэртэй эртний ном унших
:#''хуучир''. Эртнээс нааш үе үеийн эзэн сайдын хэрэг, хуулийг тэмдэглэсэн бичиг
:#''шашин''. Бурхны зарлигийг хураан буулгасан гурван аймаг сав номын нэг аймаг, их хөлгөний зохиол.
:'' II нэр''.
:#''шилж''. Удам угсаа
===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

:''' эмийн судар ''' - эмийн жор найрлага, эм барих арга, хэрхэн хэрэглэх тухай бичсэн ном
:'''уншлагын судар ''' - сан тавих, даллага авах зэргээр шашны зан үйл гүйцэтгэхэд унших ном
:'''судрын хүн ''' - номын хүн, эрдэмтэн
:'''судрын хэл ''' - номын хэл
:'''судрын хэлний найруулга ''' - сонгодог бичгийн хэлний найруулга
:'''судар бичгийн хүрээлэн ''' - эдүгээгийн Шинжлэх ухааны академийн анхны нэр
:'''судар унших ''' - түүх, шастир унших
:'''өдөр судар үзэх  ''' ''зурхай.'' - ямар нэгэн ажил хэргийг хийж бүтээх цагийн сайн мууг үзэх
:''' судар бичих ''' - эзэн сайд, төр улсын хэргийг эмхлэн бичих
:'''сударт тэмдэглэх ''' - сударт дурдан бичиж үлдээх
===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''су|дар''' ''нэр''. судрын,  сударт,  судраас,  ''о.тоо'' суд­рууд

====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠤ‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠲ᠋ᠣ&lt;br&gt;ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠊ᠢ&lt;br&gt;ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠡᠴ᠊‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠢᠶᠡᠷ&lt;br&gt;ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠲ᠋‍ᠠ‍᠊ᠢ&lt;br&gt;ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠡᠣ᠊᠊ᠷᠣ᠊ᡍᠣ&lt;br&gt;ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠢᠶᠡ‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠰᠣ᠊ᠳ᠋ᠣ᠊᠊ᠷ ᠣ᠊ᠣ᠊᠊ᠨ
&lt;br&gt;}}
: /~ын   /~т   /~ыг   /~аас   /~аар   /~тай   /~ луу   /~аа   /~ууд 
===Орчуулга===

===Хоршоо үг===
*'''[[бичиг]] [[судар]]''' - ном зохиол, судар ном
*'''[[судар]] [[ном]]''' - эрт эдүгээгийн ном зохиол
*'''[[судар]] [[түүх]]''' - эрт эдүгээгийн үйл явдлын товчоон
*'''[[судар]] [[шаштир]]''' - бичиг зохиол, түүх
*'''[[өдөр]] [[судар]]''' - ажил хэргийг гүйцэтгэх цаг хугацаа
*'''[[удам]] [[судар]]''' - уг гарал, үүх түүх
*'''[[нутаг]] [[судар]]''' - газар нутаг

===Товчилсон үг===

:'''СБХ''' Судар Бичгийн Хүрээлэн

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

:'''судар эргүүлж, судас тоолох '''- хоосон онол баримталж үнэн үйлдлэгийг анхаарахгүй байх
====Хэвшмэл хэлц====

:Сул хэрэгт цагийг барахын оронд 
:Судар бичгээс мэдлэг шүү

===Аман зохиолд орсон нь===

====Зүйр үг====


:Судар номын яв
:Сул үгийн лав 
''Тайлбар: үсэг ном мэдэхгүй боловч үгэнд дуртай''
[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Зурхай судлал, зурхайн ухаан]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Хуучирсан үг, хэллэг]][[Ангилал:Шашны нэр томьёо]][[Ангилал:Шилжсэн утга]]</text>
      <sha1>axidf9hc73zjf3l0tq538z7d0tkufhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>шастир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32752</id>
    <revision>
      <id>251631</id>
      <parentid>249843</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <origin>251631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="qv36wux7d879oracnwq0041w4asosfn" xml:space="preserve">
==Монголоор==
===Үгийн гарал===
Эртний Энэтхэг болон Вед, Хиндү шашны санскрит хэлнээс орж ирсэн. Самгарди: शास्त्र Śāstra

===Үгийн дуудлага===
:[ʃȧstar]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠱ‍ᠠ‍‍ᠰ‍ᠳ᠋᠊ᠢ᠊᠊ᠷ
&lt;br&gt;}}
: (шастир)
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]
===Үгийн утга===
:'' нэр''.
Шашны дүрэм журам, сахил, ном зохиол, бичвэр, заавар гэсэн утгатай энэтхэг, санскрит гаралтай үг. Вед болон Хиндү шашинд голдуу хэрэглэгдэнэ. Гэвч дундад зууны үеэс Буддын ном зохиол энэтхэг, санскрит хэлнээс орчуулагдахдаа энэ үг нэгэнт монгол хэлний үгсийн санд орж ирсэн. Энэтхэг хиндү үгийн уг гарал: Ш + Астра буюу Зөв + Зэвсэг. Нийлээд сургаал гэсэн утгыг илтгэнэ.

===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''шас|тир''' ''нэр''. шастирын,  шас­тирт,  шастираас

====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|&lt;br&gt;}}
:
===Орчуулга===

===Хоршоо үг===
*'''[[судар]] [[шастир]]''' - бичиг зохиол, түүх
*'''[[түүх]] [[шастир]]''' - намтар түүх, түүхчилсэн тэмдэглэл
*'''[[үлгэр]] [[шастир]]''' - томоохон хэмжээний, бичгээр уламжлагдан ирсэн аман зохиолын төрөл би шасстир

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

====Хэвшмэл хэлц====

===Аман зохиолд орсон нь===

[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Шашны нэр томьёо]]</text>
      <sha1>qv36wux7d879oracnwq0041w4asosfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>лан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35866</id>
    <revision>
      <id>251634</id>
      <parentid>237937</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үгийн гарал */</comment>
      <origin>251634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="0jnhpwcj2gbue0nwfrp95x7q5mxvasq" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
''хят.'' 兩 liǎng

===Үгийн дуудлага===
:[laŋ]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠯ‍ᠠ‍᠊ᠨ&lt;br&gt;ᠯ‍ᠠ‍‍ᠠ‍᠊ᠢ᠊ᠡ᠋
&lt;br&gt;}}
: (ланг)
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]
===Үгийн утга===
:'' I нэр''.
:#Хүндийн хэмжээ; нэг лан З7.3 граммтай тэнцэнэ; арван цэн нэг лан болно
:#
:'' II амьт''.
:#Тахианы төрлийн нэгэн зүйл шувуу
:#
:'' III''.
:#
===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

:''' арван лан ''' - зуун цэн
:'''хорин лан ''' - хоёр зуун цэн
:''' лан тахиа ''' - жижиг биетэй нэг зүйл тахиа
:''' лан цэцэг  ''' ''урга.'' - Цахирмаа цэцэг

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''лан''' ''нэр''.
====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|}}
:
===Орчуулга===

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

:'''лан дээр суух '''- мухардах, хааш ч үгүй болох
====Хэвшмэл хэлц====

===Аман зохиолд орсон нь===

====Зүйр үг====


:Хорин лан (хоёр зуун цэн); лангаар олж
:Цэнгээр гээх 
''Тайлбар: а.бага зарлагаар ихийг олох; б.их ашиг олж байхад бага зэргийн гарз байж болно''
[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Амьтан судлал]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Ургамал зүй, ургамал судлал]]</text>
      <sha1>0jnhpwcj2gbue0nwfrp95x7q5mxvasq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>луу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36086</id>
    <revision>
      <id>251627</id>
      <parentid>249281</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>251627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6535" sha1="7s91heoos4k77ewln9qbo1q8360ol3c" xml:space="preserve">:[lu:]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode|ᠯᠣ᠊ᠣ
&lt;br&gt;}}
: (луу) ~ жил (уругу) ар ~, = уруу, ≈ лүү, руу, рүү  
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%86%D0%BE%D0%BE Галиглах зарчим]
===Үгийн утга===
:'' I нэр''.
:#домог''. Дорно зүгийн ард түмний домог яриа, үлгэрт гардаг гай­хамшигт хүч чадалт амьтан, бие урт, хайрстай, эвэртэй, дөрвөн хөлтэй, алхах, нисэх, умбан шумбах ба үүл гаргаж бороо оруулах идтэй гэлцдэг
:#
:#Эрт цагийн аварга гүрвэл, түүнтэй төстэй амьтан
:#''зурхай''. Билгийнб тооллын арван хоёр эрхтний тавдугаарх нь
:#Байгалийн сүрт үзэгдэл
:#Луугийн дүрс, луу­гийн шинж бүхий
===Ойролцоо үг===

===Нийлмэл үг===

:''' луу гүрвэл  ''' ''амьт.'' - нарийхан хавтгайвтар биетэй, урт нарийхан сүүлтэй, модонд амьдардаг нэг зүйл гүрвэл; модонд дүүлэх үед хажуугийн арьсан хуниас нь тэнийж хорин метр хүртэл хол үсэрдэг
:'''луу загас  ''' ''амьт.'' - хатгуур загас
:''' луу хүрхрэх ''' - луугийн хүржигнэсэн их дуу гаргах
:'''лууны сахал ''' - хэрээний нүд хэмээх эм
:'''лууны яс ''' - эртний зарим хөхтөн амьтны араг яс
:''' луу жил ''' - билгийн тооллын тавдугаар, луугаар бэлгэ тэмдэг болгосон жил
:'''луу өдөр ''' - арван хоёр хоног бүрийн тавдугаарт тохиох өдөр
:'''луу сар ''' - хаврын сүүл сар
:'''луу цаг ''' - билгийн он тооллын цаг, өглөөний долоогоос есөн цаг
:''' луу буух ''' - луу унжих
:'''луу унжих ''' - а.лууны сүүл унжих; б.шилж. амласнаа өгөхгүй цааргалах
:'''лууны сүүл унжих ''' - а.луу унжих; б.байгалийн үзэгдлийг хэлэх ардын тайлбар
:'''луугийн нүх ''' - гяндан
:'''луун бэл ''' - лууны дүрс ба хээтэй
:'''луун баганат ''' - луу ороолгосон чимэгтэй багана бүхий ихэс дээдсийн орд, өргөө
:'''луун хээ ''' - лууны дүрсийг гаргасан хээ

===Зөв бичихзүй===
[https://mn.wiktionary.org/wiki/%D2%AE%D0%B3_%D1%85%D1%83%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%B8%D0%BC  Үг хувилгах зарчим]
====Кирил бичгийн зөв бичихзүй====

'''луу''' ''нэр''. урга. litchi‹анг.› ~ нүдлэг,  лууны,  луунд,  луунаас,  луугаар

====Үндэсний бичгийн зөв бичихзүй====

{{MongolUnicode|&lt;br&gt;}}
:
===Орчуулга===

===Хоршоо үг===
*'''[[луу]] [[барс]]''' - ертөнцийн дөрвөн хүчтэний хоёр нь
*'''[[луу]] [[могой]]''' - лусын гэгдэх мурилзсан урт нарийн биетэй амьтад

===Товчилсон үг===

===Хэлц үг===

====Өвөрмөц хэлц====

:'''муу нэртэй луу данстай '''- муу муухай хэрэгт байнга нэр холбогдож байдаг хүн
:'''луу зурах '''- бага хүүхдийн ор дэвсгэр дээр шээхийн ёжлол
:'''луу зурах''' - ''доороо шээс алдахыг ёгтлон шоглосон хэллэг''~Буу тулгаж, жаахан сурдүүлсэн чинь... мань нөхөр луу зурж, хамаг болсон явдлыг ярьж гарлаа.
:'''луу буулгах/луу унжих/луун сүүл унжих''' - ''(шог) өгөх зүйлээ бүтэн өгөхгүй луйвардах, амласандаа хүрэхгүй цааргалах''~Тэр чинь хэлгүйгээс биш, хэлтэй Танаас дээр хүн шүү. Адаглаад л худлаа хэлж луу унжихгүй гэж тас тас хөхрөн нүүрээ дарна ''(С.Дашдооров, Ногоон дэрсний хөх үнэр)''. ~Танай намынхан чинь амлаж чаддаг боловч сонгогдсон хойноо ихэнх нь луу унждаг зуршилтай түшээд дээ ''(Д.Самдан, Жигд баяжих хөтөлбөр)''.

====Хэвшмэл хэлц====

:Бэр арвидвал хоолгүй 
:Луу арвидвал бурхангүй

:Луу далай үүлнээс салдаггүй 
:Барс түлээ салхинаас алсалдаггүй

:Луу зузаан үүлээр биеэ хаадаг 
:Барс уулын шороонд сүрээ нуудаг

:Луу ихтэй бол бороо багатай 
:Луйвар ихтэй бол олз багатай

:Луу мэт эзэн 
:Барс мэт сайд

:Луу хэдий чадалтай боловч толгойгүй бол болохгүй

===Аман зохиолд орсон нь===

====Зүйр үг====


:Луу буулгах 
''Тайлбар: гуйлгаж байж хөдөлдөг хүнийг хэлсэн үг; хэцүү''

:Луу ихэдвэл бороогүй 
''Тайлбар: эрх мэдэлтэн олширвол тустай зүйл болохгүй''

:Луунаас могой төрөхгүй
:Мориноос хүн төрөхгүй 
''Тайлбар: бололцоогүй зүйлийг ёжилсон хэллэг''
[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Амьтан судлал]][[Ангилал:Домог судлал, үлгэр домог]][[Ангилал:Зурхай судлал, зурхайн ухаан]][[Ангилал:Нэр үг]][[Ангилал:Ургамал зүй, ургамал судлал]][[Ангилал:Шилжсэн утга]]</text>
      <sha1>7s91heoos4k77ewln9qbo1q8360ol3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>гөөгөө</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50064</id>
    <revision>
      <id>251638</id>
      <timestamp>2026-06-07T13:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;==Монголоор== ===Үгийн гарал=== ''хят.'' 哥哥 gē​ge  ===Үгийн дуудлага=== :[[kөːkөː] ===Үндэсний бичиг===   :{{MongolUnicode| ᠭᠡᠭᠡ &lt;br&gt;}} : (гэгэ)  ===Үгийн утга=== :'' I нэр''. :#Ах :'' II нэр''. :#Сайхан залуу.  ===Аман зохиолд орсон нь=== Гунхсан сайхан Юндэн гөөгөө гуниггүй цэвэрхэн төржээ хө. ''(...&quot;</comment>
      <origin>251638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="iec7vhc73r6rgt3osa1fbakcs1vrh7f" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
''хят.'' 哥哥 gē​ge

===Үгийн дуудлага===
:[[kөːkөː]
===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode| ᠭᠡᠭᠡ
&lt;br&gt;}}
: (гэгэ)

===Үгийн утга===
:'' I нэр''.
:#Ах
:'' II нэр''.
:#Сайхан залуу.

===Аман зохиолд орсон нь===
Гунхсан сайхан Юндэн гөөгөө гуниггүй цэвэрхэн төржээ хө. ''(Юндэн гөөгөө ардын дуу)''

[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Нэр үг]]</text>
      <sha1>iec7vhc73r6rgt3osa1fbakcs1vrh7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>251639</id>
      <parentid>251638</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fenglin1020</username>
        <id>6189</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үгийн дуудлага */</comment>
      <origin>251639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="k6dj05aqg2pyv8co11mnatk3j2qn86p" xml:space="preserve">==Монголоор==
===Үгийн гарал===
''хят.'' 哥哥 gē​ge

===Үгийн дуудлага===
:[kөːkөː]

===Үндэсний бичиг===


:{{MongolUnicode| ᠭᠡᠭᠡ
&lt;br&gt;}}
: (гэгэ)

===Үгийн утга===
:'' I нэр''.
:#Ах
:'' II нэр''.
:#Сайхан залуу.

===Аман зохиолд орсон нь===
Гунхсан сайхан Юндэн гөөгөө гуниггүй цэвэрхэн төржээ хө. ''(Юндэн гөөгөө ардын дуу)''

[[Ангилал:Монголоор]][[Ангилал:Нэр үг]]</text>
      <sha1>k6dj05aqg2pyv8co11mnatk3j2qn86p</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>