ဟိန္ဒူ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဟိန္ဒူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1344</id>
    <revision>
      <id>57406</id>
      <parentid>57397</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T02:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>57406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81145" sha1="2x7hu80kcym38dl51r1tws03zwd5d2y" xml:space="preserve">'''ဟိန္ဒူ''' ဂှ် ဒှ်ဘာသာစၜုဲစၜော် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မရနုက်ကဵုပိရ။ ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်ဘာသာ မကၠုင် နူဍုင်အိန္ဒိယ ကေုာံ မနွံကဵု ဓမ္မ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒ္ဂေတ်လၟေတ် မဆေင်ကဵု ဘဝ {{refn|group=note|name=&quot;definition&quot;}}တုဲ မၞိဟ်ပ္ဍဲဒေသ ဆာပ်တိုက် အိန္ဒိယ (Indian subcontinent) ကေုာံ ဍုင်အာရှ အဂၞဲဂမၠိုင် လျိုင်ပတှ်ေဒၟံင်ရ။ ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် မဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒှ် ဘာသာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဝွံ၊{{refn|group=note|See:
* Fowler: &quot;probably the oldest religion in the world&quot; ({{harvnb|Fowler|1997|p=1}})
* Klostermaier: The &quot;oldest living major religion&quot; in the world ({{harvnb|Klostermaier|2007|p=1}})
* Kurien: &quot;There are almost a billion Hindus living on Earth. They practice the world's oldest religion...&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kurien |first=Prema |title= Multiculturalism and American Religion: The Case of Hindu Indian Americans |url=https://archive.org/details/sim_social-forces_2006-12_85_2/page/723 |journal=Social Forces |volume=85 |issue=2 |year=2006 |pages= 723–741 |doi= 10.1353/sof.2007.0015 }}&lt;/ref&gt;
* Bakker: &quot;it [Hinduism] is the oldest religion&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |first= F.L. |last= Bakker |title= Balinese Hinduism and the Indonesian State: Recent Developments |journal= Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde |year=1997 |volume=Deel 153, 1ste Afl. |issue= 1 |pages= 15–41 |jstor= 27864809|doi= 10.1163/22134379-90003943 }}&lt;/ref&gt;
* Noble: &quot;Hinduism, the world's oldest surviving religion, continues to provide the framework for daily life in much of South Asia.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Noble |first= Allen |title= South Asian Sacred Places |url=https://archive.org/details/journal-of-cultural-geography_spring-summer-1998_17_2/page/1 |journal= Journal of Cultural Geography |volume=17 |issue=2 |year=1998 |pages=1–3 |doi= 10.1080/08873639809478317 }}&lt;/ref&gt;}} တုဲ ညးမလျိုင်ပတှ်ေ ကေုာံ တၠပညာ ပရေင်ဘာသာတအ်ဟီု ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်ဘာသာ''သနာတနဳဓမ္မ (Sanātana Dharma)''၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဒၠောအ်ဗတောန် ထာဝရ (the eternal tradition)&quot;၊ ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဂၠံင်တရဴထာဝရ (eternal way)&quot;၊ လက္ကရဴ တၞောဝ်ဝင်ဘဝ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။{{sfn|Knott|1998|pp=5, Quote: &quot;Many describe Hinduism as ''sanatana dharma'', the eternal tradition or religion. This refers to the idea that its origins lie beyond human history&quot;}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Bowker|2000}}; {{harvnb|Harvey|2001|p=xiii}};&lt;/ref&gt; တၠပညာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်ဘာသာမွဲ မပံင်ပကောံလဝ် {{refn|group=note|name=Lockard}} ဟွံသေင်မ္ဂး ဒှ် ဘာသာမွဲ သမ္ဘာရလဝ်{{sfn|Samuel|2010|p=193}}{{refn|group=note|name= &quot;Hiltebeitel-synthesis&quot;}} အခိုက်ပြဝေဏဳ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍုင်အိန္ဒိယဂမၠိုင်&lt;ref name=&quot;Hiltebeitel 2007 12&quot;&gt;{{harvnb|Hiltebeitel|2007|p=12}}; {{harvnb|Flood|1996|p=16}}; {{harvnb|Lockard|2007|p=50}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=note|name= fusion}} နူကဵု တမ်ရိုဟ်အခိုက်ကၞာမူလ နာနာသာ်{{sfn|Narayanan|2009|p=11}}{{refn|group=note| Among its roots are the [[Historical Vedic religion|Vedic religion]] of the late [[Vedic period]] ({{harvnb|Flood|1996|p=16}}) and its emphasis on the status of Brahmans ({{harvnb|Samuel|2010|pp=48–53}}), but also the religions of the [[Indus Valley Civilisation]] ({{harvnb|Narayanan| 2009|p=11}}; {{harvnb|Lockard|2007|p=52}}; {{harvnb|Hiltebeitel|2007|p=3}}; {{harvnb|Jones|Ryan|2006|p=xviii}}) the [[Sramana]] or renouncer traditions of [[Maurya Empire|north-east India]] ({{harvnb|Flood|1996|p=16}}; {{harvnb|Gomez|2013|p=42}}), with possible roots in a non-Vedic Indo-European culture ({{harvnb|Brokhorst|2007}}), and &quot;popular or [[Adivasi|local traditions]]&quot; ({{harvnb|Flood|1996|p=16}}).}}တုဲ ဟွံမဲ ကုညးခၞံဗဒှ်ရ။{{sfn|Fowler|1997|pp=1, 7}} အရာမကော်ခဴ သမ္ဘာရဟိန္ဒူ မဒှ် အခိုက်ကၞာ ဓဝ်ပတှ်ေဂမၠိုင် မပံင်ပကောံလဝ်တုဲ မကော်ဂး ဘာသာဟိန္ဒူခေတ်လၟုဟ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအကြာ ဘဳသဳ ၅၀၀ ကဵု အေဒဳ ၃၀၀၊{{sfn|Hiltebeitel|2007|p=12}} ကြဴနူ ပယာံကာလဝေဒ (နူ ဘဳသဳ ၁၅၀၀ စဵုကဵု ဘဳသဳ၅၀၀) မစိုပ်ကၞောတ်အိုတ်အာတုဲ၊{{sfn|Hiltebeitel|2007|p=12}}{{sfn|Larson|2009}} ဇၞော်မောဝ်တိုန် အခိင်ခေတ်လဒေါဝ် အိန္ဒိယ၊ မဒှ်ခေတ် ကိုပ်ကၠာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဟွံမံက်ဂတဝ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယဏီဂှ်ရ။{{sfn|Larson|1995|p=109&amp;ndash;111}}  ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဟိန္ဒူဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်လဒေါဝ် အကြာ ကြဴနူ ခေတ်ဝေဒအိုတ်၊ ကၠာနူ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။

ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် ၜိုန်ရ နွံကဵု လညာတ်ဒဿနဂမၠိုင်ကီုလေဝ် ပရေင်ဘာသာဂှ် ဒက်ပတန် ပါ်ပရအ်လဝ် နကဵု လညာတ်သမ္တီ၊ အခိုက်အလိုက်၊ ပရူစက္ကဝါ၊ ပရူပရာကျာ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် ဘာသာဂမၠိုင်ရ။ လိက် ဘာသာဟိန္ဒူတအ်ဂှ် နွံၜါဗီု၊ &quot;ၐြုတိ&quot; ဒဒှ်မမိင်ကေတ် ကဵု &quot;သ္မြတိ&quot; ဒဒှ်မသမ္တီလဝ်။ လိက်တအ်ဂှ် ဒှ်လိက်ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ကျာ်၊ လိက်ဒဿန၊ ကေုာံ လိက်အာဂီုဝင်ကျာ်ဂမၠိုင် (ဒဏ္ဍာရဳ)၊ ယဇန၊ အဂမိစပူဇယ၊ ကေုာံ စမြိုင်ဘုတ်ဘာဂမၠိုင်ရ။{{sfn|Michaels|2004}} ပြကိုဟ်ဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုင်မ္ဂး မပတံကဵု လိက်ဝေဒဂမၠိုင်၊ ''Vedas'' ကဵု လိက်ဥပနိသဒဂမၠိုင် (''Upanishads'')၊ လိက်ပုရဏာံဂမၠိုင် (''Puranas'') လိက်မဟာဘရတ(''Mahabharata'')၊ လိက်ယာမယန (လိက်သၟိင်ရာံ) (''Ramayana'') ကေုာံ လိက်အာဂမသတအ် (''Āgama (Hinduism)|Āgamas'')ရ။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Hindu Scriptures|url=https://archive.org/details/isbn_0679410783| last=Zaehner|first=R. C.|publisher= Penguin Random House|year=1992|isbn= 978-0679410782|location=|pages=[https://archive.org/details/isbn_0679410783/page/n36 1]–7|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Klostermaier 2007 p46–52, 76–77&quot;&gt;{{Cite book| title= A Survey of Hinduism| url= https://archive.org/details/surveyofhinduism0003klos|last= Klostermaier| first=Klaus|publisher=State University of New York Press|year=2007|isbn=978-0791470824|edition=3rd|location=|pages=[https://archive.org/details/surveyofhinduism0003klos/page/46 46]–52, 76–77|quote=|via=}}&lt;/ref&gt; တင်ဂၞင် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် နူကဵုလိက်တအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာအဓိက ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူကီုလေဝ်၊ စပ်ကဵု ဗီုကံက်အဓိပ္ပါယ် နူလိက်တအ်ဂှ် လညာတ်တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် နွံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ အရာလဵု မဒှ်အရာဓဝ်ဍာံ အရာလဵု မဒှ်အခိုက်ကၞာဂှ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်အိုတ်ရ။&lt;ref name=frazierintrop2&gt;{{cite book|last1=Frazier|first1=Jessica|title=The Continuum companion to Hindu studies |url=https://archive.org/details/continuumcompani0000unse_q7j3| date=2011|publisher= Continuum| location= London|isbn= 978-0-8264-9966-0|pages=[https://archive.org/details/continuumcompani0000unse_q7j3/page/1 1]–15}}&lt;/ref&gt;

တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ တိုင်ပ္ကဴဘဝ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် နွံပန်သာ်၊ ဣဏအ်ဂှ် ညးကော်ဂး ပုရုၑါရထပန် (Puruṣārtha)။ ညးမ္ဂး ပန်သာ်ဂှ်ရော &quot;ဓမ္မ&quot; ပွမဒ္ဂေတ် ကေုာံ ကေတ်တာလျိုင်၊ &quot;အာရ်ထ&quot; (Artha) ပွမကၠောန်၊ &quot;ကာမ&quot; ပွမထၞေန်စေန်စပ် ကေုာံ &quot;မောက်ၐ&quot; ပွမတိတ်ဗၠး နူဘဲသံသာ ပွမဒးမချိုတ် ကေုာံ ပွမကလေင်ဂျိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Bilimoria 2007 p. 103&quot;&gt;{{Cite book|title=Indian Ethics: Classical Traditions and Contemporary Challenges|last=|first=|year=2007|isbn=|editor-last=Bilimoria|display-editors=etal|location=|pages= 103|quote=|via=}} See also {{Cite journal|last=Koller|first=John|year=1968|title= Puruṣārtha as Human Aims|url=|journal= Philosophy East and West|volume=18|issue= 4|pages=315–319|doi= 10.2307/1398408|jstor=1398408}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gavin Flood 1997 pages 11&quot;&gt;{{Cite book| title=The Bhagavadgītā for Our Times|last=Flood|first= Gavin|publisher=Oxford University Press| year= 1997 |isbn= 978-0195650396|editor-last= Lipner|editor-first=Julius J.|location=|pages= 11–27|chapter=The Meaning and Context of the Puruṣārthas|quote=|via=}}&lt;/ref&gt; ကာမ မဒှ်အရာ မပကဵု ညံင်ဂွံချဳဓရာင် ညံင်ဂွံထၞေန်စပ်တုဲ ဇလိင်ကဵု ဘဝသံသာ မတွဟ်ဂး ပွမချိုတ် ပွမဒှ်တုဲ နကဵုဂၠံင်တရဴယောဂ/ပၟဝ်ဓဝ် ဂှ် ဗစိုပ်ကဵု မောက်ၐ ရ။ &lt;ref name=&quot;Klostermaier 2007 p46–52, 76–77&quot; /&gt;{{sfn|Brodd|2003}} ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူဂှ် နွံကဵု အရာမကၠောန်ပ မပတံကဵု ပူဇဴ၊ ဖ္ဍောတ်ဗှ်၊ ဇပ၊ ပၟဝ်ဓဝ်၊ သဘင်လၟေင်သၞာံဂမၠိုင် ကေုာံ ပွမအာဂၠောဲအာလ္ၚောဝ်ကျာ်ဂမၠိုင်ရ။ ညးလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး သၠးထောအ် ဘဝပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်အရပ်အရာဝတ္ထုဂမၠိုင်တုဲ မံင်နဒဒှ် ဘဝခမဳ မကော်ဂး သညေ္ညသ သွက်ကလိဂွံ မောက်ၐ ရ။&lt;ref name=ellinger70&gt;{{cite book|author=Herbert Ellinger |title=Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=pk3iAwAAQBAJ |year=1996|publisher= Bloomsbury Academic|isbn= 978-1-56338-161-4 |pages= 69–70 }}&lt;/ref&gt;ဒလောအ်ဗတောန် ဟိန္ဒူ လၟိုန်ထာဝရဂှ် ညံင်ဂွံ နွံကဵုစိုတ် ပွမတပ်တး၊ ဝေင်ပါဲ ပရေင်ပျဲပျာံ ဂစိုတ်သတ် မနွံကဵုလမျီု၊ ဒးနွံကဵု ဓဝ်ခန္တဳ ပွမအေင်ဒုင်၊ မဒးနွံစိုတ်တန်ကြန်၊ မဒးနွံကရုဏာ အကြာညးမွဲကုမွဲရ။&lt;ref group=web name=&quot;EB-sanatana dharma&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=History of Dharmasastra| last=Dharma|first=Samanya|last2=Kane|first2=P. V.|year=|isbn=|volume=2|location=|pages=4–5|quote=|via=}} See also {{Cite journal|last=Widgery|first= Alban|year=1930|title=The Priniciples of Hindu Ethics|url=|journal=International Journal of Ethics|volume=40|issue=2|pages=232–245|doi=10.1086/intejethi.40.2.2377977}}&lt;/ref&gt; ဂကောံဂိုဏ်ဟိန္ဒူဇၞော်အိုတ် နွံပန်ဂိုဏ်၊ ဂိုဏ်ဝါဒဗိသၞုဟ် (Vaishnavism)၊ ဂိုဏ်ဝါဒသဳဝ (Shaivism)၊ ဂိုဏ်ဝါဒသကတ (Shaktism) ကေုာံ ဂိုဏ်ဝါဒသမာရတိ (Smartism)တအ်ရ။ &lt;ref&gt;Julius J. Lipner (2009), ''Hindus: Their Religious Beliefs and Practices'', 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, pages 377, 398&lt;/ref&gt;

ဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်ဘာသာမစၜုဲစၜော် ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵုပိ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်တုဲ၊ ကုညးမလျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် ညးကော်စ ကောန်ဟိန္ဒူ၊ သီုဖအိုတ် နွံစ ၜိုတ် ၁.၁၅ ဗဳလဳယာန် မဒှ်လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ ၜိုတ် ၁၅-၁၆%။&lt;ref group= &quot;web&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-hindu.aspx |title=The Global Religious Landscape – Hinduism |date=18 December 2012 |publisher=Pew Research Foundation |work=A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups &lt;!-- {{as of|2010|lc=y}}--&gt; |accessdate=31 March 2013 |archivedate=6 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130506104814/http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-hindu.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;gordonconwell.edu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gordonconwell.edu/resources/documents/1IBMR2015.pdf|title=Christianity 2015: Religious Diversity and Personal Contact|website=gordonconwell.edu|date=January 2015|accessdate=29 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141543/http://www.gordonconwell.edu/resources/documents/1IBMR2015.pdf|archive-date=25 May 2017|url-status=dead|archivedate=25 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141543/http://www.gordonconwell.edu/resources/documents/1IBMR2015.pdf}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ၊ ဍုင်နဳပဝ်၊ ဍုင်မဝ်ရိဂျုတ် (Mauritius)တအ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မၞိဟ်မရှ်ေသှ်ေ ဟိန္ဒူဂၠိုင်အိုတ်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲတကအ်ပါလဳ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာဂှ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ဟိန္ဒူဂၠိုင်ကီုရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sp2010.bps.go.id/index.php/page/warning|title=Peringatan|website=sp2010.bps.go.id}}&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဟိန္ဒူဂှ် ပ္ဍဲကဵု တကအ်ကာရိဗ်ဗေန်(Caribbean) ဍုင်အာရှအဂၞဲ၊ ပ္ဍဲအမေရိကသၟဝ်ကျာ၊ ယူရောပ်၊ Oceania၊ [[အာဖရိက]] ကေုာံ ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ။&lt;ref&gt;{{cite book| first=Steven | last= Vertovec|title=The Hindu Diaspora: Comparative Patterns|url=https://books.google.com/books?id=FRVTAQAAQBAJ |year= 2013|publisher= Routledge|isbn= 978-1-136-36705-2|pages=1–4, 7–8, 63–64, 87–88, 141–143}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project|accessdate=14 February 2015}};&lt;br/&gt;{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project|accessdate=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead|archivedate=1 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu}}&lt;/ref&gt;

== နိရုတ္တိ ==

[[File:Bratan Bali Indonesia Balinese-family-after-Puja-01.jpg|thumb|ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဟိန္ဒူ ပ္ဍဲတကအ်ပါလဳ ကြဴနူ မပူဇဴကျာ် ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ်ဗြတာန် ပ္ဍဲတကအ်ပါလဳ၊ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာ]]
မအရေဝ်မ္ဂး ''ဟိန္ဒူ'' ဝွံ စေန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု အရေဝ်အေန်ဒိ-အာရဳယာန်{{sfn|Flood|2008|p=3}}/သံသကြိုတ်{{sfn|Flood|1996|p=6}} နကဵုမအရေဝ်တမ် ''သိန္ဒု (Sindhu)''ရ။{{sfn|Flood|1996|p=6}}{{sfnp|Parpola, The Roots of Hinduism|2015|loc=Chapter 1}} နကဵုလညာတ် အစာပါမောက္ခ Asko Parpola မ္ဂး အရေဝ်တြေံတြဟ်အဳရာန်နဳယာန် (Proto-Iranian) ရမ္သာင် ''သ(*s)'' ဒှ်အာ&gt; ''ဟ'' ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအကြာ ဘဳသဳ ၈၅၀–၆၀၀ ရ။{{Citation needed|date=November 2019}}
ဟိန္ဒူ နဒဒှ် နကဵုယၟု ဘာသာမစၜုဲစၜော်မွဲဂှ် စစၟတ်သမ္တီကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ဗြိတိန် မလုပ်ပကဝ်လဳနဳ ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ်မ္ဂး ကောန်ဍုင်အိန္ဒိယတအ် ဟိန္ဒူဂှ် နဒဒှ်ဘာသာ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ဂကူညးတအ်မွဲဂှ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်တုဲ ဟိန္ဒူဂှ် သီုဒှ်ဂကူ၊ အခိုက်ကၞာ မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသဂှ် သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Doniger&quot;&gt;{{Cite book|title=On Hinduism|url=https://archive.org/details/onhinduism0000doni|last=Doniger, Wendy.|isbn=9780199360079|location=Oxford|oclc=858660095|date = March 2014}}&lt;/ref&gt;{{page needed|date=October 2019}}

ယၟုမ္ဂး &quot;ဟိန္ဒူ&quot; ဂှ် နူတမ်တေအ် ဒှ်ယၟုၜဳအေန်ဒူ (Indus River) မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ် ဍုင်ပါကာတ်သတာန် ကဵု အိန္ဒိယလပါ်သၟဝ်ကျာရ။{{sfn|Flood|1996|p=6}}{{refn|group=note|The Indo-Aryan word ''Sindhu'' means &quot;river&quot;, &quot;ocean&quot;.{{sfn|Flood|2008|p=3}} It is frequently being used in the [[Rigveda]]. The Sindhu-area is part of [[Āryāvarta]], &quot;the land of the Aryans&quot;.}} နကဵုလညာတ် Gavin Floodမ္ဂး &quot;ယၟုဂကောံမၞိဟ် မကော်ဂး ''ဟိန္ဒူ'' ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ပါသဳ (အဳရာန်) မကော်စ ဂကောံမၞိဟ်/ဂကူ မပဒတဴ ဗဒါဲၜဳအေန်ဒူ မဒှ်မအရေဝ် မကၠုင်နူ သံသကြိုတ်''သိန္ဒု''&quot;၊{{sfn|Flood|1996|p=6}} ဗွဲမကၠးဖ္ဍးဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ် Darius I (550–486 BCE) မချူလဝ် ပ္ဍဲဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ်ရ။&lt;ref name=&quot;arvindsharmahhhh2&quot;&gt;{{Cite journal |jstor = 3270470|title = On Hindu, Hindustān, Hinduism and Hindutva|journal = Numen|volume = 49|issue = 1|pages = 1–36|last1 = Sharma|first1 = Arvind|year = 2002|doi = 10.1163/15685270252772759}}&lt;/ref&gt; ယၟုမ္ဂး ''ဟိန္ဒူ'' မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု အခိင်တမၠာတေအ်ဂှ် ဒှ်ယၟု ပထဝဳမွဲတုဲ ဟွံဒှ် ယၟုမပစၞး ဘာသာမစၜုဲစၜော်မွဲရ။{{sfn|Flood|1996|p=6}} ယၟုမ္ဂး &quot;ဟိန္ဒူ&quot; နဒဒှ် ဘာသာမစုဲစၜော်မွဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်ကြုက် နူကဵု ခေတ် ၇ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳ မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရူဘာသာရးပလိုတ် နကဵု Xuanzang၊&lt;ref name=&quot;arvindsharmahhhh2&quot;/&gt; တုဲပၠန် ပ္ဍဲ ၁၄ ဗွဝ်ကၠံဂှ် လိက်ပါသဳ ''Futuhu's-salatin'' နကဵု'Abd al-Malik Isami ရ။{{refn|group=note|There are several views on the earliest mention of 'Hindu' in the context of religion:

# Gavin Flood (1996) states: &quot;In Arabic texts, Al-Hind is a term used for the people of modern-day India and 'Hindu', or 'Hindoo', was used towards the end of the eighteenth century by the British to refer to the people of 'Hindustan', the people of northwest India. Eventually 'Hindu' became virtually equivalent to an 'Indian' who was not a Muslim, Sikh, Jain or Christian, thereby encompassing a range of religious beliefs and practices. The '-ism' was added to Hindu in around 1830 to denote the culture and religion of the high-caste Brahmans in contrast to other religions, and the term was soon appropriated by Indians themselves in the context of building a national identity opposed to colonialism, though the term 'Hindu' was used in Sanskrit and Bengali hagiographic texts in contrast to 'Yavana' or Muslim as early as the sixteenth century&quot;.({{harvnb|Flood|1996|p=6}})
# [[Arvind Sharma]] (2002) and other scholars state that the 7th-century Chinese scholar [[Xuanzang]], whose 17 year travel to India and interactions with its people and religions were recorded and preserved in Chinese language, uses the transliterated term ''In-tu'' whose &quot;connotation overflows in the religious&quot;.&lt;ref name=&quot;arvindsharmahhhh2&quot;/&gt; Xuanzang describes [[Hindu temple|Hindu Deva-temple]]s of the early 7th century CE, worship of [[Surya|Sun]] deity and [[Shiva]], his debates with scholars of Samkhya and Vaisheshika schools of Hindu philosophies, monks and monasteries of Hindus, Jains and Buddhists (both Mahayana and Theravada), and the study of the Vedas along with Buddhist texts at [[Nalanda]].&lt;ref&gt;Stephen Gosch and Peter Stearns (2007), ''Premodern Travel in World History'', Routledge, {{ISBN|978-0415229418}}, pages 88–99&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Arvind Sharma (2011), Hinduism as a Missionary Religion, State University of New York Press, {{ISBN|978-1438432113}}, pages 5–12&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bonnie Smith et al. (2012), ''Crossroads and Cultures, Combined Volume: A History of the World's Peoples'', Macmillan, {{ISBN|978-0312410179}}, pages 321–324&lt;/ref&gt;
# Arvind Sharma (2002) also mentions the use of word ''Hindu'' in Islamic texts such those relating to 8th-century Arab invasion of Sindh by Muhammad ibn Qasim, Al Biruni's 11th-century text ''Tarikh Al-Hind'', and those of the Delhi Sultanate period, where the term ''Hindu'' retains the ambiguities of including all non-Islamic people such as Buddhists and of being &quot;a region or a religion&quot;.&lt;ref name=arvindsharmahhhh2&gt;{{Cite journal |jstor = 3270470|title = On Hindu, Hindustān, Hinduism and Hindutva|journal = Numen|volume = 49|issue = 1|pages = 1–36|last1 = Sharma|first1 = Arvind|year = 2002|doi = 10.1163/15685270252772759}}&lt;/ref&gt;
# [[David Lorenzen]] (2006) states, citing Richard Eaton: &quot;one of the earliest occurrences of the word 'Hindu' in Islamic literature appears in 'Abd al-Malik Isami's Persian work, ''Futuhu's-salatin'', composed in the Deccan in 1350. In this text, 'Isami uses the word 'hindi' to mean Indian in the ethno-geographical sense and the word 'hindu' to mean 'Hindu' in the sense of a follower of the Hindu religion&quot;.&lt;ref&gt;David Lorenzen (2006), ''Who Invented Hinduism: Essays on Religion in History'', Yoda Press, {{ISBN|978-8190227261}}, page 33&lt;/ref&gt;
# David Lorenzen (2006) also mentions other non-Persian texts such as ''Prithvíráj Ráso'' by ~12th century Canda Baradai, and epigraphical inscription evidence from Andhra Pradesh kingdoms who battled military expansion of Muslim dynasties in the 14th century, where the word 'Hindu' partly implies a religious identity in contrast to 'Turks' or Islamic religious identity.&lt;ref&gt;David Lorenzen (2006), ''Who Invented Hinduism: Essays on Religion in History'', Yoda Press, {{ISBN|978-8190227261}}, pages 32–33&lt;/ref&gt; One of the earliest uses of word 'Hindu' in religious context, in a European language (Spanish), was the publication in 1649 by Sebastiao Manrique.&lt;ref&gt;David Lorenzen (2006), ''Who Invented Hinduism: Essays on Religion in History'', Yoda Press, {{ISBN|978-8190227261}}, page 15&lt;/ref&gt;}}

Thapar ဟီု မအရေဝ်မ္ဂး ''ဟိန္ဒူ''ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကိုပ်ကၠာတေအ် နကဵု ''ဟေပတဟိန္ဒု (heptahindu)'' ပ္ဍဲAvesta – မတုပ်ကဵု ''သပ္တ သိန္ဒု (sapta sindhu)''၊ ''hndstn'' (ပတိတ်ရမ္သာင် ''ဟိန္ဒုသတာန် (Hindustan)'') ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ် သသနဳယာန် (Sasanian inscription) နကဵု အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံတုဲ ယၟုဂှ် မကော်စ ဒေသ ပ္ဍဲအာရှသၠုင်ကျာ ဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ်ရ။&lt;ref&gt;Romila Thapar (2004), ''Early India: From the Origins to A.D. 1300'', University of California Press, {{ISBN|978-0520242258}}, page 38&lt;/ref&gt; မလိက်အာရာပ် ''အယ်-ဟိန်ဒ (al-Hind)'' ဂှ် ရန်တၟအ် မကော်စ ဂကူမၞိဟ် မပဒတဴ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ် ၜဳအေန်ဒု ရ။ {{sfn|Thapar|1993|p=77}} မအရေဝ်အာရာပ်ဝွံလေဝ် ကေတ်နူကဵု မအရေဝ်ပါသဳ နူကဵုအခိင်ပါသဳ ကိုပ်ကၠာအေဿလာမ် ဟွံကတဵုဒှ် မရန်တၟအ် ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယဂမၠိုင်ရ။ ၜိုတ် ၁၃ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ယၟုဍုင် ဟိန္ဒူသတာန် (Hindustan) ဂှ် ဒှ်ယၟုတၞဟ် သွက်ဂကူအိန္ဒိယဂမၠိုင်၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်ဟိန္ဒူ (ဟိန္ဒူသန္ထာန်)ရ။{{sfn|Thompson Platts|1884}}{{refn|group=note|In ancient literature the name ''Bharata'' or ''Bharata Vrasa'' was being used.({{harvnb|Garg|1992|p=3}})}}

မအရေဝ် ''ဟိန္ဒူ'' ဂှ် ဗွဲကြဴ စချူကၠုင် ပ္ဍဲလိက်သံသကြိုတ် မပ္တံကဵု ပ္ဍဲလိက် ''ရာဇတရန္ဂိနဳ'' (Hinduka, c. 1450) တုဲပၠန် ပ္ဍဲ အကြာ ၁၆-၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲလိက်ဘာသာဗင်္ဂါလဳ လိက်ဂေါဒိယာ ဝိသနဝ (Gaudiya Vaishnava) သီုကဵု ပ္ဍဲလိက် စိန္တယ ဆရိတံရိတ (Chaitanya Charitamrita) ကေုာံ စိန္တယ ဘဂဝတ (Chaitanya Bhagavata)တအ်ရ။ လိက်တအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုဟိန္ဒူ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု မုသလေန်ရ။ မုသလေန်ဂှ် ညးကော် ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ယဝနဿ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် ညးသအာင်/ညးဍုင်သအာင် ဟွံသေင်မ္ဂး မ္လေစ္ဆ (Mleccha) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရိုင်&quot;၊ ပ္ဍဲကဵု လိက် ဘက္တ မလ (''Bhakta Mala'') မချူလဝ် &quot;''ဟိန္ဒူ ဓမ္မ''&quot;ရ။&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Word 'Hindu' in Gauḍīya Vaiṣṇava Texts| author = O'Conell, Joseph T.| journal= Journal of the American Oriental Society| volume= 93| number =3 | year =1973| pages=340–344| doi=10.2307/599467| jstor = 599467}}&lt;/ref&gt; စိုပ်ၜိုတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ကောန်ဗၞိက် ရဲယူရောပ်တအ် စိုပ်ကၠုင် အိန္ဒိယတုဲ ဘာသာစၜုဲစၜော် အိန္ဒိယဂှ် ကော်စ  ''ဟိန္ဒူ (Hindus)''ရ။

== ပွံက်အဓိပ္ပါယ်ဂမၠိုင် ==

ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် စပ်ကဵု ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ ကေုာံ အခိုက်ပြဝေဏဳတုဲ နွံလညာတ်နာနာသာ်ကီုလေဝ် မၞိဟ်ကဆံင်မသၠုင်ပြဲ မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဗီုကဵု လကျာ် ဟွံမဲ၊ ညးမကလိဂွံလဝ် အဝဵုအသဳ မဆေင်ကဵုဘာသာ ညးမရှ်ေသှ်ေတအ် သ္ဒးကဠင်အမိင်ဟေင် ဗီုဏအ်လေဝ် ဟွံမဲ၊ ဂကောံပကင်ရင်အုပ်ဓုပ် ဟွံမဲ၊ ပရောဗက် ဟွံမဲ၊ ဒးရှ်ေသှ်ေ ကျာ်မွဲဇကုဟေင် ဗီုဏအ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်တုဲ ၜိုတ်ဂလိုင်ဇကု မနွံပၟိက်ဂှ် ဇကုရုဲစှ်တုဲ ရှ်ေသှ်ေဂွံ၊ တုဲပၠန် အရာအိုတ်သီုဂှ် နဒဒှ်ညံင်ရဴကျာ်ဖအိုတ် စွံစိုတ်တုဲ ရှ်ေသှ်ေဂွံ၊ တုဲပၠန် ဇကုရုဲစှ်ကေတ် ကျာ်မွဲဇကုဓဝ်တုဲ ရှ်ေသှ်ေလေဝ်ဂွံ၊ မွဲဟွံရှ်ေသှ်ေ ဇကုမွဲဓဝ် မမံင်ကေတ်တ်လေဝ်ဂွံ၊ ကျာ် ဒေဝတဴ ဟွံမဲ စှ်ေစိုတ်ဗီုဏအ်လေဝ်ဂွံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စၞးမရှ်ေသှ်ေကျာ် ဒေဝတဴတအ်ဂှ် စွံအဓိက စေတနာလတူကောန်မၞိဟ် ဗီုဏအ်လေဝ်ဂွံကီုရ။&lt;ref&gt;[[Julius J. Lipner]] (2009), ''Hindus: Their Religious Beliefs and Practices'', 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: &quot;[...] one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic,henotheistic, panentheistic ,pandeistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lester Kurtz (Ed.), Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict, {{ISBN|978-0123695031}}, Academic Press, 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;MK Gandhi, ''[http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism]'', Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, &quot;a man may not believe in God and still call himself a Hindu.&quot;&lt;/ref&gt; လညာတ် မဆေင်ကဵု ပြသၞာ မဆေင်ကဵု ဓဝ်ပတှ်ေ ကေုာံ အခိုက်မံင်စံင်ဘဝ မပတံကဵု မဟွံစဖျုန်၊ ဂၠံင်တရဴမဟွံပကီုပရာပ်၊ မပတှ်ေကေတ် ချိုတ်တုဲ ကလေင်ဒှ်၊ သီုကဵု ကဆံင်ဂကူမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဒးပါ်ပါဲတုဲ မဒှ်အရာ မဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ဟေင် ဟွံသေင်ရ။&lt;ref name=&quot;Doniger&quot; /&gt;{{page needed|date=October 2019}}

ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် နွံကဵုအခိုက်ကၞာ ကေုာံ လညာတ်ဗွဲမလှဲလး မသက်ကုပယျဵုတုဲ ဂွံပံက်ပွံက် အရာလဵု မဒှ် ဘာသာဟိန္ဒူ ဒှ်အရာ မလောဲသွာမွဲ ဟွံသေင်ရ။ {{sfn|Flood|1996|p=6}} ဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်အာဘာသာ &quot;ဗီုပိုယ် မနွံပၟိက် မိက်ဂွံ ကံက်အဓိပ္ပါယ်ဂှ် ကံက်ကေတ်ဂွံရ။&quot;&lt;ref&gt;{{cite book |title= Hinduism: A Very Short Introduction|url= https://archive.org/details/hinduismveryshor0000knot|edition= |last= Knott|first= Kim|year= 1998|publisher= Oxford University press|location= Oxford|isbn= 978-0-19-285387-5|page= [https://archive.org/details/hinduismveryshor0000knot/page/117 117]}}&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟိန္ဒူဂှ် ပံက် ပွံက်နာနာသာ် မပ္တံကဵု နဒဒှ် ဘာသာမစ္ၜုဲစ္ၜော်မွဲ၊ နဒဒှ် ဘာသာအခိုက်ကၞာမွဲ၊ (a religious tradition)၊ နဒဒှ် ဒတန်မဖန်ဗဒှ် သွက်ဂွံ လျိုင်ပတှ်ေဘာသာမွဲ၊ ကေုာံ နဒဒှ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ်သွက်ဘဝမွဲရ။{{sfn|Sharma|2003|p=12-13}}{{refn|group=note|name=&quot;definition&quot;|Hinduism is variously defined as a &quot;religion&quot;, &quot;set of religious beliefs and practices&quot;, &quot;religious tradition&quot;, &quot;a way of life&quot; ({{harvnb|Sharma|2003|pp=12–13}}) etc. For a discussion on the topic, see: &quot;Establishing the boundaries&quot; in {{harvnb|Flood|2008|pp=1–17}}}} နကဵု လညာတ် စၟတ်သမ္တီ ကောန်ရးပလိုတ်တအ်မ္ဂး ဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်ဘာသာ မလျိုင်ပတှ်ေမွဲ မတုပ်ညံင်ရဴ ဘာသာတၞဟ်သအာင်တအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ မအရေဝ်မ္ဂး ဓမ္မ/ဓရ် ဂှ် အဓိပ္ပါယ်လှဲလး နူကဵု လညာတ် ဗီုရဲရးပလိုတ်တအ် မကၠိုဟ်လဝ်ဏီရ။

ပွမလ္ၚတ် ပရူအခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ အိန္ဒိယဂှ် ဒှ်ပွံက် ဘာသာဟိန္ဒူရ။ (ဝါ) ဘာသာဟိန္ဒူဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ဘာသာ အိန္ဒိယရ။&lt;ref&gt;{{harvnb|Sweetman|2004}}; {{harvnb|King|1999}}&lt;/ref&gt; စတမ်နူ ၁၉၉၀တအ်တုဲ ပရူဘာသာဟိန္ဒူ ကေုာံ အရာမဆက်စပ် ကုဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်အရာမပါ်ပါဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဗွိုင်တၠပညာ ဘာသာဟိန္ဒူတအ်ကီု{{sfn|Sweetman|2004}}{{Refn|group=note|Sweetman mentions:

* Wilhelm Halbfass (1988), ''India and Europe''
* IXth European Conference on Modern Asian Studies in Heidelberg (1989), ''Hinduism Reconsidered''
* [[Ronald Inden]], ''Imagining India''
* [[Carol Breckenridge]] and [[Peter van der Veer]], ''Orientalism and the Postcolonial Predicament''
* Vasudha Dalmia and [[Heinrich von Stietencron]], ''Representing Hinduism''
* [[S.N. Balagangadhara]], ''The Heathen in his Blindness...''
* [[Thomas Trautmann]], ''Aryans and British India''
* Richard King (1989), ''Orientalism and religion''}} သီုကဵု ဗွိုင်တၠပညာရးပလိုတ်တအ်ရ။{{sfn|Nussbaum|2009}}{{refn|group=note|See [[Rajiv Malhotra]] and [[Being Different]] for a critic who gained widespread attention outside the academia, [[Invading the Sacred]], and [[Hindu studies]].}}

=== ပြကာရဗေဒ (Typology) ===
[[File:Aum Om navy blue circle coral.svg|thumb|ဥုံ၊ မချူလဝ် နကဵု အက္ခရ် ဒေဝနာဂရဳ၊ မဒှ် သင်္ကေတ ဘာသာဟိန္ဒူ]]

ဘာသာဟိန္ဒူ မကော်ဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် ပါ်ကရေက် ဂိုဏ်ဇၞော်ဇၞော် မဂၠိုင်ကဵုပြာကာဂွံမာန်ရ။ အတိုင်အခိုက်တြေံ (ဝါ) အတိုင်ဝင်မ္ဂး နွံ ဆဋ္ဌဒေသနာ (တြဴဒေသနာ)၊ ၜါဂိုဏ်၊ ဝေဒန္တ ကေုာံ ယောဂ မြဴသာ်ဝွံ ဗွဲအပြောမ်ပါ်ကေတ်မာန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Development and Religion: Theology and Practice|url=https://books.google.com/books?id=DIvHQc0-rwgC&amp;pg=PA28|author=Matthew Clarke|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2011|page=28|isbn=9780857930736}}&lt;/ref&gt;ယဝ်ရ ပါ်နကဵု ဂကောံကျာ်ဒေဝတဴဂမၠိုင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုဟိန္ဒူဂှ် ပါ်ဂွံပန်ဝါဒ - ဂကောံကျာ်ဗိသၞုဟ်ဂှ် ဝါဒဗိသၞုဟ်၊ ဂကောံကျာ်သဳဝဂှ် ဝါဒသဳဝ၊ ဂကောံကျာ်ဒေဝဳဂှ် ဝါဒသကတ၊ ကေုာံ ဂကောံဒေဝတဴမသုန်သမာရတိဂှ် ဝါဒသမာရတိ။{{sfn|Nath|2001|p=31}}{{sfn|Flood|1996|pp=113, 154}} ဘာသာဟိန္ဒူ သီုပတှ်ေကေတ် ညးတၠဣဓိ မပ္တံကဵု ဒေဝတဴဂမၠိုင်၊ ကျာ်တၠဣဓိကြဳဇှ် မွဲဇကုကီု သီုကဵု ဗွဲမဂၠိုင်၊ တုဲပၠန် ဒေဝတဴတအ်ပၠန်လေဝ် ဗွဲမဗဗွဲ ကုမဆေင်စပ် ကုညးဂှ် ညးနွံဣဓိကြဳဇှ် နကဵုကဆံင်နာနာသာ်ရ။{{sfn|Flood|1996|p=14}} အရာတၟေင်တၞဟ် မနွံ ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူဂှ် ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ နွံကဵု အာတမင် (ātman) (နာမ် ကေုာံ အဲ)၊ အာတမင်ဂှ် နွံကဵု မကလေင်ကတဵု (ချိုတ်တုဲ ကလေင်ဒှ်)၊ တုဲပၠန် ကမ်၊ သီုကဵု ပတှ်ေကေတ် ပ္ဍဲဓမ္မ၊ ဓမ္မဟီုဂှ် (တာလျိုင်၊ အရာမဍာံ၊ သၞောဝ်/သဳလ်၊ အရာမဒးဇၞော်ပၟဝ်၊ ဒ္ဂေတ် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴဒ္ဂေတ်ဘဝတအ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ်ဓရ်ဖအိုတ်ရ။

== Notes ==
{{Reflist|group=note|30em}}

''Subnotes''

{{Reflist|group=subnote}}

== References ==

&lt;!-- Please do not edit here, if you came here to provide citations please read WP:CITE for more info on how to do so. Thank you. --&gt;

{{reflist|20em}}

== Sources ==

&lt;!-- ------------------------------------------------------------------------
 Only references that are actually used and cited in the article should be
 placed here. Mainly list only books, and journals (not websites, newspapers).
 List in alphabetical order, by first author's last name.
 Try maintaining a standard formatting style and add ISBN numbers if possible.
 See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Cite_sources for further details.
---- --&gt;

=== Printed sources ===
{{Refbegin|30em}}
* {{Cite book | last =Anthony | first =David W. | year =2007 | title =The Horse The Wheel And Language. How Bronze-Age Riders From the Eurasian Steppes Shaped The Modern World | url =https://archive.org/details/horsewheellangua0000anth | publisher =Princeton University Press | ref =harv }}
* {{cite book |last=Avari |first=Burjor |authorlink=Burjor Avari |title=Islamic Civilization in South Asia: A history of Muslim power and presence in the Indian subcontinent |url=https://archive.org/details/islamiccivilizat0000avar |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-58061-8 |ref=harv }}
* {{Cite book |last=Ayalon |first=David |year=1986 |title=Studies in Islamic History and Civilisation |publisher=BRILL |isbn=978-965-264-014-7 |ref=harv}}
* {{Cite book | last=Basham | first=Arthur Llewellyn | authorlink=Arthur Llewellyn Basham | year=1989 | title=The Origins and Development of Classical Hinduism | publisher=Oxford University Press | url=https://books.google.com/books?id=2aqgTYlhLikC | ref=harv | isbn=9780195073492 }}
* {{Cite book | last =Basham | first =A. L. | authorlink =Arthur Llewellyn Basham | year =1999 | title =A Cultural History of India | publisher =[[Oxford University Press]] | isbn=978-0-19-563921-6 |ref=harv}}
*{{cite book |ref=harv |first=Surinder Mohan |last=Bhardwaj |title=Hindu Places of Pilgrimage in India: A Study in Cultural Geography |url=https://books.google.com/books?id=D6XJFokSJzEC |year=1983 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-04951-2 }}
* {{Cite book|last=Bhaskarananda|first=Swami|year=1994|title=Essentials of Hinduism|publisher=Viveka Press|isbn=978-1-884852-02-2|url=https://archive.org/details/isbn_9781884852022}}
* {{Cite book | last =Bowker | first =John | year =2000 | title =The Concise Oxford Dictionary of World Religions | url =https://archive.org/details/isbn_9780192800947 | publisher =Oxford University Press | ref =harv }}
* {{Cite book | last = Brodd | first = Jeffrey | title = World Religions | url = https://archive.org/details/worldreligionsvo00unse | publisher = Saint Mary's Press | year = 2003 | location = Winona, MN | isbn = 978-0-88489-725-5 | ref = harv }}
* {{Cite book | last =Bronkhorst | first =Johannes | year =2007 | title =Greater Magadha: Studies in the Culture of Early India | publisher =BRILL}}
* {{Cite book | last =Bryant | first =Edwin | authorlink =Edwin Bryant (author) | year =2007 | title =Krishna: A Sourcebook | url =https://archive.org/details/krishnasourceboo0000unse | publisher =Oxford University Press | ref =harv }}
* {{Cite book  |last =Burley | first =Mikel | year =2007 | title =Classical Samkhya and Yoga: An Indian Metaphysics of Experience | publisher =Taylor &amp; Francis |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Clarke | first = Peter Bernard | authorlink = Peter B. Clarke | title = New Religions in Global Perspective | url = https://archive.org/details/newreligionsingl0000clar | publisher = Routledge | year = 2006 | page = [https://archive.org/details/newreligionsingl0000clar/page/209 209] | isbn = 978-0-7007-1185-7 | ref = harv }}
* {{Cite book | last =Comans | first =Michael | year =2000 | title =The Method of Early Advaita Vedānta: A Study of Gauḍapāda, Śaṅkara, Sureśvara, and Padmapāda | place =Delhi | publisher =Motilal Banarsidass |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Cousins | first =L. S. | year =2010 | chapter=Buddhism |title=The Penguin Handbook of the World's Living Religions | publisher =Penguin | chapter-url =https://books.google.com/books?id=bNAJiwpmEo0C |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Crangle | first =Edward Fitzpatrick | year =1994 | title =The Origin and Development of Early Indian Contemplative Practices | publisher =Otto Harrassowitz Verlag |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Doniger | first =Wendy | authorlink =Wendy Doniger | year =2000 | title =Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions | publisher =Merriam-Webster | url =https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC | ref =harv | isbn =9780877790440 }}
* {{Cite book | last =Doniger | first =Wendy | year =2010 | title =The Hindus: An Alternative History | publisher =Oxford University Press | url =https://books.google.com/books?id=nNsXZkdHvXUC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q=history%20of%20hinduism | ref =harv | isbn =9780199593347 }}
* {{Cite book |last =Eaton |first =Richard M. |year =1993 |title =The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |publisher =University of California Press |url =http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9;brand=ucpress |ref =harv }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527003759/http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9;brand=ucpress |date=2016-05-27 }}
* {{Cite book |last =Eaton |first =Richard M. |year =2000a |title =Temple desecration in pre-modern India. Part I |journal =Frontline |url =http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples1.pdf |ref =harv }}
* {{Cite book |last =Eaton |first =Richard M. |year =2006 |chapter =Introduction |editor-last1 =Chatterjee |editor-first1 =Indrani |editor-last2 =Eaton |editor-first2 =Richard M. |title =Slavery and South Asian History |publisher =Indiana University Press 0–2533 |isbn =978-0-253348104 |ref=harv}}
*{{cite book|ref=harv|author=Diana L. Eck|authorlink=Diana L. Eck|title=India: A Sacred Geography|url=https://books.google.com/books?id=uD_0P6gS-vMC|year=2012|publisher=Harmony|isbn=978-0-385-53190-0}}
* {{Cite book | last =Eliot | first =Sir Charles |authorlink=Charles Eliot (diplomat)|year=2003|title=Hinduism and Buddhism: An Historical Sketch|publisher= Munshiram Manoharlal|edition=Reprint|volume=I|isbn=978-81-215-1093-6 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Embree | first =Ainslie T. | authorlink=Ainslie Embree | year =1988 | title =Sources of Indian Tradition. Second Edition. volume One. From the beginning to 1800 | publisher =Columbia University Press |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Esposito | first =John | authorlink =John Esposito | year =2003 | chapter =Suhrawardi Tariqah | title =The Oxford Dictionary of Islam | url =https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_j1d2 | publisher =Oxford University Press | isbn =978-0195125597 | ref =harv }}
* {{Cite book | last = Feuerstein | first = Georg | authorlink = Georg Feuerstein | title = The Yoga Tradition | publisher = Motilal Banarsidass | year = 2002 | isbn = 978-3-935001-06-9 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Flood | first =Gavin D. | authorlink =Gavin Flood | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | url =https://archive.org/details/introductiontohi0000floo_n5j0 | publisher =Cambridge University Press | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Flood | first =Gavin  |year =2006 | title =The Tantric Body. The Secret Tradition of Hindu Religion | publisher =I.B Taurus |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Flood | first =Gavin | year =2008 | title =The Blackwell Companion to Hinduism | publisher =John Wiley &amp; Sons |ref=harv}}
* {{Cite book |last =Fowler |first =Jeaneane D. |year =1997 |title =Hinduism: Beliefs and Practices |url =https://archive.org/details/hinduismbeliefsp0000fowl |publisher =Sussex Academic Press |ref =harv }}
* {{Cite book |last=Fuller |first=Christopher John |year=2004 |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12048-5 |ref=harv }}
* {{Cite journal | last =Gaborieau | first =Marc | date =June 1985 | title =From Al-Beruni to Jinnah: Idiom, Ritual and Ideology of the Hindu-Muslim Confrontation in South Asia | url =https://archive.org/details/sim_anthropology-today_1985-06_1_3/page/7 | journal =Anthropology Today | volume =1 | issue =3 | pages =7–14 | doi =10.2307/3033123 | jstor =3033123 | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Garg | first =Gaṅgā Rām | year =1992 | title =Encyclopaedia of the Hindu World, Volume 1 | publisher =Concept Publishing Company | url =https://books.google.com/books?id=w9pmo51lRnYC | ref =harv | isbn =9788170223740 }}
* {{Cite book | last =Ghurye | first =Govind Sadashiv | authorlink =G. S. Ghurye | year =1980 | title =The Scheduled Tribes of India | publisher =Transaction Publishers | url =https://books.google.com/books?id=pTNmCIc9hCUC | ref =harv | isbn =9781412838856 }}
* {{Cite book|last=Gombrich|first=Richard F.|authorlink=Richard Gombrich|title=Theravāda Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo|url=https://archive.org/details/theravadabuddhis00gomb|publisher=London: Routledge|year=1988|isbn=978-0-415-07585-5}}
* {{Cite book | last =Gombrich | first =Richard F. | authorlink=Richard Gombrich | year =1996 | title =Theravada Buddhism. A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo | place =London and New York | publisher =Routledge |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Gomez | first =Luis O. | year =2013 | chapter=Buddhism in India |editor=Joseph Kitagawa |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture | publisher=Routledge | chapter-url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;pg=PA42 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Grapperhaus | first =F. H. M. | year =2009 | title =Taxes through the Ages | isbn =978-9087220549 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Halbfass | first =Wilhelm | year =1991 | title =Tradition and Reflection | publisher =SUNY Press | url =https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC | ref =harv | isbn =9780791403617 }}
* {{Cite book | last =Halbfass | first =Wilhelm | year =1995 | title =Philology and Confrontation: Paul Hacker on Traditional and Modern Vedānta | publisher =SUNY Press |ref=harv}}
* {{Cite book |last=Harman |first=William |chapter=Hindu Devotion |editor-last=Rinehart |editor-first=Robin |title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice |url=https://archive.org/details/contemporaryhind0000unse_x1k0 |publisher=ABC-CLIO |year=2004 |isbn=978-1576079058 |pp=[https://archive.org/details/contemporaryhind0000unse_x1k0/page/99 99]–122 |ref=harv }}
* {{Cite book | last =Harshananda |first=Swami |year=1989 |title=A Bird's Eye View of the Vedas, in &quot;Holy Scriptures: A Symposium on the Great Scriptures of the World&quot; |place=Mylapore |publisher= Sri Ramakrishna Math |edition=2nd |isbn=978-81-7120-121-1 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Hardy | first =P. | year =1977 | title =Modern European and Muslim explanations of conversion to Islam in South Asia: A preliminary survey of the literature | journal =Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain &amp; Ireland| volume = 109| issue=2| pages= 177–206 |ref=harv | doi=10.1017/s0035869x00133866}}
* {{Cite book | last =Harvey | first =Andrew | authorlink =Andrew Harvey (religious writer) | year =2001 | title =Teachings of the Hindu Mystics | url =https://archive.org/details/teachingsofhindu0000unse | publisher =Shambhala | isbn =978-1-57062-449-0 | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Hiltebeitel | first =Alf | year =2002 | chapter =Hinduism |editor=Joseph Kitagawa |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture | publisher =Routledge | chapter-url =https://books.google.com/books?id=kfyzAAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Hiltebeitel | first =Alf | year =2007 | chapter=Hinduism |editor=Joseph Kitagawa |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |chapter-format=Digital printing | publisher =Routledge | chapter-url =https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ |ref=harv}}
* {{Cite book | last1 =Hopfe | first1 =Lewis M. | last2 =Woodward | first2 =Mark R. | authorlink2 =Mark R. Woodward | year =2008 | title =Religions of the World | publisher =Pearson Education | url =https://books.google.com/books?id=BVbiMBDVrdEC&amp;pg=PA79 | ref =harv | isbn =9780136061779 }}
* {{Cite book | last =Inden | first =Ronald | authorlink = Ronald Inden | year =1978 | chapter=Ritual, Authority, and Cycle Time in Hindu Kingship |editor=John F. Richards |title=Kingship and Authority in South Asia | place =New Delhi | publisher =South Asian Studies |ref=harv}}
* {{Cite book | last= Inden | first =Ronald B. | year =2000 | title =Imagining India | publisher =C. Hurst &amp; Co. Publishers |ref=harv}}
*{{cite book |ref=harv |author=Knut A. Jacobsen |title=Pilgrimage in the Hindu Tradition: Salvific Space |url=https://books.google.com/books?id=Kn6_3oBFAqIC |year=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-59038-9 }}
* {{Cite book | last = Johnson | first = W. J. | title = A Dictionary of Hinduism | url = https://archive.org/details/dictionaryofhind00unse | publisher = Oxford University Press | year = 2009 | isbn = 978-0-19-861025-0 | ref = harv }}
* {{Cite book | last1 =Jones | first1 =Constance | last2 =Ryan | first2 =James D. | year =2006 | title =Encyclopedia of Hinduism | publisher =Infobase Publishing | url =https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&amp;pg=PR17#v=onepage&amp;q=hinduism%20neolithic | ref =harv | isbn =9780816075645 }}
* {{Cite journal | last =Jouhki | first =Jukka | year =2006 | title =Orientalism and India | journal =J@rgonia | volume =8 | url =http://research.jyu.fi/jargonia/artikkelit/jargonia8.pdf | ref =harv }}
*{{cite book |last=Kane |first=P. V. |authorlink=Pandurang Vaman Kane |year=1953 |title=History of Dharmaśāstra: Ancient and Medieval Religious and Civil Law in India |volume=4 |url=https://archive.org/details/HistoryOfDharmasastraancientAndMediaevalReligiousAndCivilLawV.4 |ref=harv }}
* {{Cite book | last =Khanna | first =Meenakshi | year =2007 | title =Cultural History Of Medieval India | publisher =Berghahn Books |ref=harv}}
* {{Cite book | last =King | first =Richard | authorlink =Richard E. King | year =1999 | title =Orientalism and Religion: Post-Colonial Theory, India and &quot;The Mystic East&quot; | url =https://archive.org/details/orientalismrelig0000king | publisher =Routledge | ref =harv }}
* {{Cite journal | last =King | first= Richard | year=1999 | title =Orientalism and the Modern Myth of &quot;Hinduism&quot; | journal =NUMEN |volume=46 | issue= 2 |pages=146–185 |ref={{sfnref|King|1999-B}} | doi=10.1163/1568527991517950}}
* {{Cite book | last =King | first =Richard | year =2001 | title =Orientalism and Religion: Post-Colonial Theory, India and &quot;The Mystic East&quot; | publisher =Taylor &amp; Francis e-Library |ref=harv}}
* {{Cite book | last =King | first =Richard | year =2002 | title =Orientalism and Religion: Post-Colonial Theory, India and &quot;The Mystic East&quot; | publisher =Routledge |ref=harv}}
*{{cite book |ref=harv |author=Klaus K. Klostermaier |title=Survey of Hinduism, A: Third Edition |url=https://books.google.com/books?id=8CVviRghVtIC |year=2010 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-8011-3 }}
* {{Cite book | last =Klostermaier | first =Klaus K. | authorlink=Klaus Klostermaier | year =1994 | title =A Survey of Hinduism |edition=2nd | publisher =SUNY Press |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Klostermaier | first =Klaus K. | year =2007 | title =A Survey of Hinduism | edition =3rd | publisher =SUNY Press | url =https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C | ref =harv | isbn =9780791470824 }}
* {{Cite book | last =Knott | first =Kim | year =1998 | title =Hinduism: A Very Short Introduction | publisher =Oxford University Press | url =https://books.google.com/books?id=p4kzNzII3zAC&amp;pg=PA6#v=onepage&amp;q=roots%20of%20hinduism | ref =harv | isbn =9780191606458 }}
* {{Cite journal | last1 =Koller | first1 =J. M. | title =The Sacred Thread: Hinduism in Its Continuity and Diversity, by J. L. Brockington (Book Review) | url =https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_1984-04_34_2/page/234 | jstor =1398925 | pages =234–236 | volume =34 | issue =2 | journal =Philosophy East and West | year =1984 | ref =harv | doi =10.2307/1398925 }}
* {{Cite book | last=Kramer | first=Kenneth | year=1986 | title=World scriptures: an introduction to comparative religions | isbn=978-0-8091-2781-8 | url=https://books.google.com/books?id=RzUAu-43W5oC&amp;pg=PA34 | ref=harv }}
* {{Cite book | last1 =Kulke | first1 =Hermann | authorlink1 =Hermann Kulke | last2 =Rothermund | first2 =Dietmar | authorlink2 =Dietmar Rothermund | year =1998 | title =High-resolution analysis of Y-chromosomal polymorphisms reveals signatures of population movements from central Asia and West Asia into India | publisher =Routledge | accessdate =25 November 2008 | isbn =978-0-415-15482-6 | url =https://books.google.com/books?id=V0GEtXp-GsUC | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Larson | first =Gerald | year =1995 | title =India's Agony Over Religion | publisher =SUNY Press | url =https://books.google.com/books?id=wIOSb97ph3EC | ref =harv | isbn =9780791424117 }}
* {{Cite book | last =Larson | first =Gerald James | year =2009 | chapter= Hinduism |title=World Religions in America: An Introduction |pages=179–198 | publisher =Westminster John Knox Press | chapter-url =https://books.google.com/books?id=34vGv_HDGG8C&amp;printsec=frontcover#v=onepage |ref=harv}}
*{{cite book |ref=harv |author=Robert Lingat |title=The Classical Law of India |url=https://books.google.com/books?id=Sauo8iSIj7YC |year=1973 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-01898-3 }}
*{{cite book|ref=harv|author=James G. Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z|url=https://books.google.com/books?id=g6FsB3psOTIC|year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-3180-4}}
* {{Cite book | last =Lockard | first =Craig A. | year =2007 | title =Societies, Networks, and Transitions. Volume I: to 1500 | publisher =Cengage Learning | url =https://books.google.com/books?id=yJPlCpzOY_QC&amp;pg=PA50 | ref =harv | isbn =978-0618386123 }}
* {{Cite book | last =Long | first =Jeffrey D. | year =2013 | title =Jainism: An Introduction | publisher =I. B. Tauris}}
* {{Cite journal | last =Lorenzen | first =David N. | year =1999 | title =Who Invented Hinduism? | url =https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_1999-10_41_4/page/630 | journal =Comparative Studies in Society and History | volume =41 | issue =4 | pages =630–659 | ref =harv | doi =10.1017/s0010417599003084 }}
* {{Cite book | last =Lorenzen | first =David N. | chapter =Early Evidence for Tantric Religion | editor-last1 =Harper | editor-first1 =Katherine Anne | editor-last2 =Brown | editor-first2 =Robert L. | year =2002 | title =The Roots of Tantra | url =https://archive.org/details/rootsoftantra0000unse | publisher =State University of New York Press | isbn =978-0-7914-5306-3 | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Lorenzen | first =David N. | authorlink =David Lorenzen | year =2006 | title =Who Invented Hinduism: Essays on Religion in History | publisher =Yoda Press | url =https://books.google.com/books?id=SO-YmMWpcVEC&amp;printsec=frontcover | ref =harv | isbn =9788190227261 }}
* {{Cite book | last =Malik | first =Jamal | year =2008 | title =Islam in South Asia: A Short History | url =https://archive.org/details/islaminsouthasia0000mali_t5l2 | publisher =Brill Academic | isbn =978-9004168596 | ref =harv }}
* {{Cite book | last =McMahan | first =David L. | year =2008 | title =The Making of Buddhist Modernism | publisher =Oxford University Press | isbn =9780195183276 |ref=harv}}
* {{Cite book | last1 =Melton | first1 =Gordon J. | last2 =Baumann | first2 =Martin | year =2010 | title =Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices (6 volumes) | publisher =ABC-CLIO |ref=harv}}
*{{cite book |ref=harv |author1=Axel Michaels |author2=Barbara Harshav (Transl) |title=Hinduism: Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=jID3TuoiOMQC |year=2004 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691089539 }}
* {{Cite book | last =Michaels | first =Axel | authorlink =Axel Michaels | year =2004 | title =Hinduism. Past and present | url =https://archive.org/details/hinduismpastpres0000mich | place =Princeton, New Jersey | publisher =Princeton University Press | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Michell | first =George | year =1977 | title =The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms | publisher =University of Chicago Press | url =https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC | ref =harv | isbn =9780226532301 }}
* {{Cite book | last =Misra | first =Amalendu | year =2004 | title =Identity and Religion: Foundations of Anti-Islamism in India | url =https://archive.org/details/identityreligion0000misr | publisher =SAGE | ref =harv }}
* {{Cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |authorlink=Monier Monier-Williams |year=1974 |title=Brahmanism and Hinduism: Or, Religious Thought and Life in India, as Based on the Veda and Other Sacred Books of the Hindus |publisher=Adamant Media Corporation |url=https://books.google.com/?id=U5IBXA4UpT0C |accessdate=8 July 2007 |series=Elibron Classics |isbn=978-1-4212-6531-5 |ref=harv }}
* {{Cite book|last=Monier-Williams|first=Monier|authorlink=Monier Monier-Williams|year=2001|origyear=first published 1872|title=English Sanskrit dictionary|place=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|url=http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/index.html|accessdate=24 July 2007|isbn=978-81-206-1509-0|ref=harv}}
* {{Cite book | last =Muesse | first =Mark William | year =2003 | title =Great World Religions: Hinduism | url =http://www.docshut.com/rquv/lectures-on-great-world-religions-hinduism.html | ref =harv }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227040433/http://www.docshut.com/rquv/lectures-on-great-world-religions-hinduism.html |date=2013-12-27 }}
* {{Cite book | last =Muesse | first =Mark W. | year =2011 | title =The Hindu Traditions: A Concise Introduction | url =https://archive.org/details/hindutraditionsc00mues | publisher =Fortress Press | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Nakamura | first =Hajime | authorlink = Hajime Nakamura | year =2004 | title =A History of Early Vedanta Philosophy. Part Two | place =Delhi | publisher =Motilal Banarsidass Publishers Private Limited |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Narayanan | first =Vasudha | year =2009 | title =Hinduism | publisher =The Rosen Publishing Group | url =https://books.google.com/books?id=E0Mm6S1XFYAC&amp;printsec=frontcover | ref =harv | isbn =9781435856202 }}
* {{Cite journal | last =Nath | first =Vijay | year =2001 | title =From 'Brahmanism' to 'Hinduism': Negotiating the Myth of the Great Tradition | journal =Social Scientist  | volume =29 | issue =3/4 |pages=19–50 |ref=harv| doi =10.2307/3518337 | jstor =3518337 }}
* {{Cite book | last =Nicholson | first =Andrew J. | year =2010 | title =Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History | publisher =Columbia University Press |ref=harv| title-link =Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History }}
* {{Cite book | last =Novetzke | first =Christian Lee | year =2013 | title =Religion and Public Memory | url =https://archive.org/details/religionpublicme0000nove | publisher =Columbia University Press | isbn =978-0231512565 | ref =harv }}
* {{cite book | last =Nussbaum | first =Martha C. | year =2009 | title =The Clash Within: Democracy, Religious Violence, and India's Future | url =https://books.google.com/books?id=JLMQh4oc38gC&amp;pg=PA361#v=onepage&amp;q=%22rajiv%20malhotra%22 | accessdate =25 May 2013 | publisher =Harvard University Press | isbn =978-0-674-03059-6 | ref =harv }}
* {{Cite book|last= Oberlies|first=T.|year=1998|title=Die Religion des Rgveda|place=Vienna|publisher= Institut für Indologie der Universität Wien|isbn=978-3-900271-32-9 |ref=harv}}
* {{Cite book|last=Possehl|first=Gregory L. |authorlink=Gregory Possehl|title=The Indus Civilization: A Contemporary Perspective|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XVgeAAAAQBAJ&amp;pg=PA154|date=11 November 2002|publisher=Rowman Altamira|isbn=978-0-7591-1642-9|pages=141–156|chapter=Indus religion |ref=harv}}
* {{Cite book|last=Radhakrishnan|given1=S.|surname2=Moore|given2=C.A.|authorlink=Sarvepalli Radhakrishnan|year=1967|title=A sSurcebook in Indian Philosophy|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01958-1|ref=harv|url=https://archive.org/details/sourcebookinindi00radh}}
* {{Cite book|last= Radhakrishnan|first=S|authorlink=Sarvepalli Radhakrishnan|year=1996|title=Indian Philosophy|publisher=Oxford University Press|volume=1|isbn=978-0-19-563820-2 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Raju | first =P. T. | year =1992 | title =The Philosophical Traditions of India | url =https://archive.org/details/liang.philosophicaltra0000raju_v1y2 | place =Delhi | publisher =Motilal Banarsidass Publishers Private Limited | ref =harv }}
* {{Cite book|last=Ramstedt|first=Martin|year=2004|title=Hinduism in Modern Indonesia: A Minority Religion Between Local, National, and Global Interests|url=https://archive.org/details/isbn_9780700715336|place=New York|publisher=Routledge|isbn=978-0700715336|ref=harv}}
* {{Cite book |last= Renou |first=Louis |authorlink= Louis Renou |year=1964 |title=The Nature of Hinduism |publisher= Walker |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Rinehart | first =Robin | year =2004 | title =Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice | publisher =ABC-CLIO |ref=harv}}
* {{Cite book| first= Ludo| last= Rocher| year= 1986| authorlink= Ludo Rocher| title= The Puranas| publisher= Otto Harrassowitz Verlag| isbn= 978-3447025225| url= https://books.google.com/books?id=n0-4RJh5FgoC| ref= harv}}
* {{Cite book | last =Samuel | first =Geoffrey | year =2010 | title =The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century | publisher =Cambridge University Press |ref=harv}}
* {{Cite journal | last =Sanderson | first =Alexis | year =2015 | editor-last =Makinson | editor-first =John | publisher =Allen Lane | url =http://www.sutrajournal.com/tolerance-exclusivity-inclusivity-and-persecution-by-alexis-sanderson | title =Tolerance, Exclusivity, Inclusivity, and Persecution in Indian Religion During the Early Mediaeval Period }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201229174134/http://www.sutrajournal.com/tolerance-exclusivity-inclusivity-and-persecution-by-alexis-sanderson |date=2020-12-29 }}
* {{Cite book |last1= Sargeant|first1=Winthrop|authorlink1=Winthrop Sargeant|last2=Chapple|first2=Christopher|year=1984|title=The Bhagavad Gita|place=New York|publisher= State University of New York Press|isbn=978-0-87395-831-8 |ref=harv|title-link=Bhagavad Gita (Sargeant)}}
* {{Cite journal | last1 =Shults | first1 =Brett | year =2014 | title =On the Buddha's Use of Some Brahmanical Motifs in Pali Texts | journal =Journal of the Oxford Centre for Buddhist Studies | volume =6 | pages =121–9 | url =http://jocbs.org/index.php/jocbs/article/view/76/96 }}
* {{Cite book |last= Sen Gupta|first=Anima|year=1986|title=The Evolution of the Sāṃkhya School of Thought|publisher= South Asia Books|isbn=978-81-215-0019-7 |ref=harv}}
* {{Cite journal|doi=10.1086/224812|last=Silverberg|first=James|year=1969|title=Social Mobility in the Caste System in India: An Interdisciplinary Symposium|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1969-11_75_3/page/442|journal=The American Journal of Sociology|volume=75|issue=3|pages=442–443|ref=harv}}
* {{Cite book | last =Sharf | first =Robert H. | year =1993 | title =The Zen of Japanese Nationalism | journal =History of Religions | volume =33 | issue =1 | pages =1–43 | url =http://www.thezensite.com/ZenEssays/HistoricalZen/Zen_of_Japanese_Nationalism.html | ref =harv | doi =10.1086/463354 }}
* {{Cite web | last =Sharf | first =Robert H. | year =1995 | title =Whose Zen? Zen Nationalism Revisited | url =http://www.thezensite.com/ZenEssays/CriticalZen/whose%20zen_sharf.pdf | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Sharma | first =Arvind | year =2003 | title =The Study of Hinduism | url =https://archive.org/details/studyofhinduism0000unse | publisher =University of South Carolina Press | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Singh | first =Upinder | authorlink =Upinder Singh | year =2008 | title =A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century | publisher =Pearson Education India | isbn =978-81-317-1120-0 | url =https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&amp;pg=PA195 | ref =harv }}
* {{Cite journal | last =Sjoberg | first =Andree F. | year =1990 | title =The Dravidian Contribution to the Development of Indian Civilization: A Call for a Reassesment | journal =Comparative Civilizations Review | volume =23 | pages =40–74 | url =https://ojs.lib.byu.edu/spc/index.php/CCR/article/download/13469/13403 | ref =harv }}
* {{Cite book | last =Smart | first =Ninian | year =2003 | title =Godsdiensten van de wereld (The World's Religions) | place =Kampen | publisher =Uitgeverij Kok |ref=harv}}
* {{Cite book |editor1-last=Smelser|editor1-first=Neil J.|editor-link= Neil Smelser |editorlink2= Seymour Martin Lipset|editor2-last=Lipset|editor2-first=Seymour Martin|title=Social Structure and Mobility in Economic Development|publisher=Aldine Transaction|year=2005|isbn=978-0-202-30799-2 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Smith | first =W. C. | year =1962 | title =The Meaning and End of Religion | place =San Francisco | publisher =Harper and Row | url =https://books.google.com/books?id=-5fImMZMqNIC | ref =harv | isbn =9780791403617 }}
* {{Cite book|last=Smith|first=Huston|authorlink=Huston Smith|year=1991|title=The World's Religions: Our Great Wisdom Traditions|url=https://archive.org/details/worldsreligionso0000smit|place=San Francisco|publisher=HarperSanFrancisco|isbn=978-0-06-250799-0|ref=harv}}
* {{cite book |last=Smith|first=Vincent A.  |authorlink=Vincent Arthur Smith |year=1999|title=The early history of India |edition=3rd |publisher=Oxford University Press  |origyear=first published 1908 |pp=381–384 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Stein | first =Burton | authorlink =Burton Stein | year =2010 | title =A History of India, Second Edition | publisher =Wiley-Blackwell | url =http://www.investigacioneshistoricaseuroasiaticas-ihea.com/files/HISTORYINDIA-BurtonStein.pdf | ref =harv | url-status =dead | archiveurl =https://web.archive.org/web/20140114070555/http://www.investigacioneshistoricaseuroasiaticas-ihea.com/files/HISTORYINDIA-BurtonStein.pdf | archivedate =14 January 2014 | df =dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114070555/http://www.investigacioneshistoricaseuroasiaticas-ihea.com/files/HISTORYINDIA-BurtonStein.pdf |date=14 January 2014 }}
* {{Cite book | last =Sweetman | first =Will | year =2004 | title =The prehistory of Orientalism: Colonialism and the Textual Basis for Bartholomaus Ziegenbalg's Account of Hinduism | journal =New Zealand Journal of Asian Studies | volume =6 | issue =2 | pages =12–38 | url =http://www.nzasia.org.nz/downloads/NZJAS-Dec04/6_2_3.pdf | ref =harv }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130207044659/http://nzasia.org.nz/downloads/NZJAS-Dec04/6_2_3.pdf |date=2013-02-07 }}
* {{Cite book | last =Thapar | first =R. | year =1993 | title =Interpreting Early India | place =Delhi | publisher =Oxford University Press |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Thompson Platts | first =John | year =1884 | title =A dictionary of Urdu, classical Hindī, and English| publisher = W. H. Allen &amp; Co., Oxford University |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Tiwari | first =Shiv Kumar | year =2002 | title =Tribal Roots Of Hinduism | publisher =Sarup &amp; Sons |ref=harv}}
* {{Cite book | last1 = Toropov | first1 =Brandon | last2 =Buckles | first2 =Luke | year =2011 | title=The Complete Idiot's Guide to World Religions|publisher=Penguin |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Turner | first =Bryan S. | year =1996a | title =For Weber: Essays on the Sociology of Fate | authorlink =Bryan S. Turner (sociologist) | url =https://books.google.com/books?id=YDwRcguxbGwC | ref ={{sfnref|Turner|1996-A}} | isbn =9780803976344 }}
* {{Cite book | last =Vivekananda|first=Swami|authorlink=Swami Vivekananda|year=1987|title=Complete Works of Swami Vivekananda |place=Calcutta|publisher= Advaita Ashrama|isbn=978-81-85301-75-4 |ref=harv}}
* {{Cite book | last =Vivekjivandas | year =2010 | title =Hinduism: An Introduction - Part 1 | url =https://archive.org/details/hinduismintroduc0000vive | publisher =Swaminarayan Aksharpith | place =Ahmedabad | isbn =978-81-7526-433-5 | ref =harv }}
* {{Cite book | last =White | first =David Gordon | year =2000 | chapter=Introduction |editor=David Gordon White |title=Tantra in Practice | publisher =Princeton University Press |ref=harv}}
* {{Cite book | last =White | first =David Gordon | year =2006 | title =Kiss of the Yogini: &quot;Tantric Sex&quot; in its South Asian Contexts | publisher =University of Chicago Press | url =https://books.google.com/books?id=5RwARVMg2_4C | ref =harv | isbn =9780226027838 }}
* {{Cite book | last =Wink | first =Andre | year =1991 | title =Al-Hind: the Making of the Indo-Islamic World, Volume 1 | publisher =Brill Academic | isbn =978-9004095090 |ref=harv}}
* {{Cite book |last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization: Origin and Development of the Kuru state |journal=Electronic Journal of Vedic Studies |volume=1 |number=4 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |publisher=Praeger |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archivedate=11 June 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220153727/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |date=20 February 2012 }}
* {{Cite book | last=Zimmer | first=Heinrich | authorlink= Heinrich Zimmer | year=1951 | title=Philosophies of India | publisher=Princeton University Press |ref=harv}}
{{Refend}}

=== Web sources ===
{{Reflist|group=web|30em}}

== Further reading ==

&lt;!-- only monographs dedicated to Hinduism in general should be listed here --&gt;

'''Introductory'''
* {{Cite book | last =Fowler | first =Jeaneane D. | year =1997 | title =Hinduism: Beliefs and Practices | publisher =Sussex Academic Press | url =https://books.google.com/books?id=RmGKHu20hA0C | isbn =978-1-898723-60-8 }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite book | last =Flood | first =Gavin D. | authorlink = Gavin Flood | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | url =https://archive.org/details/introductiontohi0000floo_n5j0 | publisher =Cambridge University Press}}

'''Origins'''
* {{Cite book | last =Parpola | first =Asko | year =2015 | title =The Roots of Hinduism. The Early Aryans and the Indus Civilization | url =https://archive.org/details/rootsofhinduisme0000parp | publisher =Oxford University Press |ref={{sfnref|Parpola, The Roots of Hinduism|2015}}}}
* {{Cite book | last =Samuel | first =Geoffrey | year =2010 | title =The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century | publisher =Cambridge University Press |ref=harv}}

'''Texts'''
* {{Cite book | last =Klostermaier | first =Klaus K. | year =2007 | title =A Survey of Hinduism: Third Edition | publisher =State University of New York Press | url =https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C |ref=harv| isbn =9780791470824 }}
* {{Cite book | last=Flood |first=Gavin (Ed) | authorlink=Gavin Flood | year =2003 |title=Blackwell companion to Hinduism |publisher= [[Blackwell Publishing]] |isbn=978-0-631-21535-6 }}
* Richards, Glyn, ed. (1985). ''A Sourcebook of Modern Hinduism''. London: Curzon Press. x, 212 p. {{ISBN|0-7007-0173-7}}

== External links ==
{{Z148}}&lt;!-- {{No more links}}

       Please be cautious adding more external links.

Wikipedia is not a collection of links and should not be used for advertising.

     Excessive or inappropriate links will be removed.

 See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details.

If there are already suitable links, propose additions or replacements on
the article's talk page, or submit your link to the relevant category at
the Open Directory Project (dmoz.org) and link there using {{Dmoz}}.

 --&gt;

{{Sister project links|Hinduism|d=Q9089|n=Category:Hinduism|s=Category:Hinduism|voy=Hinduism}}

* [https://www.britannica.com/topic/Hinduism &quot;Hinduism&quot;]. ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online.
* [http://www.iep.utm.edu/hindu-ph/ Hindu Philosophy and Hinduism], IEP, Shyam Ranganathan, York University
* [http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/vedica.pdf Vedic Hinduism] SW Jamison and M Witzel, Harvard University
* [[Wikisource:The Complete Works of Swami Vivekananda/Volume 1/Lectures And Discourses/The Hindu Religion|The Hindu Religion]], Swami Vivekananda (1894), Wikisource
* [http://www.ramakrishna.org/catalog/archive/Spirit_of_Hinduism.htm Hinduism by Swami Nikhilananda], The Ramakrishna Mission (one of the Theistic Hindu Movements)
* [http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf All About Hinduism by Swami Sivananda (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222000944/http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf |date=2019-12-22 }}, The Divine Life Society (one of the Theistic Hindu Movements)
* [http://www.iep.utm.edu/adv-veda/ Advaita Vedanta Hinduism by Sangeetha Menon], IEP (one of the non-Theistic school of Hindu philosophy)
* [https://web.archive.org/web/20051103040233/http://hinduism.iskcon.com/ Heart of Hinduism: An overview of Hindu traditions], ISKCON (Hare Krishna Movement)
* [http://www.hinduismtoday.com/modules/wfchannel/index.php?wfc_cid=21 What is Hinduism?], Editors of Hinduism Today Magazine
* [http://www.pluralism.org/religion/hinduism/bibliography Hinduism outside India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420084630/http://pluralism.org/religion/hinduism/bibliography |date=2015-04-20 }}, A Bibliography, Harvard University (The Pluralism Project)
* [https://hal.archives-ouvertes.fr/halshs-00196705/ What's in a Name? Agama Hindu Bali in the Making – Hinduism in Bali, Indonesia] Michel Picard, Le CNRS (Paris, France)

'''Research on Hinduism'''

* [http://www.ochs.org.uk/ The Oxford Center for Hindu Studies], University of Oxford
* [http://jhs.oxfordjournals.org/content/current Latest issue of The Journal of Hindu Studies], Oxford University Press
* [https://link.springer.com/journal/volumesAndIssues/11407 Latest issue of the International Journal of Hindu Studies], Springer
* [http://digitalcommons.butler.edu/jhcs/ Latest issue of The Journal of Hindu-Christian Studies], Butler University
* [http://jewishstudies.fiu.edu/about-us/initiative-for-global-jewish-communities/society-for-indo-judaic-studies/journal-archives/ Latest issue of The Journal of Indo-Judaic Studies]{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Florida International University
* [http://www.internationaljournaldharmastudies.com Latest issue of the International Journal of Dharma Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131101153/http://www.internationaljournaldharmastudies.com/ |date=2016-01-31 }}, Springer (Topical publications on Hinduism, other Indic religions)

'''Audio on Hinduism'''

* [https://archive.org/details/SwamiVivekanandaSwamiVivekananda1893Speech Hinduism as a Religion, by Swami Vivekananda], ''World Parliament of Religion'', Chicago in 1893 (Audio Version, [http://www.parliamentofreligions.org/_includes/FCKcontent/file/Vivekananda.pdf Text]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})
* [http://www.ochs.org.uk/lectures/previous Scholarly lectures on Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620013322/http://www.ochs.org.uk/lectures/previous |date=2015-06-20 }}, OCHS, University of Oxford
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>2x7hu80kcym38dl51r1tws03zwd5d2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2479</id>
    <revision>
      <id>57402</id>
      <parentid>43259</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>57402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60022" sha1="csfwmygbqj7lergvqs51pxbby099iho" xml:space="preserve">
{{Infobox document|document_name=ဆေၚ်စပ်ကဵုညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်|Image=Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|image_caption={{longitem|[[အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်]] ချူသွက်ဘာသာမန်}}|date_created=၅၃/၁၄၄|date_ratified=ဂိတုမာတ် ၁၉၉၉|location_of_document=[[လိက်လလောၚ်တြး |သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်မၚ်
မွဲဂၠးကဝ်]]|writer=[[Drafting of the Universal Declaration of Human Rights|Draft Committee]]{{efn|Included [[John Peters Humphrey]] (Canada), [[René Cassin]] (France), [[P. C. Chang]] (Republic of China), [[Charles Malik]] (Lebanon), [[Hansa Mehta]] (India) and [[Eleanor Roosevelt]] (United States); see [[#Creation and drafting|Creation and drafting]] section above.}}|purpose=[[မၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်]]}}တၚ် '''တုပ်စိုတ်'''သဘၚ်သဳကၠဳနာနာ ၅၃/၁၄၄
(A/RES/၅၃/၁၄၄) ဂိတုမာတ် ၁၉၉၉ လိက်လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံဂမၠိုၚ်၊ အဝဲလစှေ်ပွဳဗွိုၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ပွမကေတ်လျိုၚ် သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် ကေုာံ သွက်ဂွံစဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်လတူဂၠးကဝ်ဂမၠိုၚ် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=14O243550E15G.60956&amp;profile=voting&amp;uri=full=3100023~!909326~!676&amp;ri=1&amp;aspect=power&amp;menu=search&amp;source=~!horizon|title=A/RES/217(III)|publisher=UNBISNET|accessdate=24 May 2015}}&lt;/ref&gt;သ္ပလဝ်သမ္တီ

လိက်လလောၚ်တြး သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်မၚ် မွဲဂၠးကဝ်သ္ပသမ္တီ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကုအ ခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် လတူအခေါၚ်အရာ ကုပွမဂိုၚ်ကေတ်ဝတ်တာလျိုၚ် ပူုဂဵုဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံဗွိုၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်

တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ၅၃/၁၄၄ သဘၚ်သဳကၠဳနာနာ ကုလသမဂ္ဂ၊ ဂိတုဒဳဇြေမ်ဗာ(၉) သၞာံ (၁၉၉၈)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2014/dec/04/-sp-case-against-human-rights|title=The case against human rights {{!}} Eric Posner|last=Posner|first=Eric|date=2014-12-04|work=The Guardian|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; သဘၚ်သဳကၠဳနာနာ ပွမကလေၚ်ပခိုၚ်ပတိုန် တၚ်ကိစ္စဇၞော် ပွမဒ္ဂေတ်ဗက် ရန်တၟံ စေဝ်ပၞောန် လိက်ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ဇၞော်ပၟဝ်ပတိုန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ် သွက်မၞိဟ်မၞုံအပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ် လတူဂၠးကဝ်အိုဿ ပွမကလေၚ်ပခိုၚ်ပတိုန် တၚ်ကိစ္စဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေၚ်ပတိတ်ဇြဟတ်သဇိုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ ကေုာံ ပွမကလေၚ်ပခိုၚ်ပတိုန် တၚ်ကိစ္စဇၞော် မပ္တံကဵု ပွမဒုၚ်တဲ ဒ္ဂေတ်ဗက် စေဝ်ပၞောန်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်သအာၚ် အပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ၊ ပ္ဍဲဒေသမဆေၚ်စပ် သွက်ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ

== အပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ ==
ရှေ်သှေ် ဒ္ဂေတ်ဗက် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ် အတိုၚ်တၞးတောဲ ၂၂၀၀ A (XXI) လိက်လလောၚ်တြး အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ လိက်ကသုက် ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ

* ပွမကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ် ဝတ်တာလျိုၚ်မဇြိုဟ်နက် ကောန်ဂကောံ နူပွဳဗွိုၚ်ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ မဒးဖဍိုက်ဗပေၚ် အလဵုပူဂိုလ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး နကဵုဂကောံ သွက်ဂွံဇၞော်ပၟဝ်ပတိုန် ပရေၚ်ရှေ်သှေ် 
* အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ် ဟွံမွဲကဵုပရေၚ်ပါ်ပဲါ ဂကူ၊ ဖျုန်၊ လိၚ်၊ အရေဝ်၊ ဘာသာရှေ်သှေ်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (ဟွံ)
* ဆေၚ်စပ်ကဵုလညာတ်သအာၚ်၊ ပရေၚ်ကောန်ဂကူ (ဟွံ) တမ်ရိုဟ်မၞိဟ်၊ ပရေၚ်ပိုၚ်ပြဳပိုန်ဒြပ်၊ ပွမသၠးဂဝ်ဂၞဴ (ဟွံ) တၚ်သမ္တီသအာၚ် ကေုာံ ပွမကလေၚ်ပခိုၚ်ပတိုန် 
* တၚ်ကိစ္စဇၞော် ပရေၚ်ပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ သွက်ဂွံဖဍိုက်ဗပေၚ်ဝတ်တာလျိုၚ် အတိုၚ်လိက်ပဋိညာဉ်
* ပွမကဵုပညာ အခန်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် လၞိန်ဗပိန် ပရေၚ်ပကီုပရာပ် လတူပရေၚ် ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ
* ပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ် ကေုာံ ၚုဟ်မးကမၠောန်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်၊ ပွမပါလုပ်လးတြး ပ္ဍဲကဵုဂကောံဂမၠိုၚ်၊ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜး သဇိုၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်။ 
* သအာၚ်နူဂှ်ပၠန် ပွမကဵုပညာ အခန်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် မပ္တံကဵု အခေါၚ်အရာဇၟာပ်ပ်မၞိဟ် သွက်ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵုညးဂမၠိုၚ်၊ ပရေၚ်ပကီုပရာပ် မံက်မံက်ဂတဝ်ဂတဝ်၊ ပွမသၠဲတိဍာ်၊ သီတိဍာ်၊ ပွမဘပဠ ပရေၚ်ဂီုကၠီုတိဍာ် (ဟွံ) ပရေၚ်ညးသၟဟ်ကၟိန်ဍုၚ်၊ ပွမကယျာန်တးပဲါ သွက်ဂွံသ္ပသမ္တီကဵု အခေါၚ်အုပ်ဓုပ်ညးကဵုညး ကေုာံ သွက်ဂွံကလိဂွံ အခေါၚ်ကၠောန်ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ် လ္တူပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ တမ်ရိုဟ်သဘာဝ ပွမစွံသတိ ပရေၚ်လီုလာ် သၠးအခေါၚ်ဟွံဂွံ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီု ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ မပါလုပ်သီုမဒ္ဂေတ်ဗက် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ်၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ  အကြာပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီု ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ
* အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ်တံဂှ် မဒှ်အရာမဆေၚ်စပ်ကဵု မၞိဟ်အိုဿီု၊ မပါ်ပရးပတိတ်ဟွံဂွံ၊

မဗဒဗဒဲါဂတးဂတန်၊ မဆက်စပ်မံၚ်ရောၚ်ဂှ် ကလေၚ်ဟီုပံက်ထ္ၜးကဵုရောၚ် မဒှ်တုဲ ပ္ဍဲအရာဓမံက်ရုပ်ရဴ အခေါၚ်အရာဂှ် အခေါၚ်ဗၠးၜးဂှ်မ္ဂး ဟွံဗက်အဂတိမွဲသာ် မဒးရေၚ်တၠုၚ်အာ ညံၚ်ဂွံဇှၞော်မောဝ် နကဵုအစဳအဇန် ဗဗွဲထေက်ကြိုက်ထေက်ရ။&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Glendon|2002}}, Chapter 10.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ဝင် ==

=== Background ===
{{Listen}}
ပွမကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ် ပရေၚ်ကေတ်တာလျိုၚ် ကေုာံ တာလျိုၚ်အဓိက သွက်ဂွံစဵုဒၞာ သၠုၚ်ပတိုန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ် မဆက်စပ်မံၚ်ကဵုကၟိန်ဍုၚ် ပွမသ္ပသမ္တီ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ကေတ်တာလျိုၚ် မၞိဟ်၊ ဂကောံ သွက်ဂွံရီုဗၚ် ကဵုဇြဟတ် ကေုာံ ရှေ်သှေ်ဒ္ဂေတ်ဗက် သွက်ဗဟုသုတ ဆေၚ်စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ် မၞုံအပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်၊&lt;ref name=&quot;speech&quot;&gt;{{Cite web|url=http://voicesofdemocracy.umd.edu/fdr-the-four-freedoms-speech-text/|title=FDR, &quot;The Four Freedoms,&quot; Speech Text &amp;#124;|publisher=Voicesofdemocracy.umd.edu|date=January 6, 1941|accessdate=April 25, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/en/documents/charter/chapter9.shtml|title=United Nations Charter, preamble and article 55|publisher=United Nations|accessdate=2013-04-20}}&lt;/ref&gt;

ကၟိန်ဍုၚ်နာနာတံ ဂွံလှုၚ်တိုန် လိက်လလောၚ်တြး ဆေၚ်စပ်ကဵု ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ(၁၉၉၈)သၞာံ၊ ဂိတုဒဳဇြေမ်ဗာ(၉)ဂှ် ဓမံက်ထ္ၜးစဳပျးလဝ် နူသဘၚ်သဳကၠဳနာနာ ကုလသမဂ္ဂရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.udhr.org/Introduction/question4.htm|title=UDHR50: Didn't Nazi tyranny end all hope for protecting human rights in the modern world?|publisher=Udhr.org|date=1998-08-28|accessdate=2012-07-07|archivedate=2012-05-25|archiveurl=https://archive.ph/20120525091118/http://www.udhr.org/history/overview.htm}}&lt;/ref&gt; ဇၟာပ်ပ်မၞိဟ်ဝွံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် အဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ကီု၊ အဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂ မၠိုၚ်(နာနာ)ကီု အခေါၚ်သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ်သၠုၚ် ပတိုန်၊ အခေါၚ်မၚ်မွဲ ကေုာံ အခေါၚ်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ်ဍိုက်က် ပေၚ်ၚ်ဂှ် နကဵုပူဂဵုမွဲကီုဒှ်၊&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.universalrights.net/main/creation.htm|title=UDHR&amp;nbsp;– History of human rights|publisher=Universalrights.net|accessdate=2012-07-07}}&lt;/ref&gt; ပံၚ်တောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် ဒးဂွံမာန်ဍာံဍာံရ။

=== ပ္ဍဲပရေၚ်မၞိဟ် ===
ဇၟာပ်အလဵုအသဳဝွံ သွက်ဂွံမၚ်မွဲ၊ သၠုၚ်ပတိုန်၊ ရေၚ်တၠုၚ်ဓမံက်ရုပ်ရဴ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဝတ်တာလျိုၚ်နွံရ။ ဟိုတ်သာ်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲပရေၚ်မၞိဟ်၊ &lt;ref name=&quot;morsink1999p4&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Morsink|1999}}&lt;/ref&gt; ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပ္ဍဲပရေၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် အဆံၚ်နွံပၟိက်ယၚ်အကာဲအရာ သွက်ဂွံမံက်ကၠုၚ်ဂှ် ဒးရေၚ်တၠုၚ်သ္ဂုတ် သွာတ်ကဵုရ။

အလဵုအသဳဝွံ ဇၟာပ်ညးမၞုံသၟဝ်အဝဵုအာဏာကၟိန်ဍုၚ်တံသီုဖ အိုတ် နကဵုပူဂဵုကီုဒှ်၊ နကဵုပံၚ် ကောံကီုဒှ် သွက်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ်

အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး

ဍိုက်က်ပေၚ်ပေၚ်မာန်ဂှ် ဒးရေၚ် တၠုၚ်မၚ်မွဲ

နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေရ။

ဇၟာပ်အလဵုအသဳဝွံ သွက်ဂွံဒုၚ်လျိုၚ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကဵုလိက် လလောၚ်တြးလၟုဟ်မာန်ဂှ် နွံပၟိက်ကဵုပွမဖန်ဗဒှ်ကဵုသၞောဝ်၊

ပွမအုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ ကေုာံ အဆံၚ်ကမၠောန် 

တၞဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ဒးရေၚ်တၠုၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ကဵုရ။

သၞောဝ်ဥပဒေအပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ဒးကိတ်ညဳကဵုတၚ်နၚ် မပါလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲလိက်ပဋိဉာဏ် ကုလသမဂ္ဂရ။ သၟာၚ်နူဂှ်ပၠန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ဆေၚ်စပ်ကဵုဝတ်တာလျိုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်ဂ မၠိုၚ်ဂှ်လေဝ် ဒးကိတ်ညဳကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ယၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဝွံရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://research.un.org/en/undhr|title=Drafting of the Universal Declaration of Human Rights|accessdate=2015-04-17|publisher=United Nations. Dag Hammarskjöld Library|last=|first=}}&lt;/ref&gt;

ယၚ်သၞောဝ်ဥ ပဒေဂမၠိုၚ်ဂှ် သွက်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ သွက်ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ဂမၠိုၚ်မာန်ဂှ် ဒးဒှ်သဇိုၚ်ဆေၚ်စပ်ကဵု ခၞံသၞောဝ်ဥပဒေ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဝွံရောၚ်။ ပ္ဍဲဓမံက်ရုပ်ရဴ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးလၟုဟ်ဂှ်မ္ဂး ယၚ်သၞောဝ်ဥပဒေဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံ သၠုၚ်တိုန်၊ သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ကေုာံ သွက်ဂွံစိုပ်တရဴမာန်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳမွဲ ဒးရေၚ်တၠုၚ် ကဵုကမၠောန်ဓါန်ဂတရ။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=''Universal Declaration of Human Rights. Final authorized text''|url=http://www.bl.uk/collection-items/universal-declaration-of-human-rights|date=September 1952|publisher=The British Library|accessdate=16 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910234546/http://www.bl.uk/collection-items/universal-declaration-of-human-rights |date=10 September 2015 }}&lt;/ref&gt; 

=== အသဳဟွံသေၚ် ===
လိက်လလောၚ်တြးလၟုဟ်ဏံဝွံ နကဵုတၚ်ရန်တၟံ သုၚ်စောဲဟွံဗဗွဲဓဝ် ဟွံဓဝ်ဍာံ&lt;ref name=&quot;ParisDigest&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.parisdigest.com/monument/palais-de-chaillot.htm|title=Palais de Chaillot. Chaillot museums.|year=2018|publisher=Paris Digest|accessdate=2018-12-31}}&lt;/ref&gt; (ဝါ) ဒစဵုဒစးမံၚ် တၚ်နၚ်မပါလုပ် ပ္ဍဲလိက်ပဋိဉာဏ် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/en/sections/member-states/growth-united-nations-membership-1945-present/index.html|title=Growth in United Nations membership, 1945–present|accessdate=2018-02-01}}&lt;/ref&gt;ကုလသမဂ္ဂ (ဝါ) ထိၚ်ဒဝ်ပိုၚ်ခြာ လိက်လလောၚ်တြး အခေါၚ်အ ရာမၞိဟ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်၊ လိက်ကသုက်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ကၟိ &lt;ref name=&quot;ccnmtl-10&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ccnmtl.columbia.edu/projects/mmt/udhr/udhr_general/drafting_history_10.html|title=default|accessdate=2013-07-12|publisher=[[Columbia University]]}}&lt;/ref&gt;

န်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်၊  &lt;ref name=&quot;unac-qaa&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.unac.org/rights/question.html|title=Questions and answers about the Universal Declaration of Human Rights|publisher=United Nations Association in Canada (UNAC)|accessdate=2020-08-01|archivedate=2012-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120912162219/http://www.unac.org/rights/question.html}}&lt;/ref&gt; လိက်ကသုက်ဆေၚ် စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂး သုၚ်စောဲဟွံဂွံရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ကေုာံ သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အေခါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးမာန်ဂှ် ပ္ဍဲကဆံၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ကီုဒှ်၊ ကဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်ကီုဂှ် နကဵုပူဂဵုကီု၊ နပံၚ်တောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် (က) အခေါၚ်ဆဵုဂဗ၊ ကောံဓရီု ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်၊ (ခ) အခေါၚ်ပါလုပ်ချဳဒရာၚ်၊ ကေုာံ 

အခေါၚ်ဒက်ပ္တန်ဂကောံဂမၠိုၚ်၊&lt;ref name=&quot;tagesspiegel-menschenrechte&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tagesspiegel.de/politik/international/menschenrechte-die-maechtigste-idee-der-welt/1392182.html|title=Menschenrechte: Die mächtigste Idee der Welt|accessdate=2013-07-12}}&lt;/ref&gt;

ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ်၊&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/PV.183|title=default|accessdate=2017-08-30|author=United Nations}}&lt;/ref&gt; အခေါၚ်ဆက်စၠောံကဵု ဂကောံဒက်ပ္တန်လဝ်ဆေၚ်စပ်ကု ဂကောံအလဵုအသဳဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံအလဵုအသဳ 

ဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ်ကီုနွံရ။&lt;ref name=&quot;ccnmtl-10&quot;/&gt; ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ နကဵုပူဂဵုမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် (က) ပရိုၚ်ဆေၚ်စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ်ဂွံတီ၊ အခေါၚ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ အခေါၚ်ဒုၚ်တဲဂိုၚ်ဒေပ်နွံရ။ ယၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ သာ်လဵုဇီုက ပိုက်မံၚ် ပ္ဍဲအုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ၊ ပရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် ကေုာံ ပေ ရၚ်ခၞံသၞောဝ် ဥပဒေကၟိန်ဍုၚ်တံဂှ် အခေါၚ် တီကေတ် မာန်နွံရ။ (ခ) ဗီုဓမံက်ထ္ၜးလဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ဆေၚ်စပ်ကဵု&lt;ref name=&quot;danchin&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ccnmtl.columbia.edu/projects/mmt/udhr/udhr_general/drafting_history_10.html|accessdate=2015-02-25|title=The Universal Declaration of Human Rights: Drafting History – 10. Plenary Session of the Third General Assembly Session|author=Peter Danchin}}&lt;/ref&gt;ပ္ဍဲလိက်ကသုက် ကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်သၟာၚ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ လညာတ်ဆေၚ်စပ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်၊ တၚ်နၚ်ပရိုၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဗဟုသုတဂမၠိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ် တက်ပတိတ်၊ အခေါၚ်ပတိုန်ထ္ၜး၊ အခေါၚ်တရး ဗွဲမ သၠးပွးနွံရ။ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Glendon|2002}}&lt;/ref&gt;
[[ဝှာင်:Universal_declaration_of_human_rights_voters.svg|thumb|ဍုင်ပရေင်ဒှ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်]]
ပရင်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်၄၈ဍုင်&lt;ref name=&quot;unyearbook1948&quot;&gt;{{Cite web|url=http://unyearbook.un.org/1948-49YUN/1948-49_P1_CH5.pdf|title=Yearbook of the United Nations 1948–1949 p 535|accessdate=24 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927221000/http://unyearbook.un.org/1948-49YUN/1948-49_P1_CH5.pdf|archivedate=September 27, 2013}}&lt;/ref&gt;{{Columns-list|* {{flagdeco|Kingdom of Afghanistan}} [[Kingdom of Afghanistan|Afghanistan]]
* {{flagdeco|Argentina}} [[History of Argentina#Peronist Years (1946–1955)|Argentina]]
* {{flag|Australia}}
* {{flag|Belgium}}
* {{flagdeco|Bolivia}} [[History of Bolivia (1920–1964)#The sexenio (1946–52)|Bolivia]]
* {{flagdeco|Brazil|1889}} [[Brazilian Second Republic|Brazil]]
* {{flagdeco|Burma|1948}} [[Post-independence Burma, 1948–1962|Burma]]
* {{flag|Canada|1921}}{{ref label|a|a}}&lt;!-- ref/note used here because ((refn}} with group=lower-alpha was used in the infobox, and is not expected to be displayed until the Notes section is encountered below --&gt;
* {{flagdeco|Chile}} [[Presidential Republic (1925–1973)|Chile]]
* {{flagcountry|Republic of China (1912–1949)}}
* {{flagdeco|Colombia}} [[History of Colombia#The Republic: Liberal and Conservative Conflict|Colombia]]
* {{flagdeco|Costa Rica}} [[History of Costa Rica#Democracy|Costa Rica]]
* {{flagcountry|Republic of Cuba (1902–59)}}
* {{flag|Denmark}}
* {{flagdeco|Dominican Republic}} [[History of the Dominican Republic#The Era of Trujillo|Dominican Republic]]
* {{flag|Ecuador}}
* {{flagcountry|Kingdom of Egypt}}
* {{flagdeco|El Salvador}} [[History of El Salvador (1931–79)#Repression and reform under military rule|El Salvador]]
* {{flagcountry|Ethiopian Empire}}
* {{flagcountry|French Fourth Republic}}
* {{flagcountry|Kingdom of Greece}}
* {{flagdeco|Guatemala}} [[History of Guatemala#The &quot;Ten Years of Spring&quot;|Guatemala]]
* {{flagcountry|Republic of Haiti (1859–1957)}}
* {{flag|Iceland}}
* {{flagcountry|Dominion of India}}
* {{flagcountry|Pahlavi dynasty|1925}}
* {{flagcountry|Kingdom of Iraq}}
* {{flag|Lebanon}}
* {{flagdeco|Liberia}} [[History of Liberia#Americo-Liberian rule (1847–1980)|Liberia]]
* {{flag|Luxembourg}}
* {{flag|Mexico|1934}}
* {{flag|Netherlands}}
* {{flagcountry|Dominion of New Zealand}}
* {{flagdeco|Nicaragua}} [[History of Nicaragua#Somoza Dynasty (1936–1979)|Nicaragua]]
* {{flag|Norway}}
* {{flagcountry|Dominion of Pakistan}}
* {{flag|Panama}}
* {{flagdeco|Paraguay}} [[History of Paraguay#Morínigo and World War II|Paraguay]]
* {{flag|Peru}}
* {{flagdeco|Philippines|1936}} [[History of the Philippines (1946–65)|Philippines]]
* {{flagdeco|Thailand|1917}} [[Kingdom of Thailand|Siam]]
* {{flag|Sweden}}
* {{flagcountry|Syrian Republic}}
* {{flagdeco|Turkey}} [[Multi-party period of the Republic of Turkey|Turkey]]
* {{flag|United Kingdom}}
* {{flag|United States|1912}}
* {{flag|Uruguay}}
* {{flag|Venezuela|1930}}}}

: {{Small|ၜ {{note|a}}နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေကီုဒှ်၊ နကဵုဘဝနတဲကီုဒှ်၊
ဆေၚ်စပ်ကဵု သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်အရာ
မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ်ကတ်လ္ၚတ်၊ အခေါၚ်ချပ်ဓရီု ကေုာံ
အခေါၚ်ရပ်စပ်ရေၚ်တၠုၚ် နကဵုလညာတ် ဇကုဂ မၠိုၚ်နွံရ။
တုဲပၠန် နကဵုနဲကဲ ထေက်ကြိုက်တၞဟ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်အာ
ရီုဂွံလုပ်ဂှ်လေဝ် အခေါၚ်ကၠောန်နွံရ။&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Canada and the Adoption of Universal Declaration of Human Rights |last=Schabas |first=William |journal=McGill Law Journal |page=403 |volume=43 |year=1998 |url=http://www.lawjournal.mcgill.ca/userfiles/other/5890478-43.Schabas.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305120841/http://www.lawjournal.mcgill.ca/userfiles/other/5890478-43.Schabas.pdf |date=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt;}}

အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်၈ဍုင်&lt;ref name=&quot;unyearbook1948&quot;/&gt;{{Columns-list|*{{flagcountry|Czechoslovak Socialist Republic}}
*{{flagcountry|Polish People's Republic|1928}}
*{{flag|Saudi Arabia|1938}}
*{{flag|Soviet Union|1936}}
*{{flag|Byelorussian SSR|1937}}
*{{flag|Ukrainian SSR|1937}}
*{{flagcountry|Union of South Africa}}
*{{flag|Yugoslavia}}|colwidth=18em}}အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဆောဝ်လအ်ၜါဍုင်

* {{Flag|Honduras}}
* {{Flagcountry|Mutawakkilite Kingdom of Yemen}}

ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ နကဵုညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်တောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ အခေါၚ်ဖန်ဗဒှ်၊ အခေါၚ်ချပ်ဓရီု လညာတ်တၟိ၊ မူဝါဒတၟိ ဆေၚ်စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်နွံတုဲ ညးတၞဟ်ညံၚ်ဂွံဒုၚ်တဲ ယၚ်လညာတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် အခေါၚ် ဟီုဂး ကဵုဇြဟတ်နွံရ။

== တ္ဍဲဒှ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ==
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ဟွံမွဲကဵု ပွမပါ်ခြာဍဵုဍိုက် အပ္ဍဲကဵုအလဵုအသဳညးတံတုဲ ပ္ဍဲကိစ္စပရေၚ်ညး 

ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ်လေဝ် အခေါၚ်ပါလုပ် ဍိုက်က်ပေၚ်ပေၚ်နွံရ။&lt;ref name=&quot;udhr60&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/events/humanrights/udhr60/|title=The Universal Declaration of Human Rights: 1948–2008|accessdate=15 February 2011}}&lt;/ref&gt;

== လဍဳလယတ် ==
[[ဝှာင်:Universal_Declaration_of_Human_Rights_(miniature_book).JPG|thumb|ပ္ဍဲစါၚ်ဍေဝ်လိက်]]
ပ္ဍဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂှ်ု ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်တောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ပွမပါ်ပဲါကဵုကသပ် ဆေၚ်စပ်ကု ပရေၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် &lt;ref&gt;{{Cite web|title=A/RES/217(III)|url=http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=14O243550E15G.60956&amp;profile=voting&amp;uri=full=3100023~!909326~!676&amp;ri=1&amp;aspect=power&amp;menu=search&amp;source=~!horizon|accessdate=13 Jun 2017}}&lt;/ref&gt;အခေါၚ်ပတိုန်ထ္ၜးကဵု ဌာနအလဵုအသဳဂမၠိုၚ်၊ ကေုာံ ဂကောံဂမၠိုၚ်တံနွံရ။ ပတိုန် ထ္ၜးသာ်ဂှ်ဝွံ ရန်တၟံကမၠောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-translated-document|title=Most translated document}}&lt;/ref&gt;သွက်ဂွံတဴတက်ခိုဟ်တိုန် မဒှ်ရ။ သၟာၚ်နူဂှ်ပၠန် သွက်ဂွံစွံသတိ လညာတ်ပလာပ်ပထုဲတာဒၞာ သာ်လဵုဒှ်ဒှ် အပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီ၊ ပရေၚ်မၚ်မွဲ ကေုာံ ပရေၚ်တဴတက် သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် 

ရန်တၟံလဝ်ရ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/UDHR/pages/WorldRecord.aspx|title=Universal Declaration of Human Rights}}&lt;/ref&gt; 

ကာလဓမံက်ရပ်ရဴ အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်ကီု၊ မပါလုပ်သီုကီုကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ တဴတက်သၠုၚ်ပတိုန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် အတိုၚ်ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးဏံဂှ် ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵု ညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် ဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမ္ဂး အခေါၚ်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် ၚုဟ်မးဒးဒုၚ်ဂိလဝ်ကီု၊ အခေါၚ်စဵုဒၞာ 

နူအကာဲအရာ ဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်နွံရ 

ဇၟာပ်ညးဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ နကဵုအရီုအဗၚ် ပုဂဵုမွဲမွဲဒှ်ဒှ်၊ ညးလျိုၚ်စၞးဂကောံ နွံကဵုသၞောဝ်ဥပဒေကီုဒှ်ဒှ် အခေါၚ်တေၚ်ဂဗုတ်နွံရ။ ဂဗုတ်တေၚ်လဝ်ဂှ်ဝွံ မ္ဒးစၟဳစၟတ်ဗွဲမပြဟ် ဂတမုက်ဂကောံ မၞုံကဵု အဝဵုသ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် နကဵုဗၠးဗၠး ကု ဟွံဗက်မုက်၊&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.un.org/en/universal-declaration-human-rights/|title=Universal Declaration of Human Rights|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== စောဲအမှုနိသ္သန် ===
ဂကောံနွံကဵုအခေါၚ်အာဏာ ပွမထောက် ကဵုဒးကၠောန် (၀ါ) ဂတမုက် ညးလျိုၚ်အဝဵု ဂကောံဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေတအ်ရ။ ပုဂိုလ်မွဲမွဲဝွံ ယဝ်ရဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာ ဗၠးဗၠးၜးၜးညးမ္ဂး သွက်ဂွံဂွံဒုၚ်စသိုၚ် ၚုဟ်မးဒးဒုၚ်ဂိဂှ် ယၚ်ဂကောံဝွံ မ္ဒးဖျေံ &lt;ref name=&quot;Ramcharan1979&quot;&gt;{{Cite book|title=Human Rights: Thirty Years After the Universal Declaration : Commemorative Volume on the Occasion of the Thirtieth Anniversary of the Universal Declaration of Human Rights|url=https://books.google.com/books?id=favRCKyN-_IC&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt;သ္ဂုတ်သွာတ် (ဖျေံအမိၚ်) နကဵုဓဝ်ဍာံရ။ အတိုၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ပရေၚ်လဇုဲလဇဟၟဲမွဲသာ် မ္ဒးရေၚ် တၠုၚ်ဆေဝ်မ္ၚုဟ်ရ။ (၃) အတိုၚ်သာ်ဂှ်ကီု ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် (က) &lt;ref name=&quot;Sohn1977&quot;&gt;{{Cite journal|title=The human rights law of the charter|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/tilj12&amp;div=18&amp;id=&amp;page=}}&lt;/ref&gt;ညးတာလျိုၚ်အလဵုအသဳဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဌာနအလဵုအသဳတံ ဖံက်ပကဝ်လဝ် တၚ်ရေၚ်တၠုၚ် ကေုာံ မူဝါဒ လတူသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်တံဂှ် &lt;ref name=&quot;McDougal1969&quot;&gt;{{Cite web|url=http://digitalcommons.law.yale.edu/fss_papers/2575|title=Human Rights and World Public Order: A Framework for Policy-Oriented Inquiry}}&lt;/ref&gt;နကဵုနဲကဲ ပတိုန်ထ္ၜးလိက်ဒှ်ဒှ် (၀ါ) နကဵုနဲကဲ ထေက်ကြိုက်တၞဟ်ဂမၠိုၚ်ဒှ်ဒှ် အခေါၚ်ပတိုန်ထ္ၜးကဵု &lt;ref name=&quot;DAmato1987&quot;&gt;{{Cite book|title=International law: process and prospect|url=https://books.google.com/books?id=9CuPAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;ညးပိုၚ်ပြဳအဝဵု ဆေၚ်စပ်ကဵုအခေါၚ် ပရေၚ်သ္ဂုတ် သွာတ်သၞောဝ်အပ္ဍဲဍုၚ်၊ ပရေၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Digital record of the UDHR|url=http://www.ohchr.org/EN/NEWSEVENTS/Pages/DigitalrecordoftheUDHR.aspx}}&lt;/ref&gt;ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ (ဝါ) ညးမၞုံအဝဵု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသၞောတ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်တံနွံရ။ ယၚ်ညးမၞုံအဝဵုဂမၠိုၚ်တံဝွံ တၚ်ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ပရေၚ်လဇုဲလဇဟၟဲမွဲသာ် 

ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵုရ။ 

== ပွမကလေင်ပလန် ==

=== ရှေ်သှေ်ပ္တိုန်စရာဲ ===
ဆေၚ်စပ်ကဵု ပွမစဳရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ် နကဵုနဲကဲကၟိန်ဍုၚ်သၟာၚ်ဂမၠိုၚ် ကုသၞောဝ်ဥပဒေကၟိန်ဍုၚ် ဂမၠိုၚ်တုဲ သွက်ဂွံဓမံက်လညာတ်ဇကုအပိုၚ်ဂမၠိုၚ်ဂ ှ် &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/law/AVLpilotproject/udhr_audio.html|title=Statement by Charles Malik as Representative of Lebanon to the Third Committee of the UN General Assembly on the Universal Declaration|date=6 November 1948|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080928133214/http://www.un.org/law/AVLpilotproject/udhr_audio.html|archivedate=28 September 2008}}&lt;/ref&gt;အခေါၚ်တိုန်စိုပ် ပရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ပွညးဍုၚ်ကွာန် မိၚ်ညာတ်၊ ပရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် အဆံၚ်ဆံၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂမၠိုၚ် ဒးနွံရ။ (ဂ) ပ္ဍဲကဵုမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်ဂှ် အခေါၚ်ဖန်ဖက်စဳဇန် အခေါၚ်ကဵုရီုဗၚ် ထံက်ပၚ်ကသပ်ညာဏ် ထေက်ကြိုက်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ အထံက်အပၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် 

ဂမၠိုၚ်တအ် ဒးနွံရ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.americanrhetoric.com/speeches/eleanorrooseveltdeclarationhumanrights.htm|title=Eleanor Roosevelt: Address to the United Nations General Assembly|date=1948-12-09}}&lt;/ref&gt; အတိုၚ်နဲကဲလိက်ကသုက် ကၟိန်ဍုၚ်သၟာၚ်ေ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/2003/documents/rc_seg-st_20031210_human-rights_en.html|title=John Paul II, Address to the U.N., October 2, 1979 and October 5, 1995}}&lt;/ref&gt;
ထက်ကြိုက်ဂမၠိုၚ်တုဲ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ မၞိဟ်မွဲကီုဒှ်၊ 
ပံၚ်ကောံကဵု ညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ အခေါၚ် ကေတ်အဆက်၊ 

=== Criticism ===

==== Islamic countries ====
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ အခေါၚ်ကၠောန်ကမၠောန် ဂယိုၚ်လမျီုဘဝဇကု ဗဗွဲဓဝ်နွံရ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mfa.gov.tr/universal-declaration-of-human-rights.en.mfa|title=Universal Declaration of Human Rights|accessdate=2015-10-30}}&lt;/ref&gt;ဟိုတ်နူကဵုကမၠောန်ဇကုတုဲ 

အကာဲအရာလုက်စုက်(ထိခိုက်)ဒးကဵုဂုန်သိက္ခာညးဂမၠိုၚ်၊&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Sharia, Muslim states and international human rights treaty obligations: a comparative study|url=https://books.google.com/books?id=dex7TKuoUhgC}}&lt;/ref&gt; အခေါၚ်အရာ ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးတံနွံမ္ဂး &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Price|1999}}&lt;/ref&gt;ယၚ်ညးဂမၠိုၚ်တံဝွံ မဒးရှေ်သှေ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ ယၚ်အခေါၚ်အရာဂမၠိုၚ်တံရ။ ပရေၚ်ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ်ဇကုဝွံ ဒးကိတ်ညဳကဵု ဒ္ဂေတ်ဝတ်ဗီုပြၚ်ကမၠောန် ကဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဇကုကီု၊ ကဆံၚ်ပွဳပွူကမၠောန် 

ဆေၚ်စပ်ကဵု ကၟိန်ဍုၚ်နာနာဂမၠိုၚ်ရ။ &lt;ref name=&quot;Littman1999&quot;&gt;{{Cite news|title=Universal Human Rights and Human Rights in Islam|url=http://mypage.bluewin.ch/ameland/Islam.html}}&lt;/ref&gt; ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊
ပွမဖံက်ပကဝ် သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်အ ရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ်ပါလုပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ဒစဵုဒစးၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်နွံရ&lt;ref name=&quot;OIC Resolution on CDHRI&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.oic-oci.org/english/conf/fm/27/27th-fm-political(3).htm#60|title=Resolution No 60/27-P|accessdate=2011-06-02|archivedate=2007-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012192209/http://oic-oci.org/english/conf/fm/27/27th-fm-political(3).htm#60}}&lt;/ref&gt; ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်ဟိုတ်နူဂုန်ဖဵုသုၚ်စောဲ အခေါၚ်အရာမပါလုပ် ပ္ဍဲလိက်လ လောၚ်တြးလၟုဟ်ဏံဂမၠိုၚ်၊ ဗဗွဲဓဝ်တုဲ ပရေၚ်ပကီုပရာပ် လတူညးမွဲမွဲဂမၠိုၚ်၊ ပရေၚ်ဘပဠဂမၠိုၚ်၊ ပရေၚ်က လေၚ်ပလန် တပ်တပ်ကီုဒှ်၊ ဒလိန်ဒလာဲကီုဒှ် ပွမဍဵုဍိုက်ပါ်ခြာဂမၠိုၚ်၊ ပွမကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ နကဵုဗီုပြၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဟွံဂွံကၠောန် ဟွံမွဲကဵုဗဗွဲဓဝ်ဂှ် အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ နွံပၟိက်ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ လတူဇၟာပ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ရ။

ပွမပရေၚ်ပကီုပရာပ် သွက်ဂွံလီုလာ်လုက်စုက်ဒး လတူအခေါၚ်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ် နကဵုမၞိဟ်ပူဂဵုမွဲ (ဟွံသေၚ်) ဂကောံဂမၠိုၚ်၊ ပွမဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်အလဵုအသဳတံ ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် နကဵုမၞိဟ်ပူဂဵုမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ပွမဒစဵုဒစး ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ကေုာံ ရေၚ်တၠုၚ်နကဵုတၚ်ရန်တၟံ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် (ဟွံသေၚ်) ပရေၚ်ဗတိုက်ပလီုတံဂှ် ဒးမၚ်မွဲ နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေကၟိန်ဍုၚ် ဍိုက်က်ပေၚ်ပေၚ်ရ

ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ အတိုၚ်လိက်လလောၚ်တြး ပိုဒ်(၃)ဏံဝွံ ရန်တၟံ သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ကေုာံ သၠုၚ်ပတိုန်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ကဵု သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးတုဲ အခေါၚ်အာတ်ပၟိၚ်၊ ဒုၚ်တဲ၊ သုၚ်စောဲတမ်ရိုဟ် နကဵုနဲကဲ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်နွံရ။&lt;blockquote&gt;အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ သွက်ကောန်ဍုၚ်ကွာန်နွံဒၟံၚ် သၟဝ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ် အဝဵုအာဏာတံ ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် အခေါၚ်အရာ ကောန်ကၟိန်ဍုၚ်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ် ဇြိုဟ်ဟ်နက်နက်မာန်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳမွဲ မဒးကေတ်ကဵုတာလျိုၚ် ပွမကၠောန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပရေၚ် သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ်၊ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ ကေုာံ ပရေၚ်ရေၚ်တၠုၚ် မထေက်ကြိုက်အရာ တၞဟ်ဂ 

မၠိုၚ်တံ မဒှ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.religiousconsultation.org/hassan2.htm|title=Are Human Rights Compatible with Islam?|publisher=religiousconsultation.org|accessdate=2012-11-12}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;ရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်ဗဒှ် သာ်ဝွံမ္ဂး(က) သၞောဝ်ဥပဒေကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်၊ စေဝ်ပၞောန်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ လိက်ကသုက်အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ဆေၚ်စပ်ကဵု ကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ပွမတြးပတိတ် သၠောဲသၠောဲလးလး ကေုာံ သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ် ညံၚ်ဂွံစိုပ်အကြာ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://press.georgetown.edu/book/georgetown/rights-god|title=The Rights of God}}&lt;/ref&gt;

(ခ) ဌာနပရေၚ်ရံၚ်စံၚ်ကောပ်ကာဲ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုလိက်ကသုက် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကၟိန်ဍုၚ်သၟာၚ်ဂမၠိုၚ်တေံဂှ် လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်လၟေၚ်ဍာံ အလဵုအသဳထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲဂမၠိုၚ်၊ စၟတ်သမ္တီ တၚ်သရောပ်သဳကၠဳဂမၠိုၚ် ကေုာံ သီုလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်ဗဗွဲဓဝ် ပတိတ်နူယၚ်ဌာနဂမၠိုၚ်ကီု၊ လိက်စံၚ်လိက်ကၞပ် နူပွဳပွူအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကၟိန်ဍုၚ်သၟာၚ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ပွမရေၚ်တၠုၚ်ကဵုဇၟာပ်မၞိဟ် ဗွဲမတုပ်သၟဟ် သွက်ဂွံတီဍိုက် ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ်မာန်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://trove.nla.gov.au/work/6294545?versionId=7270568|title=Non-Western Societies Have Influenced Human Rights|publisher=in Jacqueline Langwith (ed.), Opposing Viewpoints: Human Rights, Gale/Greenhaven Press: Chicago, 2007}}&lt;/ref&gt;

==== ကြဴစးတဲသ္တုံ ====
ပ္ဍဲကဵုတိဍာ်အဝဵုအာဏာ ကၟိန်ဍုၚ်ဇကုသီုဖအိုတ်တံ သွက်ဂွံမၚ်မွဲသၠုၚ်ပတိုန် သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒးဒက်ပတန်ညးလျိုၚ်မၚ်မွဲရံၚ်စံၚ်၊ ကဝ်မယှေန်အခေါၚ်အရာမၞိဟ် (ဟွံသေၚ်) ဒက်ပတန်ဂေ ကာံကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သွက်ဂွံတဴတက်တိုန်ဂှ် ဗီုနွံပၟိက် ပွမကဵုတၚ်ဒုၚ် လျိုၚ် ကေုာံ ပွမကဵုထံက်ပၚ်ဂမၠိုၚ် ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵုရ။

အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်တံဂှ် သွက်ဂွံဗ္တောန်ကဵု ပ္ဍဲဇၟာပ်အဆံၚ်ပ ညာတံမာန်ဂှ် မၞုံကဵုတာလျိုၚ်ရီုဗၚ်ကဵုတုဲ ပ္ဍဲကဵုအစဳအဇန်တန်ဗ္တောန် တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေဂမၠိုၚ်၊ သၞာဲဒါပ ရေၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂမၠိုၚ်၊ သၞာဲဒါဒပ်ပၞာန် ကေုာံ ညးလျိုၚ်ဆက်ဆောံ ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် သွက်ရှ်သာ အခေါၚ်အ ရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဂွံပါလုပ်ဂှ် ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵု 

ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။

==== အမေရိကာန်ဖက်ပကာန် ====
မၞိဟ်ပူဂဵုမွဲ၊ ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံအရာဆေၚ်စပ်ကဵုဂမၠိုၚ်တံဝွံ လညာတ်ဆေၚ် စပ်ကဵု သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ် ကုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံ သွက်ဂွံပရးထၞာန်အာ အကြာညးဍုၚ် ကွာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် စပ္တံနူပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ကမၠောန် အစဳအဇန်ကဵုပညာဂမၠိုၚ်၊ တန်ဗ္တောန်ဂမၠိုၚ်၊ သုတေသနဂမၠိုၚ် တံဂှ်ကီု ပ္ဍဲကဵုကၠောန်ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန်၊ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ၊ ပွမမၞုံကဵုစိုတ်ဂၠိၚ်အေၚ်ဒုၚ် ကေုာံ

# ပရေၚ်ကၠိုဟ်ခၠၚ် အကြာဂကောံဘာသာဂမၠိုၚ်၊
# ပရေၚ်ဂကူဂမၠိုၚ်ကဵု ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်ကီုဂှ် ပါလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲအခန်ကိစ္စဇၞော် မဒှ်တုဲ ဓမံက်မံၚ်ရုပ်ရဴကမၠောန် အပ္ဍဲကဵုညးဍုၚ်ကွာန်၊
# ပွဳပွူဂကောံမၞိဟ်တံဂှ် မၞုံကဵုဝၚ်အတိက်ဂမၠိုၚ် တၞဟ်ခြာမံၚ် ရောၚ်ဂှ် ဒးစွံသတိလၟိုန်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://franke.uchicago.edu/aaa1947.pdf|title=Statement on Human Rights|accessdate=2015-10-30|archivedate=2014-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140801105700/http://franke.uchicago.edu/aaa1947.pdf}}&lt;/ref&gt;

==== ပွမလလောင်တြး ====
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ပ္ဍဲကဵုသုၚ်စောဲ အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ် ကေုာံ အခေါၚ် အရာမၞိဟ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thaiembdc.org/2019/07/08/asean-ratifies-bangkok-declaration-on-marine-debris/|title=ASEAN ratifies Bangkok Declaration on marine debris|accessdate=May 5, 2020|archivedate=August 9, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809222806/https://thaiembdc.org/2019/07/08/asean-ratifies-bangkok-declaration-on-marine-debris/}}&lt;/ref&gt;လောၚ်တြးလၟုဟ်ဏံဂှ် ရန်တၟံသွက်ဂွံဂီုကၠီု သွက်တၚ်နွံပၟိက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပွမရှေ်သှေ် အခေါၚ်အရာညးဂမၠိုၚ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးတံတုဲ အခိၚ်ကာလသ္ဂုတ်သွာတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကိတ်ညဳကဵု နဲကဲကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံသာယာဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ၊ စိုတ်ဓာတ်၊ စာရိတ္တ၊ ပရေၚ်ဂီုကၠီုဍုၚ်ကွာန်တံတုဲမ္ဂး ပွမသုၚ်စောဲအခေါၚ်အရာဏံဂှ် ပိုၚ်ခြာမာန်ရ။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://law.hku.hk/lawgovtsociety/Bangkok%20Declaration.htm|title=Final Declaration Of The Regional Meeting For Asia Of The World Conference On Human Rights|accessdate=2012-07-07|archivedate=2004-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041124184022/http://law.hku.hk/lawgovtsociety/Bangkok%20Declaration.htm}}&lt;/ref&gt;

== ဍာ်ဒကေဝ်ဇကုဂမၠိုၚ် ==

=== အခေါၚ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ===
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ အစောန်စရာဲ ဍာ်ဒကေဝ်ဇကုဂမၠိုၚ်ဂှ် သွက်ဂွံဖဍိုက်ဗပေၚ်ကဵု ပွဳပွူဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဝတ်တာလျိုၚ်ဂမၠိုၚ် အပ္ဍဲပွဳပွူဂကောံမၞိဟ်နွံရ။.

=== ဂကောံဌာနဂမၠိုၚ် ===
မၞိဟ်ပူဂဵုမွဲ၊ ဂကောံဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံဌာနဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ်တံဝွံ သွက်ဂွံၚ် မွဲဒဳမဝ်ကရေဇြီ၊ သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ်သၠုၚ်ပတိုန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ရေၚ်တၠုၚ်သၠုၚ်ပတိုန် နဲကဲရေၚ်တၠုၚ်ဂမၠိုၚ် ကုဂကောံဒဳမဝ်ကရေဇြဳမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂ ှ် ပါလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲအခန်ကိစ္စ ဇၞော်တုဲ တာလျိုၚ်လေဝ်နွံရ။ (၃) မၞိဟ်ပူဂဵုမွဲ၊ ဂကောံဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံဌာနဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ်တံဝွံ အခေါၚ်ဗၠးၜး ဂမၠိုၚ် ကုအခေါၚ်အရာဂမၠိုၚ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် 

ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးအခေါၚ်အရာမၞိဟ်၊&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UDHR film|work=Amnesty International|accessdate=2013-07-19|url=https://www.amnesty.org/en/universal-declaration-human-rights-anniversary/udhr-film}}&lt;/ref&gt;

လိက်ကသုက်အ ခေါၚ်အရာမၞိဟ် တၞဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် သွက်ဂွံတဴတက်တိုန် အစာံကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ကုပရေၚ်ဘဝမၞိဟ်ဂွံလျးတၟးတိုန် မာန်ဂှ် သွက်ဂွံပါလုပ်ဂစာန်ကၠောန်ဒၞာဲထေက်ကြိုက်ဂှ် 

ပါလုပ်မံၚ်ပ္ဍဲအခန်ကိစ္စဇၞော်တုဲ တာလျိုၚ်လေဝ်နွံရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Fire Up!|work=Amnesty International|accessdate=2013-07-19|url=https://www.amnesty.org/en/universal-declaration-human-rights-anniversary/fire-up}}&lt;/ref&gt;

=== နူပွဳပွူဂကောံမၞိဟ် ===
နကဵုမၞိဟ်မွဲကီု၊ ဂကောံကီု ကေုာံ နူပွဳပွူဂကောံမၞိဟ် မွဲဒကုတ်မွဲဒကဴတံဝွံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် နကဵုတၚ်ရန်တၟံ မိက်ဂွံပလီုပလာ် အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်အရာစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးလၟုဟ်ဏံ ကံက် အဓိပ္ပါယ်ဗၠေတ်တ်ကီု၊ သုၚ်စောဲလိက်လလောၚ်တြး 

ဟွံဒးကဵုဒၞာဲဂှ် ကၠောန်သ္ပ ဟွံဂွံရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNHCR Partners|url=http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=partners|accessdate=11 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AFSC Universal Declaration of Human Rights web page|url=https://afsc.org/category/topic/universal-declaration-human-rights|accessdate=11 November 2014|archivedate=3 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200103153635/https://www.afsc.org/category/topic/universal-declaration-human-rights}}&lt;/ref&gt;

=== မူဝါဒမပါလုပ် ===
ဒစဵုဒစးမံၚ်ကဵု မူဝါဒမပါလုပ် ပ္ဍဲလိက်ပဋိဉာဏ် ကုလသမဂ္ဂ နကဵုညးမွဲ၊ နကဵုညးဂမၠိုၚ်၊ နကဵုဂကောံ (ဝါ) ပရေၚ်ကမၠောန်၊ ဒ္ဂေတ်ဝတ် ဂကောံဟွံသေၚ်ကဵု အလဵုအသဳဂမၠိုၚ်ဂှ် သွက်အလဵုအသဳတံ ဂွံထံက်ဂလာန် ကေုာံ ကဵုအရီုအဗၚ်ဂှ် ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် သုၚ်စောဲဟွံဗဗွဲဓဝ် 

လိက်လလောၚ်တြးဏံ ဟွံဂွံရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ala.org/offices/iro/awardsactivities/resolutionifla}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/intfreedom/librarybill/interpretations/universalright}}&lt;/ref&gt; 

== ဆန္ဒမာဲ ==
 </text>
      <sha1>csfwmygbqj7lergvqs51pxbby099iho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တေသြရဳ ဇမၞော်မောဝ် ကမၠိုဟ် ဖေဂျေတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4111</id>
    <revision>
      <id>57403</id>
      <parentid>31258</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>57403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47582" sha1="7irqz5wcuw6ufegiwhtbqk2ni2klut6" xml:space="preserve">[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|[[Jean Piaget]] in [[Ann Arbor]]]]
'''တေသြရဳ ဇမၞော်မၟောဝ် ကမၠိုဟ် ဖေဂျေတ်''' (Piaget's theory of cognitive development) ဂှ် တေသြရဳ ပရူသဘာဝ ကဵု ဇမၞော်မၟောဝ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင်၊ စဳကၠး ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ တေသြရဳဏအ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု အစာစိတ္တဇဇမၞော်မၟောဝ် ဂကူသွိတ်သလာန် ဂျေမ် ဖေဂျေတ် (Jean Piaget) (၁၈၉၆–၁၉၈၀)။ တေသြရဳဂှ် ညာတ်ကေတ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် နိဿဲ ကုလညာတ်နူသဘာဝတုဲ ဗ္တောန်ကေတ်၊ ကေတ်ခန်လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳကေတ် လညာတ်တအ် အပ္ဍဲဇကုရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://search.credoreference.com/content/entry/wileyse/cognitive_development/0|title=Cognitive Development - Encyclopedia of Special Education: A Reference for the Education of Children, Adolescents, and Adults with Disabilities and Other Exceptional Individuals - Credo Reference|website=search.credoreference.com}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; တေသြရဳဖေဂျေတ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် တီလဝ် နကဵုယၟု တေသြရဳ ကဆံင်ဇမၞော်မၟောဝ်ဂမၠိုင်။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၉ ဂှ် အဃော ဖေဂျေတ် မကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်သုတေသန ပ္ဍဲကဵု ဘာ Alfred Binet Laboratory School ပ္ဍဲပါရိသ်၊ ဍုင်ပြင်သေတ်ဂှ် ညး&quot;ဂွံဆဵုကေတ် ကောန်င္ၚာ် အာယုက်တၞဟ်ခြာတအ် အခိင်ကာလဍေဟ်တအ် ပသောင်ကလး တင်သမာန်မွဲမွဲမ္ဂး ဗွဲမဗဗွဲ ကုအာယုက်ဂှ် မလေပ်ကၠောန်ဗၠေတ် ဗီုပြင်တၞဟ်ခြာရ&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Essentials of Psychology|last=Franzoi|first=Stephen|isbn=978-1-5178014-2-7|pages=119}}&lt;/ref&gt; ပရေင်ဆဵုဂဗညး ကေုာံ ပရေင်လမ္ၚတ်ညး ပ္ဍဲကဵု ဘာAlfred Binet Laboratory ဂှ် ဒှ်အရာမစလ္ၚတ် တေသြရဳဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ရ။&lt;ref&gt;{{Citation|last=Piaget|first=Jean|title=Jean Piaget.|date=1952|url=http://content.apa.org/books/11154-011|work=A History of Psychology in Autobiography, Vol IV.|pages=237–256|editor-last=Boring|editor-first=Edwin G.|place=Worcester|publisher=Clark University Press|language=en|doi=10.1037/11154-011|access-date=2021-02-28|editor2-last=Werner|editor2-first=Heinz|editor3-last=Langfeld|editor3-first=Herbert S.|editor4-last=Yerkes|editor4-first=Robert M.}}&lt;/ref&gt;

ဖေဂျေတ် ပတှ်ေကေတ် ကောန်င္ၚာ်ဟီုဂှ် ဒှ် &quot;မၞိဟ်ဇၞော် ဍောတ်တ်&quot; မတီအောန်မွဲတုဲ မချပ်၊ မဟီု တၞဟ်ခြာ ဟွံသေင်ရ။ ကြဴနူ ဖေဂျေတ် မလ္ၚတ် ဍာ်ဒကေဝ်ကမၠိုဟ် ကောန်င္ၚာ်တအ်တုဲ ညးပါ် ဗွဲမဗဗွဲကဵုအာယုက်ဍေဟ်တအ် ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် ကောန်င္ၚာ်တအ် နွံပန်ကဆံင်။ ညး ဒုင်သဇိုင် ကုပန်ကဆံင်ဂှ်တုဲ ညးကလေင်စမ်ၜတ်ပၠန်ရ။ ဒုင်သဇိုင် ကုကဆံင်ပန်ကဆံင်ဂှ်တုဲ ညးပါ် ဗွဲမဗဗွဲ ကဵုအာယုက် ပန်ဂအုံ၊ မွဲမွဲဂအုံဂှ် ညးကလေင် ပါ်လဝ် ၜါဂကောံ။ ဇၟာပ်ပ်ဂအုံဂှ် ညးလ္ၚတ် ဗီုလဵု ကောန်င္ၚာ်တအ် ရပ်စပ်စကာ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင်ဍေဟ်တအ်ရ။ ဥပမာ ညးဂွံဆဵုကေတ် ကောန်င္ၚာ် မဂွံလ္ၚတ်ဂၠးတိ နကဵုမချဳဓရာင်တအ်မ္ဂး ပစၞးကုအရပ်အရာဂမၠိုင် နကဵု အရေဝ်ဝေါဟာ၊ ကသပ်လေဝ် နွံကဵု ယုတ္တိ တုဲပၠန် စကာ ဟိုတ်တုဲ ပသောင်ဂလာန်သမာန်ရ။

နကဵု လညာတ်ဖေဂျေတ်မ္ဂး ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်သမ္တီ မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သွဟ်နကဵုခန္ဓမဇၞော်ကြံင်ကၠုင် ကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ ပွဳပွူဂမၠိုင်ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ကောန်င္ၚာ်တအ် ဒက်ပ္တန် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင်ဂၠးတိ နကဵုပွဳပွူဍေဟ်တအ်၊ ပရေင်ဆဵုဂဗ မတၞဟ်ခြာ အကြာ အရာမုဍေဟ်တအ်မတီလဝ်တုဲတုဲ ကဵု မုဍေဟ်တအ် မဆက်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူဍေဟ်တအ်၊ တုဲပၠန် ပကိတ်ကဵု ကသပ်လညာတ်ဍေဟ် ဗွဲမဗဗွဲကဵု အဝဲဍေဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=McLeod&gt;{{cite web|last=McLeod|first=S. A.|title=Piaget {{!}} Cognitive Theory|url=http://www.simplypsychology.org/piaget.html|publisher=Simply Psychology|access-date=18 September 2012}}&lt;/ref&gt; တုဲပၠန်၊ ဖေဂျေတ် ဟီု ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒှ်အရာဗဟဵု သန္ထာန်မၞိဟ်တအ်၊ တုဲပၠန် အရေဝ်ဘာသာဂှ် ဒှ်အရာမဗဒဗဒါဲ သွက်ဂွံဒှ် ပညာ ကဵု အရာမကၠိုဟ်ခၠင် သွက်ကလိဂွံ ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://search.credoreference.com/content/entry/edinburghthinkl/jean_piaget/0|title=JEAN PIAGET - Key Thinkers in Linguistics and the Philosophy of Language - Credo Reference|website=search.credoreference.com}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; အခိင်ကိုပ်ကၠာ အဃောညးမဟီုဂး ပရူဏအ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စိုတ်လုပ်စဂၠိုင်ကွေဟ်ရ။

တန်ဗတောန် မစွံဗဟဵုကုကောန်င္ၚာ် (Child-centered classrooms) ကဵု &quot;ပရေင်ပညာ လပံက် (open education)&quot; ဂှ် ဒှ်အရာမကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု မဒုင်သဇိုင် လညာတ် ဖေဂျေတ်ရ။&lt;ref&gt;Great Lives from History: The Twentieth Century; September 2008, p1–3&lt;/ref&gt; ၜိုန်ရ လညာတ်ညးဏအ် မၞိဟ်မဒုင်တဲ ဗွဲမဇၞော် ကဵုဒြဟတ်ကီုလေဝ်၊ တေသြရဳဂှ် နွံကဵုအပိုင်အခြာ ဥပမာ၊ တေသြရဳဂှ် ကိတ်ကဵု အရာမကတဵုဒှ် လွာဲဂှ်ဂၠိုင်တုဲ ဟွံကိတ်ညဳ ကုအရာဍာ်ဇမၠိင်ရ။&lt;ref name=&quot;go.galegroup.com2&quot;/&gt;

==လဒက်ပတန် ကမၠိုဟ် ကဵု သ္ၚိအင်ဂမၠိုင်==

ဂျေန် ဖေဂျေတ် (၁၈၉၆-၁၉၈၀) ဂှ် အစာဇဳဝဗေဒ ကေုာံ စိတ္တဗေဒ ဂကူသွိတ်သလာန်။ တေသြရဳညးဂှ် စွံအာရီု ကုဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် မဒှ်အရာ မဆေင်စပ် ကုဗီုကောန်မၞိဟ်မချပ် မကၠိုဟ်ရ။ 

စတမ်နူ ၁၉၆၀တအ် တေသြရဳခမၞံယုတ္တိ ဖေဂျေတ် မဒှ်တေသြရဳဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ဝွံ ဒှ်တေသြရဳ မစကာဂၠိုင်အိုတ်ကီု သီုကဵု ဒှ်တေသြရဳ မဒးဒုင်ပါ်ပါဲဂၠိုင်အိုတ်မွဲကီုရ။ ဆဂး တေသြရဳ မဆေင်ကဵု ကမၠိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုတေသြရဳညးတုဲ ကလေင်ဇၞော်သၠဲပတိုန်လဝ်ရ။ 

လညာတ်အဓိက ဖေဂျေတ်ဂှ် ကောန်င္ၚာ်တအ် ဒက်ပတန် လညာတ်သမ္တီ (ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင်) ဍေဟ်တအ် နူကဵု ကသဳဒမြာင် (ပရေင်ချဳဓရာင်) ပ္ဍဲကဵု သန္ထာန်လောကရ။ ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒှ် ကသပ် မချပ် မနွံကဵု တ္ၜန်တ္ၜုဲ (complex) ကေုာံ စင်ခြင် (abstract) (မညာတ်ကေတ် အရာမဆက်စပ် ကုအရာဏအ်)။ သဝဟ်ကၞောတ်တဲ မကလိဂွံ နူကဵု ဇမၞော်မၟောဝ်ဂှ် ဒှ် လဒက်ပတန်ကမၠိုဟ်၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကသပ် မဖန်ဇန်ကဵု သွက်ဂွံရပ်စပ် ဆၜိုတ် ဂွံသှ်ပလး အခက်အခုဲဂမၠိုင် သၟးဟွံသေင်၊ သီုကဵု တိုင်ပကဴ မကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန် ကေုာံ ဖန်ဇန် ညံင်ဂွံ စဵုဒၞာ အရာမဟွံဒးဂၞပ်တအ်ရ။ ကောန်င္ၚာ်သၟတ်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂၠာဲသဝဟ်ဍာံ ပ္ဍဲကဵု ပြသၞာ (ဝါ) အခက်အခုဲမွဲမွဲမာန်၊ ဆဂး ဍေဟ်တအ် တီကၠိုဟ်ကေတ်ဇေတ်တ် ဟွံမာန် မုဟိုတ် သဝဟ်ဂှ် မဒှ်သဝဟ်ဍာံမွဲ။ ကောန်င္ၚာ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဂွံစိုပ်သဝဟ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ပသောင်ကလးကဵု မာန်ရ။ ကောန်င္ၚာ်သၟတ်တအ်ဂှ် သှ်ပလး ပြသၞာ နကဵု မရပ်စပ် ကၠောန်ပ၊ တုဲ မၞိဟ်သၟတ်တအ်ဂှ် သှ်ပလး ပြသၞာ နကဵု မချပ်ကေတ်ဂွံရ။ 

တင်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲအရာမချပ်ဂှ် နကဵု ဖေဂျေတ် ညးကော်စ သ္ၚိအင်ဂမၠိုင်ရ။ သ္ၚိအင်မွဲဂတှ်ေမ္ဂး ဂွံအဓိပ္ပါယ် သဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် လဒက်ပတန် ကမၠိုဟ်မွဲ။ လဒက်ပတန်ကမၠိုဟ်မွဲဟီုဂှ် ဒှ်ကသပ်မွဲ မဂိုင်စွံလဝ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ အရာမရပ်စပ်သၟဟ်အစောမ်မာန်ဂမၠိုင် နကဵုပူဂိုလ်ဂှ် မရပ်စပ်ကၠိုဟ်ကေတ်မာန် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စပရူပရာမဆေင်စပ်ဂှ် အရာဂှ်ရ။ တုဲပၠန် သ္ၚိအင်တအ်ဂှ် ပံက်အဓိပ္ပါယ် မဒှ် ဖဍိုဟ်စိတ္တဇထာဝရဗွဲမဗဗွဲ (a relatively constant psychic filter)မွဲတုဲ ပရေင်ဆဵုဂဗတၟိဂှ် လုပ်ကေတ်ဒၞာဲရ။ သ္ၚိအင်တအ်ဂှ် မဒးခၞံဗဒှ်ဒၟံင် အဆက်ဆက် နကဵု အလဵုဇကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် နူကဵု မစုက်လုက် ခန္ဓကာယ ရေင်သကအ် ကေုာံ မွဲဟာန်ကသဳ (interaction) ကုဂကောံလိုက်တအ်ရ။ 

ဖေဂျေတ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် သ္ၚိအင် (schema) နွံပိသာ် -
* သ္ၚိအင်ကမၠောန် (Handlingsskemaer)
* သ္ၚိအင်သင်္ကေတ (Symbolske skemaer)
* သ္ၚိအင်ဒတုဲကေင်ကာ (Operationelle skemaer)

သ္ၚိအင်ကမၠောန်မွဲဟီုဂှ် ဒှ်သ္ၚိအင် မကၠောန်ပမွဲမွဲ ဥပမာ ဗဗိုတ်ဗဝ်(မခဍမ်ကျာ)။ သ္ၚိအင်သင်္ကေတမွဲဂှ် ဒှ်လက်သန် မပစၞး ကုအရာမွဲမွဲ၊ ဥပမာ မအရေဝ်မွဲမဂှ် ဒှ်သ္ၚိအင်သင်္ကေတ မွဲရ။ သ္ၚိအင်ဒတုဲကေင်ကာဂှ် ဒှ်အရာမဂိုင်ဒေပ် အရာမပြံင်လှာဲ မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု မကၠောန်မွဲမွဲ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍစိုတ်။ ဥပမာ အာရီုဒုင်စသိုင် မဂွံတီကေတ် ဗီုကဵု ဍာ်မဍုန်လဝ်တူတူဂှ် ဓါတ်ဂမ္တဴနွံတုဲ ဒးတဲမ္ဂး ဒုင်စသိုင်ဗီုလဵု၊ ကတဴဂလိုင်လဵုမ္ဂး ဒုင်စသိုင်ဗီုလဵု။ နကဵုလညာတ် ဖေဂျေတ်မ္ဂး ဗီုလဵုကောန်င္ၚာ်တအ် မတီကၠိုဟ်လဝ် လိုက်ဏအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု မၞိဟ်ဇၞော်တအ် တၟာဂလိုင်ရ။ ကြဴနူ မကလိဂွံ ပရေင်ဆဵုဂဗ၊ တီကၠိုဟ်စၟတ်သမ္တီလဝ် ကဆံင်ကဆံင်တုဲ ကၞောတ်တဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် မၞိဟ်ဇၞော်မွဲရ။ 

အဓိက ပ္ဍဲကဵု တေသြရဳ ဖေဂျေတ်ဂှ် ကောန်င္ၚာ်တအ်ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ်ဒၟံင် သ္ၚိအင်တအ် နူကဵု လဝေင်၊ ကသဳဒမြာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ မဗတောန်ကေတ် နူကဵုဘာတအ်ရ။ လဒက်ပတန်ကမၠိုဟ်ဂှ် ပတောအ်ဥပမာ ပတုပ် ကု “ဇိုင်ကၞိန်” မနွံ ကဵုအဆက်အစပ်ရေင်သကအ် သီုဖအိုတ်။ တုဲပၠန် တေသြရဳ ဖေဂျေတ် ပသောင်ကလးကဵု ဗီုကဵု လဒက်ပတန်ကမၠိုဟ် ကောန်င္ၚာ်တအ် ပြံင်လှာဲဒၟံင်တအ်ရ။

==ဝါဒလဒက်ပတန်၊ ယုတ္တိ၊ ဝါဒမနွံကဵုမဖန်ဇန် (structuralism)၊ ဝါဒမဒှ်မာန် (realism)==

တေသြရဳဖေဂျေတ်ဂှ် ညးကော်စ ဝါဒလဒက်ပတန်ယုတ္တိ။ ဝါဒလဒက်ပတန်ဂှ် ဒှ်ဝါဒမစှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ ကောန်င္ၚာ်တအ် ဒက်ပတန် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင်ဇကု နူကဵုမကၠိုဟ်ကေတ် ဇကုဂှ် ဒှ်ရုပ်ဝတ္ထု (object) ကေုာံ မကတဵုဒှ်၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗဒှ်ပတိုန် အလဵုဇကု ပ္ဍဲကဵုအရာဂှ်ရ။ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ခၞံကၠောန် လဒက်ပတန် ပရေင်ဆဵုဂဗဇကု နူကဵု ရုပ်ဝတ္ထု ကေုာံ အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု ကာသလောက (လောကခန္ဓ) (အရာမရပ် မညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်) နူကဵု  အရာဍေဟ်မစှ်ေစိုတ်၊ မဒှ်အရာ မဖန်ဗဒှ်ပတိုန် အရပ်အရာဂမၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟေင်ကမၠောန်မစၟတ်ပဒတန်ဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန်မခၞံဖန်ဗဒှ်ရ။ 

ဖေဂျေတ်ဂှ် ဒှ်ညးဝါဒလဒက်ပတန်မွဲရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ညးဟီု၊ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု အခိင်ကာလ အပိုင်အခြာအာယုက်ဂှ် ဍေဟ်ဒက်ပတန်ကမၠိုဟ်ဍေဟ်တအ်ရ။ တေသြရဳ ဖေဂျေတ်ဂှ် ဒှ်တေသြရဳ ပရူ ဗီုလဵု ကောန်င္ၚာ်မနွံကဵု အာယုက်တၞဟ်ခြာဂှ် ဍေဟ်ဒက်ပတန် ကမၠိုဟ်ဍေဟ် ဗွဲမတၞဟ်ခြာကီုရ။ 

တုဲပၠန် ဖေဂျေတ်ဂှ် သီုဒှ် ညးဝါဒယုတ္တိမွဲရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ညးဟီု ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် မွဲတဲညိညိ မွဲကဆံင်တုဲမွဲကဆံင် ကြပ်ညောန် ပ္ကိတ်ပ္ညဳအာ ကေုာံ ကၠိုဟ်အာ ဗီု ဂၠးတိခန္ဓ(ကာသလောက) မနွံဒၟံင်ဍာံဍာံဂှ်ရ။

==ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ လဆဵုလညာတ်==
ကိရိယာဇဳဝဗေဒကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်အရာမပကဵု ဒဒှ်မချပ် မဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ၊ ဆဂး ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် မဂွံကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကောန်င္ၚာ်ဂှ်မာန်ဂှ် သ္ဒးဒက်ပတန် နကဵု လဆဵုလညာတ်။ လညာတ်မ္ဂး ဇမၞော်မၟောဝ် ဟီုဂှ် ဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဇဳဝဗေဒမကြံင်မ္ၚုဟ် (အာယုက်ဇၞော်) ကေုာံ လဆဵုလညာတ် (ဗတောန်)ဂှ် နကဵု လညာတ်ဖေဂျေတ်မ္ဂး ဒှ်အရေဝ် မဟွံမဲ ကုအဓိပ္ပါယ်။ နကဵုလညာတ်ညးမ္ဂး 
ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် မဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ဂှ် သ္ဒးဒှ် မွဲဟာန်ကသဳ (မချဳဓရာင်မွဲစွံ/interaction) အကြာ လၟေင်ဒဒှ်အဝယ်မကြံင်စိုပ် ကေုာံ ကသဳဓမြာင်လဆဵုလညာတ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ကုပွဳပွူ၊ နူဂှ် မွဲကဆံင် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သ္ဒးကိတ်ညဳ ကုကဆံင်အဝဲပွဳပွူ ကေုာံ အကာဲအရာ။

==ပြသၞာ၊ လျိုင်တၞဟ်ခြာ ကဵု လျိုင်တုပ်==

ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဂစာန်ဂၠာဲဒၟံင် သွက်ဂွံကၠိုဟ် ကေုာံ အရပ်အရာ မနွံ ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူဍေဟ်တအ်ရ။ ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် ဂွံကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကောန်င္ၚာ်ဂှ် မာန်ဂှ်၊ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သ္ဒးနွံကဵု ဇဲ၊ တုဲပၠန် သ္ဒးဒုင်ကော်ဆော လဆဵုလညာတ်တၟိတၟိ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မဒးစုက်လုက် ကေုာံ အလဵုဇကု မဂၠာဲဆဵုတအ်ရ။ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သ္ဒးဆဵုဂဗ ပြသၞာကမၠိုဟ်၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် အခက်အခုဲ အလဵုဇကုဍေဟ် မကၠိုဟ်ကေတ်ဟွံမာန် တုဲပၠန် သှ်ပလး ဟွံမာန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဂွံဒုင်စသိုင် လျိုင်တၞဟ်ခြာ။ ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် မဒးဒုင်ဂရိုဟ်ပၠုပ် ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ် ပရေင်မြဟ်မြဴစိုတ် ဗွဲအပ္ဍဲ (en indre motivation) သွက်ကလိဂွံ လျိုင်တုပ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်မွဲစွံဂှ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် နွံကဵုစိုတ် မိက်ဂွံကၠိုဟ် အရာဇကုမကၠောန်၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵု ဍေဟ်ဆက်စပ် ရေင်သကအ် ကေုာံ မ္ၚးလောကတအ်ဂှ်ရ။ အခိင်ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ပသောင်ပလးဂွံ ပြသၞာ မနွံကဵု အကာဲအရာလျိုင်တၞဟ်ခြာမွဲမ္ဂး ဍေဟ်ခၞံဗဒှ်ပတိုန် အရာမကၠိုဟ်မွဲတုဲ ဒက်ခၞံဗဒှ်ပတိုန် လျိုင်တုပ်မွဲ၊ တုဲပၠန် ခၞံကၠောန်ဗဒှ် လညာတ်တၟိမွဲ၊ နူဂှ်ပၠန် လညာတ်တၟိဂှ် စုက်လုက်ကဵု ပြသၞာတၞဟ်မွဲပၠန်တုဲ လျိုင်တၞဟ်ခြာ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ပၠန်။ လျိုင်တုပ် ကေုာံ လျိုင်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲကဵု စိတ္တဇဗေဒဂှ် ဖေဂျေတ်ဟီု ဒှ်အရာ ၜါဂှ် မနွံကဵု ဂလိုင်တုပ်ပ်၊ ဂလိုင်ဟွံတုပ် ဗီုဂှ် ဟွံသေင်၊ မဒှ်အရာ ပူဂိုလ်ဂှ် မဒးစုက်လုက် ကုအခက်အခုဲ၊ ဒစဵုဒၞာ ပ္ဍဲကသဳဒမြာင်ဇကုဟေင်ရ။

ပြသၞာကမၠိုဟ် ကေုာံ ဂၠာဲသ္ၚေဝ် လျိုင်တုပ်ဂှ် ဒှ်မအရေဝ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု တေသြရဳဖေဂျေတ် မဆေင်ကဵု ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် ကောန်င္ၚာ်ရ။ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ် ဇမၞော်မၟောဝ်ကောန်င္ၚာ်မွဲဂှ် ဒးစုက်လုက် ဆဵုဂဗ ကုပြသၞာကမၠိုဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် မဒးဒုင်ကၠောန်အတေင် သွက်ဂွံ ကလေင်ဒက်ပတန် ကမၠိုဟ်တၞဟ်ခြာရ။ နကဵု မဒးဒက်ပတန်တၟိ၊ ပလေဝ်ပခိုဟ်ပတိုန်ကမၠိုဟ်တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်အာ ဂတဂတတေအ်ရ။ 

==ဒဒှ်မလွဳစ (adaptation)၊ ဒဒှ်မပတောအ်ဗက် (assimilation)၊ ဒဒှ်မဗက်အလိုက် (accommodation)==
ဇမၞော်မၟော်ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒှ်သွဟ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မဂစာန်ဂၠာဲသွဟ် သွက်ဂွံကၠိုဟ် ဂၠးတိ မနွံဗဒါဲဇကုတအ်ဂှ်ရ။ မတီကၠိုဟ်ကေတ် ဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် ဒဒှ်မလွဳဗစတုဲ အရာဂှ် ဒှ်သဇိုင်ကၞက်ကမၠိုဟ်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် အရာဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန်မပကဵု ဒဒှ်မသၟဟ်သၟန် ကုအကာဲအရာ မဒှ် လဒက်ပတန်မဆေင်ကဵုစိုတ် တုဲပၠန် လၟေင်ကမၠောန်ဂှ် ပြံင်လှာဲဗက် ကြဴနူ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မကၠိုဟ်ကေတ် တင်မကော်ဆော ကေုာံ ပြသၞာဂမၠိုင် ဍေဟ်တအ် မဂၠာဲဆဵု ကေုာံ မစုက်လုက်တုဲ နူဂှ်မွဲကဆံင် ဍေဟ်တအ် ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လဆဵုလညာတ်တၟိရ။ 

နကဵုလညာတ် ဖေဂျေတ်မ္ဂး ဒဒှ်မသၟဟ်သၟန်ဂှ် နွံလၟေင်ကမၠောန်ၜါပြကာ ဒဒှ်မပတောအ်ဗက် ကဵု ဒဒှ်မဗက်အလိုက်။ အခိင်ကာလ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မတီကေတ် အရာတၟိ မဒှ်အရာ မဟွံတီလဝ်ဏီမ္ဂး ဍေဟ်ဂစာန် ညံင်ဂွံကၠိုဟ် ကေုာံ ကံက်အဓိပ္ပါယ် နကဵု လဆဵုလညာတ်ဍေဟ်မ္ဂး အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာတၟိမွဲရ။ အရာတၟိ ကေုာံ လဆဵုလညာတ်တၟိဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဍေဟ်ဂစာန် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲသ္ၚိအင်ဂမၠိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍေဟ်တုဲတုဲတအ်ဂှ်ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ဖေဂျေတ် ကော်စ ဒဒှ်မပတောအ်ဗက်။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ရပ်စပ် အရာမဟွံတီ (ဝါ) အရာတၟိဂှ် နကဵုနဲကဲတၞဟ် တၞဟ်နဍေဟ်တအ် မဂွံတီကၠိုဟ်ကေတ်မာန်ရ။ သ္ၚိအင်မသြိုင်ခၞံလဝ်တုဲတုဲတအ်ဂှ် ပၠုပ်ဟွံဂွံ၊ ပကိတ် ဟွံကိတ်။ ကာလဂှ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် သ္ဒးသၠဲပတိုန် ကေုာံ ကလေင်သြိုင်တၟိ၊ ညံင်ဂွံသၟဟ်သၟန်(ကိတ်ညဳ) ကုအကာဲအရာဂှ်ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ဖေဂျေတ် ကော်စ ဒဒှ်မဗက်အလိုက်။ ဇမၞော်မၟော်ကမၠိုဟ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် နကဵု လၟေင်ကမၠောန်ၜါဏအ်ရ။ 

ဒဒှ်မပတောအ်ဗက် ကဵု ဒဒှ်မဗက်အလိုက်ဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မဟွံပြံင်လှာဲမွဲတုဲ အပိုင်အခြာအာယုက်လဵုဒှ်ဒှ် ကဆံင်ကာလလဵုဒှ်ဒှ် စပ်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မဆေဝ်ကဵု စိတ္တဇမ္ဂး ကတဵုဒှ် နကဵုလၟေင်ကမၠောန်ၜါဏအ်ရ။ ဒဒှ်မပတောအ်ဗက်ဂှ် သၠဲကဵု ဂအာင် ကောန်င္ၚာ်ဂှ်၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ဒဒှ်မဗက်အလိုက်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပကဵု ညံင်ဂွံသၟဟ်သၟန် ကုအကာဲအရာတၟိဂှ်။ ဇမၞော်မၟောဝ်ဟီုဂှ် ဒှ်အရာ ဗီုလဵု ဒြဟတ်မညိင်ၜတ် ကဵု ဒြဟတ်အပြံင်အလှာဲ ၜါဏအ် မဂွံကတဵုဒှ် သီုၜါမွဲစွံတုဲ ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ အရာမတ္ၜန်တ္ၜုဲဇၞော်ဇၞော်မွဲရ။ 

သရောပ်တုဲ ဟီုမ္ဂး လဒက်ပတန်ကမၠိုဟ်ဂှ် နကဵုလညာတ် ဖေဂျေတ်မ္ဂး ကတဵုဒှ်ကၠုင် နကဵု ဗီုပြင်မလွဳဗစ၊ အရာဇကုမလွဳဗစလဝ်ဂှ် ပကိတ်သၟဟ်သၟန် နကဵု ဗီုပြင်မပတောအ်ဗက်၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ထ္ၜောဝ်သီကေတ် ကိရိယာ နူကဵု လောကပွဳပွူဇကု၊ တုဲပၠန် နကဵု ဗီုပြင်မဗက်အလိုက်ဂှ် ကလေင်ဒက်ပတန်တၟိ ကေုာံ ဒက်ပတန် လဒက်ပတန်တၟိ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဒဒှ်မပတောအ်ဗက်ဂှ် ဒးဇီုကပိုက် ကုအခက်အခုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကတဵုဒှ် ပြသၞာ။ လဒက်ပတန်တၟိ(သ္ၚိအင်တၟိ)ဂှ် လျိုင်တုပ် ကုလောကပွဳပွူ ခိုဟ်နူ လဒက်ပတန်တြေံ (သ္ၚိအင်တြေံ)။ 

==ဗီုဖေဂျေတ် မပါ်လဝ် ဒတန် ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်==

ပ္ဍဲကဵု တေသြရဳဖေဂျေတ်ဂှ် ဇမၞော်မၟော်ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒှ်အရာမသၟာန် ဂလိုင်လဵုမကၠိုဟ် ဟွံသေင်၊ ဒှ်အရာမသၟာန် ကဆံင်ဍာ်ဒကေဝ်မကၠိုဟ် ပြံင်လှာဲအာ ဗီုလဵု၊ အဓိပ္ပါယ် မိက်ဂွံဟီုဂှ် မကၠိုဟ် ဗီုပြင်တၟိ၊ မသှ်ပလး ပြသၞာနဲကဲတၟိ၊ မချပ်စင်ခြင် ဗီုပြင်တၟိ။ 

ဖေဂျေတ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဇမၞော်မၟော်ကမၠိုဟ် နမနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ကမၠိုဟ်ဂှ် နွံပန်ဒတန်။ ဗီုပြင်မချပ်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် နွံပန်ကဆံင်၊ မွဲကဆံင် ကုမွဲကဆံင် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ကဆံင်ပန်ကဆံင်ဂှ် ဖေဂျေတ် ကော်စ ကဆံင်စက်အာရီု (sensorimotor stage)၊ ကဆံင်ကိုပ်ကၠာကမၠောန် (preoperational stage)၊ ကဆံင်ပကတိကမၠောန် (concrete operational stage) ကေုာံ ကဆံင်လဒက်ပတန်ကမၠောန် (formal operational stage)။ ကဆံင်တအ်ဂှ် မံက်ကၠုင် တန်တဴကဵု ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ကၠိုဟ် ကေုာံ သှ်ပလးပြသၞာလဵုမဂွံရ။ 

တေသြရဳကဆံင်ဖေဂျေတ်ဏအ်ဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ် ဗီုဏအ် -
# ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သ္ဒးနွံကဵု ကဆံင်ကိုပ်ကၠာဂှ် သွက်ဂွံဆက်အာ ကဆံင်ဂတဂှ်ဂွံ၊ 
# ကဆံင်သီုဖအိုတ်ဂှ် သ္ဒးတတ်ၜက်၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ညးလဵုလေဝ် ဒံင်ၜက်ထောအ် ကဆံင်တအ် ဟွံဂွံ။ 
# လဒက်ပတန် ကဆံင်တြေံဂှ် တၞီလုပ်အာ ပ္ဍဲဂှ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ကဆံင်ဂတဂှ်။ 

===၁၊ ကဆံင်စက်အာရီု (နူ ၀ ဂိတု စဵုကဵု ၁၊၅ -၂ သၞာံ)===
ကောန်င္ၚာ်အံင်င္ၚေဝ် “ကၠိုဟ်” ကေုာံ “ချပ်” နကဵု အရီုအဗင် အာရီု(အာရီု) ကေုာံ ကသဳဒမြာင် (စက်)၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးကော်စ ကဆံင်စက်အာရီု။ အရာကောန်င္ၚာ်အံင်င္ၚေဝ်တအ် မတီကၠိုဟ်ကေတ်မာန်ဂှ် နကဵုပရေင်နတဲ ကေုာံ သဘာဝခန္ဓ (ကိရိယာ) မြဴသာ်ဝွံ ဖေဂျေတ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ ကောန်င္ၚာ်အံင်င္ၚေဝ်ဂှ် ယံင်/ဖျဵု/ကလေင်ပၠန်အလဵုအလဵုဂမၠိုင် (reflexes)တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠာရ။ အရာဝွံ မဒှ်အရာ နူဂဝ်ရ။ ဖျဵု/ယံင်/ကလေင်ပၠန်အလဵုအလဵုဂှ် ပကဵု ဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ခတာ်ရပ် ကဵု ထ္ၜောတ် အရာဍေဟ်တအ် မလွောဝ်တဲမစိုပ်တအ်ရ။ ကောန်င္ၚာ်အံင်င္ၚေဝ်တအ်ဂှ် နကဵု မကေမ်ရပ် ကေုာံ မထ္ၜောတ် အရပ်အရာတအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဂွံတီကေတ် အရာဟွံတုပ် ရေင်သကအ်တအ်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်ကဵု ပ္ဍဲဍေဟ်တအ် ဗီုပြင်အခိုက်အလိုက်ဂမၠိုင်ရ။ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သီုစကၠောန်ပကၠုင် ကဆမ်ဂမၠိုင် ဗီုကဵု ဍေဟ်တအ် ရပ်ကေတ် အရာဍေဟ်တအ် မဒးစိုတ်မွဲမွဲတုဲ ထောအ်ဖျေဟ်၊ မိမတအ် လပှ်တုဲ ဒုင်ကဵု၊ ဍေဟ်ကလေင်ထောအ်ဖျေဟ်ပၠန်ရ။ မြဴသာ်ဝွံ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜး ကၠောန်ပ နကဵုစိုတ်ဆန္ဒနွံနွံရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သီုစ လ္ၚတ်စမ်ၜတ်ကၠုင် ဥပမာ ပၠဴဓရိုဟ်၊ ကၠဟ်ပတိတ်၊ တံင်ဂြဲ အရာနာနာသာ် ဍေဟ်တအ်ရ။ သီုဖအိုတ်ဂှ် ပိုယ်ဂွံတီကေတ် ကောန်င္ၚာ်အံင်င္ၚေဝ်တအ်ဂှ် နကဵုမစကာ အာရီုဇကုဂမၠိုင် ကဵု ကသဳဓမြာင်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ကဆံင် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် လောကပွဳပွူဇကုရ။

ပ္ဍဲကဵုလအိတ် ကဆံင်စက်အာရီုဂှ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် စဇၞော်မောဝ်တိုန် ဝတ္ထုတၟန်ကမြန် (object constancy) (မဂွံအဓိပ္ပါယ် အရပ်အရာဝတ္ထုဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ကီုလေဝ် ဝတ္ထုဂှ် ဍေဟ်တန်ကြန် (ဝါ) ဍေဟ်သှ်ေတန်တဴဒၟံင် ဒၞာဲဂှ်ဖိုဟ်) ကေုာံ သၞိင်ရုပ်တၟိတ် (deferred imitation) (မတီကေတ် ရုပ်ဇကု ပ္ဍဲ ဒ္ၚောဝ်)ရ။ ဝတ္ထုတၟန်ကမြန် ကဵု သၞိင်ရုပ်တၟိတ် ဝေါဟာရၜါဏအ်ဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရအဓိက ပ္ဍဲကဵု တေသြရဳဖေဂျေတ်ရ။ ဝတ္ထုတၟန်ကမြန်ဂှ် ဒှ်အရာမပကဵု ညံင်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဂွံကၠိုဟ် ဂွံတီကေတ် ဝတ္ထုအရပ်အရာဂမၠိုင် မနွံပ္ဍဲပွဳပွူဂှ် နွံတန်တဴဒၟံင် သီုဟွံဒးဗဒဗဒါဲဒၟံင် ကောန်င္ၚာ်ဂှ်၊ တုဲပၠန် ဝတ္ထုအရပ်အရာတအ်ဂှ် ဗီုဍေဟ်ကဵုဍေဟ် နွံဒၟံင်အတိုင်ဂှ်ရ ဗီုလဵုရံင်ရံင်ရ။ 

သၞိင်ရုပ်တၟိတ်ဂှ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သမ္တီ သၞိင်ရုပ်မၞိဟ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞိင်ရုပ်အကာဲအရာမွဲမွဲဒးရ။ အရာဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဍေဟ်တအ် ဂွံသမ္တီဒး ကေုာံ ချပ်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အကာဲအရာဒး၊ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဖန်ဗဒှ် သင်္ကေတလက်သန် ဗွဲအပ္ဍဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ချပ်။ 

ဝတ္ထုတၟန်ကမြန် ကဵု သၞိင်ရုပ်တၟိတ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဂွံဆက်အာ ဒတန်ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် ဂတဂှ်ရ။

===၂၊ ကဆံင်ကိုပ်ကၠာကမၠောန် (နူ ၁၊၅ သၞာံ စဵုကဵု ၂-၆ သၞာံ)===

ဇမၞော်မၟော်ဂှ် နူကဵု မကၠိုဟ်ခၠင် မဆေင်ကဵု ကာယဂှ် ဒှ်ကၠုင် ပရေင်ရပ်စပ် မဆေင်ကဵုစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကဆံင်ကိုပ်ကၠာကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ခၞံဗဒှ် သင်္ကေတလက်သန် ဗွဲအပ္ဍဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ချပ်လေပ်ကၠုင်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ကဆံင်ကာလဏအ်ဂှ် ဒှ်ကဆံင်မဇၞော်မောဝ် အစောမ်သတိသင်္ကေတလက်သန်ဂမၠိုင်တုဲ ဂၠးကဝ်တၟိ စပံက်ကၠုင်ရ။ ကမၠိုဟ် ပ္ဍဲကဵုကောန်င္ၚာ်ဂှ် နူကဵုအခိင်လၟုဟ် ကဵု ဂတဂှ် ၜါပိသၞာံဂှ် ဒှ်အရာမဆေင်စပ်ကဵု သင်္ကေတလက်သန်ဂမၠိုင်ရ။ 

ကသပ် (ဝါ) အရာကောန်င္ၚာ်ဂှ်မချပ် ပ္ဍဲကဵုကာလဏအ်ဂှ် ဒှ် ဝါဒအတ္တဗဟဵု (egocentrism) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်ပွဳပွူဂၠးတိဏအ် နူကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဇကုဇကု။ 

ကသပ် မချပ် နကဵုဝါဒအတ္တဗဟဵုဂှ် မနွံကဵု လက်သန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
* ကသပ်ဗိန္ဒော (Magic thinking): လပအ် ကဵု ဒဒှ်ဍာံဂှ် ကောန်င္ၚာ်တအ် နှဴရဴဒၟံင်။
* ဝါဒဥပ္ပနိမိတ် (Artificialism): ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် အရပ်အရာသဘာဝတအ်ဂှ် နဒဒှ် ညံင်ကဵု မနိမိတ်ဗဒှ်လဝ် နကဵုကောန်မၞိဟ်။
* ဝါဒဝိညာဏ (Animism): ကောန်င္ၚာ်ဂှ် စှ်ေစိုတ် သဘာဝ၊ အရာချိုတ်တ်တအ် မနွံကဵု ဝိညာဏ်။

===၃၊ ကဆံင်ပကတိကမၠောန် (နူ ၇ သၞာံ စဵုကဵု ၁၀-၁၁ သၞာံ)===
ဒဒှ်မချပ် နကဵုမဆ ညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်တအ်သၟးဂှ် တတ်ၜက်အာတုဲ ကသပ်မနွံကဵု ယုတ္တိ ကေုာံ abstract တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်မာန်ကၠုင်ရ၊ ဆဂး ဆအရာမနွံကဵု ပကတိ ပ္ဍဲကဵုပွဳပွူတအ်ဟေင် ဍေဟ်တအ် ချပ်ကေတ်မာန်ရ။ 

ဒဒှ်မချပ် နကဵုဝါဒအတ္တဗဟဵု (ဝါ) ဒဒှ်မချပ် မကံက်အဓိပ္ပါယ် နူကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင်ဇကုဇကုဂှ် အောန်စှ်ေ၊ တုဲပၠန် ဒဒှ်မချပ် မကံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ၚးပရေင်ဒုင်စသိုင်ဇကုဇကုဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ကသပ်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မချပ်ဂှ် ဟွံတန်တဴဒၟံင် ဆဗဗဵုမတ်ဝတ္ထု (subjective point of view) တုဲ ပြံင်လှာဲကၠုင် ဗီုပြင်မချပ်ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ။ ဖေဂျေတ် ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဥပမာ ပ္ဍဲကဵု ဒတန်ကဆံင်ဏအ်မ္ဂး ဍေဟ်ကၠိုဟ်ကၠုင် ဒဒှ်မထိင်ဒဝ်လဝ်အတိုင်တြေံ (Conservation) အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ဍေဟ်တီကေတ် အရပ်အရာတအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒးဒုင်ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ် နွံဒၟံင်အတိုင်တြေံဖိုဟ်ရ။ ဥပမာ ဂလိုင်ဍာ် မနွံဒၟံင်ဂှ် ပြံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵု ခေါက် ဂၠိင်ဂၠိင်ကဵုဒှ် ပြံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵု ခေါက်ဇၞော်ဇၞော်ဂၠေအ်ဂၠေအ်ကဵုဒှ် ဂလိုင်ဍာ်တြေံဂှ် နွံဒၟံင်အတိုင်တြေံဂှ်ရ။ အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ချပ်ဂတးဂတန် (reveriblity)၊ ဍေဟ်ကလေင်ချပ် အကာဲအရာမတုဲကၠုင်တုဲ ကၠိုဟ် အရာမကတဵုဒှ်လဝ်။

===၄၊ ကဆံင်လဒက်ပတန်ကမၠောန် (နူ ၁၁ သၞာံ စဵုကဵု ၁၅-၁၆သၞာံ)===
ပ္ဍဲကဵု ဒတန်ကဆံင်ဏအ်ဂှ် ကသပ်ယုတ္တိ ကေုာံ သ္ၚေဝ်မၠာ်နာနာ (advanced abstract thinking) တအ်ဂှ်  ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲရ။ ကောန်င္ၚာ်/ညးသၟတ်ဂှ် လၟုဟ်မ္ဂး ချပ်ပ္ဍဲအရာမွဲမွဲ ပရူမွဲမွဲ ဆပ္ဍဲကဵုဝတ္ထုပကတိသၟး ဟွံသေင်ရ၊ အရာမညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်ဟွံမာန်၊ အရာမဒးကၠိုဟ်ကေတ် ပ္ဍဲစိုတ်တအ်လေဝ် ချပ်မာန်ကၠုင်ကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ် ခၞံဗဒှ်ပတိုန် တေသြရဳဍေဟ်ကေတ်တ်၊ ဍေဟ်ကလေင်ဗစာရဏာ ပ္ဍဲကဵုကသပ်ဍေဟ်မာန်ကၠုင်ရ။ ကမၠောန်အဓိကဂှ် သွက်ဂွံလုပ်သီကသပ် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ပေင်င်ဂှ် ဍေဟ် စကၠောန်ကမၠောန်ရ။


==နိဿဲ==

[[စိတ္တဗေဒ]] [[စိတ္တဇဇမၞော်မၟောဝ်]]</text>
      <sha1>7irqz5wcuw6ufegiwhtbqk2ni2klut6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သဳလဝန္တ (ကျာ်ဇၞော် ဘာဓါတ်ပေါင်ကောံ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6518</id>
    <revision>
      <id>57405</id>
      <parentid>45524</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T02:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>57405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68348" sha1="1n9uoswzoldg6432jaarix76lfc4pvk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = ကျာ်ဇၞော်ဘာ
|name = ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ
|image = 
|image_caption = 
|birth_date = {{Birth date|1912|06|15}}
|birth_place = ကွာန်ဝါဂၠံင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
|birth_name = မာံဘိုးတာရာ
| death_date         = {{Death date and age|2011|04|01|1912|06|15}} 
| death_place        = ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ၊ ဍုင်လ္ဂုင်
| death_cause        = အာယုက်ဇၞော်
| body_discovered    = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| burial_place       = &lt;!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays &quot;Burial place&quot; as label) --&gt;
| burial_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments          = 
| nationality        = မန်
| other_names        = 
| siglum             = 
| citizenship        = ကောန်ဍုင်ဗၟာ
| education          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = 
| years_active       = 
| era                = 
| employer           = 
| organization       = 
| agent = &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --&gt;
| known_for          = ညးမပ္တန်သာသနာ အပ္ဍဲဍုင်/မ္ၚးဍုင်
| notable_works      = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot;; or by |label_name=, which produces label &quot;Label(s)&quot; --&gt;
| style              = 
| home_town          = 
| net_worth          = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height             = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot; or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television         = 
| title              = &lt;!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as &quot;Office&quot; (e.g. public office or appointments) --&gt;
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party              = 
| movement           = 
| opponents          = 
| boards             = 
| criminal_charges   = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty   =  
| criminal_status    = 
| spouse             = &lt;!-- Use article title or common name --&gt;
| partner            = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children           = 
| parents            = &lt;!-- overrides mother and father parameters --&gt;
| mother             = မိတေတ်&lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father             = နာဲညိမ်&lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| relatives          = 
| family             = 
| callsign           = 
| awards             = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module             = 
| module2            = 
| module3            = 
| module4            = 
| module5            = 
| module6            = 
| signature          = 
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
|education =
|alma_mater = 
|occupation = 
|known_for = နွံပိုန်ဘာ
|party = 
|spouse = 
|children = 
|parents = 
}}
'''ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ''' ဗွဲမဂၠိုင် မကော်ဟီု ကျာ်ဇၞော်ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ ဍုင်လ္ဂုင် ဝွံ ဒှ်ခမဳ မပ္တန်သာသနာ အပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာကီု သီုကဵု ဍုင်သအာင် ပ္ဍဲဂၠးတိ ကရေက်သၟဝ်ကျာကီု သီုကဵု လပါ်သၟဝ်ကျာ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်နွံပိုန် ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ မနွံ ပ္ဍဲ ဂၠံင်သြင်လောန်၊ (ဝင်ဒါမဳယာ)၊ ပွိုင်ဍုင်ကၟာရတ်၊ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ နူသၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် အာပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်သအာင် မပ္တံကဵု သဟရးအမေရိကာန်၊ ကနေဒါ၊ အဝ်သတေလျာ၊ နယူဇြဳလာန်၊ အေန္ဂလာန်၊ အိန္ဒိယ ကေုာံ သေံတအ်တုဲ ပ္ဍဲဍုင်သအာင်ဂှ်လေဝ် ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳနွံကီုရ။ ကျာ်စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲဒေသရးမန် ရးဨရာဝတဳတအ်လေဝ် ကလေင်လဟဵုပလေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။

== အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဗွဲခမၞန် ==

=== ပထမ အဝဲ ===
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တဝွံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၂ ဂိတုဂျောန် ၂၈ (သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ဂိတုပထမဒဂိုန်ပေင်) တ္ၚဲသိုက် အခိင် ၁၀း၁၅ နာဍဳ၊ ပ္ဍဲကွာန်ဝါဂၠံင်၊ မဒှ် ကောန် နာဲညိမ်း မိတေတ် မဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵုတတိယတုဲ မိမခုတ်ကဵုလဝ်ယၟု ဘိုးတာရာ။ မိမကျာ်ဇၞော်ၜါဂှ် ဒှ်ဂကူမန် သၟာဗ္ၚအိုတ်ရ။ သၞာံ ၁၉၁၉ ဂိတုမေ ၈ တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံ အာယုက် ဒစိတ်သၞာံဂှ် မိမၜါ ပ္အပ်ဘာလကျာ်တုဲ အခိင်ကာလ ကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံ အာယုက် သၞာံ ၁၄ သၞာံ ပ္ဍဲ သၞာံ၁၉၂၆ ဂိတုမေ ၂၁ (သက္ကရာဇ် ၁၂၈၈ ဂိတုဇှ်ေ ၁၀ မမံက်) တ္ၚဲသိုက် အခိင် ၀၈း၃၀ ဂှ် မိမၜါ ဒုင်ပစ္စယ်ပန်တုဲ ကျာ်ဇၞော် အာစိုပ် ဒဒှ်ဘဝထပိုယ်သာမဏဳ  ပ္ဍဲဘာ ကွာန်ဝါဂၠံင်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ပထပိုယ် ပွိုင် ၆ ဝှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၂ ဂိတုမေ ၁၅ (သက္ကရာဇ် ၁၂၉၄ ဂိတုပသာ် ၁၁ မမံက်) တ္ၚဲအဒိုတ်ဂှ် အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၃း၁၅ အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳ ပ္ဍဲသိမ် ဘာဝါဂၠံင်တုဲ က္လိဂွံ ယၟုခမဳ သဳလဝန္တရ။ ကျာ်ဇၞော်အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳတုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာတာ ကွာန်ဝါဂၠံင် မွဲဝှ်တုဲ နူသက္ကရာဇ် ၁၂၉၅ စဵုကဵု ၁၂၉၆ ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာအင်ခေဝ် ၜါဝှ်။ နူဂှ် အာကတ်လိက် ပ္ဍဲကွာန်တဝ်ကၞဴ၊ တကအ်ခၟိုင် ၃ သၞာံ၊ နူဂှ် သက္ကရာဇ် ၁၃၀၀ ဂှ် အာပဒတဴ ပ္ဍဲ ဍုင်မာန္တလေ ပ္ဍဲ(ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်ကျောင်း) ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်နာရဒ၊ ပ္ဍဲ(အလယ်တိုက်ကျောင်း) ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အာရိယ၊ ပ္ဍဲ(အောင်မြေဘုံစံကျောင်း) ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ပညိန္ဒ မြဴသာ်ဝွံ ကတ်ဗ္တောန်ကေတ် လိက်ပရိယတ္တိ နူဒေသနာနာရ။ အခိင်မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲမာန္တလေဂှ် အဓိကဵုက္တဵုဒှ်တုဲ က္ညပြာပ်ကၠုင် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=5 |isbn= }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ပလေဝ်ကျာ် ဇၞော်ပၟဝ်ဝိပဿနာ ===
ကျာ်ဇၞော်ဝွံ နူအာယုက် ၂၉ သိက္ခာ ၁၀ ဂှ်ရ စကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန်ပတန်ကျာ်၊ သြိုင်ဘာတအ်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၁ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၂ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၃ ဂိတုကထိုန်ပေင်) တ္ၚဲစန်ဂှ် ကျာ်စေတဳလမုဟ်ဍုင် (ပြည်လုံးချမ်းသား) (လၟုဟ်ကော်စ ပုံတူဘုရား) မနွံပ္ဍဲ လတူဒုတိယပစ္စရး၊ ဒိုဟ်ရာဟု ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=6 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt; သၞာံ ၁၉၄၁ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၃ ဂိတုပုဟ် ၇ မမံက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကွာ်တရဴတိုက် နူလ္ဂုင် အာဗဂေါ၊ တ္ၚဲယး ကျာ်ဇၞော် စိုပ်ဗဂေါတုဲ ပ္ဍဲကျာ်ဇၞော် လုပ်ပၟဝ်ဓရ် (အဓိဋ္ဌာန်) ပ္ဍဲ ရွှေဂူကြီးဘုရား ပွိုင် ၂၇ တ္ၚဲရ။ ကျာ်ဇၞော်တိတ်နူ အဓိဋ္ဌာန်တုဲ ဍိုက်ကွဳပၟတ် စှ်ေအာမတ်မလီုရ။ ကျာ်ဇၞော်စှ်ေ ပ္ဍဲကွာန်ဇိုင်ကျာ်၊ နူကဵု ဇိုင်ကျာ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဍိုက်အာ နကဵုကွဳစက်ရ။ ကွဳပၟတ် ကျာ်ဇၞော်မဍိုက်ကၠုင်ဂှ် ဒးဗုမ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ဟိုတ်မသၠာဲဍိုက် ကွဳစက် ပ္ဍဲဇိုင်ကျာ်တုဲ ပရိုက်ဘဲဂှ် သီုဟွံဒးဆဵုဂဗရ။ နူမတ္တမဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ်ကွာန်ကြုက်ပိတုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲကြုက်ပိရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပၞာန်ဂျပေန် လုပ်ကၠုင်တုဲ ဒပ်ပၞာန်အေင်္ကလိက်လေဝ် ဒးဆုတ် နူကဵု ဒေသရးမန်ရ။ ညးဍုင်ကွာန်တအ်လေဝ် ဖေက်ဘဲပၞာန်တုဲ ဒြေပ်ဒဴဒၟံင်အိုတ်ရ။ သၞာံ ၁၈၄၂ ဂိတုမေ ၂၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၄ ဂိတုဇှ်ေ ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲအင္ၚာဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပ္ကောံဂွံ ခမဳသင်မွဲဂကောံတုဲ နကဵု မရန်တၟအ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံတုဲ တိတ်တရဴတိုက် နူမတ်မလီု ကွာ်အာ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ တရဴပွိုင် ၁၅ တ္ၚဲ စိုပ်ကၠုင်လ္ဂုင်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲလ္ဂုင်ဂှ် ဒၞာဲသွက်ဂွံပဒတဴ ဟွံမဲတုဲ က္လေင်စဴအာ ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ပ္ဍဲခေတ်ဂျပါန် ပွိုင် ၄ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက်ရ။ 
သၞာံ ၁၉၄၆ ဂိတုမေ ၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၈ ဂိတုပသာ် ၃ မမံက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်က္ညကၠုင်ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂှ် ဒါယကာဘာ ဦးခင်မောင်ကြီး ကဵု သမ္ဘာညး ဒေါ်ခင်သန်း ကေုာံ ဒေအ် ဒေါ်ခင်အေး၊ ဒေါ်ဘီဘီ၊ ချင်းချောင်း၊ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဂၠံင် အဲဗင်းနယူး ဦးဘ ကဵု သမ္ဘာ ဒေါ်ဖွားမေ ကေုာံကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် ကဵုဒါန်ကုကျာ်ဇၞော် ဘာဒုန်မွဲမရ။ ပ္ဍဲဘာဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဒဵုဣသိ၊ ကျာ်ဇၞော်တောင်ကြီး ကေုာံ ခမဳ ၃ ပိဇကုဂှ် ပဒတဴလဝ်ရ။ ကြဴညိပၠန် ဒေါက်တာဘရင် ကဵုဒါန်ဘာဍောတ်ဍောတ်မွဲမတုဲ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုဂျောန် ၂၅ ဂှ် နကဵုမဒါန်ဒါယကာအဟောဂှ် သြိုင်ဘာဒုန် ပ္ဍဲအရာပ်ကပ္ပလဳတုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ။ &lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=8 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

ကြဴနူဂှ် သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၂၃ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်လုပ်အဓိဋ္ဌာန် ပ္ဍဲကျာ်မဟာမုနိ ဍုင်မာန္တလေ။ ကျာ်ဇၞော် ဂွံစုက် ကု ဘိုးပိန်၊ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော်လုပ်အဓိဋ္ဌာန် ပ္ဍဲဒဵုပုပ္ပါ၊ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၀ (မာ်ပေင်) ဂှ် လုပ်အဓိဋ္ဌာန် ပ္ဍဲကျာ်ဣသိယဵု။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် ဆက်အာတရဴဂြိုပ် ဇရေင်ကျာ်ကေလာသ၊ ကျာ်ကေလာသဖ၊ ကျာ်မြသပိတ်၊ ကျာ်ခမဳ၊ ကျာ်မုဟ်လအိတ်တအ်ဂှ်လေဝ် အာလုပ် အဓိဋ္ဌာန်အိုတ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=7 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုမာတ် ၁၉ ဂှ် ပလေဝ်ကျာ်စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲဘာဂြိုပ်ဖအံက်တုဲ ပလေဝ်ကျာ်ဂှ်တုဲ ကျာ်ဇၞော် ကလေင်စဴ ဘာဒုန် ဇကု မနွံပ္ဍဲအရာပ်ကပ္ပလဳ၊ ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။ 

=== ပ္တန်ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ ===

သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၃၁ (၁၃၁၀ ဝှ်အိုတ်) ဂှ် ဒါယကာ ဦးဖိုးဝက် ဂှ် နိမန်ကျာ်ဇၞော် သွက်ဂွံကဵုဒါန် သ္ၚာလလးကထိုန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကၠအ်သ္ၚိညးဂှ် နွံစေတဳတြေံမွဲ ဍိုန်တြေံလေဝ် ဂွံဆဵုဒၟံင်ရ။ ဒါယကာဂှ်ဟီု အခိင်ဗတံမ္ဂး ထ္ၜးဒၟံင်လျးဂးရ။ နကဵုကျာ်ဇၞော် မိက်ဂွံ က္လေင်လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်စေတဳဂှ်ရ။ သေဋ္ဌဳတၠတိ ချန်မဖဳ ကဵု ဒေါ်အေးမြ ကေုာံ ကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် ရာန်ကေတ် ဂအာင်တိ ဦးဖိုးဝက် သီုဖအိုတ် ၅ ဨကတုဲ ကဵုဒါန်ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ဂိတုပသာ်ပေင်)ရ။ ဘာဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ လၟုဟ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=7 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ဂိတုပုဟ်ပေင်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ကလေင်လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်စေတဳတြေံဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲစေတဳဂှ် သၠိုင်စုတ်လဝ် ဓါတ်နာနာသာ်တုဲ ညးခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု &quot;ဓါတ်ပေါင်းစုံဘုရား&quot; နကဵု ဗီုမန် &quot;ကျာ်ဓါတ်ပံင်ကောံ&quot; ရ။ စေတဳဂှ် နွံကဵု စြောတ် ၂၀ တၞုင်ရ။ စတမ်နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဇရေင်အရှာံကျာ်ဂှ်ရ ကျာ်ဇၞော်သြိုင်ဘာသၠ ဘာဒုန် ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ကျာ်ဂှ်တုဲ ပဒတဴဒၟံင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=8 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt; သက္ကရာဇ် ၁၃၁၅ ဂှ် ဦးကျော်မြင့် ကဵု သမ္ဘာဒေါ်လှကြည် သြိုင်ကဵု ဇြပ်ၜါထပ် မွဲမတုဲ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်ရ။

=== ကမၠောန် ပလေဝ်လဟဵု ကျာ်စေတဳဂမၠိုင် ===
သၞာံ ၁၉၅၆ ဂိတုမာတ် ၃၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၇ ဖဝ်ရဂိုန် ၄ စွေက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ပလေဝ်စေတဳတြေံ မနွံ ပ္ဍဲကွာန်မဟေဲ တကအ်ခၟိုင်။ ကျာ်စေတဳ မနွံပ္ဍဲကွာန်တဝ်ကၞဴဂှ်လေဝ် က္လေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် စဵုကဵု ၃၀ ပေ။ ပ္ဍဲဒေသဂှ် သီုဖအိုတ် စေတဳ ၁၇ တၞုင် ကျာ်ဇၞော်ကလေင်လဟဵုပလေဝ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=10 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၁၉၅၉ ဂိတုမေ ၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ ကထိုန် ၉ စွေက်)ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလေဝ် ကျာ်စေတဳ မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်၊ မူလ နွံသမၠုင် ၄၀ ပေဂှ် ဇၞော်သၠုင်ပတိုန် ၅၅ ပေ၊ ပ္တိုန် က္ဍိုင်တၟိရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=18 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၁၉၆၃ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၈ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၅ ပုဟ် ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အာဂတပၠတရဴတုဲ စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲ တကအ်ပဉ္စလိုင်၊ ဗဒါဲမတ်မလီုဂှ် က္လေင်လဟဵုလဝ်ရ။ ကျာ်စေတဳဂှ် ဒှ်အာသမၠုင် ၇၅ ဟတ်ရ။ ကရောမ်မွဲစွံ ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဖအံက် နာဲဝရလင်္ကာ၊ ကျာ်ဇၞော်အင်ဝ ဦးနန္ဒသာရ၊ ဒါယကာ ကွာန်ဖအံက်တအ် ဒုင်သဇိုင်တုဲ လဟဵုလဝ်ရ။ စြောတ်စေတဳ နွံ ၂၀ တၞုင်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=18 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၁၉၆၄ ဂိတုဨပြဳ ၂၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ ဂိတုပသာ်ပေင်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပ္တိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ် မနွံပ္ဍဲဘာလကျာ် အံတော်ကုန်း၊ ကွာန် ဆားမလောင်၊ ပွိုင်ဍုင် ညောင်တုန်း၊ ရးဨရာဝတဳရ။ 

သၞာံ ၁၉၆၉ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ ပုဟ်ပေင်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကလေင်လဟဵုလဝ် ကျာ်တာ မဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲကွာန်ကၟာကှ်ေ၊ တကအ်ခၟိုင်။ သီုစေတဳစြောတ် ၂၀ တၞုင်။ 

သၞာံ ၁၉၇၆ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၉၊ ဂိတုမာ် ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကလေင်လဟဵုလဝ် ကျာ်စေတဳတြေံ မနွံ ပ္ဍဲ တိုက်ကြီးကုန်း၊ ဍုင်ဖာသီ၊ ရးဨရာဝတဳ။ စေတဳဂှ် ဒှ်အာ သမၠုင် ၅၀ ဟတ်ပြင်၊ ပ္တိုန်က္ဍိုင်တၟိ ပ္ဍဲဂိတုပသာ် ၁၄ မမံက် တ္ၚဲအင္ၚာ။ 

သၞာံ ၁၉၆၈ ဂိတုဂျောန် ၁၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၀ ဂိတုဇှ်ေ ၁ စွေက်) တ္ၚဲအင္ၚာဂှ် ကၠောန်ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ်မွဲ မနွံသမၠုင် ၉ ပေ ကဵု ၃ ၝောအ်တဲ၊ ရုပ်ပဋိမာရုပ် သမၠုင် ၆ ပေ မွဲဇကု၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ရုပ်ကျာ်ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ရုပ်သၟိင်အိန် သၟိင်ဗြီုဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရှာမ်ဘာအင်ခေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု ရ။

သၞာံ ၁၉၇၀ ဂိတုမာတ် ၂၂ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၁ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ပေင်) တ္ၚဲစန်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ် ကျာ်စေတဳ မနွံပ္ဍဲအရှာမ်ဘာ ဘာကွာန်တၟိသာယာ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။

သၞာံ ၁၉၇၁ ဂိတုမာတ် ၁၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၈ စွေက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံမွဲတၞုင် မနွံပ္ဍဲကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်။

သၞာံ ၁၉၇၂ ဂိတုဨပြဳ ၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၃ ဂိတုစဲ ၈ စွေက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံမွဲတၞုင် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်မုက်၊ တကအ်ခၟိုင်။

သၞာံ ၁၉၇၃ ဂိတုမာတ် ၂၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ ဂိတုစဲ ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲစန် ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံမွဲတၞုင် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ကဇင်ကျေား၊ ပွိုင်ဍုင် ညောင်တုန်း၊ ရးဨရာဝတဳ။

သၞာံ ၁၉၇၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ ဂိတုကထိုန်ပေင် ကျာ်ဇၞော်ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ် ကိုးဆောင်မာန်အောင်ရတနာစေတီတော်ကြီး၊ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်မြင်းခြံ။ 

သၞာံ ၁၉၇၃ ဂိတုဂျောန် ၂၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ ဂိတုဇှ်ေအိုတ်) တ္ၚဲသိုက် ပဋိမာရုပ် ၉ ဇကု မနွံသမၠုင် ၇ ပေ၊ ရုပ်တၠအရှန် ၂ ၊ ရုပ်မၞိဟ် ၉ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္လေင်လဟဵုပလေဝ်လဝ်။

သၞာံ ၁၉၇၄ ဂိတုမာတ် ၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိင်ဂယး ၉း၃၀ ကျာ်ဇၞော်အာဂတပၠတရဴတုဲ ညးတၠဖျာဂဥုဲ လူပျံတော်ပတ္တမြားဆေးတိုက် ဦးမောင်မောင် ကဵု သမ္ဘာ ဒေါ်ငြိမ်း မဒှ်ဒါယကာအဓိက ထပ်ဒက်စေတဳတၟိ လတူစေတဳတြေံ မနွံပၞင် ၁၀၈ ပေ၊ စေတဳ သမၠုင် ၁၀၈ ပေ၊ ပ္ဍဲကုန်သစ္စာဝါဒဳ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ 

သၞာံ ၁၉၇၄ ဂိတုမေ ၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ ဂိတုပသာ်ပေင်) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံ မနွံသမၠုင် ၄၀ ပေ၊ ကျာ်စေတဳတၞဟ်မွဲ မနွံသမၠုင် ၇ ပေ၊ မနွံပ္ဍဲ ကွာန်မဲဇလဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ညောင်တုန်း ရးဨရာဝတဳ။

သၞာံ ၁၉၇၄ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ ကထိုန် ၃ စွေက်) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်စေတဳတြေံ မနွံသမၠုင် ၄၉ ပေ၊ မနွံပ္ဍဲကွာန်အင်ခေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။ 

သၞာံ ၁၉၇၅ ဂိတုမေ ၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၇ ဂိတုစဲ) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံ မနွံသမၠုင် ၃၁ ပေ၊ ပ္ဍဲကွာန်သလဲတန်၊ ပွိုင်ဍုင်ပြန် ရးဗဂေါ။

သၞာံ ၁၉၇၇ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၉ ဂိတုပုဟ် ၃ မမံက်) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲအရှာမ်ဘာဘူတာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။

သၞာံ ၁၉၇၈ ဂိတုဨပြဳ ၂၈ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၀ ဂိတုစဲပေင်) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံမွဲ မနွံပ္ဍဲကွာန်တောင်ကြား၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကျာ်စေတဳတြေံ ပ္ဍဲကွာန်ဝါဂၠံင် မနွံပ္ဍဲအရှာံဘာတာဂှ်လေဝ် ပလေဝ်လဟဵုလဝ်ကီုရ။ 

သၞာံ ၁၉၈၁ ဂိတုဨပြဳ ၁၉ ကျာ်ဇၞော်ပတိုန်ကဍိုင်ကျာ်တၟိ ကျာ်စေတဳမနွံ ဗဒါဲကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ် တကအ်ခၟိုင်။


=== တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ်ဗုဒ္ဓဂါယာ ===
သၞာံ ၁၉၅၂ ဂိတုမာတ် ၁၇ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ်အာ တကအ်သိင်္ဃိုရ် ကေုာံ ဍုင်အိန္ဒိယ သွက်ဂွံအာ လ္ၚောဝ်ကျာ်ရ။ ပ္ဍဲတကအ်သိင်္ဃိုရ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဒတဴ ပွိုင် ၂ သတ္တာဟ၊ ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ပွိုင် ၄၉ တ္ၚဲတုဲ က္လေင်စဴကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=10 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

=== တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ် ဍုင်သေံ ===
သၞာံ ၁၉၅၅ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၀ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ်အာ ဍုင်သေံ သွက်ဂွံလ္ၚောဝ်ကျာ်ဂမၠိုင်တုဲ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂိတုမာတ် ၃၀ ဂှ် က္လေင်စိုပ် ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=10 |isbn= }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ်ဗုဒ္ဓဂါယာ အလန်ဒုတိယ===
သၞာံ ၁၉၅၅ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၀ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် တိတ်အာ ဍုင်အိန္ဒိယ အာဂေတ်ဗဵု ဍုင်ဇၞော်ဇၞော်နာနာသာ်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၉၅၆ ဂိတုသေတ်တေမ္ဗာ ၁၄ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် အာလ္ၚောဝ်ကျာ်ဗုဒ္ဓဂါယာတုဲ ပၟဝ်ဓရ် လုပ်အဓိဋ္ဌာန် ပ္ဍဲသတ္တဋ္ဌာန၊ မွဲမွဲ ဌာနမ္ဂး ပွိုင် ၇ တ္ၚဲရ။ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၀ ဂှ် က္လေင်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=11 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

=== တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ် သေံ၊ ကမ္ဗောဒဳယာ ===
သၞာံ ၁၉၅၇ ဂိတုဨပြဳ ၁၉ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ်အာဍုင်သေံ သွက်ဂွံလ္ၚောဝ်ကျာ် ပ္ဍဲဍုင်ၜင်ကံက်၊ နူဂှ် အာလ္ၚောဝ်ကျာ် ပ္ဍဲဍုင်ကမ္ဗောဒဳယာ၊ သၞာံ ၁၉၅၇ ဂိတုမေ ၁၆ ဂှ် က္လေင်စိုပ်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=11 |isbn= }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== တရဴသာသနာ အလန်ပထမ အမေရိကာန် ===
ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် မေဿတာ ဂုသ် ရုဂ္ဂဳရေရဳ (Mr. Gus Ruggireri) ကဵု ခမဳအာဒိစ္စရံသဳ တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မလျိုင်သ္ဍိုက် ကျာ်ဇၞော်အိုတ်ရ။ ကြဴနူ မေဿတာဂုသ်ရုဂ္ဂဳရေရဳ မကလေင်စဴအာ အမေရိကာန်တုဲ သွက်ကျာ်ဇၞော် ဂွံပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲသဟရးအမေရိကာန်ဂှ် နိမန်ကျာ်ဇၞော်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုမာတ် ၁၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၉ ဖဝ်ရဂိုန် ၁၂ စွေက်) တ္ၚဲစန်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် တိတ်အာ နူဍုင်လ္ဂုင် နကဵု က္ၜင်ဝါရရှာင် (Warashire)၊ ဂိတုမာတ် ၂၁ ဂှ် က္ၜင်စိုပ် ကဝ်လာမ္ဗော (သိင်္ဃိုရ်)၊ မာတ် ၂၇ ဆက်တိတ်အာ စိုပ်အေဒေန် (ဂရိတ်)၊ ဨပြဳ ၁၉ ဂှ် စိုပ်သၞေဟ်သောတ္တာမ္တောန် (Southamton) ဍုင်အေန်ဂလာန်ရ။ ကျာ်ဇၞော်စိုပ် အေန်ဂလာန်တုဲ အမာတ်ဗၟာ ဦးအောင်စိုး မနွံပ္ဍဲလာန်ဒါန်ဂှ် နိမန်ဏာ ကျာ်ဇၞော် ဇရေင်ဍုင်လာန်ဒါန်၊ ကျာ်ဇၞော် ဂွံဂေတ်ဗဵု ဍုင်ဇၞော်လာန်ဒါန်ကီုရ။ ဂိတုမေ ၁ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဍိုက်ကွဳပၟတ် နူလာန်ဒါန် က္လေင်အာ သၞေဟ်သောတ္တာမ္တောန် သွက်ဂွံ ဆက်အာ အမေရိကာန်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဍိုက်က္ၜင်ကွေန်မာရဳ (Queen Mary) မဒှ်က္ၜင်ယၟုမြဟ်ဂၠးတိ တတ်မှာသၟိတ်အာတ္တလာန္တိတ်တုဲ ဂိတုမေ ၆ တ္ၚဲအင္ၚာဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ် ဍုင်နျူယံက်၊ သဟရးအမေရိကာန်။ ကျာ်ဇၞော်စိုပ်နျူယံက်ဂှ် ဂွံဆဵုဂဗ ကုညးအုပ်ကာနာနာကုလသမဂ္ဂ ဥူသန့်။ ဂိတုမေ ၉ ဂှ် နူနျူယံက် ကျာ်ဇၞော်က္ညအာ ဍုင်အလ္လေဂနဳ (Allegany) မဒှ်ဍုင် မေဿတာရုဂ္ဂဳရေရဳ မပဒတဴဂှ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဒတဴ ပွိုင်မွဲသတ္တာဟတုဲ နူတက္ကသိုလ်ဗုဖ္ဖေလော (Buffelo University) နိမန်တုဲ မေ ၁၇ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ်တက္ကသိုလ်ဂှ်တုဲ ဂွံဒုင်သၟာန်သွဟ် စပ်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ ကုအစာဘာ ကွးဘာဂမၠိုင်ရ။ ကရောမ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ခမဳအာဒိစ္စရံသဳလေဝ် ပါအာကီုရ။ ကျာ်ဇၞော် ကဵု ခမဳအာဒိစ္စရံသဳ ညးၜါ စှ်ေပိဏ္ဍပါတ်၊ သဳကၠဳပရေင်ဓရ် ကုဒါယကာတအ်၊ တုဲပၠန် အာဂေတ်ဗဵု ဒၞာဲယၟုမြဟ်မြဟ်တအ် ဗီုကဵု ဍာ်လ္ဂောဝ်နဳဂါရာ (Niagara Falls) တအ်ဒှ်တမ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သီုဂွံဒုင်သၟာန်သွဟ် ကုဌာနပရိုင်တဳဝဳအမေရိကာန်ဏီရ။ မေ ၂၀ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်က္လေင်အာ ဍုင်အလ္လေဂနဳတုဲ ညးတအ် ချပ်ဂၞန် သွက်ဂွံပ္တန် ကျာ်စေတဳမွဲတၞုင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=12–14 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

===ပ္တန်စေတဳ ပ္ဍဲအမေရိကာန် ===
သၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုမေ ၃၀ တ္ၚဲသိုက် ပ္ဍဲကဵု တိကၠအ် မေဿတာရုဂ္ဂဳရေရဳ မနွံသမၠဲ ၆၄ ဨကဂှ် အလဵုဇကု ကျာ်ဇၞော်ဂတကၠောန်ထ္ၜး၊ ခမဳအာဒိစ္စရံသဳ၊ ညးတၠဒါန် မေဿတာရုဂ္ဂဳရေရဳ ကေုာ ကောန်ကမၠောန် ၃ တၠ ပွိုင် ၇ တ္ၚဲဒက်ပ္တန်ကျာ်တုဲ အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ပ္ဍဲကျာ်စေတဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်သၠိုင်စုတ်လဝ် ဓါတ်ကျာ် ၅ တၞုင်၊ ရုပ်ကျာ်ဒက္ခိဏသာခါ ၂ ဇကု၊ ကေုာံ ဓါတ်တၠအရှန်ဂမၠိုင်၊ ခမဳအာဒိစ္စရံသဳဂှ် သၠိုင်စုတ် ကျာ်ဒက္ခိဏာသာခါ မွဲဇကု၊ ဒါယကာကျာ် မေဿတာရုဂ္ဂဳရေရဳ ကေုာံ ဂကောံမသကလောကောဒေအ်ဂမၠိုင် မတ်ရတ်ဂမၠိုင် မဗဗေင်ပေင်ပေင်ဂှ် သၠိုင်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကျာ်စေတဳဂှ်ရ။ ကျာ်စေတဳဂှ် နွံ သမၠုင် ၁၀ ပေ၊ ဖျေဟ်လဝ်ထဝ်ရ။ ဂိတုမေ ၆ တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ပ္တိုန်အနေကဇာရ။ ကျာ်စေတဳဂှ် ညးကဵုလဝ် ယၟု &quot;အမေရိကာန်ယှိုယ်တိဂုင် ရ။ 

ကျာ်ဇၞော်ပ္တန်ကျာ်အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ကျာ်ဇၞော်က္ညအာ ဍုင်ဝတ်ရှေန္တာန် ဒဳ သဳ၊ ပ္ဍဲကဵုဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာ မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဝတ်ရှေန္တာန်ဂှ် နိမန် ကဵုဒါန်ဖာပ်သင် ကုကျာ်ဇၞော်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂျူလာင် ၆ ဂှ် နူအလ္လေဂနဳဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ နျူယံက်၊ ဂိတုဂျူလာင် ၁၀ ဂှ် နူကဵု အမေရိကာန် ဍိုက်တိတ် က္ၜင်ယူနိက်တေဒ်သတိတ် (United States) တုဲ က္ညအာ ဍုင်လာန်ဒါန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=15–16 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;


=== တရဴသာသနာ အလန်ဒုတိယ အမေရိကာန်၊ ကနေဒါ၊ နျူဇြဳလာန်၊ အဝ်သတေလျာ ===
သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃ ဂှ် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် ပခမဳ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်တုဲ က္လိဂွံ ယၟုခမဳ ပညာနန္ဒ၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဘာဓါတ်ပံင်ကောံဂှ် ခမဳသင် နွံ ၃၃ ဇကုဂှ် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် နွံ ၂ ဇကု။ နူသၞာံ ၁၉၈၁ တေအ်ရ နကဵု ခမဳအာနန္ဒဗောဓိ ဟီုလဝ် ကဵုကျာ်ဇၞော် သွက်ကျာ်ဇၞော်ဂွံတိတ်တရဴသာသနာ ပ္ဍဲအမေရိကာန်၊ ကနေဒါ ကေုာံ အဝ်သတေလျာရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုဨပြဳ ၂၄ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ် ဍုင်ၜင်ကံက် နကဵု က္ၜင်ကျာရ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဆက်အာ အမေရိကာန် စှ်ေပ္ဍဲသၞေဟ်က္ၜင်ကျာ Seattle International Airport ရ။ ကျာ်ဇၞော်စိုပ်အမေရိကာန်ဗက် ကောန်ကွးညး ခမဳအာနန္ဒဗောဓိ ကၠုင်ဒုင်ညး ပ္ဍဲသၞေဟ်က္ၜင်ကျာတုဲ စတရဴ ပ္တန်သာသနာ မပ္တံကဵု ဒုင်နိမန် ကုဒါယကာဂမၠိုင်၊ ဂေတ်ဗဵုဝေင်ဍုင်၊ ဂိတုမေ ၁၀ ဂှ် စိုပ်အာ လောသ်အန္ဂျလေသ် (Los-angeles)၊ က္လေင်စိုပ် နူလောသ်အန္ဂျလေသ်တုဲ နူဂှ် ဆက်အာ တွဵုရးအဝ်ဟဳအဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ဍုင် Boise ဂှ် ကောန်ကွးကျာ်ဇၞော်ပံက်လဝ် ဇြပ်ပံက်ဂၠံင်တရဴ (Open Path Centre) မွဲ ကျာ်ဇၞော် စိုပ်ဇြပ်ဂှ်တုဲ ကၠောန်သဘင် ပ္တိုန်ထပိုယ်သာမဏဳ၊ ထပိုယ်ၜါဂှ် ပ္တိုန်ကဵု ခမဳ ပ္ဍဲသိမ်ဍာ် ပ္ဍဲ Lucky Peak Resevior ရ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဍုင်ကနေဒါရ။&lt;ref name=mama&gt;{{cite book |last=စိန် |first=ဒေါ်မမ |author-link= |date=January 2995 |title=ဓာတ်ပေါင်းစုံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီလဝန္တ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းနှင့် မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာတွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း လုပ်ငန်းများ |url=http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |location=Myanmar |publisher=စမ်းသီတာစာပေ |page=20–38 |isbn= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325010623/http://www.kbrl.gov.mm/book/Preview/004112?categoryid=21 |date=2021-03-25 }}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကနေဒါဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဇရေင်ဇြပ်ဝိဿနာ မနွံ ပ္ဍဲဒဵုခြိသတေလ် (Crystal Mountain) မနွံပ္ဍဲတကအ်ဂါလဳယာနဝ် မနွံဗဒါဲဍုင် ဘစ်ကူဗာ။ ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ အာလ်ဗေရ်တာ (Alberta)၊ မနွံပ္ဍဲ အေဒ်မောန္တေန် (Edmonten)၊ ပ္ဍဲဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပံက်သဘင်ဓရ် ကေုာံ ပၟဝ်ဝိပဿနာ ပွိုင် ၃ တ္ၚဲရ။ ဂျူလာင် ၁၃ ဂှ် နူကဵု ဂကောံအာရဳယထေရဝါဒ (Aryan Tharavadan Society) နိမန်ဏာ ကျာ်ဇၞော် ဇရေင်ဍုင် ကာလ်ဂေရဳ (Calgany)) ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ ပွိုင်မွဲသတ္တာဟ၊ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဆက်တရဴ စိုပ်အာ တဝ်ရာန်တဝ် (Toranto) အဝ်ရဝ်တရဳအဝ် (Orotario) တအ်တုဲ ဂျူလာင် ၂၃ ဂှ် ဂွံဒုင်ဆဵု ကုဂကောံယောဂဳဂမၠိုင်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ မွဲဗတံတုဲ ကျာ်ဇၞော်က္ညအာ ဇရေင်တွဵုရးနျူယံက်၊ သဟရးအမေရိကာန် ဇရေင် ဍုင်အလ္လဂေနဳ (Allagany) မဒှ်ဒၞာဲ ကျာ်ဇၞော််ပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳလ္ဂုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၅၈ တေအ်ရ။&lt;ref name=mama/&gt;

ကျာ်စေတဳလ္ဂုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် လၟုဟ် သၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ချောဲတိုန်ဂၠုပေင်ဒၟံင်ရ။ ကာလကျာ်ဇၞော် အာက္လေင်ဂၠာဲကျာ်ဂှ် ဂၠာဲကြပ်ဟွံဆဵုရ။ ကၞောတ်တဲ ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ က္လေင်ပလေဝ်လဟဵု ပ္တိုန်ကျာ်စေတဳဂှ်ပၠန်ရ။&lt;ref name=mama/&gt;

ဂျူလာင် ၂၈ ဂှ် နူကဵု နျူယံက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ကနေဒါ စိုပ်အာ အောန်တရဳအဝ် (Ontario) ရ။ နူကဵု ဂကောံဇြပ်ဓမ္မကနေဒါ (Dhama Centre of Canada) ဒုင်တၠုင်ကျာ်ဇၞော်တုဲ၊ ဒၞာဲဇြပ်ဂှ်မနွံ မနွံသမၠဲတိ ၄၀၀ ဨက ပ္ဍဲ ကိန်မောန် (Kinmount) ဂှ် သွက်ဂွံပ္တန်စေတဳမွဲတၞုင်ဂှ် ဂရင်ဗ္တီ ကျာ်ဇၞော်ရ။&lt;ref name=mama/&gt;

သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၄ တ္ၚဲဂိတုပေင် အခိင်နူဂယးဂှ် စပ္တန်ကျာ်ရ။ အဝ်ဂေတ် ၂၂ ဂှ် ကျာ်စေတဳအာစိုပ်ဒတုဲ ပ္တိုန်အနေကဇာရ။&lt;ref name=mama/&gt;

နူကနေဒါ ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဇရေင်ကျာ်လ္ဂုင်အမေရိကာန် မပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၅၈ တေအ်တုဲ အဝ်ဂေတ် ၂၇ ဂှ် မွဲဟာန်ကေုာံ ကောန်ကွး ၂၀ တၠဂှ် က္လေင်စိုပ်ဒၞာဲဂှ်တုဲ ပသောင်င္ၚးတး ဒၞာဲတအ်တုဲ အဝ်ဂေတ် ၂၉ ဂှ် စရပ်ကမၠောန်ရ။ ပွိုင်မွဲသတ္တာဟ ကၠောန်တုဲ နူစေတဳတြေံ မနွံ ၁၀ ပေ ဂှ် ဒှ်အာ ၃၁ ပေရ။ သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုသေတ်တေမ္ဗာ ၆ အခိင်နူဂယးဂှ် ပ္တိုန်အနေကဇာရ။&lt;ref name=mama/&gt;

သေတ်တေမ္ဗာ ၆ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် စိုပ် တဝ်ရာန်တဝ်တုဲ ဆက်အာတရဴ ဇရေင် ဗာန်ကူဗာ နကဵု က္ၜင်ကျာရ။ နကဵု ဂၠုင်ဂဒေါအ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ်အာ တကအ်ဂါလ္လယျာနဝ် (Gallano Island) ရ။ သေတ်တေမ္ဗာ ၉ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ် ဇြပ်ဝိပဿနာဒဵုခရိသတေလ် (Crystal Mountain Meditating Centre) တုဲ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဂကောံယောဂဳဂမၠိုင် ဖန်ဇန် သွက်ဂွံပ္တန်ကျာ်စေတဳမွဲတၞုင်ရ။ သေတ်တေမ္ဗာ ၁၈ ဂှ် စပ္တန်တုဲ ကျာ်အာစိုပ်ဒတုဲအာရ။ ပ္တန်ကျာ် တွဟ်ဓရ် ပၟဝ်ဝိပဿနာ သီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၁၀ တ္ၚဲ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ လောသ်အန္ဂျာလေသ် ပၠန်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ပံက်ဓဝ် ပၟဝ်ဝိဿနာ ပ္ဍဲသ္ၚိ Mr. Russell Rolfe မနွံဗဒါဲကၠအ်ပကဴရောသေမိတေ (Rosemite National Park) ပွိုင် ၁၀ တ္ၚဲရ။ နူဂှ် အံက်တဝ်ဗာ ၁၁ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ်အာ သာန်ဖရာန်သေဿကဝ်၊ အံက်တဝ်ဗာ ၁၇ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္လေင် က္ညအာ လောသ်အန္ဂျာလေသ်၊ နဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၃ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဟဝါဲဣဳ ရ။ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ ပ္ဍဲ ဟဝ်နဝ်လူလူ (Honolulu) မွဲသတ္တာဟတုဲ နူဂကောံ Sphere Group of New Zeland နိမန်တုဲ ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ရးနိဂီုနျူဇြဳလာန် ရ။&lt;ref name=mama/&gt;

=== တရဴသာသနာ နျူဇြဳလာန် ===
နူကဵု ဂကောံ Sphere Group of New Zeland နိမန်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၂၃ ဂှ် စိုပ်အာ နျူဇြဳလာန် ဍုင်ဇၞော်အုက်လာန် (Aukland)ရ။ ကမၠောန်ပ္တန်သာသနာ မပ္တံကဵု တွဟ်ဓရ် ထ္ၜးဝိဿနာ၊ ဖ္ဍောတ်မ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကၠောန်တုဲ နဝ်ဝေမ္ဗာ ၃၀ စိုပ်အာ ဝိလလိန္တောန် (Willinton)၊ ဒဳဇြေမ္ဗာ ၃ ဂှ် နကဵု က္ၜင် Cook Strait Ferry ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကၠောအ်အာ တကအ်သၠုင်ကျာတုဲ စိုပ်အာ ကွာန်ဝါန်ဂပေက ဝလ္လေ (Wangapeka Valley) မနွံဗဒါဲ နေလ်သောန် (Nelson) မဒှ် ဒၞာဲဇြပ်ဇၞူဓရ် ဂကောံ Sphere Group of New Zeland မနွံသမၠဲတိ ၁၄၄ ဨက မနွံရ။&lt;ref name=mama/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wangapeka.org/teachings/history-of-ven-sayadaw-u-thila-wunta/?fbclid=IwAR26SdKokfatXm96Fxbjilj6cztXjXEtB6d5Ki-E3RA-WwKv35VGfsNK7F8 |title=History of Ven Sayadaw U Thila Wunta |last=Pon Zon |first=Dhatu |date= |website=The Wangapeka, Study &amp; Retreat Centre |publisher=Open |access-date=2023 August 2 |quote= |accessdate=2023-08-02 |archivedate=2025-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250928235914/https://wangapeka.org/teachings/history-of-ven-sayadaw-u-thila-wunta/?fbclid=IwAR26SdKokfatXm96Fxbjilj6cztXjXEtB6d5Ki-E3RA-WwKv35VGfsNK7F8 }}&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၂ ဂှ် ပ္တန်ကျာ်လ္ဂုင် ပ္ဍဲ သုမ္မာသေလ်သ္တိစ် (Summer Selstice) ရ။ သၞာံ ၁၉၈၃ ဇာန္နဝါရဳ ၂ ဂှ် သၠိုင်ဓါတ်ဂမၠိုင်တုဲ ဇာန္နဝါရဳ ၉ ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္တိုန်အနေကဇာရ။ ကျာ်စေတဳလ္ဂုင် နျူဇြဳလာန်ဂှ် နွံသမၠုင် ၁၉ ပေ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဝိလ္လိန္တောန် တုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲသ္ၚိ Mr. Alan Smith ပိဗ္တံရ။&lt;ref name=mama/&gt;

=== တရဴသာသနာ အဝ်သတေလျာ ===
နူကဵု ဂကောံဇြပ်တမ်မူလ (Origin Centre) နိမန်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၃ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၂ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညစိုပ်အာ ရးနိဂီုအဝ်သတေလျာ ဍုင်သိဒနဳ (Sydney) ရ။ နူဂှ် စိုပ်အာ ဍုင်ကာန္ဗေရ်ရာ (Canberra)။ နူကဵု ဂကောံဇြပ်တမ်မူလ (Origin Centre) အာတ်မိက်တုဲ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ကောန်ဂကောံဂှ် ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲကဵု အဒေလိဒ် (Adelaide) မွဲတၞုင်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု ကျာ်လ္ဂုင်အဝ်သတေလျာ ရ။&lt;ref name=mama/&gt;

=== တရဴသာသနာ အလန်တတိယ အေန္ဂလာန် ===
ခမဳခေမာဓမ္မော ကောန်ဍုင်အေန္ဂလာန် နိမန်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂိတုဂျူလာင် ၂၂ဂှ် ကျာ်ဇၞော် စိုပ်အာ ဍုင်အေန္ဂလာန်ရ။ ကရောမ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကွးကျာ်ဇၞော် တၠဂုဏ်အဂ္ဂိနဳန လေဝ် က္ညအာကီုရ။ သွက်ဂွံပ္တန်ကျာ်စေတဳဂှ် ဂိတု အဝ်ဂေတ် ၁ ဂှ် စဖျေဟ် ရိုဟ်ကၞက်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂိတု အဝ်ဂေတ် ၈ (၈၊၈၊၈၈) ဂှ် စေတဳဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲရ။ စေတဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု စေတဳကျာ်လ္ဂုင်အေင်္ဂလိက် ရ။ အဝ်ဂေတ် ၁၄ ဂှ် ပ္တိုန်အနေကဇာ၊ ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ်ရ။&lt;ref name=mama/&gt;

=== တရဴသာသနာ အလန်စတုတ္ထ အမေရိကာန်၊ ကနေဒါ ===
သၞာံ ၁၉၉၀ ဂိတုမေ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ်အာ နူဍုင်လ္ဂုင်တုဲ စိုပ်အာ သဟရးအမေရိကာန် တွဵုရးဝတ်ရှေန်တာန်၊ ဍုင်သဳအလ္လတေလ် ရ။ ကရောမ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် တၠဂုဏ်ဝိရန္ဒ လေဝ် က္ညအာကီုရ။ ကျာ်ဇၞော်ဂေတ်လန်ဂ္ၚေင်တရဴသာသနာ ပ္ဍဲသဟရးအမေရိကာန်တုဲ နူဂှ် စိုပ်အာ ဍုင်ကနေဒါ၊ အခိင်မနွံ ပ္ဍဲကနေဒါဂှ် ကောန်ဂကူအဳရာန်၊ ကောန်ဍုင်ကနေဒါတအ်လေဝ် ပထပိုယ်သာမဏဳ နွံကီုရ။ ဒါယကာ ဒေါက်တာကျော်ထွန်းအောင် အာတ်မိက်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် စေတဳလ္ဂုင် အေဒ်မောန္ထောန် မွဲတၞုင်ကီုရ။ သၞာံ ၁၉၉၁ ဇာန္နဝါရဳ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္လေင်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။&lt;ref name=mama/&gt; 

== လအိတ် ဘဝ ==
သၞာံ ၂၀၁၁ ဂိတုမာတ် ၁၈ အခိင်နူဂယး ၅း၅၀ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်က္ညစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဘာဓါတ်ပံင်ကောံတုဲ သၞာံ ၂၀၁၁ ဂိတုဨပြဳ ၁၊ အခိင် ၁၃း၀၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်အန္တိမအဂ္ဂိဇျာပန စံင်ဇွသင် ပ္ဍဲကဵု သုသာန်ယေဝေ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://myatlayngon.blogspot.com/2011/04/blog-post_03.html|title=သက်တော်(၁၀၀) ဓါတ်ပေါင်းစုံ အောင်မင်းခေါင်ဆရာတော်ကြီး အန္တိမအဂ္ဂိဈာပနနှင့် ဓမ္မလမ်းကို လျှောက်ကြမယ် (နာရေးကူညီမှုအသင်း ရန်ကုန်)|last= |first= |date=3 April 2011 |website= |publisher=Open |access-date=4 August 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;


== နိဿဲ ==
[[ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]
[[ကဏ္ဍ:BEHM]]</text>
      <sha1>1n9uoswzoldg6432jaarix76lfc4pvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရေင်ပၞာန် ၁၀၂၇</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6682</id>
    <revision>
      <id>57404</id>
      <parentid>55409</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T01:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>57404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77928" sha1="jmi74htl0ork4wlauuybhu017ai6y72" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = Operation 1027
| partof            = the [[Myanmar civil war (2021–present)|Myanmar civil war]]
| image             = Operation 1027.svg
| caption           = Map as of 16 November 2023
{{leftlegend|#cae7c4|Gains made by anti-junta forces}}
| date              = 27 October 2023 – present&lt;br/&gt;({{Age in years, months, weeks and days|2023|10|27}})
| place             = [[Shan State]]&lt;br&gt;[[Mandalay Region]]&lt;br&gt;[[Sagaing Region]]&lt;br&gt;[[China–Myanmar border]]&lt;br&gt;[[India–Myanmar border]]
| territory         = Anti-junta forces capture 9 towns{{efn|name=settlements|[[Chinshwehaw]], [[Pang Hseng]], [[Hsenwi]], [[Rikhawdar]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nine-towns-occupied-by-myanmar-military-for-decades-lost-to-resistance-in-days.html | title=Nine Towns Occupied by Myanmar Military for Decades Lost to Resistance in Days | date=15 November 2023 }}&lt;/ref&gt; [[Namhkam, Shan State|Namhkam]],&lt;ref name=namhkammn/&gt; [[Kawlin]], [[Kunlong]], [[Mong Ko]], [[Khampat]] and [[Pauktaw]].}}
| status            = Ongoing
| combatant1        = {{flagdeco|Myanmar}} [[State Administration Council]]
*{{flagicon image|Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Border Guard Forces.svg|border=}}  [[Kokang SAZ|Kokang]] [[Border Guard Forces|BGF]]
| combatant2        = [[Three Brotherhood Alliance]] and other rebels
| commander1        = {{plainlist|
* {{flagdeco|Myanmar|military}} [[Min Aung Hlaing]]
* {{flagicon image|Flag of Kokang Self-Administered Zone.svg}} [[Tun Tun Myint]]&lt;ref name=sazmyanmarnow/&gt;
}}
| commander2        = {{plainlist|
* {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[Twan Mrat Naing]]
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[Peng Daxun]]
* {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[Tar Bone Kyaw]]
}}
| units1            = {{armed forces|Myanmar}}
* {{army|Myanmar}}
** {{flagicon image|Mm-north-eastern-rmc.svg}} [[Myanmar Army#Regional Military Commands (RMC)|Northeastern Command]]
* {{air force|Myanmar}}
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[Myanmar Police Force]]
** {{flagicon image|Myanmar Police Emblem.png}} [[Border Guard Police]]
| units2            = '''Three Brotherhood Alliance:'''
* {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[Arakan Army]]
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[Myanmar National Democratic Alliance Army]]
* {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[Ta'ang National Liberation Army]]
'''Other anti-junta forces:'''
* {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[Kachin Independence Army]]
* {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[Bamar People's Liberation Army]]&lt;ref name=&quot;AlJazeera-NorthernOffensive&quot;&gt;{{cite news |last1=Fishbein |first1=Emily |last2=Hkawng |first2=Jaw Tu |last3=Awng |first3=Zau Myet |title=Northern offensive brings 'new energy' to Myanmar's anti-coup resistance |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance |date=3 November 2023 |work=Al Jazeera |language=en |archive-date=2023-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105001619/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[People's Defence Force (Myanmar)|Mandalay-People's Defence Force]]
* {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}} [[Communist Party of Burma#2021 reemergence|People's Liberation Army]]
* {{flagicon image|KNDF Flag.jpg}} [[Karenni Nationalities Defence Force]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=မြေပြင်စစ်ကူဝင်နိုင်သည့် လမ်းကြောင်းများကို မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ် ထိန်းချုပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/03/376045.html |access-date=3 November 2023 |work=The Irrawaddy|archiveurl=https://archive.today/20231104221117/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/03/376045.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;
*  {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[Karenni Army]]
'''Supported by:'''
* {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[National Unity Government of Myanmar|National Unity Government]]
* {{CHN}}{{efn|name=Chn|China supports the rebels in their sweeping crackdown on [[Internet fraud|online scams]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voachinese.com/a/does-china-s-anti-fraud-fight-lead-to-the-conflict-in-myanmar-20231120/7362132.html|title=反电诈传捷报？缅北势力多受中共扶植，多民族矛盾下民主难产|work=VOAChinese|date=2023-11-20|language=zh-cn|access-date=20 November 2023|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120114958/https://www.voachinese.com/a/does-china-s-anti-fraud-fight-lead-to-the-conflict-in-myanmar-20231120/7362132.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and took a hands-off approach to the offensives launched by the Three Brotherhood Alliance.&lt;ref name=diplomattacit/&gt;}}{{Dubious|Chinese Support|date=November 2023}}
| strength1         = Unknown
| strength2         = 20,000&lt;ref name=&quot;sevenpoints&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-11-02 |title=Seven Key Points About Myanmar Ethnic Alliance's 'Operation 1027' |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/seven-key-points-about-myanmar-ethnic-alliances-operation-1027.html |access-date=2023-11-02 |work=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104221125/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/seven-key-points-about-myanmar-ethnic-alliances-operation-1027.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = 298 killed&lt;ref name=&quot;irrawaddy1&quot;&gt;{{Cite web |title=At Least 170 Myanmar Junta Troops Killed in Five Days of Resistance Attacks |date=30 October 2023  |website=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/at-least-170-myanmar-junta-troops-killed-in-five-days-of-resistance-attacks.html|archiveurl=https://archive.today/20231104221132/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/at-least-170-myanmar-junta-troops-killed-in-five-days-of-resistance-attacks.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;englishdvb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://english.dvb.no/more-people-flee-in-sagaing-un-alarmed-about-fights-in-northern-shan-state/ |title=More people flee in Sagaing; UN alarmed about fights in northern Shan State |date=8 November 2023 |access-date=2023-11-09 |archive-date=2023-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109043136/https://english.dvb.no/more-people-flee-in-sagaing-un-alarmed-about-fights-in-northern-shan-state/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;300+ captured
| casualties2       = Unknown
| casualties3       = 150 civilians killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/conflicts-in-numbers/myanmar-junta-killed-at-least-150-civilians-since-operation-1027-launch.html|title=Myanmar Junta killed at least 150 civilians since Operation 1027|date=17 November 2023|access-date=2023-11-17|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120160102/https://www.irrawaddy.com/news/conflicts-in-numbers/myanmar-junta-killed-at-least-150-civilians-since-operation-1027-launch.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, 94 injured (as of November 20)&lt;br /&gt;200,000 displaced&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20231115-un-says-more-than-200-000-people-displaced-in-recent-myanmar-fighting  |title=UN says more than 200,000 people displaced in recent Myanmar fighting |date=15 November 2023 |access-date=2023-11-15}}&lt;/ref&gt;
| notes             = 
| campaignbox       = 
}}

'''ပရေင်ပၞာန် ၁၀၂၇''' ({{lang-en| Operation 1027}}, {{lang-my|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး}}) ဂှ် ဒှ် ပရေင်ပၞာန် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ မစဗတိုက် နကဵု ဂကောံမဟာမိတ်ကောဒေအ်ပိ (Three Brotherhood Alliance) မကော်ဂး ဒပ်ပၞာန်ယခေင်  (Arakan Army - AA) (ဒပ်ယခေင်)၊ ဒပ်ပၞာန်ဒဳမဝ်ကရေတ္တေစ် ကောန်ဂကူမျာန်မာ (Myanmar National Democratic Alliance Army - MNDAA) (ဒပ်ကဝ်က) ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူတအင် (Ta'ang National Liberation Army - TNLA) (ဒပ်တအင်) တအ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rfa.org/english/commentaries/myanmar-operation-1027-11102023122533.html|title=Operation 1027 poses rare challenge to Myanmar junta|date=10 November 2023|access-date=2023-11-10|archive-date=17 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117024701/https://www.rfa.org/english/commentaries/myanmar-operation-1027-11102023122533.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/myanmar/new-escalation-armed-conflict-myanmar|title=A New Escalation of Armed Conflict in Myanmar|date=17 November 2023|access-date=2023-11-17|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118215814/https://reliefweb.int/report/myanmar/new-escalation-armed-conflict-myanmar|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် ပ္ဍဲမွဲအခိင်ဓဝ် လုပ်ဗတိုက် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ၊ ရုပ်ဗၠာဲသၟိင်ဗၟာ ကေုာံ ရုင်အလဵုအသဳဗၟာ မနွံ ပ္ဍဲဒေသသၟဝ်ကျာ တွဵုရးသေံဇၞော် ပွိုင်ဍုင် ကောတ်ခါင် (Kutkai)၊ ကျောက်မေဝ် (Kyaukme)၊ မူသေဝ် (Muse)၊ ဏာမ်ခါမ် (Namhkam)၊ နောင်ချဝ် (Nawnghkio)၊ လာရှဝ် (Lashio) ကေုာံ ချေန်ယှိုယ်ဟဝ် (Chinshwehaw) တအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ethnic rebels launch attacks across northern Myanmar |url=https://www.newindianexpress.com/world/2023/oct/27/ethnic-rebels-launch-attacks-across-northern-myanmar-2627527.html |access-date=27 October 2023 |agency=AFP News |publisher=The New Indian Express|archiveurl=https://archive.today/20231104221142/https://www.newindianexpress.com/world/2023/oct/27/ethnic-rebels-launch-attacks-across-northern-myanmar-2627527.html|archivedate=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alj&quot;&gt;{{cite news |title=Ethnic rebel alliance attacks military positions across northern Myanmar. |language=en |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/27/ethnic-rebel-alliance-attacks-military-positions-across-northern-myanmar |date=27 October 2023 |work=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |access-date=2023-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231027204447/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/27/ethnic-rebel-alliance-attacks-military-positions-across-northern-myanmar |archivedate=27 October 2023 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ကြဴနူဂှ် ဂကောံပၠန်ဂတးတအ်ဂှ် ဆက်သၠဲပ္တိတ် ထဍိုက်ပၞာန် မ္ၚး တွဵုရးသေံဇၞော် ဇရေင် ရးဇၞော်သကာင် (Sagaing Region)၊ တွဵုရးသေံသၠုင်ကျာ ဍုင်မဝ်ဂုက် (Mogok)၊ ရးဇၞော် မာန္တလေ ပွိုင်ဍုင်ထဳချာင် (Htigyaing)တုဲ သီဂွံအာ ဍုင်ကဝ်လေန် (Kawlin)ရ။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-10-31 |title=Myanmar Ethnic Alliance Says 'Operation 1027' Has Spread to Sagaing |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ethnic-alliance-says-operation-1027-has-spread-to-sagaing.html |access-date=2023-10-31 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104221523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ethnic-alliance-says-operation-1027-has-spread-to-sagaing.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Naing |first=Aung |date=2023-10-31 |title=Operation 1027 expands into Sagaing Region as PDF launches attacks in central Myanmar |url=https://myanmar-now.org/en/news/operation-1027-expands-into-sagaing-region-as-pdf-launches-attacks-in-central-myanmar/ |access-date=2023-10-31 |website=Myanmar Now |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104221546/https://myanmar-now.org/en/news/operation-1027-expands-into-sagaing-region-as-pdf-launches-attacks-in-central-myanmar/|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP&quot;/&gt; နူ စဗတိုက် စဵုကဵု စိုပ် ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၁ ၂၀၂၃ ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် သီဂွံ ဗဒိုပ် ကေုာံ ရုင်ပၞာန်ဗၟာ ၁၆၈ ဒၞာဲရ။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zan |first=Hein Htoo |date=2023-11-11 |title=More Myanmar Junta Bases Fall in Shan Fighting: MNDAA |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/more-myanmar-junta-bases-fall-in-shan-fighting-mndaa.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114022726/https://www.irrawaddy.com/news/burma/more-myanmar-junta-bases-fall-in-shan-fighting-mndaa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပၞာန်ဏအ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ ဗီုကဵု ဒပ်ဒစဵုဒနာညးဍုင်ကွာန် ပဳဒဳအေပ် တအ်လေဝ် ပါလုပ် ပံင်တောဲလဝ် နွံကီုရ။

နူစ နဝ်ဝေမ္ဗာ ၇ ဂှ် ဂကောံလွပ်လွဟ်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲတွဵုရးကရေင်ဍာဲ တအ်လေဝ် နကဵု မထံက်ဂလာန် ပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်ပၞာန်ဏအ်တုဲ လလောင်တြး ပရေင်ပၞာန် ၁၁၀၇ ကီုရ။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ကရင်နီဒေသ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o |access-date=10 November 2023 |work=BBC News မြန်မာ |date=9 November 2023 |language=my |archive-date=10 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110124854/https://www.bbc.com/burmese/articles/cyx2379qdz9o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== တင်ရန်တၟအ် ==
ဒပ်မဟာမိတ်ကောဒေအ်ပိဂှ် ပ္တိတ် လိက်လလောင်တရးအပံင်တွောဲ နဒဒှ် လလောင်တြး သွက်ဂွံစ ပရေင်ပၞာန် ၁၀၂၇ ပ္ဍဲ ဂိတုအံက်တဝ်ဗာ ၂၇၊ ၂၀၂၃ ရ။ ဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် နွံဒြဟတ် ကောန်ပၞာန် ၜိုတ် ၁၅,၀၀၀။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ethnic rebel groups launch Operation 1027 to seize areas on the Chinese border |url=https://www.asianews.it/news-en/Ethnic-rebel-groups-launch-Operation-1027-to-seize-areas-on-the-Chinese-border-59450.html |date=28 October 2023 |work=PIME AsiaNews |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104221617/https://www.asianews.it/news-en/Ethnic-rebel-groups-launch-Operation-1027-to-seize-areas-on-the-Chinese-border-59450.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ လိက်လလောင်တရးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် တင်ရန်တၟအ် အဓိက ပရေင်ပၞာန်ဂှ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။ 

* တၞဟ်န မဂွံစဵုဒၞာ လမျီု၊ သ္ၚိဌာန် ကေုာံ ပိုန်ဒြပ် ညးဍုင်ကွာန် မာန် (''ပြည်သူလူထု၏ အသက်၊ အိုးအိမ်၊ စည်းစိမ်များကို ကာကွယ်နိုင်ရေး'')။
* တၞဟ်န မဂွံစဵုဒၞာဇကုဇကု မာန် (''မိမိကိုယ်မိမိ ခုခံကာကွယ်နိုင်ရေး'')။ 
* တၞဟ်န မဂွံဆက်ထိင်ဒဝ် တိဍာ်ဇကု ဂၠိုင်နူ လၟုဟ် မာန် (''မိမိတို့ ဒေသကို မိမိတို့ ယခုထက် ပိုမိုထိန်းချုပ်နိုင်ရေး'')။
* တၞဟ်န မဂွံစဵုဒၞာ လတူ ကံင်သဳပၞာန် အခိင်ဟွံရုဲ မကၠုင်ပန်ဒၟံင် နကဵုက္ၜင်ကျာ၊ လွဟ်ဇၞော် ပ္ဍဲဒေသဇကု မာန် (''မိမိတို့အဖွဲ့အစည်းများအပေါ် စစ်ကောင်စီမှ လေကြောင်း၊ လက်နက်ကြီးများဖြင့် နေ့၊ ည အချိန်မရွေး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်နေမှုများအပေါ် ဟန့်တားမှု ရရှိနိုင်ရေး'')။
* တၞဟ်န မဂွံပဠက်ဗပိုတ်ရိုဟ်ကၞက် သၞောတ်တၠအဝဵု မဒှ်ကမၠောန် ကောန်ဍုင်ဗၟာတအ် သီုဖအိုတ် မနွံပၟိက် (မြန်မာပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏ လိုလားချက်ဖြစ်သော စစ်အာဏာရှင်စနစ် အမြစ်ပြတ်ရေး)။ 
* တၞဟ်န မဂွံဖအိုတ်ကၠေအ် ကမၠောန်ဝေင်ဇျင်အန်လာင်အလီ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ် ပယျဵုအကြာ ရးနိဂီုဗၟာ-ကြုက် ကေုာံ ဗတိုက်သရိုဟ် ကမၠောန်ဝေင်ဂါမ်အန်လာင် (ကျဖျင်) မကၠောန်ဒၟံင် နကဵု ကံင်သဳပၞာန် ကေုာံ ဂကောံပျဳသူသေတ်ဗၟာ တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=ULA / |first=AA |date=2023-10-27 |title=Statement |url=https://www.arakanarmy.net/post/statement-3 |access-date=2023-10-28 |website=ARAKAN ARMY |language=en |ref=aa statement|archiveurl=https://archive.today/20231104221652/https://www.arakanarmy.net/post/statement-3|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{Cite web |title=Alliance of 3 ethnic rebel groups carries out coordinated attacks in northeastern Myanmar |website=[[ABC News]] |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614|archiveurl=https://archive.today/20231104221713/https://abcnews.go.com/International/wireStory/alliance-3-ethnic-rebel-groups-carries-coordinated-attacks-104431614|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;

နကဵု လညာတ် မာတ္တေဝ် အာနောလ်ဒ် (Matthew Arnold) ညးမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗၟာ မ္ဂး ပရေင်ပၞာန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဗျူဟာ ဂကောံလွပ်လွဟ်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် မကော်ဂး EAOs တအ်တုဲ သွက်ဂွံဝေင်ပၞာန် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ။ ရံင်ကဵု တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ မဒးဆောမ်လေင် ဒၞာဲ ပ္ဍဲဒေသသၟဝ်ကျာ တွဵုရးသေံဇၞော် ကေုာံ ဒေသတအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မထ္ၜးဒၟံင် ဒဒှ်ရ ဒြဟတ်ပၞာန်် ဂကူဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ဗၟာ ကဵု ကောန်ဍုင်အရင်တအ်တုဲ ဒြဟတ်ပၞာန်ဗၟာ ဍိုန်စှ်ေဒၟံင်ရ။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Revolution and the Escalating Collapse of Myanmar's junta |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/revolution-and-the-escalating-collapse-of-myanmars-junta.html |date=13 November 2023 |last=Arnold |first=Matthew |date=13 November 2023 |website=The Irrawaddy |language=en}}&lt;/ref&gt;

== လၟေင်အခိင် ==

=== အံက်တဝ်ဗာ ===

==== ၂၇ အံက်တဝ်ဗာ ====
အခိင် နူဂယး ၄း၀၀ ဒပ်ကဝ်က လုပ်ဗတိုက် ဗဒိုပ်ပၞာန်ဗၟာ မနွံ ပ္ဍဲ ကဝ်က (Kokang) တုဲ ပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ပၞာန်ဗၟာလ္ၚဵု ချိုတ်၊ ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ကေုာံ လွဟ်ဗွဲမဂၠိုင် သီဂွံ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Watch |first1=Dawei |title=၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် ရှမ်းမြောက်ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ရေးပစ်မှတ်များကိုဝင်တိုက် |url=http://www.daweiwatch.com/2023/10/27/news/66293/ |access-date=27 October 2023 |date=27 October 2023|language=my|archiveurl=https://archive.today/20231104222045/http://www.daweiwatch.com/2023/10/27/news/66293/|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt; ပရိုင်တိတ်ကၠုင် ဒဒှ်ရ ဒပ်တအင် သီကေတ် ဗဒိုပ်ပၞာန်ဗၟာ ၁၃ မာင် (13 Mile Camp) ကဵု ဗဒိုပ်မိက္ကြောဝေပ် (Microweave Camp) မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဂၠံင်ဇၞော်ဏာမ်ခါမ်-ဏာမ်ဖါတ် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဏာမ်ခါမ်။&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news |title=အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်ထိပ်တန်းသတင်းများ – စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ စတင်၊ ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို ကိုးကန့်တပ် သိမ်းပိုက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3grd2y7nd0o |work=BBC News မြန်မာ |date=27 October 2023 |language=my|archiveurl=https://archive.today/20231104222052/https://www.bbc.com/burmese/articles/c3grd2y7nd0o|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt; ဒပ်ကဝ်က လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဒပ်ညးတအ် သီဂွံ ဍုင်ချေန်ယှိုယ်ဟဝ် တုဲ ဂၠံင်ဇၞော် လာရှဝ်-မူသေဝ်ဂှ် ကၟာတ်ထောအ်လဝ်ရ။&lt;ref name=&quot;irrawaddy2&quot;&gt;{{cite news |title=Ethnic Alliance Attacks Myanmar Junta Targets Across Northern Shan |agency=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html |access-date=October 27, 2023|archiveurl=https://archive.today/20231029065724/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-alliance-attacks-myanmar-junta-targets-across-northern-shan.html|archive-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;

နကဵု ဒပ်အလဵုအသဳ ကလေင်ပၠန် နကဵု မအာဗတိုက် နကဵု က္ၜင်ကျာ ကေုာံ အမၠံက်ဇၞော်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-28 |title=Ethnic Rebel Groups Attack Military Targets in Myanmar |url=https://www.voanews.com/a/trio-of-ethnic-rebel-groups-attack-military-targets-in-myanmar-/7330775.html |access-date=2023-10-28 |website=Voice of America |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104222113/https://www.voanews.com/a/trio-of-ethnic-rebel-groups-attack-military-targets-in-myanmar-/7330775.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt; ညးမနွံအခေါင်ဟီု ကံင်သဳပၞာန် ဂဥုပ်ဗိုလ် ဇြဝ်မေန်ထောန် ပဒတန် ပ္ဍဲကဵု လံက်ကာင်၊ ချေန်ယှိုယ်ဟဝ်၊ လာရှဝ် ကဵု သန္နဳ တအ်ဂှ် ပေါဲဗတိုက် က္တဵုဒှ်တုဲ ဒပ်ဂီုကၠီုဗၠာဲသၟိင် ကဵု ဗဒိုပ်ပၞာန်ညးဍုင်ကွာန်တအ် လီုလာ်အာ။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ရှမ်းမြောက်ဒေသတိုက်ပွဲ စစ်ကောင်စီတုံ့ပြန် |url=https://burmese.voanews.com/a/7329292.html |access-date=27 October 2023 |work=ဗွီအိုအေ |date=27 October 2023 |language=my|archiveurl=https://archive.today/20231104222153/https://burmese.voanews.com/a/7329292.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;
တုဲပၠန် ညးသီုဟီု ဒဒှ်ရ ကောန်သ္ဂံင်လ္ၚဵုတအ် ပြဟ်လလုဲအာနွံ၊ ဆဂး လၟိဟ်ဂလိုင်လဵု ဟွံဟီုပ္တိတ်လဝ်။ အတိုင်ပရိုင် Al Jazeera ကေုာံ ပရိုင်ဂျာမနဳ Deutsch Press-Agentur မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု ချေန်ယှိုဲဟဝ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ချိုတ်အာ ၜိုတ် ၂၀ ရ။&lt;ref name=alj/&gt; အတိုင် ဗၠာဲသၟိင်မွဲတၠ နူကဵု ရုင်ဗၠာဲသၟိင် လံက်ကာင် မလဴထ္ၜးမ္ဂး ဗၠာဲသၟိင် ချိုတ်အာ ၁၇ တၠ ပ္ဍဲအခိင် ဒပ်ကဝ်က မလုပ်ဗတိုက် ဗဒိုပ်ကင်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt; ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပၞာန် ဒပ်မဟာမိတ်ပိဏအ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူဗၟာ (Bamar People's Liberation Army - BPLA) လေပ် ပါလုပ်ကီုရ။&lt;ref name=&quot;irawaddy1&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2023-10-28 |title=Ethnic Alliance Report Rapid Gains From Myanmar Junta Along Chinese Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/ethnic-alliance-report-rapid-gains-from-myanmar-junta-along-chinese-border.html |access-date=2023-10-29 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231029065119/https://www.irrawaddy.com/news/burma/ethnic-alliance-report-rapid-gains-from-myanmar-junta-along-chinese-border.html|archive-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;

ဒပ်ယခေင် လုပ်ဗတိုက် ဒပ်ကင်ပၞာန်ဗၟာ မနွံ ပ္ဍဲ ဂၠံင်တောင်တာ-မျေန်ချာန် ပွိုင်ဍုင်တောင်တာ မဒှ်ပွိုင်ဍုင်ပယျဵု အကြာတွဵုရးသေံ ကဵု ရးသကာင်ရ။ ဒပ်ယခေင် ဟီု ဒပ်ညးတအ် ဒှ် ပေါဲဗတိုက် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပ္ဍဲကဵု ဒဵုမဝ်ဂေါန်ဂှ် ကောန်ပၞာန် ချိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်။&lt;ref name=htigyaing&gt;{{Cite news |date=2023-10-30 |title=၁၀၂၇စစ်ဆင်ရေး စစ်ကိုင်းအထက်ပိုင်းဝင်ရောက်လာ |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375895.html |access-date=2023-10-30|archiveurl=https://archive.today/20231104221558/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375895.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ဂကောံလွပ်လွဟ် ဒစိတ် ပံင်ကောံတုဲ လုပ်ဗတိုက် ဒပ်ကင်ပၞာန်ဗၟာ မနွံ ပ္ဍဲ ဂၠံင်တောင်သာ-မျေန်ချာန် ပွိုင်ဍုင်တောင်တာဂှ် နကဵု ဂကောံလွပ်လွဟ်တအ် စကာဒြောန်တုဲ ထောအ်ဖျေဟ်ဗုမ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ချိုတ်အာ ၜိုတ် ၂၀ ရ။&lt;ref name=&quot;irrawaddy1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

က္ၜင်ကျာပၞာန်ဗၟာ ကၠုင်ပန် ပ္ဍဲကွာန်ဏာမ်ပခ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကောတ်ခါင်ဂှ် ကောန်င္ၚာ်မွဲ ကဵု ညးဗြဴမွဲ ချိုတ်အာတုဲ အောန်အိုတ် မၞိဟ်မသုန်တၠ ဒးအာဝပ်ရ။&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

==== ၂၈ အံက်တဝ်ဗာ ====
အတိုင် တင်ဂၞင် နူကဵု ဒပ်ကဝ်ကမ္ဂး နကဵု ဒပ်ညးတအ် ကြတ်ဗတိုက် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မတိတ် နူဟဝ်ပုမ်၊ တုဲပၠန် ဗဒိုပ်ပၞာန်ဗၟာပိ (ၜါဂှ် နွံ ဗဒါဲပယျဵု ကြုက်-ဗၟာ) မနွံ ဗဒါဲ ဍုင်မုန်ကဝ်ဂှ်လေဝ် သီဂွံအာကီုရ။ တုဲပၠန် ညးတအ်ဟီု ဒပ်ပၞာန် မပလံင်နင် နကဵုက္ၜင်ကျာ ဗဒါဲ ဍုင်ချေန်ယှိုဲဟဝ်ဂှ်လေဝ် ဗတိုက်မာန်အာကီုတုဲ လွဟ်ဗွဲမဂၠိုင်လေဝ် သီဂွံအာကီုရ။&lt;ref name=&quot;irrawaddy1&quot;/&gt; ဒပ်တအင် ဟီု ညးတအ် သီဂွံအာ ဗဒိုပ်ပၞာန်ဗၟာပိ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဏာမ်ခါမ် ကေုာံ ဗဒိုပ်ဗၟာၜါ ပ္ဍဲ ဒေသလာရှဝ်။ ကိစ္စ မဒးသီဏာလဝ်ဏအ်ဂှ် နူကဵု ညးမနွံအခေါင်ဟီု အလဵုအသဳပၞာန်လေဝ် ပဒတန်တုဲ ဟီုပ္တိတ်လဝ်တုဲ ဒဒှ်ရ ညးနွံပၟိက် ပရေင်ဂီုကၠီုဒေသရ။&lt;ref name=&quot;thehindu29oct&quot;&gt;{{cite news |title=Myanmar clashes stretch into second day |date=29 October 2023 |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/international/myanmar-clashes-stretch-into-second-day/article67470642.ece |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104222217/https://www.thehindu.com/news/international/myanmar-clashes-stretch-into-second-day/article67470642.ece|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ တ္ၚဲအံက်တဝ်ဗာ ၂၇ ကဵု ၂၈ ဂှ် ဟိုတ်နူပေါဲဗတိုက်တအ်တုဲ ကောန်ဍုင်ကွာန် နူဒေသ လာရှိ ၜိုတ် ၆၀၀ ဂှ် ဒးဒြေပ်ဒဴ နူသ္ၚိဌာန်ဇကုတုဲ ဒှ်ညးလဒဴပၞာန်အိုတ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite news |title=About 600 IDPs arrive in Lashio as clashes occur around Lashio and nearby some villages |url=https://elevenmyanmar.com/news/about-600-idps-arrive-in-lashio-as-clashes-occur-around-lashio-and-nearby-some-villages |work=[[Eleven Media Group]] |date=28 October 2023 |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104222247/https://elevenmyanmar.com/news/about-600-idps-arrive-in-lashio-as-clashes-occur-around-lashio-and-nearby-some-villages|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt; လတူဂၠံင် မာန္တလေ-လာရှဝ်ဂှ် နူတ္ၚဲ ၂၇ ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်လဝ် ပေါဲဗတိုက်ကီုလေဝ် ၂၈ ဂှ် ကလေင်စိုပ်အာ ဗီုဓမ္မတာပၠန်ရ။ ပ္ဍဲ ကျောက်မေဝ်၊ သိန္နဳ ကဵု ကောတ်ခါင်ဂှ် ပေါဲဗတိုက် ဆက်က္တဵုဒှ်ဒၟံင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Traffic returns to normal on Mandalay-Lashio Union Highway and in Lashio town |url=https://elevenmyanmar.com/news/traffic-returns-to-normal-on-mandalay-lashio-union-highway-and-in-lashio-town |work=[[Eleven Media Group]] |date=28 October 2023 |language=en|archiveurl=https://archive.today/20231104222302/https://elevenmyanmar.com/news/traffic-returns-to-normal-on-mandalay-lashio-union-highway-and-in-lashio-town|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;

==== ၂၉ အံက်တဝ်ဗာ ====
ပေါဲဗတိုက် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ထဳချာင်ဂှ် ဆက်ကတဵုဒှ်ဒၟံင်တုဲ နကဵု အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ ဗလးဏာ က္ၜင်ကျာပၞာန်။&lt;ref name=htigyaing/&gt; 

ဒပ်တအင် ကဵု ဒပ်ပဳဒဳအေပ် (မာန္တလေ) လုပ်ဗတိုက် ဗဒိုပ်ပၞာန်ဗၟာ မနွံ ပ္ဍဲ ကွာန်ကျောက်ကျာန်၊ မဒှ် ကွာန်ခြာကဵု ဍုင်နောင်ချဝ် ပိတိုင်ရ။ ကောန်ပၞာန် နူကဵု ဗဒိုပ်ဂှ် ဆုတ်တိတ်တုဲ ပြံင်အာ ဗဒိုပ်အမၠံက် မနွံ ပ္ဍဲဂၠံင် နောင်ချဝ်-ယျာတ်သောက်။ ပ္ဍဲကဵု အခိင်တုပ်တုပ်ဂှ် ပေါဲဗတိုက် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲဗဒါဲ ဒဒန်ဂုတ်ထိတ် မနွံ လတူ ဂၠံင်နောင်ချဝ်-ကျောက်မေဝ်တုဲ ဂၠံင်ဇၞော်မာန္တလေ-မူသေဝ် ဒးကၟာတ်ထောအ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-10-30 |title=နောင်ချိုမြို့နဲ့ ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်တွေ စီးနင်းထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html |access-date=2023-10-30|archiveurl=https://archive.today/20231104222309/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt; ဒပ်တအင်တၞဟ် ကဵု ပဳဒဳအေပ်တအ် ပံင်တောဲတုဲ လုပ်ဗတိုက် ဗဒိုပ်ပၞာန်ဗၟာ မနွံ ဗဒါဲ ကွာန်ညောင်ကုန်လတူ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်မဝ်ကုတ် ရ။&lt;ref name=&quot;irrawaddy1&quot;/&gt;

==== 30 October ====
Five clashes continued through northern Shan State within an outpost in Hsenwi Township and the Alliance destroyed the Hsenwi [[General Administration Department]] office. The Brotherhood alliance further claimed to have captured the junta forces in Mongli village, Hsenwi Township, and to have surrounded Nawnghkio Township. By the end of 30 October, the Brotherhood Alliance claimed to have captured a total of 67 army outposts and taken 34 junta personnel as prisoners.&lt;ref name=htigyaing/&gt; The rebel forces were also able to capture Ukrainian-made armored vehicles from the Junta. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-10-30 |title=ယူကရိန်းလုပ် သံချပ်ကာယာဉ်များ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ ဖမ်းမိ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375864.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt; TNLA and MDY-PDF were also able to capture the areas around the town of [[Nawnghkio]] and goute htate bridge. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=မိုင်းခြိူဝ်းဇာရ် |date=2023-10-30 |title=နောင်ချိုမြို့နဲ့ ဂုတ်တွင်းတံတားကို မဟာမိတ်တပ်တွေ စီးနင်းထိန်းချုပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/30/375890.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

A spokesperson for the [[Kachin Independence Army]] (KIA) stated that the group was collaborating with the Brotherhood Alliance as part of the operation, and reaffirmed their shared goal of toppling the military junta.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; The Alliance also announced that they were cooperating with the KIA in the battles in Sagaing.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==== 31 October ====
At around 5 am, joint KIA and AA forces attacked Maliyan camp near the {{ill|Kantawyang|my|ကန်တော်ယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်}} junta base on the [[Myitkyina]]-[[Bhamo]] road in [[Waingmaw Township]]. The battle involved airstrikes from the [[Myanmar Air Force]] which reportedly destroyed six houses after attacks aimed towards Aungja. By 8 am, the junta had lost control of the camp and the joint forces moved in on Kantawyang base- capturing the base from a retreating Junta force. Heavy weapon firing and aerial attacks continued in the area- including strikes targeted towards [[Laiza]], the headquarters of the KIA.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-10-31 |title=ကန်တော်ယန်အထိုင်စခန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီလို့ KIAပြော |language=Burmese |work=Kachin Waves |url=https://burmese.kachinnews.com/2023/10/31/zm1-127 |access-date=2023-10-31|archiveurl=https://archive.today/20231105002736/https://burmese.kachinnews.com/2023/10/31/zm1-127/|archive-date=5 November 2023}}&lt;/ref&gt; During the attack, the commander of the junta's 387th battalion was killed.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AA collaborates with northern allies to attack junta military sites in northern Myanmar |url=https://www.narinjara.com/news/detail/6542698fc006ac9d132f6f92 |website=Narinjara|archiveurl=https://archive.today/20231104222328/https://www.narinjara.com/news/detail/6542698fc006ac9d132f6f92|archive-date=4 November 2023 }}&lt;/ref&gt; The 71st Infantry Battalion under the junta's command arrested around 20 refugees to use them as human shields and reportly mutilated 7 of them brutally in [[Tabayin]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-10-31 |title=ဒီပဲယင်းတွင် စစ်ကြောင်းက အရပ်သား ၇ ဦးကို ဦးခေါင်းဖြတ် သတ်သွား |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/10/31/375937.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== November ===
==== 1 November ====

On the 1st of November, the Junta arrested around 200 foreign workers to use them as human shields at the front line of [[Laukkai]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-01 |title=လောက်ကိုင်ရှေ့တန်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံသား ၂၀၀ နီးပါး စစ်တပ်က လူသားဒိုင်းလုပ်ထား |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/01/375978.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;[[File:SAC convoy near Pyin Oo Lwin on 30 Oct 2023.ogg|thumb|A SAC convoy advances on Nawnghkio (30 October 2023)]]

==== 2 November ====
By 2 November, 92 junta bases and four towns had been captured by the Brotherhood Alliance and allies.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-11-02 |title=Three More Myanmar Junta Bases Fall in Northern Shan: MNDAA |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/three-more-myanmar-junta-bases-fall-in-northern-shan-mndaa.html |access-date=2023-11-02 |work=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104222339/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/three-more-myanmar-junta-bases-fall-in-northern-shan-mndaa.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt; It was also reported that 14 civilians had been killed by junta shelling and airstrikes since the start of the operation.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; The Alliance claimed to be in &quot;complete control&quot; of both Chinshwehaw and Hsenwi.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Pan |first=Myat |date=2023-11-02 |title=More than 25,000 displaced by fighting in northern Shan State |url=https://myanmar-now.org/en/news/more-than-25000-displaced-by-fighting-in-northern-shan-state/ |access-date=2023-11-02 |website=Myanmar Now |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104222343/https://myanmar-now.org/en/news/more-than-25000-displaced-by-fighting-in-northern-shan-state/|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt; The Three Brotherhood Alliance also imposed a siege on Nawngkhio, blocking junta troops from all of northern Shan.&lt;ref name=&quot;sevenpoints&quot;/&gt; [[Pang Hseng|Peng Hseng]], a border town east of [[Muse, Myanmar|Muse]], also came under alliance control.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=AFP |date=2023-11-02 |title=Myanmar Military Says Lost Control of Strategic Border Town |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-says-lost-control-of-strategic-border-town.html |access-date=2023-11-02 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231104222359/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-says-lost-control-of-strategic-border-town.html|archive-date=4 November 2023}}&lt;/ref&gt;

==== 3 November ====
Rebel forces occupied Kawlin's police station on 3 November after simultaneous attacks on at least 10 junta positions in eight townships across Sagaing and Magwe regions as part of the operation. The [[National Unity Government of Myanmar|NUG]] Ministry of Defense said that at least six junta camps and police stations had been seized by rebel forces in northern Sagaing in Kawlin, Kantbalu, Kyunhla, Wuntho, Kalewa, Kale, Homalin and Tamu townships.&lt;ref name=saair/&gt;

==== 4 November ====
By 4 November, 106 junta bases and four towns has been captured by the anti-junta alliance in the states of Shan and Kachin.&lt;ref&gt;[https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-troops-lost-will-to-fight-brotherhood-alliance.html Myanmar Junta Troops Lost Will to Fight: Brotherhood Alliance]()&lt;/ref&gt; Myanmar's junta launched several airstrikes in [[Kawlin]], Sagaing Region, as rebel forces attacked regime strongholds, according to residents.&lt;ref name=&quot;saair&quot;&gt;[https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-uses-airstrikes-as-sagaing-resistance-attacks.html Myanmar Junta Uses Airstrikes as Sagaing Resistance Attacks]()&lt;/ref&gt; The [[Kachin Independence Army|KIA]], [[Arakan Army|AA]] and [[All Burma Students' Democratic Front|ABSDF]] are fighting alongside [[People's Defence Force (Myanmar)|PDF]] and LPDF forces in the Sagaing-Magway front as part of the operation.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-03 |title=စစ်ကိုင်းနှင့် မကွေးရှိ မြို့နယ်(၇)ခုထက်မနည်းတွင် တိုက်ပွဲများ တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်နေ |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44516/ |access-date=2023-11-03|archiveurl=https://archive.today/20231107031733/https://myanmar-now.org/mm/news/44516/|archive-date=7 November 2023}}&lt;/ref&gt;

During the conflict, a shell landed on the Chinese border, causing the death of one Chinese citizen and multiple injuries.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=緬北衝突升級據報有炮彈落入中國邊界釀死傷 北京強烈不滿|url=https://news.tvb.com/tc/world/654a2dfcc2017685fabebeba/%E5%9C%8B%E9%9A%9B-%E7%B7%AC%E5%8C%97%E8%A1%9D%E7%AA%81%E5%8D%87%E7%B4%9A%E6%93%9A%E5%A0%B1%E6%9C%89%E7%82%AE%E5%BD%88%E8%90%BD%E5%85%A5%E4%B8%AD%E5%9C%8B%E9%82%8A%E7%95%8C%E9%87%80%E6%AD%BB%E5%82%B7-%E5%8C%97%E4%BA%AC%E5%BC%B7%E7%83%88%E4%B8%8D%E6%BB%BF|access-date=2023-11-13|work=TVB News|language=zh-HK|archive-date=2023-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113115547/https://news.tvb.com/tc/world/654a2dfcc2017685fabebeba/%E5%9C%8B%E9%9A%9B-%E7%B7%AC%E5%8C%97%E8%A1%9D%E7%AA%81%E5%8D%87%E7%B4%9A%E6%93%9A%E5%A0%B1%E6%9C%89%E7%82%AE%E5%BD%88%E8%90%BD%E5%85%A5%E4%B8%AD%E5%9C%8B%E9%82%8A%E7%95%8C%E9%87%80%E6%AD%BB%E5%82%B7-%E5%8C%97%E4%BA%AC%E5%BC%B7%E7%83%88%E4%B8%8D%E6%BB%BF|accessdate=2023-11-25|archivedate=2023-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113115547/https://news.tvb.com/tc/world/654a2dfcc2017685fabebeba/%E5%9C%8B%E9%9A%9B-%E7%B7%AC%E5%8C%97%E8%A1%9D%E7%AA%81%E5%8D%87%E7%B4%9A%E6%93%9A%E5%A0%B1%E6%9C%89%E7%82%AE%E5%BD%88%E8%90%BD%E5%85%A5%E4%B8%AD%E5%9C%8B%E9%82%8A%E7%95%8C%E9%87%80%E6%AD%BB%E5%82%B7-%E5%8C%97%E4%BA%AC%E5%BC%B7%E7%83%88%E4%B8%8D%E6%BB%BF}}&lt;/ref&gt;

==== 6 November ====
After assaulting [[Kawlin]] for three days, [[Kachin Independence Army|KIA]], [[Arakan Army|AA]] and [[People's Defence Force (Myanmar)|PDF]] combined forces were finally able to capture the town.&lt;ref name=AP&gt;{{Cite news |title=Myanmar resistance claims first capture of a district capital from the military government |url=https://apnews.com/article/military-resistance-pdf-sagaing-kawlin-8168134789c1c26ec945afc82898e235 |work=AP News |access-date=12 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115041349/https://apnews.com/article/military-resistance-pdf-sagaing-kawlin-8168134789c1c26ec945afc82898e235 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-06 |title=Myanmar Resistance Seizes First District Level Town in Sagaing as Offensive Expands |language=English |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html|archiveurl=https://archive.today/20231107031740/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-seizes-first-district-level-town-in-sagaing-as-offensive-expands.html|archive-date=7 November 2023}}&lt;/ref&gt; [[Namhkam]] was also taken by the [[Ta'ang National Liberation Army|TNLA]]. Only one junta base remains on a hill about two miles from the town.&lt;ref name=namhkammn&gt;{{Cite news |date=2023-11-06 |title=နမ့်ခမ်းတစ်မြို့လုံးနီးပါး TNLAထိန်းချုပ် |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44666/|archiveurl=https://archive.today/20231107031753/https://myanmar-now.org/mm/news/44666/|archive-date=7 November 2023}}&lt;/ref&gt; [[Arakan Army|AA]] and [[Myanmar National Democratic Alliance Army|MNDAA]] forces were also able to seize Panlong base in [[Kunlong|Kunlong Township]].  Colonel Aung Kyaw Lwin, commander of the 99th Infantry Division, was killed in the battle.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-07 |title=မုံးကိုးတိုက်ပွဲတွင် တပ်မ(၉၉)ဗျူဟာမှူးအပါအဝင် အရာရှိစစ်သည် ၃၀ကျော် သေဆုံး |language=Burmese |work=DVB |url=https://burmese.dvb.no/post/623785 |access-date=2023-11-07 |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108131804/https://burmese.dvb.no/post/623785 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; It's also reported that the Junta launched daily artillery strikes and air strikes on the city of [[Laiza]] as retaliation for its massive losses. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-06 |title=စစ်တပ်က လိုင်ဇာကို လက်နက်ကြီးဖြင့် ဆက်တိုက်ပစ်နေ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/06/376120.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

It was reported that more than 20 civilians, including 3 children, had been killed by junta airstrikes and shelling since the beginning of the operation.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-06 |title=Six Shan Civilians Killed in Myanmar Junta Airstrikes: MNDAA |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/six-shan-civilians-killed-in-myanmar-junta-airstrikes-mndaa.html |access-date=2023-11-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://archive.today/20231107031802/https://www.irrawaddy.com/news/burma/six-shan-civilians-killed-in-myanmar-junta-airstrikes-mndaa.html|archive-date=7 November 2023}}&lt;/ref&gt;

==== 7 November ====
The town of [[Khampat]] in [[Sagaing Region]] was taken by the [[People's Defence Force (Myanmar)|PDF]]. The battle for the town started on 4 November. In three days, all the police stations and military camps were captured by the rebel forces. The town came under the complete control of the PDF forces on the morning of 7 November. [[Kachin Independence Army|KIA]] and [[Chin National Defence Force|Chin National Defense Force]] (CNDF) forces also participated in the assault.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-07 |title=ကလေး- တမူးလမ်းပေါ်ရှိ ခါမ်းပါတ်မြို့ကို PDF သိမ်း |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html |access-date=2023-11-07|archive-date=7 November 2023|archiveurl=https://archive.today/20231107165647/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376153.html}}&lt;/ref&gt; The city of [[Mong Ko]] along the [[China-Myanmar border]] was captured by the MNDAA.&lt;ref&gt;{{Citation |title=(၇) နှစ်တိုင်တိုင်ကျော်ဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် မုံးကိုးနယ်စပ်ဂိတ်မှာ MNDAA ၏ အလံကိုနောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံထူထောင်နိုင်ခဲ့ {{!}} By The Kokang {{!}} Facebook |url=https://www.facebook.com/Kokang311/videos/%E1%81%87-%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC-mndaa-%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA/1048332043148167/ |access-date=2023-11-07 |language=en |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107152334/https://www.facebook.com/Kokang311/videos/%E1%81%87-%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AC-mndaa-%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA/1048332043148167/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Mongko base, one of the most important bases in Northern [[Shan State]], was also captured by the MNDAA. They captured ammunition and other military equipment, including an armored car.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-07 |title=စစ်တပ်အတွက် အရေးပါသည့် မုံးကိုးမြို့ရှိ ဗျူဟာကုန်းကို MNDAAသိမ်းပိုက် |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44720/?fbclid=IwAR2OyGd0SZbsp-747hbw8y8PeFtpJQxPHEZ4WOQ4nxcdvbCuvTNxYOCIxro |access-date=2023-11-07|archiveurl=https://archive.today/20231107165706/https://myanmar-now.org/mm/news/44720/?fbclid=IwAR2OyGd0SZbsp-747hbw8y8PeFtpJQxPHEZ4WOQ4nxcdvbCuvTNxYOCIxro|archive-date=7 November 2023}}&lt;/ref&gt; Three junta bases in Maesae Township, [[Kayah State]] were also captured by [[Karenni Nationalities Defence Force|KNDF]] as a part of the [[Operation 1107]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=CJ014 |first1=MPA |title=ကရင်နီပြည်နယ်တွင် ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေးစတင်၊စစ်တပ်စ |url=https://mpapress.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/33554/ |access-date=8 November 2023 |work=MPA |date=7 November 2023 |language=my-MM |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108131807/https://mpapress.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/33554/ |url-status=live |accessdate=25 November 2023 |archivedate=8 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108131807/https://mpapress.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/33554/ }}&lt;/ref&gt; It was the first skirmish to happen in the region since the start of the operation.

==== 8 November ====
Junta chief [[Min Aung Hlaing]] reportedly called up all military reservists to prepare for military operations after the high losses experienced in the fighting.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-09 |title=စစ်ကောင်စီ လက်ရုံးတပ်များ အားလုံး ရှေ့တန်းထွက်ရန် ဆင့်ခေါ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/09/376206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109142848/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/09/376206.html |archive-date=2023-11-09 |access-date=2023-11-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Military doctors still studying for degrees have also been called to front-line combat.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-08 |title=Myanmar Junta Calls Up All Reservists as Resistance Offensive Spreads |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-up-all-reservists-as-resistance-offensive-spreads.html |access-date=2023-11-08 |website=The Irrawaddy |language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108181807/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-up-all-reservists-as-resistance-offensive-spreads.html|archive-date=November 8, 2023}}&lt;/ref&gt; The TNLA gained control of the last remaining Tatmadaw base in [[Namhkam, Shan State|Namhkam]], killing 13 junta soldiers while capturing 3 others as well as 30 pieces of ammunition.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmar-now.org/en/news/tnla-seizes-last-junta-base-in-northern-shan-state-town-of-namkham/ |title=TNLA seizes last junta base in northern Shan State town of Namkham |date=8 November 2023 |access-date=2023-11-09 |archive-date=2023-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109072704/https://myanmar-now.org/en/news/tnla-seizes-last-junta-base-in-northern-shan-state-town-of-namkham/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== 9 November ====
The junta lost control of the city of [[Kunlong]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-07 |title=ကွမ်းလုံနှင့် နမ့်ခမ်းမြို့ကို ညီနောင်မဟာမိတ်တပ် ထိန်းချုပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html |access-date=2023-11-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108135526/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/07/376163.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Junta forces attacked a camp manned by TNLA and [[People's Defence Force (Myanmar)|MDY-PDF]] forces near Ommkha village near [[Nawnghkio]] with three armored cars. One of the armored cars was destroyed and captured by TNLA/MDY-PDF forces and the two remaining armored cars retreated. The KIA also captured three military bases in [[Hpakant|Hpakant Township]]. In [[Kalewa]], the PDF engaged the junta in a battle in which 10 Tatmadaw soldiers were killed, and 50 weapons were seized by the rebels.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44952/ |title=ကလေးဝတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်၊ ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦး ထက်မနည်း သေဆုံး |date=10 November 2023 |access-date=2023-11-10 |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110223642/https://myanmar-now.org/mm/news/44952/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The same day, the Junta summoned all its reserves into action. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-09 |title=စစ်ကောင်စီ လက်ရုံးတပ်များ အားလုံး ရှေ့တန်းထွက်ရန် ဆင့်ခေါ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/09/376206.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==== 10 November ====
A junta group consisting of about 200 combatants were attacked on their way to [[Kawlin]] by local [[People's Defence Force (Myanmar)|PDF]] forces. The battle lasted for about three hours. The PDF claimed that they had seized about 50 firearms.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-10 |title=ကောလင်းသို့သွားသည့် ပျူစောထီးများ ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခံရ |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44971/?fbclid=IwAR0GYSpylxIj0QNSg138Q8oExzV7kuWPFyP3lERPP7bYOKdZu3jzfzqwPvg |access-date=2023-11-10 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111001434/https://myanmar-now.org/mm/news/44971/?fbclid=IwAR0GYSpylxIj0QNSg138Q8oExzV7kuWPFyP3lERPP7bYOKdZu3jzfzqwPvg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The MNDAA skirmished with junta forces in [[Kunlong]]. A combined force of the PDF, [[Kachin Independence Army|KIA]], [[Arakan Army|AA]], and [[All Burma Students' Democratic Front|ABSDF]] continued to assault [[Htigyaing]]. The junta forces received support from aircraft bombing the town.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-10 |title=ထီးချိုင့်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ဆက်လက်ပြင်းထန်၊ စစ်တပ်ကမြို့ပေါ်ဗုံးကြဲ |language=Burmese |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/mm/news/44958/?fbclid=IwAR181ZEw66L7ZU21bE7mPbEh_vvoaG0kgDx3esTKKHI8EHrG0OsJT8UAZCo |access-date=2023-11-10 |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111094711/https://myanmar-now.org/mm/news/44958/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== 11 November ====
The MNDAA bombarded the headquarters of North Eastern Command and the central police station in [[Lashio]] with artillery.

It was reported that more than 300 junta soldiers and allied junta-aligned militia members had surrendered to rebel forces since the beginning of the operation.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-11 |title=Conflict in Numbers {{!}} Operation 1027 in Visualizations |url=https://www.irrawaddy.com/news/conflicts-in-numbers/operation-1027-in-visualizations.html |access-date=2023-11-11 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111172652/https://www.irrawaddy.com/news/conflicts-in-numbers/operation-1027-in-visualizations.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== 12 November ====
The [[Ta'ang National Liberation Army|TNLA]] attacked a Kyinti military base on a bridge near [[Hsipaw]] in the morning and had completely captured it by 5:30 AM.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-12 |title=သီပေါ ကျင်တီတံတားတပ်စခန်းကို TNLAသိမ်းပိုက် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |access-date=2023-11-12 |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112050203/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376307.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Military bases on the western bank of the [[Salween River]] in [[Kunlong]] were taken by the [[Myanmar National Democratic Alliance Army|MNDAA]] and both sides of the town came under its control. Equipment seized by the group included two D-30 howitzers, one 122mm MAM-01 MRLS, one 240mm MAM-02 MRLS, one BTR-3U armoured vehicle, one EE-9 armoured vehicle, one MT-LB armoured vehicle and several mortars.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-12 |title=၁၂ရက်အကြာတွင် ကွမ်းလုံကို အပြီးတိုင်သိမ်းနိုင်ပြီဟု MNDAAထုတ်ပြန် |language=Burmese |work=The Irrawaddy |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376318.html |access-date=2023-11-12 |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112152715/https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/12/376318.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=果敢资讯网 |title=捷报：光复历史辖区——同盟军全面夺回滚弄地区 |url=http://mp.weixin.qq.com/s?__biz=MzAxMzMxNjI4NQ==&amp;mid=2650482119&amp;idx=1&amp;sn=09fe1675d14f068ee3349e19b6b866ca&amp;chksm=83abfc15b4dc75033e00b81ad4ad88dbf958c1403dbf4c9e4552f3f0c0752351d8df7f1fcfbb#rd |access-date=2023-11-13 |website=Weixin Official Accounts Platform |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113115025/https://mp.weixin.qq.com/s?__biz=MzAxMzMxNjI4NQ==&amp;mid=2650482119&amp;idx=1&amp;sn=09fe1675d14f068ee3349e19b6b866ca&amp;chksm=83abfc15b4dc75033e00b81ad4ad88dbf958c1403dbf4c9e4552f3f0c0752351d8df7f1fcfbb#rd |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The military regime imposed martial law in Kunlong, Kutkai, Muse, Namhkan, Hsenwi, Lashio,&lt;ref&gt;{{cite news |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) အမိန့်အမှတ်၊ ၁၀ / ၂၀၂၃ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/ccaupkhupre-martial-law-aminamtt-10-2023 |agency=Myanmar Digital News |access-date=13 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115041912/https://www.mdn.gov.mm/my/ccaupkhupre-martial-law-aminamtt-10-2023 |url-status=live |accessdate=25 November 2023 |archivedate=15 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231115041912/https://www.mdn.gov.mm/my/ccaupkhupre-martial-law-aminamtt-10-2023 }}&lt;/ref&gt; Laukkai and Konkyan.&lt;ref&gt;{{cite news |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေး(Martial Law) အမိန့်အမှတ်၊ ၁၁ / ၂၀၂၃ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/ccaupkhupremartial-law-aminamtt-11-2023 |agency=Myanmar Digital News |access-date=13 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113015222/https://www.mdn.gov.mm/my/ccaupkhupremartial-law-aminamtt-11-2023 |url-status=live |accessdate=25 November 2023 |archivedate=13 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113015222/https://www.mdn.gov.mm/my/ccaupkhupremartial-law-aminamtt-11-2023 }}&lt;/ref&gt;

==== 13 November ====
China issued arrest warrants for junta-aligned Ming Xuechang and three other Ming family members for their involvement in [[Fraud factory|online scamming operations]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Zuo |first1=Mandy |title=Chinese police order arrest of alleged Myanmar crime family over telecoms fraud |url=https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3241258/chinese-police-order-arrest-alleged-myanmar-crime-family-over-vast-telecoms-fraud-operation |access-date=14 November 2023 |work=South China Morning Post |agency=South China Morning Post |date=12 November 2023 |language=en |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114010455/https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3241258/chinese-police-order-arrest-alleged-myanmar-crime-family-over-vast-telecoms-fraud-operation |url-status=live }}&lt;/ref&gt; According to ''[[The Diplomat]]'', this move signals China's &quot;tacit support for the removal of the [[Kokang Self-Administered Zone|Kokang SAZ]]'s leadership&quot;.&lt;ref name=diplomattacit&gt;{{Cite web |title=Chinese Authorities Issue Arrest Warrants for Criminal Kingpins in Myanmar's Kokang Region |url=https://thediplomat.com/2023/11/chinese-authorities-issue-arrest-warrants-for-criminal-kingpins-in-myanmars-kokang-region/ |date=2023-11-13 |access-date=2023-11-13 |website=The Diplomat |language=en-US |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113104145/https://thediplomat.com/2023/11/chinese-authorities-issue-arrest-warrants-for-criminal-kingpins-in-myanmars-kokang-region/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The MNDAA again, was able to capture more Ukaranian-made armored vehicles. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-13 |title=ယူကရိန်းလုပ် သံချပ်ကာယာဉ်များကို MNDAA ထပ်မံသိမ်းဆည်းရမိ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/13/376361.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

The mansion of the Ming family located in Shiyuanzi Village, Kokang SAZ, was bombed out. The MNDAA have denied responsibility.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-16/3117805.html|title=明国平、明珍珍等3人被抓，已移交中国公安！现场视频曝光！缅北当地消息：明学昌豪宅也被炸毁|work=National Business Daily|date=2023-11-16|language=zh-ch|access-date=17 November 2023|archive-date=17 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117124948/https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-16/3117805.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

The first fighting in Rakhine since the operation began took place in [[Rathedaung]] and [[Minbya]] townships. The AA reported that it had seized outposts and arrested some officers.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar junta under attack on new front as opposition intensifies |url=https://www.thejakartapost.com/world/2023/11/13/myanmar-junta-under-attack-on-new-front-as-opposition-intensifies.html |access-date=November 13, 2023 |agency=Reuters |publisher=The Jakarta Post |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113125057/https://www.thejakartapost.com/world/2023/11/13/myanmar-junta-under-attack-on-new-front-as-opposition-intensifies.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== 14 November ====
43 Myanmar Army soldiers attempted to flee across [[India-Myanmar border|the border]] into the Indian state of [[Mizoram]]. Most of them were disarmed by the [[Assam Rifles]] and sent back to Myanmar.&lt;ref name=&quot;thehindu29oct&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;reuters15nov&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-rebels-says-dozens-junta-forces-surrender-captured-2023-11-15/|title=Myanmar rebels says dozens of junta forces surrender, captured|journal=Reuters|date=2023-11-15}}&lt;/ref&gt; According to reports from the MNDAA, the MNDAA began to attack the Myanmar army positions stationed in [[Mawhtike]], capturing two posts and killing 20 Myanmar soldiers.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=果敢资讯网 |title=11月14日联军战况：同盟军再收复果敢北部据点，敏昂莱武装在崇岗遭重创 |url=http://mp.weixin.qq.com/s?__biz=MzAxMzMxNjI4NQ==&amp;mid=2650482341&amp;idx=2&amp;sn=37f1cc4c70966103084060bd36969bab&amp;chksm=83abff77b4dc7661980acf834df21fcb83b4d2770ad3f296503413aa227f2c2220b1d1df0f13#rd |access-date=2023-11-16 |website=Weixin Official Accounts Platform}}&lt;/ref&gt;

==== 15 November ====
Rebel forces reported that an entire battalion of army forces surrendered to them in [[Shan State]]. The surrender of more than 200 soldiers and family members would mark the largest such surrender since the conflict escalated after the 2021 coup.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-15 |title=An ethnic resistance group in northern Myanmar says an entire army battalion surrendered to it |url=https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 |access-date=2023-11-16 |website=NBC News |language=en |archive-date=16 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116125104/https://www.nbcnews.com/news/world/entire-army-battalion-surrendered-myanmar-rcna125275 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; The Junta used air-strikes against the refugees in Loikaw.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-15 |title=လွိုင်ကော်စစ်ရှောင်များ လေကြောင်းမှ အပစ်ခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/11/15/376458.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

The [[State Administration Council]] further announced that junta-alligned Kokang SAZ chairman Myint Swe would be temporarily replaced by Brigadier General [[Tun Tun Myint]]. Tun Tun Myint was previously the commander in charge of northern Shan State operations. The move is understood to be in anticipation of Operation 1027 moving towards Laukkai.&lt;ref name=sazmyanmarnow&gt;{{cite news |title=Struggling to maintain order, junta replaces Kokang leader with brigadier general |url=https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |date=17 November 2023 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=18 November 2023 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118230310/https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ |url-status=live |accessdate=25 November 2023 |archivedate=18 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118230310/https://myanmar-now.org/en/news/struggling-to-maintain-order-junta-replaces-kokang-leader-with-brigadier-general/ }}&lt;/ref&gt;

The 6th light infantry battalion and 425th light infantry battalion of the Junta's 66th light infantry division fighting in [[Loikaw University]] were completely annihalitated with the battalion commander and the second in command killed in both battalions despite the use of excessive air support and artillery support. The remaining 38 soldiers under the command of captain Kaung Myat Ko who happened to be the only officer left, surrendered to the KNDF .&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2023-11-15 |title=လွိုင်ကော်တွင် တပ်မ ၆၆ လက်အောက်ခံ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၂ ဦး လက်နက်ချ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2023/11/15/376436.html |access-date=2023-11-24 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==== 16 November ====
Cybercrime ringleader Ming Xuechang and his family were arrested by Myanmar junta authorities and handed over to China. Ming Xuechang died in police custody, and the [[List of diplomatic missions of Myanmar|Consulate General of the Republic of the Union of Myanmar in Kunming]] claims that Ming Guochang died of suicide.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html|title=最新消息！缅北电诈头目明学昌，已自杀身亡|work=National Business Daily|date=2023-11-17|language=zh-cn|access-date=17 November 2023|archive-date=17 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117142759/https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html|url-status=live|accessdate=2023-11-25|archivedate=2023-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204173627/https://www.nbd.com.cn/articles/2023-11-17/3118050.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former lawmaker dies in police custody after arrest for Myanmar scams |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html |access-date=2023-11-17 |website=Radio Free Asia |language=en |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117024551/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/lawmaker-11162023165911.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ming Julan was later found by rebel forces and was handed over as well.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.gmw.cn/2023-11/17/content_1303573447.htm|title=被公开通缉的&quot;明家&quot;3人落网！首犯畏罪自杀|website=光明网|language=zh|date=2023-11-17|access-date=2023-11-17|archive-date=17 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117024558/https://m.gmw.cn/2023-11/17/content_1303573447.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-17 |title=China says ringleader in Myanmar telecom fraud committed suicide |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-says-ringleader-myanmar-telecom-fraud-committed-suicide-2023-11-17/ |access-date=2023-11-17 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117193036/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-says-ringleader-myanmar-telecom-fraud-committed-suicide-2023-11-17/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{additional citation needed|reason=Chinese internet says that Ming Julan was found by the resistance, but I have yet to find reliable sources confirming it.|date=November 2023}}

The AA seized [[Pauktaw]] in Rakhine State, prompting Myanmar's military to launch air strikes and naval attacks on the town.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Hein Htoo Zan |date=2023-11-16 |title=AA Captures Town in Rakhine, Prompting Bombardment by Myanmar Military |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |access-date=2023-11-16 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117203523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== 17 November ====
[[Bai Xuoqian]], former deputy commander of the MNDAA and former head of the Kokang SAZ, was stopped by the [[Myanmar Army]] when he tried to leave Kokang.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.ycwb.com/2023-11/17/content_52331990.htm|title=缅北&quot;四大家族&quot;之首头目白所成出逃时被拦|work=Yangcheng Evening News|date=2023-11-17|trans-title=Head of Northern Myanmar's &quot;Four Big Families,&quot; Bai Suocheng, Blocked from Leaving the Country|language=zh-cn|access-date=18 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118084017/https://news.ycwb.com/2023-11/17/content_52331990.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 18 November ====
The military launched a successful offensive to retake their Sakhan Thit Kone base in [[Namkham Township]], which had been captured by the TNLA the previous day. The TNLA accused the junta of using prohibited chemical weapons during their offensive by dropping bombs which caused 
&quot;dizziness, breathlessness, nausea, extreme agitation, fatigue, and low blood oxygen&quot; among its troops.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-bases-scores-of-troops-in-four-days-of-resistance-attacks.html|title=Myanmar Junta Loses Bases, Scores of Troops in Four Days of Resistance Attacks|date=2023-11-20|website=The Irrawaddy|access-date=20 November 2023|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120072342/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-bases-scores-of-troops-in-four-days-of-resistance-attacks.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== 20 November ====
Supporters of the junta staged a protest in [[Yangon]] outside [[Yangon City Hall|City Hall]] and the Chinese embassy, accusing China of aiding the Brotherhood Alliance and the PDF in their fight against the military regime.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-20 |title=Myanmar Regime-Backed Rallies Denounce China, Accusing It of Backing Anti-Junta Alliance |url=https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-regime-backed-rallies-denounce-china-accusing-it-of-backing-anti-junta-alliance.html |access-date=2023-11-23 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=21 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121024410/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-regime-backed-rallies-denounce-china-accusing-it-of-backing-anti-junta-alliance.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; China was also accused by the pro-regime protestors, who are members of the Patriotic Monks Union and the Myanmar Nationalist Organization, of purchasing rare earth elements from the KIA for cheap prices.

==== 24 November ====
TNLA retakes their Mine Kyat base in [[Lashio Township]] after a 28-day battle and seized  heavy equipment like [[howitzers]] from the junta after capturing the base. They had previously abandoned it after junta airstrikes.&lt;ref&gt;{{cite news |title=TNLA hails seizure of major Myanmar junta base |url=https://www.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/tnla-hails-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html |date=24 November 2023 |work=The Irrawaddy |language=en}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>jmi74htl0ork4wlauuybhu017ai6y72</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>