ဗောဓိစေတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဗောဓိစေတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4958</id>
    <revision>
      <id>56365</id>
      <parentid>45730</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <origin>56365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="si720x5nsi4grjgfsph1u9sl5nqwp80" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မမံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မမံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ။
* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ (က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၃) - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt; (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt; စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;


==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>si720x5nsi4grjgfsph1u9sl5nqwp80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56366</id>
      <parentid>56365</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <origin>56366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8049" sha1="kokidvqghhvmdpb8ndkmooz35bnt17p" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မမံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မမံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ။
* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ (က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၃) - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt; (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt; စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;


==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>kokidvqghhvmdpb8ndkmooz35bnt17p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56367</id>
      <parentid>56366</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <origin>56367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12659" sha1="eot7934s05g1v7yohvw23sg1xe862hb" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မမံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မမံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ။
* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ (က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၃) - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt; (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt; 
ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇဝွံ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲ ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ် ဒှ် နူ ဂကောံ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (ဗတိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) ရ။ 

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;


==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>eot7934s05g1v7yohvw23sg1xe862hb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56368</id>
      <parentid>56367</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T17:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13203" sha1="4v8s03d9vaoawpq0hs0vwk4qcpup12s" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မမံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မမံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ။
* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ (က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၃) - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt; (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt; 
ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇဝွံ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>4v8s03d9vaoawpq0hs0vwk4qcpup12s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56369</id>
      <parentid>56368</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13388" sha1="bw79jeoo0wf1qbym8manjzhcwg8ovtq" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ။

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ (က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၃) - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt; 
ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇဝွံ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>bw79jeoo0wf1qbym8manjzhcwg8ovtq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56370</id>
      <parentid>56369</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13646" sha1="1w31x132js7i757t9fgonqb9zhte7gj" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ။

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ (က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၃) - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt; 

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>1w31x132js7i757t9fgonqb9zhte7gj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56371</id>
      <parentid>56370</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13577" sha1="n7rgn6kojpipnhw9evd331w28q8opqa" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ။

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt; 

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>n7rgn6kojpipnhw9evd331w28q8opqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56372</id>
      <parentid>56371</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13508" sha1="ndj5kpn6iiu9vutjsqvbeum1h3gdqao" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ။

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt;ဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>ndj5kpn6iiu9vutjsqvbeum1h3gdqao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56373</id>
      <parentid>56372</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16031" sha1="0cld7vurmbzbltbbrbi6hr3bf9g1z9o" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မၟံက်ဂှ် နူ အလဵုအသဳ ပအပ်ကဵုလဝ် တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMonEraNews%2Fposts%2Fpfbid02JH9sNyFkzWhpkrfN92dZu28Kdoa3PobG4iecC5h2D3Hc4nbGbcRHopSCzqL51iGBl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇ (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) ဍုင်ကၟာဝက် က္ညစဴအာသွဝ်|last= |first= |date=April 26, 2021 |website=Mon Era News|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=  ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ  ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၃)သၞာံ ဂိတုစဲ (၆) မံက်အခိင်ဒေါဝ်တ္ၚဲ (၁၁) နာဍဳ (၄၅) မိနေတ်ဂှ် နကဵုယဲ သယျာဍာတ် (ဆီးချို ) က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၈၃) သၞာံ ဂိတုစဲ (၁၅) မံက် ၊ တ္ၚဲစန် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚ (၁၂) နာဍဳဂှ် ဖျဴဏာသွဝ် ပ္ဍဲသၠာတ်သုသာန်ဇၞော် ဍုင်ကၟာဝက်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ ဂွံပတုဲလဝ်ဖဵု ပရေင်သာသနာဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၂)သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ( ၁၅) မံက်ဂှ် နူအလဵုအသဳတံ ပအပ်ကဵုလဝ်တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာရာမညနိကာယ ဘာဗောဓိစေတဳ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ကလိဂွံအာယုက် (၅၇) သၞာံ ၊ သိက္ခာ (၃၇) ဝှ်ဂှ် က္ညစဴအာသွဝ်ရ။}}&lt;/ref&gt; သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ၊ အခိင်မစဴသွဝ်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၅၇ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၃၇ ဝှ်။

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt;ဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>0cld7vurmbzbltbbrbi6hr3bf9g1z9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56374</id>
      <parentid>56373</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16042" sha1="rpu3d419d6zy8z0x5fj3dxkkyxeb3my" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

{{indent|ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မၟံက်ဂှ် နူ အလဵုအသဳ ပအပ်ကဵုလဝ် တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMonEraNews%2Fposts%2Fpfbid02JH9sNyFkzWhpkrfN92dZu28Kdoa3PobG4iecC5h2D3Hc4nbGbcRHopSCzqL51iGBl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇ (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) ဍုင်ကၟာဝက် က္ညစဴအာသွဝ်|last= |first= |date=April 26, 2021 |website=Mon Era News|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=  ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ  ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၃)သၞာံ ဂိတုစဲ (၆) မံက်အခိင်ဒေါဝ်တ္ၚဲ (၁၁) နာဍဳ (၄၅) မိနေတ်ဂှ် နကဵုယဲ သယျာဍာတ် (ဆီးချို ) က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၈၃) သၞာံ ဂိတုစဲ (၁၅) မံက် ၊ တ္ၚဲစန် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚ (၁၂) နာဍဳဂှ် ဖျဴဏာသွဝ် ပ္ဍဲသၠာတ်သုသာန်ဇၞော် ဍုင်ကၟာဝက်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ ဂွံပတုဲလဝ်ဖဵု ပရေင်သာသနာဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၂)သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ( ၁၅) မံက်ဂှ် နူအလဵုအသဳတံ ပအပ်ကဵုလဝ်တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာရာမညနိကာယ ဘာဗောဓိစေတဳ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ကလိဂွံအာယုက် (၅၇) သၞာံ ၊ သိက္ခာ (၃၇) ဝှ်ဂှ် က္ညစဴအာသွဝ်ရ။}}&lt;/ref&gt; သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ၊ အခိင်မစဴသွဝ်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၅၇ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၃၇ ဝှ်။}}

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt;ဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>rpu3d419d6zy8z0x5fj3dxkkyxeb3my</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56377</id>
      <parentid>56374</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <origin>56377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16035" sha1="ryp72md116tu7zhm7mm7kuzcsaaaubl" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

::ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မၟံက်ဂှ် နူ အလဵုအသဳ ပအပ်ကဵုလဝ် တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMonEraNews%2Fposts%2Fpfbid02JH9sNyFkzWhpkrfN92dZu28Kdoa3PobG4iecC5h2D3Hc4nbGbcRHopSCzqL51iGBl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇ (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) ဍုင်ကၟာဝက် က္ညစဴအာသွဝ်|last= |first= |date=April 26, 2021 |website=Mon Era News|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=  ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ  ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၃)သၞာံ ဂိတုစဲ (၆) မံက်အခိင်ဒေါဝ်တ္ၚဲ (၁၁) နာဍဳ (၄၅) မိနေတ်ဂှ် နကဵုယဲ သယျာဍာတ် (ဆီးချို ) က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၈၃) သၞာံ ဂိတုစဲ (၁၅) မံက် ၊ တ္ၚဲစန် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚ (၁၂) နာဍဳဂှ် ဖျဴဏာသွဝ် ပ္ဍဲသၠာတ်သုသာန်ဇၞော် ဍုင်ကၟာဝက်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ ဂွံပတုဲလဝ်ဖဵု ပရေင်သာသနာဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၂)သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ( ၁၅) မံက်ဂှ် နူအလဵုအသဳတံ ပအပ်ကဵုလဝ်တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာရာမညနိကာယ ဘာဗောဓိစေတဳ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ကလိဂွံအာယုက် (၅၇) သၞာံ ၊ သိက္ခာ (၃၇) ဝှ်ဂှ် က္ညစဴအာသွဝ်ရ။}}&lt;/ref&gt; သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ၊ အခိင်မစဴသွဝ်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၅၇ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၃၇ ဝှ်။}}

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt;ဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>ryp72md116tu7zhm7mm7kuzcsaaaubl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56378</id>
      <parentid>56377</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <origin>56378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16033" sha1="lcho2msachwpvj3zxd81feuznaflgr5" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

:ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မၟံက်ဂှ် နူ အလဵုအသဳ ပအပ်ကဵုလဝ် တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMonEraNews%2Fposts%2Fpfbid02JH9sNyFkzWhpkrfN92dZu28Kdoa3PobG4iecC5h2D3Hc4nbGbcRHopSCzqL51iGBl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇ (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) ဍုင်ကၟာဝက် က္ညစဴအာသွဝ်|last= |first= |date=April 26, 2021 |website=Mon Era News|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=  ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ  ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၃)သၞာံ ဂိတုစဲ (၆) မံက်အခိင်ဒေါဝ်တ္ၚဲ (၁၁) နာဍဳ (၄၅) မိနေတ်ဂှ် နကဵုယဲ သယျာဍာတ် (ဆီးချို ) က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၈၃) သၞာံ ဂိတုစဲ (၁၅) မံက် ၊ တ္ၚဲစန် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚ (၁၂) နာဍဳဂှ် ဖျဴဏာသွဝ် ပ္ဍဲသၠာတ်သုသာန်ဇၞော် ဍုင်ကၟာဝက်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ ဂွံပတုဲလဝ်ဖဵု ပရေင်သာသနာဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၂)သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ( ၁၅) မံက်ဂှ် နူအလဵုအသဳတံ ပအပ်ကဵုလဝ်တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာရာမညနိကာယ ဘာဗောဓိစေတဳ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ကလိဂွံအာယုက် (၅၇) သၞာံ ၊ သိက္ခာ (၃၇) ဝှ်ဂှ် က္ညစဴအာသွဝ်ရ။}}&lt;/ref&gt; သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ၊ အခိင်မစဴသွဝ်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၅၇ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၃၇ ဝှ်။

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

:ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt;ဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>lcho2msachwpvj3zxd81feuznaflgr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56379</id>
      <parentid>56378</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T18:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16036" sha1="0s0b0ddgdnlnr7l0ksa9ulio23atn4u" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

:ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မၟံက်ဂှ် နူ အလဵုအသဳ ပအပ်ကဵုလဝ် တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMonEraNews%2Fposts%2Fpfbid02JH9sNyFkzWhpkrfN92dZu28Kdoa3PobG4iecC5h2D3Hc4nbGbcRHopSCzqL51iGBl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇ (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) ဍုင်ကၟာဝက် က္ညစဴအာသွဝ်|last= |first= |date=April 26, 2021 |website=Mon Era News|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=  ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ  ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၃)သၞာံ ဂိတုစဲ (၆) မံက်အခိင်ဒေါဝ်တ္ၚဲ (၁၁) နာဍဳ (၄၅) မိနေတ်ဂှ် နကဵုယဲ သယျာဍာတ် (ဆီးချို ) က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၈၃) သၞာံ ဂိတုစဲ (၁၅) မံက် ၊ တ္ၚဲစန် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚ (၁၂) နာဍဳဂှ် ဖျဴဏာသွဝ် ပ္ဍဲသၠာတ်သုသာန်ဇၞော် ဍုင်ကၟာဝက်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ ဂွံပတုဲလဝ်ဖဵု ပရေင်သာသနာဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၂)သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ( ၁၅) မံက်ဂှ် နူအလဵုအသဳတံ ပအပ်ကဵုလဝ်တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာရာမညနိကာယ ဘာဗောဓိစေတဳ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ကလိဂွံအာယုက် (၅၇) သၞာံ ၊ သိက္ခာ (၃၇) ဝှ်ဂှ် က္ညစဴအာသွဝ်ရ။}}&lt;/ref&gt; သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ၊ အခိင်မစဴသွဝ်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၅၇ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၃၇ ဝှ်။

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

:ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt;ဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

:ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူလပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

:သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုညးတေအ်ရောင်။ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

:စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>0s0b0ddgdnlnr7l0ksa9ulio23atn4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56380</id>
      <parentid>56379</parentid>
      <timestamp>2026-07-24T07:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>56380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16369" sha1="ij5gni3hmht2gyasjst059chqiybiw9" xml:space="preserve">'''ဘာဗောဓိစေတဳ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။

== သင်မလုပ်ဒဂိုန် ==
သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=28 June 2025 |title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၁၃၈၆ |url=https://ramonnyanikaya.com/2025/06/28/%e1%80%85%e1%80%9b%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%81%9a%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%92%e1%80%b9%e1%80%82%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%81%8a-%e1%81%81%e1%81%83%e1%81%88/?fbclid=IwY2xjawLM8qZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETBQRUg2MW44WGxkNEhiRlV2AR6I09YAAg2-mrHB2uC766lsHGC1zGjy6BdYBXfhrd3IaFHeiyE_tqQXkIXW8w_aem_KlD_0FJJhPuiKMuKr9ho5Q |website=ရာမညနိကာယ |location= |publisher=Open |access-date=28 June 2025}}&lt;/ref&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ''' (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) (၁၃၅၈ - ၁၃၈၃)&lt;br&gt;

:ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဟံသာဓဇ (၁၃၂၆ ဒု-ဒဂိုန် ၈ မၟံက် - ၁၃၈၃ ဂိတုစဲ ၆ မၟံက်) ဇာတိ အရာပ်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၂၊ ၁၂ ဝှ်၊ မဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာဗောဓိစေတဳ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မၟံက်ဂှ် နူ အလဵုအသဳ ပအပ်ကဵုလဝ် တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMonEraNews%2Fposts%2Fpfbid02JH9sNyFkzWhpkrfN92dZu28Kdoa3PobG4iecC5h2D3Hc4nbGbcRHopSCzqL51iGBl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇ (သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) ဍုင်ကၟာဝက် က္ညစဴအာသွဝ်|last= |first= |date=April 26, 2021 |website=Mon Era News|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=  ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ  ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၃)သၞာံ ဂိတုစဲ (၆) မံက်အခိင်ဒေါဝ်တ္ၚဲ (၁၁) နာဍဳ (၄၅) မိနေတ်ဂှ် နကဵုယဲ သယျာဍာတ် (ဆီးချို ) က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၈၃) သၞာံ ဂိတုစဲ (၁၅) မံက် ၊ တ္ၚဲစန် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚ (၁၂) နာဍဳဂှ် ဖျဴဏာသွဝ် ပ္ဍဲသၠာတ်သုသာန်ဇၞော် ဍုင်ကၟာဝက်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဟံသာဓဇဝွံ ဂွံပတုဲလဝ်ဖဵု ပရေင်သာသနာဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၈၂)သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ( ၁၅) မံက်ဂှ် နူအလဵုအသဳတံ ပအပ်ကဵုလဝ်တဆိပ်ကြာ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာရာမညနိကာယ ဘာဗောဓိစေတဳ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ကလိဂွံအာယုက် (၅၇) သၞာံ ၊ သိက္ခာ (၃၇) ဝှ်ဂှ် က္ညစဴအာသွဝ်ရ။}}&lt;/ref&gt; သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ သၞာံတၟိ ဂိတုစဲ ၆ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁း၄၅ စုတိစဴသွဝ်၊ စဲ ၁၅ မမံက် တ္ၚဲစန် စံင်ဇွ၊ အခိင်မစဴသွဝ်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၅၇ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၃၇ ဝှ်။

* '''ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ''' (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ - လၟုဟ်)။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid02vN9cFtSKscEWieJfvmDRdG8uWhDgxnbVri1EeQBgbdn3iXZbewVXuN6c7dBZ8JAol%26id%3D2044033722501918&amp;show_text=true&amp;width=500|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=September 22, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;

:ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမဓဇ (ဂၞန် စၟတ်သမ္တီ အဝေါင်သာသနာ ၁၀/မလမ (သ)၀၀၅၄၄၉)&lt;ref name=KoSoe&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid037ssjryZTQUpZGGiN2iXfzct71V6CpxfzBSkB82mPXoTBEPvW6HwZg4z6ezV83FSUl%26id%3D61583886675346&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သွဟ် နူ သံဃနာယက |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကိုစိုး |publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=သွဟ်တိတ် ပရောလကျာ်ကဵုကောန်ၚာ် ဂကောံ သံဃနာယက အဖွဲ့ ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ကွာန် သီု ပူရိသာတ်ဗွဲမဂၠိုင်}}&lt;/ref&gt;ဝွံ ဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာဗောဓိစေတဳ နူ သၞာံ ၁၃၈၃၊ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၃၃၊ သိက္ခာ ၁၃ ရ။ အတိုင် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ (အခိင်မဗၟံက်ထ္ၜး အာယုက် ၁၅ သၞာံ) နူ အရာပ်စိင်တံင် ကွာန်တၟိ မလဴထ္ၜးမ္ဂး အခိင် ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဗြဴဂှ် ဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကဵု သုင်ဍာ်ထၞာတ်မွဲမွဲတုဲ ဝိုတ်အာ ဓဝ်သတိ၊ ကာလင္ၚုဟ်တိုန်ဂှ် သၞိင်ဇကု ဂိဒၟံင်၊ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ပလီုလဝ် ကောန်သမ္ဘာ ကုဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော် ဘပဠ ဟီု ကိစ္စဂှ် လ္ပလဴဗ္စ မၞိဟ်မွဲမွဲညိ။ ယဝ်ရ မံက်အာမ္ဂး နကုအဆက်ညးဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုမိဇကုရောင်တုဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံဂံင်လဴရ။ ဗွဲကြဴလေဝ် ဒးအာတိက်ဒၟံင် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကဵုဒၟံင် သီုလှုဲ၊ ရာန်ကဵုဒၟံင် ကပေါတ်နာနာကီုရ။

:ကိစ္စမထုဲနှဴ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မံက်အာညိညတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်စိင်တံင်တုဲ ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ရပ်ဒး နဇိုင်တဲ နွံတုဲ နကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒးလေဲ သၟတ်ဗြဴဂှ် သြန် ၂၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴဏအ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံမိက်ဆက်တိက် ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ကော်လေဝ် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဟွံအာ၊ တုဲပၠန် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဂွံအာ ကဝေင် တၞဟ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မဆက်ဆောံလိင် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သီုတက်လဝ် ဗဳဒဳယော နွံကီုရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလီုထောအ် ရုပ်ဇကုတုဲ ပြးပ္တိတ်မ္ၚး သွက်ဂွံဖျေဟ် ဂဝဂလေအ် သၟတ်ဗြဴဂှ်ရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ လတူ လပှ်ကျာတုဲ ပရူဂှ် တီအာ အလုံလိုက်မွဲရ။ ဗဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဗဳဒဳယောဂှ် ကၠုင် နူ ကျာ်ဇၞော် သၟတ်ဗြဴဂှ် ဒးပံက်လဴထ္ၜး ကုမိဇကုရ။ 

:သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗ္ဒန် ပရူဏအ်တုဲ မၞိဟ်ပရမ် မဗိုက်လဝ် ဗံင်မဳ၊ ကမာဲလဝ် ထိုင် ပ္ဍဲ ကအ်မွဲ ကၠုင် ကြမ်ကြ ဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိသၟတ်ဗြဴ အခိင်ဗတံ၊ ဟိန်မဟီု ဘပဠဂှ် သီုထ္ၜးအကာဲအရာ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲ ထိုင်ဂှ် သေနာတ် နွံဒၟံင်ကီုရ။ ပ္ဍဲ အရေဝ် မဘပဠဏာဂှ် &quot;မုပဂွံပရးဒၟံင် ပရူလကျာ်ဂှ်ရော၊ ဗြဴစိဉ္စမဏော၊ ယဝ်ရ ဆက်ပရးဒၟံင်မ္ဂး က္ဍဟ်ထောင် ကဵုအဲဏောင်&quot;။ ပ္ဍဲ လဟီု မၞိဟ်ဂှ် လကျာ် ပါဒၟံင်တုဲ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ဗလးနင် ဒှ်မာန်ရောင် ညးဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒှ် နူ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန်မွဲမွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1224540746434815%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဗဳဒဳယော မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင် ဘပဠ |last= |first= |date=July 20, 2026 |website=Mi Pakao|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ဗဳဒဳယော မတက်လဝ် နကုညးတၠသ္ၚိ အခိင် မၞိဟ်ပရမ် ကၠုင်ဘပဠ။ ဗဵုကေတ်ရပရူလကျာ်ဂှ် ဘုန်းဘုန်းကိုမထိနဲ့ခေါင်းပွင့်သွားမယ်ဆိုတာပါပဲ့}}&lt;/ref&gt;

:စပ် ကုကိစ္စဏအ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၆ မၟံက် (၂၀၂၆ ဂျူလာင် ၂၀) တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲ ဘာဇၞူရတ်၊ စိင်တံင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁ နာဍဳ ၄၀ မိနေတ်ဂှ် နူ ဂကောံသံဃနာယက စၟဳစၟတ် ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပဒုမဓဇ သှ်လဝ် (က) ပထမပါရာဇိကဂှ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ဍာံဍာံ။ (ခ) ကာယသံသဂ္ဂဂှ် ကေင်ကလိလောန်လဝ်။ (ဂ) ကိစ္စဘပဠ ပ္ဍဲ သ္ၚိဂှ် ဟွံတီလဝ်။ (ဃ) ကိစ္စပရးလဝ် ပရိုင် ပ္ဍဲ လတူလပှ်ကျာဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေင် (ကုညး)ရ။&lt;ref name=KoSoe/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LJ1V1p5fwVzvQKgbrpJZigSuwtrj4vRqa8VwNgUge7k7ZsgxPnYbuM3UsKnRJJsol%26id%3D61590403485148&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကမာဝက်တွင် အမည်ဆိုးဖြင့်ကျော်ကြားနေသော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ ကလေးငယ်အပေါ်ကာမကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေရှင်းထား |last= |first= |date=July 21, 2026 |website=Mon Public Media|publisher=Open |access-date=July 23, 2026 |quote=ကမာဝက်မြို့သစ်(ဟရတ်ကျေးရွာ)အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်းမှကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ဦးမှ အသက်အပြည့်သေးသော မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦးအား ကာမကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ပြီး မကြာမီတွင် သံဃနာယကအဖွဲ့များ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့ရာ ယင်းကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှ အသက်မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးအပေါ် လိင်မှုကိစ္စကျူးလွန်ခြင်းမရှိဘဲ လက်ဖြင့်သာထိတွေ့ခဲ့ကြောင်းဖြေကြားထားသည်။
ကမာဝက်မြို့နေ ဒေသခံတစ်ဦးမှ ကာမကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ၊မကျူးလွန်သည်ဖြစ်စေ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ယင်းကိစ္စမျိုးပြုလုပ််ခြင်းကိုလုံးဝရှုံ့ချကြောင်း မွန်ပြည်သူ့သတင်းဌာနကိုပြောကြားခဲ့ငည်။
မွန်သံဃနာယကအဖွဲ့ဖြစ်စေ၊မွန်အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်စေ အခြားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သောအဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ထိရောက်စွာစုံစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းလည်း တိုက်တွန်းထားသည်။}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]]  [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>ij5gni3hmht2gyasjst059chqiybiw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11782</id>
    <revision>
      <id>56352</id>
      <timestamp>2026-07-23T13:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Social structure'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) ဂှ် ဒှ် သၞောတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ၊ ကေုာံ အေန်သတဳကျူ...&quot;</comment>
      <origin>56352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25896" sha1="93m312ui30wbqp5l7l3ju590m66qxk9" xml:space="preserve">'''လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Social structure'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) ဂှ် ဒှ် သၞောတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ၊ ကေုာံ အေန်သတဳကျူရှေန် တအ် မနွံကဵု ဗီုပြင် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ရ။ လဒက်ပ္တန် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဇန် လဝ် အခိုက်အလိုက် ဒ္ဂေတ်ပြဝ၊ အခေါင်အရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်မၞိဟ် တအ် ညံင် ဂွံ ဒှ် အတိုင် လၟေင် လၟေင် သၞောတ်ဝ် မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;merton&quot;&gt;{{cite book |last=Merton |first=R. K. |title=Social Theory and Social Structure |publisher=Free Press |year=1968 |pages=45-50}}&lt;/ref&gt;

လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု အဆံင် နာနာ မပ္တံကဵု အဆံင် ပူဂိုလ် (Micro-level) မဆက်စပ် ကု ကဆံင် တာလျိုင်၊ အဆံင် လဒေါဝ် (Meso-level) မဆက်စပ် ကု ဂကောံ ကေုာံ ကွန်ရက်၊ ကေုာံ အဆံင် ဇၞော် (Macro-level) မဆက်စပ် ကု အေန်သတဳကျူရှေန် ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ သၞောတ် ပရေင်ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် (Social stratification) ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ လဒက်ပတန် သဇိုင်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Social_Network_Analysis_Visualization.png|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ လဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ် (Social Network Analysis) မထ္ၜး ကဵု လဒက်ပတန် အကြာ ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံဂမၠိုင်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်&quot; (Social structure) ဝွံ နကဵု လညာတ် အကယ်ဒမစ် မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မကတဵုဒှ် လဝ် နူကဵု ပရေင်ဆက်ဆံ ကောန်မၞိဟ် တအ် မကတဵုဒှ် ဂၠိုင်ကဵု အလန် တုဲ ဒှ် အာ အခိုက်အလိုက် မွဲ ရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဏအ်ဝွံ ဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ပိုယ် ဂှ် ဟွံသေင် အရာ မပြးဇး (Chaos) ပုဟ်၊ ဍေဟ် နွံကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပတန် မချိုတ်ပၠိုတ် မာန် ထိင်ဒဝ် လဝ် ဒ္ဂေတ်ပြဝ ပူဂိုလ် တအ် ရ။

လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိက ၜါ သာ် - ပထမ ဂှ် ဍေဟ် ဒှ် အရာ မမင်မဲ လဝ် အခိုက်အလိုက် တြေံ (Stability)၊ ဒုတိယ ဂှ် ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ အဝဵု (Hierarchy) ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။ လဒက်ပ္တန် ဏအ်ဝွံ ပကဵု ညံင် ညးမွဲ ကဵု ညးမွဲ ဂွံ တီ တာလျိုင် ဇကု ကေုာံ အခေါင်အရာ ဇကု ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development of the Concept) ==
လညာတ် ပရူ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ စတင် ပြာကတ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အခိင် ကာလ တၠပညာ သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ တအ် စတင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု လညာတ် သိပ္ပံ ရ။ 

* '''ကားလ် မာက် (Karl Marx):''' ညး သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ တမ်ရိုဟ် လဒက်ပတန် (Base and Superstructure) ရ။ နကဵု လညာတ် ညး မ္ဂး၊ လဒက်ပတန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Capitalism) ဂှ် ဒှ် အရာ မဖန်ဇန် သၞောတ် ပရေင်မၞိဟ် အလုံစုံ ရ။
* '''အဳမဳလ် ဒါခါမ် (Émile Durkheim):''' ညး အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ညဳသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် (Social solidarity) ကေုာံ ဗီုလဵု အေန်သတဳကျူရှေန် တအ် ပံင်ကောံ ရေင်သကအ် ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံ တန်တဴ မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;durkheim&quot;&gt;{{cite book |last=Durkheim |first=E. |title=The Division of Labour in Society |publisher=Macmillan |year=1893 |pages=85-90}}&lt;/ref&gt;
* '''မက်စ် ဝေဗာ (Max Weber):''' ညး ထပ် ဗပေင် လညာတ် ပရူ အဝဵု (Power) ကေုာံ ကဆံင် (Status) မဒှ် အရာ မပါ်ခြာ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် နူကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သၟး ရ။

== ၃။ အင်္ဂလက္ခဏာ ကေုာံ သဇိုင် လဒက်ပတန် (Characteristics and Elements of Social Structure) ==
လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ရိုဟ်ကၞက် အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

* '''ကဆံင် ကေုာံ ဒၞာဲ (Status):''' ဒှ် ဒၞာဲ ပူဂိုလ် မွဲမွဲ မနွံ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (ဥပမာ - အစာ၊ ကွးသာ်၊ သၟိင်တၠ၊ မိမ)။ ကဆံင် ဏအ် ပါ်လဝ် ကဆံင် ကတဵုဒှ် သဘာဝ (Ascribed status - ဥပမာ ဂကူ၊ အာယုက်) ကေုာံ ကဆံင် ကလိဂွံ နကဵု လွဳ (Achieved status - ဥပမာ ပညာ၊ ကမၠောန်) ရ။
* '''တာလျိုင် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် (Role):''' ဒှ် ဒ္ဂေတ်ပြဝ မဒး ကၠောန် အတိုင် ကဆံင် ဇကု မနွံ (ဥပမာ - အစာ သ္ဒး ဗတောန် လိက်)။
* '''ဂကောံ ပရေင်မၞိဟ် (Social Groups):''' ဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ မၞိဟ် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင် နူ ဂှ် မနွံကဵု တင်ရန်တၟအ် တုပ်။ ပါ်လဝ် ဂကောံ ပထမ (Primary groups - သ္ၚိကၟိန်) ကေုာံ ဂကောံ ဒုတိယ (Secondary groups - ရဲ ကမၠောန်) ရ။
* '''ကွန်ရက် (Social Networks):''' ဒှ် ဇလ တောဲဆက် အကြာ ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ တအ် မာန် ပလံင် ဗစိုပ် တင်ဂၞင် ကေုာံ အရီုအဗင် ရေင်သကအ် ရ။

== ၄။ အေန်သတဳကျူရှေန် ကေုာံ လဒက်ပတန် အလုံ (Institutions and Macro-structure) ==
ပ္ဍဲ အဆံင် ဇၞော် (Macro-level) မ္ဂး၊ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု အေန်သတဳကျူရှေန် (Social Institutions) အဓိက ဂမၠိုင် ရ။ အေန်သတဳကျူရှေန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် ဒ္ဂေတ်ပြဝ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ မခိုင်ကၠိုက် သွက်ဂွံ ဖြေစှ် ပရေင်နွံပၟိက် သဇိုင် ဂကောံမၞိဟ် ရ။

အေန်သတဳကျူရှေန် အဓိက တအ်ဂှ် -
# '''သ္ၚိကၟိန် (Family):''' သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ကဵု လဟီု ဒ္ဂေတ် သဇိုင်။
# '''ပရေင်ပညာ (Education):''' သွက်ဂွံ ပလံင် ဗစိုပ် လညာတ် ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကု တၞောဝ် တၟိ။
# '''ဘာသာရေင် (Religion):''' သွက်ဂွံ ကဵု တင်ရန်တၟအ် ဘဝ ကေုာံ ပရေင်ညဳသၟဟ် စိုတ်ဓါတ်။
# '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy):''' သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပတိတ် ကပေါတ် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန်။
# '''သၟိင်တၠ ကေုာံ ဍုင် (State/Polity):''' သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ စဵုဒၞာ ဂီုကၠီု။

ပ္ဍဲကဵု လ္ၚတ် အေန်သတဳကျူရှေန် ခေတ်တၟိ၊ တၠပညာ DiMaggio ကေုာံ Powell တအ် ဟီုတွံ လဝ် လညာတ် '''ပရေင်တုပ်သၟဟ် အေန်သတဳကျူရှေန်''' (Institutional Isomorphism) ရ။ လညာတ် ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အေန်သတဳကျူရှေန် တၞဟ်ဟ် တအ် (ဥပမာ - ဘာလ္ၚတ် သာသနာ၊ ရုင် အလဵုအသဳ) ဝွံ နကဵု ဖဵုသက်ရောက် အဝဵု ဓရိုဟ် (Coercive)၊ ပရေင်ချာဲ (Mimetic)၊ ကေုာံ စံပၞောန် (Normative) တအ် တုဲ ဍေဟ်တအ် ဒက်ပတန် ဗီုပြင် တုပ် ကၠုင် ရေင်သကအ် အလုံ မွဲ ဒေသ ရ။&lt;ref name=&quot;dimaggio&quot;&gt;{{cite journal |last=DiMaggio |first=P. J. |author2=Powell, W. W. |title=The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields |journal=American Sociological Review |volume=48 |issue=2 |pages=147-160 |year=1983}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ သၞောတ် ပရေင်ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် (Social Stratification and Class System) ==
အင်္ဂလက္ခဏာ မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality) ရ။ ဂကောံမၞိဟ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဒၞာဲ ဝွံ ပါ်လဝ် ကဆံင် မၞိဟ် နကဵု သၞောတ် နာနာ သာ် ရ။

* '''သၞောတ် ကဆံင် (Class System):''' ပါ်ခြာ နကဵု သြန်၊ ဒြပ်ရတ်၊ ကေုာံ ကမၠောန် (ဥပမာ - ညးသိုက်၊ ညးလဒေါဝ်၊ ညးဒိုက်)။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ကဵု အခေါင် ပြံင်လှာဲ ကဆံင် (Social mobility) မာန် ရ။
* '''သၞောတ် ဇာတ် (Caste System):''' ပါ်ခြာ နကဵု ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး တၞောဝ် ဒတောဝ် နူ သၠးဂၠံဂဝ်။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ (ဥပမာ ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ တြေံ) ဟွံကဵု အခေါင် ပြံင်လှာဲ ကဆံင် ပုဟ်။
* '''ပရေင်ပါ်ခြာ လိင် ကေုာံ ဂကူ (Gender and Race):''' လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ဖန်ဇန် လဝ် အခေါင်အရာ အကြာ မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု မၞိဟ်ဗြဴ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် ကေုာံ အခေါင်အရာ ဂကူ လပါ် အောန် တအ် ရ။

== ၆။ လညာတ် သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင် (Sociological Theories on Social Structure) ==
ပညာရှင် သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ တအ် ပံက်အဓိပ္ပါယ် လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိက ၃ သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်ပါ်ခြာ လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိက ပရူ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်
|-
! လညာတ် သဳအိုရဳ (Theories)
! တၠပညာ အဓိက
! တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ်
|-
| '''သၞောတ် လဒက်ပတန် ကေုာံ ကမၠောန်''' (Structural Functionalism)
| Talcott Parsons, Robert Merton
| လဒက်ပတန် သီုဖအိုတ် (ဘာသာ၊ သ္ၚိကၟိန်) နွံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ မင်မဲ ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ညဳသၟဟ်။ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ တုပ် ညံင် ခန္ဓာကိုယ် မွဲ ရ။
|-
| '''သဳအိုရဳ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်''' (Conflict Theory)
| Karl Marx, Max Weber
| လဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဒှ် အရာ ညးမနွံ အဝဵု တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် ညးဒိုက်ဂတ် တအ် ရ။ ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဒှ် ပေါဲပြိုင်ပ္ကာန် သွက် အခေါင်အရာ ရ။
|-
| '''သဳအိုရဳ ပရေင်လဒက်ပတန်''' (Structuration Theory)
| Anthony Giddens
| လဒက်ပတန် (Structure) ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် ပူဂိုလ် (Agency) ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ်။ လဒက်ပတန် ကဵု သၞောဝ် ကု ပူဂိုလ်၊ တုဲ ပူဂိုလ် တအ် ကလေင် ဖန်ဗဒှ် လဒက်ပတန် ဂှ် နကဵု ဒ္ဂေတ် လၟိုန် တ္ၚဲ ရ။
|}

== ၇။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဒ္ဂေတ်ပြဝ ကေုာံ အခေါင်အရာ (Impact on Behavior and Agency) ==
ပြသၞာ အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် ဒှ် ပေါဲ ဗတိုက် အကြာ '''လဒက်ပတန် (Structure)''' ကေုာံ '''အစောံသတ္တိ ပူဂိုလ် (Agency)''' ရ။ 

ရံင် နကဵု လညာတ် လဒက်ပတန် မ္ဂး၊ ဘဝ ပိုယ် ဂှ် ဒးဒုင် ဖန်ဇန် လဝ် နကဵု သၞောဝ်၊ ကဆံင် ပညာ၊ ကေုာံ အေန်သတဳကျူရှေန် တအ် တုဲ ပူဂိုလ် တအ် ဟွံမဲ သၠးပွး အလုံစုံ ပုဟ်။ ဆဂး ရံင် နကဵု လညာတ် အစောံသတ္တိ ပူဂိုလ် မ္ဂး၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံကဵု ဉာဏ် ကေုာံ သၠးပွး သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ သၞောတ် တအ် ဂှ် မာန် ရ။

တၠပညာ [[ပျဲ ဘောဒဳယော]] (Pierre Bourdieu) ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် '''ဟာဗဳတတ်''' (Habitus) မဒှ် ဒ္ဂေတ် အခိုက်အလိုက် အပ္ဍဲ စိုတ် မကၠုင် နူကဵု လဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ် ရ။ ဟာဗဳတတ် ဏအ် ပကဵု ညံင် ပိုယ် ဂွံ ကၠောန် အရာ မွဲမွဲ အလဵုအလဵု (Unconsciously) အတိုင် ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် ပိုယ် မနွံ ရ။&lt;ref name=&quot;bourdieu&quot;&gt;{{cite book |last=Bourdieu |first=P. |title=Outline of a Theory of Practice |publisher=Cambridge University Press |year=1977 |pages=72-87}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Social Change and Globalization) ==
လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဟွံသေင် အရာ မတန်တဴ ဗိုန် လၟိုန် ကာလ (Static) ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် လၟိုန် (Dynamic) အတိုင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခေတ် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ '''[[ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန်]]''' (Globalization) ဝွံ ပကဵု ညံင် လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် လတူ ဒေသ တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော် ရ။ အေန်သတဳကျူရှေန် ဂၠးတိ (ဥပမာ - ကမ္မတဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ၊ ကုလသမဂ္ဂ) တအ် လုပ် ပြံက် ဓရိုဟ် ပ္ဍဲ သၞောတ် ဒေသ တအ် ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ နကဵု လညာတ် မာနျူအဲ ကာတ်သတဲ (Manuel Castells) မ္ဂး၊ အင်တာနက် ကေုာံ နည်းပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် '''ဂကောံမၞိဟ် ကွန်ရက်''' (Network Society) တုဲ ပရေင်ဆက်စပ် ပူဂိုလ် တအ် ဟွံဒး ဒုင် ပိုင်ခြာ နကဵု ဒၞာဲ ပထဝဳ (Geography) ရ။&lt;ref name=&quot;giddens&quot;&gt;{{cite book |last=Giddens |first=A. |title=The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration |publisher=University of California Press |year=1984 |pages=25-30}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ နဲကဲ သုတေသန ပရေင်မၞိဟ် (Research Methods in Social Structure) ==
သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် မ္ဂး၊ သုတေသဳ တအ် စကာ နဲကဲ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

* '''နဲကဲ ဍာ်ဒကေဝ် (Qualitative Methods):''' မပ္တံကဵု သုတေသန လ္ၚတ် အကာဲအရာ ချိုတ်ပၠိုတ် (Embedded case study designs) ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ လ္ၚတ် အလဵုဇကု ပါလုပ် (Participant observation) ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ ဇြိုဟ်နက် ကေုာံ ကဵု လညာတ် ညာဏ် ပရူ အခိုက်အလိုက် အေန်သတဳကျူရှေန် နူကဵု ဒၞာဲ အပ္ဍဲ စိုတ် (Insider perspective) ရ။ 
* '''နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative Methods):''' မပ္တံကဵု ပရေင်သၟာန်သွဟ် လၟိဟ် (Surveys) ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကွန်ရက် (Social Network Analysis) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပူဂိုလ် ဂမၠိုင် ရ။ နဲကဲ ဏအ် ကဵု လညာတ် ဇၞော် အလုံ ဂကောံမၞိဟ် (Macro trends) ရ။

== ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ လညာတ် အနာဂတ် (Conclusion and Future Perspectives) ==
လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဒှ် ဇလ တောဲဆက် မဖန်ဇန် ဘဝ၊ ဒ္ဂေတ်၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ကဆံင်၊ တာလျိုင်၊ အေန်သတဳကျူရှေန်၊ ကေုာံ သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင် မၞိဟ် ရ။

ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ် ဂှ်၊ သုတေသန ပရူ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ သ္ဒး ဆက် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဖဵုသက်ရောက် နူကဵု ဉာဏ်စက် (AI)၊ ပြသၞာ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ (Climate change)၊ ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဂၠးတိ (Global inequality) မမာန် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ရိုဟ်ကၞက် လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ် တအ် ရောင်။ လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် ဏအ် ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ မခိုဟ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Sociology)
* [[အေန်သတဳကျူရှေန်]] (Institution)
* [[သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်]] (Social stratification)
* [[ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန်]] (Globalization)
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်လဒက်ပတန်]] (Structuration theory)

{{Navbox
| name = Sociology
| title = ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Sociology and Social Structure)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သဇိုင် အဓိက
| list1 =
* [[လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social structure)
* [[ဂကောံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social group)
* [[အေန်သတဳကျူရှေန်]] (Institution)
* [[အစောံသတ္တိ ပူဂိုလ်]] (Agency)
| group2 = သၞောတ် ကေုာံ အခေါင်အရာ
| list2 =
* [[သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်]] (Social stratification)
* [[ကဆံင် ကေုာံ တာလျိုင်]] (Status and role)
* [[ဟာဗဳတတ်]] (Habitus)
* [[ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်]] (Social conflict)
| group3 = တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ကားလ် မာက်]] (Karl Marx)
* [[အဳမဳလ် ဒါခါမ်]] (Émile Durkheim)
* [[မက်စ် ဝေဗာ]] (Max Weber)
* [[အာန်ထဝ်နဳ ဂစ်ဒေန်]] (Anthony Giddens)
* [[ပျဲ ဘောဒဳယော]] (Pierre Bourdieu)
| group4 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list4 =
* [[ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန်]] (Globalization)
* [[သုတေသန အရည်အသွေး]] (Qualitative research)
* [[ယေန်သၞာင်]] (Culture)
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂကောံမၞိဟ်]] (Social change)
}}

[[Category:ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်]]
[[Category:သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>93m312ui30wbqp5l7l3ju590m66qxk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာ ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11783</id>
    <revision>
      <id>56353</id>
      <timestamp>2026-07-23T13:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''[[ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]]''' (Sociology) ဟွံသေင်မ္ဂး သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ၊ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ်၊ လဒက်...&quot;</comment>
      <origin>56353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="602la7plzasm5lsnkbp4rknvwwulco2" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''[[ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]]''' (Sociology) ဟွံသေင်မ္ဂး သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ၊ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ်၊ လဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ်၊ အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆံ ကောန်မၞိဟ် တအ် နကဵု လညာတ် သိပ္ပံ ရ။

{{Commonscat|Sociology}}

[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဂကောံမၞိဟ်]]
[[Category:ဘာသာရပ် လ္ၚတ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>602la7plzasm5lsnkbp4rknvwwulco2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11784</id>
    <revision>
      <id>56354</id>
      <timestamp>2026-07-23T13:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''[[လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]]''' (Social structure) ကေုာံ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်၊ မပ္တံကဵု သၞောတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ...&quot;</comment>
      <origin>56354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="hejw2lwyf9a1bjlwguth2uz29ybati3" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''[[လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]]''' (Social structure) ကေုာံ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်၊ မပ္တံကဵု သၞောတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ပူဂိုလ်၊ အေန်သတဳကျူရှေန် (Institutions)၊ ကွန်ရက်၊ ကေုာံ သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် တအ် ရ။

{{Commonscat|Social structures}}

[[Category:ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဂကောံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>hejw2lwyf9a1bjlwguth2uz29ybati3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11785</id>
    <revision>
      <id>56355</id>
      <timestamp>2026-07-23T13:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်''' (Sociological theories) မဒှ် လညာတ်၊ ဒဿန၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် ပ္...&quot;</comment>
      <origin>56355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="6s1efwk4waglu0ejq6mesjcczv3f1pc" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်''' (Sociological theories) မဒှ် လညာတ်၊ ဒဿန၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု [[ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]] သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရူ ဂကောံမၞိဟ်၊ လဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ပရေင်ဆက်ဆံ ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။

{{Commonscat|Sociological theories}}

[[Category:ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>6s1efwk4waglu0ejq6mesjcczv3f1pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11786</id>
    <revision>
      <id>56356</id>
      <timestamp>2026-07-23T13:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''[[ယေန်သၞာင်]]''' (Culture) ကေုာံ '''[[ဂကောံမၞိဟ်]]''' (Society)၊ မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက် ပြဝေဏဳ၊ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိ...&quot;</comment>
      <origin>56356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="hedm32ivjussjil329api5yhe13ixyz" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''[[ယေန်သၞာင်]]''' (Culture) ကေုာံ '''[[ဂကောံမၞိဟ်]]''' (Society)၊ မပ္တံကဵု အခိုက်အလိုက် ပြဝေဏဳ၊ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆံ ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။

{{Commonscat|Society and culture}}

[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဂကောံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>hedm32ivjussjil329api5yhe13ixyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာ ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11787</id>
    <revision>
      <id>56357</id>
      <timestamp>2026-07-23T13:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ပညာ ပရေင်မၞိဟ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Sociology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social science) မွဲ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် (Society)၊...&quot;</comment>
      <origin>56357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24252" sha1="1auxj410vpfj2ovj8tgcuxruvu1bmrv" xml:space="preserve">'''ပညာ ပရေင်မၞိဟ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Sociology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social science) မွဲ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် (Society)၊ အခိုက်အလိုက် ပရေင်ဆက်ဆံ ကောန်မၞိဟ် (Social relationships)၊ လဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Culture) မကတဵုဒှ် လၟိုန် တ္ၚဲ ရ။ ဘာသာရပ် ဏအ်ဝွံ စကာ နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ ကေုာံ လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် မတန်တဴ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် လၟေင် အခိင် ရ။&lt;ref name=&quot;giddens&quot;&gt;{{cite book |last=Giddens |first=A. |title=Sociology |publisher=Polity Press |year=2006 |pages=2-10}}&lt;/ref&gt;

ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု ဗွိုက် လ္ၚတ် မလှဲလး ဗွဲမလောန် တုဲ စတမ် နူကဵု ပရေင်ဆက်ဆံ အကြာ ပူဂိုလ် ၜါ (Micro-level) စဵုကဵု စိုပ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂၠးတိ ကေုာံ လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျူရှေန် ဇၞော်ဇၞော် (Macro-level) ဂမၠိုင် ပါလုပ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ အဆံင် လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Sociology_collage.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ပံင်ကောံ မထ္ၜး ပရေင်ဆက်ဆံ ကောန်မၞိဟ်၊ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာ သာ် မဒှ် ဗွိုက် လ္ၚတ် အဓိက ပ္ဍဲ ပညာ ပရေင်မၞိဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ&quot; (Sociology) ဝွံ ကၠုင်နူ မလိက် လာတ္တေန် (Latin) &quot;socius&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရဲမကောံသၟဟ်၊ ဂကောံ&quot; ကေုာံ မလိက် ဂရိတ် (Greek) &quot;-λογία&quot; (logia) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပညာ လ္ၚတ်&quot; ရ။ ယၟု ဏအ်ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် '''အဝ်ဂတ် ကောမ်''' (Auguste Comte) ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၈ ရ။

နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဒှ် ပညာ မလ္ၚတ် သဘာဝ ဂကောံမၞိဟ် အလုံစုံ (Holistic approach) ရ။ အရာ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု ပညာ စိုတ်ဗေဒ (Psychology) ဂှ်၊ ပညာ စိုတ်ဗေဒ အာရီုစွံ လတူ က္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ် ပူဂိုလ် မွဲမွဲ ရ၊ ဆဂး ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် အာရီုစွံ လတူ အခိုက်အလိုက် ဒ္ဂေတ်ပြဝ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆက်ဆံ အကြာ ပူဂိုလ် ဂမၠိုင်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ ဂကောံမၞိဟ် ရ။

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Origins) ==
ဘာသာရပ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဥရောပ အခိင် ကာလ မနွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲ ၁၈ ကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (Industrial Revolution ကေုာံ French Revolution) ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ် ပကဵု ညံင် သၞောတ် တြေံ တအ် လီုလာ် အာ တုဲ၊ တၠပညာ တအ် စ ဂၠာဲ နဲကဲ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ဖြေစှ် ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် တၟိ ရ။

တၠပညာ အဓိက မဒက်ပတန် လဝ် ဘာသာရပ် ဏအ် နွံ ပိ တၠ ရ -
* '''ကားလ် မာက် (Karl Marx) (၁၈၁၈-၁၈၈၃):''' ညး အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Capitalism) ကေုာံ ပေါဲဗတိုက် အကြာ ကဆံင် မၞိဟ် (Class struggle)။&lt;ref name=&quot;marx&quot;&gt;{{cite book |last=Marx |first=K. |author2=Engels, F. |title=The Communist Manifesto |publisher=Progress Publishers |year=1848 |pages=14-20}}&lt;/ref&gt;
* '''အဳမဳလ် ဒါခါမ် (Émile Durkheim) (၁၈၅၈-၁၉၁၇):''' ညး ဒက်ပတန် လဝ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် နဒဒှ် ဘာသာရပ် အကယ်ဒမစ် ဍာံပြ မွဲ။ ညး လ္ၚတ် လဝ် ပရူ ပရေင်ညဳသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် (Social solidarity) ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဂကောံမၞိဟ် လတူ ပရေင်ဂစိုတ် ဇကု (Suicide) ရ။&lt;ref name=&quot;durkheim&quot;&gt;{{cite book |last=Durkheim |first=É. |title=Suicide: A Study in Sociology |publisher=Free Press |year=1897 |pages=45-55}}&lt;/ref&gt;
* '''မက်စ် ဝေဗာ (Max Weber) (၁၈၆၄-၁၉၂၀):''' ညး အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် စိုတ် (Rationalization)၊ သာသနာ၊ ကေုာံ သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ (Bureaucracy) မဒှ် သဇိုင် ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ရ။&lt;ref name=&quot;weber&quot;&gt;{{cite book |last=Weber |first=M. |title=Economy and Society |publisher=University of California Press |year=1922 |pages=212-225}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theoretical Perspectives) ==
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု [[သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]] အဓိက ၃ သာ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲ ပညာ ပရေင်မၞိဟ်
|-
! လညာတ် သဳအိုရဳ (Theoretical Perspective)
! အဆံင် လ္ၚတ် (Level)
! တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Core Concept)
|-
| '''သၞောတ် လဒက်ပတန် ကေုာံ ကမၠောန်''' (Structural Functionalism)
| အဆံင် ဇၞော် (Macro)
| ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ တုပ် ညံင် ခန္ဓာကိုယ် မွဲ ရ။ လဒက်ပတန် သီုဖအိုတ် (ဘာသာ၊ ပရေင်ပညာ၊ သ္ၚိကၟိန်) နွံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ မင်မဲ ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ညဳသၟဟ် ရ။
|-
| '''သဳအိုရဳ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်''' (Conflict Theory)
| အဆံင် ဇၞော် (Macro)
| ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဒှ် ပေါဲပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ ကဆံင် မၞိဟ် (ညးနွံ အဝဵု ကဵု ညးဒိုက်ဂတ်) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သယံဇာတ ရ။ သၞောတ် တအ် ဒက်ပတန် လဝ် သွက်ဂွံ မင်မဲ အဝဵု ညးသိုက် တအ် ရ။
|-
| '''ပရေင်ဆက်ဆံ သင်္ကေတ''' (Symbolic Interactionism)
| အဆံင် ဍောတ် (Micro)
| ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် နူကဵု ပရေင်ဆက်ဆံ အကြာ ပူဂိုလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲ ရ။ ကောန်မၞိဟ် တအ် ဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် နကဵု သင်္ကေတ၊ အရေဝ်၊ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပြဝ ရ။
|}

== ၄။ အဆံင် လ္ၚတ် ကေုာံ လဒက်ပတန် (Levels of Analysis and Structure) ==
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ပါ်လဝ် အဆံင် လ္ၚတ် အဓိက ၜါ သာ် ရ -

* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် အဆံင် ဇၞော် (Macrosociology):''' လ္ၚတ် လဒက်ပတန် ဇၞော်ဇၞော် အလုံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ဥပမာ - ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဒက်ပတန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ၊ သၞောတ် ပရေင်ပညာ ကၟိန်ဍုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖဵုသက်ရောက် နူကဵု ကပ်ယဲ ဇၞော် လတူ ဂကောံမၞိဟ်။ သဳအိုရဳ ကမၠောန် (Functionalism) ကေုာံ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် (Conflict theory) တအ် စကာ အဆံင် ဏအ် ရ။
* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် အဆံင် ဍောတ် (Microsociology):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်ဆံ အကြာ ပူဂိုလ် ဍောတ်ဍောတ် ဂမၠိုင် ရ။ ဥပမာ - ဗီုလဵု ကွးဘာ တအ် ဆက်ဆံ ကု အစာ ပ္ဍဲ ခဒမ် ဗတောန် လိက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵု သ္ၚိကၟိန် မွဲ ပါ်ခြာ ကမၠောန် သ္ၚိ။ သဳအိုရဳ ပရေင်ဆက်ဆံ သင်္ကေတ (Symbolic interactionism) စကာ အဆံင် ဏအ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ သုတေသနဂမၠိုင် (Research Methods) ==
သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ဍာံပြ (Empirical data) ဂှ်၊ တၠပညာ ပရေင်မၞိဟ် တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန နာနာ သာ် ရ။

# '''နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative Methods):''' ဒုင်သဇိုင် လတူ ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ စရင်အင် ရ။ နဲကဲ အဓိက ဂှ် ဒှ် ပရေင်သၟာန်သွဟ် လၟိဟ် (Surveys / Questionnaires) မာန် ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဂၠိုင် (ဥပမာ မၞိဟ် လ္ၚီ) တုဲ တွက် ထ္ၜး ကဵု မျဉ်းကွေး (Trends) ရ။
# '''နဲကဲ ဍာ်ဒကေဝ် (Qualitative Methods):''' ဒုင်သဇိုင် လတူ အရေဝ်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် ရ။ နဲကဲ ဂမၠိုင် ပါလုပ် သီုကဵု သၟာန်သွဟ် ဇြိုဟ်နက် (In-depth interviews)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ပါလုပ် (Participant observation)၊ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် (Ethnography) ရ။
# '''နဲကဲ ပံင်ကောံ (Mixed Methods):''' စကာ သီု လၟိဟ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;macionis&quot;&gt;{{cite book |last=Macionis |first=J. J. |title=Sociology |publisher=Pearson |year=2012 |pages=32-48}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် ပါ်တိတ်ဂမၠိုင် (Subfields and Branches) ==
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု ဘာသာရပ် ပါ်တိတ် (Subfields) ဗွဲမဂၠိုင် မာန် လ္ၚတ် ဇၟာပ် ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ဘဝ ကောန်မၞိဟ် ရ -

* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် သာသနာ (Sociology of Religion):''' လ္ၚတ် လဒက်ပတန် ဘာသာရေင်၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် သာသနာ လတူ ဂကောံမၞိဟ်။
* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပညာ (Sociology of Education):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု သၞောတ် ပညာ ဖန်ဇန် လညာတ် ပူဂိုလ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဘာလ္ၚတ်။
* '''ခရေတ်မဳနဝ်လဝ်ဂျဳ (Criminology):''' လ္ၚတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ပြသၞာ ရာဇဝတ် (Crime) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပြဝ ဟွံကိတ်ညဳ ကု သၞောဝ် (Deviance)။
* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Sociology of Health):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ်၊ သြန်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ယဲ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် ဂဥုဲ။

== ၇။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Culture and Society) ==
'''[[ယေန်သၞာင်]]''' (Culture) ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ရ။ ယေန်သၞာင် ဟီုမ္ဂးဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ပတှ်ေ (Beliefs)၊ ၚုဟ်မး (Values)၊ ဒ္ဂေတ် လၟေင် (Norms)၊ အရေဝ် (Language)၊ ကေုာံ ကပေါတ် ရုပ်ဝတ္ထု (Material culture) မဒက်ပတန် လဝ် ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ရ။

ကောန်မၞိဟ် တအ် တီ ကၠိုဟ် ယေန်သၞာင် ဏအ် နကဵု လၟေင် ကမၠောန် '''ပရေင်လွဳလွတ် ဒ္ဂေတ်မၞိဟ်''' (Socialization) ရ။ ပရေင်ဏအ် ကတဵုဒှ် နူ အခိင် ကောန်ၚာ် စဵုကဵု စုတိ တုဲ၊ မိမ၊ ဘာလ္ၚတ်၊ ကေုာံ မဳဒဳယာ (Media) တအ် ဒှ် ညးမပလံင် ဗစိုပ် ယေန်သၞာင် တအ် ဏအ် ရ။

== ၈။ သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် (Social Stratification and Inequality) ==
'''[[သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်]]''' (Social stratification) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ပါ်ခြာ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မွဲ နကဵု ကဆံင် (Layers) မဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality) ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ဒုင်သဇိုင် လတူ -
* '''သြန် ကေုာံ ဒြပ်ရတ် (Wealth/Class):''' ပါ်ခြာ ညးသိုက်၊ ညးလဒေါဝ်၊ ညးဒိုက်။
* '''အဝဵု ကေုာံ စရာဲ (Power and Prestige):''' ညးလ္ၚဵု နွံကဵု သြဇာ ဂၠိုင် နူ ညးတၞဟ် (ဥပမာ - အမာတ် ကဵု ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ)။
* '''ဂကူ၊ လိင်၊ ကေုာံ အာယုက် (Race, Gender, and Age):''' ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဟိုတ်နူ ဂကူ ဟွံတုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခေါင်အရာ မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု ဗြဴ ဟွံတုပ်။

ပညာ ပရေင်မၞိဟ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သၞောတ် တအ် ဏအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဆက် တန်တဴ အာ နကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ လညာတ် သဳအိုရဳ ဒစးဒုင် ရ။

== ၉။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Social Change and Globalization) ==
ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဟွံတန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ တၠပညာ တအ် လ္ၚတ် '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ်''' (Social Change) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ -
* '''နည်းပညာ ကေုာံ တီထွင် (Technology and Invention):''' ဥပမာ - အင်တာနက် ပလီုပလာ် ထောအ် သၞောတ် ဆက်ဆံ တြေံ။
* '''ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်မၞိဟ် (Social Movements):''' ဂကောံ မၞိဟ် မကောံသၟဟ် တုဲ အာတ်မိက် ပရေင်ပြံင်လှာဲ (ဥပမာ - ပရေင်တဝ်စၞေဟ် သွက် အခေါင်အရာ မၞိဟ်ဗြဴ ဟွံသေင်မ္ဂး သဘာဝ ပွဳပွူ)။

ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ဏအ်၊ '''[[ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန်]]''' (Globalization) မဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ပကဵု ညံင် ဂကောံမၞိဟ် နာနာ ဂွံ တုပ် ကၠုင် ရေင်သကအ်၊ ဆဂး ဍေဟ် လေဝ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ တၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်ဆောမ်လေင် ယေန်သၞာင် ဒေသ ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဂၠးတိ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ခေတ်တၟိ (Future and Impact on Modern Era) ==
အနာဂတ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အကာဲအရာ ပြံင်လှာဲ မကတဵုဒှ် ပြဟ်ပြဟ် ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ 

* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Sociology):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social media) ကေုာံ အင်တာနက် ပြံင်လှာဲ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်။
* '''ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု AI သၠာဲ ထောအ် ကမၠောန် မၞိဟ် ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဍေဟ် လတူ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် အလုံ ဂၠးတိ။
* '''ပွဳပွူ သဘာဝ (Environmental Sociology):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပြသၞာ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ (Climate change) ရ။

သ္ၚောပ် မ္ဂး၊ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ကဵု လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ တုဲ ဍေဟ် ဒှ် လွဟ် ဉာဏ် အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု တရားမျှတ (Social justice) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable development) အနာဂတ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social structure)
* [[ယေန်သၞာင်]] (Culture)
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]] (Sociological theories)
* [[ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန်]] (Globalization)
* [[ပညာ စိုတ်ဗေဒ]] (Psychology)

{{Navbox
| name = Social Sciences
| title = ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ (Social Sciences and Sociology)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဘာသာရပ် အဓိက
| list1 =
* [[ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology)
* [[ပညာ စိုတ်ဗေဒ]] (Psychology)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
* [[ပညာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] (Political science)
* [[ပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Economics)
| group2 = လညာတ် ကေုာံ သဳအိုရဳ
| list2 =
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်]] (Conflict theory)
* [[သၞောတ် လဒက်ပတန် ကေုာံ ကမၠောန်]] (Structural functionalism)
* [[ပရေင်ဆက်ဆံ သင်္ကေတ]] (Symbolic interactionism)
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]] (Sociological theories)
| group3 = ကဏ္ဍ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social structure)
* [[ယေန်သၞာင်]] (Culture)
* [[သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်]] (Social stratification)
* [[ဂကောံမၞိဟ်]] (Society)
| group4 = တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင်
| list4 =
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)
* [[ကားလ် မာက်]] (Karl Marx)
* [[အဳမဳလ် ဒါခါမ်]] (Émile Durkheim)
* [[မက်စ် ဝေဗာ]] (Max Weber)
}}

[[Category:ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဂကောံမၞိဟ်]]
[[Category:ဘာသာရပ် လ္ၚတ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>1auxj410vpfj2ovj8tgcuxruvu1bmrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56364</id>
      <parentid>56357</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T14:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>56364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24318" sha1="czcchd77qledgvazfgvmi7z2tqt2wwk" xml:space="preserve">'''ပညာ ပရေင်မၞိဟ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Sociology'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social science) မွဲ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် (Society)၊ အခိုက်အလိုက် ပရေင်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ် (Social relationships)၊ လဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Culture) မကတဵုဒှ် လၟိုန် တ္ၚဲ ရ။ ဘာသာရပ် ဏအ်ဝွံ စကာ နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ ကေုာံ လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် မတန်တဴ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် လၟေင် အခိင် ရ။&lt;ref name=&quot;giddens&quot;&gt;{{cite book |last=Giddens |first=A. |title=Sociology |publisher=Polity Press |year=2006 |pages=2-10}}&lt;/ref&gt;

ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု ဗွိုက် လ္ၚတ် မလှဲလး ဗွဲမလောန် တုဲ စတမ် နူကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ၜါ (Micro-level) စဵုကဵု စိုပ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂၠးတိ ကေုာံ လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျူရှေန် ဇၞော်ဇၞော် (Macro-level) ဂမၠိုင် ပါလုပ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ အဆံင် လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Sociology_collage.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ပံင်ကောံ မထ္ၜး ပရေင်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ်၊ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာ သာ် မဒှ် ဗွိုက် လ္ၚတ် အဓိက ပ္ဍဲ ပညာ ပရေင်မၞိဟ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ&quot; (Sociology) ဝွံ ကၠုင်နူ မလိက် လာတ္တေန် (Latin) &quot;socius&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရဲမကောံသၟဟ်၊ ဂကောံ&quot; ကေုာံ မလိက် ဂရိတ် (Greek) &quot;-λογία&quot; (logia) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပညာ လ္ၚတ်&quot; ရ။ ယၟု ဏအ်ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် '''အဝ်ဂတ် ကောမ်''' (Auguste Comte) ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၈ ရ။

နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဒှ် ပညာ မလ္ၚတ် သဘာဝ ဂကောံမၞိဟ် အလုံစုံ (Holistic approach) ရ။ အရာ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု ပညာ စိုတ်ဗေဒ (Psychology) ဂှ်၊ ပညာ စိုတ်ဗေဒ အာရီုစွံ လတူ က္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ် ပူဂိုလ် မွဲမွဲ ရ၊ ဆဂး ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် အာရီုစွံ လတူ အခိုက်အလိုက် ဒ္ဂေတ်ပြဝ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ဂမၠိုင်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ ဂကောံမၞိဟ် ရ။

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Origins) ==
ဘာသာရပ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဥရောပ အခိင် ကာလ မနွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲ ၁၈ ကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (Industrial Revolution ကေုာံ French Revolution) ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ် ပကဵု ညံင် သၞောတ် တြေံ တအ် လီုလာ် အာ တုဲ၊ တၠပညာ တအ် စ ဂၠာဲ နဲကဲ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ဖြေစှ် ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် တၟိ ရ။

တၠပညာ အဓိက မဒက်ပတန် လဝ် ဘာသာရပ် ဏအ် နွံ ပိ တၠ ရ -
* '''ကားလ် မာက် (Karl Marx) (၁၈၁၈-၁၈၈၃):''' ညး အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Capitalism) ကေုာံ ပေါဲဗတိုက် အကြာ ကဆံင် မၞိဟ် (Class struggle)။&lt;ref name=&quot;marx&quot;&gt;{{cite book |last=Marx |first=K. |author2=Engels, F. |title=The Communist Manifesto |publisher=Progress Publishers |year=1848 |pages=14-20}}&lt;/ref&gt;
* '''အဳမဳလ် ဒါခါမ် (Émile Durkheim) (၁၈၅၈-၁၉၁၇):''' ညး ဒက်ပတန် လဝ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် နဒဒှ် ဘာသာရပ် အကယ်ဒမစ် ဍာံပြ မွဲ။ ညး လ္ၚတ် လဝ် ပရူ ပရေင်ညဳသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် (Social solidarity) ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဂကောံမၞိဟ် လတူ ပရေင်ဂစိုတ် ဇကု (Suicide) ရ။&lt;ref name=&quot;durkheim&quot;&gt;{{cite book |last=Durkheim |first=É. |title=Suicide: A Study in Sociology |publisher=Free Press |year=1897 |pages=45-55}}&lt;/ref&gt;
* '''မက်စ် ဝေဗာ (Max Weber) (၁၈၆၄-၁၉၂၀):''' ညး အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် စိုတ် (Rationalization)၊ သာသနာ၊ ကေုာံ သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ (Bureaucracy) မဒှ် သဇိုင် ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ရ။&lt;ref name=&quot;weber&quot;&gt;{{cite book |last=Weber |first=M. |title=Economy and Society |publisher=University of California Press |year=1922 |pages=212-225}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theoretical Perspectives) ==
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု [[သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]] အဓိက ၃ သာ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲ ပညာ ပရေင်မၞိဟ်
|-
! လညာတ် သဳအိုရဳ (Theoretical Perspective)
! အဆံင် လ္ၚတ် (Level)
! တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Core Concept)
|-
| '''သၞောတ် လဒက်ပတန် ကေုာံ ကမၠောန်''' (Structural Functionalism)
| အဆံင် ဇၞော် (Macro)
| ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ တုပ် ညံင် ခန္ဓာကိုယ် မွဲ ရ။ လဒက်ပတန် သီုဖအိုတ် (ဘာသာ၊ ပရေင်ပညာ၊ သ္ၚိကၟိန်) နွံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ မင်မဲ ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ညဳသၟဟ် ရ။
|-
| '''သဳအိုရဳ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်''' (Conflict Theory)
| အဆံင် ဇၞော် (Macro)
| ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဒှ် ပေါဲပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ ကဆံင် မၞိဟ် (ညးနွံ အဝဵု ကဵု ညးဒိုက်ဂတ်) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သယံဇာတ ရ။ သၞောတ် တအ် ဒက်ပတန် လဝ် သွက်ဂွံ မင်မဲ အဝဵု ညးသိုက် တအ် ရ။
|-
| '''ပရေင်ဆက်ဆောံ သင်္ကေတ''' (Symbolic Interactionism)
| အဆံင် ဍောတ် (Micro)
| ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် နူကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲ ရ။ ကောန်မၞိဟ် တအ် ဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် နကဵု သင်္ကေတ၊ အရေဝ်၊ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပြဝ ရ။
|}

== ၄။ အဆံင် လ္ၚတ် ကေုာံ လဒက်ပတန် (Levels of Analysis and Structure) ==
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ပါ်လဝ် အဆံင် လ္ၚတ် အဓိက ၜါ သာ် ရ -

* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် အဆံင် ဇၞော် (Macrosociology):''' လ္ၚတ် လဒက်ပတန် ဇၞော်ဇၞော် အလုံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ဥပမာ - ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဒက်ပတန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ၊ သၞောတ် ပရေင်ပညာ ကၟိန်ဍုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖဵုသက်ရောက် နူကဵု ကပ်ယဲ ဇၞော် လတူ ဂကောံမၞိဟ်။ သဳအိုရဳ ကမၠောန် (Functionalism) ကေုာံ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် (Conflict theory) တအ် စကာ အဆံင် ဏအ် ရ။
* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် အဆံင် ဍောတ် (Microsociology):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ဍောတ်ဍောတ် ဂမၠိုင် ရ။ ဥပမာ - ဗီုလဵု ကွးဘာ တအ် ဆက်ဆောံ ကု အစာ ပ္ဍဲ ခဒမ် ဗတောန် လိက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵု သ္ၚိကၟိန် မွဲ ပါ်ခြာ ကမၠောန် သ္ၚိ။ သဳအိုရဳ ပရေင်ဆက်ဆောံ သင်္ကေတ (Symbolic interactionism) စကာ အဆံင် ဏအ် ရ။

== ၅။ နဲကဲ သုတေသနဂမၠိုင် (Research Methods) ==
သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ဍာံပြ (Empirical data) ဂှ်၊ တၠပညာ ပရေင်မၞိဟ် တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန နာနာ သာ် ရ။

# '''နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative Methods):''' ဒုင်သဇိုင် လတူ ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ စရင်အင် ရ။ နဲကဲ အဓိက ဂှ် ဒှ် ပရေင်သၟာန်သွဟ် လၟိဟ် (Surveys / Questionnaires) မာန် ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဂၠိုင် (ဥပမာ မၞိဟ် လ္ၚီ) တုဲ တွက် ထ္ၜး ကဵု မျဉ်းကွေး (Trends) ရ။
# '''နဲကဲ ဍာ်ဒကေဝ် (Qualitative Methods):''' ဒုင်သဇိုင် လတူ အရေဝ်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် ရ။ နဲကဲ ဂမၠိုင် ပါလုပ် သီုကဵု သၟာန်သွဟ် ဇြိုဟ်နက် (In-depth interviews)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ပါလုပ် (Participant observation)၊ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် (Ethnography) ရ။
# '''နဲကဲ ပံင်ကောံ (Mixed Methods):''' စကာ သီု လၟိဟ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အိုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;macionis&quot;&gt;{{cite book |last=Macionis |first=J. J. |title=Sociology |publisher=Pearson |year=2012 |pages=32-48}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် ပါ်တိတ်ဂမၠိုင် (Subfields and Branches) ==
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု ဘာသာရပ် ပါ်တိတ် (Subfields) ဗွဲမဂၠိုင် မာန် လ္ၚတ် ဇၟာပ် ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ဘဝ ကောန်မၞိဟ် ရ -

* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် သာသနာ (Sociology of Religion):''' လ္ၚတ် လဒက်ပတန် ဘာသာရေင်၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် သာသနာ လတူ ဂကောံမၞိဟ်။
* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပညာ (Sociology of Education):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု သၞောတ် ပညာ ဖန်ဇန် လညာတ် ပူဂိုလ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဘာလ္ၚတ်။
* '''ခရေတ်မဳနဝ်လဝ်ဂျဳ (Criminology):''' လ္ၚတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ပြသၞာ ရာဇဝတ် (Crime) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပြဝ ဟွံကိတ်ညဳ ကု သၞောဝ် (Deviance)။
* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Sociology of Health):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ်၊ သြန်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ယဲ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် ဂဥုဲ။

== ၇။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Culture and Society) ==
'''[[ယေန်သၞာင်]]''' (Culture) ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ရ။ ယေန်သၞာင် ဟီုမ္ဂးဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ပတှ်ေ (Beliefs)၊ ၚုဟ်မး (Values)၊ ဒ္ဂေတ် လၟေင် (Norms)၊ အရေဝ် (Language)၊ ကေုာံ ကပေါတ် ရုပ်ဝတ္ထု (Material culture) မဒက်ပတန် လဝ် ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ရ။

ကောန်မၞိဟ် တအ် တီ ကၠိုဟ် ယေန်သၞာင် ဏအ် နကဵု လၟေင် ကမၠောန် '''ပရေင်လွဳလွတ် ဒ္ဂေတ်မၞိဟ်''' (Socialization) ရ။ ပရေင်ဏအ် ကတဵုဒှ် နူ အခိင် ကောန်ၚာ် စဵုကဵု စုတိ တုဲ၊ မိမ၊ ဘာလ္ၚတ်၊ ကေုာံ မဳဒဳယာ (Media) တအ် ဒှ် ညးမပလံင် ဗစိုပ် ယေန်သၞာင် တအ် ဏအ် ရ။

== ၈။ သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် (Social Stratification and Inequality) ==
'''[[သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်]]''' (Social stratification) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ပါ်ခြာ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မွဲ နကဵု ကဆံင် (Layers) မဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality) ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ဒုင်သဇိုင် လတူ -
* '''သြန် ကေုာံ ဒြပ်ရတ် (Wealth/Class):''' ပါ်ခြာ ညးသိုက်၊ ညးလဒေါဝ်၊ ညးဒိုက်။
* '''အဝဵု ကေုာံ စရာဲ (Power and Prestige):''' ညးလ္ၚဵု နွံကဵု သြဇာ ဂၠိုင် နူ ညးတၞဟ် (ဥပမာ - အမာတ် ကဵု ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ)။
* '''ဂကူ၊ လိင်၊ ကေုာံ အာယုက် (Race, Gender, and Age):''' ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဟိုတ်နူ ဂကူ ဟွံတုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခေါင်အရာ မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု ဗြဴ ဟွံတုပ်။

ပညာ ပရေင်မၞိဟ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သၞောတ် တအ် ဏအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဆက် တန်တဴ အာ နကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ လညာတ် သဳအိုရဳ ဒစးဒုင် ရ။

== ၉။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Social Change and Globalization) ==
ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဟွံတန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ တၠပညာ တအ် လ္ၚတ် '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ်''' (Social Change) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ -
* '''နည်းပညာ ကေုာံ တီထွင် (Technology and Invention):''' ဥပမာ - အင်တာနက် ပလီုပလာ် ထောအ် သၞောတ် ဆက်ဆောံ တြေံ။
* '''ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်မၞိဟ် (Social Movements):''' ဂကောံ မၞိဟ် မကောံသၟဟ် တုဲ အာတ်မိက် ပရေင်ပြံင်လှာဲ (ဥပမာ - ပရေင်တဝ်စၞေဟ် သွက် အခေါင်အရာ မၞိဟ်ဗြဴ ဟွံသေင်မ္ဂး သဘာဝ ပွဳပွူ)။

ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ဏအ်၊ '''[[ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန်]]''' (Globalization) မဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ပကဵု ညံင် ဂကောံမၞိဟ် နာနာ ဂွံ တုပ် ကၠုင် ရေင်သကအ်၊ ဆဂး ဍေဟ် လေဝ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ တၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်ဆောမ်လေင် ယေန်သၞာင် ဒေသ ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဂၠးတိ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ခေတ်တၟိ (Future and Impact on Modern Era) ==
အနာဂတ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အကာဲအရာ ပြံင်လှာဲ မကတဵုဒှ် ပြဟ်ပြဟ် ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ 

* '''ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Sociology):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social media) ကေုာံ အင်တာနက် ပြံင်လှာဲ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်။
* '''ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု AI သၠာဲ ထောအ် ကမၠောန် မၞိဟ် ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဍေဟ် လတူ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် အလုံ ဂၠးတိ။
* '''ပွဳပွူ သဘာဝ (Environmental Sociology):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပြသၞာ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ (Climate change) ရ။

သ္ၚောပ် မ္ဂး၊ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ကဵု လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ တုဲ ဍေဟ် ဒှ် လွဟ် ဉာဏ် အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု တရားမျှတ (Social justice) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable development) အနာဂတ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social structure)
* [[ယေန်သၞာင်]] (Culture)
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]] (Sociological theories)
* [[ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန်]] (Globalization)
* [[ပညာ စိုတ်ဗေဒ]] (Psychology)

{{Navbox
| name = Social Sciences
| title = ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ (Social Sciences and Sociology)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဘာသာရပ် အဓိက
| list1 =
* [[ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology)
* [[ပညာ စိုတ်ဗေဒ]] (Psychology)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
* [[ပညာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] (Political science)
* [[ပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Economics)
| group2 = လညာတ် ကေုာံ သဳအိုရဳ
| list2 =
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်]] (Conflict theory)
* [[သၞောတ် လဒက်ပတန် ကေုာံ ကမၠောန်]] (Structural functionalism)
* [[ပရေင်ဆက်ဆောံ သင်္ကေတ]] (Symbolic interactionism)
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]] (Sociological theories)
| group3 = ကဏ္ဍ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social structure)
* [[ယေန်သၞာင်]] (Culture)
* [[သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်]] (Social stratification)
* [[ဂကောံမၞိဟ်]] (Society)
| group4 = တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင်
| list4 =
* [[အဝ်ဂတ် ကောမ်]] (Auguste Comte)
* [[ကားလ် မာက်]] (Karl Marx)
* [[အဳမဳလ် ဒါခါမ်]] (Émile Durkheim)
* [[မက်စ် ဝေဗာ]] (Max Weber)
}}

[[Category:ပညာ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဂကောံမၞိဟ်]]
[[Category:ဘာသာရပ် လ္ၚတ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>czcchd77qledgvazfgvmi7z2tqt2wwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11788</id>
    <revision>
      <id>56358</id>
      <timestamp>2026-07-23T14:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''[[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]''' (Social sciences)၊ မဒှ် ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် သိပ္ပံဂမၠိုင် မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကောံမၞ...&quot;</comment>
      <origin>56358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="827" sha1="1chb1rupn38ooupp14el59tv68upx5q" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပံင်ကောံလဝ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကု '''[[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]''' (Social sciences)၊ မဒှ် ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် သိပ္ပံဂမၠိုင် မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ်၊ အခိုက်အလိုက် ပြဝေဏဳ ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေင်ဆက်ဆံ၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ် တအ် ရ။

{{Commonscat|Social sciences}}

[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာရပ် လ္ၚတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဂကောံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>1chb1rupn38ooupp14el59tv68upx5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇဟောမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11789</id>
    <revision>
      <id>56359</id>
      <timestamp>2026-07-23T14:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဇဟောမ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Vacuum'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ (Space) မဟွံမဲ ကု ဒြပ်ဝတ္ထု (Matter) အလုံစုံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲ မနွံ ဓရိုဟ် လေဝ် (Air pressure) မသဝ် ဗွဲမလောန် နူကဵု ဓရိုဟ် လေဝ် ဓမ္...&quot;</comment>
      <origin>56359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20383" sha1="mhqa1hhmkoi8q6gdjwenjbly0c8mz1w" xml:space="preserve">'''ဇဟောမ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Vacuum'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ (Space) မဟွံမဲ ကု ဒြပ်ဝတ္ထု (Matter) အလုံစုံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲ မနွံ ဓရိုဟ် လေဝ် (Air pressure) မသဝ် ဗွဲမလောန် နူကဵု ဓရိုဟ် လေဝ် ဓမ္မတာ မနွံ လတူ ဂၠးတိ ရ။ ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Vacuum&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ မလိက် လာတ္တေန် &quot;vacuus&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဒၞာဲ သၠး&quot; (Empty) ရ။ နကဵု လညာတ် [[ရူပဗေဒ]] မ္ဂး၊ ဇဟောမ် ဍာံပြ (Perfect vacuum) မဟွံမဲ ကု ဒြပ် မွဲမ မွဲသာ် ဂှ် ဒှ် အရာ မနွံ ပ္ဍဲ လညာတ် သဳအိုရဳ သၟး တုဲ ပ္ဍဲ သဘာဝ ဂၠးတိ ဝွံ ဇဟောမ် ဍာံပြ ဏအ် ကတဵုဒှ် ဟွံမာန် ရ။&lt;ref name=&quot;chambers&quot;&gt;{{cite book |last=Chambers |first=A. |title=Modern Vacuum Physics |publisher=CRC Press |year=2004 |pages=10-15}}&lt;/ref&gt;

ၜိုန်ဂှ်လေဝ်၊ ပ္ဍဲ အကာသ (Outer space) ဂှ် ဓရိုဟ် ဍေဟ် သဝ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ် ဒၞာဲ မကြပ်ညောန် ကု ဇဟောမ် ဍာံပြ အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ နည်းပညာ ဇဟောမ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကၠောန်ပတိတ် မပ္တံကဵု မပၟတ် (Light bulbs)၊ ပရေင်ထုပ်ပကောံ စၞစ (Vacuum packing)၊ ကေုာံ စက် အခန် သီမဳကောန်ဒတ်တာ (Semiconductors) တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဇဟောမ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ ရူပဗေဒ၊ ကွမ်တမ်၊ ကေုာံ နည်းပညာ စက် ဇဟောမ် တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Magdeburg-hemispheres-1662.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝင် ထ္ၜး ပရေင်စမ်ၜတ် ဇဟောမ် &quot;Magdeburg hemispheres&quot; မကၠောန် လဝ် နကဵု အဝ်တဝ် ဗောန် ဂါရစ် (Otto von Guericke) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၅၄ သွက်ဂွံ ထ္ၜး ဒြဟတ် ဓရိုဟ် လေဝ် လတူ ဇဟောမ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ဇဟောမ်&quot; (Vacuum) ဝွံ နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် အကယ်ဒမစ် မ္ဂး၊ ဒှ် ဒေသ ဟွံသေင်မ္ဂး ထိုင် မွဲ မနွံ ဓရိုဟ် ဓါတ် ဓါတ်လလဳ ကေုာံ ဒြပ် သဝ် နူကဵု ဓရိုဟ် လေဝ် အလုံ ဂၠးတိ (Atmospheric pressure) ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်စက်မှု၊ ဇဟောမ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု အဆံင် နာနာ အတိုင် ဓရိုဟ် မသှ်ေ ဒၟံင် ရ - 
* ဇဟောမ် သဝ် (Low vacuum): ဓရိုဟ် သဝ် နူ လေဝ် ဓမ္မတာ ညိည။
* ဇဟောမ် သၠုင် (High vacuum): ဓရိုဟ် မသဝ် လောန် မစကာ ပ္ဍဲ စက်ရုံ ကွတ်ပညာ တၟိ။
* ဇဟောမ် သၠုင်လောန် (Ultra-high vacuum - UHV): ဓရိုဟ် မသဝ် အိုတ် မစကာ ပ္ဍဲ ပရေင်စမ်ၜတ် ဓါတုဗေဒ ကေုာံ သုတေသန ရူပဗေဒ ဇၞော်ဇၞော်။

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် (History and Origin of Study) ==
လညာတ် ပရူ ဇဟောမ် ဝွံ ဒှ် လညာတ် မဒးဒုင် သဳကၠဳ ပၠန်ဂတး ကၠုင် လဝ် လအ်လ ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဝင် ဒဿန ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် တြေံ၊ တၠပညာ '''အရစ်သတဝ်တယ်''' (Aristotle) ပတှ်ေ ကေတ် ဒဒှ်ရ &quot;သဘာဝ ဝွံ က္ဍုဟ်မၠေအ် ဇဟောမ်&quot; (Horror vacui) ရ၊ အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ် ဂှ် ဒၞာဲ သၠး ဍာံပြ ဝွံ ကတဵုဒှ် ဟွံမာန်၊ ယဝ်ရ နွံ မ္ဂး ဒြပ် တၞဟ် သ္ဒး လုပ် ဍိုက်ပေင် အာ ပြဟ်ပြဟ် ရ။

ဆဂး ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ၊ လညာတ် ဏအ် ပြံင်လှာဲ အာ အခိင် ကာလ တၠပညာ အဳတလဳ '''[[အဳဗာန်ဂေလဳသတာ တဝ်ရဳချေလဳ]]''' (Evangelista Torricelli) ခၞံဗဒှ် ဗာရဝ်မဳတာ ဍာ်သြန် (Mercury barometer) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၄၃ ရ။ ညး ဂၠာဲဆဵု ညာတ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲ လတူ ပလိုင် ဍာ်သြန် ဂှ် နွံ ဒၞာဲ သၠး မဟွံမဲ ကု လေဝ် တုဲ၊ ဒၞာဲ ဏအ် ဂှ် ညးတအ် ကော်စ &quot;ဇဟောမ် တဝ်ရဳချေလဳ&quot; ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် အဝ်တဝ် ဗောန် ဂါရစ် (Otto von Guericke) ခၞံဗဒှ် စက် တံင် လေဝ် (Vacuum pump) ပထမအိုတ် တုဲ ထ္ၜး ကဵု ဣဒ္ဓိဗလ ဇဟောမ် ဗွဲမပြာကတ် ရ။&lt;ref name=&quot;guericke&quot;&gt;{{cite book |last=Guericke |first=O. |title=Experimenta Nova (ut vocantur) Magdeburgica de Vacuo Spatio |publisher=Janssonius |year=1672 |pages=34-45}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ သဇိုင် သဳအိုရဳ ကေုာံ ရူပဗေဒ ခေတ်တြေံ (Classical Physics and Theory) ==
နကဵု လညာတ် [[ရူပဗေဒ]] ခေတ်တြေံ (Classical mechanics) မ္ဂး၊ ဇဟောမ် ဝွံ ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကု ဒြပ်ဝတ္ထု သၟး ရ။ ပ္ဍဲ လညာတ် တြေံ၊ ဇဟောမ် ဍာံပြ ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် ဂမ္တဴ ဗဟီု အလုံစုံ (Absolute zero, 0 Kelvin) တုဲ ဟွံမဲ ကု ဒြဟတ် စက် (Mechanical energy) မွဲမွဲ ရ။

ပ္ဍဲ လပါ် သဳအိုရဳ ဓါတ်လလဳ (Electromagnetism)၊ ဇဟောမ် ဝွံ ဒှ် ဌာန် မကဵု အခေါင် လျး တအ် ဇက် အာ နကဵု လဟိုင် အိုတ်အစောန် (Speed of light, c) မဒှ် 299,792,458 မဳတာ ပ္ဍဲ မွဲ စက္က ရ။ တၠပညာ အဲလ်ဗာတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) လေဝ် စကာ သဘာဝ ဇဟောမ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် [[သဳအိုရဳ နှိုင်းယှဉ်]] (Theory of Relativity) ညး ကီု ရ။

== ၄။ ကွမ်တမ် မက္ကနေတ် ကေုာံ ဇဟောမ် (Quantum Mechanics and Vacuum) ==
ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ လညာတ် ပရူ ဇဟောမ် ပြံင်လှာဲ အာ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[ကွမ်တမ် မက္ကနေတ်]] (Quantum Mechanics) ရ။ 

နကဵု သဳအိုရဳ ကွမ်တမ် မ္ဂး၊ ဇဟောမ် ဝွံ ဟွံသေင် &quot;ဒၞာဲ သၠး&quot; ဍာံပြ ပုဟ်။ ဍေဟ် နွံကဵု ဒြဟတ် မသဝ် အိုတ် (Zero-point energy) မကတဵုဒှ် လၟိုန် ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပ္ဍဲ ဇဟောမ် ဂှ် အမှုန် မွဲခဏ (Virtual particles) တအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ ကလေင် လီုလာ် အာ ပ္ဍဲ အခိင် ဗွဲမပြဟ် လၟိုန် ကာလ ရ။ ပရေင်ဏအ် ဂှ် ညးတအ် ကော်စ '''ပရေင်ချဳဓရာင် ဇဟောမ်''' (Vacuum fluctuations) ရ။ ဣဒ္ဓိဗလ ဏအ်ဝွံ မာန် ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ ပ္ဍဲ စမ်ၜတ် ကာသဳမဳယျာ (Casimir effect) မဒှ် ဒြဟတ် မတံင်ပၠုပ် ပလာတ် ၜါ မနွံ ဗဒါဲ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲ ဇဟောမ် ရ။&lt;ref name=&quot;milonni&quot;&gt;{{cite book |last=Milonni |first=P. W. |title=The Quantum Vacuum: An Introduction to Quantum Electrodynamics |publisher=Academic Press |year=1994 |pages=230-245}}&lt;/ref&gt;

== ၅။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ စံပၞောန် (Measurement and Standards) ==
သွက်ဂွံ တီ ဍာ်ဒကေဝ် ဇဟောမ် မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် ၜတ်ကၞာတ် ဓရိုဟ် မသှ်ေ ဒၟံင် ရ။ ဗၞတ်ၜတ် (Units) အဓိက မစကာ ဂှ် -
* '''ပါသကယ် (Pascal - Pa):''' ဒှ် ဗၞတ်ၜတ် ရူပဗေဒ စံပၞောန် (SI unit)။
* '''တောရ် (Torr):''' မစကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်စက်မှု ကေုာံ သုတေသန (1 Torr = 1/760 of atm)။

ဇဟောမ် သၠုင်လောန် (UHV) ဂှ် နွံ ဓရိုဟ် သဝ် နူ 10&lt;sup&gt;−9&lt;/sup&gt; Torr ရ။ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဓရိုဟ် မသဝ် လောန် ဏအ်၊ တၠပညာ တအ် ဒး စကာ ကိရိယာ တၟေင် မပ္တံကဵု Ionization gauges ရ။ ဇဟောမ် မသဝ် အိုတ် ၜိုတ် မကၠောန်ပတိတ် မာန် လတူ ဂၠးတိ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ စမ်ၜတ် ရူပဗေဒ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု CERN ရ။

== ၆။ ပွဳပွူ အကာသ ကေုာံ ဇဟောမ် ဥပါဒါန် (Outer Space and Outer Vacuum) ==
အကာသ (Outer space) ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မနွံကဵု ဇဟောမ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဇကဝလာ ပိုယ် ရ။ ဆဂး အကာသ ဂှ် လေဝ် ဟွံသေင် ဇဟောမ် ဍာံပြ ပုဟ်။ 

ၜိုန်ရ ဓရိုဟ် ဍေဟ် သဝ် ဗွဲမလောန် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ အကြာ သၞံင် တအ် (Interstellar medium) ဂှ် နွံ ဒၟံင် အက်တမ် ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen) မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ၜါ မ ပ္ဍဲ မွဲ က္ဍပ်မဳတာ (Cubic meter) ကီု ရ။ တုဲပၠန် အကာသ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု လျး ဓါတ်လလဳ (Electromagnetic radiation) မပ္တံကဵု Cosmic microwave background ကေုာံ အမှုန် ကွမ်တမ် တၞဟ်ဟ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဇဟောမ် သဘာဝ ဝွံ ဟွံမဲ ကု ဒြပ် ဍာံဍာံ ဂှ် ဒှ် ဟွံမာန် ရ။

== ၇။ လွပ် ကေုာံ နည်းပညာ (Uses and Technology) ==
နည်းပညာ ဇဟောမ် ဝွံ နွံကဵု လွပ် အဓိက ပ္ဍဲ ဘဝ လၟိုန် တ္ၚဲ ကေုာံ စက်ရုံ ဇၞော်ဇၞော် ရ -
* '''မပၟတ် (Incandescent light bulbs):''' ဇဟောမ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်လလဳ မဟွံချဳဓရာင် (Inert gas) ကၟာတ် လဝ် ပ္ဍဲ မပၟတ် ညံင် တၞောဝ် လျး (Filament) ဟွံဂွံ တူ လီု။
* '''ပလိုင် ဇဟောမ် (Vacuum tubes):''' မစကာ လဝ် ပ္ဍဲ ရေဒဳယဝ် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ခေတ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်။
* '''ပရေင်ထုပ်ပကောံ (Vacuum packing):''' တံင် ပတိတ် လေဝ် သွက်ဂွံ မင်မဲ စၞစ ညံင် ဟွံဂွံ အုဲလီု။
* '''မိုက်ခရဝ်သကုပ် လျး (Electron microscopy):''' ဒး စကာ ဇဟောမ် ညံင် အမှုန် အဳလက်ထရွန် တအ် ဟွံဂွံ ဇီုကပိုက် ကု လေဝ်။&lt;ref name=&quot;beck&quot;&gt;{{cite book |last=Beck |first=A. |title=Vacuum Technology: Principles and Practice |publisher=Springer |year=2010 |pages=100-115}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဇဳဝဗေဒ (Biological Effects of Vacuum) ==
ယဝ်ရ ကောန်မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိရစ္ဆာန် တအ် ဒး ဆဵုဂဗ ကု ဇဟောမ် နူ မ္ၚး (ဥပမာ ပ္ဍဲ အကာသ) အလဵုဇကု မ္ဂး၊ ဍေဟ်တအ် ဒး ဆောမ်လေင် လမျီု ဗွဲမပြဟ် ရ။ ဆဂး ရုပ်ရှင် ခေတ်တၟိ တအ် ထ္ၜး လဝ် (ဥပမာ - ခန္ဓာကိုယ် ခတိုဟ် တိတ် အာ) ဂှ် ဟွံဍာံ ပုဟ်။

ဖဵုသက်ရောက် အဓိက ဂှ် -
# '''အဳဗူလဳဇြေမ် (Ebullism):''' ဟိုတ်နူ ဓရိုဟ် သဝ် လောန်၊ ဍာ် ပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် ကေုာံ ဆီ တအ် စ ဇြာတ် ကတဵု (Boil) ကၠုင် ပ္ဍဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ ခန္ဓာ ဓမ္မတာ ရ။
# '''ဟိုက်ပံက်သဳယျာ (Hypoxia):''' လေဝ် အံက်သဳဂျေန် ဟွံမဲ တုဲ က္ဍဟ် လီုလာ် အာ ပွိုင် ၜိုတ် ၁၀ စက္က ပြင် မ္ဂး မၞိဟ် တအ် သတိ လီု အာ ရ။&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{cite web |author=NASA |title=Human Body in a Vacuum |url=https://www.nasa.gov |publisher=National Aeronautics and Space Administration |date=2018 |access-date=2026-07-23}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ စက် ဇဟောမ် ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် (Vacuum Pumps and Generation) ==
သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဇဟောမ် ပ္ဍဲ ခဒမ် ဟွံသေင်မ္ဂး ထိုင် မွဲမွဲ၊ တၠပညာ တအ် စကာ စက် တံင် လေဝ် (Vacuum pumps) မနွံကဵု ဂကူ နာနာ သာ် ရ -

* '''စက် ဗလင် ဂေတ် (Rotary vane pumps):''' စကာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဇဟောမ် သဝ် စဵုကဵု ဇဟောမ် လဒေါဝ်။ ဍေဟ် တံင် ပတိတ် လေဝ် နကဵု ဒြဟတ် စက်။
* '''စက် တာဗဝ်မဝ်လဳကျူလာ (Turbomolecular pumps):''' စကာ သွက် ဇဟောမ် သၠုင်။ ဍေဟ် တက် ပတိတ် မဝ်လဳကျူ လေဝ် နကဵု သၞေဝ် မဂေတ် ဒၟံင် ဗွဲမပြဟ် ရ။
* '''စက် ဒဳဖျူရှေန် (Diffusion pumps):''' စကာ ကၠေင် မကတဵုဒၟံင် သွက်ဂွံ တံင် ပတိတ် အက်တမ် လေဝ် မသှ်ေ ဒၟံင် ရ။ စက် ဏအ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဇဟောမ် သၠုင်လောန် (UHV) ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ သုတေသန ခေတ်တၟိ (Future and Modern Research) ==
အနာဂတ် လ္ၚတ် ဇဟောမ် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[ကွမ်တမ် ရူပဗေဒ]] ကေုာံ [[ကောသ်မဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Cosmology) ရ။ 

သုတေသန ခေတ်တၟိ တအ်ဂှ် အာရီုစွံ လတူ &quot;ဒြဟတ် ဇဟောမ်&quot; (Vacuum energy) မဒှ် တမ်မူလ သွက် '''[[ဒြဟတ် ဒမၠု]]''' (Dark energy) မပကဵု ညံင် ဇကဝလာ ပိုယ် ဂွံ ဇၞော် လှဲ တိတ် အာ ပြဟ် လောန် ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပရေင်စမ်ၜတ် လ္ၚဵု တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြဟတ် (Energy) နူကဵု ဇဟောမ် ဏအ် မဒှ် လညာတ် မမာန် ပြံင်လှာဲ ထောအ် သၞောတ် နည်းပညာ ကောန်မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် မာန် ရောင်။ ဇဟောမ် ဝွံ ၜိုန်ရ ထေင် ကေတ် &quot;ဟွံမဲ မွဲသာ်&quot; ကီုလေဝ်၊ နကဵု လညာတ် သိပ္ပံ မ္ဂး ဍေဟ် ဒှ် ဒၞာဲ မဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓမ္မတာ သဘာဝ မဇြိုဟ်နက် အိုတ် မွဲ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[ကွမ်တမ် မက္ကနေတ်]] (Quantum mechanics)
* [[အကာသ]] (Outer space)
* [[ဒြဟတ် ဒမၠု]] (Dark energy)

{{Navbox
| name = Classical and quantum physics
| title = ရူပဗေဒ သဇိုင် ကေုာံ ကွမ်တမ် (Fundamentals of Physics and Quantum Theory)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သဇိုင် အဓိက
| list1 =
* [[ဇဟောမ်]] (Vacuum)
* [[ဒြပ်]] (Matter)
* [[ဒြဟတ်]] (Energy)
* [[အကာသ]] (Space)
| group2 = ရူပဗေဒ ခေတ်တြေံ
| list2 =
* [[ဓရိုဟ်]] (Pressure)
* [[ဓါတ် ဂမ္တဴ ဗဟီု အလုံစုံ]] (Absolute zero)
* [[လျး]] (Light)
* [[သဳအိုရဳ နှိုင်းယှဉ်]] (Theory of relativity)
| group3 = ကွမ်တမ် မက္ကနေတ်
| list3 =
* [[ဒြဟတ် ဇဟောမ်]] (Vacuum energy)
* [[စမ်ၜတ် ကာသဳမဳယျာ]] (Casimir effect)
* [[အမှုန် မွဲခဏ]] (Virtual particle)
* [[ကွမ်တမ် ရူပဗေဒ]] (Quantum physics)
| group4 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list4 =
* [[အဳဗာန်ဂေလဳသတာ တဝ်ရဳချေလဳ]] (Evangelista Torricelli)
* [[စက် ဇဟောမ်]] (Vacuum pump)
* [[ဒြဟတ် ဒမၠု]] (Dark energy)
* [[ဗာရဝ်မဳတာ]] (Barometer)
}}

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:ကွမ်တမ် မက္ကနေတ်]]
[[Category:နည်းပညာ ဇဟောမ်]]
[[Category:အကာသ]]</text>
      <sha1>mhqa1hhmkoi8q6gdjwenjbly0c8mz1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒြဟတ် ဒမၠု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11790</id>
    <revision>
      <id>56360</id>
      <timestamp>2026-07-23T14:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဒြဟတ် ဒမၠု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Dark energy'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာလ္ၚတ် နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) ကေုာံ ရူပဗေဒ ဇကဝလာ (Cosmology) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မဟွံမဲ ကု ရုပ်ဝတ္ထု၊ မဟွံပြာကတ် နကဵု လျး တ...&quot;</comment>
      <origin>56360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22930" sha1="cmphxkglsh5exdiux77cdid4ofx8ery" xml:space="preserve">'''ဒြဟတ် ဒမၠု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Dark energy'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာလ္ၚတ် နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) ကေုာံ ရူပဗေဒ ဇကဝလာ (Cosmology) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မဟွံမဲ ကု ရုပ်ဝတ္ထု၊ မဟွံပြာကတ် နကဵု လျး တုဲ၊ မဒှ် ဒြဟတ် သဇိုင် အဓိက မနွံ လိက်ပြး ဒၟံင် အလုံ မွဲ ဇကဝလာ (Universe) ရ။ ဒြဟတ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် ဇကဝလာ ဂွံ တၚ်ဇၞော် ပြးတိတ် အာ နကဵု လဟိုင် ပြဟ် တိုန် လၟိုန် အခိင် (Accelerating expansion of the universe) ရ။ အတိုင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဒမၠု ဏအ်ဝွံ နွံ ဒၟံင် ၜိုတ် ၆၈% ပ္ဍဲကဵု ဒြဟတ် ကေုာံ ဒြပ်အလုံသၟာန် (Total mass-energy) သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဇကဝလာ ရ။&lt;ref name=&quot;frieman&quot;&gt;{{cite journal |last=Frieman |first=J. A. |author2=Turner, M. S. |author3=Huterer, D. |title=Dark Energy and the Accelerating Universe |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=46 |pages=385-432 |year=2008}}&lt;/ref&gt;

ဒြဟတ် ဒမၠု ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[ဒြပ် ဒမၠု]] (Dark matter) ရ။ ဒြပ် ဒမၠု ဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ်ဓါတ် တံင်တွဵု (Gravity) မပကောံ ပတောအ် လဝ် ဂလုက်သဳ (Galaxies) တအ်၊ ဆဂး ဒြဟတ် ဒမၠု ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် ဒစးဒုင် တံင်တွဵု (Repulsive force) မထြိင် ပတိတ် ဒၟံင် ဇကဝလာ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒြဟတ် ဒမၠု နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ တင်ဂၞင် သုတေသန ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ အနာဂတ် ဇကဝလာ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:CMB_Timeline300000.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လၟေင် ဝင် ဇကဝလာ စတမ် နူ ဘိက်ဗေင် (Big Bang) စဵုကဵု ခေတ် လၟုဟ် မထ္ၜး ကဵု ပရေင်တၚ်ဇၞော် ပြးတိတ် မပြဟ် တိုန် ဟိုတ်နူ ဒြဟတ် ဒမၠု။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ဒြဟတ် ဒမၠု&quot; (Dark energy) ဝွံ မလိက် အၚ်္ဂလိက် ဏအ်ဂှ် တၠပညာ ရူပဗေဒ မာက် တာနါ (Michael Turner) ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၈ ရ။ ဝေါဟာရ ဏအ် မဒး စကာ လဝ် မလိက် &quot;ဒမၠု&quot; ဂှ် ဟွံသေင် ဟိုတ်နူ ဍေဟ် နွံ အသာ် နက်/ဒမၠု ပုဟ်၊ ဆဂး ဟိုတ်နူကဵု တၠပညာ တအ် ဟွံတီ ကၠးကၠး သဘာဝ ဍာံပြ ဍေဟ် ကေုာံ ဍေဟ် ဟွံ ပတိတ် လျး ကေုာံ ဟွံ တံင်တွဵု လျး (Invisible) ဂှ်ရ ကော်စ လဝ် ဒမၠု ရ။

နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဒမၠု ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် မနွံကဵု ဓါတ်ဍဵု ဒစး (Negative pressure) တုဲ၊ ဍေဟ် ဒစးဒုင် ထောအ် ဒြဟတ် တံင်တွဵု သဘာဝ ရ။ ကာလ အကာသ (Space) ဇၞော် တိုန် လၟိုန် မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဒမၠု ဏအ် ဟွံယှောတ် အောန် အာ ပုဟ်၊ သှ်ေ ဒၟံင် မွဲ ဓဝ် တုဲ ပကဵု ညံင် ဇကဝလာ ဂွံ ပြးတိတ် ပြဟ် တိုန် လၟိုန် ရ။

== ၂။ ဝင် ပရေင်ဂၠာဲဆဵု (History of Discovery) ==
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၈၊ ဂကောံ သုတေသဳ ၜါ ဂကောံ (Supernova Cosmology Project ကေုာံ High-Z Supernova Search Team) လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တြး လျး နူကဵု သူပါနဝ်ဗါ ဂကူ Ia (Type Ia Supernovae) မနွံ ဇၚောဲ ဇြိုဟ်ဇြိုဟ် တအ် ရ။ ညးတအ် ရန်တၟအ် လဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်တၚ်ဇၞော် ဇကဝလာ ဂှ် သ္ဒး ဇြိုင် စှ်ေ အာ ဟိုတ်နူ ဒြဟတ် တံင်တွဵု ရ။&lt;ref name=&quot;riess&quot;&gt;{{cite journal |last=Riess |first=A. G. |collaboration=Supernova Search Team |title=Observational Evidence from Supernovae for an Accelerating Universe and a Cosmological Constant |journal=The Astronomical Journal |volume=116 |issue=3 |pages=1009-1038 |year=1998}}&lt;/ref&gt;

ဆဂး သွဟ် သုတေသန တအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် တၠပညာ တအ် ဂွံ ဒး ဒၟံင် သၟာန် ဇၞော်ဇၞော် ရ - သူပါနဝ်ဗါ တအ်ဂှ် နွံ ဇၚောဲ ကၠေအ် အာ လောန် နူ တန်စၟတ် လဝ်၊ မထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ ပရေင်တၚ်ဇၞော် ဇကဝလာ ဝွံ ဟွံသေင် ဇြိုင် စှ်ေ အာ၊ ဆဂး ပြဟ် တိုန် ဒၟံင် ရ။ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု ဏအ် ပကဵု ညံင် တၠပညာ သုတေသဳ သဝ်လာမ်-ပါလ်မုတာ (Saul Perlmutter)၊ ဗရာယ်အေန် သခမေတ် (Brian P. Schmidt)၊ ကေုာံ အာဒမ် ရိသ် (Adam G. Riess) တအ် ဂွံ ကလိဂွံ လာဘ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ရူပဗေဒ သၞာံ ၂၀၁၁ ရ။&lt;ref name=&quot;perlmutter&quot;&gt;{{cite journal |last=Perlmutter |first=S. |collaboration=Supernova Cosmology Project |title=Measurements of $\Omega$ and $\Lambda$ from 42 High-Redshift Supernovae |journal=The Astrophysical Journal |volume=517 |issue=2 |pages=565-586 |year=1999}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ သဳအိုရဳ မကေတ် ဒၞာဲ ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ (Theoretical Models of Dark Energy) ==
တၠပညာ ရူပဗေဒ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် လညာတ် သဳအိုရဳ ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် ဒြဟတ် ဒမၠု၊ ဆဂး လညာတ် အဓိက ၜါ သာ် နွံ အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

# '''ကောသ်မဝ်လဝ်ဂျဳ ကေဝ်ကောန်သတေန် (Cosmological Constant - $\Lambda$):''' လညာတ် ဏအ်ဂှ် စတင် နူကဵု [[အာလ်ဗာတ် အာၚ်သတၚ်]] (Albert Einstein) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇ ရ။ အာၚ်သတၚ် စကာ လဝ် မလိက်မရနုက်ကဵု တန် $\Lambda$ (Lambda) ပ္ဍဲ သၞောန် မဂၞန် သဳအိုရဳ လညာတ်တၚ် သာသတ္တိ (General Relativity) သွက်ဂွံ ထိင် ဒၟံင် ဇကဝလာ ညံင် ဟွံဂွံ ပြး ရ။ နကဵု လညာတ် ဏအ် မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဒမၠု ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် ဒမၠိ ပ္ဍဲ အကာသ သၠး (Energy of space itself) တုဲ၊ ၚုဟ်မး ဍေဟ် ဗိုန် လၟိုန် ကာလ ရ။
# '''ခွိန္တေတ်သေန် (Quintessence):''' လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ဒြဟတ် ဒမၠု ဟွံသေင် ဒြဟတ် ဗိုန် တၚ် မွဲ၊ ဆဂး ဍေဟ် ဒှ် ဒြဟတ် ဓါတ် (Dynamic field) မမာန် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် အခိင် ကေုာံ ဒၞာဲ ရ။&lt;ref name=&quot;peebles&quot;&gt;{{cite journal |last=Peebles |first=P. J. E. |author2=Ratra, B. |title=The Cosmological Constant and Dark Energy |journal=Reviews of Modern Physics |volume=75 |issue=2 |pages=559-606 |year=2003}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ပါ်ခြာ အကြာ ဒြဟတ် ဒမၠု ကေုာံ ဒြပ် ဒမၠု (Dark Energy vs. Dark Matter) ==
ၜိုန်ရ နွံကဵု မလိက် &quot;ဒမၠု&quot; မွဲစွံ ကိ ကီုလေဝ်၊ ဒြဟတ် ဒမၠု ကဵု [[ဒြပ် ဒမၠု]] နွံကဵု သဘာဝ တၞဟ်ခြာ လောန် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ပရေင်ပါ်ခြာ အကြာ ဒြဟတ် ဒမၠု ကေုာံ ဒြပ် ဒမၠု
|-
! အရာ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
! ဒြဟတ် ဒမၠု (Dark Energy)
! ဒြပ် ဒမၠု (Dark Matter)
|-
| '''ပၟိက် ဒြဟတ် မနွံ'''
| ၜိုတ် ၆၈% ပ္ဍဲ ဇကဝလာ
| ၜိုတ် ၂၇% ပ္ဍဲ ဇကဝလာ
|-
| '''ကမၠောန် အဓိက'''
| ထြိင် ပတိတ် အကာသ (ဒစး တံင်တွဵု)
| တံင် စွံ လဝ် ရုပ်ဝတ္ထု တအ် (နွံ ဒြဟတ် တံင်တွဵု)
|-
| '''ပရေင်တန်တဴ'''
| ပြး လိက် ဒၟံင် အလုံ ဇကဝလာ တန်းတန်း
| ပကောံ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဂလုက်သဳ တအ်
|-
| '''ဖဵုသက်ရောက်'''
| ပကဵု ညံင် ပရေင်တၚ်ဇၞော် ပြးတိတ် ဂွံ ပြဟ် တိုန်
| ပကဵု ညံင် ရုပ်ဝတ္ထု တအ် ဂွံ ဒက်ပတန် ဂလုက်သဳ
|}

(ဆ ၅% သၟး မဒှ် ရုပ်ဝတ္ထု ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု သၞံင်၊ တိ၊ ကေုာံ ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ)။

== ၅။ တင်ဂၞင် သုတေသန ကေုာံ ပရေင်စၟတ်ၜတ် (Observational Evidence) ==
ပါဲနူ သူပါနဝ်ဗါ တုဲ၊ သုတေသန ခေတ်တၟိ တအ် ထပ် ထ္ၜး ကဵု တင်ဂၞင် ဒြဟတ် ဒမၠု နကဵု နဲကဲ သုတေသန ဂၠိုင် သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

* '''ပရေင်လဟိုင် လျးတြေံ ဇကဝလာ (Cosmic Microwave Background - CMB):''' စက်ရုံ လိက်အကာသ မပ္တံကဵု WMAP ကေုာံ Planck satellite တအ် စၟတ်ၜတ် လဝ် လျး ရေဒဳယဝ် တြေံ စှ်ေ ကၠုင် နူ အခိင် ဘိက်ဗေင် တုဲ၊ သွဟ် ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဇကဝလာ ပိုယ် နွံ ဗီုပြင် တိ မပြး (Flat universe) တုဲ ဒြဟတ် သီုဖအိုတ် ၆၈% ဂှ် သ္ဒး ဒှ် ဒြဟတ် ဒမၠု ရ။
* '''ဗာရဳယယောန် အဝ်သဳလေယှေန် (Baryon Acoustic Oscillations - BAO):''' ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ဇၚောဲ အကြာ ဂလုက်သဳ ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဇကဝလာ သ္ၚောဲသ္ၚောဲ ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ သၞောတ် တၚ်ဇၞော် ပြးတိတ် ဂှ် စ ပြဟ် တိုန် ပ္ဍဲ ၅ ဘဳလဳယာန် သၞာံ လက္ကရဴ ဏအ် ရ။&lt;ref name=&quot;planck&quot;&gt;{{cite journal |last=Ade |first=P. A. R. |collaboration=Planck Collaboration |title=Planck 2015 results. XIII. Cosmological parameters |journal=Astronomy &amp; Astrophysics |volume=594 |pages=A13 |year=2016}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇကဝလာ (Cosmological Implications) ==
ဟိုတ်နူ ဒြဟတ် ဒမၠု မနွံ ဒၟံင် ဂှ်ရ၊ လဒက်ပတန် အလုံ ဇကဝလာ ဝွံ ဒးဒုင် ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် ရ။ 

ပ္ဍဲ အခိင် စတင် ဘိက်ဗေင် တေအ်၊ ဒြပ် ဒမၠု ကေုာံ ရုပ်ဝတ္ထု တအ် နွံ တန်သိပ် ဂၠိုင် တုဲ ဒြဟတ် တံင်တွဵု ဂှ် အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ပကောံ ကပေါတ် တအ် ရ။ ဆဂး အခိင် ကာလ အကာသ ပြးတိတ် ဇၞော် တိုန် မ္ဂး၊ တန်သိပ် ရုပ်ဝတ္ထု တအ် ယှောတ် စှ်ေ အာ တုဲ၊ ဒြဟတ် ဒမၠု (မနွံ တန်သိပ် ဗိုန် တၚ်) ဂှ် စ ဇၞး ကၠုင် ဒြဟတ် တံင်တွဵု ပ္ဍဲ ၜိုတ် ၅ ဘဳလဳယာန် သၞာံ အာတေအ် ရ။ စနူ ဂှ် တုဲ ပရေင်တၚ်ဇၞော် ဇကဝလာ စ ပြဟ် တိုန် ရ။

== ၇။ အနာဂတ် ဇကဝလာ ကေုာံ လအိတ် ဘဝ (Future of the Universe) ==
အနာဂတ် ဇကဝလာ ပိုယ် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု သဘာဝ ဒြဟတ် ဒမၠု ရ။ တၠပညာ တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် လညာတ် သဳအိုရဳ သွက် လအိတ် ဇကဝလာ ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

* '''ပရေင်ဂံက် ဇၞော် (Big Freeze / Heat Death):''' ယဝ်ရ ဒြဟတ် ဒမၠု ဆက် တန်တဴ နကဵု ၚုဟ်မး ဗိုန် $\Lambda$ မ္ဂး၊ ဇကဝလာ ဝွံ ဆက် ပြးတိတ် အာ လၟိုန် ရ။ ဂလုက်သဳ တအ် ဂှ် ခြာ ဇၚောဲ အာ နူ ရေင်သကအ် တုဲ၊ သၞံင် တအ် စတမ် ကှ် ပၟတ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဇကဝလာ ဂှ် ဒှ် အာ ဒၞာဲ ဂံက် ကမှဲ ကေုာံ ဒမၠု ရ။
* '''ပရေင်ထကိး ဇၞော် (Big Rip):''' ယဝ်ရ ဒြဟတ် ဒမၠု ဇၞော်မောဝ် တိုန် လၟိဟ် အခိင် (Phantom energy) မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဏအ်ဝွံ ထိင် ဟွံမာန် တုဲ မာန် ထကိး ပလာ် ထောအ် သီု ဂလုက်သဳ၊ သၞံင်၊ ဂြိုဟ်၊ အက်တမ် (Atoms) စဵုကဵု လဒက်ပတန် အကာသ အလဵုဇကု ထကိး လဳယိုအ် အာ ရ။
* '''ပရေင်ဗိုက် ဇၞော် (Big Crunch):''' ယဝ်ရ ဒြဟတ် ဒမၠု ယှောတ် စှ်ေ အာ တုဲ ဒြဟတ် တံင်တွဵု ကလေင် ဇၞး မ္ဂး၊ ဇကဝလာ မာန် ကလေင် ဗိုက် ပကောံ စှ်ေ အာ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မွဲ ဓဝ် ရ (ဆဂး လညာတ် ဏအ် နွံ အခေါင် အောန် အိုတ်)။

== ၈။ ပြသၞာ သဳအိုရဳ ကေုာံ အခက်အခုဲ ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ (The Cosmological Constant Problem) ==
ဒြဟတ် ဒမၠု ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ရူပဗေဒ ခေတ်တၟိ မကော်စ '''ပြသၞာ ကောသ်မဝ်လဝ်ဂျဳ ကေဝ်ကောန်သတေန်''' (Cosmological Constant Problem) ရ။

ကာလ တၠပညာ တအ် တွက်ဂၞန် ၚုဟ်မး ဒြဟတ် ဒမၠု နကဵု သဳအိုရဳ ရူပဗေဒ ကွမ်တမ် (Quantum field theory) မ္ဂး၊ သွဟ် မတိတ် ကၠုင် ဂှ် ဇၞော် လောန် အာ နူကဵု ၚုဟ်မး စၟတ်ၜတ် ညာတ် ကေတ် ပ္ဍဲ နက္ခတ္တဗေဒ စဵုကဵု $10^{120}$ ဆ ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်တၞဟ်ခြာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင် သုတေသန သိပ္ပံ တုဲ၊ ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ လညာတ် ရူပဗေဒ ပိုယ် ခေတ် လၟုဟ် ဆက် လ္ၚတ် ဒး ပလေဝ် အာ သီု သဳအိုရဳ ကွမ်တမ် ကေုာံ လညာတ်တၚ် သာသတ္တိ ရ။&lt;ref name=&quot;weinberg&quot;&gt;{{cite journal |last=Weinberg |first=S. |title=The Cosmological Constant Problem |journal=Reviews of Modern Physics |volume=61 |issue=1 |pages=1-23 |year=1989}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ သုတေသန ခေတ်တၟိ ကေုာံ စက်ရုံ နက္ခတ္တဗေဒ အနာဂတ် (Current and Future Research Projects) ==
သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ ဍာံပြ ဒြဟတ် ဒမၠု ဂှ်၊ ဂကောံ တၠပညာ ဂၠးတိ တအ် ဒက်ပတန် စကာ ဒၟံင် စက်ရုံ ကေုာံ နိမိတ် လိက်အကာသ တၟိဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

* '''Euclid Space Telescope (ESA):''' လိက်အကာသ ဥရောပ မပတိုန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ သွက်ဂွံ ဗါန် ရုပ် 3D ဇကဝလာ ကေုာံ လ္ၚတ် ဖဵု ဒြဟတ် ဒမၠု လတူ တၚ်ဇၞော် ပြးတိတ် ရ။
* '''Vera C. Rubin Observatory (Chile):''' စက်ရုံ သုတေသန ပ္ဍဲ တိ မနွံ စက်ဗါန် ရုပ် ဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ စၟတ်စရင် ဂလုက်သဳ လၟိဟ် ဘဳလဳယာန် တအ်။
* '''Nancy Grace Roman Space Telescope (NASA):''' စက်ရုံ နက္ခတ္တဗေဒ အနာဂတ် မနွံ ဗွိုက် မာန် ညာတ် ကေတ် ပတောအ် ကု လိက်အကာသ ဟာဗ်ဗိလ် (Hubble) ၁၀၀ ဆ ရ။

== ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ လညာတ် အနာဂတ် (Conclusion) ==
ဒြဟတ် ဒမၠု ဝွံ ဒှ် အရာ နိမိတ် တၟေင် မအံ့သြ ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ရူပဗေဒ ဇကဝလာ ရ။ ဍေဟ် ဝွံ ထိင်ဒဝ် ဒၟံင် ဖဵုသက်ရောက် ဇနိဿယ သွက် ပရေင်တၚ်ဇၞော် ကေုာံ အနာဂတ် အလုံ ဇကဝလာ ပိုယ် ရ။

ၜိုန်ရ ပိုယ် တီ ကေတ် ဒဒှ်ရ ဍေဟ် နွံ ဒၟံင် ၜိုတ် ၆၈% ပ္ဍဲ ဇကဝလာ ကီုလေဝ်၊ သဘာဝ အစစ်အမှောန် ဍေဟ် ဂှ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် သၟာန် ဇၞော် မဟွံကလိဂွံ သွဟ် သဇိုင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ ပရေင်သုတေသန ပ္ဍဲ အနာဂတ် မပ္တံကဵု စက်ရုံ တၟိ ကေုာံ လညာတ် သဳအိုရဳ ရူပဗေဒ တၟိ တအ် ဝွံ မာန် ပံက် ထ္ၜး ကဵု လျး သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အရာ မအံ့သြ ဏအ် တုဲ မာန် ပြံင်လှာဲ ထောအ် လညာတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် လတူ ဇကဝလာ ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒြပ် ဒမၠု]] (Dark matter)
* [[ဘိက်ဗေင်]] (Big Bang)
* [[ဇကဝလာ]] (Universe)
* [[အာလ်ဗာတ် အာၚ်သတၚ်]] (Albert Einstein)

{{Navbox
| name = Cosmology
| title = ရူပဗေဒ ဇကဝလာ ကေုာံ နက္ခတ္တဗေဒ (Cosmology and Astrophysics)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သဇိုင် လညာတ်ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ဘိက်ဗေင်]] (Big Bang)
* [[ဒြဟတ် ဒမၠု]] (Dark energy)
* [[ဒြပ် ဒမၠု]] (Dark matter)
* [[ဇကဝလာ]] (Universe)
| group2 = သဳအိုရဳ ကေုာံ မဂၞန်
| list2 =
* [[လညာတ်တၚ် သာသတ္တိ]] (General relativity)
* [[ကောသ်မဝ်လဝ်ဂျဳ ကေဝ်ကောန်သတေန်]] (Cosmological constant)
* [[သဳအိုရဳ မောရ်]] (Moore's law)
* [[သဳအိုရဳ ကွမ်တမ်]] (Quantum theory)
| group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[ဂလုက်သဳ]] (Galaxies)
* [[သူပါနဝ်ဗါ]] (Supernovae)
* [[အာလ်ဗာတ် အာၚ်သတၚ်]] (Albert Einstein)
* [[စက်ရုံ နက္ခတ္တဗေဒ]] (Observatories)
}}

[[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ ဇကဝလာ]]
[[Category:ဇကဝလာ]]
[[Category:ဒြဟတ် ဒမၠု]]</text>
      <sha1>cmphxkglsh5exdiux77cdid4ofx8ery</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒြပ် ဒမၠု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11791</id>
    <revision>
      <id>56361</id>
      <timestamp>2026-07-23T14:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဒြပ် ဒမၠု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Dark matter'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ ဒြပ် (Matter) မွဲ မဟွံမာန် ညာတ် ကေတ် နကဵု မတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကိရိယာ မပ္တံကဵု တယ်လဳသကုပ် တအ် ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဟွံပတိတ် လျး၊...&quot;</comment>
      <origin>56361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20769" sha1="jdf3kc5e65o20ao0asq6m1jg6fb46sa" xml:space="preserve">'''ဒြပ် ဒမၠု''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Dark matter'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ ဒြပ် (Matter) မွဲ မဟွံမာန် ညာတ် ကေတ် နကဵု မတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကိရိယာ မပ္တံကဵု တယ်လဳသကုပ် တအ် ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဟွံပတိတ် လျး၊ ဟွံကလေင် လျး၊ ကေုာံ ဟွံဇြောတ် ကေတ် ဒြဟတ် လလဳ သံလိုက် (Electromagnetic radiation) တအ် ပုဟ်။ နကဵု လညာတ် နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) ကေုာံ ဇကဝလာဗေဒ (Cosmology) မ္ဂး၊ ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ နွံ ဒၟံင် ၜိုတ် ၈၅ တၟဴကၠံ (85%) ၏ လၟိဟ် ဒြပ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဇကဝလာ ပိုယ် ဏအ် ရ။&lt;ref name=&quot;bertone&quot;&gt;{{cite journal |last=Bertone |first=G. |author2=Hooper, D. |author3=Silk, J. |title=Particle dark matter: Evidence, candidates and constraints |journal=Physics Reports |volume=405 |issue=5-6 |pages=279-390 |year=2005}}&lt;/ref&gt;

ၜိုန်ရ ညာတ် ကေတ် နကဵု မတ် ဟွံမာန် ကီုလေဝ်၊ တၠပညာ သိပ္ပံ တအ် တီ ဒဒှ်ရ ဒြပ် ဒမၠု နွံ ဒၟံင် ဟိုတ်နူကဵု ဖဵုသက်ရောက် ဒြဟတ် ဓရောတ် (Gravitational effects) ဍေဟ် မကတဵုဗဒှ် လတူ ဂလက်သဳ (Galaxies) ကေုာံ လတူ ရုပ်ဝတ္ထု သဘာဝ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒြပ် ဒမၠု နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သက်သဳ သာဓက၊ သတ္တိဂမၠိုင်၊ ကေုာံ လညာတ် သဳအိုရဳ ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Dark_Matter_Map.jpg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေင်ပါ်ပြး ဒြပ် ဒမၠု ပ္ဍဲ ဇကဝလာ မစကာ လဝ် နဲကဲ လျး ဒြဟတ် ဓရောတ် (Gravitational lensing) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ဒြပ် ဒမၠု&quot; ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ မစကာ လဝ် သွက်ဂွံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် အရာ မနွံ လျိုင် (Mass) ဆဂး ဟွံဆက်ဆံ ကု ဒြဟတ် လလဳ သံလိုက် (Electromagnetic force) ရ။ ရုပ်ဝတ္ထု ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု သၞံင်၊ ဂြိုဟ်၊ ကေုာံ ကောန်မၞိဟ် တအ်ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု '''ဒြပ် ဗေရဳယောန်''' (Baryonic matter - ပရဝ်တွန်၊ ညူထရွန်၊ အဳလက်ထရွန်) ရ။ ဆဂး ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ ဒှ် ဒြပ် ဟွံသေင် ကု ဗေရဳယောန် (Non-baryonic matter) မွဲဂကူ ရ။

အတိုင် တင်ဂၞင် နူကဵု ဂြိုဟ်တုဲ ပလာန် (Planck satellite) မ္ဂး၊ ဇမၞော် ဒြပ်-ဒြဟတ် (Mass-energy) အလုံ ဇကဝလာ ပိုယ် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု - 
* ဒြပ် ဓမ္မတာ (Ordinary matter) ၄.၉%
* ဒြပ် ဒမၠု (Dark matter) ၂၆.၈%
* ဒြဟတ် ဒမၠု (Dark energy) ၆၈.၃% ရ။ 
ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ အရာ ပိုယ် မညာတ် ကေတ် နကဵု မတ် တအ် ဝွံ ဒှ် ဆ အရာ ဍောတ်တ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဇကဝလာ သၟး ရ။&lt;ref name=&quot;planck&quot;&gt;{{cite journal |last=Planck Collaboration |title=Planck 2015 results. XIII. Cosmological parameters |journal=Astronomy &amp; Astrophysics |volume=594 |issue=A13 |pages=1-63 |year=2016}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု (History and Discovery) ==
လညာတ် ပရူ မနွံ ဒြပ် မဟွံညာတ် (Unseen matter) ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ရ။ လော့တ် ကေလ်ဗေန် (Lord Kelvin) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၄ ဂှ် တွက်ဂၞန် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ဒြပ် ပ္ဍဲ ဂလက်သဳ ပိုယ် ဏအ် မာန် နွံ ဒြပ် မဟွံညာတ် ဂၠိုင် နူ ဒြပ် မညာတ် ရ။

ဝေါဟာရ &quot;ဒြပ် ဒမၠု&quot; (Dunkle Materie) ဂှ် စကာ လဝ် ပထမအိုတ် နကဵု တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ '''ဖရစ် ဇွဳကဳ''' (Fritz Zwicky) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၃ ရ။ ညး လ္ၚတ် ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ချဳဓရာင် ဂကောံ ဂလက်သဳ ကိုမာ (Coma Cluster) တုဲ ဆဵု ကေတ် ဒဒှ်ရ ဒြဟတ် ဓရောတ် နူကဵု ဂလက်သဳ မညာတ် ကေတ် တအ် ဂှ် ဟွံရုံဂပ် သွက်ဂွံ ထိင် လဝ် ဂကောံ ဂလက်သဳ ဂှ် ရ။ သွက် ဂကောံ ဂှ် ဂွံ တန်တဴ မာန် ဂှ် သ္ဒး နွံ &quot;ဒြပ် ဒမၠု&quot; မဂၠိုင် နူ ဒြပ် ဓမ္မတာ ၄၀၀ ဆ ရောင် ညး သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ရ။&lt;ref name=&quot;zwicky&quot;&gt;{{cite journal |last=Zwicky |first=F. |title=Die Rotverschiebung von extragalaktischen Nebeln |journal=Helvetica Physica Acta |volume=6 |pages=110-127 |year=1933}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ သက်သဳ သာဓက နူကဵု နက္ခတ္တဗေဒ (Observational Evidence) ==
ပ္ဍဲ လပါ် သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် ဂှ်၊ တၠပညာ ဗဳရာ ရူဗေန် (Vera Rubin) ကေုာံ ကေန် ဖေါဒ် (Kent Ford) တအ် ဂၠာဲ ဆဵု သက်သဳ မခိုင်ကၠိုက် အိုတ် ရ။ 

ညးတအ် လ္ၚတ် ၜတ်ကၞာတ် '''မျဉ်းကွေး ပရေင်ဂေတ် ဂလက်သဳ''' (Galaxy rotation curves) မဒှ် လဟိုင် ဂေတ် သၞံင် ပ္ဍဲ လပါ် မ္ၚး ဂလက်သဳ အေန်ဒရဝ်မေဒါ (Andromeda) ရ။ အတိုင် သၞောဝ် နယူတန် (Newton's laws) မ္ဂး၊ သၞံင် မနွံ သ္ၚောဲ နူ လဒေါဝ် ဂလက်သဳ တအ် သ္ဒး ဂေတ် သာ စှ်ေ ရ။ ဆဂး၊ သၞံင် သီုဖအိုတ် ဂှ် ဂေတ် ဒၟံင် နကဵု လဟိုင် မတုပ်သၟဟ် ရေင်သကအ် ရ။ ဏအ်ဝွံ ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ နွံ &quot;ဟေလဝ် ဒြပ် ဒမၠု&quot; (Dark matter halo) မဇၞော် မဟွံညာတ် ကေတ် ဗိုင် ရံင် လဝ် ဂလက်သဳ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;rubin&quot;&gt;{{cite journal |last=Rubin |first=V. C. |author2=Ford, W. K. Jr. |title=Rotation of the Andromeda Nebula from a Spectroscopic Survey of Emission Regions |journal=The Astrophysical Journal |volume=159 |pages=379-403 |year=1970}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ကေုာံ သတ္တိဂမၠိုင် (Properties and Composition) ==
ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ ကေုာံ သတ္တိ အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
* '''ဟွံညာတ်ကေတ် (Invisible):''' ဟွံဆက်ဆံ ကု လျး ကေုာံ ဓါတ် လလဳ။
* '''နွံလျိုင် (Massive):''' မာန် ကတဵုဗဒှ် ဒြဟတ် ဓရောတ် (Gravity) မတံင်ဇြောတ် ကေတ် ရုပ်ဝတ္ထု တၞဟ်။
* '''ဟွံချဳဓရာင် ပြဟ် (Cold/Sluggish):''' ပ္ဍဲ လဒက်ပတန် သဇိုင် မ္ဂး၊ ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ ဟွံချဳဓရာင် နကဵု လဟိုင် ပြဟ် မတုပ် ကု လျး ပုဟ်။
* '''ဟွံစုက်လုက် (Collisionless):''' ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ ဟွံတိုက်စး ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံစုက်လုက် ကု ဇကု ဍေဟ် ကေုာံ ကု ဒြပ် ဓမ္မတာ တအ် (ပါဲနူ ဒြဟတ် ဓရောတ်) ရ။

== ၅။ ဒြပ် ဒမၠု သာ် (Cold, Warm, and Hot Dark Matter) ==
တၠပညာ ဇကဝလာဗေဒ တအ် ပါ်လဝ် ဒြပ် ဒမၠု နကဵု အဆံင် ဓါတ်ဂမ္တဴ (ဟွံသေင်မ္ဂး လဟိုင် ချဳဓရာင် အခိင် ဇကဝလာ စကတဵုဒှ်) ၃ သာ် ရ -

* '''ဒြပ် ဒမၠု ဂံက် (Cold Dark Matter - CDM):''' ဍေဟ် ချဳဓရာင် သာ (သာ နူ လဟိုင် လျး ဗွဲမလောန်) ရ။ မဝ်ဒယ် သဇိုင် (Lambda-CDM model) မ္ဂး လညာတ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် လညာတ် ဍာံ အိုတ် ရ။ ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဂံက် တုဲ ဍေဟ် မာန် ကောံသၟဟ် တုဲ ဖန်ဗဒှ် ဂလက်သဳ မာန် ရ။
* '''ဒြပ် ဒမၠု ကတဴ (Hot Dark Matter - HDM):''' ဍေဟ် ချဳဓရာင် ပြဟ် ညောန် ကဵု လဟိုင် လျး (ဥပမာ - နျူထရဳနဝ် - Neutrinos)။ ဆဂး လညာတ် ဏအ် ဟွံမာန် ပသောင် ထ္ၜး လဒက်ပတန် ဂလက်သဳ ဍောတ်တ် တအ် ရ။
* '''ဒြပ် ဒမၠု လမုဟ် (Warm Dark Matter - WDM):''' နွံ လဒေါဝ် အကြာ ဂံက် ကဵု ကတဴ ရ။

== ၆။ သမ္ဘာဝ အလံင်ကောန်မသ (Candidate Particles) ==
စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်၊ တၠပညာ တအ် ဟွံတီ ဏီ ဒဒှ်ရ ဒြပ် ဒမၠု ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု မသ လဵု (Particles) ရ။ ဆဂး ညးတအ် ပတိုန် လဝ် သဳအိုရဳ အလံင်ကောန်မသ (Candidates) အဓိက ဂမၠိုင် ရ -

# '''ဝီမ် (WIMPs - Weakly Interacting Massive Particles):''' ဒှ် မသ မနွံ လျိုင် ဇၞော် ဆဂး ဆက်ဆံ နကဵု ဒြဟတ် ဒြိုဟ်လျ (Weak nuclear force) ကေုာံ ဓရောတ် သၟး ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ် အလံင်ကောန်မသ မၞိဟ် စၟတ်သမ္တီ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။
# '''အက်ဇဳယောန် (Axions):''' ဒှ် မသ သဳအိုရဳ မနွံ လျိုင် ဍောတ်လောန် တုဲ စကာ သွက်ဂွံ ဖြေစှ် ပြသၞာ CP ဓမ္မတာ ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ကွမ်တမ် (Quantum physics) ရ။
# '''နျူထရဳနဝ် ဟွံမဲ ဖဵု (Sterile Neutrinos):''' ဒှ် ဂကူ နျူထရဳနဝ် မဟွံဆက်ဆံ ကု ဒြဟတ် မွဲမွဲ ပါဲနူ ဓရောတ် ရ။
# '''မာချဝ် (MACHOs - Massive Compact Halo Objects):''' ဒှ် ဒြပ် ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု သၞံင် ဒမၠု (Brown dwarfs) ကေုာံ ထီု လမ္စံက် (Black holes) ဆဂး လညာတ် ဏအ် ဒးဒုင် ပယ်တိတ် လဝ် ဂၠိုင် ရ။

== ၇။ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု ကေုာံ သုတေသန စမ်းသပ် (Detection and Experiments) ==
ပရေင်ဂၠာဲဆဵု ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ ပါ်လဝ် ပိ နဲကဲ ရ -

* '''ပရေင်ဂၠာဲဆဵု တပ်တပ် (Direct Detection):''' တၠပညာ တအ် သြိုင် လဝ် ဌာန် သုတေသန ပ္ဍဲ သၟဝ် တိ ဇြိုဟ်ဇြိုဟ် (သွက်ဂွံ ဝေင်ဒစး ဓါတ် ရေဒဳယဝ် သဘာဝ) မပ္တံကဵု XENON ကေုာံ LUX experiments သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ညာတ် အခိင် ကာလ မသ ဒြပ် ဒမၠု တိုက်စး ကု အက်တမ် ဓမ္မတာ ရ။
* '''ပရေင်ဂၠာဲဆဵု သွယ်ဝိုက် (Indirect Detection):''' ဂၠာဲ ညာတ် လျး ဂမ္မာ (Gamma rays) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြပ် ဒစး (Antimatter) မကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ပရေင်လီုလာ် (Annihilation) မသ ဒြပ် ဒမၠု ၜါ တိုက်စး ရေင်သကအ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဂလက်သဳ ရ။
* '''ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ စက် (Collider Searches):''' စကာ စက် တိုက်စး မသ ဇၞော် (Large Hadron Collider - LHC) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် မသ ဒြပ် ဒမၠု တၟိ နကဵု ဒြဟတ် ဇၞော်ဇၞော် ရ။

== ၈။ သဳအိုရဳ ဒစးဒုင် (Alternative Theories - MOND) ==
ၜိုန်ရ တၠပညာ ဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေ ဒြပ် ဒမၠု ကီုလေဝ်၊ တၠပညာ လ္ၚဵု တအ် ဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ဒြပ် ဒမၠု ဟွံမဲ ပုဟ်၊ ဆဂး သၞောဝ် ဒြဟတ် ဓရောတ် နယူတန် ကဵု အာင်သတာင် ဂှ် ဒး ပလေဝ် (Modified) ရောင်။

လညာတ် မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် '''MOND''' (Modified Newtonian Dynamics) မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု Mordehai Milgrom ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၃ ရ။ MOND ဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဍိုန်လျ (ဥပမာ လပါ် မ္ၚး ဂလက်သဳ) မ္ဂး၊ သၞောဝ် ဓရောတ် ဝွံ ဟွံကိတ်ညဳ ကု သၞောဝ် နယူတန် ဓမ္မတာ ရ။ ၜိုန်ရ MOND မာန် ပသောင် မျဉ်းကွေး ပရေင်ဂေတ် မာန် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဟွံမာန် ပသောင် ထ္ၜး ပရေင်လျး ဓရောတ် (Gravitational lensing) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ ဂလက်သဳ မပ္တံကဵု Bullet Cluster မာန် ရ။&lt;ref name=&quot;milgrom&quot;&gt;{{cite journal |last=Milgrom |first=M. |title=A modification of the Newtonian dynamics as a possible alternative to the hidden mass hypothesis |journal=The Astrophysical Journal |volume=270 |pages=365-370 |year=1983}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဇကဝလာ (Role in the Universe and Cosmic Web) ==
ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဇကဝလာ (Structure formation) ရ။ 

အခိင် ကာလ ဇကဝလာ စကတဵုဒှ် (Big Bang) တုဲ၊ ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ ကောံသၟဟ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ ဓရောတ် ဍေဟ်တအ် ရ။ ပရေင်ကောံသၟဟ် ဏအ် ဖန်ဗဒှ် &quot;ဇလ ဇကဝလာ&quot; (Cosmic Web) မဒှ် ဇလ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဇၞော် မတံင်ဇြောတ် ကေတ် ဂေတ်သ် (Gas) ကေုာံ ဒြပ် ဓမ္မတာ တအ် ညံင် ဂွံ ဒက်ပတန် ဒှ် သၞံင် ကေုာံ ဂလက်သဳ တအ် ရ။ ယဝ်ရ ဒြပ် ဒမၠု ဟွံမဲ မ္ဂး၊ ဂလက်သဳ တအ် သီုကဵု ဇကဝလာ မၞိဟ် ပိုယ် ဏအ် ဟွံမာန် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။

== ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ လညာတ် အနာဂတ် (Conclusion and Future Perspectives) ==
ဒြပ် ဒမၠု ဝွံ ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ပဟေဠိ (Mystery) မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကေုာံ ဇကဝလာဗေဒ ခေတ်တၟိ ရ။ ၜိုန်ရ ပိုယ် တီ ဒဒှ်ရ ဍေဟ် နွံ ဒၟံင် ကီုလေဝ်၊ ပိုယ် ဟွံတီ ဏီ ဒဒှ်ရ ဍေဟ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု မသ သာ်လဵု ရ။

ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ် ဂှ်၊ ကိရိယာ တယ်လဳသကုပ် တၟိ မပ္တံကဵု တယ်လဳသကုပ် အာကာသ ဂျိမ်းဝက်ဗ် (James Webb Space Telescope - JWST) ကေုာံ သၞောတ် Euclid (Euclid Space Telescope) တအ် ဝွံ သ္ဒး ဆက် ဂၠာဲ ၜတ်ကၞာတ် ဖဵုသက်ရောက် ဒြပ် ဒမၠု အလုံ ဇကဝလာ ရောင်။ ယဝ်ရ တၠပညာ တအ် မာန် ဂၠာဲ ညာတ် မသ ဒြပ် ဒမၠု ဍာံပြ မ္ဂး၊ ဏအ်ဝွံ သ္ဒး ဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပညာ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် သဘာဝ ဇကဝလာ ပိုယ် ရောင်။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒြဟတ် ဒမၠု]] (Dark energy)
* [[ဇကဝလာဗေဒ]] (Cosmology)
* [[ရူပဗေဒ သတ္တိကမၠောန်]] (Particle physics)
* [[ထီု လမ္စံက်]] (Black hole)

{{Navbox
| name = Cosmology and Astronomy
| title = ဇကဝလာဗေဒ ကေုာံ နက္ခတ္တဗေဒ (Cosmology and Astronomy)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သဇိုင် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ဇကဝလာ]] (Universe)
* [[ခတိုဟ် ဇၞော်]] (Big Bang)
* [[ဒြပ် ဒမၠု]] (Dark matter)
* [[ဒြဟတ် ဒမၠု]] (Dark energy)
| group2 = လဒက်ပတန် ဇကဝလာ
| list2 =
* [[ဂလက်သဳ]] (Galaxy)
* [[ဂလက်သဳ မသက္ကုဗီုပြင်]] (Irregular galaxy)
* [[ထီု လမ္စံက်]] (Black hole)
* [[သၞံင်]] (Star)
| group3 = သဳအိုရဳ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ်
| list3 =
* [[သဳအိုရဳ ရေလဳတဳဗဳတဳ]] (Theory of Relativity)
* [[ရူပဗေဒ ကွမ်တမ်]] (Quantum physics)
* [[ဒြဟတ် ဓရောတ်]] (Gravity)
* [[MOND]] (Modified Newtonian Dynamics)
| group4 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list4 =
* [[နက္ခတ္တဗေဒ]] (Astronomy)
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[လျး ဒြဟတ် ဓရောတ်]] (Gravitational lensing)
* [[ဒြပ် ဗေရဳယောန်]] (Baryonic matter)
}}

[[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:ဒြပ် ဒမၠု]]
[[Category:ဇကဝလာဗေဒ]]</text>
      <sha1>jdf3kc5e65o20ao0asq6m1jg6fb46sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒြဟတ် ဓရောတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11792</id>
    <revision>
      <id>56362</id>
      <timestamp>2026-07-23T14:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဒြဟတ် ဓရောတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Friction'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[ရူပဗေဒ]] (Physics) ဒှ် ဒြဟတ် မဒစးဒုင် (Resisting force) ပရေင်ချဳဓရာင် အကြာ မျက်နှာပြင် (Surfaces) ၜါ မစုက်လုက် တုဲ မဂစာန...&quot;</comment>
      <origin>56362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22148" sha1="dx9qhxn6hxpe9x6ac9olp7d7mm8cajb" xml:space="preserve">'''ဒြဟတ် ဓရောတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Friction'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[ရူပဗေဒ]] (Physics) ဒှ် ဒြဟတ် မဒစးဒုင် (Resisting force) ပရေင်ချဳဓရာင် အကြာ မျက်နှာပြင် (Surfaces) ၜါ မစုက်လုက် တုဲ မဂစာန် သြောတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ချဳဓရာင် အာ ရေင်သကအ် ရ။ ဒြဟတ် ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဟွံညဳသၟဟ် (Roughness) လတူ မျက်နှာပြင် ဝတ္ထု တအ် ကေုာံ ဓါတ် ပရေင်တံင်ဂြဲ အကြာ မဝ်လဳကျူ (Intermolecular forces) ရ။&lt;ref name=&quot;serway&quot;&gt;{{cite book |last=Serway |first=R. A. |author2=Jewett, J. W. |title=Physics for Scientists and Engineers |publisher=Cengage Learning |year=2018 |pages=130-135}}&lt;/ref&gt;

ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် သဘာဝ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် တ္ၚဲဏအ် ရ။ ယဝ်ရ ဓရောတ် ဟွံမဲ မ္ဂး ပိုယ်တအ် ကွာ် ဟွံမာန်၊ ကွဳစက် တအ် ရပ် ဟွံမာန် တုဲ ကပေါတ် နာနာ သာ် လေဝ် ရပ်စပ် ဟွံဂွံ ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု စက်ယန္တရား တအ် မ္ဂး ဓရောတ် ဝွံ ပကဵု ညံင် ဒြဟတ်စွမ်းအင် ဂွံ လေင် အာ နဒဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat) တုဲ ကပေါတ် တအ် လီုလာ် ပြဟ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒြဟတ် ဓရောတ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Friction.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဒြဟတ် ဓရောတ် (Friction) မဒစးဒုင် ဒြဟတ် မတံင်ဂြဲ (Applied Force) ကာလ ဝတ္ထု မွဲ ချဳဓရာင် လတူ မျက်နှာပြင်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ဒြဟတ် ဓရောတ်&quot; (Friction force) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မတိတ် ကၠုင် ဒစးဒုင် အာ ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ချဳဓရာင် (Direction of motion) ကာလ ဝတ္ထု ၜါ စုက်လုက် ရေင်သကအ် ရ။ 

ဒြဟတ် ဏအ်ဝွံ ဟွံသေင် ဒြဟတ် သဇိုင် ဇေတ်တ် (Fundamental force) မပ္တံကဵု ဒြဟတ် ဓါတ်လလဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ် ဓရောတ်တံင်ဂြဲ ဂၠးတိ (Gravity) ပုဟ်။ ဍေဟ် ဒှ် ဒြဟတ် မကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတ်လလဳ-သံလိုက် (Electromagnetic interaction) အကြာ အက်တမ် (Atoms) ကေုာံ မဝ်လဳကျူ (Molecules) မနွံ လတူ မျက်နှာပြင် ဝတ္ထု တအ် ရ။ ကာလ မျက်နှာပြင် ၜါ သြောတ် ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဒြဟတ် ချဳဓရာင် (Kinetic energy) ညံင် ဂွံ ဒှ် အာ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Thermal energy) ရ။

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် (History and Study of Friction) ==
ဝင် ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ပရူ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ စတင် ကၠုင် လဝ် နူကဵု ခေတ် တၠပညာ လဳယဝ်နာဒဝ် ဒါ ဗိန်ချဳ (Leonardo da Vinci) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၉၃ တေအ် ရ။ ညး ဂၠာဲဆဵု ညာတ် သၞောဝ် သဇိုင် သွက် ဓရောတ် ကီုလေဝ်၊ ညး ဟွံဂွံ တြးပတိတ် လဝ် ပ္ဍဲ လိက် ပုဟ်။&lt;ref name=&quot;dowson&quot;&gt;{{cite book |last=Dowson |first=D. |title=History of Tribology |publisher=Professional Engineering Publishing |year=1997 |pages=50-65}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၉၉၊ တၠပညာ ပြင်သေတ် ဂဳယုမ် အာမောန်တောန် (Guillaume Amontons) ကလေင် ဂၠာဲဆဵု ညာတ် သၞောဝ် ဓရောတ် ဏအ် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ဗွဲမလှဲလး ရ။ စိုပ် သၞာံ ၁၇၈၅ ဂှ်၊ တၠပညာ ချာလ် အဝ်ဂတ်သတေန် ဒဳ ကူလောမ် (Charles-Augustin de Coulomb) ထပ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သၞောဝ် အဓိက သွက် ဓရောတ် ချဳဓရာင် (Kinetic friction) ရ။ ဘာသာရပ် မလ္ၚတ် ပရူ ဓရောတ်၊ ပရေင်စောဲ (Wear)၊ ကေုာံ ကပေါတ် ကၠိ (Lubrication) ဏအ် ဂှ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ကော်စ '''တြာဲဗဝ်လဝ်ဂျဳ''' (Tribology) ရ။

== ၃။ သၞောဝ် ဓရောတ် ကေုာံ သဳအိုရဳ (Laws of Friction and Theory) ==
အတိုင် ပရေင်လ္ၚတ် Amontons ကေုာံ Coulomb မ္ဂး၊ သၞောဝ် သဇိုင် သွက် ဒြဟတ် ဓရောတ် နွံ ၃ သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

# ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ တုပ်သၟဟ် တိုက်ရိုက် (Directly proportional) ကု ဒြဟတ် ဍဵု ဒေါင်လိုက် (Normal force) မဍဵု လဝ် မျက်နှာပြင် ၜါ ဂှ် ရ။
# ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ဟွံဆက်စပ် ကု ဇမၞော် မျက်နှာပြင် မစုက်လုက် (Apparent area of contact) ရ။ 
# ဓရောတ် ချဳဓရာင် (Kinetic friction) ဝွံ ဟွံဆက်စပ် ကု လဟိုင် မချဳဓရာင် (Sliding velocity) ရ။

နကဵု နဲကဲ သင်္ချာ မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ဂၠာဲ ကေတ် မာန် နကဵု တွက်ဂၞန် -
$F_f = \mu F_n$
ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် - 
* $F_f$ ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် ဓရောတ် (Friction force)။
* $\mu$ ဂှ် ဒှ် မကိန်းသေ ဓရောတ် (Coefficient of friction) မတန်တဴ အတိုင် သဘာဝ ကပေါတ် မျက်နှာပြင်။
* $F_n$ ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် ဒေါင်လိုက် (Normal force) မဍဵု လဝ် လတူ မျက်နှာပြင်။

== ၄။ ဂကူ ဒြဟတ် ဓရောတ်ဂမၠိုင် (Types of Friction) ==
ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၄ သာ် အတိုင် အကာဲအရာ မချဳဓရာင် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ ဒြဟတ် ဓရောတ် အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ဂကူ ဓရောတ် (Type)
! ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ်
! ဥပမာ
|-
| '''ဓရောတ် တန်ကြန်''' (Static Friction)
| ဒြဟတ် မဒစးဒုင် အခိင် ဝတ္ထု ၜါ ဟွံချဳဓရာင် ဏီ (မတန်ကြန် ဒၟံင်)။
| ပရေင်ဍဵု ခဒိုင် ဇၞော် မွဲ ညံင် ဂွံ ချဳ။
|-
| '''ဓရောတ် ချဳဓရာင်''' (Kinetic/Sliding Friction)
| ဒြဟတ် မဒစးဒုင် အခိင် ဝတ္ထု မွဲ သြောတ် ချဳဓရာင် အာ လတူ မျက်နှာပြင် မွဲ။
| ကွဳစက် ဓဇက် လတူ ဂၠံင် ကာလ ဘရိတ် (Brake)။
|-
| '''ဓရောတ် လှိင်''' (Rolling Friction)
| ဒြဟတ် မဒစးဒုင် အခိင် ဝတ္ထု မွဲ လှိင် (Roll) အာ လတူ မျက်နှာပြင်။ ဍေဟ် အောန် နူကဵု ဓရောတ် ချဳဓရာင်။
| ကလေင် ကွဳစက် ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ် ပသဲ လှိင်။
|-
| '''ဓရောတ် အရည်''' (Fluid Friction / Drag)
| ဒြဟတ် မဒစးဒုင် ကာလ ဝတ္ထု မွဲ ဖြတ် အာ ပ္ဍဲကဵု ဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာ။
| ပရေင်ဂိုဟ် ပ္ဍဲ ဍာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်ကျာ ဖြတ် ကျာ။
|}

== ၅။ ဓရောတ် တန်ကြန် ကေုာံ ဓရောတ် ချဳဓရာင် (Static and Kinetic Friction) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ရူပဗေဒ၊ မကိန်းသေ ဓရောတ် တန်ကြန် ($\mu_s$) ဂှ် ဇၞော် နူကဵု မကိန်းသေ ဓရောတ် ချဳဓရာင် ($\mu_k$) လၟိုန် ရ။&lt;ref name=&quot;halliday&quot;&gt;{{cite book |last=Halliday |first=D. |author2=Resnick, R. |author3=Walker, J. |title=Fundamentals of Physics |publisher=Wiley |year=2013 |pages=118-124}}&lt;/ref&gt;

အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ် ဂှ်၊ သွက်ဂွံ စ ဍဵု ဝတ္ထု မွဲ ညံင် ဂွံ ချဳဓရာင် ဂှ် ဒး စကာ ဒြဟတ် ဂၠိုင် နူကဵု သွက်ဂွံ ဆက် ဍဵု ညံင် ဍေဟ် ဂွံ ဆက် ချဳဓရာင် ရ။ ဟိုတ် ဂှ် ကၠုင် နူကဵု ကာလ ဝတ္ထု တအ် တန်ကြန် ဒၟံင် မ္ဂး၊ မဝ်လဳကျူ လတူ မျက်နှာပြင် ၜါ ဂှ် နွံ အခိင် သွက်ဂွံ စုက်လုက် ကေုာံ ပံင်ကောံ ခိုင်ကၠိုက် (Cold welding) ရ။ ကာလ ဝတ္ထု ဂှ် စ ချဳဓရာင် အာ တုဲ မ္ဂး၊ မဝ်လဳကျူ တအ် ဟွံမဲ အခိင် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ ခိုင်ကၠိုက် တုဲ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဂှ် ဍိုန် စှ်ေ အာ ရ။

== ၆။ ဓရောတ် အရည် ကေုာံ အကာသ (Fluid Friction and Air Resistance) ==
ဓရောတ် အရည် (Fluid friction) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မဒစးဒုင် ကာလ ဝတ္ထု မွဲ ဖြတ် အာ ပ္ဍဲကဵု အရည် (ဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာ) ရ။ ဒြဟတ် ဏအ်ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု လဟိုင် ဝတ္ထု (Velocity)၊ ဗီုပြင် ရုပ် (Shape)၊ ကေုာံ ပရေင်ပေက်ဍေက် အရည် (Viscosity) ရ။

* '''ဒြဟတ် ဒစးဒုင် ကျာ (Air resistance):''' ကာလ က္ၜင်ကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကွဳစက် ဇြဟတ် ပြဟ် ဖြတ် အာ ကျာ မ္ဂး၊ ကျာ တအ် ဒစးဒုင် ညံင် ဝတ္ထု ဂွံ သဇိုင် စှ်ေ ရ။ သွက်ဂွံ ဖအောန် ဓရောတ် ဏအ်၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒီဇိုင်း &quot;အေရဝ်ဒါင်နာမစ်&quot; (Aerodynamic design) မနွံကဵု ဗီုပြင် ကလိတ် ညံင် ကျာ ဂွံ ဖြတ် အာ လောဲသွာ ရ။

== ၇။ ဖဵု ကေုာံ အကျောဝ် ဒြဟတ် ဓရောတ် (Advantages and Benefits of Friction) ==
ၜိုန်ရ ဓရောတ် ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် မဒစးဒုင် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ဘဝ လၟိုန် တ္ၚဲ ရ -

# '''ပရေင်ကွာ်:''' ကာလ ပိုယ် ကွာ်၊ ဓရောတ် အကြာ ဇိုင် ကဵု တိ ဂှ် ပကဵု ညံင် ပိုယ် ဟွံဂွံ လောတ် စှ်ေ ရ။ යဝ်ရ ဓရောတ် ဟွံမဲ (ဥပမာ လတူ ဍာ်ကလိတ်) မ္ဂး ကွာ် ဟွံမာန် ပုဟ်။
# '''ပရေင်ထိင် ကွဳစက် (Braking):''' သၞောတ် ဘရိတ် ပ္ဍဲ ကွဳစက် တအ် စကာ ဒြဟတ် ဓရောတ် အကြာ ပသဲ ဘရိတ် ကဵု ကလေင် သွက်ဂွံ ဒေါအ် ကွဳစက် ရ။
# '''ပရေင်ရပ်စပ် ကပေါတ်:''' ဓရောတ် လတူ လပှ် တဲ (Fingerprints) ပကဵု ညံင် ပိုယ် ဂွံ ရပ် ကပေါတ် ဗိုန်ဗိုန် မာန် ရ။
# '''ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ပၟတ်:''' ပ္ဍဲ ခေတ် တမၠာ၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် သြောတ် ဆု ၜါ တၞုင် ရေင်သကအ် တုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ နူ ဓရောတ် ဂှ် ကတဵုဗဒှ် ပၟတ် ရ။&lt;ref name=&quot;bowden&quot;&gt;{{cite book |last=Bowden |first=F. P. |author2=Tabor, D. |title=The Friction and Lubrication of Solids |publisher=Oxford University Press |year=2001 |pages=85-92}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ အရာမဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပရေင်ယှောတ်ဖအောန် ဓရောတ် (Disadvantages and Reducing Friction) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် စက်ယန္တရား တအ် မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ကဵု ဖဵု ပရေအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ -
* '''ပရေင်လေင် စွမ်းအင် (Energy loss):''' ဓရောတ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဒြဟတ် ချဳဓရာင် ညံင် ဂွံ ဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ တုဲ၊ စက် တအ် ဒး စကာ ဒြဟတ် (ကၠေင် ဓါတ်) ဂၠိုင် တိုန် ရ။
* '''ပရေင်လီုလာ် (Wear and tear):''' ကပေါတ် မစုက်လုက် ရေင်သကအ် တအ် သြောတ် လအ် မ္ဂး စောဲ လီုလာ် အာ ရ။

သွက်ဂွံ ယှောတ်ဖအောန် ဓရောတ် ဂှ်၊ ပိုယ် စကာ နဲကဲ မပ္တံကဵု -
* '''ကပေါတ် ကၠိ (Lubricants):''' စုတ် ကၠေင် (Oil) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂရိတ် (Grease) အကြာ မျက်နှာပြင် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လွှာ အရည် မဖအောန် ပရေင်စုက်လုက် တိုက်ရိုက်။
* '''မဝ် လှိင် (Ball bearings):''' စကာ ပသဲ မဝ် သောဲသောဲ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဓရောတ် ချဳဓရာင် ညံင် ဂွံ ဒှ် ဓရောတ် လှိင် မနွံ ဍာ်ဒကေဝ် ဓရောတ် အောန် အာ ဗွဲမလောန်။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ (Applications in Engineering) ==
ပညာ ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဒး တွက်ဂၞန် ကေုာံ ဖန်ဇန် လတူ ဒြဟတ် ဓရောတ် လၟိုန် ရ။ 

* '''ဒီဇိုင်း ကလေင် (Tire Design):''' အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ် ကလေင် ကွဳစက် ညံင် ဂွံ နွံကဵု ဓရောတ် ခိုဟ် သွက်ဂွံ ဆက်စပ် ကု ဂၠံင် ဗိုန်ဗိုန် (Traction) ကေုာံ ညံင် ဍာ် ဂွံ တိတ် အာ လောဲသွာ ပ္ဍဲ အခိင် ဗြဲ ဂူ ရ။
* '''စက် အေန်ဂျေန် (Engines):''' ပ္ဍဲ အေန်ဂျေန် ကွဳစက်၊ ပလိုင် (Pistons) တအ် ဒး ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ် ဖန်ဇန် လဝ် သၞောတ် ပလံင် ကၠေင် (Lubrication system) ညံင် စက် ဟွံဂွံ တူ ဟိုတ်နူ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓရောတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ရထာ (Aerospace and Trains):''' သွက် ရထာ မပြဟ် ဗွဲမလောန် (Maglev)၊ ညးတအ် စကာ သံလိုက် သွက်ဂွံ ယာ လဝ် ရထာ ညံင် ဟွံဂွံ စုက် လတူ ပသဲ ဂၠံင် တုဲ ဓရောတ် ချဳဓရာင် ဟွံမဲ သၟး ရ (သှ်ေ ဆ ဓရောတ် ကျာ)။

== ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် (Conclusion and Future Developments) ==
ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မဖန်ဇန် ပရေင်ချဳဓရာင် လတူ ဂၠးတိ ဏအ် ရ။ ဍေဟ် သီု ကဵု ဖဵု ခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် အတိုင် အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ရ။

ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ်၊ ဘာသာလ္ၚတ် တြာဲဗဝ်လဝ်ဂျဳ ဝွံ အာရီုစွံ ဒၟံင် လတူ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ကပေါတ် တၟိ (New materials) မပ္တံကဵု ကပေါတ် နာနဝ် (Nanomaterials) ကေုာံ မျက်နှာပြင် မဟွံမဲ ကု ဓရောတ် (Superlubricity) ရ။ နည်းပညာ ဏအ်ဝွံ မာန် ပကဵု ညံင် စက်ယန္တရား တအ် ဂွံ စကာ စွမ်းအင် အောန် စှ်ေ ကေုာံ မင်မဲ သဘာဝ ပွဳပွူ (Energy efficiency) မာန် ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရောင်။&lt;ref name=&quot;persson&quot;&gt;{{cite book |last=Persson |first=B. N. J. |title=Sliding Friction: Physical Principles and Applications |publisher=Springer |year=2000 |pages=105-115}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒြဟတ် (ရူပဗေဒ)]] (Force)
* [[ဒြဟတ်စွမ်းအင်]] (Energy)
* [[တြာဲဗဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Tribology)
* [[ဒြဟတ် ဓရောတ်တံင်ဂြဲ ဂၠးတိ]] (Gravity)

{{Navbox
| name = Physics Forces
| title = ဒြဟတ် ကေုာံ ရူပဗေဒ သဇိုင် (Forces and Basic Physics)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဒြဟတ် သဇိုင်
| list1 =
* [[ဒြဟတ် ဓရောတ်တံင်ဂြဲ ဂၠးတိ]] (Gravity)
* [[ဒြဟတ် ဓါတ်လလဳ-သံလိုက်]] (Electromagnetism)
* [[ဒြဟတ် ညူကလဳယာ သြဇာ]] (Strong nuclear force)
* [[ဒြဟတ် ညူကလဳယာ ဍိုန်]] (Weak nuclear force)
| group2 = ဒြဟတ် ဓမ္မတာဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ဒြဟတ် ဓရောတ်]] (Friction)
* [[ဒြဟတ် ဒေါင်လိုက်]] (Normal force)
* [[ဒြဟတ် တင်ယှေန်]] (Tension)
* [[ဒြဟတ် ဍဵုဍိုက်]] (Pressure)
| group3 = သၞောဝ် ကေုာံ သဳအိုရဳ
| list3 =
* [[သၞောဝ် နယူတန်]] (Newton's laws of motion)
* [[တြာဲဗဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Tribology)
* [[စွမ်းအင်]] (Energy)
| group4 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list4 =
* [[မကိန်းသေ ဓရောတ်]] (Coefficient of friction)
* [[ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ]] (Engineering)
* [[ကပေါတ် ကၠိ]] (Lubricant)
}}

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:ဒြဟတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:သိပ္ပံ သဘာဝ]]</text>
      <sha1>dx9qhxn6hxpe9x6ac9olp7d7mm8cajb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>56363</id>
      <parentid>56362</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T14:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>56363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22103" sha1="lopv4hl5f9dw5ahnijqzzrn25wyrdww" xml:space="preserve">'''ဒြဟတ် ဓရောတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Friction'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[ရူပဗေဒ]] (Physics) ဒှ် ဒြဟတ် မဒစးဒုင် (Resisting force) ပရေင်ချဳဓရာင် အကြာ မျက်နှာပြင် (Surfaces) ၜါ မစုက်လုက် တုဲ မဂစာန် သြောတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ချဳဓရာင် အာ ရေင်သကအ် ရ။ ဒြဟတ် ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဟွံညဳသၟဟ် (Roughness) လတူ မျက်နှာပြင် ဝတ္ထု တအ် ကေုာံ ဓါတ် ပရေင်တံင်ဂြဲ အကြာ မဝ်လဳကျူ (Intermolecular forces) ရ။&lt;ref name=&quot;serway&quot;&gt;{{cite book |last=Serway |first=R. A. |author2=Jewett, J. W. |title=Physics for Scientists and Engineers |publisher=Cengage Learning |year=2018 |pages=130-135}}&lt;/ref&gt;

ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် သဘာဝ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် တ္ၚဲဏအ် ရ။ ယဝ်ရ ဓရောတ် ဟွံမဲ မ္ဂး ပိုယ်တအ် ကွာ် ဟွံမာန်၊ ကွဳစက် တအ် ရပ် ဟွံမာန် တုဲ ကပေါတ် နာနာ သာ် လေဝ် ရပ်စပ် ဟွံဂွံ ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု စက်ယန္တရား တအ် မ္ဂး ဓရောတ် ဝွံ ပကဵု ညံင် ဒြဟတ်ဇြဟတ် ဂွံ လေင် အာ နဒဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat) တုဲ ကပေါတ် တအ် လီုလာ် ပြဟ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဒြဟတ် ဓရောတ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Friction.svg|thumb|right|300px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး ဒြဟတ် ဓရောတ် (Friction) မဒစးဒုင် ဒြဟတ် မတံင်ဂြဲ (Applied Force) ကာလ ဝတ္ထု မွဲ ချဳဓရာင် လတူ မျက်နှာပြင်။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
&quot;ဒြဟတ် ဓရောတ်&quot; (Friction force) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မတိတ် ကၠုင် ဒစးဒုင် အာ ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ချဳဓရာင် (Direction of motion) ကာလ ဝတ္ထု ၜါ စုက်လုက် ရေင်သကအ် ရ။ 

ဒြဟတ် ဏအ်ဝွံ ဟွံသေင် ဒြဟတ် သဇိုင် ဇေတ်တ် (Fundamental force) မပ္တံကဵု ဒြဟတ် ဓါတ်လလဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ် ဓရောတ်တံင်ဂြဲ ဂၠးတိ (Gravity) ပုဟ်။ ဍေဟ် ဒှ် ဒြဟတ် မကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတ်လလဳ-သံလိုက် (Electromagnetic interaction) အကြာ အက်တမ် (Atoms) ကေုာံ မဝ်လဳကျူ (Molecules) မနွံ လတူ မျက်နှာပြင် ဝတ္ထု တအ် ရ။ ကာလ မျက်နှာပြင် ၜါ သြောတ် ရေင်သကအ် မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဒြဟတ် ချဳဓရာင် (Kinetic energy) ညံင် ဂွံ ဒှ် အာ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Thermal energy) ရ။

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် (History and Study of Friction) ==
ဝင် ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ပရူ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ စတင် ကၠုင် လဝ် နူကဵု ခေတ် တၠပညာ လဳယဝ်နာဒဝ် ဒါ ဗိန်ချဳ (Leonardo da Vinci) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၄၉၃ တေအ် ရ။ ညး ဂၠာဲဆဵု ညာတ် သၞောဝ် သဇိုင် သွက် ဓရောတ် ကီုလေဝ်၊ ညး ဟွံဂွံ တြးပတိတ် လဝ် ပ္ဍဲ လိက် ပုဟ်။&lt;ref name=&quot;dowson&quot;&gt;{{cite book |last=Dowson |first=D. |title=History of Tribology |publisher=Professional Engineering Publishing |year=1997 |pages=50-65}}&lt;/ref&gt;

လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၉၉၊ တၠပညာ ပြင်သေတ် ဂဳယုမ် အာမောန်တောန် (Guillaume Amontons) ကလေင် ဂၠာဲဆဵု ညာတ် သၞောဝ် ဓရောတ် ဏအ် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ဗွဲမလှဲလး ရ။ စိုပ် သၞာံ ၁၇၈၅ ဂှ်၊ တၠပညာ ချာလ် အဝ်ဂတ်သတေန် ဒဳ ကူလောမ် (Charles-Augustin de Coulomb) ထပ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သၞောဝ် အဓိက သွက် ဓရောတ် ချဳဓရာင် (Kinetic friction) ရ။ ဘာသာရပ် မလ္ၚတ် ပရူ ဓရောတ်၊ ပရေင်စောဲ (Wear)၊ ကေုာံ ကပေါတ် ကၠိ (Lubrication) ဏအ် ဂှ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ကော်စ '''တြာဲဗဝ်လဝ်ဂျဳ''' (Tribology) ရ။

== ၃။ သၞောဝ် ဓရောတ် ကေုာံ သဳအိုရဳ (Laws of Friction and Theory) ==
အတိုင် ပရေင်လ္ၚတ် Amontons ကေုာံ Coulomb မ္ဂး၊ သၞောဝ် သဇိုင် သွက် ဒြဟတ် ဓရောတ် နွံ ၃ သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -

# ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ တုပ်သၟဟ် တိုက်ရိုက် (Directly proportional) ကု ဒြဟတ် ဍဵု ဒေါင်လိုက် (Normal force) မဍဵု လဝ် မျက်နှာပြင် ၜါ ဂှ် ရ။
# ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ဟွံဆက်စပ် ကု ဇမၞော် မျက်နှာပြင် မစုက်လုက် (Apparent area of contact) ရ။ 
# ဓရောတ် ချဳဓရာင် (Kinetic friction) ဝွံ ဟွံဆက်စပ် ကု လဟိုင် မချဳဓရာင် (Sliding velocity) ရ။

နကဵု နဲကဲ သင်္ချာ မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ဂၠာဲ ကေတ် မာန် နကဵု တွက်ဂၞန် -
$F_f = \mu F_n$
ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် - 
* $F_f$ ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် ဓရောတ် (Friction force)။
* $\mu$ ဂှ် ဒှ် မကိန်းသေ ဓရောတ် (Coefficient of friction) မတန်တဴ အတိုင် သဘာဝ ကပေါတ် မျက်နှာပြင်။
* $F_n$ ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် ဒေါင်လိုက် (Normal force) မဍဵု လဝ် လတူ မျက်နှာပြင်။

== ၄။ ဂကူ ဒြဟတ် ဓရောတ်ဂမၠိုင် (Types of Friction) ==
ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၄ သာ် အတိုင် အကာဲအရာ မချဳဓရာင် ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး ဂကူ ဒြဟတ် ဓရောတ် အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ဂကူ ဓရောတ် (Type)
! ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ်
! ဥပမာ
|-
| '''ဓရောတ် တန်ကြန်''' (Static Friction)
| ဒြဟတ် မဒစးဒုင် အခိင် ဝတ္ထု ၜါ ဟွံချဳဓရာင် ဏီ (မတန်ကြန် ဒၟံင်)။
| ပရေင်ဍဵု ခဒိုင် ဇၞော် မွဲ ညံင် ဂွံ ချဳ။
|-
| '''ဓရောတ် ချဳဓရာင်''' (Kinetic/Sliding Friction)
| ဒြဟတ် မဒစးဒုင် အခိင် ဝတ္ထု မွဲ သြောတ် ချဳဓရာင် အာ လတူ မျက်နှာပြင် မွဲ။
| ကွဳစက် ဓဇက် လတူ ဂၠံင် ကာလ ဘရိတ် (Brake)။
|-
| '''ဓရောတ် လှိင်''' (Rolling Friction)
| ဒြဟတ် မဒစးဒုင် အခိင် ဝတ္ထု မွဲ လှိင် (Roll) အာ လတူ မျက်နှာပြင်။ ဍေဟ် အောန် နူကဵု ဓရောတ် ချဳဓရာင်။
| ကလေင် ကွဳစက် ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ် ပသဲ လှိင်။
|-
| '''ဓရောတ် အရည်''' (Fluid Friction / Drag)
| ဒြဟတ် မဒစးဒုင် ကာလ ဝတ္ထု မွဲ ဖြတ် အာ ပ္ဍဲကဵု ဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာ။
| ပရေင်ဂိုဟ် ပ္ဍဲ ဍာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်ကျာ ဖြတ် ကျာ။
|}

== ၅။ ဓရောတ် တန်ကြန် ကေုာံ ဓရောတ် ချဳဓရာင် (Static and Kinetic Friction) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ရူပဗေဒ၊ မကိန်းသေ ဓရောတ် တန်ကြန် ($\mu_s$) ဂှ် ဇၞော် နူကဵု မကိန်းသေ ဓရောတ် ချဳဓရာင် ($\mu_k$) လၟိုန် ရ။&lt;ref name=&quot;halliday&quot;&gt;{{cite book |last=Halliday |first=D. |author2=Resnick, R. |author3=Walker, J. |title=Fundamentals of Physics |publisher=Wiley |year=2013 |pages=118-124}}&lt;/ref&gt;

အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ် ဂှ်၊ သွက်ဂွံ စ ဍဵု ဝတ္ထု မွဲ ညံင် ဂွံ ချဳဓရာင် ဂှ် ဒး စကာ ဒြဟတ် ဂၠိုင် နူကဵု သွက်ဂွံ ဆက် ဍဵု ညံင် ဍေဟ် ဂွံ ဆက် ချဳဓရာင် ရ။ ဟိုတ် ဂှ် ကၠုင် နူကဵု ကာလ ဝတ္ထု တအ် တန်ကြန် ဒၟံင် မ္ဂး၊ မဝ်လဳကျူ လတူ မျက်နှာပြင် ၜါ ဂှ် နွံ အခိင် သွက်ဂွံ စုက်လုက် ကေုာံ ပံင်ကောံ ခိုင်ကၠိုက် (Cold welding) ရ။ ကာလ ဝတ္ထု ဂှ် စ ချဳဓရာင် အာ တုဲ မ္ဂး၊ မဝ်လဳကျူ တအ် ဟွံမဲ အခိင် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ ခိုင်ကၠိုက် တုဲ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဂှ် ဍိုန် စှ်ေ အာ ရ။

== ၆။ ဓရောတ် အရည် ကေုာံ အကာသ (Fluid Friction and Air Resistance) ==
ဓရောတ် အရည် (Fluid friction) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မဒစးဒုင် ကာလ ဝတ္ထု မွဲ ဖြတ် အာ ပ္ဍဲကဵု အရည် (ဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာ) ရ။ ဒြဟတ် ဏအ်ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု လဟိုင် ဝတ္ထု (Velocity)၊ ဗီုပြင် ရုပ် (Shape)၊ ကေုာံ ပရေင်ပေက်ဍေက် အရည် (Viscosity) ရ။

* '''ဒြဟတ် ဒစးဒုင် ကျာ (Air resistance):''' ကာလ က္ၜင်ကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကွဳစက် ဇြဟတ် ပြဟ် ဖြတ် အာ ကျာ မ္ဂး၊ ကျာ တအ် ဒစးဒုင် ညံင် ဝတ္ထု ဂွံ သဇိုင် စှ်ေ ရ။ သွက်ဂွံ ဖအောန် ဓရောတ် ဏအ်၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဒီဇိုင်း &quot;အေရဝ်ဒါင်နာမစ်&quot; (Aerodynamic design) မနွံကဵု ဗီုပြင် ကလိတ် ညံင် ကျာ ဂွံ ဖြတ် အာ လောဲသွာ ရ။

== ၇။ ဖဵု ကေုာံ အကျောဝ် ဒြဟတ် ဓရောတ် (Advantages and Benefits of Friction) ==
ၜိုန်ရ ဓရောတ် ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် မဒစးဒုင် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ဘဝ လၟိုန် တ္ၚဲ ရ -

# '''ပရေင်ကွာ်:''' ကာလ ပိုယ် ကွာ်၊ ဓရောတ် အကြာ ဇိုင် ကဵု တိ ဂှ် ပကဵု ညံင် ပိုယ် ဟွံဂွံ လောတ် စှ်ေ ရ။ යဝ်ရ ဓရောတ် ဟွံမဲ (ဥပမာ လတူ ဍာ်ကလိတ်) မ္ဂး ကွာ် ဟွံမာန် ပုဟ်။
# '''ပရေင်ထိင် ကွဳစက် (Braking):''' သၞောတ် ဘရိတ် ပ္ဍဲ ကွဳစက် တအ် စကာ ဒြဟတ် ဓရောတ် အကြာ ပသဲ ဘရိတ် ကဵု ကလေင် သွက်ဂွံ ဒေါအ် ကွဳစက် ရ။
# '''ပရေင်ရပ်စပ် ကပေါတ်:''' ဓရောတ် လတူ လပှ် တဲ (Fingerprints) ပကဵု ညံင် ပိုယ် ဂွံ ရပ် ကပေါတ် ဗိုန်ဗိုန် မာန် ရ။
# '''ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ပၟတ်:''' ပ္ဍဲ ခေတ် တမၠာ၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် သြောတ် ဆု ၜါ တၞုင် ရေင်သကအ် တုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ နူ ဓရောတ် ဂှ် ကတဵုဗဒှ် ပၟတ် ရ။&lt;ref name=&quot;bowden&quot;&gt;{{cite book |last=Bowden |first=F. P. |author2=Tabor, D. |title=The Friction and Lubrication of Solids |publisher=Oxford University Press |year=2001 |pages=85-92}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ အရာမဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပရေင်ယှောတ်ဖအောန် ဓရောတ် (Disadvantages and Reducing Friction) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် စက်ယန္တရား တအ် မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ကဵု ဖဵု ပရေအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ -
* '''ပရေင်လေင် ဇြဟတ် (Energy loss):''' ဓရောတ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဒြဟတ် ချဳဓရာင် ညံင် ဂွံ ဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ တုဲ၊ စက် တအ် ဒး စကာ ဒြဟတ် (ကၠေင် ဓါတ်) ဂၠိုင် တိုန် ရ။
* '''ပရေင်လီုလာ် (Wear and tear):''' ကပေါတ် မစုက်လုက် ရေင်သကအ် တအ် သြောတ် လအ် မ္ဂး စောဲ လီုလာ် အာ ရ။

သွက်ဂွံ ယှောတ်ဖအောန် ဓရောတ် ဂှ်၊ ပိုယ် စကာ နဲကဲ မပ္တံကဵု -
* '''ကပေါတ် ကၠိ (Lubricants):''' စုတ် ကၠေင် (Oil) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂရိတ် (Grease) အကြာ မျက်နှာပြင် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လွှာ အရည် မဖအောန် ပရေင်စုက်လုက် တိုက်ရိုက်။
* '''မဝ် လှိင် (Ball bearings):''' စကာ ပသဲ မဝ် သောဲသောဲ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဓရောတ် ချဳဓရာင် ညံင် ဂွံ ဒှ် ဓရောတ် လှိင် မနွံ ဍာ်ဒကေဝ် ဓရောတ် အောန် အာ ဗွဲမလောန်။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ (Applications in Engineering) ==
ပညာ ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဒး တွက်ဂၞန် ကေုာံ ဖန်ဇန် လတူ ဒြဟတ် ဓရောတ် လၟိုန် ရ။ 

* '''ဒီဇိုင်း ကလေင် (Tire Design):''' အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ရုပ် ကလေင် ကွဳစက် ညံင် ဂွံ နွံကဵု ဓရောတ် ခိုဟ် သွက်ဂွံ ဆက်စပ် ကု ဂၠံင် ဗိုန်ဗိုန် (Traction) ကေုာံ ညံင် ဍာ် ဂွံ တိတ် အာ လောဲသွာ ပ္ဍဲ အခိင် ဗြဲ ဂူ ရ။
* '''စက် အေန်ဂျေန် (Engines):''' ပ္ဍဲ အေန်ဂျေန် ကွဳစက်၊ ပလိုင် (Pistons) တအ် ဒး ချဳဓရာင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ် ဖန်ဇန် လဝ် သၞောတ် ပလံင် ကၠေင် (Lubrication system) ညံင် စက် ဟွံဂွံ တူ ဟိုတ်နူ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓရောတ် ရ။
* '''က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ရထာ (Aerospace and Trains):''' သွက် ရထာ မပြဟ် ဗွဲမလောန် (Maglev)၊ ညးတအ် စကာ သံလိုက် သွက်ဂွံ ယာ လဝ် ရထာ ညံင် ဟွံဂွံ စုက် လတူ ပသဲ ဂၠံင် တုဲ ဓရောတ် ချဳဓရာင် ဟွံမဲ သၟး ရ (သှ်ေ ဆ ဓရောတ် ကျာ)။

== ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် (Conclusion and Future Developments) ==
ဒြဟတ် ဓရောတ် ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မဖန်ဇန် ပရေင်ချဳဓရာင် လတူ ဂၠးတိ ဏအ် ရ။ ဍေဟ် သီု ကဵု ဖဵု ခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် အတိုင် အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ရ။

ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ်၊ ဘာသာလ္ၚတ် တြာဲဗဝ်လဝ်ဂျဳ ဝွံ အာရီုစွံ ဒၟံင် လတူ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ကပေါတ် တၟိ (New materials) မပ္တံကဵု ကပေါတ် နာနဝ် (Nanomaterials) ကေုာံ မျက်နှာပြင် မဟွံမဲ ကု ဓရောတ် (Superlubricity) ရ။ နည်းပညာ ဏအ်ဝွံ မာန် ပကဵု ညံင် စက်ယန္တရား တအ် ဂွံ စကာ ဇြဟတ် အောန် စှ်ေ ကေုာံ မင်မဲ သဘာဝ ပွဳပွူ (Energy efficiency) မာန် ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရောင်။&lt;ref name=&quot;persson&quot;&gt;{{cite book |last=Persson |first=B. N. J. |title=Sliding Friction: Physical Principles and Applications |publisher=Springer |year=2000 |pages=105-115}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဒြဟတ် (ရူပဗေဒ)]] (Force)
* [[ဒြဟတ်ဇြဟတ်]] (Energy)
* [[တြာဲဗဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Tribology)
* [[ဒြဟတ် ဓရောတ်တံင်ဂြဲ ဂၠးတိ]] (Gravity)

{{Navbox
| name = Physics Forces
| title = ဒြဟတ် ကေုာံ ရူပဗေဒ သဇိုင် (Forces and Basic Physics)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = ဒြဟတ် သဇိုင်
| list1 =
* [[ဒြဟတ် ဓရောတ်တံင်ဂြဲ ဂၠးတိ]] (Gravity)
* [[ဒြဟတ် ဓါတ်လလဳ-သံလိုက်]] (Electromagnetism)
* [[ဒြဟတ် ညူကလဳယာ သြဇာ]] (Strong nuclear force)
* [[ဒြဟတ် ညူကလဳယာ ဍိုန်]] (Weak nuclear force)
| group2 = ဒြဟတ် ဓမ္မတာဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ဒြဟတ် ဓရောတ်]] (Friction)
* [[ဒြဟတ် ဒေါင်လိုက်]] (Normal force)
* [[ဒြဟတ် တင်ယှေန်]] (Tension)
* [[ဒြဟတ် ဍဵုဍိုက်]] (Pressure)
| group3 = သၞောဝ် ကေုာံ သဳအိုရဳ
| list3 =
* [[သၞောဝ် နယူတန်]] (Newton's laws of motion)
* [[တြာဲဗဝ်လဝ်ဂျဳ]] (Tribology)
* [[ဇြဟတ်]] (Energy)
| group4 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list4 =
* [[မကိန်းသေ ဓရောတ်]] (Coefficient of friction)
* [[ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယာ]] (Engineering)
* [[ကပေါတ် ကၠိ]] (Lubricant)
}}

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:ဒြဟတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:သိပ္ပံ သဘာဝ]]</text>
      <sha1>lopv4hl5f9dw5ahnijqzzrn25wyrdww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဝ်ဂျူ:Indent</title>
    <ns>828</ns>
    <id>11793</id>
    <revision>
      <id>56375</id>
      <timestamp>2026-07-23T18:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;local p = {}  function p.indent(frame)     -- Trim whitespace from the arguments and remove blank values.     local args = {}     if type(frame.args) == 'table' then         for k, v in pairs( frame.args ) do             v = mw.text.trim(v)             if v ~= '' then                 args[k] = v             end         end     end          -- Set variables.     local indent = tonumber( args[1] )     local br = args[2]...&quot;</comment>
      <origin>56375</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2063" sha1="fxgudcgb4voxj4ckutike82x1nkpntd" xml:space="preserve">local p = {}

function p.indent(frame)
    -- Trim whitespace from the arguments and remove blank values.
    local args = {}
    if type(frame.args) == 'table' then
        for k, v in pairs( frame.args ) do
            v = mw.text.trim(v)
            if v ~= '' then
                args[k] = v
            end
        end
    end
    
    -- Set variables.
    local indent = tonumber( args[1] )
    local br = args[2]
    local ret = ''
    
    -- Insert line breaks to match the functionality of the original template.
    -- If &quot;br&quot; is set, we need two line breaks; if not, we just need one.
    if br then
        ret = ret .. '&lt;br /&gt;' 
    end
    ret = ret .. '&lt;br /&gt;'
    
    -- Control for bad or zero input. If found, output the line breaks only, 
    -- as this was the previous behaviour of the template.
    if not indent or indent &lt;= 0 or math.floor(indent) ~= indent then
        return ret
    end
    
    -- Generate the indents. The first four cases are special.
    if indent == 1 then
        return ret .. '&amp;nbsp;'
    elseif indent == 2 then
        return ret .. '&amp;nbsp;&amp;nbsp;'
    elseif indent == 3 then
        return ret .. '&amp;nbsp;&amp;emsp;&amp;nbsp;'
    elseif indent == 4 then
        return ret .. '&amp;nbsp; &amp;emsp; &amp;nbsp;'
    end
    
    -- Set variables for generating the output after indent == 5.
    local r = {}
    r.base = '&amp;nbsp;' -- Common text to all output.
    r.rep = ' &amp;emsp; &amp;nbsp;' -- The text to repeat.
    r.mod1 = '&amp;nbsp;' -- To return on modulo 1.
    r.mod2 = ' &amp;emsp;' -- To return on modulo 2.
    r.mod3 = ' &amp;emsp;&amp;nbsp;' -- To return on modulo 3.
    
    -- New iteratorText values needed at 5, 9, 13, 17, etc., so repeat the
    -- text (indent - 1)/4 times and find the remainder.
    local reps = math.floor( (indent - 1) / 4 )
    local remainder = math.fmod( indent - 1, 4 )
    
    -- Generate the indent text.
    ret = ret .. r.base .. mw.ustring.rep( r.rep, reps )
    if remainder &gt;= 1 and remainder &lt;= 3 then
        ret = ret .. r[ 'mod' .. remainder ]
    end
    
    return ret
end

return p</text>
      <sha1>fxgudcgb4voxj4ckutike82x1nkpntd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဝ်ဂျူ:Indent/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>11794</id>
    <revision>
      <id>56376</id>
      <timestamp>2026-07-23T18:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{module rating|protected}}  This is a Lua implementation of the {{tl|indent}} template. Please see the template page for documentation. &lt;noinclude&gt; [[Category:Module documentation pages]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>56376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="g064wd2rdta0djh2fcgs8ws59xl31j9" xml:space="preserve">{{module rating|protected}}

This is a Lua implementation of the {{tl|indent}} template. Please see the template page for documentation.
&lt;noinclude&gt;
[[Category:Module documentation pages]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g064wd2rdta0djh2fcgs8ws59xl31j9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>