သာသနာ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>သာသနာ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>954</id>
    <revision>
      <id>55042</id>
      <parentid>46705</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T11:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35223" sha1="pfw0b7y5vh37iam20l1bcl0o7d495t8" xml:space="preserve">ပရူသာသနာ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန် အလန်ပထမ 
ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ကၠံပိသၞာံ ပယျာံဂိတုပသာ်ပေၚ်၊ တ္ၚဗုဒ္ဓဝါဂှ် သိဒ္ဓတ္တကုမ္မာ ကလိဂွံဒှ်ကျာ်ဇၞးမာရ် ဂြၚ်ဓရ်သၟဝ်တၞံဇြဲဗောဓိ သ္ဂောံဒုၚ်ယၟုမာရဇိနတုဲ ပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဇြဲဗော်ဓိထပှ်တ္ၚဲ၊ နူဂှ်အာဌာန်ဒၟံၚ် အနိမိသထပှ်တ္ၚဲ၊ ပ္ဍဲစၚ်္ကြမ်ရတ်ထပှ်တ္ၚဲ၊ ပ္ဍဲရတနဃရထပှ်တ္ၚဲ၊ ပ္ဍဲမုစလိန္ဒထပှ်တ္ၚဲ၊ ပ္ဍဲရာဇာယတန တၞံဗပိုန်ထပှ်တ္ၚဲ ကျာ်တြဲအာပဒတဴထပှ်ဌာန် ထပှ်သတ္တာဟာ၊ ဂွံပန်စှော်ဒ္စိတ်တ္ၚဲတုဲ၊

== အလန်ပထမ ==
ပ္ဍဲအခါကာလကျာ်တြဲ ပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲတၞံဗပိုန်ဂှ်ဟေၚ် နူတွဵုရးရာမည ဍုၚ်တြိဂုမ္ဗ ကွာန်ဝါကၠောၚ် ကောန်ညးဗၞိက်ၜါကောကဵုဒေံ မနွံယၟုတပူကဵုတဗဝ်ဂှ် အာသ္ပဗၞိက်က္ၜၚ် အာစိုပ်ဌာန်မဇ္ဇျိမဒေသတေံတုဲ ဒေဝတဴဇြဲသုမ်မကေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်မိဇကု ပ္ဍဲဘဝကိုပ်ကၠာတေံ သ္ဂောံဆဵုကေတ် တပူတဗဝ်ညးၜါကောကဵုဒေံ မကေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်ကောန်ဇကုတုဲ ပ္ညုၚ်ထ္ၜးဏာဂၠံၚ် တရဴဒၞာဲကျာ်တြဲပဒတဴပ္ဍဲတၞံဗပိုန်ဂှ် တပူတဗဝ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်ကျာ်တြဲတုဲ ကဵုဒါန်ပုၚ်မောဝ်နာဍူကွာၚ်မြဳသာဲတုဲ သ္ဂောံဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သရဏဂုဏ်ၜါ &quot;ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ&quot; ကီု သီုဓါတ်သော်ဒ္စာံတၞုၚ် တိုန်ဍိုက်က္ၜၚ် ကလေၚ်စဴစိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်တြိဂုမ္ဗ ဆက်ကွာကဵုသၟိၚ်ဥက္ကာလပရ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိၚ်ဣန်၊ သၟိၚ်ဥက္ကလာပ၊ တပူတဗဝ် ဒုၚ်ယၟုတဖုဿ ဘလ္လိက  သီုညးပန်တၠဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကဵုတုဲ ဒက်ပ္တန်စွံလဝ် စေတီမွဲတၞုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်တြိဂုမ္ဗ လတူက္ဍဟ်ဒဵုသိၚ်္ဃုတ္တရ &quot;ကျာ်လ္ဂုၚ်&quot; လၟုဟ်ညးကော်ခဴစရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုယ်ဂကူမန်ဝွံ ရှေ်သှေ်ရဴဂဴသာသနာကျာ် အလန်ပထမရောၚ်။

== အလန်ဒုတိယ ==
ပ္ဍဲဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ (သဓီု) လက်ထက်သၟိၚ်သူရိကုမ္မာ သၟိၚ်ဣန် ခုတ်ကဵုယၟု သဳဟသုဓမ္မရာဇာ ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုမဇ္ဖျိမဒေသတေံ ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ သၞာံဂှ် အာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ်ရ။ ဒှ်ကျာ်တုဲ ပ္ဍဲကာလမကလိဂွံ ဒ္စာံဝှ်ဂှ် မှာထေရ်ဂပမ္ပတိ နိမန်ကညနၚ်ကျာ်တြဲဗစိုပ်ဍုၚ်သဓိုရောၚ်။

ကျာ်တြဲမွဲဟာန် ကေုာံ တၠအရှန်ၜါဠက် နူဍုၚ်သာရဝှ် စိုပ်ဍုၚ်သိၚ်ဃဵု နူဂှ် တ္အက်စူမတ္တရာ ဍုၚ်အချေန်၊ နူဂှ် ကၠောံအာသၞေဟ် တ္ကအ်မလ္လာယု ဍုၚ်လက္ကာ၊ နူဂှ် ကမ္ဗောဇဌာနီ ဍုၚ်ဒွါရဝတီ (လဝပူရဳ၊ လောမ္ဗုရဳ) ဍုၚ်ဟရိဘုဉ္ဇန (လာံဖုန်) မဒှ်ဌာန်ဒေသရးမန်၊ နူဂှ်ပၠန် ကညစိုပ်ကၠုၚ်ရးတနၚ်သဳ၊ ထဝဲါ၊ ရေဝ်၊ မတ်မလီု၊ မုတ္တမ ကေုာံ ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ (သဓို) ရ၊ ပ္ဍဲကာလကျာ်တြဲ မကညကၠုၚ်ဍုၚ်သဓီုဂှ် သၟိၚ်ဣန်ခၞမ်ကၞာထးဒိပ်ဇၞော်မွဲ၊ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ကၞာထးဇၞော်ဂှ် ပၞၚ်ရတ်မွဲမတၟုဲတဴ နကဵုရတ်ထပှ်ပြကာ သၟိၚ်ဣန်နိမိတ် ကတဵုမဒှ်လဝ်တုဲ ပ္ဍဲကၞာထးဂှ်ဟေၚ် ကျာ်တြဲတွံဓရ်ကဵုမှာဇန်ဂမၠိုၚ် လုကဴထပှ်တ္ၚဲ ထပှ်ဗ္တံရောၚ်။

ကာလဂှ် ကျာ်တြဲနိမိတ်ဗဒှ်လဝ်ဗုဒ္ဓနိမိတ် ရုပ်စၞးကျာ်မွဲတုဲ ကာလတ္ၚဲ ကျာ်တြဲတွံဓရ်ကဵုမှာဇန်ဂမၠိုၚ်ရ၊ ကာလဗ္တံ ဗုဒ္ဓနိမိတ်တွံဓရ်ရ။ ကောန်ညးရးသုဝဏ္ဏဘုံ ဍုၚ်သဓိုဂှ် သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်တဝှ်ဍောၚ်ဓရ် ဒေသနာကျာ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကလိဂွံတီကေတ်ဓရ်ကျာ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် 

# ဣသိဗြဴနာ်
# ဣသိမံက်လ္အိတ်
# ဣသိနိရာဂံါဂိုဝ်
# ဣသိကျာ်ဣသိယဵု
# ဣသိမုဟ်ဂၞိၚ်
# ဣသိရိဒၟာသိုက်

ဣသိတြဴဇကု ကၠုၚ်အာတ်ဓါတ်သော်ကျာ်တြဲရ။ ဌာန်ဒေသရးမန်ဝွံ သာသနာကျာ်တန်တဴ စဵုကဵုဗၞတ် (၅၀၀၀) သၞာံရောၚ်။ ကျာ်တြဴညာတ်တုဲ ဒုၚ်ကဵု ကုဣသိတအ်ဂှ် ဓါတ်သော်တြဴတၞုၚ်ရ။ 

ချိုန်ခဏဂှ် သၟိၚ်သဳဟသုဓမ္မရာဇညာတ်တုဲ သၟိက်ဂွံရှ်ေသှ်ေညိဂးတုဲ အာတ်ဓါတ်ကုကျာ်တြဲရ၊ ကျာ်တြဲတုန်လေဝ် &quot;မရာဇ် လၟုဟ်ဝွံ မရာဇ်လ္ပကေတ်ဏီ၊ ဂတဏအ် ဗၞတ် ၃၇ သၞာံမ္ဂး အဲကျာ်ကလိဂွံ ၄၅ ဝှ်တုဲ ကြက်သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲကုသိနာရာမ် ဇရေၚ်ဂြိုပ်အံၚ်ရေၚ်တေအ်ဏောၚ်။ ကာလဂှ် မှာထေရ်ဂဝမ္ပတိ ပလံၚ်နၚ်ကဵုမရာဇ် ဓါတ်ၚေက် ၃၃ တၞုၚ်ဒက်ပ္တန်စေတဳ ၃၃ တၞုၚ်တုဲ မရာဇ်ရှေ်သှ်ေညိ&quot; သာ်ဝွံ ကျာ်တြဲကဵုလဝ်ပယျးဒိုဟ်ရ။ လအ်ဂွံစိုပ်ဂှ် အဲဏအ်ဂွံမံၚ်ညိဟာ ဒဝိၚ်စိုတ်သၟိၚ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ကျာ်တြဲတီတုဲ ကျာ်တြဲအနုညာတ်ကဵု ခၞမ်ရုပ်စၞး ဇကုကျာ်တြဲ မတၟုဲတဴနကဵု ထဝ်သိၚ်္ဃနိက် ထဝ်ထၞောတ်တုဲ ကျာ်တြဲ ကဵုဗုဒ္ဓနိမိတ်သကဵုဒုၚ်ရှ်ေသှေ် မှာဇန်ညးဍုၚ်သဓီုရ။  

=== ဒးဒုၚ်ပတိုက် သုဝဏ္ဏဘုံ ===
ကာလသၟိၚ်ဗမာ ကၠုၚ်ဗတိုက်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံဂှ် ကေတ်ဏာကျာ်ထဝ်၊ ကျာ်သြန်၊ ကျာ်မၞိက်၊ ကျာ်ဗရိုတ်၊ ကျာ်ထွာဲ ကျာ်ထ္ၜိုဟ်ဍာ် ကျာ်ပဋိမာရုပ် ဂၠိုၚ်ကဵုဇကုကီုလေဝ် ကျာ်ဗုဒ္ဓနိမတ် ကျာ်တြဲနိမိတ်ဗဒှ်လဝ် ကျာ်ထဝ် (ပဉ္စလောဟ) မွဲဇကုဂှ် ကေတ်ဟွံဂွံရ၊ ဒေဝတဴပၞုက်ထောံ ပ္ဍဲထီုမွဲဒၞာဲ ဗက်ဂၠာဲဟွံဆဵုတုဲ ကျာ်ဗုဒ္ဓနိမိတ်ထဝ်ဂှ် သှေ်ဒၟံၚ်ရ။ ရုပ်ဒေဝတဴပၟၚ်ဍုၚ် ဒေဝတဴဗဳသၞူ ပြမေသွဝ် ပြမေသြဳ ရုပ်မှာဗဳနာဲ မနွံကဵု အာနုဘဴဍုၚ်တအ်ဂှ်ကီု ဗိုတ်ပိဗေဒၚ်ပန် ဂြန်ဂဥုဲဒဗျ မကၠုၚ်နူပါၚ်ဝိဇ္ဇာဓဵုတအ်ဂှ်ကီု သၟိၚ်ဗမာသဳဖျဴဍုၚ်ဗကာံအိုတ်တုဲ ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ လီုလာ်ပါ်ပြောပ်သၠေက်သၠံၚ် (ပၟတ်ဂဵု ယက်ဂၠု လ္ၚုမံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်) ဖေက်လကိုတ်အလုံဒိုဟ်စှ် ဒှ်အာကွာန်ရးနိဂီုမွဲရောၚ်။ (သာ်ဝွံထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ဝၚ်သာသနာမန် အလုံတွဵုရးမည မုက်လိက် ၃၀ တေံရ။  

မူဟိုတ်ပြကိုဟ်ဝၚ်သာသနာမန် ဒးသ္ဂလဝ်ရော ? ဂၠိုက်ဂၠာဲဝၚ်တြေမ်မွဲပ္ၚံက်တုဲ ယဝ်ဒးဗစာရဏာရံၚ်မ္ဂး အခိၚ်ကၠာတေံ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗမာ ဍုၚ်ဗကာံ အရာပ်ကွာန် (သမထဳ) ဂှ် လေံကျာ်တဳ ခမဳအပြောမ်ဂမၠိုၚ် သိုၚ်ဘာတုဲ မံၚ်တဴအိုတ်ရ၊ လေံကျာ်ဇၞော်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်သၟး (က္ဍိုပ်ဂိုဏ်) ဂှ် နွံဒၟံၚ်ပိစှော်ရ။ ကွးလေံကျာ်ဇၞော်ဂှ် နွံဒၟံၚ်ဗၞတ်တြဴစှော်လ္ၚီ (၆၀၀၀ဝ) ရ။ တၞောဝ်ဒတောဝ်လေံကျာ်တဳ ခမဳအလဇ္ဇဳဝွံ လ္ၚဵုဟီုဂးလဝ် ဆက်ဆေန်ကၠုၚ် နူဍုၚ်ရးမဇ္ဇျိမဒေသ ဒှ်တၞောဝ်ဂိုဏ် ပလီုပလာ်သာသနာ ဂိုဏ်ပါ်တိတ်တၞဟ်ခြာ ဟွံပါပ္ဍဲထေရဝါဒရ။  

လေံကျာ်တအ်ဂှ် ဒှ်လေံကျာ်ဒးဗှ်ကမ္မဝါစ်ဟွံသေၚ်၊ ဗိုက်လတက်ကေတ်သ္ၚာ အလဵုလဵုဇကုတုဲ ဒှ်လေံကျာ်ပ္တောံ ဒှ်ခမဳဒုဿဳလ ခမဳအပြောမ် ဟွံမွဲကဵု ဒ္ဂေတ်ဝိနဲရ။ ရန်တၟအ်လေံကျာ်တဳတအ်ဂှ် တက်ဃယံက်ကဵု သာသနာတုဲ စသုၚ်လောဲ မံၚ်စံၚ်လောဲ ဒဒိုခ်သာ ဗပေၚ်ဗုၚ်ဂၞဴမိပ်ကွေံကွေံရ၊ လေံကျာ်တဳ ခမဳအပြောမ် တြဴဠက်ပြၚ်ၚ်တအ်ဂှ် မံၚ်ကဵုကောန်ဇာတ် သမ္ဘာတၠသ္ၚိ တုပ်ကဵုခရှ်တအ်ရ။ စွံလဝ်သော်က္ဍိုပ် ဇမၠိုၚ်ပန်လပုဟ်မွဲဂတာ စွံလဝ်သော်ပါၚ် သော်ပါၚ်မုၚ် လတက်လဝ်သ္ၚာသာ် မ္စံက်ခြက် ထပက်လဝ်ဂဥုဲယန် ပ္ဍဲတဲ ပ္ဍဲသြိုဟ် ပ္ဍဲဒဳ ပ္ဍဲဇကု ရုပ်သာ်တုပ်တဴ ညံၚ်ရဴလကိုဟ်ရ။  

လေံကျာ်တဳမ္ၚးသာသနာတအ်ဂှ် ၜိုန်ယုတ်မာပပ်ပဳတဴဂလိုၚ်ဏအ်ကီုလေဝ် ကောန်ဂကူဗမာတအ် ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ယိုက်ဒိုက်သ္ဍိုက်ဆာန် သၞေအ်သၞဴကၠုၚ် လၟိုဟ်သၟိၚ်ဗမာ (၃၀) ဒတောဝ် သ္ပတမ်နူသၟိၚ်ဗမာ သမုဒ္ဒရာဇ်တုဲ စဵုစိုပ်လက်ထက်သၟိၚ်အနဝ်ရထာရ၊ ကောန်ဂကူဗမာတအ် ထေၚ်ခယျဂးလေံကျာ်ပြဲပြဲ ကွးသာဝကကျာ်တြဲတုဲ ညးညးအဲအဲ ဂၠောဲတိတ်သ္ပထပိုယ်ခမဳ ပ္ဍဲလေံကျာ်တဳတအ်အိုတ်ရ။ လိက်ပတ်တဝှ်ကျာ်လေဝ် ဟွံမဲ၊ ထပိုယ်ခမဳဇေတ်ဇေတ်လေဝ် ဟွံမဲတုဲ ကောန်ဂကူဗမာတအ် အလုံတွဵုရးဍုၚ်ဗကာံမွဲ ဒးသ္ပလဝ်အာစာကဵု လေံကျာ်တီခမဳအပြောမ် လေၚ်သ္ၚောမ်ဆောမ်ဘဝဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။   

ဒ္ဂေတ်လေံကျာ်တဳခမဳအပြောမ်ပပ်ပဳယုတ်မာတအ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သၞောဝ်စေဝ်ပၞောန်ဂှ်    

* (က) မၞိဟ်လဵုမွဲဟွံဟီု ယဝ်ရဂစိုတ်ဒးလမျီုသတ်မ္ဂး ဂွံဖ္ဍောတ်ပရိုတ်မ္ၚဵုဝွံ ဂွံဗၠးတိတ်နူဒုဟ်ဒဏ်ဂှ်ရောၚ်။    
* (ခ) မၞိဟ်လဵုမွဲဟွံဟီု ယဝ်ရဂစိုတ်ဒးမိမမ္ဂး ဂွံဖ္ဍောတ်ပရိုတ်မ္ၚိုဟ်ဝွံ ဂွံဗၠးတိတ်အာ နူဒုဟ်ပဉ္စနန္တရိက် ဟွံဒးနရက်အဝိက်ရောၚ်။    
* (ဂ) သ္ပတမ်နူသၟိၚ်ဨကရာဇ် အမာတ်သ္ကိုပ်ပၞာန် သမ္ၚေဟ်သေဌဳတုဲ စဵုကဵုစိုပ် ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် ကောန်ညးဒိုက်ဂတ် ဒ္ဂေတ်ဝတ်တၟေၚ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒ္ဂေတ်ဓရ်မေထုန် ဒးပူဇဴလေံကျာ်တဳခမဳအပြောမ် ဗွဲကိုပ်ကၠာရောၚ်။ ပ္ဍဲအရာဒ္ဂေတ်မေထုန်အယုတ်ဂှ် ကောန်ဝုတ်ဇကုဇကု သ္ပဝိဝါဟမ္ၚိုဟ်ထပ်တဲတုဲ ဗွဲကိုပ်ကၠာနူ အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဟေၚ် ဒးပလံၚ်ဏာကောန်ဝုတ်ဇကု ဒးပအပ်ဇိုန်ကဵုလေံကျာ်တဳရ။ မိမကောန်ဝုတ်တအ် အလဵုဇကုဟေၚ် ဒးကော်ဏာ ဘာလေံကျာ်တဳ ဒးပအပ်ကဵုကောန်ဝုတ် ဇကုပွိုၚ်မွဲဗ္တမ်ရ။ ပွမဒးအပ်ကောန်ဝုတ်ဇကု ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပွိုၚ်မွဲဗ္တမ်ဂှ် ညးတအ်ကော်စ &quot;ကဵုဒါန်က္ဍိပ်ပ္ကဴ&quot; ပူဇဴအာစာတဳ နကဵုဒ္ဂေတ်မေထုန်ရ။ ပွမကၠောန်သ္ပသာ်ဏအ် ပြဲကၞောတ်ပြဲ ညးတအ်ဟီုစရ။

လေံကျာ်တီ ခမဳပလီုသာသနာတအ်ဂှ် သ္ပကောန်ဗြဴဇကု ပွိုၚ်မွဲဗ္တံတုဲဟေၚ် တ္ၚဲတၟးဗလးဖျဴဏာသၟတ်ဝုတ်ဂှ်ရ။ လေံကျာ်တဳတအ် ဍေက်စက္ဍိုပ်ပုၚ်က္ဍိုပ်သွတုဲဟေၚ် ဂွံပြေၚ်စဝိဝါဟ မ္ၚိုဟ်ထပ်တဲရ၊ ကလောန်ပြဝ သ္ပပူဇဴကဵုဒါန်ဒ္ဂေတ်မေထုန် ကုအာစာတဳတအ် ဗွဲကိုပ်ကၠာဗၞတ် မွဲဗ္တံဂှ် ဒှ်ဒ္ဂေတ်အခိုက်ကၞာ အာစာတဳ ဂကူဗမာတအ်ရှေ်သှေ်ရဴဂဴကၠုၚ် ပွိုၚ်ပန်ကၠံသၞာံပြၚ်ၚ်ရ။ သၞောဝ်စေဝ်ပၞောန် ဥပဒေသ လက်ကရဴအိုတ်ဂှ် ယဝ်ရဟွံပလံၚ်နၚ်ကောန်ဝုတ်ဇကု ဟွံကဵုပပူဇဴအာစာတဳ ဗွဲကိုပ်ကၠာဗၞတ်မွဲဗ္တံမ္ဂး မိမယာဲတ ညးတၠခန္ဓဂမၠိုၚ် ဒးဒုၚ်ဒုဟ် ဘဲရာဇာဒဏ်ရောၚ်၊ ဗီုဏအ် ညးမဒှ်သၟိၚ်တအ် ဖျေံလဝ်သၞောဝ်ဥပဒေသရ၊ အဝ်- လေံကျာ်တဳဒ္ဂေတ်ယုတ်မာမံၚ်ဂလိုၚ်ဏအ်လေဝ် ဂကူဗမာတအ် သ္ပရှ်ေသှ်ေရဴဂဴမာန်မံၚ်ဏီသွံ ၊ ထေက်ကဵု ဒးအမ်သဝ် ဗွဲမလောန်ရ။ 

ကာလစိုပ်လက်ထက်သၟိၚ်အနဝ်ရထာဂှ် မှာထေရ်အရဟံ နူဍုၚ်သဓီုအာပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗကာံ၊ ဂွံအရီုဗၚ်ကဵု ခမဳမန် မှာထေရ်အရဟံတုဲ လေံကျာ်တီခမဳအပြောမ်တအ်ဂှ် သၟိၚ်ကဵုရာံထောံသီုဖအိုတ်ရ။ လက်ကရဴဏအ် သက္ကရာဇ်သာသနာ ၁၆၀၁ သၞာံ၊ ခြေတ် A.D/1057 ဂှ် သၟိၚ်အနဝ်ရထာ ဗလးနၚ်ပၞာန်စိၚ်ပၞာန်ချေံပၞာန်တိုက်ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ဗတိုက်သီကေတ်ဍုၚ်သဓီု ကေတ်ဏာပိဋကတ်ပိ ပါဠိပါၚ်ကျာ်တြဲကီု သီုခမဳတၠပညာမန်ပိုယ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ သ္ပတမ်နူဂကူဗမာတအ် ဗတိုက်သီကေတ်ဏာ သာသနာမန်ပိုယ် ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီုတုဲ ကောန်ဂကူဗမာတအ် ဂၠံၚ်တရဴဂွံတပ်ကၠုၚ် ဂွံရှ်ေသှ်ေရဴဂဴကၠုၚ် သာသနာကျာ် ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာအိုတ်ရ။

== အလန်တတိယ ==
ပ္ဍဲကာလကျာ်တြဲ မကလိဂွံဒ္စာံဝှ်ဂှ် ကျာ်တြဲမကညကၠုၚ်စိုပ်ဍုၚ်သဓီုတုဲဂှ် လုကဴ (၃၇) သၞာံ၊ ကလိလောန်အာတုဲ ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်ရ။ ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ဓါတ်ၚေက်ပိစှေ်ပိတၞုၚ် (၃၃) တၞုၚ်ကီု သီုကဵုသရိရဓါတ်ဂမၠိုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် မှာထေရ်ဂဝမ္ပတိ ကေတ်ဗစိုပ်နၚ် ဍုၚ်သဓီုမွဲဝါပၠန်တုဲ သာသနာကျာ်ဂဵုလဟဵု မြဟ်ရာၚ်ဆာဲတဴဗွဲမလောန်တုဲဟေၚ်၊ ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ် သ္ဂောံရှေ်သှေ်ရဴဂဴသာသနာကျာ် မရနုက်ကဵုပိဝါ အလန်တတိယရောၚ်။ 

== အလန်စတုတ္ထ ==
ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ကလိလောန်ဂွံ ၜါကၠံပိဣသုန် ၂၃၅ သၞာံ ဂှ် ပ္ဍဲမဇ္ဇျိမဒေသ ဍုၚ်ပါဋလိပုတ် ပ္ဍဲအရှာံဘာ အသောကရာံ သ္ပဇၞော်သ္ကိုပ်ကဵုမှာထေရ်မောဂ္ဂလိပုတ္တိဿတုဲ ပ္တိုန်လဝ်သံဂါယန တတိရ ။ ပ္တိုန် သံဂါယန တတိယတုဲ သွက်သာသနာကျာ်ဂွံတန်တဴအာ အဓါန်ကာလ မဂၠိၚ်သ္ၚောဲ မှာထေရ်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ ပါ်ပရအ်ကဵုတာလျိုၚ်ခမဳတၠအရှန်မဒှ်အဆက်ကွးဇကုစှ်ဇကုဂှ်တုဲ  ကဵုအာပ္တန်သာသနာဒ္စိတ်ရး ဒ္စိတ်ဌာနရောၚ်၊ ပၞောဝ်ကဵုဒ္စိတ်ရး ဒ္စိတ်ဌာနဂှ် ပ္ဍဲထဌာန မရနုက်ကဵုဒ္စာံဂှ် မှာထေရ်သောဏကဵု ဥတ္တရဒးတာလျိုၚ်ပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ (သဓို) တုဲမှာထေရ် ၜါဇကုဂှ် ပွီပွိုၚ်ကေတ်ကွးပိဇကု ကညပြာပ်ကၠုၚ်ဌာန်ဒေသရးမန် ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ (သဓို) ဝွံရ၊ သၟိၚ်ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်သဓိုဂှ် အဆက်သၟိၚ် မရနုက်ကဵုဒ္စိတ်ဒတောဝ် ဒှ်လက်ထက်သၟိၚ်သဳရိဓမ္မာသောကရ။ 

ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီုဂွံ ပဟိုတ်နူကဵုမကြပ်ကဵု ဇိုၚ်ၜဳဇၞော်မှာသၟိဒ်တုဲ ကလော်ဍာ် ဂမၠိုၚ်မတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲၜဳမှာသၟိဒ်တေံဂှ် ဇၟာပ်ကောန်ၚာ်တြုံသၟတ်ရိုဟ်ဟ်မသၠးမကတဵုဒှ်မၞိဟ်ကလော်ဍာ်ဂမၠိုၚ် မတိုန်ကၠုၚ်နူကဵုမှာသၟိဒ်တေံတုဲ ရပ်စကၠေံ ကောန်ၚာ်ဂှ်အိုတ်ရ။  

ခမဳတၠအရှန်မသုန်ဇကု သောဏထေရ်ဥတ္တရထေရ် ကေုာံ ကွးပိဇကု ကညကၠုၚ်ပ္တန်သာသနာ စိုပ်ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီုဝွံတုဲ သၟိၚ်နိမန်ဖျဴပၠုပ်ဏာ မှာထေရ်ဂမၠိုၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်တုဲ ကဵုတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒၞာဲဌာန်ဗွဲမဒးရးရ၊ ပ္ဍဲကာလဗ္တံဂှ် ပ္ဍဲဂၞကျာ်ဇၞော် ဨကရာဇ်ဂှ် သၠးကောန်ၚာ်တြုံမွဲရ၊ ကလော်ဍာ်ဂမၠိုၚ် တီဒဒှ်ကောန်ၚာ်တြုံ မသၠးပ္ဍဲနန်တုဲ ကော်ပ္ကောမ်ကေတ်လလော်ဍာ် တွဳၜါရဂမၠိုၚ်မသုန်ကၠံ (၅၀၀) တုဲတိုန်ကၠုၚ်နူကဵုမှာသၟိဒ်တေံရ၊ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်သ္ဂောံညာတ် ကလော်ဍာ်ဂမၠိုၚ်မတိုန်ကၠုၚ် နူကဵုမှာသၟိဒ်တေံဂှ်တုဲ ဖေက်လကိုတ်တဴစိုတ် လရိုအ်ကရေဲ တိုန်အိုတ်ရ။     

ပ္ဍဲကာလဂှ် သောဏထေရ်ကဵု ဥတ္တရထေရ် ညးၜါဇကု နိမိတ်ဗဒှ်ပၠေၚ်ကၠေံရုပ် ပ္တောံလဝ်ရုပ်ကလော် မတုပ်တဴညံၚ်ရဴဇာဒိသိုၚ် က္ဍိုပ်မွဲဇကုၜါ မနုဿဳဟတုဲ ထ္ဍေၚ်ဗက်ဗ္ဒဴကၠေံ ကလော်ဍာ်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ်ရ၊ ကလော်ဍာ်ဂမၠိုၚ် ဖေက်လကိုတ်တုဲ ဗွဲမတူရူကဵုၜဳမှာသၟိဒ်တေံဟေၚ် ဂစာန်ဂြိပ်ဒဴလလဴဇကု ပြးဆာဲအာအိုတ်ရ၊ သောဏထေရ်ကဵု ဥတ္တရထေရ် ကေုာံ ကွးပိဇကုဂှ် စဳရေၚ်ပြုပြောၚ် ဖျေံကၠေံဗွိုၚ်ဍုၚ်သဓီုတုဲ ဖ္ဍောတ်သှ်ဇျာပ်ဗြဟ္မ ဇာလသုတ်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲလအိတ်တဝှ်ဓရ်ဗြဟ္မဇာလသုတ်အိုတ်ဂှ် မဟာဇန်ဂမၠိုၚ် တြဴစှော်လ္ၚီ (၆၀၀၀၀) ကလိဂွံ ဂြၚ်တီဓရ်သစ္စပန်အိုတ်တုဲ၊ မၞိဟ်တြုံဂမၠိုၚ် ပိလ္ၚီ (၃၀၀၀)၊ မၞိဟ်ဗြဴဂမၠိုၚ် လ္ၚီမသုန်ကၠံ (၁၅၀၀) တၠ ကလိဂွံဂှ် ခမဳအိုတ်ရ၊ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် မသှ်ေတဴဒၟံၚ်ဏီဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ်သ္ဂောံတန်တဴအာ ပ္ဍဲသရဏဂုဏ် သ္ဂောံဒ္ဂိုန်ဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲအာဓရ်သဳလအိုတ်ရ။      

ပတွဵုနူကဵုမှာထေရ်ၜါဇကု ကေုာံကွးပိဇကုဂှ် ကၠုၚ်စိုပ်ဍုၚ်သဓီု သ္ဂောံဒးလောံဗ္တောန်ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ခမဳဗၞးဂမၠိုၚ်တုဲ ဍုၚ်သဓီုဂှ် ဂဵုမြဟ်ရောၚ်ဆာဲ တ္ၜန်တ္ၜောဲတုပ်တဴ ရဴဍုၚ်သွတ်တာဝတိံကီုရ၊ နူဂှ်ပၠန် မှာထေရ်ဂမၠိုၚ် မသုန်ဇကုဂှ် ကညပြာပ်အာဇရေၚ်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် မပ္တံမုတ္တမ၊ မတ်မလီု၊ ဍုၚ်ဇရာ၊ ဝါခရူ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်၊ ဍုၚ်ရေဝ်တုဲ အာပ္တန်သာသနာအိုတ်ရ။ မှာထေရ်ၜါဇကု ဒလောံဗ္တောန်ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန်ဂမၠိုၚ် လုကဴၜါစှော်မွဲ (၂၁) သၞာံတုဲ သ္ပကၠေံပရိနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲဂြိုပ်ၜဳကလေၚ် (ဘီလၚ်) ရ၊ ဒၞာဲသောဏထေရ်ကဵု ဥတ္တရထေရ် မသ္ပကၠေံပရိနိဗ္ဗာန်ဂှ် ဒဵုလၟုဟ်နွံပြာကဋ်ဒၟံၚ်ဏီရ။ ဒၞာဲဂှ် ကော်ခဴစကုသိနာရာံရောၚ်။       

== သာသနာစိုပ်ဍုၚ်မန် အလန်ပဉ္စမ ==
အတိုၚ်ထမံၚ်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလတူတေံ သာသနာကျာ်ဗၞတ်ပန်ဝါ ၜိုန်စိုပ်ကၠုၚ်ဌာန် ဒေသရးမန်ကီုလေဝ် လိက်ပတ်ပိဋကတ် ဟွံစိုပ်ကၠုၚ်ဏီတုဲ သဇိုၚ်ပရိယတ္တိသာသနာ ဟွံခိုက်ကၠိုက်ရ၊ ဟိုတ်နူသဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက် ပရိယတ္တိ သာသနာဟွံခိုၚ်ကၠိုက်ဂှ်ရ၊ ပဋိပတ္တိသာသနာ၊ ပဋိဝေဓ သာသနာလေဝ် ဂွံယးတၟးအောန် ကၞုၚ်ကၟဝ်ဇတ်သဝ်ပ္ကဴ ဂွံရာၚ်ဆာဲဍိုပ်ဍဴ အောန်တဴကွေံရ၊ ဌာန်လ္ၚဵုဂှ် ဟိုတ်နူဝါဒမွဲသအာၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကၠုၚ်တုဲ ကၞာၚ်ကှ်ဒးပြဟ်စှေ်အာ သာသနာလီုလာ်အာလေဝ် နွံတဴရ။ 

သက္ကရာဇ်သာသနာ ဗၞတ်ဒ္စိတ်ကၠံ (၉၀၀) လောန်ပ္ဍဲမဇ္ဇျိမဒေသ (အိန္ဒိယ) ဂိုဏ်မဟာယန ကေုာံ ဂိုဏ်ဟိနယာန (ထေရဗုဒ္ဓသာသနာ) ရဴဝွံ ဗုဒ္ဓသာသနာ ပါ်ဒကးပြးတိတ်အာ ၜါဂိုဏ်တုဲ မဟာယနဂိုဏ်ဂှ် မဇ္ဇျိမဒေသ ပ္ဍဲသ္ကုတ်သၟဝ်ကျာကီု ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် မဇ္ဇျိမဒေသ သ္ကုတ်သမၠုၚ်ကျာ၊ တ္ကအ်သိၚ်ဃဵု ကေုာံ ရးရာမညကၟိန် ဍုၚ်ဗမာ သ္ကုတ်သၟဝ်ကီု ကေုာံ ပ္ဍဲဍုၚ်ဒွါရဝတီ ကြုၚ်မေဝ်နာန် (မဲနန်) မဒှ်ဌာန်ဍုၚ်မန်တြေမ်တအ်ဂှ်ကီု  အတိုၚ်အခိုက်ကၞာတြေမ် မှာရထေရ်ဂမၠိုၚ် ကၠုၚ်ပ္တန်လဝ်သာသနာ အဆက်အဆက်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ် မၚ်မွဲယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်သာသနာကျာ် ညံၚ်ဟွံပါ်ဒကး ပြးကၠေံဗ္ဒန်အာတုဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာ ယးတၟးဂဵုလဟဵုတဴရ။  

ပ္ဍဲဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ (သဓို) သၟိၚ်မရနုက်ကဵု (၂၇) ဒတောဝ် လက်ထက်သၟိၚ် ဓမ္မပါလ + ဒက္ခဒေဝဳ ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဂှ် သက္ကရာဇ် သာသနာအာစိုပ်ဒ္စိတ်ကၠံမသုန်စှော်တြဴ (၉၅၆) သၞာံ၊ မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ ကညကၠောံအာတ္ကအ်သိၚ်ဃဵု တေံတုဲ နူကဵုဘာသာညးသိၚ်ဃဵု ချူကှေ်စလောံနၚ် ပိဋကတ်ပိ ပါဠိပါၚ်ကျာ်တြဲ နကဵုမာဂဓဘာသာတုဲ ရၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်နၚ် သုဝဏ္ဏဘုံဍုၚ်သဓီုရ။ သ္ပတမ်နူပိဋကတ်စိုပ်ကၠုၚ် ဌာန်ဒေသရးမန်တုဲ ခမဳသၚ်ကေုာံခရှ်ဂမၠိုၚ် ဂွံကတ်လ္ၚတ် ပ္ဍောန်ပ္ဍဟ်သှ်ဇျာယ် ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အဋ္ဌကထာဂမၠိုၚ်ရ၊ မ္ၚးနူဂှ် ဂကူမန်တအ်လေဝ် ဗဟုဿုတလိက်ပတ် ပိဋကတ်ဂမၠိုၚ် ဂွံချူခၞမ်ဗဒှ်တိုန် တဝှ်ဓရ်ကျာ်ဂမၠိုၚ် နကဵုဘာသာမန်တုဲ အက္ခရ်လိက်ပတ်ပိုယ်ဂှ် လတူနူပကတိ ဂွံဂဵုလဟဵု ပြာကဋ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။   

နူဂှ် ဌာန်ရာမည ဒေသရးမန်ဏအ် ရိုဟ်ကၞက်ထေရဝါဒ သာသနာတန်ကြန်ခိုၚ်ကၠိုက်သၟးဟွံက ကၞုၚ်ကၟဝ်ဇဝ်ပ္ကဴ ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိဝေဓ သာသနာပိတန်လေဝ် ရာၚ်ကဴဍိုပ်ဍဴ ဖောအ်ဗြေဝ်တဴတက်ကၠုၚ်ရ။    

== နိဿဲ ==
ပြကိုဟ်သတ္တဌာန၊ 
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:ပရေၚ်ဘာသာ]]

{{DEFAULTSORT:သာသနာ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်}}
{{သၟိၚ်မန်ဂမၠိုၚ်}}</text>
      <sha1>pfw0b7y5vh37iam20l1bcl0o7d495t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြကိုဟ်ဓမ္မရသာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6967</id>
    <revision>
      <id>55041</id>
      <parentid>55008</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T08:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>သ္ဍိုက်ဆာန်မန်</username>
        <id>2569</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၆ သုတ်ဇာတ်ဒဳဃာဝု */</comment>
      <origin>55041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37380" sha1="mx5watp8pffylrasd72i5ghu38fd30n" xml:space="preserve">== နိဒါန် ==

ဇေတုသဗ္ဗမၚ်္ဂလံ ၊  နွံမွဲကွာန်ကၠာ ကၟာဝက်ပၠန် ဇၞော်သၠဲဇာသန် လှဲလးမလောန် သ္ၚိပိလ္ၚီကၠာ သ္ဂောံပြၚ်အာပၠန် ဘုတ်ဘာတံအဴ ဂၠိုၚ်တဴတန်န် နွံဂုဏ်ကျာ်သြဳ ဣန္ဒြဳဂေါဝ်သန် အိုတ်ညးရဲကွာန် ဌာန်ရတ်ပိပၠန် သ္ဇုၚ်သ္ဍိုက်ကွေံပၠန် ပဳတိလောန်အာ တေံဘာမွဲစိ ဂၠိုၚ်ညိဒကာ ဇာဒိသိုၚ်ရ နာမပြာထာ သ္ပဟိုတ်ကေတ်ရ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဒကာဂမၠိုၚ် ရိုၚ်ရိုၚ်သ္အဳဗ္ဂါ တၟးပြာကတ်ဟာန် ဇာညာဏ်ပညာ စိုပ်မွဲတ္ၚဲကၠာ ဒကာဇၞော်ပ္ဍဲကွာန် နာဲဇဝ်ဂျဳရောၚ် သၠောၚ်စိုတ်သန်ဌာန် ဓရ်သဒ္ဓါပ္ညုၚ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ပ္ကာန် သၟိက်ခၞံကေတ်ဟာန် ဓမ္မဒါန်ရောၚ်။  ။  ။


ပြာပ်လုပ်အာဟေၚ် ဇြေၚ်ကျာ်ဇၞော်အာစာ သ္ဂောံညာတ်ကေတ်ပၠန် သန်ဌာန်ဖဳဂွါ တေံကျာ်ဇၞော်ပ္ညဳ ဃောလွဳပရာ ရာအိုတ်သီုရ ကိစ္စကေၚ်ကာ ညံၚ်ဂွံလဟဵုကီု  သီုသာသနာ တာလျိုၚ်ဇကုပၠန် မွဲတန်သေၚ်ဟာ ၜိုန်ဒှ်တာလျိုၚ်ရ ဇကုတေံမှာ ဟွံရန်ကဵုလၟောၚ် ဍောၚ်ၜိုတ်ကာယ ဃောကၠေံစိုတ်ကီု သီုစေတနာ တေံဒကာဇၞော်သွံ သ္ဂောံညာတ်စိုတ်ညှာ ဆုတ်တိတ်ကၠုၚ်ဟေၚ် နူဇြေၚ်အ္စာ ပြာပ်အာတဴစိ သဒ္ဓိဝိဟာ ဇြေၚ်ကောန်ကွးပၠန် နာဲပဏ္ဍိတာ သၟိက်ခဏမ်ကၠာ ဓမ္မဒါန။


သီုစိုတ်သလောၚ် အာတ်အခေါၚ်ဂျ အဲဂမဳသွံ ဂွံမိၚ်ကေတ်ရ ဃောဍဵုဍိုက်ကၠာ ဝေဒနာဒုက္ခ ဃောချပ်ဒၟံၚ်ပၠန် သန်ဌာန်စိတ္တ တေံဂမဳကၠာ နာဲညာဏ်နွံ ယၟုဂရှ်ဆာဲ နာဲထေၚ်နာမ နာဲဟအးပၠန် မွဲတန်ဒှ်ဂျ သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ရောၚ် သၠောၚ်ပ္ဍဲစိတ္တ ဗိုၚ်ကဵုဒြဟတ် ထတ်စောံကွေဟ်ရ ဒုၚ်ဂုဏ်ဂဇအ်သဝ် သၟဝ်ဂၠးပါဒ အာတ်အခေါၚ်ရ ကာလဂှ်အဴ။


အဲဂမဳပၠန် မွဲတန်မိၚ်တဴ သၟိက်ရော်ဂုဏ်ကၠာ ဥပဇ္ၛာယော ဟွံရန်ကဵုလၟောၚ် ဍောၚ်ၜိုတ်ကာယော ဆထေက်ကြိုက်ဟာန် ဇာညာဏ်စိတ္တာ ညံၚ်သ္ဂောံတီကၠာ လအာဓမ္မော တီတုဲဂွံဒ္ဂေတ် လၟေတ်စိုတ်ကာယော ပြကိုဟ်မွဲရ ဓမ္မရသော သွက်သတ်လောက ဂွံမြၚ်တရဴ အဲချူကမြဴ စၞောန်ထ္ၜးတဴရောၚ်။


== ၁ ပဏာမ ==

'''နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ''' 


ကျာ်တြဲအတုလဂၠိုၚ်ဓရ်ကရုဏာ ဓရ်သစ္စပန် အဵုဟွံမွဲကဵုအစာ နလဳဇကုဟေၚ် ဂြၚ်ညာတ်သ္ဂောံတီအာ ညးလဵုတံမွဲဟာန် ပြိုၚ်ညာဏ်ဟွံမာန်ကၠာ ပ္ဍဲပိစှော်မွဲဘုံ အလုံစက္ကဝါ ဟွံမွဲပတောံၜတ် ပြဲအိုတ်လောန်ကွေံကၠာ အဲဍိက်လ္ၚောဝ်ဂဇံသဝ် ဖျဝ်က္ၜံၚ်ရဴဂဴကၠာ ။


တေံပိဋကတ်ရောၚ် ဍောၚ်ဓမ္မက္ခန္ဓာ ဒစာံလက်တံပၠန် သီုကဵုပန်လ္ၚီမှာ သီုဓရ်မဂ်ဖိုလ်ပန် မွဲတန်နိဗ္ဗာန်ကၠာ သီုပရိယတ်ဂှ် ဂကောံဓရ်စှ်ပြကာ အဲလ္ၚောဝ်ပူဇဴကၠာ သီုစေတနာရ ။


တေံဂကောံအရဳယံ သမုတိသံဃ ပူဂဵုမဂ္ဂဌာန် ဖလဌာန်တံဂျ သာသနာကျာ်အဵု ညံၚ်ဂွံလဟဵုမြ မၚ်မွဲတဴကွေံရောၚ် မွဲတောၚ်ထိုၚ်သးဂျ အဲလ္ၚောဝ်ပူဇဴရ သီုစေတနာပၠန် ။


တေံအစာဥပဇ္ၛာ နာမပြာကတ်လောန် မဟိမုထေရ ညာဏဝံသဗ္ဂန် မၚ်မွဲကေတ်ဣန္ဒြဳ ကျာ်ဩဳဂေါဝ်ဆာဲလောန် သီုအစာဂမၠိုၚ်တံ တၟံညးအဲဗဂန် ညံၚ်ကောန်ဖျုန်ဂြိုဟ်ပၠန် မွဲတန်ဓရ်သ္ဍိုက်ဆာန် တွံဓလောံဗတောန် စၞောန်ထ္ၜးကဵုဍာန် ညံၚ်ရဴသ္ဂောံစိုပ်ပ္ညုၚ် ဍုၚ်ဇၞော်တေံနိဗ္ဗာန် ညံၚ်သ္ဂောံဗၠးတိတ်ရ နူဩဃပန်မာန် ဂုဏ်အစာတံအဵု ဇၞော်တဴကဵုဇာညာဏ် အဲဍိက်လ္ၚောဝ်ကေတ်ပ္ကာန် သန်ဋ္ဌာန်ဒွါပိရောၚ် ။  (ရတနတ္တယ ပဏာမ တုဲဆဝွံရ ။ )


ပိုဲသတ္တံညးဂမၠိုၚ်  သ္ဂောံကၠုၚ်ကတဵုဒှ်ဘဝမၞိသ် ပ္ဍဲဍုၚ်လိုက်လောကဏံ တၞဟ်သ္အာၚ်ဟွံသေၚ်ရ ဟိုတ်နူကဵုမဗဳဇ ကုသိုလ်ကံပိုဲ နူဘဝအတိက်တေံ ဍေံမရၚ်တၠုၚ်ကဵုဗစိုပ်နၚ်ဂှ်ရ။ ပိုဲသတ္တံ သ္ဂောံကၠုၚ်ကတဵုဒှ်ဘဝမၞိသ်ရ။ ကုသိုလ်ကံ ယဝ်ရဟွံရၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်နၚ်မ္ဂး ဘဝမၞိသ် ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်လိုက်လောကဏံ ပိုဲသတ်တံ ဟွံကၠုၚ်ကတဵုဒှ်ကေတ်ရောၚ်။ ဟိုတ်သာ်ဝွံစိ ညးကီုအဲကီု စွံတံလ္တူကၞေၚ် ပြေၚ်စေတနာ ဗွဲမဒးရးတုဲ ချပ်ရံၚ်ကဵုအိုတ်ညိ ကျာ်တြဲတွံလဝ် ဓမ္မက္ခန်ဒစာံဠက်ကဵုပန်လ္ၚီ မၞုံဒၟံၚ်ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ မတွံဂး သုတ်ဝိနဲ-အဘိဓရ်အိုတ်သီုတံဂှ် ဓရ်မၞုံကဵုကုဒုသ် တၟာမရာၚ်ဟေၚ် ဟွံမွဲကေတ်ရ ဓရ်ဟွံမွဲကုဒုသ် ဓရ်မဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ကြက်သဘာဝ ပရမတ္ထ ဓရ်မရေၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်ဏာကဵု ကဵုသွရ်ဗြီုတိဗ္ဗာန်တေံ အိုတ်ဖအိုတ်ရောၚ်။ ဂပ်ဝ်သမ္တီပၠောပ်လဝ်စိုတ်ညိ။


ပူဂဵုလ္ၚဵုတံ ဟီုတွံဒၟံၚ်ဂှ် သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ရ။ ယဝ်ရပတုဲဒါန်မ္ဂး သံသာဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ပတုဲဒါန်ဝွံ ဟွံပြဲနူဘာဝနာ ယဝ်ရမၚ်မွဲသဳလမ္ဂး သံသာဂၠိၚ်သ္ၚောဲ မၚ်မွဲသဳလဝွံ ဟွံပြဲနူဘာဝနာ။ သ္ဂောံဇၞော်ပၟဝ်ကေတ်ဘာဝနာမွဲဟေၚ် သံသာဂၠေံရ။ ပြဲအိုတ်ရ။ ရဴသာ်ဝွံ လ္ပဟီုပျုတ်ဂရိုဟ်ဗျိ ပၠုတ်အိုတ်ညိ။ သၟိက်သံသာကဵုဂၠိၚ်သ္ၚောဲမ္ဂး ဍေံဂၠိၚ်သ္ၚောဲရ။ သၟိက်သံသာကဵုဂၠေံမ္ဂး ဍေံဂၠေံရ။ စေတနာဇကု မဒှ်မူလဘူတပဓါနရောၚ်။ စေတနာဇကု သၟိက်သံသာကဵုဂၠိၚ်သ္ၚောဲမ္ဂးဂှ် သာ်လဵုရော ကာလပိုဲသတ္တံပတုဲဒါန် မၚ်မွဲသဳလ ကၠောန်စရၚ်ဓရ်ကုသိုလ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲမ္ဂး သ္ပဟိုတ်တဏှာလောဘ မၞုံပၟိက်ကဵုပိုန်ဟာန်သမ္ပတ္တိ လောကဳမတွံဂး သၟိၚ်မှာအမာတ်ဨကရာဇ် မန္ဓာတ်စက္ကဝဝ် သွရ်ဗြီုရောၚ်။


စေတနာဇကု သၟိက်သံသာကဵုဂၠေံမ္ဂးဂှ် သာ်လဵုရော ကာလပိုဲသတ္တံ ပတုဲဒါန် မၚ်မွဲသဳလ ကၠောန်စရၚ်ဓရ်ကုသိုလ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲမ္ဂး ပၟိက်တဏှာလောဘမတွံဂး ပိစှော်မွဲဘုံ ရုပ်ကဵုနာမ်ၜါဂှ် ဟွံမွဲပၟိက်တုဲ မၞုံပၟိက်ကဵုဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံ မွဲဟေၚ်ရ။ ဟိုတ်သာ်ဝွံစိ ညးကီုအဲကီု ဓရ်သတိမွဲစွံလဝ် ကဵုဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်အိုတ်ညိ။ လ္ပဟီုဗျိပၠုတ်ဂရိုဟ်အိုတ်ညိ။ ယဝ်ရဟီုတဴမ္ဂး မိစ္ဆာဝါစာ မိစ္ဆာသၚ်္ကပ္ပမတွံဂး ဂလာန်ဗၠေတ် ကွေတ်ကသပ်ဗၠေတ်တုဲ ညံၚ်ရဴမဂရိုဟ်ကျာ်ကီုရ ဒုသ်ဇၞော်ကွေံရောၚ် ဂပ်ဝ်သမ္တီလဝ်အိုတ်ညိ။


== ၂ ဒါန ==

ပ္ဍဲဒါနကုသိုလ်ပၠန် ယဝ်ရပိုဲသတ္တံ စွံစေတနာဒးမ္ဂး သဳလ သမထ ဝိပဿနာ သီုပန်ပြကာဟေၚ် သ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်ကေတ်ရ ပသာ်ရော ဃောပိုဲသတ္တံ ပတုဲဒၟံၚ်ဒါနကုသိုလ်ဂှ် ပွမ္ဒးသ္ၚဳလလံကၠေံ ကာယကံ ဝစဳကံ မနောကံ ပိပြကာဂှ် သဳလမ္ဂးယၟုရ-ဟွံသေၚ်ဟာ ဒါနကုသဵုဂှ် သၠးပဝးလတ်တုဲ စာဂမနုဿတိ မတွံဂး ယဝ်ရဗဟ်ဗၞုဟ်ဗက်အာ မဒါန်ကုသဵုတေံပၠန် သမထမ္ဂးယၟုရ-ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဃောပိုဲသတ္တံ ပတုဲဒၟံၚ်ဒါနကုသိုလ်ဂှ် ဒါနအဲကၠောန်လၟုဟ်ဝွံ ဍေံဟွံဗိုန် ဓရ်အနိစ္စရောၚ်သွံ ဒါနအဲကၠောန်လဝ်လၟုဟ်ဝွံ တသိုခ်ဟွံသေၚ် ဓရ်ဒဒိုခ်ရောၚ်သွံ။ ဒါနအဲကၠောန်လဝ်လၟုဟ်ဝွံ ဟီုဟွံတုဲ ဟွံဂွံအလဵုအသဳ ဓရ်အနတ္တရောၚ်သွံ ရဴသာ်ဝွံ ယဝ်ရဇၞော်ပၟဝ်ကေတ်မ္ဂး ဝိပဿနာမ္ဂးယၟုရ-ဟွံသေၚ်ဟာ။


ဒါနကုသိုလ်မ္ဂးဂှ် နကဵုဥပနိဿယပစ္စယ် မဒှ်ဌာန်ဒတန် ရိုဟ်ကၞက်သာသနာတုဲ လောဘကိလေသမွဲ ဍေံဝေၚ်ပါဲကၠေံရ။ ဒါနကုသဵုမ္ဂးဂှ် သွဂ်ဂွံအာစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံ မဒှ်ညးဇၞော်က္ဍိုပ်ဒကိုပ် အာဂတပၠတရဴရောၚ် မူလရိုဟ်ကၞက်ဒါနကုသဵု ယဝ်ရဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်သ္အးဇ္ၚးမ္ဂး သ္ဂောံအာစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံ ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဒါနကုသဵု ယဝ်ရဍိုန်ကဵုဒြဟတ်မ္ဂး ဇြိုၚ်ကလိဂွံမဂ်ဖဵုနိဗ္ဗာန်တေံရောၚ် ဂပ်ဝ်သမ္တီလဝ်အိုတ်ညိ။


== ၃ သဳလ ==

ပ္ဍဲသဳလကုသဵုပၠန် ယဝ်ရပိုဲသတ္တံစွံစေတနာဒးမ္ဂး ဒါန သမထ ဝိပဿနာ သီုပန်ပြကာဟေၚ် ဍိုက်ပေၚ်ကေတ်ရ။ သဳလကုသိုလ်မ္ဂးဂှ် မဒှ်ဌာန်ဒတန် တၞံသာသနာတုဲ အဒိကလျာဏ မ္ဂးယၟုရောၚ်။ ဒေါသကိလေသ ဝိတိက္ကမကိလေသၜါ ဗွဲတဒၚ်္ဂပဟာန် ဝေၚ်ပါဲကၠေံရ။


ဍေံမကလိဂွံဝိဇ္ဇာပိမတွံဂး ပုဗ္ဗေနိဝါသညာဏ် ၊ ညာဏ်ပွမဂြၚ်တီကေတ်ဘဝသတ္တံ ကိုပ်ကၠာတေံကီု ဒိဗ္ဗစက္ခုညာဏ် ညာဏ်ပွမဂြၚ်တီကေတ် ညံၚ်ရဴမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု၊ အာသဝက္ခယ်ညာဏ် ညာဏ်ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဓရ်အာသဝဂမၠိုၚ်ကီုရောၚ် ဣဝွံ ဝိဇ္ဇာပိရ။


သဳလကုသဵုမ္ဂးဂှ် မဒှ်ဌာန်ဒတန်ပါၚ်တရၚ် မဂ်ဖဵုနိဗ္ဗာန်တေံရ။ မဒှ်သဇိုၚ် ဥပနိဿယပစ္စယ် သောတာပန် သာဂဒါဂါမ်တအ်ရ။ ဂပ်ဝ်သမ္တီလဝ်အိုတ်ညိ။


== ၄ သမထ ==

ပ္ဍဲသမထကုသိုလ်ပန်စှော်တေံပၠန် ဃောပိုဲသတ္တံ ဇၞော်ပၟဝ်ယဝ်ရစွံစေတနာဒးမ္ဂး ဒါန သဳလ ဝိပဿနာ သီုပန်ပြကာဟေၚ် သ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်ကေတ်ရ။ သမာဓိမတွံဂး သမထကုသိုလ်ဂှ် ညံၚ်ရဴဌာန်ဒတန် သတ်သာသနာတုဲ မဇ္ၛေကလျာဏ မ္ဂးယၟုရ။ မောဟကိလေသကဵု ပရိယုဌာနကိလေသၜါ ဗွဲဝိပက္ခမ္ဘနပဟာန် ဝေၚ်ပါဲကၠေံတုဲ မရၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်ဏာ ဍုၚ်ဗြီုတေံရောၚ်။


'''(အဘိညာဏ်တြဴမတွံဂး)'''


'''ဣဓိဝိဓညာဏ် -''' ပါမပၠေၚ်ကၠေံနိမိတ်ဗဒှ် ဣဓိတၞဟ်တၞဟ်သာ်ကီု။


'''ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် -''' ညာဏ် - ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ် ရမျာၚ်ဒိပ်ကီု။


'''ပရစိတ္တဝိဇာနာနညာဏ် -''' ညာဏ် - ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ်စိုတ်ညးတၞဟ်ကီု။


'''ပုဗ္ဗေတိဝါသညာဏ် -''' ဉာဏ် - ပွမဂြၚ်တီကေတ်သတ္တံ ပ္ဍဲဘဝကိုပ်ကၠာတေံကီု။


'''ဒိဗ္ဗစက္ခုညာဏ် -''' ဉာဏ် - ပွမဂြၚ်တီညာတ်ကေတ် ညံၚ်ရဴမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။


'''အာသဝက္ခယညာဏ် -''' ဉာဏ် - ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဓရ်အာသဝဂမၠိုၚ်ပန် မတွံဂး၊ ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ ဒိဌာသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝကီု။


'''ဣဝွံ အဘိညာဏ်တြဴသာ်ရောၚ်။'''


သမာပတ်ဒစာံမတွံဂး ရုပ္ပၛာန်ပန်ကုသိုလ်ပန် ၊ အရုပ္ပၛာန်ပန်ကုသိုလ်ပန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသမာပတ်ဒစာံဏံ ယဝ်ရသ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်ကေတ်တုဲကီု။ ပ္ဍဲညာဏ်လောကဳ လောကတ္တိုရ်ၜါပြကာတေံပၠန်လေဝ်၊ သ္ဂောံတီစဳကၠး တၟးကေတ်တုဲကီုမ္ဂး နကဵုဥပနိဿယပစ္စယ် မဒှ်သဇိုၚ်အနာဂါမိဖဵုရောၚ်။ ဂပ်ဝ်သမ္တီလဝ်အိုတ်ညိ။


== ၅ ဝိပဿနာ ==

ပ္ဍဲဝိပဿနာဘာဝနာကုသဵုတေံပၠန် ယဝ်စွံစေတနာဒးမ္ဂး ဒါန သဳလ သမထ သီုပန်ပြကာရောၚ် သ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်ကေတ်ရ '''ပညာဝိပဿနာကုသဵု'''မ္ဂးဂှ် မဒှ်ဌာန်ဒတန် ကြက်သာသနာတုဲ ပရိယောသာနကလျာဏမ္ဂးယၟုရ။ '''အနုသယကိလေသ'''မွဲ ဗွဲသမုစ္ဆေဒပဟာန် ညိဟွံသၟဟ်ဟေၚ် ဝေၚ်ပါဲကၠေံရ။ ပွမရၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်ဏာကဵု ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံရောၚ်။


==== '''-“ပဋိသမ္ဘိဒါပန်မတွံဂး”''' ==== 

အတ္တပဋိသမ္ဘိဒါ - ဉာဏ်မတီကေတ် န်အရထကီု။


ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ - ဉာဏ်မတီကေတ် န်မသဒ္ဒါကီု။


နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ - ဉာဏ်မတီကေတ် ဘာသာတၞဟ်အိုဿီုကီု။


ပဋိဘာနသမ္ဘိဒါ - ဉာဏ်မတီကေတ် အရထကဵုဘာသာ ၜါပြကာကီု။


ဣဝွံ ပဋိသမ္ဘိဒါပန် မကလိဂွံကီုရောၚ်။


==== '''-(ဝိဇ္ဇာဒစာံပၠန်)''' ====

“ဒိဗ္ဗစက္ခု၊” ပွမဂြၚ်တီကေတ် ညံၚ်ရဴမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။


“ဒိဗ္ဗသောတ၊” ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ် ညံၚ်ရဴကတောဝ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။


“ဣဓိဝိဓ၊” ပွမနိမိတ်ဗဒှ်ပၠေၚ်ကၠေံ ရုပ်တၞဟ်ဟ်သာ်ကီု။


“စေတောပုရိယ၊” ပွမဂြၚ်တီကေတ် စိုတ်သတ္တံဂမၠိုၚ်ကီု။


“ပုဗ္ဗေနိဝါသ၊” ပွမဂြၚ်ညာတ်ကေတ် ဘဝသတ္တံနူကိုပ်ကၠာတေံကီု။


“အာသဝက္ခယ၊” ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဓရ်အာသဝဂမၠိုၚ်ကီု။


“မနောမယိဒ္ဓိ၊” အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်ဒှ် ပွမအာစိုပ်ဒတုဲကီု။


“ဝိပဿနာ၊” ပွမသ္ၚီပိုၚ်ခြာကေတ် မၞုံတံ ဓရ်ၛာန် ဓရ်မဂ်မာန်ကီု။


==== '''စရဏစှ်သုန်''' ====

“သဳလသံဝရ” ပွမသ္ၚဳလလံ ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ဓရ်သဳလကီု။


“ဣန္ဒြိယသံဝရ” ပွမသ္ၚဳလလံ ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ဣန္ဒြဳတြဴကီု။


“ဘောဇနမတ္တညု” ပွမတီကေတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်မၞုံတံ စၞအဟာရဘေယဇိုန်ကီု။


“ဇာပရိယာနုယောဂ” အခိၚ်ကာလကၠာဟွံလောန် ပွမၚုဟ်တိုန်ကီု။


“သဒ္ဓါ” ပွမကေတ်သ္ဇုၚ်ပ္ဍဲကဵုစိုတ်ကီု။


“သတိ” ပွမဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ပ္ဍဲအာရီုကီု။


“ဟိရိ” ပွမဂွံပါပ်ပ္ဍဲဒုစရိုတ်ကီု။


“ဩတ္တပ္ပ” ပွမလကိုတ်ပါပ်ပ္ဍဲဒုစရိုတ်ကီု။


“ဗဟုသစ္စ” ပွမၞုံကဵုဂၠိုၚ်မိၚ်ဂၠိိုၚ်ညာတ်ကီု။


“ဝဳရိယ” ပွမလွဳပရာကီု။


“ပညာ” ပွမစိုန်သကီုကဵုညာဏ်ပညာမပြဲကီု။


“ပဋ္ဌမၛာနံ” ပွမဍိုက်ပေၚ်ကဵုပဋ္ဌမၛာန်ကီု။


“ဒုတိယၛာနံ” ပွမဍိုက်ပေၚ်ကဵုဒုတိယၛာန်ကီု။


“တတိယၛာနံ” ပွမဍိုက်ပေၚ်ကဵုတတိယၛာန်ကီု။


“စတုတ္ထၛာနံ” ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံစတုတ္ထၛာန်ကီု။


ဣဝွံ စရဏစှ်သုန် မကလိဂွံရောၚ်။


ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်စိ ယွံလေဝ်သတ္တံ  ကာလပိုဲကၠောန်စရၚ်ဓရ် ကုသဵုမမိက်ကဵုမွဲမွဲမ္ဂး စွံစေတနာကဵုသ္ဂောံဒးအိုတ်ညိ ယဝ်စွံစေတနာဒးအိုတ်မ္ဂး ဒါန်လေဝ်ဒှ်ဘာဝနာ သဳလလေဝ်ဒှ်ဘာဝနာ သမထလေဝ်ဒှ်ဘာဝနာ ဝိပဿနာလေဝ်ဒှ်ဘာဝနာအိုတ်ရ။  ဒါနကုသဵုကံ သ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်တုဲဟေၚ် မၚ်မွဲဓရ်သဳလမာန်ရောၚ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလ သ္ဂောံမၚ်မွဲသ္အးဇ္ၚးတုဲဟေၚ် ဓရ်သမာဓိတေံ ကလိဂွံရောၚ် ဓရ်သမာဓိကလိဂွံတုဲဟေၚ် သ္ဂောံကၠောံအာဝိပဿနာတေံမာန်ရောၚ်။ ဝိပဿနာကလိဂွံတုဲဟေၚ် သ္ဂောံအာစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံမာန်ရောၚ်။


=== ၆ သုတ်ဇာတ်ဒဳဃာဝု ===

ဟိုတ်သာ်ဝွံစိ ညးကီုအဲကီု ဇုက်ဂၠိၚ်ဂှ်သ္ၚဳရံၚ်ကဵုသ္ၚောဲ ဇုက်ဂၠေံဂှ် လ္ပသ္ၚဳရံၚ်မွဲအိုတ်ညိ နွံသုတ်ဇာတ်မွဲ အဲတွံကဵုကၠာဒဳဃဳတိရ နာမပြထာ တေံရးမွဲအဴ ကောသလမြာ သ္ဂောံဒှ်သၟိၚ်ရ အသရ်တေဇော တေံဍုၚ်မွဲကၠာ ဗာရာဏသဳ ဗြဟ္မဒတ္တ သၟိၚ်မွဲအနဳ ပိုၚ်နန်ထဝ်ပ္ညဳ ဒၚဳဂၠိုၚ်ဗဵုပၞာန် စိုပ်မွဲတ္ၚဲရောၚ် မွဲတောၚ်အဓာန် ဗြဟ္မဒတ္တ သၟိၚ်တၠမာန် ပကောံဒပ်ပၞာန် ဌာန်သၟိၚ်ဃဳတိ ကၠုၚ်တဝ်စၞေဟ်ရောၚ် မွဲတောၚ်ပၞာန်စိ သၟိၚ်ဃဳတိ အောန်ညိ ဗဵုပၞာန် တဝ်စၞေဟ်ဟွံမာန် ပၞာန်သၟိၚ်ပါပ။

ကျိုၚ်ကျဝ်ကေတ်ရ သၟိၚ်တၠတြုံဗြဴ ဗြဴမိန်ပြဘာတ် လမာတ်တြုံအဴ ကွာ်ဒဴတိတ်အဵု နူကဵုနန်ပ္ကဴ ဇြေၚ်ဇိုၚ်ဍုၚ်အဴ တန်တဴဒၟံၚ်ဆာဲ သ္ပလဝ်ပြယာဲ မာန်ခၟာဲကၠောန်နုၚ် စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ပ္ညဳဒေဝဳဂေါဝ်သ္ဇုၚ် သန္ဓိဂေါဝ်ပ္ညုၚ် ကြံၚ်ကၠုၚ်သေၚ်ဟာ လ္ၚုက္တဵုဒှ်ပ္ဍဲစိတ္တာ ဟီုလဴကေတ်အဵု ကဵုတြုံသၟီကၠာ သၟိက်ဗဵုပၞာန် ရေၚ်ကာန်ညဳသာ ဍာ်သၞာ်ချူပ္ညုၚ် သၟိက်လ္ၚုသုၚ်မှာ ယဝ်ဟွံဂွံကၠာ လ္ၚုဂှ်ၜါသာ် အဴဗြဴဂၞကျာ် သိုဟ်ပါ်ဒးချိုတ် တြုံသၠိၚ်ပၠန်သွံ သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ဟိုတ် ဒၚဳချပ်ပ္ဍဲစိုတ် စရိုတ်ပူဆာ။

တေံဇြေၚ်သၟိၚ်ရ သၞသတြုမှာ ပြောဟိတ်ဇၞော်ဂှ် ဒဒှ်မိၚ်စိ ကောန်ၚာ်နွံတဴ ပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴမိ ဇၞော်ကဵုဣဓိ ဂ္ညိဟီုဟွံမွဲ တော်နန်တးပြဲ ပ္ဍဲကာလတုန် ဟီုကဵုသၟိၚ်ပ္ညဳ ဒဳဃဳတိပၠန် လ္ပဂွိၚ်စိုတ်ပ္ဍဲ တဴလျိုၚ်အဲဗ္ဂန် ပညာဇၞော်ရ ပြောဟိတ်တၠညာဏ် လုပ်အာပြဟ်ဟာန် ဌာန်သၟိၚ်ဗြဟ္မ ယွံသ္မိၚ်ကလၚ် ပၚ်မှိၚ်သောတ ဇၞးပၞာန်တုဲရ လ္ပဟိုတ်မာဲဒၟံၚ် ။ သၞသတြုတံ တၟံဒိုဟ်ဒိသံ ညံၚ်ရဴဂွံဖေက် ပဟေက်စိတ္တံ ဒပ်ပၞာန်ပိုဲကၠာ ညဳသာရေၚ်ဂံၚ် ပိုဲကွာ်တိတ်ဟေၚ် ဇြေၚ်ၜဳဂၚ်္ဂ ယဝ်သ္ဂောံချူဒၟံၚ် သၞာ်အဂ္ဇံၚ်သွံ သၞသတြုတံ တၟံကဵုဒိုဟ်ပန် ယဝ်သ္ဂောံဆဵုပၠန် မွဲတန်ပ္ဍဲစိုတ် ဖေက်တဴကွေံရောၚ် မွဲတောၚ်ချိုတ်ပၠိုတ် သၟိၚ်နာဲနန်ကၠတ် ဗြဟ္မဒတ္တ သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ပြဲ မိပ်ပ္ဍဲစိုတ်ရ ပြုပြေၚ်ပၞာန်မြ ဒေသဂၚ်္ဂါ ဂၠောၚ်ဇက်တိတ်ဟေၚ် စိုပ်ဇြေၚ်ၜဳမြာ ချူတဴသၞာ်ကၠာ ပ္ဍဲဂှ်ကာလ။

တေံဂၞကျာ်အဴ

=== ၇ ဥပမာ ၚဴကဵုသာဲ ===

=== ၈ ဥပမာ ဂစေမ်ကမာတ် ဂစေမ်ကြေဲ ===

=== ၉ ဥပမာ ကောန်ဗၞိက်တၠပညာကဵုကောန်ဗၞိက်သမၠီုၜါ ===


=== ၁၀ ဥပမာ ပူဂဵုလၞုဟ်လွဳတ္ၚအ်လွဳၜါ ===

=== ၁၁ ဥပမာ မၞိဟ်ဇြုံကိတ် ===

=== ၁၃ ဥပမာ ကလိၚ်ပိ ===

=== ၁၄ ဥပမာ ကောန်ဗၞိက်သမၠီုမွဲ ===

=== ၁၅ ဝတ္ထုမၚ်ဗၠာဲဂၠေၚ်န ===

=== ၁၆ ဒါနကုသိုလ် ===

=== ၁၇ စူဠဂဝစ္ဆထေရဝတ္ထု ===

=== ၁၈ ဥပမာ ကၠဵုဂွံသတ်ဗြဴ ===

=== ၁၉ ဝတ္ထုဗြဴဖျာပန် ===

=== ၂၀ ဥပမာ ပ္ကဴမွဲဍောၚ် ===

=== ၂၁ ပုဏ္ဏမာသထေရဝတ္ထု ===

=== ၂၂ ဒဗ္ဗထေရဝတ္ထု ===

=== ၂၃ ဥပမာ ကောန်ၚာ်ဝေၚ်ကဝေက် ===

=== ၂၄ သုတ်ဇာတ်မၚ်ဗၠာဲမွဲ ===

=== ၂၅ ဖဵုနိဿံသသာမဏဳ ===

=== ၂၆ ဥပမာ သၞသတြု ===

=== ၂၇ သုတ်ဇာတ်ဗြဴကၟာဲမွဲ ===

=== ၂၈ ဥပမာ သၠဗဗုၚ်ကဵုၚေက် ===

=== ၂၉ သုတ််ဇာတ်ဂမဳလောကတိဿ ===

=== ၃၀ ဥပမာ သွပ်လ္ပအ် ===

=== ၃၁ သုတ်ဇာတ်ပြိုတ်သေဌဳၜါ ===

=== ၃၂ သုတ်ဇာတ်အၚ်္ကုရ ===

=== ၃၃ သဳလ ===

=== ၃၄ သရဏတ္ထေရဝတ္ထု ===

=== ၃၅ သုတ်ဇာတ်မၚ်ဗၠာဲၜါ ===

=== ၃၆ သုတ်ဇာတ်ဂၞကျာ်ဝေဿာမိတ္တာ ===

=== ၃၇ သုတ်ဇာတ်လကိုဟ်ၜါ ===

=== ၃၈ သုတ်ဇာတ်ဗြဴသုဇာတာ ===

=== ၃၉ ဗီုဂွံဒဂိုန်သဳအာဇဳဝ ===

=== ၄၀ သုတ်ဇာတ်ဥဒ္ဒယဘဒ္ဒ ===

=== ၄၁ ဗီုဂွံဒဂိုန်မၚ်မွဲသဳဒစာံသဳစှ် ===

=== ၄၂ ပရောဂလာန်စှ်ပန်သာ် ===

=== ၄၃ ဘာဝနာ ===

=== ၄၄ သုတ်ဇာတ်ဂၞကျာ်အသန္ဒိမိတ္တာ ===

=== ၄၅ ဥပမာ နုၚ်ထမာဲ ===

=== ၄၆ ဥပမာ နုၚ်ထမာဲမတဏံ ===

=== ၄၇ သုတ်ဇာတ်ရုပ္ပနန္ဒာ ===

=== ၄၈ ဥပမာ က္ၜေဟ်ကရောဲဇကု ===

=== ၄၉ ဥပမာ နုၚ်အသုဘ ===

=== ၅၀ သုတ်ဇာတ်ကိသာဂေါတမဳ ===

=== ၅၁ ပရောပူဂဵုထပှ်သာ် ===

=== ၅၂ သုတ်ဇာတ်ကဉ္စနဒေဝဳ ===

=== ၅၃ ဗီုဂွံဇၞော်ပၟဝ်ဝိပဿနာခန္ဓမသုန် ===

=== ၅၄ သုတ်ဇာတ်ဂမဳဗြဴဝဇဳရ ===

=== ၅၅ သညာစှ်ၜါ ===

=== ၅၆ ရေဝတဝတ္ထု ===

=== ၅၇ ဥပမာ ညံၚ်မကြေဟ်မလ္ၚဴ ===

=== ၅၈ ပဟာယစှ်သာ် ===

=== ၅၉ ဂေါမိကဝတ္ထု ===

=== ၆၀ သတိပဌာန်ပန် ===

=== ၆၁ ပူဂိုလ်တြဴသာ် ===

=== ၆၂ ပေါဋ္ဌိလထေရဝတ္ထု ===

=== ၆၃ ဣရိယာပိုတ်ပန် ===

=== ၆၄ အာနန္ဒထေရဝတ္ထု ===

=== ၆၅ ဝေဒနာနုဿနာသတိပဋ္ဌာန် ===

=== ၆၆ ဥတ္တရသာမဏေရဝတ္ထု ===

=== ၆၇ သုတ်ဇာတ်အမာဒ်မွဲ ===

=== ၆၈ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် ===

=== ၆၉ အညတရထေရဝတ္ထု ===

=== ၇၀ သုတ်ဇာတ်သောရေယျသေဋ္ဌဳ ===

=== ၇၁ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် ===

=== ၇၂ အနတ္ထိဂန္ဓကုမာရဝတ္ထု ===

=== ၇၃ အညတရထေရဝတ္ထု ===

=== ၇၄ ဗျာပါဒနိဝဵုပၠန် ===

=== ၇၅ သုတ်ဇာတ်ဒေဝဒတ်ဗြဴသောတာပန် ===

=== ၇၆ ထိနမိဒ္ဓနိဝဵုပၠန် ===

=== ၇၇ ဗာဟုပုတ္တိကဝတ္ထု ===

=== ၇၈ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနိဝဵုပၠန် ===

=== ၇၉ သုတ်ဇာတ်ဒါယကာဘာမွဲ ===

=== ၈၀ ဝိစိကိစ္ဆာနိဝဵုပၠန် ===

=== ၈၁ သုတ်ဇာတ်ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ ===

=== ၈၂ အဝိဇ္ဇာနိဝဵုပၠန် ===

=== ၈၃ သုတ်ဇာတ်မဟာဓနသေဌဳတြုံဗြဴၜါ ===

=== ၈၄ ဗောဇ္ၛၚ်္ဂထပှ်ပၠန် ===

=== ၈၅ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂ ===

=== ၈၆ မဟာသေနထေရဝတ္ထု ===

=== ၈၇ ဝဳရိယသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂ ===

=== ၈၈ သဳလဝထေရဝတ္ထု ===

=== ၈၉ သတိသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂပၠန် ===

=== ၉၀ တိဿထေရဝတ္ထု ===

=== ၉၁ ပဳတိသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂပၠန် ===

=== ၉၂ ပုက္ကုသာတိရာဇဝတ္ထု ===

=== ၉၃ ပဿန္ဓိသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂပၠန် ===


=== ၉၄ တိဿထေရဝတ္ထု ===

=== ၉၅ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂ ===

=== ၉၆ ရာဟုလထေရဝတ္ထု ===

=== ၉၇ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂ ===

=== ၉၈ အဓိမောက္ခသာမဏေရဝတ္ထု ===

=== ၉၉ စၟတ်ပူဂဵုအရဳ ===

=== ၁၀၀ လက်သန်အာစာမၞုံဂုဏ်ထပှ်သာ် ===

=== ၁၀၁ သုတ်ဇာတ်ဗၞးဓနဉ္စာနိ ===

=== ၁၀၂ သုတ်ဇာတ်သၟိၚ်အိန် ===

=== ၁၀၃ သုပ္ပဗုဒ္ဓဝတ္ထု ===

=== ၁၀၄ ပေယဝတ္ထု ===

=== ၁၀၅ သုရမ္ဗဋ္ဌဝတ္ထု ===

=== ၁၀၆ ခုဇ္ဇုတ္တရာဝတ္ထု ===

=== ၁၀၇ ဇာတ်သၟိၚ်ဝိဋဋုပ ===

=== ၁၀၈ ဇာတ်ဗၞးဘာရဒွါဇ ===

=== ၁၀၉ ဇာတ်ကမၠတ်ၜါ ===

=== ၁၁၀ အညတရထေရဝတ္ထု ===

=== ၁၁၁ စိုတ်ပူဂဵုတၠအရှန်တံဟွံချဳဂတဝ် ===

=== ၁၁၂ သ္ဂောံဒှ်တၠအရှန်မ္ဂး ဍာ်တကအ်ဟွံတိတ် ===

=== ၁၁၃ ဘဝမၞိဟ်သ္ဂောံဒှ်ပူဂဵုတၠအရှန် ===


=== ၁၁၄ တၠအရှန်တအ်ဟွံလ္ပအ်ညာတ် ===

=== ၁၁၅ ဇွတၠအရှန်တအ်ဟွံအုဲပသ ===

=== ၁၁၆ ပူဂဵုအရဳတံဟွံသုၚ်သုရာ ===


== နိဿဲ ==
{{Infobox Concept}}</text>
      <sha1>mx5watp8pffylrasd72i5ghu38fd30n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မိစောဗု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11105</id>
    <revision>
      <id>55043</id>
      <timestamp>2026-05-24T11:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox royalty | name = မိစောဗု (Mi Saw Bu) | title = တၠညးဗညာထဴ (Queen of Hanthawaddy) | image = File:Shwedagon_Pagoda,_Yangon,_Myanmar_(2).jpg | caption = ကျာ်လ္ဂုင် မဒှ်ဒၞာဲ တၠညးမိစောဗု မကၠောန်လဝ် ဒါနထဝ် ကေုာံ သၠုင်ပတိုန်လဝ် စေတဳရ။ | succession...&quot;</comment>
      <origin>55043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25060" sha1="aqel23n77ap3xqptk7ft5ga02ibr0rn" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name = မိစောဗု (Mi Saw Bu)
| title = တၠညးဗညာထဴ (Queen of Hanthawaddy)
| image = File:Shwedagon_Pagoda,_Yangon,_Myanmar_(2).jpg
| caption = ကျာ်လ္ဂုင် မဒှ်ဒၞာဲ တၠညးမိစောဗု မကၠောန်လဝ် ဒါနထဝ် ကေုာံ သၠုင်ပတိုန်လဝ် စေတဳရ။
| succession = သၟိင်ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ
| reign = ၁၄၅၄ – ၁၄၇၁
| predecessor = [[ဗညာကျာန်]] (Binnya Kyan)
| successor = [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]] (Dhammazedi)
| birth_date = ၁၃၉၄
| birth_place = [[ဍုင်ဗဂေါ|ဍုင်ဟံသာဝတဳ]] (Hanthawaddy Pegu)
| death_date = ၁၄၇၁ (အာယုက် ၇၇ သၞာံ)
| death_place = [[ဍုင်လ္ဂုင်|ဍုင်ဒဂုင်]] (Dagon, Yangon)
| spouse = [[သၟိင်သဳဟသူ (အင်ဝ)|သၟိင်သဳဟသူ]] (Thihathu of Ava)
| issue = [[မိပါက]] (Mi Paka), ဗညာဗြဲ (Binnya Byè)
| house = [[မသ သၟိင်ဝါရဳရောဝ်|မသ ဝါရဳရောဝ်]] (Wareru Dynasty)
| father = [[သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ်]] (Razadarit)
| mother = [[မိသုဒ္ဓမာယာ]] (Queen Thuddhamaya)
| religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
}}

'''မိစောဗု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Shin Sawbu'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''Binnya Thau'', သက္ကရာဇ် ၁၃၉၄–၁၄၇၁) ဝွံ ဒှ်ဨကရာဇ်ဗြဴ ဂကူမန် မွဲဇကု မပကင်ရင်လဝ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (Pegu) နူသၞာံ ၁၄၅၄ စဵုကဵုစိုပ် ၁၄၇၁ ရ။ ညးဝွံ ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဒှ်ဨကရာဇ်ဗြဴ မဂွံအဝဵုအုပ်ဓုပ် ကၞောတ်အထောတ်မွဲဇကုဓဝ်ဟေင်ရ။&lt;ref&gt;Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Frank Cass &amp; Co. Ltd.&lt;/ref&gt; ယၟုညး နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ဒှ် '''တၠညးဗညာထဴ''' တုဲ နကဵုယၟု သမ္တီဝင်ဂှ် '''ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ပြဝရဓမ္မတြဲလောကျနာထ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ ဒေဝဳ''' (Sri Tribhuvanaditya Pravaradhammatrailokyanatha Mahadhammarajadhiraja Devi) ရ။

အခိင်တၠညး မိစောဗု မပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် ဍုင်မန် ဟံသာဝတဳဝွံ ၜိုဟ်သြိုဟ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ သာသနာကျာ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ညးအပ်ပြာပ် နန် ဟံသာဝတဳ ကု ကောန်မန်ညး (ညးမဒှ်ခမဳ မရီုဗင်လဝ်ညး) [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]] တုဲ ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ဒဂုင် (လ္ဂုင်) သွက်ဂွံ လွဳပရာ ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ကၠောန်ဒါန ကု[[ကျာ်လ္ဂုင်]] စဵုကဵု လအိတ်အာယုက်ရ။&lt;ref&gt;Aung-Thwin, Michael A. (2017). ''Myanmar in the Fifteenth Century: A Tale of Two Kingdoms''. Honolulu: University of Hawai'i Press.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပထမအဝဲ (Introduction and Early Life) ==
မိစောဗု ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၉၄ ပ္ဍဲနန်ဍုင်ဟံသာဝတဳရ။ မိမညးဂှ် ဒှ်သၟိင်မန် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင် မဟိမု [[သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ်]] ကေုာံ ဂၞကျာ် [[မိသုဒ္ဓမာယာ]] ရ။ အခိင်ညးဍောတ်တ်တေအ်ဂှ် ပေါဲပၞာန် ပန်စှ်သၞာံ အကြာ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ကေုာံ ဍုင်အင်ဝ (Ava) ကတဵုဒှ်ဒၟံင် အဆက်အဆက်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဘဝအဝဲကောန်ၚာ် မိစောဗု ပ္ဍဲနန်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍိုက်ပေင်တဴ ကုစရာဲ ကေုာံ လွဳလွတ်လဝ် နကဵု ပညာနန် ဗွဲမစိစောန်ရ။&lt;ref&gt;Phayre, Lt. Gen. Sir Arthur P. (1883). ''History of Burma''. London: Susil Gupta.&lt;/ref&gt; 

ညးမၞုံကဵု ကောဒေအ် မပ္တံကဵု [[ဗညာဓမ္မရာဇာ]] (Binnya Dhammaraza) ကေုာံ [[ဗညာရံ]] (Binnya Ran I) မဒှ် သၟိင်မဆက်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ လက္ကရဴတအ်ရ။ မိစောဗု ဝွံ ဍိုက်ပေင်တဴ ကုရုပ်သာ် ကျာ်သြဳတုဲ မၞုံကဵု ဓဝ်မေတ္တာ စိုတ်သ္ဇုင်သ္ဍိုက် လတူသာသနာ နူကဵု အဝဲဍောတ်တ်ရ။

== ၂။ ဝင်ဂကူ ကေုာံ မိမသၟိင်တၠ (Lineage and Royal Parents) ==
[[File:Map_of_Burma_in_the_15th_century.svg|thumb|300px|ပလိုတ် ဗီုပြင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ကေုာံ ဍုင်အင်ဝ ပ္ဍဲခေတ် ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ (15th Century)]]
မိစောဗု ဝွံ ဆက်ဆေင်ကၠုင် နူကဵု တၞောဝ်သၟိင်မန် [[မသ ဝါရဳရောဝ်]] (Wareru Dynasty) မဒက်ပတန်လဝ် ဍုင်မတ္တမ ကေုာံ ဟံသာဝတဳ ရ။ မအံက်ညး သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ် ဂှ် ဒှ်သၟိင်မန် မစိစောန် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် ကေုာံ မထိင်ဒဝ်လဝ် ဍုင်မန် ညံင်ဟွံဂွံ ဒးဒုင်သီ ကုသၟိင်ဗၟာ မင်ခေါင် (Minkhaung I) ရ။ 

တၞောဝ်ဝင် သၟိင်တၠတအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် အဝဵုအာဏာ ပ္ဍဲဒေသသၟဝ်ဍုင်ဗၟာရ။ မိစောဗု ဝွံ ဟိုတ်နူ မဒှ် ကောန်ဝုတ် သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ် တုဲ ညးဍုင်ကွာန် ဂကူမန်တအ် ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ် စုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၂၁ ဂှ် ကောဒေအ်ညး ၜါဇကု ဗညာဓမ္မရာဇာ ကေုာံ ဗညာရံ လေပ်ပြိုင်ပ္ကာန် ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ အဝဵုနန်ရ။

== ၃။ ဘဝ သမ္ဘာ သၟိင်အင်ဝ (Life as Queen of Ava) ==
ပ္ဍဲအခိင် ပေါဲပြိုင်ပ္ကာန် အဝဵု အကြာ ကောဒေအ်ညးၜါဂှ်၊ သၟိင်အင်ဝ သဳဟသူ (Thihathu) စှ်ေကၠုင် ဗတိုက် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဗညာရံ ကဵုအပ်ပြာပ် မိစောဗု (အဝဲ ၂၉ သၞာံ) နဒဒှ် တၟာဲ သွက်ဂွံ ဒှ်ဂၞကျာ် သၟိင်အင်ဝ သဳဟသူ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၂၃ ရ။&lt;ref&gt;Fernquest, Jon (2006). &quot;Crucible of War: Burma and the Ming in the Tai Frontier Zone (1382-1454)&quot;. ''SOAS Bulletin of Burma Research''.&lt;/ref&gt;

မိစောဗု ဒးတိတ်အာ မံင် ပ္ဍဲနန်ဍုင်အင်ဝ (Ava) နဒဒှ် ဂၞကျာ်မွဲရ။ ၜိုန်ရ ညးမံင် ပ္ဍဲအင်ဝ သီုစရာဲ ဂၞကျာ်ကီုလေဝ်၊ စိုတ်ညးဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳ ဇရေင် ကောန်ညး ကေုာံ ဂကူညး လၟိုန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ညးနွံ ပ္ဍဲအင်ဝဂှ် ညးဂွံဆဵုဂဗ ကု ခမဳမန် ၜါဇကု မကၠုင်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲအင်ဝ မဟိမု ဓမ္မစေတဳ (Dhammazedi) ကေုာံ ဓမ္မပါလ (Dhammapala) ရ။ ညးရှ်ေသှ်ေ ခမဳၜါဇကုဏအ် ဗွဲမလောန် တုဲ လဴဗ္တီ ဒဒိုက်စိုတ် ညး မမိက်ဂွံ ကလေင်စဴ ဍုင်မိတိမညးရ။

== ၄။ ပွမဒဴတိတ် နူအင်ဝ (Escape from Ava) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၂၉၊ ကြဴနူ သၟိင်သဳဟသူ စုတိအာတုဲ ကေုာံ သၟိင်တၟိ မတိုန်နန်ဂှ် မိစောဗု အာတ်အရီုအဗင် နူကဵု ခမဳမန် ၜါဇကု (ဓမ္မစေတဳ ကေုာံ ဓမ္မပါလ) သွက်ဂွံ ဒဴတိတ် နူအင်ဝ ရ။ ခမဳၜါဇကုဂှ်လေဝ် ဒုင်ဝန် သွက်ဂွံ ရီုဗင် တၠညးရ။

နကဵု နဲကဲ ပၞုက်ဗဒန်တုဲ၊ ပ္ဍဲဗတံမွဲ မိစောဗု ကေုာံ ခမဳၜါဇကုဂှ် ဍိုက်က္ၜင်တုဲ စှ်ေကၠုင် အတိုင် ၜဳဨရာဝတဳ (Irrawaddy River) ဗွဲမပြဟ်ရ။&lt;ref&gt;Singer, Noel F. (1992). &quot;The Golden Relics of Bana Thau&quot;. ''Arts of Asia''.&lt;/ref&gt; ညးတအ် ဒးဆောမ်ဒုင် အန္တရာယ် ညးမဗက်ရပ် နူအင်ဝ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ သီုကဵု ဟွံဒးဒုင်ရပ်ဂှ် စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ နကဵု ပရေင်ဂီုကၠီုရ။ ပွမဒဴတိတ် နူအင်ဝ ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဝင် မပြာကတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဝင်ဂကူမန် ကေုာံ ထ္ၜးကဵု ဓဝ်သတ္တိ ကေုာံ ဉာဏ်ပညာ မိစောဗု ရ။

== ၅။ ပွမတိုန်နန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (Ascension to the Throne) ==
ကာလ မိစောဗု ကလေင်စိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ် တၠညး ဗညာရံ အုပ်ဓုပ်ဒၟံင်ရ။ ကြဴနူ ဗညာရံ စုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၄၆ ဂှ် ကောန်ညး ဗညာဗရူ (Binnya Waru) ဆက်တိုန်နန်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၅၃ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အဝဵု ပ္ဍဲနန်တုဲ၊ တၞောဝ်သၟိင်မန် မဒှ်မၞိဟ်တြုံ သီုဖအိုတ် (မပ္တံကဵု ဗညာကျာန်) တအ် ဒးဒုင်ဂစိုတ် သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Pan Hla, Nai (1968). ''Razadarit Ayedawbon''. Yangon.&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူ ဟွံမဲ ညးမဆက်ခံက် အာဲကၟာဲ နန် မဒှ်မၞိဟ်တြုံတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၅၄ ဂှ် ဂကောံအမာတ် ကေုာံ သေနာပတိတအ် သီုဖအိုတ် ဒုင်ယိုက်ဂၠေင် ခါန်ကၞက် မိစောဗု နဒဒှ် ဨကရာဇ်ဗြဴ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။ အခိင်ဂှ် ညးအာယုက် ကလိဂွံ ၆၀ သၞာံရ။ ညးဒုင်ကေတ် ယၟု &quot;တၠညးဗညာထဴ&quot; (Queen Binnya Thau) တုဲ တိုန်နန်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ စရင် သၟိင်မန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (ခေတ်လဒေါဝ်)
|-
! ယၟု သၟိင် !! အခိင် ပကင်ရင် (သၞာံ) !! တင်စၟတ်
|-
| သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ် || ၁၃၈၄ – ၁၄၂၁ || မအံက် မိစောဗု၊ သၟိင်မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်
|-
| ဗညာဓမ္မရာဇာ || ၁၄၂၁ – ၁၄၂၄ || ကော မိစောဗု
|-
| ဗညာရံ (ပထမ) || ၁၄၂၄ – ၁၄၄၆ || ကော မိစောဗု
|-
| '''မိစောဗု (ဗညာထဴ)''' || '''၁၄၅၄ – ၁၄၇၁''' || '''ဨကရာဇ်ဗြဴ မွဲဇကုဓဝ်'''
|-
| သၟိင်ဓမ္မစေတဳ || ၁၄၇၁ – ၁၄၉၂ || ကောန်မန် မိစောဗု၊ ခေတ်ထဝ် သာသနာမန်
|}

== ၆။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Administration and Economy) ==
အခိင် တၠညးမိစောဗု ပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ကလိဂွံ ဓဝ်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဗွဲမလောန်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်သၟိင် မၞုံကဵု ဓဝ်မေတ္တာ၊ ဟွံမဲ ကုပရေင်ဒေါသ ပရေင်ဂစိုတ်ပရေင်တုဲ၊ ညးဍုင်ကွာန်တအ် မံင်စံင် ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ ညးဖအိုတ်ထောအ် ပေါဲပၞာန် ကဵု ဍုင်အင်ဝ တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် ဇၞော်မောဝ်တိုန်ရ။&lt;ref&gt;Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

ဍုင်ဗဂေါ (ဟံသာဝတဳ) ဝွံ ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်သွံရာန် အကြာ ဍုင်အိန္ဒိယ၊ သိရဳလင်္ကာ၊ ကေုာံ ဍုင်အာရှအဂၞဲ တၞဟ်ဟ်တအ်ရ။ သၟာဗၞိက် နူဍုင်မ္ၚးတအ် ကၠုင်စိုပ် ဍုင်မန်တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် က္ဍိုင်ပြိုင်တိုန်ရ။ ညးစွံအာရီု လတူ ပရေင်တဵုလွဳ၊ ကေုာံ ကမၠောန်သၟာဇိုင်တဲ တုဲ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဒှ်ကၠုင် ဍုင်မၞုံကဵု ဒြပ်ရတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ၇။ ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ကျာ်လ္ဂုင် (Religious Contributions and Shwedagon) ==
[[File:Shwedagon_Pagoda_(8147135899).jpg|thumb|300px|ကျာ်လ္ဂုင် (Shwedagon Pagoda) ဒၞာဲမိစောဗု မသၠုင်ပတိုန်လဝ် ကေုာံ မကၠောန်လဝ် ဒါနထဝ်]]
အရာမပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင် မိစောဗု ဂှ် ဒှ်ပရေင်သာသနာ ကေုာံ စေတနာညး လတူ [[ကျာ်လ္ဂုင်]] ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ဒါယိကာမ ဇၞော်အိုတ် မွဲဇကု သွက်ကျာ်လ္ဂုင်ရ။&lt;ref&gt;Moore, Elizabeth H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books.&lt;/ref&gt; 

ညးဖန်ဇန် ညံင်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် ကျာ်လ္ဂုင် စဵုကဵု ၃၀၂ ပေ (Feet) တုဲ ညးဒါန်လဝ် ထဝ် လျိုင်ဇကုညး (ၜိုတ် ၄၀ ပိဿာ - 40 Visses of Gold) သွက်ဂွံ လေပ်စုတ် ပ္ဍဲစေတဳရ။ ညးဖန်ဇန် သိုင်ခၞံ ပလင် ကျာ်၊ ထွာဲကျာ်၊ ကေုာံ တင်ပတိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ် တၟိရ။ ညးသီုကဵု ခၞံဗဒှ်လဝ် အရှာံကျာ်လ္ဂုင် ညံင်ဂွံ လှဲလး ကေုာံ ကဵုလဝ် ဒါန တိဗ္ၚ သွက်ဂွံ မင်မဲ ကျာ်လ္ဂုင် ဗွဲအဆက်ဆက်ရ။ 

== ၈။ ပွမအပ်ပြာပ် နန် ကု သၟိင်ဓမ္မစေတဳ (Handing Over the Throne) ==
ကြဴနူ ပကင်ရင်ဍုင် ၇ သၞာံတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၆၀ လပါ်ဂှ် မိစောဗု မိက်ဂွံ ဇူ နူအဝဵုနန် တုဲ မိက်ဂွံ လုပ်လွဳပရာ ဓရ် ပ္ဍဲဒၞာဲၜိုဟ်ဟ်ရ။ ညးဟွံရုဲစှ် မၞိဟ်ပ္ဍဲတၞောဝ်နန် သွက်ဂွံ ဆက်အာဲကၟာဲနန်၊ ဆဂး ညးရုဲစှ် ကေတ် ခမဳ ဓမ္မစေတဳ မဒှ်ညးမရီုဗင်လဝ်ညး နူအင်ဝ တေအ်ရ။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

ညးအာတ်မိက် ဓမ္မစေတဳ ညံင်ဂွံ ရာံထောအ် နူခမဳတုဲ ညးကဵု စှ်ေဒၞာဲ ကု ကောန်ဝုတ်ညး [[မိပါက]] (Mi Paka) ရ။ တုဲမ္ဂး ညးအပ်ပြာပ် အဝဵုနန် သၟိင်ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ကု သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ရ။ သ္ဂုတ်သွာတ် ဏအ်ဝွံ ဒှ်သ္ဂုတ်သွာတ် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်မန်ရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဂှ် ဒှ်သၟိင်မန် မဍိုက်ပေင်တဴ ကုပညာ ကေုာံ သဳလ တုဲ ပတန်လဝ် ခေတ်ထဝ် သာသနာမန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ မာန်လဝ်ရ။

== ၉။ လအိတ်ဘဝ ကေုာံ စၟတ်သမ္တီဝင် (Later Life and Death) ==
ကြဴနူ အပ်နန်တုဲ မိစောဗု ပြံင်အာ မံင် ပ္ဍဲဍုင်ဒဂုင် (လၟုဟ် ဍုင်လ္ဂုင်) ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်လ္ဂုင်ရ။ ညးဖန်ဇန် ဒက်ပတန်လဝ် နန် သွက်ညး မၞုံဗဒါဲ ကျာ်လ္ဂုင် (လၟုဟ် ကော်စ ဒၞာဲဂှ် ဝင်က္ၜင် - Myenigon/Sanchaung area) ရ။ ညးလွဳပရာ ဓရ် သဳလ၊ သမာဓိ၊ ဝိပဿနာ ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၁ ဂှ် တၠညး မိစောဗု စုတိ စဴအာ သွဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဒဂုင် နကဵု အာယုက် ၇၇ သၞာံရ။&lt;ref&gt;Hall, D.G.E. (1960). ''Burma''. Hutchinson University Library.&lt;/ref&gt; သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဖန်ဇန်ကဵု သဘင်ဖျဴသွဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် တုဲ ရုပ်ကလာပ်ညးဂှ် စံင်ဇွပ္ဍဲ အရှာံကျာ်လ္ဂုင်တုဲ၊ ဇုတ်ညးဂှ် သၠိုင်လဝ် ပ္ဍဲစေတဳမွဲ ဇရေင် ကျာ်လ္ဂုင်ရ။

== ၁၀။ နိဂီု ကေုာံ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် (Conclusion and Cultural Heritage) ==
မိစောဗု ဝွံ ဒှ်အာဲကၟာဲ ဝင် မဇၞော်အိုတ် မွဲ သွက်ဂကူမန် ကေုာံ ဝင်ဍုင်ဗၟာရ။ ညးဝွံ မပစၞးကဵု ဓဝ်ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ဓဝ်မေတ္တာ၊ ကေုာံ ဓဝ်သဒ္ဓါ လတူ ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ ပ္ဍဲဝင်မ္ဂး ခေတ် မိစောဗု ကေုာံ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဂှ် ဒှ် &quot;ခေတ်ထဝ် မန်&quot; (Golden Age of Mon) မဒှ် အခိင် ပေါဲပၞာန် ဟွံမဲ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ လိက်ပတ် သာသနာ မရာင်ဆာဲအိုတ်ရ。&lt;ref&gt;Galloway, Charlotte (2006). ''Myanmar: History and Culture''.&lt;/ref&gt;

စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ယၟု &quot;မိစောဗု&quot; ဝွံ ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ကေုာံ ဂၠံင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် လ္ၚဵုတအ်လေဝ် (ဥပမာ- ဂၠံင် ရှင်စောပု - Shin Saw Pu Road) ခုတ်ခဴလဝ် ယၟုညး သွက်ဂွံ ပစၟတ်သမ္တီ ဂုဏ်စရာဲ ညးရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]]
* [[ကျာ်လ္ဂုင်]]
* [[သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ်]]
* [[ဍုင်ဟံသာဝတဳ]]

== တင်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== လေန် မ္ၚးဂမၠိုင် ==
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Shin_Sawbu Wikimedia Commons: Media related to Queen Shin Sawbu]
* [https://www.youtube.com/results?search_query=Shin+Sawbu+Queen YouTube: Documentaries on Queen Shin Sawbu]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Shin_Sawbu English Wikipedia: Shin Sawbu]

{{Navbox
| name  = သၟိင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ
| title = [[မသ သၟိင်ဝါရဳရောဝ်|တၞောဝ်သၟိင်မန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (ဟံသာဝတဳ ခေတ်ကိုပ်ကၠာ)]]
| listclass = hlist

| group1 = သၟိင် ကေုာံ တၠညး ဂမၠိုင်
| list1  =
* [[သၟိင်ဝါရဳရောဝ်|ဝါရဳရောဝ်]]
* [[သၟိင်ခုန်လဴ|ခွန်လဴ]]
* [[သၟိင်စောဥ|စောအို]]
* [[သၟိင်ဇေယျသူရ|ဇေယျသူရ]]
* [[သၟိင်စောဇိတ်|စောဇိတ်]]
* [[သၟိင်ဗညာအဲလဴ|ဗညာအဲလဴ]]
* [[သၟိင်ဗညာဥု|ဗညာဥု]]
* [[သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ်|ရာဇာဓိရာဇ်]]
* [[ဗညာဓမ္မရာဇာ]]
* [[ဗညာရံ]]
* [[ဗညာဗရူ]]
* [[မိစောဗု|မိစောဗု (ဗညာထဴ)]]
* [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ|ဓမ္မစေတဳ]]
* [[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)|ဗညာရံ (ဒုတိယ)]]
* [[သၟိင်သုရှင်တကာရတ်ပိ|သုရှင်တကာရတ်ပိ]]

| group2 = ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ်
| list2  =
* [[ဍုင်မတ္တမ]]
* [[ဍုင်ဗဂေါ|ဍုင်ဟံသာဝတဳ]]
* [[ကျာ်လ္ဂုင်]]
* [[လိက်စၟတ်သမ္တီ ကျာ်ကလျာဏဳ]]
}}

[[Category:ဝင် မန်]]
[[Category:သၟိင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဨကရာဇ်ဗြဴဂမၠိုင်]]
[[Category:ဍုင်ဟံသာဝတဳ]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]</text>
      <sha1>aqel23n77ap3xqptk7ft5ga02ibr0rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စၞစမန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11106</id>
    <revision>
      <id>55044</id>
      <timestamp>2026-05-24T11:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''စၞစမန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Mon cuisine'', {{lang-th|อาหารมอญ}}) ဝွံ ဒှ်အခိုက်ကၞာ ကေုာံ အနုသုခုမ ပရေင်စၞစ မဆေင်စပ် ကု[[ဂကူမန်]] မတန်တဴ ပ္ဍဲဒေသရးမန် ဍုင်ဗၟာ သၟဝ် ကေုာံ ဒေသလ္ၚဵု ပ္ဍဲ...&quot;</comment>
      <origin>55044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19743" sha1="qcuypzfvpvbvqp9kv1gpb1sohvjexuj" xml:space="preserve">'''စၞစမန်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Mon cuisine'', {{lang-th|อาหารมอญ}}) ဝွံ ဒှ်အခိုက်ကၞာ ကေုာံ အနုသုခုမ ပရေင်စၞစ မဆေင်စပ် ကု[[ဂကူမန်]] မတန်တဴ ပ္ဍဲဒေသရးမန် ဍုင်ဗၟာ သၟဝ် ကေုာံ ဒေသလ္ၚဵု ပ္ဍဲဍုင်သေံရ။&lt;ref&gt;Van Esterik, P. (2008). ''Food Culture in Southeast Asia''. Greenwood Press.&lt;/ref&gt; စၞစမန်ဝွံ ဟိုတ်နူ ဂကူမန်တအ် မတန်တဴကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ ဇိုင်ၜဳ ကေုာံ ဇိုင်ပြင်ၜဳမှာသၟိတ်တုဲ ကပေါတ်တမ် အဓိကဂှ် ဒှ် က၊ ဂတာံ၊ ၚုဲ ကေုာံ ကပေါတ်တိတ်နူဍာ် သီုကဵု ဖရံက်ဂမၠိုင်ရ။ အခိုက်စၞမန်ဝွံ ဇီုကပိုက်လဝ် လတူ စၞစဗၟာ ကေုာံ စၞစသေံ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ စၞစပြာကတ် မပ္တံကဵု [[ပုင်သင်္ကြာန်]] (Khao Chae) ကေုာံ [[မုင်ဟင်]] (Mohinga) တအ်ဝွံ တမ်ရိုဟ်ဍေံ ကၠုင်နူ ဂကူမန်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawaii Press.&lt;/ref&gt;

စၞစမန်ဝွံ ဍိုက်ပေင်တဴ ကုရှ် သ္ဇိုဟ်နက် မပ္တံကဵု ရှ်ဖျး၊ ဍာတ် ကေုာံ ဖၞုင်ရ။ အရသာ စၞမန်ဂှ် ဟွံကတဴလောန်အာ ဗီုစၞသေံတုဲ ဟွံကၠေင်လောန်အာ ဗီုစၞဗၟာရ။ ဍေံဒှ် စၞစမကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက်တုဲ စကာလဝ် သၞောဝ်သဘာဝ မပ္တံကဵု ကဴ၊ သတ်ဆု၊ ရိုဟ်ဆု ကေုာံ တၞးဆုဂမၠိုင် ဗွဲမလှဲလးရ။

__TOC__

== ၁။ ဝင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ (History and Culture) ==
[[File:Khao chae.jpg|thumb|300px|ပုင်သင်္ကြာန် (Khao Chae) ဝွံ ဒှ်စၞစ အခိုက်ကၞာမန် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်သေံ မစကာ ပ္ဍဲသဘင်အတးရ။]]
ဝင်စၞစမန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဝင် ဂကူမန် မတန်တဴ ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲ နူကဵု ခေတ်သုဝဏ္ဏဘူမိ ကေုာံ ခေတ်ဒွါရဝတဳ တေအ်ရ။&lt;ref&gt;Luce, G. H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin.&lt;/ref&gt; မန်တအ်ဝွံ ဒှ်ဂကူ မလွဳလွတ် တဵုလွဳ သြောအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒေသဏအ်တုဲ ပုင် ဂှ် ဒှ်စၞအဓိက သွက်ဘဝ ဇၟာပ်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဇၞော်မောဝ်ဂှ် အခိုက်ကၞာ စၞစမန် ဝွံ ပြးဇးစိုပ်အာ အလုံမွဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲရ။ 

ဂကူမန်တအ်ဝွံ လေပ်စဳကၠး ပ္ဍဲအရာ မကၠောန် [[ဖရံက်]] (Fermented fish paste) တုဲ ဍေံဝွံ ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ရှ်စၞစဂမၠိုင်ရ။ ဖရံက်မန် ဝွံ ဒှ်သဇိုင် သွက်စၞစ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု (Ngapi) ပ္ဍဲဗၟာ ကေုာံ (Kapi) ပ္ဍဲသေံရ။&lt;ref&gt;Smith, J. (2020). ''Fermented Foods of Southeast Asia''. Culinary Studies Press.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအခိုက်ကၞာမန်မ္ဂး ပွမကဵုဒါန် စၞစ ကုခမဳသင် ကေုာံ ပွမဒုင်ကၟုဲ နကဵု စၞစ ခိုဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မပြာကတ်တုဲ ဒှ်သင်္ကေတ ယေန်သၞာင်မန် မွဲရ။

== ၂။ ကပေါတ်တမ် အဓိကဂမၠိုင် (Main Ingredients) ==
စၞစမန် ဝွံ စကာ ကပေါတ်သဘာဝ မပ္တံကဵု သၞေဝ်ကေဝ် ကေုာံ က မဂွံနူ ဒေသဇကုရ။&lt;ref&gt;Guhler, U. (1999). ''The Mon People: Food and Culture''. Asian Studies Journal.&lt;/ref&gt; ကပေါတ်တမ် အဓိကတအ်ဂှ် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲဇယား ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ကပေါတ်တမ် အဓိက ပ္ဍဲစၞစမန်
|-
! ယၟု (မန်)
! ယၟု (အင်္ဂလိက်)
! အလုံအစောံ ကေုာံ ပရေင်စကာ
|-
| [[ဖရံက်]] (Hpa-rok) || Fermented Fish Paste || ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ပၠုပ်ရှ် ပ္ဍဲသွ ကေုာံ ယိုဟ် သီုဖအိုတ်။
|-
| [[သတ်ဗြဴ]] (Krao) || Coconut || ဍာ်တှ်သတ်ဗြဴ ဂှ် စကာ ပ္ဍဲ သွ၊ ကွာင် ကေုာံ စၞဍာတ်။
|-
| [[တၞးမုင်လာ်]] || Roselle Leaves || စကာ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ရှ်ဖျး ပ္ဍဲသွဍာ် ကေုာံ သွဖျး။
|-
| [[မလမ္မစက်]] || Tamarind || စကာ သွက်ရှ်ဖျး သဘာဝ ပ္ဍဲသွ ကေုာံ ဖရံက်စုတ်မအ်။
|-
| [[ဒုန်]] (Bamboo) || Bamboo Shoots || ကတဵုဒှ်စၞအဓိက ပ္ဍဲအခိင် ဗြဲ မပ္တံကဵု သွဒုန် ကေုာံ ယိုဟ်ဒုန်။
|-
| [[မြေက်ခမိဟ်]] || Turmeric || စကာ သွက်ဂွံ ပသ္အးကျာမသ က ကေုာံ ကဵု အသာ် သ္ၚေက် ပ္ဍဲသွ။
|}

== ၃။ စၞစ အဓိကဂမၠိုင် (Signature Dishes) ==
စၞစ အဓိက ဂကူမန်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နွံနာနာသာ် မပ္တံကဵု သွက၊ သွဖျး၊ ကေုာံ ယိုဟ်ဂမၠိုင်ရ။ စၞစ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ်-
* '''[[သွၜိုဟ်]] (Banana Trunk Soup):''' ဒှ်သွ အခိုက်ကၞာမန် မကၠောန်လဝ် နကဵု လဒေါဝ်တၞံဗြာတ် (ၜိုဟ်)၊ က၊ ကေုာံ ဍာ်တှ်သတ်ဗြဴရ။ သွဏအ်ဝွံ ကၠောန်စ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင် သဘင်ကၞာ ကေုာံ ပေါဲမ္ၚဵုထပ်တဲရ။
* '''[[သွကမန်]] (Mon Fish Curry):''' သွက မကၠောန်လဝ် နကဵု က၊ မြေက်ခမိဟ်၊ မလမ္မစက် ကေုာံ ဖရံက်။ ဍေံဟွံကၠေင် ဗီုသွဗၟာတုဲ ဍိုက်ပေင်ကဵု ရှ်ဖျး ကေုာံ ဍာတ်သဘာဝရ။
* '''[[မုင်ဟင်]] (Mohinga):''' ၜိုန်ရ လၟုဟ် ဒှ်စၞစ အဓိက ဍုင်ဗၟာ ကီုလေဝ်၊ တမ်ရိုဟ်ဍေံ ကၠုင်နူ စၞမန် &quot;မုင်ဟင်&quot; (Mung Hing) ရ။&lt;ref&gt;South, A. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma''. Routledge.&lt;/ref&gt; ဍေံဒှ် ကွာင်ဇုက် မစုတ်လဝ် သွဟ်က ကေုာံ တၞံၜိုဟ်ရ။

== ၄။ စၞစ သဘင် ကေုာံ အခိင်ကာလ (Festival and Seasonal Foods) ==
[[File:Khao Chae Sets.jpg|thumb|300px|ပုင်သင်္ကြာန် မပံင်ကောံလဝ် ကုသွဟ် ကေုာံ စၞစနာနာ]]
ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်မ္ဂး စၞစသဘင် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် '''[[ပုင်သင်္ကြာန်]]''' ရ။
* '''ပုင်သင်္ကြာန် (Thingyan Rice / Khao Chae):''' ပ္ဍဲအခိင် သဘင်အတးသင်္ကြာန် (ဂိတုဨပြဳ) ဂှ် မန်တအ် ကၠောန် ပုင်သင်္ကြာန် သွက်ဂွံ ကဵုဒါန် ကေုာံ သွက်ဂွံ စဒုင်တ္ၚဲကတဴရ။ ပုင်ဏအ်ဂှ် တောမ်လဝ် သ္အးသ္အးတုဲ စုတ်လဝ် ပ္ဍဲဍာ် မမောဝ်လဝ် နကဵု ကဴနာနာသာ် ကေုာံ ပ္ကဴဖယံက်ရ။ ဍေံဂှ် ဒးစ ပံင်ကောံ ကု သွဟ် မပ္တံကဵု ကဖျုန်၊ မြေက်စုတ်ကဖျုန်၊ ကေုာံ သၞေဝ်ကေဝ်ဂမၠိုင်ရ။ အခိုက်ဏအ်ဝွံ ဂကူသေံတအ် ကေတ်စ နူမန်တုဲ လၟုဟ် ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သေံ နကဵုယၟု (Khao Chae) ရ။&lt;ref&gt;Ocha, S. (2015). ''Thai Cuisine and its Mon Origins''. Bangkok Post Books.&lt;/ref&gt;
* '''ကွာင်ယိုဟ် (Kalamay):''' ဒှ်ကွာင် သွက်သဘင် မကၠောန်လဝ် နကဵု ဍာ်တှ်သတ်ဗြဴ၊ သြောအ် ကေုာံ တင်လာဲ မထၞက်လဝ် ဗွဲမလအ်ရ။

== ၅။ သွ ကေုာံ သွဟ်ဂမၠိုင် (Curries and Soups) ==
သွမန်တအ်ဂှ် အဓိက ရန်တၟအ် ညံင်ဂွံ ဂွံရှ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚး (Clear Soups) ရ။ 
* '''သွဍာ် (Clear Soup):''' သွဍာ် သၞေဝ်ကေဝ် မပ္တံကဵု တၞးမုင်လာ် မစုတ်လဝ် က ဟွံသေင်မ္ဂး ကၞုင်ကမၠတ် (Dried shrimp) သွက်ဂွံ ဂွံရှ် ဖျးဖျး ဍာတ်ဍာတ်ရ。
* '''ဖရံက်စုတ်မအ် (Ngapi Yay):''' ဍာ်ဖရံက် မဍုန်လဝ် နကဵု မြေက် ကေုာံ မလမ္မစက်တုဲ မဒးစ ပံင်ကောံ ကု သၞေဝ်ကေဝ် ဂျိုင်ဂျိုင် (Fresh vegetables) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဍေံဒှ် စၞစ ဇၟာပ်တ္ၚဲ သွက်သ္ၚိကၟိန်မန်တအ်ရ။

== ၆။ ကွာင် ကေုာံ စၞဍာတ် (Snacks and Desserts) ==
ကွာင်မန် (Mon Snacks) တအ်ဂှ် လွဳစကာလဝ် ကပေါတ် မပ္တံကဵု သြောအ်၊ ကၠိုင်၊ သတ်ဗြဴ ကေုာံ တင်လာဲ အဓိကရ။
* '''[[ကွာင်ကၠင်]] (Sticky Rice Cake):''' ကွာင်ကၠင် မထၞက်လဝ် နကဵု ကၠိုင်တုဲ စုတ်လဝ် သတ်ဗြဴ ကေုာံ တင်လာဲ။
* '''[[ကွာင်ဟလဝါ]] (Halawa):''' ၜိုန်ရ မလိက် ကၠုင်နူ အရေဝ်အာရာပ် ကီုလေဝ်၊ အခိုက်ကၠောန်မန်ဂှ် ဒှ်အရာ မတၟေင်တုဲ၊ ကွာင်ဟလဝါ မန် (ဥပမာ - မုဒုံ) ဂှ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲဒေသရးမန်ရ။&lt;ref&gt;Hla, Nai Pan. (1992). ''The Significant Role of the Mon Version of the Rajadhirat''. Toyo Bunko.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဓဝ်ဇီုကပိုက် (Evolution and Influence) ==
[[File:Mohinga,_the_National_Dish_of_Myanmar.jpg|thumb|250px|မုင်ဟင် (Mohinga) ဝွံ တမ်ရိုဟ် ကၠုင်နူ စၞမန်တုဲ လၟုဟ် ဒှ်စၞစ အလုံကောန်ဂကူ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာရ။]]
စၞစမန် ဝွံ ဇီုကပိုက် လတူ အခိုက်စၞ ဂကူဝုတ်ဒိုဟ်တအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။
* '''လတူ ဍုင်ဗၟာ:''' စၞဗၟာ မပ္တံကဵု မုန့်ဟင်းခါး (မုင်ဟင်)၊ ငပိရည် (ဖရံက်စုတ်မအ်)၊ ကေုာံ သွကနာနာတအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ အခိုက်မန်ရ။ မန်တအ် မစိုပ်အာ ဍုင်ဗုကာံ ပ္ဍဲခေတ်သၟိင်အနဝ်ရထာ ဂှ် ပါလုပ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ စၞစ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဇၞော်ရ။&lt;ref&gt;Visser, M. (2018). ''Traditional Diets of Myanmar: A Historical Overview''. Southeast Asian Studies Journal.&lt;/ref&gt;
* '''လတူ ဍုင်သေံ:''' ဂကူမန် မပြံင်မံင် ပ္ဍဲဍုင်သေံ (ဥပမာ ပ္ဍဲ ကိုဟ်ကရိတ် - Koh Kret ကေုာံ သမုဒ်သာခေါန် - Samut Sakhon) တအ် မင်မဲလဝ် အခိုက်စၞမန်တုဲ၊ Khao Chae ကေုာံ Kaeng Som (သွဖျး) တအ်ဝွံ ဒှ်စၞသေံ မကၠုင်နူ မန်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Sunthorn Phu. ''Nirat Phra Pathom''. (Historical accounts mentioning Mon settlements).&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဓါတ်စၞ (Health and Nutrition) ==
စၞစမန် ဝွံ ဍိုက်ပေင်တဴ ကုဓါတ် မကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက်ရ။&lt;ref&gt;Esterik, P. (2008). p. 85.&lt;/ref&gt;
# '''အောမဳဂါ-၃ (Omega-3):''' ဟိုတ်နူ စကာ က ကေုာံ ဂတာံ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ ကလိဂွံ ဓါတ်ခိုဟ် သွက် က္ဍဟ် ကေုာံ ဂြိုဟ်။
# '''ဓါတ်ပြဝ်ဗာဲအဝ်တေတ် (Probiotics):''' ဖရံက် ကေုာံ စၞစ မစုတ်လဝ် ဖရံက်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဗက်တဳရဳယျာ မခိုဟ် သွက်ကြုတ် (Gut health) ရ။
# '''ဟွံကၠေင်လောန်:''' သွမန်တအ်ဂှ် စကာ ကၠေင်အောန်တုဲ ဍုန်လဝ် နကဵုဍာ် ကေုာံ စုတ် ဍာ်တှ်သတ်ဗြဴ သဘာဝရ။ 

== ၉။ ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဒၞာဲမဂွံဆဵုကေတ် (Geography and Where to find) ==
လၟုဟ်မ္ဂး စၞစမန် မဇေတ်သ္မာတ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ-
* '''[[တွဵုရးဍုင်မန်]]:''' ဍုင်မတ်မလီု၊ သဓီု၊ မုဒုံ ကေုာံ ရေဝ်။ 
* '''ဍုင်သေံ:''' တကအ် [[ကိုဟ်ကရိတ်]] (Koh Kret) ပ္ဍဲ ၜဳမာဲနမ်၊ [[သမုဒ်သာခေါန်]] (Samut Sakhon) ကေုာံ [[ဝင်္က]] (Sangkhlaburi) ပ္ဍဲ ခရိုင်ကာန်ချ်နဗူရဳ ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲတအ်ဏအ် နွံကဵု ဖျာစၞစမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Asian Travel Guide. &quot;Mon Communities in Thailand.&quot; 2021.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ နိဂီု (Conclusion) ==
စၞစမန် ဝွံ ဟွံသေင် ကုဆ အရာမဖဲကြုတ်မွဲဓဝ်၊ ဍေံဝွံ ဒှ်ဒ္ၚောဝ် မထ္ၜးကဵု ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ ဘဝ ဂကူမန် မွဲရ။ ၜိုန်ရ ဂကူမန်တအ် ဒးဆောမ်ဒုင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဝင် ဍုင်ကွာန် ကီုလေဝ်၊ အနုသုခုမ စၞစမန် ဝွံ တန်တဴဒၟံင် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်တုဲ ဆက်တုဲ ဇီုကပိုက် ကဵုဒၟံင် ဖဵုခိုဟ် လတူ အခိုက်စၞ အလုံဒေသ အာရှအဂၞဲ ဖိုဟ်ရ။ သွက်ညးမလ္ၚတ် ယေန်သၞာင်မန်တအ်မ္ဂး ပွမစမ်ကျောဝ် ရှ်စၞမန် ဝွံ ဒှ်အရာ မဟွံထေက်ကဵု ဒးဝိုတ် ကၠေအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ယေန်သၞာင်မန်]]
* [[တွဵုရးဍုင်မန်]]
* [[ပုင်သင်္ကြာန်]]
* [[မုင်ဟင်]]
* [[စၞစ အာရှအဂၞဲ]]

== တင်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== လေန် မ္ၚးဂမၠိုင် ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=R9j0Yl0k8hA YouTube: Traditional Mon Cuisine - Banana Trunk Soup]
* [https://www.youtube.com/watch?v=J8n0j0k_2tY YouTube: Khao Chae - The Royal Mon Dish in Thailand]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mon_cuisine Wikimedia Commons: Media related to Mon cuisine]
* [https://www.thaipbsworld.com/mon-food-culture-in-koh-kret/ Thai PBS: Mon Food Culture in Koh Kret]

{{Navbox
| name  = ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ စၞစ
| title = [[ယေန်သၞာင်မန်]] ကေုာံ [[စၞစမန်]]
| listclass = hlist

| group1 = စၞစ အဓိက
| list1  =
* [[သွၜိုဟ်]]
* [[မုင်ဟင်]]
* [[ပုင်သင်္ကြာန်]]
* [[သွကမန်]]
* [[ဖရံက်စုတ်မအ်]]

| group2 = ကွာင် ကေုာံ ယိုဟ်
| list2  =
* [[ကွာင်ကၠင်]]
* [[ကွာင်ဟလဝါ]]
* [[ယိုဟ်မန်]]
* [[ကွာင်ထၞက်]]

| group3 = ကပေါတ်တမ်
| list3  =
* [[ဖရံက်]]
* [[သတ်ဗြဴ]]
* [[မြေက်ခမိဟ်]]
* [[တၞးမုင်လာ်]]
* [[ဒုန်]]

| group4 = အခိုက်ကၞာ မဆက်စပ်
| list4  =
* [[သဘင်အတးသင်္ကြာန်]]
* [[ယေန်သၞာင်မန်]]
* [[ဝင်သာသနာမန်]]
* [[ကိုဟ်ကရိတ်]]
}}

[[Category:စၞစမန်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်မန်]]
[[Category:စၞစ အာရှအဂၞဲ]]
[[Category:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>qcuypzfvpvbvqp9kv1gpb1sohvjexuj</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>