ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် (ကျာ်ကေလာသ)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် (ကျာ်ကေလာသ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539</id>
    <revision>
      <id>57980</id>
      <parentid>46304</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T01:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="11wtzvfnjg8kbors9znsrtn0rsw3498" xml:space="preserve">လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရူပရာ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ကျာ်ကေလာသ ပ္ဍဲဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်မဒှ်ရ။ ပရူပရာခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လိက်ပရေၚ်မချူ မတက်တြးပတိတ်လဝ် နူဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသတုဲ အခေါၚ်ပိုၚ်ပြဳ တၠမူလေဝ် ဒှ်တဴရ။

ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဝွံ ပ္ဍဲလ္တူတိုၚ်တပ်ဟလှ် (တိုၚ်ဣန္ဒစက်) စေတဳ ဗွဲမသပ္ပါယ်ဒးရး စွံပ္တန်သ္ပပူဇဴရ။ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုထဝ် ဍာ်စှ်သုန်ၜဲ (၁၅) ဗွဲအပ္ဍဲဒုၚ်လဝ်ဂှ် နကဵုသြန်ဂတှေ်ကၠောန်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ညံၚ်ဂွံကြံၚ်မ္ၚိုဟ် စိုတ်လဝ်ဝှိုက်ဗာတုဲ၊ မၞုံသၠုၚ်ၜါယံက် (၂ - ပေ)၊ သၠဲစှ်ၝောံတဲကဝက် (၁၀ - ၝောံတဲကဝက်)။ ဗွိုက်ပိစှော်မွဲၝောံတဲ (၃၁) မၞုံရ။ ပ္ဍဲလ္တူခၟောံဗိုတ်ထဝ် ကၠောန်လဝ် ဗီုစေတဳဍောတ်တ် ကၠံထပ်ပိကၠုၚ် သၠဲၜါၝောံတဲ (၂ ၝောံတဲ)၊ ထဝ်လျိုၚ်ၜါ (၂) ဒကေဝ်ဂှ် ရပ်ထိၚ်လဝ် လ္တူခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ရ။  

ပ္ဍဲလ္တူဒၞဲါထိၚ်ရပ်လဝ် ပိကၠၚ်ဂှ် ဗိုတ်ပိမ မၞုံလျိုၚ်ရတဳ ဍာ်ဒကေဝ် (၆၊၁၈) ၚုဟ်မး ကၠံၜါစှော်ကိုဋ် (၁၂၀) သ္ပပူဇဴလဝ်ရ။ ပ္ဍဲလ္တူ ခၟောံဗိုတ်ထဝ် အိုဿီု ဗိုတ်ပိစှော်မ (၃၀) မၞုံလျိုၚ်ရတဳ ဍာ်ဒကေဝ် (၃၇) တွဳဗွိုၚ်စဳဗိုၚ်လဝ်ရ။   

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>11wtzvfnjg8kbors9znsrtn0rsw3498</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဝိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1547</id>
    <revision>
      <id>58072</id>
      <parentid>42688</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6484" sha1="4j9tt6obm2qqpi1pxq86mbofr9ntncx" xml:space="preserve">အ္စာတၠပညာတအ် ဟိုတ်နူမပံက်လဝ် 

&quot;ကဝိနံ ဣမံ ကဗျံ၊ ယံ ဂဳတန္တိ ဝုစ္စတိ&quot; ကီု၊ &quot;ကဝမှိ ဘဝံ ကဗျံ၊ ကဝဳနံ အယံဝါ ကဗျာ&quot; ကီု သာ်တအ်တုဲ ဒြပ်တၠပညာအ္စာကဝိ ({{Lang-en|writer, author, poet}})&lt;ref&gt;MonDict@JaMonRott&lt;/ref&gt; (my-ကဗျလၚ်္ကာဆရာ၊ စာဆိုတော်၊ပညာရှိ)&lt;ref&gt;သက်လောန်၊နာဲ (၂၀၁၉) အဘိဓာန်မန်ဗၟာ။ ''A Mon-Burmese Dictionary, compiled by NAI SAC LUN. မွန်မြန်မာအဘိဓာန် နိုၚ်သက်လွၚ်ပြုစုသည်။'' &lt;/ref&gt; တံဂှ် ဒှ်အရထ &quot;ကဗျ&quot; ရ။ လိက်ဇၟာန်အ္စာကဝိ တၠပညာတံ မချူဆန်လဝ်တံဂှ်ဟေၚ် ကော်ခဴစမံၚ် ကဗျအိုတ်ရ&lt;ref&gt;ဟံသာတ္ၚဲဏံ (၂၀၁၉) နယ်ဇန် ဇၟာန်ကဗျတ္ၚဲဏံ (အလန်ဒုတိယ)၊ တက်တြးနူ အစဳဇန် ရမျာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်။ မုက်လိက်-၈။ &lt;/ref&gt;။ 

ပ္ဍဲကောန်ဂကူမန်ပိုဲ မၞိဟ်ချူလိက် အ္စာကဝိ ဗတ်မန် ညံၚ်ရဴမအောန်လောန်ကီု ညးကဵုဒါန်ရီုဗၚ် ညံၚ်လိက်မန် သ္ဂောံတိတ်ဂၠိုၚ်ၚ်ဂှ်လေဝ် အောန်လောန်ရ။ မၞိဟ်ရာန်ဗှ်လိက်မန်တအ်ဂှ်လေဝ် သ္အေတ်သပါန်လောန်ရ&lt;ref&gt;တိုၚ်ထဝ် (၂၀၁၉) ဝါဒဂကူမန် ''လိက်ပရေၚ်ပံၚ်ကောံဂမၠိုၚ်။'' မုက်လိက် ၇။ &lt;/ref&gt;။  

== ကဝိ ၄ သာ် ==
ကဝိ (၄) သာ်&lt;ref&gt;သြဝါဒ၊ဘဒ္ဒန္တ (၂၀၀၇) သ္ကံတဲကောန်မန်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ပြကိုဟ်။ မုက်လိက်-၈၀။&lt;/ref&gt;

=== စိန္တာကဝိ ===
ညးမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ မချပ်ကေတ်

=== သုတကဝိ ===
ညးမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ ဟိုတ်မမိၚ်လဝ်

=== အတ္တကဝိ ===
ညးမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ အရထ အဓိပ္ပါယ်

=== ပဋိဘာနကဝိ ===
ညးမလေပ်ဇန်ကဗျ နကဵုဉာဏ်ပညာ မပြာကဋ်ကၠုၚ်ကၠာကၠာ

&lt;br /&gt;

== ကဝိ (၄) သာ် ကဵု ပညာ (၃) သာ် ==
ဗွဲအတိုၚ်လိက်ပြကိုဟ် &quot;သ္ကံတဲကောန်မန်ဗုဒ္ဓဘာသာ&quot; မ္ဂး ပညာ ၃ သာ်&lt;ref&gt;သြဝါဒ၊ဘဒ္ဒန္တ (၂၀၀၇) သ္ကံတဲကောန်မန်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ပြကိုဟ်။ မုက်လိက်-၄၀။&lt;/ref&gt; ပါ်ပတိတ်လဝ်နွံရ။ ပိသာ်တအ်ဂှ်မ္ဂး 

# စိန္တာမယပညာ - ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွမချပ်
# သုတမယပညာ - ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွမကလၚ်ပၚ်မှိၚ်
# ဘာဝနာမယပညာ - ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပၟဝ်ချပ်စၚ်ခြၚ်(ဘာဝနာ) တအ်နွံရ။ 

တော်သ္ၚဳရံၚ်ကေတ်ကဵု ပညာ ၃ သာ်ဏအ်တုဲ ကဝိ ၄ သာ်ဂှ်လေဝ် ဒုၚ်သဇိုၚ်လ္တူပရေၚ်ပညာ ၃ သာ်ဏအ်တုဲ ချူဇန်တိတ်ကၠုၚ်ဏောၚ်။ ပၞောဝ်ကဵုအ္စာကဝိ ၄ သာ်ဂှ်မ္ဂး ကဝိ ဂကူစိန္တာကဝိဂှ်မ္ဂး လေပ်ဒုၚ်သဇိုၚ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် နကဵုပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွချပ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်ပရေၚ်ဇၟန် တော်ဟီုဂွံရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု သ္ပဟိုတ်ကဵု ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွမကလၚ်ပၚ်မှိၚ်တုဲ ကဝိ ဂကူသုတကဝိတအ်လေဝ် ခၞံချူပတိတ် လိက်ဇၟန် လိက်ပရေၚ်ကဗျ ဗွဲအစောန် သုတမယညာ နူအ္စာကဝိတအ်ဂှ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ပညာ ၃ သာ်၊ ဗွဲကြဴအိုတ်မွဲမ္ဂး ပညာမက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပၟဝ်ချပ်စၚ်ခြၚ်ဂှ် မလေပ်ဗဒှ်ကဵု ကဏ္ဍ အတ္တကဝိ၊ ပဋိဘာနကဝိ ၜါဏအ်ရ။ ကဝိၜါဏအ်ဟီုဂှ် ဒှ်ဂကူကဝိ အ္စာကဝိမလေပ်ဇန်လိက် ဗွဲအစောံအရထအဓိပ္ပါယ်ကီု မလေပ်ဇန်လိက် နကဵုဉာဏ်ပညာ မပြာကဋ်ကၠုၚ်ကၠာကၠာတအ် မွဲသာ်ကီုရ။ 


တၠပညာအ္စာကဝိပိုဲမန် ဆန်ၜတ်စ ဇၟန်လၚ်္ကာဂိုဏ်ဂှ် နွံဆၜိုတ် ဒ္စိတ်ဂိုဏ်ရ&lt;ref&gt;ဟံသာတ္ၚဲဏံ (၂၀၁၉) နယ်ဇန် ဇၟာန်ကဗျတ္ၚဲဏံ (အလန်ဒုတိယ)၊ တက်တြးနူ အစဳဇန် ရမျာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်။ မုက်လိက်-၁၇။&lt;/ref&gt;။ 

&lt;br /&gt;

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

[[Category:အစာချူလိက်ဂမၠိုင်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အနုသုခုမ]]</text>
      <sha1>4j9tt6obm2qqpi1pxq86mbofr9ntncx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1582</id>
    <revision>
      <id>58055</id>
      <parentid>13546</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="c7raey1gu60kqc1noaffb21l9cwb7sr" xml:space="preserve">မုက်လိက် ပရူဍုင်ဂၠးတိဂမၠိုင်
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်]]</text>
      <sha1>c7raey1gu60kqc1noaffb21l9cwb7sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျောတ် ဖၠောယ်ဒ် (George Floyd)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2310</id>
    <revision>
      <id>57969</id>
      <parentid>47314</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T20:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>28</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:George_Floyd_mural_Mauerpark_Berlin_2020-05-30_08.jpg|George_Floyd_mural_Mauerpark_Berlin_2020-05-30_08.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Fil</comment>
      <origin>57969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25381" sha1="n4xomx323k0vi9dk78i9w80bql8ofsz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ဂျောတ် ဖၠောယ်ဒ်&lt;br&gt; (George Floyd)
| image              =
| caption            = Floyd in 2016
| birth_name         = George Perry Floyd Jr.
| birth_date         = {{Birth date|1973|10|14}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.estesfuneralchapel.com/obituaries/George-Floyd-7/|title=Mr. George Floyd Jr. - View Obituary &amp; Service Information|website=Mr. George Floyd Jr. Obituary|access-date=June 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605035614/https://www.estesfuneralchapel.com/obituaries/George-Floyd-7/|archive-date=June 5, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = Fayetteville, North Carolina, U.S.
| death_date         = {{Death date and age|2020|05|25|1973|10|14}}
| death_place        = Minneapolis, Minnesota, U.S.
| education          = South Florida Community College&lt;br&gt;Texas A&amp;M University–Kingsville
| occupation         = Truck driver, security guard
| home_town          = Houston, Texas, U.S.
| children           = ၅
}}
'''ဂျောတ် ဖေရ်ရဳ ဖၠောယ်ဒ် (George Perry Floyd Jr.)''' (အံက်တဝ်တာ ၁၄၊ ၁၉၇၃ – မေ ၂၅၊ ၂၀၂၀) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်တြုဟ် အာဖရိကာန်-အမေရိကာန် မဒးဒုင်ဂစိုတ် နကဵု ဗၠာဲသၟိင် ပ္ဍဲအခိင်မဒးဒုင်ရပ် ပ္ဍဲမိန်နေပဝ်လိသ် (Minneapolis) ပ္ဍဲ မေ ၂၅၊ ၂၀၂၀။ ဟိုတ်နူဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ထ္ၜးဆန္ဒ မဒစဵုဒစး ဟိုတ်နူ ဖၠောယ်ဒ် စုတိ ကေုာံ ဗၠာဲသၟိင် မရပ်စပ် ဍဵုဍိုက် မၞိဟ်လမ္စံက်ရ။ ဒစဵုဒစးဂှ် ကၞာန်ကၠောအ်အာ ဗွဲမပြဟ် အလုံကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ကီု သီုကဵု ဍုင်နာနာ ဗီုကဵု ယူရောပ်တအ်ရ။ 

ဖၠောယ်ဒ် ဇၞော်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဟုသတောန် (Houston) တွဵုရးတေက်သေသ် (Texas)။ ဖၠောယ်ဒ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစိုန်သကီု ပ္ဍဲဗဝ်ဇိုင် (football) (တေအ်ဗဝ်) ကေုာံ ပရေင်ဝေင်ဒြဟတ်တၞဟ် ပ္ဍဲအခိင်ညးတေအ် မဒှ်ကွးဘာတန်သမၠုင် ကေုာံ ကဝ်လိက်ရ။  ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတေအ် ကော်စညးတေအ် ဖေရ်ရဳ (Perry)။ ဖၠောယ်ဒ်ဂှ် သီုဒှ်မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵုဂကောံဒွက် ဟုသတောန် ဟိပ်-ဟောပ် (Houston's hip-hop) ကီုရ။ ဖၠောယ်ဒ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဘာကျာ်ညးတေအ်လေဝ် ညးတေအ် ပါလုပ်ချဳဓရာင်လဝ်ကီုရ။ ကြဴနူဂှ် ညးတေအ် ဒးဒုင်ရပ် ဂၠိုင်ကဵုအလန် နကဵုဒုဟ် ကမၠတ် ကေုာံ ဒုဟ်သွံဂဥုဲၜူမာဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဂှ် ညးတေအ် ဗတိုက်စတုဲ ဒးဒုင်ရပ် ဖျေဟ်ထံင် ပန်သၞာံရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် ညးတေအ် ပြံင်တိတ် နူဒၞာဲ ဍုင်ညးတေအ် မဇၞော်ဂေါဝ် မဒှ်ဒၞာဲမၞိဟ်လမ္စံက်တအ် မပဒတဴဂၠိုင်တုဲ ရာဇာဝတ်ဂၠိုင်ဂှ်တုဲ အာမံင် ပ္ဍဲမိန်နေပဝ်လိသ်၊ တွဵုရးမိန်နေသဝ်တာ (Minneapolis, Minnesota) သွက်ဂွံကမၠောန်ရ။ ညးတေအ် ကလိဂွံ ကမၠောန် နဒဒှ် သၟာလစဝ်ကွဳတြက် (truck driver) ကေုာံ ပၟင်ဆေင် (bouncer)ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဟိုတ်နူ ယဲကပ်ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ ညးတေအ် ဒးတိတ် နူကမၠောန်ဂီုကၠီုဂှ်ရ။ ညးတေအ် ချိုတ် ပ္ဍဲအခိင်ဗၠာဲသၟိင် ရပ်ညးတေအ် နကဵုဒုဟ် မစကာသြန်ပတောအ် (counterfeit money) သွက်ဂွံရာန်ၜံက်ရ။ ဗၠာဲသၟိင် မၞိဟ်ဗုဗု ဒေရေက် ချဴဝိန် (Derek Chauvin) ထံက်လဝ်ကၜံင် လတူကအ်ညးတေအ် ပွိုင် ဒစာံမိနေတ် ကဵု ၄၆ စက္ကတုဲ ကဵုညးတေအ် ချိုတ်အာ အတိုင်ဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူဗၠာဲသၟိင် မရပ်စပ်ဗီုဂှ်တုဲ ညးတေအ် မဒးချိုတ်အာဂှ် ဗဒှ်ကဵု ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကိစ္စဘဝညးလမ္စံက် (Black Lives Matter protest) အလုံလိုက် မအာတ်မိက် သွက်ဂွံ ကလေင်ဒက်ပတန် သၞောတ်ဗၠာဲသၟိင်တၟိ ကေုာံ ဒစဵုဒစးဝါဒပါ်ကဆံင်ဂကူရ။

== ပထမ အဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဖၠောယ်ဒ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ Fayetteville, North Carolina, တုဲ ဇၞော်ဂေါဝ် ပ္ဍဲကဵု Cuney Homes ပ္ဍဲ Third Ward ဍုင် Houston, တွဵုရး Texas။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|last=Richmond|first=Todd|date=May 28, 2020|title=Who was George Floyd? Unemployed due to coronavirus, he'd moved to Minneapolis for a fresh start.|url=https://www.chicagotribune.com/nation-world/ct-nw-george-floyd-biography-20200528-y3l67rrmfnb3dh4x3i5iipneq4-story.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|last=Gill|first=Julian|date=May 27, 2020|title=In Houston, friends and family mourn 'gentle giant' George Floyd amid calls for murder charges for cops|url=https://www.houstonchronicle.com/news/houston-texas/houston/article/george-floyd-family-police-video-death-minneapolis-15298275.php}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|last=Hall|first=Michael|date=May 31, 2020|title=The Houston Years of George Floyd|url=https://www.texasmonthly.com/news/houston-years-george-floyd-dj-screw/}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု ဘာတန်သမၠုင် Yates High School ဂှ် ဖၠောယ်ဒ် လုပ်ဂကောံ ဗဝ်ရဴ (basketball team) တုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဗဝ်ဇိုင်ဂှ် (football team) ဂှ် ညးတေအ် ပါလုပ်လဝ်တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ဆာမ်ပိယာမ် တွဵုရးတက်သေတ်ရ။ ညးတေအ် ဘာတုဲ နူဘာတန်သမၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၃။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=May 31, 2020|title=An athlete, friend and father - who was George Floyd?|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52871936}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; ညးတေအ် ဆက်တိုန်ကဝ်လိက် South Florida Community College ပွိုင်ၜါသၞာံ၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် လုပ်ဂကောံ ဝေင် ဗဝ်ရဴပၠန်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ebrahimji|first=Alisha|date=May 29, 2020|title=This is how loved ones want us to remember George Floyd|url=https://www.cnn.com/2020/05/27/us/george-floyd-trnd/index.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Holton|first=Jennifer|date=May 29, 2020|title='A good guy:' College classmate, coach remember George Floyd|url=https://www.fox13news.com/news/a-good-guy-college-classmate-coach-remember-george-floyd}}&lt;/ref&gt; ညးတေအ် ပြံင်အာတိုန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် Texas A&amp;amp;amp;M University–Kingsville၊ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဏအ်လေဝ် ညးတေအ် ဝေင် ဗဝ်ရဴကီုရ။ ညးတေအ် သီုဘာတက္ကသိုလ် ဟွံတုဲ တိတ်ထောအ် နူတက္ကသိုလ်ရ။ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ကေုာံ သကအ်ရဲတအ် ကော်စ ညးတေအ် ဖေရ်ရဳ (Perry)၊ တုဲ ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဇကုဇကောဝ် ဇၞော်သၠုင်မွဲရ။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Wallace|first=Danielle|date=June 4, 2020|title=Hundreds, including Al Sharpton, Eric Garner's mom, mourn at George Floyd memorial in Minneapolis|url=https://www.foxnews.com/us/george-floyd-memorial-minneapolis-al-sharpton-eric-garner-mother}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|last=Mee|first=Emily|date=June 7, 2020|title=Who was George Floyd? The 'gentle giant' who was trying to turn his life around|url=https://news.sky.com/story/who-was-george-floyd-the-gentle-giant-who-loved-his-hugs-11997206}}&lt;/ref&gt; သမၠုင်ညးတေအ် နွံ ၆ ပေ ကဵု ၄ ၝောအ်တဲ (1.93 မဳတာ) နွံလျိုင် ၂၂၃ ပံင် (101 ကဳလဝ်)။

== ကမၠောန် ကေုာံ ဒုတိယအဝဲ ==
ဖၠောယ်ဒ် ကလေင်စဴ အာမံင် ပ္ဍဲဟုသတောန် တုဲ ညးတေအ် လုပ်ကလာပ်ဗဝ်ရဴရ။&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Lance Scott Walker|url=https://books.google.com/books?id=qseFDwAAQBAJ&amp;pg=PA83|title=Houston Rap Tapes: An Oral History of Bayou City Hip-Hop}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲတမ်သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ညးတေအ် လုပ်ဒယှ်ေဒွက် နဒဒှ် ရာပ်ပါ နကဵုယၟု &quot;Big Floyd&quot; ပ္ဍဲ ဂကောံဟိပ်ဟောပ် Screwed Up Click ရ။&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Julian|first=Gill|date=May 27, 2020|title=Before dying in Minneapolis police custody, George Floyd grew up in Houston's Third Ward|url=https://www.chron.com/news/houston-texas/houston/article/George-Floyd-police-brutality-minneapolis-dead-vid-15296192.php}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Burney|first=Lawrence|date=May 29, 2020|title=The Rap Report: To George Floyd a.k.a. Big Floyd of the legendary Screwed Up Click|url=https://www.thefader.com/2020/05/29/the-rap-report-to-george-floyd-aka-big-floyd-of-the-legendary-screwed-up-click}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Holmes|first=Charles|title='He Shook the World': George Floyd's Legendary Houston Legacy|date=July 2, 2020|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/houston-big-floyd-bun-b-paul-wall-trae-the-truth-1009055/}}&lt;/ref&gt; ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မပါလုပ် ညံင်ဂကောံဂဳတဏအ် ဂွံဇၞော်မောဝ် ဂွံတိုန်စိုပ်စင် မွဲတၠကီုရ။  ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသၟတ် ဘာကျာ်ခရေတ်ယာန်ဂှ်လေဝ် ညးတေအ် ပါလုပ် နဒဒှ် မၞိဟ်ဇၞော် ကေုာံ မၞိဟ်ထ္ၜလဘာ် သၟတ်တအ် မွဲတၠကီုရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=June 5, 2020|title=George Floyd Left a Gospel Legacy in Houston|url=https://www.christianitytoday.com/news/2020/may/george-floyd-ministry-houston-third-ward-church.html}}&lt;/ref&gt;

ကြဴနူ ညးတေအ် ဒးဒုင်ရပ် နကဵု ဒုဟ်ကမၠတ် ကေုာံ သွံဂဥုဲၜူမာဲ မဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ညးတေအ် ကေုာံ သကအ်ရဲညးတေအ်မသုန်တၠ လုပ်ဗတိုက်သ္ၚိမွဲ၊ ညးတေအ် ဒုင်ဝန် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ကလိလောန်လဝ် ဒုဟ်ဍာံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ တုဲ ညးတေအ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် မသုန်သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Toone|first=Stephanie|date=June 3, 2020|title=George Floyd, man killed in Minneapolis police encounter, had started new life in Minnesota|url=https://www.ajc.com/news/victim-police-encounter-had-started-new-life-minnesota/rMmT2wipeQFNnsypmh6oBL/|language=English|accessdate=June 9, 2020|archivedate=May 28, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528221125/https://www.ajc.com/news/victim-police-encounter-had-started-new-life-minnesota/rMmT2wipeQFNnsypmh6oBL/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;walters_05292020&quot;&gt;{{Cite news|last=Walters|first=Joanna|date=May 29, 2020|title=An athlete, a father, a 'beautiful spirit': George Floyd in his friends' words|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/29/george-floyd-who-was-he-his-friends-words}}&lt;/ref&gt; ညးတေအ် ဂွံတိတ်နူထံင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ကြဴနူ မပဒတဴ ပ္ဍဲထံင် Diboll Unit ပန်သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; ညးတေအ် တိတ်ကၠုင် နူထံင်တုဲ ညးတေအ် ပါလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဘာကျာ် Resurrection Houston ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် ညးတေအ်ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲမိန်နေပဝ်လိသ် တွဵုရးမိနိသဝ်ဒါ သွက်ဂွံဂွံကမၠောန်ရ။&lt;ref name=&quot;AJC&quot;&gt;{{Cite news|last=Toone|first=Stephanie|date=May 29, 2020|title=Floyd's brother tearfully asked for justice and peace following the 46-year-old bouncer's death Thursday|url=https://www.ajc.com/news/victim-police-encounter-had-started-new-life-minnesota/rMmT2wipeQFNnsypmh6oBL/|accessdate=June 9, 2020|archivedate=May 28, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528221125/https://www.ajc.com/news/victim-police-encounter-had-started-new-life-minnesota/rMmT2wipeQFNnsypmh6oBL/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Evelyn|first=Kenya|title='I miss him': George Floyd's daughter speaks out for first time|date=June 3, 2020|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/jun/03/george-floyd-daughter-gianna-speaks-out}}&lt;/ref&gt; ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် နဒဒှ် သၟာလစဝ်ကွဳတြက် (truck driver) ကေုာံ ပၟင်ဆေင်(bouncer) တုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲကဵု St. Louis Park ရ။&lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;{{Cite news|date=June 4, 2020|title=George Floyd was killed on May 25|url=https://www.economist.com/obituary/2020/06/04/george-floyd-was-killed-on-may-25th}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ညးတေအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမတက်ဝဳဒဳယဝ် ဒစဵုဒစး ပရေင်ပကီုပရာပ် နကဵုလွဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ညးတေအ် ဒးဒေါအ် နူကမၠောန်ပၟင်ဆေင် ဟိုတ်နူကဵု ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Richmond|first=Todd|date=May 28, 2020|title=George Floyd had started a new life in Minnesota before he was killed by police|url=https://www.bostonglobe.com/2020/05/28/nation/george-floyd-had-started-new-life-minnesota-before-he-was-killed-by-police/}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝပူဂိုလ် ==
ဖၠောယ်ဒ် နွံ ကောန်ဇာတ် မသုန်၊ ကောန်ဝုတ်ၜါ မနွံအာယုက် ၆ သၞာံ ကဵု ၂၂ သၞာံ မံင် ပ္ဍဲဟုသတောန်၊ ကောန်တြုဟ်မွဲ မံင်ပ္ဍဲဗြဳယာန် တွဵုရး တက်သေတ်။&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ortiz|first=Jorge L.|date=June 4, 2020|title='He was like the general': Mourners grieve George Floyd at Minneapolis memorial service|url=https://amp.usatoday.com/amp/3142320001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ellis|first=Nicquel Terry|date=May 28, 2020|title=George Floyd remembered as 'gentle giant' as family calls his death 'murder'|url=https://www.jsonline.com/story/news/2020/05/28/george-floyd-remembered-gentle-giant-family-calls-death-murder/5265668002/}}&lt;/ref&gt;

== စုတိ ==
[[ဝှာင်:The_George_Floyd_mural_outside_Cup_Foods_at_Chicago_Ave_and_E_38th_St_in_Minneapolis,_Minnesota.jpg|thumb|ရုပ်ကသူ ဖၠောယ်ဒ် ပ္ဍဲဒၞာဲညးတေအ် မဒးဒုင်ဂစိုတ်။]]
ပ္ဍဲ မေ ၂၅၊ ၂၀၂၀ ဖၠောယ်ဒ် ဒးဒုင်ရပ် နကဵုဒုဟ် မရပ်လဝ် သြန်ပတောအ် ၂၀ ပ္ဍဲကဵု ဖျာသဗ္ဗနိက် (grocery store) ပ္ဍဲကဵု Powderhorn Park ဗဒါဲဍုင် မိန်နေပဝ်လိသ် ဂှ်ရ။ တၠဖျာဂှ်ဟီု သြန် ၂၀ ဂှ် ဒှ်သြန်ပတောအ်၊ တၠဖျာဂှ် ဟီုကဵုညးတေအ် ၜံက်ညးတေအ် မရာန်ဂှ် ကလေင်ကဵု။ ညးတေအ် ဟွံကလေင်ကဵုတုဲ ဒှ်ကယျာန်ဓဝါတ် ရေင်သကအ်ရ။&lt;ref name=&quot;nytimes2020-05-29&quot;&gt;{{Cite news|date=May 29, 2020|title=George Floyd Worked With Officer Charged in His Death|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2020/05/29/us/derek-chauvin-george-floyd-worked-together.html}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးတေအ် ဒးဒုင်ရပ် ကဵုဗၠာဲသၟိင်ရ။ ဗၠာဲသၟိင် မၞိဟ်ဗုဗု ဒေရေက် ချဴဝိန် (Derek Chauvin) ထံက်လဝ်ကဵုက္ၜံင် ပ္ဍဲကအ်ညးတေအ် ပွိုင် ဒစာံမိနေတ် ကဵု ၄၆ စက္က ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မရပ်ညးတေအ်ဂှ်တုဲ ညးတေအ် ယီုဟွံဂွံ ဒးချိုတ်အာရ။ ဖၠောယ်ဒ်ဂှ် ပ္ဍဲတဲဒးဒုင်စုတ်လကံက်တဲတုဲ မုက်ဂှ်ဍဵုဖျေဟ်လဝ် ပ္ဍဲဂၠံင် နကဵုတင်က္ၜံင် ဗၠာဲသၟိင်ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 28, 2020|title=George Floyd and the city that killed him|url=https://www.startribune.com/brooks-george-floyd-and-the-city-that-killed-him/570818542/|quote=Down the road, people were marching and mourning Floyd, whose irreplaceable life ended after an arrest face-down on the asphalt of E. 38th Street.|accessdate=June 9, 2020|archivedate=May 28, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528113043/https://www.startribune.com/brooks-george-floyd-and-the-city-that-killed-him/570818542/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;3mins&quot;&gt;{{Cite web|date=May 29, 2020|title=Floyd was &quot;non-responsive&quot; for nearly 3 minutes before officer took knee off his neck, complaint says|url=https://www.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protest-updates-05-28-20/h_d6de512e51a8858a57f93ffa732c2695|quote=Chauvin had his knee on Floyd's neck for 8 minutes and 46 seconds in total, and 2 minutes and 53 seconds after Floyd was unresponsive, the complaint said.}}&lt;/ref&gt; ဗၠာဲသၟိင်ၜါဂှ် ရပ်ဍဵုလဝ်ညးတေအ်တုဲ ဗၠာဲသၟိင်ပန်ဂှ် ဒတဴဗဵုဒၟံင်ရ။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|date=May 26, 2020|title=What we know about Derek Chauvin and Tou Thao, two of the officers caught on tape in the death of George Floyd|url=https://www.startribune.com/what-we-know-about-derek-chauvin-and-tou-thao-two-of-the-officers-caught-on-tape-in-the-death-of-george-floyd/570777632/|accessdate=June 9, 2020|archivedate=May 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527041830/https://www.startribune.com/what-we-know-about-derek-chauvin-and-tou-thao-two-of-the-officers-caught-on-tape-in-the-death-of-george-floyd/570777632/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt5.29.20&quot;&gt;{{Cite news|date=May 29, 2020|title=Officer Charged With George Floyd's Death as Protests Flare|url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/05/29/us/ap-us-minneapolis-police-death-protests.html}}&lt;/ref&gt; မိနေတ်လက်ကရဴအိုတ် ပိ မိနေတ်ဂှ် ဖၠောယ်ဒ် ချဳဟွံမာန်တုဲ ဟွံယီုရ၊ ဆဂး ဗၠာဲသၟိင်ဂှ် ဟွံဗလး ဆက်ဍဵုလဝ် ညးတေအ်ဖိုဟ်ရ။ စဵုကဵု မၞိဟ်လွဳယဲကာတၟေင် (emergency medical technician) စိုပ်ဂှ် ဗၠာဲသၟိင်ဂှ် ထံက်ဍဵုလဝ် နကဵုတင်က္ၜံင် ပ္ဍဲကအ်ဗၠောယ်ဒ်ရ။ 

ဟိုတ်နူထံက်ဍဵုလဝ်ကအ် အခိင်ဗွဲမလအ်တုဲ ဖၠောယ်ဒ် ဒးချိုတ်အာရ။ 

ကြဴနူ ဖၠောယ်ဒ် စုတိအာတုဲ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဒစဵုဒစး ဗၠာဲသၟိင် မစကာဒြဟတ် အနိင်အထက် အလုံလိုက်မွဲရ။ &lt;ref name=&quot;ABC7&quot;&gt;{{Cite web|date=May 28, 2020|title=Violent protests rock Minneapolis for 2nd straight night over in-custody death|url=https://abc7.com/6216662/|accessdate=June 9, 2020|archivedate=June 1, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200601144050/https://abc7.com/minneapolis-police-station-torched-amid-george-floyd-protest/6218926//}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 28, 2020|title=As heated protests over George Floyd's death continue, Minnesota governor warns of 'extremely dangerous situation'|url=https://www.cnn.com/2020/05/27/us/minneapolis-protests-george-floyd/index.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 28, 2020|title=Deadly shooting near George Floyd protest as looting, arson grip Minneapolis|url=https://www.foxnews.com/us/armed-citizens-guard-stores-amid-looting-in-minneapolis-report}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ သီုဖအိုတ် ၄၀၀ ဍုင် ကတဵုဒှ်တုဲ ပါဲနူဂှ် ဍုင်ယူရောပ်ဂမၠိုင်လေဝ် ထ္ၜးကီုရ။&lt;ref name=&quot;WCCO2&quot;&gt;{{Cite news|date=May 26, 2020|title='I Can't Breathe!': Video Of Fatal Arrest Shows Minneapolis Officer Kneeling On George Floyd's Neck For Several Minutes|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/george-floyd-man-dies-after-being-arrested-by-minneapolis-police-fbi-called-to-investigate/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mayor makes emotional call for peace after violent protests: &quot;I believe in Minneapolis&quot;|date=May 29, 2020|url=https://www.cbsnews.com/news/minneapolis-george-floyd-protests-mayor-jacob-frey-peace/}}&lt;/ref&gt;

== စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ဝင် ==

အလုံမွဲလိုက် ကၠောန်သဘင်ဗှ်ဗၞုဟ်ညးတေအ် နကဵုသဘင်ဇၞော်ဇၞော်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=George Floyd memorial in North Carolina as sheriff's officers escort his body|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/george-floyd-memorial-north-carolina-sheriff-s-officers-escort-his-n1226576|language=en}}&lt;/ref&gt; သဘင်ကမ္မဌာန်ညးတေအ်ဂှ် ကၠောန်ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ဂျောန် ၉၊ ၂၀၂၀ တုဲ ဇွညးတေအ်ဂှ် တိုပ်လဝ် ဗဒါဲ ဒၞာဲဇွ မိညးတေအ် ပ္ဍဲ Pearland, Texas ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|date=June 8, 2020|title=Floyd's casket arrives at Houston church for public viewing|url=https://apnews.com/98f81b8baa3a7d20e98f8b085f98536b}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=CNN|first=Jay Croft|title=Mourners visit George Floyd's casket in Houston to pay respects|url=https://www.cnn.com/2020/06/08/us/george-floyd-houston-visitation/index.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=June 7, 2020|title=George Floyd's Body Returns To Houston For Memorial Service, Funeral|url=https://dfw.cbslocal.com/2020/06/07/george-floyd-body-returns-houston-memorial-service-funeral/}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist|30em}}

[[ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]
[[ကဏ္ဍ:BEHM]]</text>
      <sha1>n4xomx323k0vi9dk78i9w80bql8ofsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၉. ဂျောန်</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2311</id>
    <revision>
      <id>57968</id>
      <parentid>21248</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T20:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>28</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:George_Floyd_mural_Mauerpark_Berlin_2020-05-30_08.jpg|George_Floyd_mural_Mauerpark_Berlin_2020-05-30_08.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Fil</comment>
      <origin>57968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1161" sha1="hwmic995gggrjj5quyn27ol5wx99w1c" xml:space="preserve">'''၉၊ ဂျောန်'''
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left:-1em;&quot;&gt;
* ၁၈၇၉ - [[ချေတ်လှာင်၊ နာဲ|နာဲချေတ်လှာင်]] ကတဵုဒှ်မၞိဟ်  မဒှ်ကောန်သေဌဳဆု ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု အရာပ်မုဟ်ပန် နာဲသာညှင်း ကဵု မိရင်တအ် ကောန်မရနုက်ကဵုဒုတိယ ပ္ဍဲကောန်သီုဖအိုတ် (၆) တၠဂှ်ရ၊၊ 
* ၂၀၂၀ - ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် [[ဂျောတ် ဖၠောယ်ဒ် (George Floyd)]] မဒှ်ညးလမ္စံက် ဒးဒုင်ထံက်ဂစိုတ်ကအ် နကဵုတင်က္ၜင်ဗၠာဲသၟိင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်တုဲ ဗဒှ်ကဵု ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ အလုံကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ကီု သီုကဵု ဍုင်ဂၠးတိနာနာ။ 
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>hwmic995gggrjj5quyn27ol5wx99w1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၅. မေ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2349</id>
    <revision>
      <id>57967</id>
      <parentid>18269</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T20:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>28</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:George_Floyd_mural_Mauerpark_Berlin_2020-05-30_08.jpg|George_Floyd_mural_Mauerpark_Berlin_2020-05-30_08.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Fil</comment>
      <origin>57967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="cj71hssoh366lnhpobbausywf8yvcm3" xml:space="preserve">'''၂၅၊ မေ'''
&lt;div style=&quot;float:right;margin-left:0.5em;&quot;&gt; &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left:-1em;&quot;&gt;
* ၂၀၂၀ - [[ဂျောတ် ဖၠောယ်ဒ် (George Floyd)]] မဒှ်ညးလမ္စံက် ဒးဒုင်ထံက်ဂစိုတ်ကအ် နကဵုတင်က္ၜင်ဗၠာဲသၟိင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်တုဲ ဗဒှ်ကဵု ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ အလုံကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ကီု သီုကဵု ဍုင်ဂၠးတိနာနာ။ 
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>cj71hssoh366lnhpobbausywf8yvcm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင်ဟံသာဝတဳမန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>2702</id>
    <revision>
      <id>58057</id>
      <parentid>21184</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="0mo674n7yu32mi49tfnsyuciz9esxcv" xml:space="preserve">[[Category]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်မန်တြေံ]]</text>
      <sha1>0mo674n7yu32mi49tfnsyuciz9esxcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>3258</id>
    <revision>
      <id>58056</id>
      <parentid>25031</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="tk86vzhheq08whsucy3l6rqsd46j2vn" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဂှ်ဝွံ ဒှ်ပရေင်[[ဍုင်ဗၟာ]]ရအဴ
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေသ အာယှ]]</text>
      <sha1>tk86vzhheq08whsucy3l6rqsd46j2vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကောန်သၟိၚ်အသး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3487</id>
    <revision>
      <id>58076</id>
      <parentid>25661</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19144" sha1="fgqc19p0bp43wsey0pjlembwtjtpfsn" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name = ကောန်သၟိၚ်အသး
| title = ကောန်သၟိၚ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ကေုာံ အာဇာနဲ ဂကူမန်
| image = [[File:Shwemawdaw_Pagoda_Bago.jpg|250px|alt=ကျာ်မုဟ်တဴ ဍုင်ဗဂေါ]]
| caption = ကျာ်မုဟ်တဴ ဍုင်ဗဂေါ၊ ဒၞာဲမဆက်စပ် ကုဝင် ကောန်သၟိၚ်အသး
| succession = ကောန်သၟိၚ်
| kingdom = [[ဍုင်ဟံသာဝတဳ]] (Hanthawaddy)
| birth_date = ခေတ် အေဒဳ ၉ ဗွဝ်ကၠံ (စၟတ်သမ္တီ ဝင်)
| birth_place = ဒေသဗဂေါ၊ [[ရးမည]]
| death_date = ဟွံပြာကတ်
| death_place = [[ဍုင်ဟံသာဝတဳ]]
| father = [[သၟိင်သမလ]] (King Thamala)
| mother = ဂၞကျာ်သၟတ် (မိမန်ဓမ္မတာ)
| house = ဒမၠက် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပထမ
| religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ထေရဝါဒ)
}}

'''ကောန်သၟိၚ်အသး''' ({{lang-en|Prince Asah}}) ဝွံ ဒှ်ကောန်သၟိၚ် ကေုာံ အာဇာနဲ ဂကူမန် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကေုာံ ဒဏ္ဍာရဳ [[ဍုင်ဟံသာဝတဳ]] (Bago) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ကောန် ကောန်သၟိင်မန် မခၞံဗဒှ် ဍုင်ဗဂေါ မနွံယၟု [[သၟိင်သမလ]] တုဲ၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပ္ဍဲနန်တုဲ ဒးဒုင်လွဳလွတ်လဝ် ပ္ဍဲကွာန်မ္ၚးနန်ရ။ ဗွဲကြဴ ကာလဍုင်ဟံသာဝတဳ ဒးဒုင်ဘပဠ ကုသၟိင်ဂလာ (အိန္ဒိယ) ဂှ် ကောန်သၟိၚ်အသး ဂံင်တဝ်စၞေဟ် ပေါဲဗတိုက်မွဲစွံမွဲတုဲ ကလိဂွံ ဇမၞး၊ သီုကဵု မင်မွဲလဝ် အာဲကၟာဲ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ညံင်ဟွံဂွံစိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိင်ဂလာတအ်ရ။ ဇာတ်ဝင် ကောန်သၟိၚ်အသး ဝွံ ဒှ်ဇာတ် မစၞောန်ထ္ၜးကဵု သတ္တိ၊ ပရေင်ဆာန်ဂကူ ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ အာဲကၟာဲ မန်တုဲ စဵုကဵုခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ပတှ်ေ ကေုာံ ရှ်ေသှ်ေဒၟံင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

== နိဒါန် ==
ကောန်သၟိၚ်အသး ဂှ် ဒှ်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ သင်္ကေတ (Symbol) ဂကူမန်တအ် မွဲရ။ ဝင်ညးဂှ် ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလိက်ဝင်မန် ခေတ်တြေံ ဗီုကဵု [[ဥပ္ပန္နဟံသာဝတဳ]] ကေုာံ ဝင်ဍုင်သဓီု တအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ မစပ္တန်တၟိတၟိဂှ် ဒြဟတ်ပၞာန် ကေုာံ ဒြဟတ်ဍုင် ဟွံခိုင်ကၠိုက်ဏီရ။ ကာလဂှ် ဂလာ အိန္ဒိယ (Kala / Indian merchants or invaders) တအ် ကၠုင်စိုပ် ဍုင်ဗဂေါ တုဲ ကဵုဒြဟတ်ဘပဠ သွက်ဂွံ သီကေတ် ဍုင်ရ။ ညးတအ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံ ဗလးကဵု မၞိဟ်စၞးမွဲ သွက်ဂွံ ဗတိုက်ကဵု ဒကိုပ်ပၞာန်ညးတအ်ရ။ ယဝ်ရ မန်ကျမ္ဂး ဍုင်ဂှ် ဒးပအပ်ကဵု ညးတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်ဝိမလ မဒှ်ဒဒိုက် ကောန်သၟိၚ်အသး မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ ဟံင်ပြာ်လဝ် ဍုင်မန်ရ။&lt;ref&gt;Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma''. London: Frank Cass &amp; Co. Ltd. p. 36.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဍုင်ဟံသာဝတဳ (ဗဂေါ) ဂှ် ပ္တန်လဝ် နကဵု ကောန်သၟိင်ၜါ သၟိင်သမလ ကေုာံ သၟိင်ဝိမလ (Thamala and Wimala) ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ (ၜိုတ် ၈၂၅ အေဒဳ) ရ။ သၟိင်သမလ ဂှ် ဒှ်ကောဇၞော်တုဲ ဒှ် ဨကရာဇ် ပထမ အိုတ်ရ။ သၟိင်သမလ ဝွံ တိတ်အာ ဂြိုပ်တုဲ စုံသၟတ် ဒးစိုတ် ကု ကောန်ဝုတ် သၟာဗ္ၚ (ဟွံသေင်မ္ဂး ညးဒိုက်ဂတ်) မွဲတုဲ ပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲနန် နဒဒှ် ဂၞကျာ်သၟတ်ရ။

ဟိုတ်နူ သၟိင်သမလ ဟွံပအပ် အာဲကၟာဲ ဍုင် ကုဒေအ်ညး သၟိင်ဝိမလ တုဲ၊ သၟိင်ဝိမလ က္တဵုသပုန်တုဲ ဂစိုတ်ထောအ် သၟိင်သမလ ရ။ ကာလဂှ် ဂၞကျာ်သၟတ်ဂှ် တန်ဒၟံင် ဂဝ်ဂၞဴ ကောန်သၟိၚ်အသး ရ။ သၟိင်ဝိမလ ဖေက် ကောန်မသၠးကၠုင်ဂှ် က္လေင်သြိုဟ်တုဲ အမိင်ကဵု ဂစိုတ် ဂၞကျာ်ရ။ ဆဂး အမာတ်မွဲ ညာတ်သ္ဍိုက်ဆာန်တုဲ ဗလးထောအ် ဂၞကျာ် ပ္ဍဲကွာန်မ္ၚးနန်ရ။ ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်ရ ဂၞကျာ် သၠးဂဝ်ဂၞဴ ကလိဂွံ ကောန်တြုံ မွဲ မဟီုစ ကောန်သၟိၚ်အသး ရ။&lt;ref&gt;Aung-Thwin, Michael (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawaii Press. pp. 85-88.&lt;/ref&gt;

== ပထမ အဝဲ ==
ကောန်သၟိၚ်အသး ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ဂကောံသၟာဗ္ၚ ကေုာံ မၞိဟ်လွဳပြေင်တအ်ရ။ ညးဝွံ နူဍောတ်တ် နွံကဵု ဒြဟတ်ကာယ ဗွဲမဇၞော် ကေုာံ ညာဏ်ပညာ မစဳကၠးရ။ ကာလညး ဇၞော်ကၠုင် ညးမလေပ် ဝေင် ကေုာံ လွဳလွတ် ပြေင်တုဲ ဒြဟတ်ညး ဇၞော်ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။ ဇာတ်ဝင်လ္ၚဵု ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ညးဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ချေဟ်ဂြိုပ် မွဲတုဲ နကဵု ဒြဟတ်ညးဂှ် ညးရပ်ကြိုင်လဝ် ချေဟ်ဂှ် လွဳလွတ်မာန်ကၠုင်ရ။ ချေဟ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ဒှ်ချေဟ်အာဇာနဲ သွက်ညး သွက်ဂွံ စီဗတိုက်ပၞာန်ရ။

== ပရေင်က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲနန် ==
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သၟိင်ဝိမလ ပကင်ရင်ဒၟံင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။ ဍုင်ဗဂေါဂှ် ဇၞော်မောဝ် သာယာဒၟံင်တုဲ၊ က္ၜင်ဗၞိက် နူဍုင်သအာင် ဗွဲတၟေင် နူအိန္ဒိယ ကၠုင်စိုပ် ဂၠိုင်ရ။ သၟိင်ဝိမလ သ္ဒးမင်မွဲ ဍုင် နကဵု ဒြဟတ်ပၞာန် ကေုာံ ညာဏ်ပညာရ။ ဆဂး သၟိင်ဝိမလ ဂှ် လဆောဝ် လ္ၚုလ္ၚန်ဒၟံင် ဟိုတ်နူ မဂစိုတ်လဝ် ကောဇကုရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ အခိင်ဂှ် ဟွံမွဲကဵု သရာဲပၞာန် မဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကုသၞမ္ၚး ဍုင်ရ။

== ပၞာန် အိန္ဒိယ ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ==
ပ္ဍဲကာလမွဲတ္ၚဲ၊ က္ၜင်ပၞာန် (ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်ဗၞိက် မနွံကဵု ဒြဟတ်ပၞာန်) နူဍုင်ဂလာ (India) ကၠုင်စိုပ် သၞေဟ်ဍုင်ဗဂေါရ။ ညးတအ် ပလံင် လိက်သဝဏ် ကုသၟိင်ဝိမလ တုဲ အာတ်မိက် သွက်ဂွံ ဝေင်ပေါဲဗတိုက် (Duel) ရ။ ညးတအ် နွံကဵု ဒကိုပ်ပၞာန်ဂလာ မွဲ မဇၞော်သၠုင်တုဲ နွံကဵု ဒြဟတ် မဇၞော်ရ။
တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် -
* ယဝ်ရ သရာဲမန် ကျမ္ဂး၊ ဍုင်ဟံသာဝတဳ သ္ဒးပအပ်ကဵု ညးတအ်။
* ယဝ်ရ သရာဲမန် ဇၞးမ္ဂး၊ ညးတအ် ဇိုန်ကဵု က္ၜင် ကေုာံ ပစ္စ័យဖအိုတ် တုဲ က္လေင်စဴအာ ဍုင်ညးတအ်ရ။

သၟိင်ဝိမလ ဂၠာဲသရာဲပၞာန် အလုံမွဲဍုင် သွက်ဂွံ ဗတိုက် ကုဂလာဂှ်လေဝ် ဟွံဂွံရ။ မၞိဟ်ဖေက်ဒၟံင် ဒြဟတ် ဒကိုပ်ပၞာန်ဂလာ ဂှ်အိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Phayre, Lt. Gen. Sir Arthur P. (1883). ''History of Burma''. London: Susil Gupta. pp. 28-30.&lt;/ref&gt;

== ပေါဲဗတိုက် သၟိင်အသး ကေုာံ ဒကိုပ်ပၞာန်ဂလာ ==
အမာတ်တအ် လ္ၚတ်ဂၠာဲအာ စိုပ်အာ ကွာန်သၟာဗ္ၚတုဲ ဂွံမိင် ပရူ ဒြဟတ် ကောန်သၟိၚ်အသး ရ။ ညးတအ် က္လေင်ပ္တီ သၟိင်ဝိမလ တုဲ၊ သၟိင် ကော် ကောန်သၟိၚ်အသး စိုပ်ကၠုင် နန်ရ။ ကာလဂှ် အသး ထ္ၜးကဵု လက္ချဏ် သတ္တိ ကေုာံ တင်အာတ်မိက် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ လွဟ် (ဗံက်) ကေုာံ ချေဟ်ညးရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto;&quot;
|+ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ သရာဲၜါ
|-
! လက္ချဏ် (Characteristics) !! ကောန်သၟိၚ်အသး (Prince Asah) !! ဒကိုပ်ပၞာန်ဂလာ (Indian Champion)
|-
| '''တမ်မူလ (Origin)''' || ကောန်သၟိင်မန် (Mon Royalty) || သရာဲပၞာန် နူ အိန္ဒိယ (Indian Warrior)
|-
| '''လွဟ် (Weapon)''' || ဗံက် ကေုာံ သၞာ် (Spear and Sword) || တ္ၚ (Bow) ကေုာံ လွဟ်ဇၞော်နာနာ
|-
| '''ယာဉ် (Mount)''' || ချေဟ်အာဇာနဲ (Magical/Wild Horse) || စိင် ဟွံသေင်မ္ဂး ချေဟ်ဇၞော်
|-
| '''ဟိုတ်မဗတိုက် (Motive)''' || သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဍုင် ကေုာံ ဂကူ || သွက်ဂွံ သီကေတ် ဍုင် ကေုာံ တမ်ရိုဟ်
|}

ပေါဲဗတိုက် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲမ္ၚးဍုင်ဗဂေါ ရ။ ကောန်သၟိၚ်အသး ဍိုက်ချေဟ်တုဲ နကဵု ညာဏ် ကေုာံ ဒြဟတ်ဇကုဂှ် ဝေင်ပါဲ ကံ (arrow) သၞတအ်တုဲ၊ စိုပ်အခိင်ခိုဟ်ဂှ် ညးဗိုတ်စုတ် ဗံက် ပ္ဍဲကအ် ဒကိုပ်ပၞာန်ဂလာဂှ်တုဲ ဂလာဂှ် ချိုတ်အာ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ရ။&lt;ref&gt;South, Ashley (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma''. Routledge. p. 115.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်အံင်ဇၞး ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ဟိုတ်နူ ဒကိုပ်ပၞာန်ညးတအ် ချိုတ်အာတုဲ၊ ဂလာတအ် ဒုင်ကျတုဲ ဒးပအပ် က္ၜင် ကေုာံ ကပေါတ်ဖအိုတ် ကုဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။ ဍုင်မန်လေဝ် တိတ်ဗၠး နူဘဲသၞရ။ 

သၟိင်ဝိမလ ညာတ်ဒြဟတ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ကောန်သၟိၚ်အသး တုဲ လှဲလးအာ စိုတ်ရ။ ကာလဂှ် မိညး (ဂၞကျာ်သၟတ်) လဴထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အသး ဂှ် ဒှ်ကောန် သၟိင်သမလ ရ။ သၟိင်ဝိမလ ကလိဂွံ သမ္တီတုဲ က္လေင်ဒုင်လွဳ အသး နဒဒှ် ကောန်သၟိင် ပ္ဍဲနန်တုဲ၊ ပအပ်ကဵု အာဲကၟာဲ ဍုင်ရ။ အသး ဂှ် ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် သၟိင်မပကင်ရင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ မွဲဇကုကီုရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ ဂကူမန် ==
ကောန်သၟိၚ်အသး ဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန်တအ်မ္ဂး ညးဒှ် သင်္ကေတ သွက်-
# '''သတ္တိ ကေုာံ ဒြဟတ် (Courage and Strength):''' ဟွံဖေက်သၞ မဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်။
# '''ပရေင်ဆာန်ဂကူ (Patriotism):''' ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ပၠလေင်လဝ် ပ္ဍဲကွာန်ကီုလေဝ်၊ ကာလဍုင် နွံပၟိက်ဂှ် က္လေင်ကၠုင် ဟံင်ပြာ်ရ။
# '''သစ္စ (Loyalty):''' စဵုဒၞာ အာဲကၟာဲ ဍုင်မိတိမ ဇကုရ။

ဇာတ်ကောန်သၟိၚ်အသး ဝွံ ဒှ်ဇာတ် မတွဟ်ကဵု ကောန်ၚာ်မန်တအ် ညံင်ဂွံ ဆာန်ဍုင် ကေုာံ ညံင်ဂွံ မင်မွဲ အာဲကၟာဲဂကူရ။&lt;ref&gt;Shorto, H.L. (1961). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press. p. 45.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝင် ကေုာံ ဇာတ် ==
နူကဵု လညာတ် တၠပညာဝင် ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု မိုက်ကယ် အံင်-သွေန် (Michael Aung-Thwin) မ္ဂး၊ ဇာတ် ကောန်သၟိၚ်အသး ဝွံ ဒှ် ဒဏ္ဍာရဳ မခၞံဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲခေတ် လဒေါဝ်ရ။ ပ္ဍဲဝင် အာရှအဂၞဲ မ္ဂး ဇာတ်သရာဲ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကုသၞမ္ၚးဍုင် (ဗွဲတၟေင် နူအိန္ဒိယ ဟွံသေင်မ္ဂး သဳလင်္ကာ) ဝွံ နွံဂၠိုင်ရ။ 

ဆဂး သွက်ဂကူမန်တအ်မ္ဂး၊ ဇာတ်ဏအ် ဒှ်ဝင်ဇေတ်တ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး ဂကူမန် ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ဍုင်ဗဂေါရ။ ဇာတ်ဏအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကဵု လဒက်ပ္တန် ဍုင်မန် မနွံကဵု ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ကုရးမ္ၚး ဍုင်တအ်ရ။

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဩဇာ ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ ယၟု &quot;ကောန်သၟိၚ်အသး&quot; ဝွံ စကာလဝ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်၊ ဒွက်မန်၊ ကေုာံ လဝေင်ဇာတ်မန် နာနာရ။
* '''လိက်ပတ်:''' လိက်ဝင် ကေုာံ ပေါမ်အာစာမန်တအ် ချူလဝ် ပရူညး ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ပ္ဍဲသဘင်လှ်ေမန်တအ်၊ ဇာတ်ကောန်သၟိၚ်အသး ဂှ် ဒှ်ဇာတ် မက္တဵုဗဒှ်ကဵု စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူရ။
* '''စၟတ်သမ္တီ:''' ဂကောံသၟတ်မန် လ္ၚဵု ကေုာံ ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် တအ် စကာ ယၟု &quot;အသး&quot; နဒဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ အခေါင်အရာ ဂကူမန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဝင် မန်]]
[[Category:ကောန်သၟိင် မန်]]
[[Category:ဝင် ဍုင်ဗဂေါ]]
[[Category:ရာဇာဝင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဨကရာဇ် ကေုာံ ပူဂိုလ် ဝင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (Hanthawaddy Kings &amp; Historical Figures)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[သၟိင်သမလ]] • [[သၟိင်ဝိမလ]] • [[ကောန်သၟိၚ်အသး]] • [[ဗညာဥူ]] • [[ရာဇာဓိရာဇ်]] • [[မိစဴဗု]] • [[ဓမ္မစေတဳ]]
|}</text>
      <sha1>fgqc19p0bp43wsey0pjlembwtjtpfsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PH</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3836</id>
    <revision>
      <id>57970</id>
      <parentid>56577</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T00:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>57970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29881" sha1="r0bt7h3xdptq33n85agvpirjfgvhgfl" xml:space="preserve">[[ဝှာင်:PH_scale_3.jpg|right|thumb|Test tubes containing solutions of pH 1–10 colored with an indicator.]]
 
ပ္ဍဲဓါတု '''pH''' ({{IPAc-en|p|iː|ˈ|eɪ|tʃ}}, မဖဍန်လဝ် 'potential of hydrogen' ဟွံသေင်မ္ဂး 'power of hydrogen'&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2004|title=The Symbol for pH|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/102.%20pH.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=81|issue=1|pages=21|doi=10.1021/ed081p21|bibcode=2004JChEd..81...21J}}&lt;/ref&gt; အစောမ်သတ္တိ ဟဳဒြောဂေန်(ဍာ်)) ဂှ် ဒှ်စၟတ်သမ္တီ သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် ဗစး (acidity) ဟွံသေင်မ္ဂး ဖမျိုတ် (basicity) ပ္ဍဲကဵုဍာ်ရ။ ဗစး (ပ္ဍဲအရာဍာ်ဍာ်မွဲ နွံကဵု H&lt;nowiki&gt;&lt;sup id=&quot;mwHQ&quot;&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt; ဂၠိုင်)ဂှ် လၟိဟ်င္ၚုဟ်မး pH အောန်နူကဵု အရာဍာ်ဍာ် မနွံကဵု ဓါတ်ဖျိုတ် (ဝါ) င္ၚုဟ်မး pH အောန်ခ္ဍင် ဖျးဂၠိုင်ခဍင်တုဲ င္ၚုဟ်မး pH ဂၠိုင်ခဍင် ရှ်ဖျိုတ်ဂၠိုင်ခဍင်ရ။ 

ဗၜတ် pH ဂှ် ဒှ်နဲကဲသင်္ချာလောဂ် (logarithmic) မတော်ဂၠာဲ ဂလိုင် ဓါတ်ဟဳဒြောဂေန် (hydrogen) (ဝါ) ဓါတ်ဍာ် မကောံနွံ ပ္ဍဲအရာမွဲမွဲရ။ ဖဝ်မူလာ (formula) သင်္ချာဏအ်ဂှ် ဟိုတ်မစကာ အနုက် ၁၀ လောဂ် ပ္ဍဲကဵုဓါတ်ဍာ်ရ။ ဟီုမွဲနဲပၠန် pH ဂှ် ဒှ်အနုက် ၁၀ လောဂ် ဒဒက်တဴ ကုဒချဳဒရာင်  H&lt;nowiki&gt;&lt;sup id=&quot;mwKQ&quot;&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt; ion ရ။

ပ္ဍဲကဵု ကမ္တဴ 25&amp;nbsp;°C အရာဍာ်ဍာ်ဂှ် ယဝ်ရ pH အောန်နူ ၇ မ္ဂး ဖျးအာ၊ တုဲပၠန် အရာဍာ်ဍာ်ဂှ် ယဝ်ရ pH ဂၠိုင်နူ ၇ မ္ဂး ဖျိုတ်အာ။ အရာဍာ်ဍာ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကမ္တဴဂှ် ယဝ်ရ pH နွံ ၇ မ္ဂး တန်ကြန် (ဥပမာ ဍာ်ပလး နွံ pH ၇ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟွံဖျး ဟွံဖျိုတ်)။  င္ၚုဟ်မး pH ဂှ် နွံအောန်နူ ၀ ဒှ်မာန်၊ ယဝ်ရ အရာဂှ် ဖျးကွေဟ်ဟ် (အေက်သိဒ် ကြံင်င်)၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ယဝ်ရ ဖျိုတ်လောန်ကာဲမ္ဂး င္ၚုဟ်မး သၠုင်နူ ၁၄ လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။&lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2006|title=Negative pH Does Exist|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2006-10_83_10/page/n60|journal=Journal of Chemical Education|volume=83|issue=10|pages=1465|doi=10.1021/ed083p1465|bibcode=2006JChEd..83.1465L}}&lt;/ref&gt;

== ဝင် ==
လညာတ် pH ဂှ် ညးမဗၟံက်ထ္ၜးကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အစာဓာတု ဂကူဒိန်နေတ် သောန်ပဳတာလူရိတ်သောန်သာန် (Søren Peder Lauritz Sørensen) ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲစွမ်ဓါတ် ကာလ်ဗာ (Carlsberg Laboratory) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၉&lt;ref name=&quot;Sørensen&quot;&gt;{{Cite journal|year=1909|title=Über die Messung und die Bedeutung der Wasserstoffionenkonzentration bei enzymatischen Prozessen|journal=Biochem. Z.|volume=21|pages=131–304|url=https://core.ac.uk/download/pdf/14517358.pdf|quote=Original German: Für die Zahl p schlage ich den Namen Wasserstoffionenexponent und die Schreibweise p&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt;• vor. Unter dem Wasserstoffionexponenten (p&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt;•) einer Lösungwird  dann der Briggsche  Logarithmus des reziproken Wertes des auf Wasserstoffionenbezagenen Normalitäts faktors de Lösungverstanden.}} Two other publications appeared in 1909, one in French and one in Danish.&lt;/ref&gt; တုဲ ဗွဲကြဴ ကလေင်ပညဳပလေဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၄ မပကိတ်ပညဳ ကုလၟိဟ်ဂၞန် ဓါတုအဳလေက်တြော ရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်စံင်ညးကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ညးချူလဝ် နကဵုသင်္ကေတ H&lt;sup&gt;•&lt;/sup&gt; ကု ''p'', နကဵုဗီုဏအ် p&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt;• ရ။&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;ညးမခၞံဗဒှ် ကိရိယာစက် သွက်ဂွံစမ် pH ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် အာနောလ်ဒ် သြရ်ဝိလ္လေ ဗေက်မေန် (Arnold Orville Beckman) ညးမဒှ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲကဵု အေန်သတဳကျုတ် ကွတ်စက် ကာလဳဖေါရ်နဳယာ (California Institute of Technology) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၄။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ORIGINS: BIRTH OF THE PH METER|url=https://eands.caltech.edu/origins-birth-of-the-ph-meter/}}&lt;/ref&gt; တင်ရန်တၟအ် မဂွံခၞံဗဒှ်ဂှ် တၞဟ်နမိက်ဂွံစမ် pH ပ္ဍဲပၞဴ ပရိုက်ဂမၠိုင်တုဲ ဂွံတီ တိဗီုလဵု ဍေဟ်ဒးစိုတ်ဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Beckmans|url=https://books.google.com/books?id=nf0DAAAAMBAJ&amp;q=ph+caltech+beckman+sunkist&amp;pg=PA96}}&lt;/ref&gt;

== ပွံက် ကေုာံ ဗၜတ် ==

=== pH ===
pH ဂှ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် နကဵုနဲဂၞန်လောဂ် ပ္ဍဲကဵု ဓါတ်ဟဳဒြောဂေန် မချဳဓရာင် ''a''&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt;+, ပ္ဍဲကဵု အရာဍာ်ဍာ်။&lt;ref name=&quot;covington&quot;&gt;{{Cite journal|doi=10.1351/pac198557030531|url=http://www.iupac.org/publications/pac/1985/pdf/5703x0531.pdf|title=Definitions of pH scales, standard reference values, measurement of pH, and related terminology|journal=Pure Appl. Chem.|year=1985|volume=57|pages=531–542|issue=3}}&lt;/ref&gt;

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;\ce{pH} = - \log_{10}(a_\ce{H+}) = \log_{10}\left(\frac 1 {a_\ce{H+}} \right) &lt;/math&gt;

ဥပမာ၊ 

For example, for a solution with a hydrogen ion activity of 5×10−6 (at that level, this is essentially the number of moles of hydrogen ions per litre of solution) there is 1/(5×10−6) = 2×105, thus such a solution has a pH of log10(2×105) = 5.3. Consider the following example: a quantity of 10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; moles of pure (pH 7) water, or 180 metric tonnes (18&amp;#xD7;10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; g), contains close to 18 g of dissociated hydrogen ions.

Note that pH depends on temperature. For instance at 0&amp;nbsp;°C the pH of pure water is about 7.47. At 25&amp;nbsp;°C it is 7.00, and at 100&amp;nbsp;°C it is 6.14.

This definition was adopted because ion-selective electrodes, which are used to measure pH, respond to activity. Ideally, electrode potential, ''E'', follows the Nernst equation, which, for the hydrogen ion can be written as

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt; E = E^0 + \frac{RT}{F} \ln(a_\ce{H+})=E^0 - \frac{2.303 RT}{F} \ce{pH}&lt;/math&gt;

where ''E'' is a measured potential, ''E''&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; is the standard electrode potential, ''R'' is the gas constant, ''T'' is the temperature in kelvins, ''F'' is the Faraday constant. For H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; number of electrons transferred is one. It follows that electrode potential is proportional to pH when pH is defined in terms of activity.  Precise measurement of pH is presented in International Standard ISO 31-8 as follows: A galvanic cell is set up to measure the electromotive force (e.m.f.) between a reference electrode and an electrode sensitive to the hydrogen ion activity when they are both immersed in the same aqueous solution. The reference electrode may be a silver chloride electrode or a calomel electrode. The hydrogen-ion selective electrode is a standard hydrogen electrode.

: &lt;span class=&quot;texhtml&quot;&gt;Reference electrode | concentrated solution of KCl || test solution | H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; | Pt&lt;/span&gt;{{Clarify|date=October 2014}}

Firstly, the cell is filled with a solution of known hydrogen ion activity and the emf, ''E''&lt;sub&gt;S&lt;/sub&gt;, is measured. Then the emf, ''E''&lt;sub&gt;X&lt;/sub&gt;, of the same cell containing the solution of unknown pH is measured.

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;\ce{pH(X)} = \ce{pH(S)}+\frac{E_\ce{S} - E_\ce{X} }{z}&lt;/math&gt;

The difference between the two measured emf values is proportional to pH. This method of calibration avoids the need to know the standard electrode potential. The proportionality constant, 1/''z'' is ideally equal to &lt;math&gt;\frac{1}{2.303RT/F}\ &lt;/math&gt; the &quot;Nernstian slope&quot;.

To apply this process in practice, a glass electrode is used rather than the cumbersome hydrogen electrode. A combined glass electrode has an in-built reference electrode. It is calibrated against buffer solutions of known hydrogen ion activity. IUPAC has proposed the use of a set of buffer solutions of known H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; activity.&lt;ref name=&quot;covington&quot;/&gt; Two or more buffer solutions are used in order to accommodate the fact that the &quot;slope&quot; may differ slightly from ideal. To implement this approach to calibration, the electrode is first immersed in a standard solution and the reading on a pH meter is adjusted to be equal to the standard buffer's value. The reading from a second standard buffer solution is then adjusted, using the &quot;slope&quot; control, to be equal to the pH for that solution. Further details, are given in the IUPAC recommendations. When more than two buffer solutions are used the electrode is calibrated by fitting observed pH values to a straight line with respect to standard buffer values. Commercial standard buffer solutions usually come with information on the value at 25&amp;nbsp;°C and a correction factor to be applied for other temperatures.

The pH scale is logarithmic and therefore pH is a dimensionless quantity.

=== p[H] ===
This was the original definition of Sørensen in 1909,&lt;ref name=&quot;Sor&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.carlsberggroup.com/Company/heritage/Research/Pages/pHValue.aspx|title=Carlsberg Group Company History Page|publisher=Carlsberggroup.com}}&lt;/ref&gt; which was superseded in favor of pH in 1924. [H] is the concentration of hydrogen ions, denoted [H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;] in modern chemistry, which appears to have units of concentration. More correctly, the thermodynamic activity of H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; in dilute solution should be replaced by [H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;]/c&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;, where the standard state concentration c&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; = 1&amp;nbsp;mol/L. This ratio is a pure number whose logarithm can be defined.

However, it is possible to measure the concentration of hydrogen ions directly, if the electrode is calibrated in terms of hydrogen ion concentrations. One way to do this, which has been used extensively, is to titrate a solution of known concentration of a strong acid with a solution of known concentration of strong alkaline in the presence of a relatively high concentration of background electrolyte. Since the concentrations of acid and alkaline are known, it is easy to calculate the concentration of hydrogen ions so that the measured potential can be correlated with concentrations. The calibration is usually carried out using a Gran plot.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Potentiometric titrations solution containing the background electrolyte.}}&lt;/ref&gt; Thus, the effect of using this procedure is to make activity equal to the numerical value of concentration.

The glass electrode (and other ion selective electrodes) should be calibrated in a medium similar to the one being investigated. For instance, if one wishes to measure the pH of a seawater sample, the electrode should be calibrated in a solution resembling seawater in its chemical composition, as detailed below.

The difference between p[H] and pH is quite small. It has been stated that pH = p[H] + 0.04. It is common practice to use the term &quot;pH&quot; for both types of measurement.

=== pH indicators ===
{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|+Average pH of common solutions
!Substance
!pH range
!Type
|-
|Battery acid
| style=&quot;background-color: #CC0000; text-align: center; color: #ffffff&quot; |&lt; 1
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |Acid
|-
|Gastric acid
| style=&quot;background-color: #EE0000; text-align: center; color: #ffffff&quot; |1.0 – 1.5
|-
|Vinegar
| style=&quot;background-color: #FF6600; text-align: center&quot; |2.5
|-
|Orange juice
| style=&quot;background-color: #FF9900; text-align: center&quot; |3.3 – 4.2
|-
|Black coffee
| style=&quot;background-color: #ffff00 ; text-align: center&quot; |5 – 5.03
|-
|Milk
| style=&quot;background-color: #99cc33; text-align: center&quot; |6.5 – 6.8
|-
|Pure water
| style=&quot;background-color: #339933; text-align: center; color: #ffffff&quot; |7
| style=&quot;text-align: center&quot; |Neutral
|-
|Sea water
| style=&quot;background-color: #00cc99; text-align: center; color: #000000&quot; |7.5 – 8.4
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |Base
|-
|Ammonia
| style=&quot;background-color: #0000cc; text-align: center; color: #FFFFFF&quot; |11.0 – 11.5
|-
|Bleach
| style=&quot;background-color: #330099; text-align: center; color: #FFFFFF&quot; |12.5
|-
|Lye
| style=&quot;background-color: #330066; text-align: center; color: #FFFFFF&quot; |13.0 – 13.6
|}
Indicators may be used to measure pH, by making use of the fact that their color changes with pH. Visual comparison of the color of a test solution with a standard color chart provides a means to measure pH accurate to the nearest whole number. More precise measurements are possible if the color is measured spectrophotometrically, using a colorimeter or spectrophotometer.
Universal indicator consists of a mixture of indicators such that there is a continuous color change from about pH 2 to pH 10. Universal indicator paper is made from absorbent paper that has been impregnated with universal indicator. Another method of measuring pH is using an electronic pH meter.

=== pOH ===
[[ဝှာင်:PHscalenolang.svg|thumb|Relation between p[OH] and p[H] (red = acidic region, blue = basic region)]]
pOH is sometimes used as a measure of the concentration of hydroxide ions, OH&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;. pOH values are derived from pH measurements. The concentration of hydroxide ions in water is related to the concentration of hydrogen ions by

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;[\ce{OH^-}] = \frac{K_\ce{W}}{[\ce{H^+}]}&lt;/math&gt;

where ''K''&lt;sub&gt;W&lt;/sub&gt; is the self-ionization constant of water. Taking logarithms

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;\ce{pOH} = \ce{p}K_\ce{W} - \ce{pH}&lt;/math&gt;

So, at room temperature, pOH ≈ 14 − pH. However this relationship is not strictly valid in other circumstances, such as in measurements of soil alkalinity.

=== Extremes of pH ===
Measurement of pH below about 2.5 (ca. 0.003&amp;nbsp;mol dm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt; acid) and above about 10.5 (ca. 0.0003&amp;nbsp;mol dm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt; alkaline) requires special procedures because, when using the glass electrode, the Nernst law breaks down under those conditions. Various factors contribute to this. It cannot be assumed that liquid junction potentials are independent of pH.&lt;ref name=&quot;Feldman&quot;&gt;{{Cite journal|doi=10.1021/ac60120a014|title=Use and Abuse of pH measurements|journal=Analytical Chemistry|author=Feldman, Isaac|volume=28|pages=1859–1866|year=1956|issue=12}}&lt;/ref&gt; Also, extreme pH implies that the solution is concentrated, so electrode potentials are affected by ionic strength variation. At high pH the glass electrode may be affected by &quot;alkaline error&quot;, because the electrode becomes sensitive to the concentration of cations such as Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; and K&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; in the solution. Specially constructed electrodes are available which partly overcome these problems.

Runoff from mines or mine tailings can produce some very low pH values.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Nordstrom|title=Negative pH, efflorescent mineralogy, and consequences for environmental restoration at the Iron Mountain Superfund site, California|doi=10.1073/pnas.96.7.3455|volume=96|issue=7|pages=3455–62|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America}}&lt;/ref&gt;

=== Non-aqueous solutions ===
Hydrogen ion concentrations (activities) can be measured in non-aqueous solvents. pH values based on these measurements belong to a different scale from aqueous pH values, because activities relate to different standard states. Hydrogen ion activity, ''a&lt;sub&gt;H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/sub&gt;'', can be defined as:

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;a_\ce{H+} = \exp\left (\frac{\mu_\ce{H+} - \mu^{\ominus}_\ce{H+}}{RT}\right )&lt;/math&gt;

where ''μ''&lt;sub&gt;H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&lt;/sub&gt; is the chemical potential of the hydrogen ion, &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;\mu^{\ominus}_\ce{H+}&lt;/math&gt; is its chemical potential in the chosen standard state, ''R'' is the gas constant and ''T'' is the thermodynamic temperature. Therefore, pH values on the different scales cannot be compared directly due to different solvated proton ions such as lyonium ions, requiring an intersolvent scale which involves the transfer activity coefficient of hydronium/lyonium ion.

pH is an example of an acidity function. Other acidity functions can be defined. For example, the Hammett acidity function, ''H''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;, has been developed in connection with superacids.

=== Unified absolute pH scale ===
The concept of &quot;unified pH scale&quot; has been developed on the basis of the absolute chemical potential of the proton. This model uses the Lewis acid–base definition. This scale applies to liquids, gases and even solids.&lt;ref name=&quot;Krossing&quot;&gt;{{Cite journal|author=Himmel|year=2010|title=A Unified pH Scale for all Phases|journal=[[Angew. Chem. Int. Ed.]]|volume=49|issue=38|pages=6885–6888|doi=10.1002/anie.201000252}}&lt;/ref&gt;
In 2010, a new &quot;unified absolute pH scale&quot; has been proposed that would allow various pH ranges across different solutions to use a common proton reference standard.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Himmel|title=A Unified pH Scale for All Phases|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=49|issue=38|pages=6885–6888|doi=10.1002/anie.201000252}}&lt;/ref&gt;

== ဗီုမစကာ ==
Pure water is neutral. When an acid is dissolved in water, the pH will be less than 7 (25&amp;nbsp;°C). When a base, or alkali, is dissolved in water, the pH will be greater than 7. A solution of a strong acid, such as hydrochloric acid, at concentration 1&amp;nbsp;mol dm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt; has a pH of 0. A solution of a strong alkali, such as sodium hydroxide, at concentration 1&amp;nbsp;mol dm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;, has a pH of 14. Thus, measured pH values will lie mostly in the range 0 to 14, though negative pH values and values above 14 are entirely possible. Since pH is a logarithmic scale, a difference of one pH unit is equivalent to a tenfold difference in hydrogen ion concentration.

The pH of neutrality is not exactly 7 (25&amp;nbsp;°C), although this is a good approximation in most cases. Neutrality is defined as the condition where [H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;] = [OH&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;] (or the activities are equal). Since self-ionization of water holds the product of these concentration [H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;]&amp;#xD7;[OH&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;] = K&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;, it can be seen that at neutrality [H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;] = [OH&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;] = √Kw, or pH = pK&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;/2. pK&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; is approximately 14 but depends on ionic strength and temperature, and so the pH of neutrality does also. Pure water and a solution of NaCl in pure water are both neutral, since dissociation of water produces equal numbers of both ions. However the pH of the neutral NaCl solution will be slightly different from that of neutral pure water because the hydrogen and hydroxide ions' activity is dependent on ionic strength, so K&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt; varies with ionic strength.

If pure water is exposed to air it becomes mildly acidic. This is because water absorbs carbon dioxide from the air, which is then slowly converted into bicarbonate and hydrogen ions (essentially creating carbonic acid).

: &lt;chem&gt;CO2 + H2O &lt;=&gt; HCO3^- + H+&lt;/chem&gt;

=== pH ပ္ဍဲ တိ ===

==== Classification of soil pH ranges ====
==== The United States Department of Agriculture Natural Resources Conservation Service, formerly Soil Conservation Service classifies soil pH ranges as follows:
&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Soil Survey Division Staff|url=http://soils.usda.gov/technical/manual/contents/chapter3.html|title=Soil survey manual.1993. Chapter 3, selected chemical properties.}}&lt;/ref&gt; ====
[[ဝှာင်:Soil_pH_effect_on_nutrient_availability.svg|thumb|Nutritional elements availability within soil varies with pH. Light blue color represents the ideal range for most plants.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;align: center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Denomination
! scope=&quot;col&quot; |pH range
|-
|Ultra acidic
|&lt; 3.5
|-
|Extremely acidic
|3.5–4.4
|-
|Very strongly acidic
|4.5–5.0
|-
|Strongly acidic
|5.1–5.5
|-
|Moderately acidic
|5.6–6.0
|-
|Slightly acidic
|6.1–6.5
|-
|Neutral
|6.6–7.3
|-
|Slightly alkaline
|7.4–7.8
|-
|Moderately alkaline
|7.9–8.4
|-
|Strongly alkaline
|8.5–9.0
|-
|Very strongly alkaline
|&gt; 9.0
|-
|}

==== မၜတ် pH တိ ====


=== pH ပ္ဍဲ သဘာဝ ===


:

:


:


:


== နဲတော် pH ==
The calculation of the pH of a solution containing acids and/or bases is an example of a chemical speciation calculation, that is, a mathematical procedure for calculating the concentrations of all chemical species that are present in the solution. The complexity of the procedure depends on the nature of the solution. For strong acids and bases no calculations are necessary except in extreme situations. The pH of a solution containing a weak acid requires the solution of a quadratic equation. The pH of a solution containing a weak base may require the solution of a cubic equation. The general case requires the solution of a set of non-linear simultaneous equations.

A complicating factor is that water itself is a weak acid and a weak base (see amphoterism). It dissociates according to the equilibrium

: &lt;chem&gt;2H2O &lt;=&gt; H3O+ (aq) + OH^-(aq)&lt;/chem&gt;

with a dissociation constant, Kw defined as

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;K_w = \ce{[H+][OH^-]}&lt;/math&gt;

where [H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;] stands for the concentration of the aqueous hydronium ion and [OH&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;] represents the concentration of the hydroxide ion. This equilibrium needs to be taken into account at high pH and when the solute concentration is extremely low. 

=== ဖျး ကေုာံ ဖျိုတ် ဂၠိုင်င် ===
Strong acids and bases are compounds that, for practical purposes, are completely dissociated in water. Under normal circumstances this means that the concentration of hydrogen ions in acidic solution can be taken to be equal to the concentration of the acid. The pH is then equal to minus the logarithm of the concentration value. Hydrochloric acid (HCl) is an example of a strong acid. The pH of a 0.01M solution of HCl is equal to −log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;(0.01), that is, pH = 2. Sodium hydroxide, NaOH, is an example of a strong base. The p[OH] value of a 0.01M solution of NaOH is equal to −log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;(0.01), that is, p[OH] = 2. From the definition of p[OH] above, this means that the pH is equal to about 12. For solutions of sodium hydroxide at higher concentrations the self-ionization equilibrium must be taken into account.

Self-ionization must also be considered when concentrations are extremely low. Consider, for example, a solution of hydrochloric acid at a concentration of 5×10&lt;sup&gt;−8&lt;/sup&gt;M.  The simple procedure given above would suggest that it has a pH of 7.3. This is clearly wrong as an acid solution should have a pH of less than 7. Treating the system as a mixture of hydrochloric acid and the amphoteric substance water, a pH of 6.89 results.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Maloney|first=Chris|title=pH calculation of a very small concentration of a strong acid.}}&lt;/ref&gt;

=== ဖျး ကေုာံ ဖျိုတ် အောန်အောန် ===
A weak acid or the conjugate acid of a weak base can be treated using the same formalism.

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;\begin{cases}
\ce{Acid:} &amp; \ce{HA &lt;=&gt; H+ + A^-}\\
\ce{Base:} &amp; \ce{HA+ &lt;=&gt; H+ + A}
\end{cases}&lt;/math&gt;

First, an acid dissociation constant is defined as follows. Electrical charges are omitted from subsequent equations for the sake of generality

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;K_a = \frac \ce{[H] [A]}\ce{[HA]}&lt;/math&gt;

and its value is assumed to have been determined by experiment. This being so, there are three unknown concentrations, [HA], [H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;] and [A&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;] to determine by calculation. Two additional equations are needed. One way to provide them is to apply the law of mass conservation in terms of the two &quot;reagents&quot; H and A.

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;C_\ce{A} = \ce{[A]}  +  \ce{[HA]}&lt;/math&gt;
: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;C_\ce{H} = \ce{[H]}  +  \ce{[HA]}&lt;/math&gt;

C stands for analytical concentration. In some texts, one mass balance equation is replaced by an equation of charge balance. This is satisfactory for simple cases like this one, but is more difficult to apply to more complicated cases as those below. Together with the equation defining K&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt;, there are now three equations in three unknowns. When an acid is dissolved in water C&lt;sub&gt;A&lt;/sub&gt; = C&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt; = C&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt;, the concentration of the acid, so [A] = [H]. After some further algebraic manipulation an equation in the hydrogen ion concentration may be obtained.

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;[\ce H]^2 + K_a[\ce H] - K_a C_a = 0&lt;/math&gt;

Solution of this quadratic equation gives the hydrogen ion concentration and hence p[H] or, more loosely, pH. This procedure is illustrated in an ICE table which can also be used to calculate the pH when some additional (strong) acid or alkaline has been added to the system, that is, when C&lt;sub&gt;A&lt;/sub&gt; ≠ C&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt;.

For example, what is the pH of a 0.01M solution of benzoic acid, pK&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt; = 4.19?

* Step 1: &lt;math&gt;K_a = 10^{-4.19} = 6.46\times10^{-5}&lt;/math&gt;
* Step 2: Set up the quadratic equation. &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;[\ce{H}]^2 + 6.46\times 10^{-5}[\ce{H}] - 6.46\times 10^{-7} = 0 &lt;/math&gt;
* Step 3: Solve the quadratic equation. &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;[\ce{H+}] = 7.74\times 10^{-4};\quad \mathrm{pH} = 3.11&lt;/math&gt;

For alkaline solutions an additional term is added to the mass-balance equation for hydrogen. Since addition of hydroxide reduces the hydrogen ion concentration, and the hydroxide ion concentration is constrained by the self-ionization equilibrium to be equal to &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;\frac{K_w}\ce{[H+]}&lt;/math&gt;

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;C_\ce{H} = \frac{[\ce H] + [\ce{HA}] -K_w}\ce{[H]}&lt;/math&gt;

In this case the resulting equation in [H] is a cubic equation.

=== နဲကဲ နာနာ ===
Some systems, such as with polyprotic acids, are amenable to spreadsheet calculations.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Billo|title=EXCEL for Chemists|year=2011}}&lt;/ref&gt; With three or more reagents or when many complexes are formed with general formulae such as A&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;B&lt;sub&gt;q&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;,the following general method can be used to calculate the pH of a solution. For example, with three reagents, each equilibrium is characterized by an equilibrium constant, β.

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;[\ce{A}_p\ce{B}_q\ce{H}_r] =\beta_{pqr}[\ce A]^{p}[\ce B]^{q}[\ce H]^{r}&lt;/math&gt;

Next, write down the mass-balance equations for each reagent:

: &lt;math chem=&quot;&quot;&gt;\begin{align}
C_\ce{A} &amp;= [\ce A] + \Sigma p \beta_{pqr}[\ce A]^p[\ce B]^q[\ce H]^{r} \\
C_\ce{B} &amp;= [\ce B] + \Sigma q \beta_{pqr}[\ce A]^p[\ce B]^q[\ce H]^r \\
C_\ce{H} &amp;= [\ce H] + \Sigma r \beta_{pqr}[\ce A]^p[\ce B]^q[\ce H]^r - K_w[\ce H]^{-1}
\end{align}&lt;/math&gt;

Note that there are no approximations involved in these equations, except that each stability constant is defined as a quotient of concentrations, not activities. Much more complicated expressions are required if activities are to be used.

There are 3 non-linear simultaneous equations in the three unknowns, [A], [B] and [H]. Because the equations are non-linear, and because concentrations may range over many powers of 10, the solution of these equations is not straightforward. However, many computer programs are available which can be used to perform these calculations. There may be more than three reagents. The calculation of hydrogen ion concentrations, using this formalism, is a key element in the determination of equilibrium constants by potentiometric titration.

== ဆက်ဗှ် ==

* Alkaline diet
* Arterial blood gas
* Chemical equilibrium
* pCO2

== တင်စၟတ် ==
 

== နိဿဲ ==
 

== လေန်မ္ၚး ==

* [http://www.chem1.com/acad/webtext/pdf/c1xacid2.pdf Chem1 Virtual Textbook, Acid–base Equilibria and Calculations]
* [http://chemistry.about.com/library/weekly/aa012803a.htm Red Cabbage pH Indicator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124193908/http://chemistry.about.com/library/weekly/aa012803a.htm |date=2009-01-24 }}
* [http://www.engineeringtoolbox.com/food-ph-d_403.html Food and Foodstuff – pH Values]
* [http://www.aqion.onl Online pH Calculator for about 100 inorganic Acids, Bases, and Salts]
* [https://web.archive.org/web/20210424185633/https://www.wolkersdorfer.info/en/average-ph-value.html Calculation of mean pH]
[[ကဏ္ဍ:BEHM]]
[[ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]]</text>
      <sha1>r0bt7h3xdptq33n85agvpirjfgvhgfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကြုင်ဍာ်ခန်(ကွာန်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3967</id>
    <revision>
      <id>58080</id>
      <parentid>29518</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7837" sha1="5y3865u417rkbmx5bz2m14g1ha78ax6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ကြုင်ဍာ်ခန်
|official_name = 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = Krun-dak-khan-village.jpg
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန် မနွံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = ရး
|subdivision_name1 = ရးတၞင်သဳ
|subdivision_type2 = 
|subdivision_name2 = 
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ဘုတ်ပြင်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|11.396720|99.003223|region:MM|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

'''ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်''' (ယၟုတြေံ: အာဲသာယာဝတဳ) (ဗၟာ:ရေနောက်ချောင်း) ဝွံ ဒှ်ကွာန်သၟတ်မွဲ မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဘုတ်ပြင်၊ ပါ်ဍုင်မဏ္ဍိုင် (မန်ဒိုင်)၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်ဝွံ နာဲကျဝ်နေ ကေုာံ နာဲမတဵု ဂကူမန်ၜါတၠ ကဵုဒါန်တိတုဲ နကဵု အရီုအဗင် ဗိုလ်ဇၞော်အံင် ညးမဒှ် သကိုပ်ဒပ်ပၞာန်မန် မဖျေဟ်လွဟ်ဂှ် ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈၊ ၂၀၀၇ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၈ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၃ မမံက်) တ္ၚဲအဒိုက်ရ။ ပ္ဍဲကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်ဝွံ ဂကူမန်၊ ဂကူကရေင်၊ ဂကူဗၟာ၊ ဂကူထဝါဲ ပဒတဴဒၟံင်တုဲ ဂကူကရေင်တအ်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲသြင်ကြုင် လပါ်ပလိုတ်တုဲ ဂကူတၞဟ်တအ်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲသြင်ကြုင်တၞဟ်မွဲလပါ်ဗမံက်ရ။

==ယၟုကွာန်==
ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင်မစပတန်တေအ် ခုတ်ခဴလဝ် ယၟု ကွာန်အာဲသာယာဝတဳ ကီုလေဝ် ဗွဲကြဴဝွံ ဟိုတ်နူ မနွံ ပ္ဍဲဇိုင်ကြုင်ဍာ်ခန် နကဵု ဗီုဗၟာ မကော်စ ''ရေနောက်ချောင်း'' ဂှ်တုဲ ယၟုကွာန်ဂှ် ကော်စဒၟံင် ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန် နကဵု ဘာသာဗၟာ ရေနောက်ချောင်းကျေးရွာ။ 

==ဝင်==
အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်ဝွံ စပတန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၈၊ သာသနာ ၂၅၅၀ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၃ မမံက်) တ္ၚဲအဒိုတ်ဂှ်ရ။ မဂွံပတန်ကွာန်ဏအ်ဂွံဂှ် ကလိဂွံ အရီုအဗင် နူဗိုလ်ဇၞော်အံင် ညးမဒှ်သကိုပ်ဒပ်ပၞာန် မဒှ်ဒပ်ပၞာန်မန်မဖျေဟ်လဝ်လွဟ် ကုအလဵုအသဳတုဲ၊ နာဲကျဝ်နေ၊ နာဲနိုင်ဥူ၊ နာဲမတဵု၊ မင္ၚေဝ်တအ် အာဂတပၠတရဴတုဲ နာဲကျဝ်နေ ကေုာံ နာဲမတဵု ကဵုဒါန် ဂအာင်တိညးတအ်တုဲ ပ္တန်လဝ် ကွာန်ဝွံရ။ ပ္ဍဲအခိင်မပတန်ကွာန် ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် သ္ၚိနွံ သီုဖအိုတ် ၇-၈ မဟေင်ရ။ ဗွဲကြဴ မၞိဟ်ဂၠိုင်ကၠုင်၊ ဒှ်ပြသၞာ ကဵုဂကူကရေင်တုဲ နူကဵု ဂကောံဒပ်မန်မဖျေဟ်လွဟ်တအ် ဗိုင်ပညဳပညပ်တုဲ ပါ်ခြာထောအ် ပယျဵုဒနက်ကွာန်၊ ကရေင်မံင် သြင်ကြုင် လပါ်ပလိုတ်၊ မန်၊ ဗၟာ၊ ထဝါဲဂှ် မံင်သြင်ကြုင် လပါ်ဗမံက်ရ။  

==ပရေင်ပိုန်ဒြပ်==
ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်ဝွံ လၟုဟ် (သၞာံ ၂၀၂၁) နွံသ္ၚိၜိုတ် ၇၀-၈၀ မတုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဂယိုင်လမျီု နကဵုကမၠောန်တဵုဂူ တဵုကၠအ်အိုတ်ရ။

==ယေန်သၞာင်မန်==
ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန်မွဲတုဲ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဂကူမန် မပ္တံကဵု တ္ၚဲဂကူမန်၊ ဗတောန်လိက်ဥတုကညင်တအ်ဂှ် ဗီုညးကဵုညးကၠောန်ဒၟံင်ကီုရ။ ဟိုတ်နူ ဂကူပြံက်နှဴဒၟံင်တုဲ ကောန်င္ၚာ်သၟတ်မန်တအ်ဂှ် စၞးမဟီုအရေဝ်မန်ဂှ် ဟီုကၠုင်အရေဝ်ဗၟာ အရေဝ်ထဝါဲဂၠိုင်ကၠုင်ရ။

==ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်==
&lt;gallery&gt;
ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်.jpg|thumb|ပါင်ဂၠံင်လုပ်ကွာန် ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်
ဘာလျးသာသနာ၊ ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်.jpg|thumb|မုက်တြင် ဘာလျးသာသနာ ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်
ကောန်ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်.jpg|thumb|ကောန်ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန် မချဳဓရာင် ပရေင်ဂကူမန် တ္ၚဲဂကူမန်
ဗဗဵုမတ် နူဘာလျးသာသနာ ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်.jpg|thumb|ဗဗဵုမန် နူဘာလျးသာသနာ ကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်
ဗတောန်လိက်မန် ဥတုကညင် ပ္ဍဲကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်.jpg|thumb|ဗီုကွးဘာ မဗတောန်လိက်မန် ဥတုကညင် ပ္ဍဲကွာန်ကြုင်ဍာ်ခန်
&lt;/gallery&gt;
==နိဿဲ==
ညးမပကောံချူ နာဲပညာနန် ဒဵုတၟအ်

{{DEFAULTSORT:ကြုင်ဍာ်ခန်}}
[[Category:ကွာန်]]
[[Category:ကွာန်မန်]]
[[Category:ကွာန် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>5y3865u417rkbmx5bz2m14g1ha78ax6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကြုင်ဖါ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4136</id>
    <revision>
      <id>58081</id>
      <parentid>47724</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2640" sha1="awyfyhfegas9797l84xprwjxganaxxq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ကွာန်ကြုင်ဖါ်
|official_name = 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကွာန်ကြုင်ဖါ် မၞုံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = {{Flag|Mon}}[[တွဵုရးဍုင်မန်|တွဵုရးဍုင်မန်]]
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်မတ်မလီု
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|16.2383830433374|97.73315184662138|region:MM|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

'''ကွာန်ကြုင်ဖါ်'''({{Lang-en|Kyonhpaik}}၊ {{Lang-my|ကျုံဖိုက်}})ဂှ် နွံပ္ဍဲ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၉၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကြုင်ဖါ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၄၃၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၆၀၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၀၄၇ တၠရ။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}&lt;/ref&gt;


== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
{{ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်}}{{တွဵုရးဍုင်မန်}}

{{DEFAULTSORT:ကြုင်ဖါ်}}
[[Category:ကွာန် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]</text>
      <sha1>awyfyhfegas9797l84xprwjxganaxxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကမ္မသတ္တိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4565</id>
    <revision>
      <id>58066</id>
      <parentid>32631</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12533" sha1="k857bntglegmzov8c5ahgsh0n0sv577" xml:space="preserve">'''ကမ္မသတ္တိ''' ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုသဘဴဓဝ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ လတူကံ (ကမ္မ)၊ မချူလဝ် နကဵု ကျာ်ဇၞော်အစာမဟာထေရ်ပါလိတ ရ။ လိက်ပရေင်ဝွံ ပသောင်ထ္ၜးလဝ် ပရူအစောံသတ္တိ ကံ၊ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ကံ၊ ညာဏ် ကေုာံ ဝဳရိယ၊ သီုကဵု နဲကဲ ပလေဝ်ကံ အတိုင်လညာတ် သၞောတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။

== အစောံသတ္တိ ကံ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ ==
မၞိဟ်ပတှ်ေ ပရေင်ကံဂှ် ဒှ်ညးရှ်ေသှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာဇေတ်ရ။ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ကမ္မဗန္ဓု (ကံဟေင် ဒှ်ကလောဒညာတ် ပွဳဗွိုင်)၊ ကမ္မဒါယာဒ (ကံဟေင် ဒှ်ဂြပ်အာဲကၟာဲ) ရ။ မၞိဟ်ပတှ်ေကံတအ်ဂှ် သွက်ကမၠောန်ဂွံခိုဟ် ညးတအ် ပလေဝ်လဝ်ရ။ ပလေဝ်ကံမ္ဂး ဒှ်ပလေဝ်ဘဝရ။ နွံပၟိက်ကဵု ဘဝခိုဟ်မ္ဂး ကံကမၠောန်ခိုဟ်ဂှ် ဒးကၠောန်ရ။ မၞိဟ်ပလေဝ်လဝ် ကံကမၠောန်ခိုဟ်တအ်ဂှ် ဟွံဒးဒုင်ကမျ ကုဓဝ်လောကရ။

ကံဂှ် မၞိဟ်တအ် ကၠိုဟ်လဝ် &quot;ကမၠောန်&quot; ရ။ ကမၠောန်ကၠောန်တုဲ အိုတ်အးအာရ၊ ဆဂး သတ္တိဍေဟ် ဟွံအိုတ်အးအာ၊ သှ်ေၜက်မံင်ဏီရ။ အစောန်သၟဟ်သတ္တိဂှ် ဒှ် &quot;ကံ&quot; ရ။ ကၠောန်ခိုဟ်မ္ဂး သတ္တိခိုဟ်သှ်ေၜက်တုဲ၊ ပရေအ်မ္ဂး သတ္တိပရေအ် သှ်ေၜက်ရ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကံ၊ ညာဏ် ကေုာံ ဝဳရိယ ==
ဂွံပလေဝ်ကံမာန်ဂှ် ဒးကေတ် ဇြဟတ်ဂရိုဟ် (ဖိအား) နူ ညာဏ် ကေုာံ ဝဳရိယရ။ မၞိဟ်ညာဏ်နွံ၊ ဝဳရိယနွံမှ ပလေဝ်ကံမာန်ရ။ ညာဏ်ခိုဟ်မ္ဂး ကံခိုဟ်ရ။ ကံဂှ် မၞိဟ်ဖအိုတ် ဟွံပတှ်ေရ၊ မၞိဟ်ဟွံပတှ်ေကံဂှ် ညးတအ် ဟွံပလေဝ်ကမၠောန်ရ။ ကံဟေင် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဘဝမၞိဟ် ညံင်ရဴဒုင်တဲမာန်ကီု၊ မၞိဟ်လေဝ် ပလေဝ်ကဵုကံမာန်ကီုရောၚ် ဒးပတှ်ေရ။ ကၠောန်ခိုဟ် ဂွံခိုဟ်ဂှ် ဆဵုညာတ်မံင် နမတ်ရ။

ဒးပတှ်ေကံဏောင် ၜိုန်ဟီုလဝ် နွံကီုလေဝ် ဒးဆိင်ဆ စင်ခြင် နကဵုညာဏ်ပါ်ပဲါရ။ ဇဲလွဳလေဝ် လ္ပယှအ်၊ လ္ပဖ္ဍန်ထောံစိုတ်ဓါတ် ပတှ်ေကံတုဲ လ္ပလိုန်စုတ် လတူဇလညိ။ ယဝ်အတိုင်ဏအ်မ္ဂး ဖန်ဗဒှ်ကဵု မၞိဟ်တအ် လှ်ေမံင် လတူစင် ဇာတ်လောကရ။ ပတှ်ေဗၠေတ် အာစိုပ်တၞုင်တၞး မွဲကရေက် (ဝါဒတၞုင်တၞး) လေဝ် ဘဝဟွံဇၞော်မောဝ်ရ။ လတူဒဒှ်ဍာံ ညာဏ် ကဵု ဇဲလွဳ ဟွံပေင်လေဝ် ဘဝဟွံသၠုင်တိုန်ရ။ ပံင်သရောပ်မ္ဂး ကံ၊ ညာဏ်၊ ဝဳရိယ (ဇုက်ပိပၠောပ်ဏအ်) တေင်ညိမှ တိင်ရမျာင်တိတ်ရ။

== ပလေဝ်ကံ ပစ္စုပ္ပန် ==
ကံ (ကမၠောန်) အတိက် ၜိုန်ကဵုဖိုလ် ဟွံခိုဟ်ကီုလေဝ် ကံပစ္စုပ္ပန် ညံင်ဂွံခိုဟ် ယဝ်ပလေဝ်ကဵုမာန်မ္ဂး ကံအတိက်ဂှ် ဒးခိုဟ်ဗက်ဏောင်။ ကံအတိက်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ဟွံမာန်၊ ကံ (ကမၠောန်) ပစ္စုပ္ပန် ဂတမတ်ဂှ် အလဵုဇကု ညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပလေဝ်ကံ (ကမၠောန်) ပစ္စုပ္ပန်ဏအ်ညိ။ ကံညး နွံပ္ဍဲညးရ၊ ပါ်ပရအ် ဟွံဂွံ၊ ညးကၠောန် ညးဂွံဟေင်ရ။ ကံအတိက် ဟွံညာတ်ဂှ် လ္ပစၟဳကေတ်တုဲ ကံ (ကမၠောန်) ပစ္စုပ္ပန် မညာတ်မံင် ဂတမတ်ဏအ် ညံင်ဂွံဆာဲဂှ် ဂိုတ်ဂစာန်ပလေဝ်ညိ။

== ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် ကံ ==
ကံ-ကမ္မဂှ် ဟီုစကမၠောန်တုဲ ကမၠောန်ကံခိုဟ်မ္ဂး ဖိုလ်ကမၠောန်ခိုဟ် မံက်ကၠုင်မာန်ရ။ ကမၠောန်ကံဟွံခိုဟ်မ္ဂး ဖိုလ်ကံကမၠောန် ဟွံခိုဟ် မံက်ကီုရ။ ကံပရေအ် ဍဵုဟလိုက်မ္ဂး ဘဝမၞိဟ် ဒးဗၠိုက်ရ။ မၞိဟ်ဆဵုဂဗမံင် ဒဒိုက်ဂှ် ကံပရေအ် ဍဵုဍိုက်ကဵုဖိုလ်ရ။

ညးလ္ၚဵု ကၠောန်ခိုဟ် ဆဵုပရေအ်ဂှ် ၜိုန်ကမၠောန်လုပ် သမာဇဳဝကီုလေဝ် ဒှ်ထဝ်ကမၠတ်တုဲ ဗီုပြင် ကမၠောန်သွံရာန် ဟွံစှ်ေဗီုနဲကဲတုဲ ဆဵုဂဗဘဲမာန်ရ (ဥပမာ - ရာန်ထဝ် ပ္ဍဲတဲကမၠတ် ကၠတ်ထဝ်ဂှ် ၜိုန်ကမၠောန်လုပ် သမာဇဳဝကီုလေဝ် ဒှ်ထဝ်ကမၠတ်တုဲ ဆဵုဂဗဘဲမာန်ရ)။ 

ကံခိုဟ်ဂှ် &quot;ကုသိုလ်ကံ&quot;၊ ကံပရေအ်ဂှ် &quot;အကုသိုလ်ကံ&quot; ရ။ ကံၜါဝွံ နွံမံင် ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ် လၟိုန်အခိင်ရ။ ဍေဟ်မင်မံင် အခိင် သွက်ဂွံကဵုဖိုလ် ကုမၞိဟ်ဂှ်ရ။ ကၠောန်ခိုဟ် ဆဵုဒဒိုက်ဂှ် ဒှ်အခိင် အကုသိုလ်ဏအ် ဂွံအခေါင် ကဵုဖိုလ်ရ။ ကၠောန်ပရေအ် ဂွံတသိုက်ဂှ် ဒှ်အခိင် ကုသိုလ်ဏအ် ကဵုဖိုလ်ရ။ အခိင်ကုသိုလ်ကံ ကဵုဖိုလ်မ္ဂး ဒဒိုက် ယဲဘဲ ဟွံမဲရ၊ ညးတၞဟ်ပၠေင်လေဝ် ဘဝပိုန်ဒြပ် ဟွံလေင်ရ၊ သ္ၚိဇကုမံင် ပၟတ်ဟွံတူရ၊ ဇၟာပ်ချပ်ကၠောန် ဒှ်ဖအိုတ်ရ။ ကၠောန်ခိုဟ် ဂွံခိုဟ်၊ ကၠောန်ပရေအ် ဂွံပရေအ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် တီမံင် ကၠးကၠးရ၊ ဆဂး အတိုင်တီ ပါဲဟွံမာန်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံပတှ်ေကံ ပေင်င်ရ။ ပတှ်ေစှ်ေစိုတ်မ္ဂး ကံပရေအ်ဂှ် ဒးဝေင်ပါဲတွဵုရ။ ကံပရေအ်ဂှ် ပတုပ်လဝ်ကဵု မတၟအ်၊ မဗ္တဳတုဲ ဍေဟ်ဗၠိုက်တၞီစှ်ေ လပါ်သၟဝ်ဖအိုတ်ရ။

== နဲကဲ ပလေဝ်ကံ အတိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ==
ကမၠောန်ဒှ်ကုသိုလ်ဟီုဂှ် ကဵုဒါန် သြန်ဝတ္ထုမာန်မှ ဒှ်ကုသိုလ် ဟွံသေင်။ သွက်ဂွံဒှ် ကမၠောန်ကုသိုလ်ဂှ် နွံမံင် ဂတမတ်ပိုဲ ဖအိုတ်ရ။ ဥပမာ - ဂၠံင်ဍာန်လီု ပလေဝ်၊ ဂၠံင်ဍာန်ပြး တွံသ္အးဇ္ၚး၊ ဒၟာနူဇကုမွဲ ညးဂမၠိုင် လ္ပကဵုဒးဒှ် ဒဒိုက်၊ ဟီုဂလာန် မနွံကဵုကျာ်သြဳ၊ ဗိုက်ဗွိုက်လတက် မနွံကဵုမ္ၚဵု၊ သ္ပရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မၞိဟ်ဇၞော်ဍောတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ကုသိုလ် ဖအိုတ်ရ။ ဖေက်ဘဲဒဒိုက် ဝဋ္ဋ်သံသာမ္ဂး ဒးဟလိုၚ်ဓဝ်ကုသိုလ် ပ္ဍဲဇကုရ။ ကၠောန်လေဝ်ကဵုဒှ်ကုသိုလ်၊ ဟီုချပ်လေဝ် ကဵုဒှ်ကုသိုလ်မ္ဂး ပ္ဍဲမၞိဟ်ဂှ် ကုသိုလ်ဂၠိုင်ရ။ ပလေဝ်ကံမ္ဂး ဒးပလေဝ် ကမၠောန်ပိသာ် (ကာယ၊ ဝစဳ၊ မနော) ဂှ်ရ။

မၞိဟ်စွံၚုဟ်မး ကဵုဘဝမၞိဟ်တအ်ဂှ် မွဲအာယုက်ဘဝ ညံင်ကံခိုဟ် ဂွံဒှ်မံင်လၟိုန် စွံလဝ်ဓဝ်သတိ ဂၠိုင်င်ညိ။ ပ္ဍဲကမၠောန်လေဝ် စွံသတိ၊ ဟီုဂး ကသပ်ချပ်မံင်တအ်ဂှ်လေဝ် သတိ လ္ပကဵုဗၠးအာညိ။ 

အာယုက်ပရေအ်၊ ကံဇာတာစှ်ေ၊ ယုတ်သဝ်တုဲ ဒှ်ယဲဂှ် မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေဂၠိုင်မံင်ရ။ ကာလဒးပလေဝ်ကံ ပၠေင်အန္တရာဲဂှ် ပြာပ်အာကဵု အစာဗေဒင်တုဲ သွက်ယဲဝေဒနာဇကု ဂွံဗၠးဂှ် ဒးဂစိုတ်လမျီုသတ်မွဲမွဲမ္ဂး ဟွံစှ်ေကဵု သၞောဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပလေဝ်ကံရ။ ပလေဝ်ကံ အာယုက်အထံက်ပရေအ်မ္ဂး- ကံလပါ်ခိုဟ်ဂှ်ကၠောန်၊ ကဵုဒါန်၊ လ္ၚောဝ်ကျာ်၊ ဖျေဟ်မေတ္တာ၊ ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မိမအစာ ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော်တအ်၊ တွံဂၠံင်ဍာန်၊ ထံက်ပင် ညးဒိုက်ဝါတ် ဒှ်ဒဒိုက်တအ်ညိ။

== နိဿဲ ==
* လိက်ပရေင် မူလ - ကျာ်ဇၞော်အစာမဟာထေရ်ပါလိတ

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:လိက်ပရေင် မန်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ပရေင်ပတှ်ေ]]</text>
      <sha1>k857bntglegmzov8c5ahgsh0n0sv577</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂွံဒုၚ်ခဳကဵုဘဝဒဒိုက်မာန်ဟီုဂှ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4567</id>
    <revision>
      <id>58106</id>
      <parentid>32634</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12624" sha1="dvm4k2y8liuaq4itvqsv86e9fe3d958" xml:space="preserve">     ဂွံဒုၚ်ခဳကဵုဘဝဒဒိုက်မာန်ဟီုဂှ်

      ဂဗဆဵုဒဒိုက်လေဝ် စိုတ်ဓါတ်လ္ပစှ်ေ စိုတ်ဓါတ်လ္ပလီု ဆဵုတသိုက်လေဝ် လ္ပမိပ်စိုတ် စိုတ်လ္ပသၠုၚ်ဇကုဇကု ဂွံမံၚ်စေဝ်လ္ဒောဝ်မာန်ဂှ် ပ္ဍဲဇကုသ္ဘဴဓဝ်ဓမ္မနွံဟေၚ် ထိၚ်ဒဝ်လဝ်မာန်ရ။
          စိုတ်ဂှ်ထိၚ်လဝ်ကဵုသ္ဘဴဓဝ်ကျာ်မာန်မ္ဂး ဒုၚ်အဘဳလောကဓဝ်ခိုဟ် ပရေံမာန်ရ၊သ္ဘဴဓဝ် အလောဘ ကဵုမာန်နွံမ္ဂး ထိၚ်ဒဝ်လောဘမာန်ရ၊ သ္ဘဴဓဝ် အဒေါသ လေပ်ဆာန်ဍူ ညးတၞဟ်မာန်နွံမ္ဂး ထိၚ်ဒဝ် ဒေါသမာန်ရ။
           ကလိဂွံဘဝတုဲမ္ဂး ဒဒိုက်တသိုက် ခိုဟ်ပရေံဟွံဆဵုလေဝ် ဒးဆဵုဂှ် ဒှ်သ္ဘဴလောကဓဝ်သ္ဂးရ၊ ခိုဟ်မွဲလ္စုတ် ပရေံမွဲလ္စုတ် ဒးဒှ်ဍာံဍာံရ၊ ကာလဇီုကပိုက်လောကဓဝ်ပရေံဂှ် ညံၚ်ဘဝဟွံလီုဂှ် ဒးထိၚ်ကဵုသ္ဘဴဓဝ်ရ။
        ညးလ္ၚဵုဒှ်တသိုက်ဘဝ ဒးဒုၚ်ဒဒိုက်ယဲဝေဒနာ ညးလ္ၚဵုဘဝ ဒိုက်ဝါတ် ယဲဝေဒနာဟွံမွဲ ညးလ္ၚဵုနွံကဵု ပွဳပွိုၚ်ကောန်ဇာတ်ညးလ္ၚဵု ဒးသာဲနူသမာဘာကောန်ဇာတ် လ္တူစၚ်ဇာတ်ဘဝ ထ္ၜးမံၚ် ဇာတ်တၞဟ်တၞဟ်ရ။
        ဆဵုဂဗဒဒိုက် ဒုၚ်ခဳမာန်၊ ဒှ်တသိုက်မ္ဂး ထိၚ်ဘဝဟွံမာန်ဂှ် မၞိဟ်နွံဂၠိုၚ်ရ၊ မပ္တံဗက်အလိုက်ကာမ အိန်ထံၚ်ပြးဆာဲ ကောန်ဇာတ်လီုလာ်ရ၊မၞိဟ်မၚ်မွဲလဝ် ဓဝ်နွံဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဒုၚ်ခဳကဵု လောကဓဝ် ခိုဟ်ပရေံမာန်ရ။
       မၞိဟ်တံဂှ်ဒးဗ္ဒကဵုဓဝ်ဘာသာရ၊ ဓဝ်ဘာသာဂှ် ဒှ်ဓဝ်ပလေဝ်စရိုတ်မၞိဟ်တံရ၊ ဂကူမန်တံ ဗ္ဒကဵုဓဝ်ကျာ်ဂၠိုၚ်ရ၊ သွက်မၞိဟ်တံ ဒှ်ဓဝ်ပလေဝ် ဘဝဍာံဍာံဂှ် ကျာ်တွံထ္ၜးလဝ် ဂၠံၚ်ဓဝ်ဝိပဿနာနွံရ။
      ကြက်ရှ်ဓဝ်ကျာ်ဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဝိပဿနာရ၊ ဆဂးလ္တူဓဝ်ကျာ်မဒှ်ရှ် ကြက်ဂှ် ဂကူမန်တံ ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်လဝ်အောန်တုဲ ဘဝဒးဒုၚ်လေၚ်ဆောံ မံၚ်ကဵုဓဝ်လောက (၈) သာ်ဏံဂၠိုၚ်ရ။
        ဂွံဒှ်ဒဒိုက် ဂွံဒှ်တသိုက် ဂွံဆာန် ဂွံက္ဍုဟ် ဂွံကောံ ဂွံပြးတံဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်နူသ္ဘဴဍေံကဵုဍေံ၊ အခိၚ်ဍေံဒှ်စိုပ်မ္ဂး ဒးဒှ်ဖ္အိုတ်ရ၊ အ္စာမၞိဟ်တၠ အစောန် ဒၞါတာကဵု သ္ဘဴဒှ် သ္ဘဴလီု  ဟွံမွဲ။
     သ္ဘဴဂမ္တဴဂမ္တာန်မံၚ်ပ္ဍဲစိုတ် ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်လလံအာမာန်ဂှ် သ္ဘဴဓဝ်တာဟေၚ် ဖန်ဖက်ကဵုမာန်ရ၊ မၞိဟ်ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ် မၚ်မွဲလဝ်ဓဝ်ဓမ္မပေၚ်တံ ဒုၚ်ခဳလောကဓဝ်မာန်ရ၊ ဂမ္တဴဂမ္တာန်စိုတ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်နူသောက စံၚ်တူရ ဂွံမာန်သောက စံၚ်တူဂှ် ဓမ္မမွဲဟေၚ်ရ။
        သ္ဘဴလောကဂှ် ဒှ်သ္တဴဒှ်ကဵုလီုရောၚ် တီလဝ်ကၠးကၠးမ္ဂး ကာလဍေံဒှ်လေဝ်ဟွံမိပ်စိုတ် ကာလဍေံလီုလေဝ်ဟွံအောန်စိုတ် ဖျေံဓမ္မတာမာန်ရ၊ ပ္ဍဲဇကုဓဝ်နွံမ္ဂး ဖိုလ်ဒှ်ကၠုၚ်ဂှ်ဒုၚ်မာန်ရ၊ ဟိုတ်နွံဖိုလ်နွံရ။
             ဇၟာပ်ဆဵုဂဗလ္ပာ်ပရေံအေၚ်ဒုၚ်ဟွံမာန် ဒှ်မံၚ်ဒဒိုက် အောန်မံၚ်စိုတ်တံဂှ် ပ္ဍဲဇကုညးဓဝ်ဓမ္မဟွံမွဲရ၊ နကဵုဇြဟတ်ၜိုန်ဒုၚ်ခဳမံၚ်ကဵု လောကဓဝ်ကီုလေဝ် ဂၠံစိုတ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် ကၠိဂွံမာန်ရ၊ ပၟတ်ဒေါသ တူသဠာန်မံၚ် ပ္ဍဲကောန်တၟံဂှ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ်မံၚ်ရ။
       မၞိဟ်ဟွံဗ္ဒဗ္ဒဲါကဵုဓဝ်ဘာသာမွဲဂှ် တုပဟကဵုကၠံသွဝ်ဟွံမွဲကဵုဒပ်ဒၞးလဝ်ကီုရ၊ ဝိဝါဒလညာတ်ပါ်ဒကး အစောဲအလာံဗၠေတ်မှာလုပ်ဂွံတုဲ စိုတ်ဟွံဗိုန်ခိုၚ် ဗၠေတ်ဍာံရုဲဟွဲဒးဒးဆောံလေၚ်အာဘဝမာန်ရ။
        &quot;လောကဿဖုဿဓမ္မေဟိစိတ္တံယဿနကမ္မတိ&quot; ပတှ်ေဓဝ်ဓမ္မ ကျာ်တြဲဂေါတမဍာံစၟတ်မ္ဂး ဆဵုဂဗလောကဓဝ်လေဝ် စိုတ်ဟွံချဳကသဳစိုတ်ဓါတ် ဟွံလီုလာ်ရ၊ မိက်ဂွံပလေဝ်စိုတ်စရိုဟ်မ္ဂး ဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲဓဝ်ကျာ်ညိ။ 
        ကဂှ်ဒးမံၚ်ပ္ဍဲဍာ်ရ ကတဵုဍာ်စာ်စ္ဍးညးသ္ကံဟွံဂွံ မၞိဟ်ဂှ်ဒးဒှ် ပ္ဍဲလောကမၞိဟ်ရ၊ မၞိဟ်ကဵုလောက ပြးညးသ္ကံဟွံဂွံ လောကဂှ် နွံကဵု ဒဒိုက်တသိုက် သီုၜါရဲရ၊ လ္ဆောဝ်ဒှ်ဒဒိုက် လ္ဆောဝ်ဒှ်တသိုက်ရ။
           တီကၠိုဟ်သ္ဘဴလောကမ္ဂး သောက ဗျာပါဒအောန်ရ၊ ဒုၚ်ခဳကဵုဒဒိုက်မာန်ရ၊ မၞိဟ်ဒုၚ်ခဳဘဲ လောကမာန်ဂှ် ဘဝဟွံဆောဲလေၚ်ရ၊ စိုတ်ယှုက်ထုဲ သုၚ်အရက်သုရာ စိုတ်ယှုက်ထုဲ ကၠောန်ထောံရောဟ်ရောဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဒးကျဘဝရ၊ ဘဝဂှ် ဒးပလေဝ်တုဲဟေၚ် ကျေဝ်မာန်။
           ရံၚ်နကဵုမတ်ညာဏ် မတ်သ္ဘဴဓဝ်မ္ဂး ဒးဆဵုဒဒိုက်တသိုက်ဂှ် ဟွံတၟေၚ်မွဲသာ်ရ၊ သွက်ဒးအောန်စိုတ် မိပ်စိုတ်လေဝ်ဟွံမွဲရ၊ လၟုဟ်ဒှ်လၟုဟ်လီုအာရ၊ ဒိုက်တုဲသိုက်သိုက်တုဲ ဒိုက်ပၠန်ရ၊ မုသက်ဒးဒှ်ဂမ္တဴစိုတ်ဟွံသေၚ်ရ။
          ဓဝ်ကျာ်တြဲဂှ် ဖျာ်ပ္တိတ်ဒဒိုက် ဒှ်မံၚ်ပ္ဍဲမၞိဟ်တံရ၊ ပ္ဍဲသန္တာန်စိုတ် မၞိဟ်တံပၟတ်တူတူသၠာန်မံၚ်နွံ(၁၀)ဗွဝ်ရ၊ သွက်ဂွံဖ္အိုတ်ဗွဝ်ပၟတ်ပ္ဍဲဇကုဂှ် ဗ္ဒကဵုဓဝ်ကျာ်ပေၚ်ၚ်ညိ။
     တၠပညာဂၠးတိ ကၠုၚ်ဂ္ဇံမံၚ်ဓဝ် ကၠုၚ်ပၟဝ်မံၚ်ဝိဿနာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဏံ သွက်ဂွံသြိုဟ်ပၠိုတ်ပၟတ် (၁၀) ဗွဝ် မဂဵုသၟာန်မံၚ် ပ္ဍဲစိုတ်ဖ္အိုတ်ရ၊ ပတှ်ေကဵု ဟွံပတှ်ေဟေၚ် တၟေၚ်အာရ။
         နကဵုမတ်ဓမ္မ သ္ၚဳရံၚ်လောက သ္ၚဳရံၚ်ဘဝမ္ဂး သွက်ဒးဒုၚ်ကျကဵုလောကဟွံမွဲရ၊ အောန်စိုတ်မိပ်မြဟ်စိုတ်သက်ဒးဒှ်ဟွံမွဲရ ဒှ်မ္ဂး သွက်ဂွံပၠိုတ်ဗၜိုတ်ဂှ် ဓမ္မဓဝ်နွံမံၚ်ရ၊ မၞိဟ်ဟွံမံၚ်ကဵုဓဝ်ဂှ် ဗက်အလိုက်စိုတ်တုဲ ဒှ်မံၚ်ဍိက်ခန္ဓ ဗီုစိုတ်ဒှ်ကၠောန်ဗက်ဖ္အိုတ်။
       က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဘာသာဂှ် ခုတ်လဝ်ယၟုကျာ်ဖ္အိုတ်ရ၊ ပၞောဝ်ကျာ်ဂမၠိုၚ် ကျာ်တွံထ္ၜးဒုဟ်ဒဒိုက်ဝဋ္ဋ်သံသာဂှ် နွံဆကျာ်ဒုၚ်ယၟုဂေါတမမွဲရ၊ ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဒှ်ဂကူဖေက်ဒဒိုက်ဝဋ္ဋ်သံသာ ဆဂး၊ စပ်ကဵုကမၠောန် လဟဵုပရေၚ်စွံစိုတ်ဂှ် ဒှ်ဟလိုၚ်မံၚ် ဒဒိုက်ဝဋ္ဋ် သံသာဏောၚ်။
        သ္ဘဴဓဝ်အနတ္တဂှ် ပ္ဍဲဓဝ်ကျာ်ဂေါတမမွဲဟေၚ်မၞုံရ၊ ပိုဲဂဗဆဵုကျာ်တုဲ ဖိုလ်ရှ်ဓဝ်ကျာ် ဒုၚ်စသိုၚ်ဟွံလေပ်မ္ဂး ဒှ်စာၚ်ခြးမံၚ် ဗွဝ်ထဝ် ဗွဝ်သြန်ရ။
         လမျီုနွံမ္ဂး ဒးဆဵုဒဒိုက်စိုတ်ဖ္အိုတ်ရ၊ချိုတ်တုဲဒးဒှ်ပၠန် အရာဘဝဒှ်တၟိဂှ် ခိုဟ်ဟာပရေံဟာ တန်မံၚ်ပ္ဍဲကမၠောန်မၞိဟ်ဂှ်ကၠောန်လဝ်ရ၊ ချိုတ်တုဲဟွံဒှ် ချိုတ်တုဲဘဝအိုတ်ဟီုဂး၊ ဒဵုလဟဵုကွေတ်ဝါဒဗၠေတ်တ်မွဲရ သ္ဘဴလောကဂှ် ချိုတ်တုဲဒးဒှ်ပၠန်ရောၚ်
         
       ။
       
       ✍ကျာ်ဇၞော်အ္စာမဟာထေရ်ပါလိတ

{{DEFAULTSORT:ဂွံဒုၚ်ခဳကဵုဘဝဒဒိုက်မာန်ဟီုဂှ်}}
[[Category:ဒဿနဘဝ]]
[[Category:ပရေင်စိုတ်ဓါတ်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:လိက်ပရေင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>dvm4k2y8liuaq4itvqsv86e9fe3d958</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂကူဇကု ဇကုဒးဆာန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4568</id>
    <revision>
      <id>58086</id>
      <parentid>32635</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8340" sha1="bq96l89lzm3mc5wriwj0gkk3tr9c02n" xml:space="preserve">'''ဂကူဇကု ဇကုဒးဆာန်''' ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေင် ပရောစိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ဂကူမန် မချူလဝ် နကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာမဟာထေရ်ပါလိတ မဒှ်ရ။

== ပရူပရာ အဓိက ==
ဝေါဟာရဆာန်ဏံ ပံက်အဓိပ္ပာဲမ္ဂး ဒးဒုင်ဂိရ၊ ဆာန်ကဝေင် ဟရိုင်ဇကုမ္ဂး ဗီုဍေံဟီု၊ ဗီုဍေံသ္ပဒးဒုင်မာန်ရ၊ ဆာန်ဂကူမ္ဂး ဒးဒုင်ဂိ သွက်ဂကူဇကုမာန်ရ၊ ဆာန်ဇြိုဟ်မ္ဂးဒုင်ဂိဇြိုဟ်ရ၊ ဂကူဂှ်သၠာဲကဵုလမျီု ဆီပဠက်ခန္ဓကာယအွဲဇိုင်တဲဇကုမာန်ရ၊ ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ဂကူကျာ်တြဲ ပတှ်ေဗ္အပ်လဝ်ကဵုသာသနာ ဒှ်ဂကူသၟိင်အိန်ဒးသိုင်ခၞံကဵုနန်ထဝ် ပ္တန်ကဵု ဍုင်သုဓမ္မဝတဳ အတိက်မွဲအခိင်တေံ ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ဂကူပရဲ။

ဆာန်ဂကူမ္ဂး ဒးလ္ၚတ်ဗှ်ဝင်ဂကူဇကု ပရူဝင်ဂကူဒးကၠိုဟ် ဒးတီ၊ ဒှ်ဂကူမၞုံကဵုကၟိန်ဍုင်နန်ထဝ် ဆဂးဂကူမန်ပစ္စုပ္ပန်ဏံ ကၟိန်ဍုင်နန်ထဝ်ဟွံမွဲရ၊ ဂကူမန်လေဝ် ကၠက်မံင်သိုက်က် ရိုဟ်တ္ၚဲရိုဟ်သၞာံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်မန်ဂွံမံက်ဂတဝ်ဒးဒုင်ဂိမာန်ဏောင်။

ဆာန်ဂကူဟီုဂှ် ဒၟာနူဇကုမွဲတုဲ ညံင်ဂကူညးတၞဟ် ဂွံဟီုထိုင်သး ကၠုင်ဂကူဇကု မၞိဟ်မွဲမွဲဂွံဒုင်ထိုင်သးကုညးတၞဟ်မာန် အသဝ်စရာဲ ဂုဏ်မွဲမွဲသာ် ဒးနွံလဝ်ရောင်၊ သၟတ်ဂကူမန် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ခိုဟ် လေပ်ပညာစုင်လေင်လေပ်လဝ်ကွတ်နာနာ အသဝ်မပ္တံသာ်ဝွံ ဒးနွံလဝ်ပ္ဍဲဇကုဏောင် သၟတ်ဏံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ခိုဟ်ကွေံကွေံ မုဂကူရော ဂကူမန်ရောင်ဟေံ သ္ပဟိုတ်နူဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ဇကုခိုဟ် ဂကူမန်ဇကုလေဝ် ယၟုမံက်ကၠုင်ကီုရ။

&quot;သၟတ်မန်တံ လေပ်ပညာဂၠိုင်မ္ဂး ဂကူမန်မံက်ဂတဝ်ရ&quot; သ္ပဟိုတ်နူပညာဇကုလေပ်လဝ်တၟေင်တုဲ ဂကူညးတၞဟ်တီကၠုင်ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ညးဆာန်ဂကူမွဲကီုရ၊ လေပ်ပညာတုဲ ဒုင်ယၟုမန်ညိ၊ ဟီုမံင်အရေဝ်မန် လၟိုန် ဟွံဝိုတ်တၠိင်ဂကူဂှ် ဒှ်ညးဆာန်ဂကူမွဲရ။

မန်ကဵုမန် ပံင်ကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် ဒှ်မန်ဆာန်ဂကူရ၊ ဟီုအရေဝ်မန် ဗ္တောန်လိက်မန်ဂှ် ဒှ်မန်ဆာန်ဂကူရ တီအဓိပ္ပာဲဆာန်ဂကူမ္ဂး၊ ဆာန်ဂကူဒှ်ကၠုင်ရ၊ ကောံဍိုက်ကွဳစက်တၠမန် ကဵုဇြဟတ် ဆေင်ပုင်တၠမန်ဂှ် ဒှ်မန်ဆာန်ဂကူရ။

သၟတ်မန်တံ ဗ္တောန်မံင်ပညာမ္ဂး ညံင်ဂွံစောန် ဗီုသၟတ်ဂကူညးတၞဟ်ကီုတုဲ ပညာကွတ်မွဲမွဲ အစောန်စရာဲဍာ်ဒကေဝ်ကေက်သ္ကာမ္ဂး သၟတ်တံမုဂကူရော ညးတၞဟ်သၟာန် ဂၠုက်ဂၠဲါတုဲ ယၟုဂကူမန် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။

ညံင်ဂကူညးတၞဟ် ဂွံသ္ပအဲပရဲရှ်ေသှ်ေ သၟတ်မန်တံဒ္ဂေတ် ပဋိပတ်ဍိုက်ပေင်မ္ဂး ဒှ်ညးဆာန်ဂကူမန်ရ မန်ကဵုမန်သ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲ မန်ကဵုမန်ပံင်ကၠောန်ကမၠောန် ပံက်ကမ္မဏဳ မန်ကဵုဇြဟတ်ကဵု ဂကောံမန်ဂှ် ဒှ်မန်ဆာန်ဂကူရ။

ဒၟာနူဇကု စရာဲဂကူ လ္ပကဵုပရေံအာ ကမၠောန်ကၠတ်ဂၠံက်လီစၞာဲ ဗ္တိုက်ပၠံင်ၜးဒြပ်ညးသ္အာင် ယဝ်ကၠောန်မ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် ဍဵုဍိုက်ဂကူရ၊ ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ဂကူပတှ်ေ ပ္ဍဲဓရ်ဍာံ ဓရ်သဘာဝတုဲ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ညးသပ္ပုရိုဟ် ဒ္ဂေတ်မံင်ကဵုမာန်မ္ဂး ဒှ်ဆာန်ဂကူမန်ရ။

ဆဵုညာတ်သၟတ်မန် ဒိုက်ဝါတ်ထံက်ပင် ကဵုပညာပတဝ်ဂၠံင် သၠုင်ကဵုဘဝ သၟတ်ဂကူမန်တံမာန်မ္ဂး ဒှ်မန်ဆာန်ဂကူရ ခေတ်ကၠာတေံ ဒုင်ယၟုမန်ဂှ် ဒးဖေက်ညး ခေတ်လၟုဟ် မန်ဒုင်ယၟုမန် ဒှ်မန်ဆာန်ဂကူ သာတုဲ ဂကူညးတၞဟ်ယွံသွံကၠုင်ဇကုရ။

သေဌဳမန်တံ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ မံက်ကၠုင်တုဲ လၟုဟ်ပံက်လဝ်ကုမ္မဏဳတၠမန် ကုမ္မဏဳဝိသာခါ ကွာ်တၟုဲ အပ္ဍဲဍုင်မ္ၚးဍုင် ဂကောံဟံသာအေန်ဂျေန်နဳယျာမန် ပံက်ကၠုင်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ယိုက်ဒိုက်ထံက်ပင် ဆာန်ဂကူမန်ဍာံဖ္အိုတ်ရ။

စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ မံက်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်ဍိက်ပၠက် အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲဂကူမန် ပိုန်ဒြပ်နွံမံင်ဏောင် ပိုင်ပြဳလဝ် တိဍာ်ပိုန်ဒြပ်ဂၠိုင် ဆဂးဟိုတ်နူစိုတ်ဓါတ်ပံင်ကောံ ညးသ္ကံဟွံမွဲတုဲ ဘဝသဝ်ဒှ်ဍိက်ဝါတ်မံင်ရ။

ပိုန်ဒြပ်မန် ကောံမံင်ပ္ဍဲဂကူမန်မ္ဂး ဂကူမန် မံက်ဂတဝ် ပ္ဍဲဂၠးတိ ဇၞော်ဏံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မန်ဆာန်မန်အိုတ်ညိ၊ ပံင်ကၠောန်ကဵုဂကူမန်အိုတ်ညိ။

== တင်စၟတ် ==
* ✍ တၠမူလ - ကျာ်ဇၞော်အ္စာမဟာထေရ်ပါလိတ

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:လိက်ပရေင်]]
[[Category:လိက်ပတ် မန်]]
[[Category:ယေန်သၞာင် မန်]]</text>
      <sha1>bq96l89lzm3mc5wriwj0gkk3tr9c02n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကောန်ဂကူဗၟာပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂှ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4572</id>
    <revision>
      <id>58075</id>
      <parentid>32639</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19799" sha1="gin88awjpv2l57mobeeqf9l3g3du2v6" xml:space="preserve">== ဂၠံင်တရဴ ကောန်ဂကူဗၟာ ပၠန်ဂတး ရပ်လွဟ်ဂှ် သၟဟ်ညံင်ရဴ တုဲတုဲတေအ်ပၠန်ဟာ? ==
'''ချူ - အံက်သာ (တံင်ပရင်)'''

ကောန်ဂကူဗၟာတအ်ဂှ် ဂွံဗၠးၜးနူသၟဝ်တဲအင်္ဂလိက်တုဲ နကဵုလညာတ် ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တအ် (စနူအဲညးချူလိက်ဏအ်) ဟီုဂး ဒုင်စသိုင်ဒၟံင် ဂကူဗၟာတအ်ရ။ ဂွံအာဗၠးၜးတုဲ ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တအ်ဂှ် ဆက်ဒှ်အာဍိက် သၟဝ်ဂကူဗၟာတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တအ် ရပ်လွဟ် မ္ဒးပၠန်ဂတးဒၟံင်ကဵု အလဵုအသဳဂကူဗၟာတအ် အဆက်က် လအ်ကၠုင်ကဵု (၇၀) သၞာံရ။ ပရေင်ဒးဒုင်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကုညးတၠအဝဵုတအ်ဂှ် ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တအ်သၟးရဟာ? ကောန်ဂကူဗၟာတအ်ရော? ဗၠးၜးဒၟံင်အိုတ်ကီုရဟာ? ဂကူဗၟာတအ် ဗၠးၜးဒၟံင်ရ ပိုဲတအ်သ္ဂးလဝ်တုဲ အခိင်ကာလတ္ၚဲဏအ် ကောန်ဂကူဗၟာတအ် ရပ်လွဟ် ကလေင်တဝ်စၞေဟ်မံင်ကဵု အလဵုအသဳ မေန်အံင်လှာင်တအ်အိုတ်ရ။ ဝင်ပၠန်ဂတး ဗၟာကဵုဗၟာ နူကဵုဍုင်ဗၟာ ဂွံဗၠးၜးနူသၟဝ်တဲအင်္ဂလိက်တုဲ ဗီုလဵုနွံကၠုင် လ္ၚတ်ရံင်မ္ဂး …

နူကဵုဍုင်ဗၟာ ဂွံဗၠးၜးနူသၟဝ်တဲအင်္ဂလိက်တုဲ စဵုကဵုစိုပ်အခိင်ကာလတ္ၚဲဏအ် ဂၠံင်တရဴပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ဂကူဗၟာ ဗတိုက်ကဵု အလဵုအသဳဗၟာ သီုပၠန်ဂတးတမ်ကညင် (နွေဦးတော်လှန်ရေး) ၂၀၂၁၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ပဳဒဳအေပ် (PDF) ဏအ်မ္ဂး ပေင်ကၠုင် (၄) အလန်ရ။ အလန်ကၠာအိုတ် ကရောံပရေင်ဗၠးၜးဂှ် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗၟာ ဝါဒကောန်မျူနေတ်တအ် သပုန်စုင် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ဂှ် မွဲအလန်၊ လက္ကရဴဂှ် ဟိုတ်နူပၞာန်နေဝေန် သီအဝဵုတုဲ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်တြေံ ဥူဏု က္ဍိုက်ပ် နကဵုအလန်ဒုတိယ ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ရ။ ကြဴဂှ် ဟိုတ်နူသီအဝဵု (၈၈) တုဲ နကဵုယၟု ABSDF ဒပ်ပၞာန်ကွးဘာ (၈၈) ထပ်မံက်ကၠုင် နဒဒှ်အလန်တတိယ မွဲအလန်ပၠန်ရ။ အလန်လက္ကရဴအိုတ်ဏအ်ဂှ် ပဳဒဳအေပ် ဆက်မံက်ကၠုင်ရ။

ထံက်ရံင်ကဵု ဝင်ပၠန်ဂတးဂကူဗၟာ အတိုင်မချူလဝ်ပိုဒ်လတူတေအ်မ္ဂး ကၠာတဲဂှ် သီုစိုတ်သီုစရိုတ် ၜိုန်ချဳဒရာင်ကၠုင်နွံကီုလေဝ် ဒုင်ဒဝ် ဍာ်ဇမၠိင်ဟွံမာန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဍေဟ်လေဝ် နွံဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ။ နကဵုပထဝဳ တိဍာ်သွက်ဂွံဖျေဟ်ဗဒိုပ် ပယျဵုကေုာံဂၞဴဒဵုဟၟဲကီု၊ ဌာန်ဒၟံင် ကြပ်မံင်ကဵု အလဵုအသဳကီု၊ စိုတ်ဓာတ်ကောန်သၟတ်ဂကူဗၟာတအ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပရေင်ဒးဒုင်အုပ်ဓလီု စိုတ်ဂိ ဟွံတုပ်ကဵု သၟတ်ကောန်ဍုင်အရင်တအ်ကီု ဟိုတ်မပ္တံသာ်ဏအ်တုဲ ပၠန်ဂတးဂကူဗၟာတအ် အာဍာ်ဇမၠိင်ဟွံမာန်ရ။

ဂကူဗၟာတအ်ဂှ် ရံင်ကဵုလၟိဟ်မၞိဟ်မ္ဂး လၟိဟ်သၟတ်ဂကူဗၟာတအ် အခိင်ကာလလၟုဟ် လၟိဟ်နွံအကြာဗၞတ်ကိုဋ် (၁၀၀) ဇြဟတ်နွံတဴရ။ မွဲဒမြိပ်ဝင်ဗၟာ စနူကဵုခေတ်နာန်ဆုင် စဵုကဵုစိုပ်ခေတ် အနဝ်ရထာ၊ ဘုရင်နောင် (ပယျေအ်နံင်)၊ အံင်ဇေယျတအ် သရာဲပၞာန်ဗၟာ မနွံကဵုသတ္တိ ဗတိုက်ပၞာန်စောန်န် ၜိုန်နွံကၠုင်ဒၟံင်အဆက်က်ကီုလေဝ် ပၠန်ဂတးအလန်ဏအ် အဆံင်သဝ်အိုတ် ညံင်ရဴသကိုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ဒက်ပတန် ဒပ်ပၞာန်ပၠန်ဂတးဗၟာမွဲမာန်ဟာ? ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တင်သၟာန်မွဲ ဇၞော်ဇၞော်ရ။

=== ဂၠံင်တရဴ ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဗၟာ ညံင်ရဴပၟတ်ဆံက် ===

==== (က) သပုန်သာ်ဇဳ ကောန်မျူနေတ်ဗၟာဂမၠိုင် ====
&quot;ဗၠးၜးမကလိဂွံနင် နူလိက်ကသုက် အံင်သာန်-အက်တလဳ (Aung San-Attlee) ဂှ် ဒှ်ဆဗၠးၜးပတောအ်ဟေင်ရောင်၊ ဗၠးၜးဟီုဂှ် အာတ်ပညဳကေတ်ဂွံ ဟွံသေင်၊ ဒးဗတိုက်ကေတ်ရောင်&quot; - ကရောံပရေင်ဗၠးၜးဂှ် ရဲကွေတ်ဝါဒတဲပါဲ ဝါဒကောန်မျူနေတ်တအ် သပုန်သာ်ဇဳ မံက်ဂတဝ်တိတ်ကၠုင်ရ။ သပုန်ကောန်မျူနေတ် သခင်စိုး (တဃေန်သိုဝ်)၊ သခင်သန်းထွန်း (တဃေန်တာန်ထောန်)၊ သခင်ဗသိန်းတင် (တဃေန်ပတိင်ဒေန်) တအ် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဂေတ်ဂၠးတိ ဗက်ဆဵုဂဗသဳကၠဳကဵု ကောန်မျူနေတ်ဍုင်သအာင်တအ်ရ။ တမ်အာဒိကိုပ်ကၠာဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်သပုန်ကောန်မျူနေတ်တအ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် အထေင်ဇၞော် ဂွံအထိုင်အသး ဗွဲမလောန်ရ။

နကဵုက္ဍိုပ်သကိုပ်သပုန် ကောန်မျူနေတ်တအ်ဂှ် နကဵုအရီုအဗင်သြန် ကေုာံ လွဟ် နူကဵုရုရှာ၊ ကြုက် ဍုင်တဲပါဲ ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ် ကလိနင်ဂွံမာန်ဏောင် ထေင်ကေတ်လဝ်ရ။ ဆ္ဂး ဗီုထေင်စၟဳစလဝ်ဂှ် မုလေဝ်အစောန်စရာဲဟၟဲတုဲ ဒပ်ရပ်လွဟ်ဗၟာ မဍိုက်လဝ်က္ဍိုပ် သဇိုင်အာင်ဒဳအဝ်လဝ်ဂျဳဂှ် ဒေါမ်သရိုဟ်ဒှ်အာပတေင် ကရောံကၟာင်ပါလေန် မဒေါမ်သရိုဟ်စှ်ေအာတအ်ဂှ်ရောင်။

==== (ခ) ဂကောံသပုန် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဥူဏု ကေုာံ ဗိုလ်လက်ျာ ====
ဗွဲကြဴဂှ် ဟိုတ်နူဗိုလ်နေဝေန်သီအဝဵုတုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ (၁၉၇၀) ဂှ် ညးမဗတိုက်သအးလဝ်သပုန်သာ်ဇဳ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်တြေံ ဥူဏု နကဵုအလဵုဇကုညးတေအ် အာစိုပ်တိဍာ်ပယျဵုသေံ ဒက်ပတန်တိုန် ဗော်ပါလဳမာန်ဒဳမဵုကရေဇြဳ (PDP) တုဲ ရပ်လွဟ်ပၠန်ဂတးကဵု အလဵုသဳပၞာန်ဗိုလ်နေဝေန်ရ။ သၟဝ်ပၠတရဴ (PDP) ဂှ် ဒက်ပတန် ဒပ်ပၞာန်ဆာန်ဍုင် (ပြည်ချစ်တပ်မတော်) အပ်ပြာပ်တာလျိုင် ကုဗိုလ်လက်ျာ (ညးမဒှ်ဒု-ညးက္ဍိုက်ပ်ပၞာန် ရဲဘော်သုံးကျိပ် (ယျေဝ်ဗဝ်တုင်ကျိက်) သကိုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်တေအ်) နဒဒှ်သကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်တုဲ ဒက်မိတ်ကဵု ဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုင်အရင် မပ္တံ ကရေင်၊ ကချေင်၊ သေံ၊ မန် ကေုာံ ပအိုအ်တအ်ရ။

နအလဵုဇကု ဥူဏုလေဝ် ရပ်လွဟ်တုဲ အရီုအဗင်သြန်နူ CIA လေဝ် ကလိဂွံလဝ်ရ။ အခိင်တေအ် ကေတ်အဆက်ကဵု ညးမဒှ်ဝန်ဇၞော်အပ္ဍဲဍုင် ဍုင်သေံ သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော် Charusathien တုဲ ကၠောန်သ္ပအစဳအဇန် ဆဵုဂဗကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ကောန်ဍုင်အရင်တအ်မာန်ကၠုင်တုဲ ကောန်ဍုင်အရင်တအ်လေဝ် အထေင်ဇၞော်ကၠုင်ကဵုဥူဏုတအ်ရ။ ဥူဏုဏအ် ဒှ်ညးရီုဗင်သွက်အခေါင်အရာ ကောန်ဂကူတအ်ရောင်၊ ကောန်ဍုင်အရင်တအ် စၟဳစရ။ ဆ္ဂး ဂွံပိပန်သၞာံဂှ် ဥူဏုစိုပ်အာ ဍုင်အိန္ဒိယတုဲ ကေတ်ထောံဇၞူရ။

==== (ဂ) ဂကောံရပ်လွဟ်ဗၟာ ကွးဘာ(၈၈) က္ဍိုက်ပ် ====
ကရောံကလိုက်ကၟဵု ဒစာံပန်မဂှ် ပၠန်ဂတးဗၟာ လပှ်တတိယ ထပ်မံက်ကၠုင်ပၠန်ရ။ ကွးဘာဗၟာတအ် စိုပ်အာတိဍာ်ပၠန်ဂတး KNU တုဲ ရပ်လွဟ် သွက်သ္ဂောံတဝ်စၞေဟ်ကဵု ပၞာန်သီအဝဵု သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်သဝ်မံင်ရ။ ပ္ဍဲပယျဵုသေံဂှ် ဒက်ပတန် ဒပ်ပၞာန်ဒဳမဵုကရေတ်တေတ် ပစၞးကဵုကွးဘာအလုံဍုင် (ABSDF) ရ။ ကၠာတဲဂှ် ဇြဟတ်ၜိုန်ဇၞော်ကီုလေဝ် ဂွံပိပန်သၞာံဂှ် ဓဝ်သံသယအပ္ဍဲဂကောံ ကေုာံ ပၠံင်သ္ပက္ဍိုပ်သကိုပ်ညးသကအ်၊ ထ္ကးပြးညးသကအ် စဵုကဵုအပ္ဍဲဇကုကဵုဇကု ဂစိုတ်ဂယိုင်ညးသကအ်တုဲ လက်က္ကရဴ ဇြဟတ်ဍိုန်စှ်ေ ဍိုန်စှ်ေအာရ။

==== (ဃ) ဂကူဗၟာဂမၠိုင် ရပ်လွဟ်အပ္ဍဲ(၂၁) ဗွဝ်ကၠံ (ပဳဒဳအေပ်) ====
သၟတ်ဂကူဗၟာတအ် နကဵုအလန်စတုတ္ထ ရပ်လွဟ်တဝ်စၞေဟ် ပၠန်ဂတးကဵု တၠအဝဵုပၞာန် နကဵုသၟဝ်ယၟု (ပဳဒဳအေပ် - PDF) ပၠန်ရ။ အခိင်ကာလတ္ၚဲဏအ် နကဵုစရင်လတူလပှ်ကျာ ဂကောံ (ပဳဒဳအေပ်) နွံဒၟံင်အကြာ (၃၅၀) ကဵု (၄၀၀) တုဲ ဂကောံချဳဒရာင်ဒၟံင်ပ္ဍဲဗလးတိ ဍာံဍာံဂှ် နွံအကြာ (၁၀၀) ဂကောံရောင် ဆိင်ဆကေတ်ရ။ ဇြဟတ်ရဲရပ်လွဟ်ဂှ် နွံအကြာမသုန်ဠက် ကဵု မွဲကိုဋ်နွံမာန်ရ။ လပါ်ရးဇၞော်သေတ်ဂါင် (Sagaing) မွဲရးဓဝ်ဂှ် ဂကောံပျူသဝ်ထဳ သၟဝ်ကံင်ဇြဳပၞာန်နွံ (၇၀) ဂကောံပြင်ရ။ သၟတ်ဂကူဗၟာ နွံလၟိဟ်ပ္ဍဲကဵုကိုဋ် (၁၀၀) ဂှ် ရပ်လွဟ်ကလေင်တဝ်စၞေဟ်ကဵု အလဵုအသဳပၞာန် နွံဆ (၁) က္ဍိုပ်ကၠံဓဝ်တုဲ တော်ပတောအ်ၜတ်ကဵု ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်ဟ်တအ် နကဵုဗ္ၜတ်က္ဍိုပ်ကၠံမ္ဂး အောန်နူကဵုသၟတ်ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ် ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၟတ်ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ်ဂှ် (၁၀) က္ဍိုပ်ကၠံလပါ်လတူ လုပ်နွံပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ပၠန်ဂတး ဂကူညးကဵုညးရောင်။

=== ကလေင်သရုပ်ကေတ်မ္ဂး ===
ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏအ် လၟိဟ်သၟတ်ဂကူဗၟာတအ် ရပ်လွဟ်လုပ်ဒၟံင်ပေါဲဗတိုက် နကဵုလၟိဟ်မၞိဟ်ကီုဒှ်၊ နကဵုဇြဟတ်ပၞာန်ကီုဒှ် ဂွံစိုပ်အဆံင် ပၠန်ဂတးကောန်ဍုင်အရင်တအ်ဂှ် ဟွံကြပ်စိုပ်လးလးဏီရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် နူကဵုဍုင်ဗၟာကလိဂွံလဝ် ဗၠးၜးနူကဵုအင်္ဂလိက်တုဲ ပ္ဍဲဝင်ဗၟာ ဇြဟတ်ပၠန်ဂတးဗၟာကဵုဗၟာ ၜိုတ်ကေင်နွံကၠုင် အလန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဇြဟတ်ဇၞော်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ တၠပညာခါတ်အကာဲပရေင်ဍုင်ကွာန်လဵုလေဝ် ပ္ဍဲ (၂၁) ဗွဝ်ကၠံဏအ် သၟတ်ဂကူဗၟာတအ် မ္ဒးပၠန်ဂတးကဵု အလဵုအသဳဗၟာတအ် ညံင်ရဴ လၟုဟ်ဏအ်ရောင်ဂှ် ခါတ်လဝ်အကာဲဟၟဲရောင်။

အတိုင်ချူကပှ်လဝ်ဝင်ဗွဲလတူတေအ်ဂှ်ရ အခိင်လၟုဟ် အေန်ယူဂျဳ (NUG) ကေုာံ သၟတ်ဂကူဗၟာတအ် ရုဲစှ်ကေတ်ဂၠံင်တရဴရပ်လွဟ် အလန်ဏအ်ဂှ် စဵုကဵုကလိဂွံပေါဲအံင်ဇၞး လုပ်ပေါဲဗတိုက်မာန်ဟာ? သာ်ဂှ်ဟွံသေင်မ္ဂး အတိုင်ပုမ်ဇာတ်တြေံတေအ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကောန်မျူနေတ်ဗၟာ ကေုာံ ဥူဏု ကဵုလဝ်တင်စၟဳစလဝ် ကုပၠန်ဂတးကောန်ဍုင်အရင်တအ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်တုဲ စိုပ်လဒေါဝ်ဂၠံင်တရဴ ဍောင်ၜိုတ်အိုတ်ဇိုင်တဲ ဟဲအာအတိုင်ဂှ်ပၠန်ဟာ? အကြာက္ဍိုပ်သကိုပ်ကဵုက္ဍိုပ်သကိုပ် ထ္ကးပြးအာညးသကအ်တုဲ သီဇာတ်ဟာ? ထိင်ညးသကအ်ဟွံမာန် သီဗ္ၜောဝ်ညးသကအ်မာန် ဒှ်ကၠုင်ဟာ? ဗွဲတၟေင်… ကံင်ဇြဳပၞာန်တအ် ပတိတ်သုင်စောဲ ဒဝ်အံင်သာန်သုဂျဳတုဲ သၟာပၠန်ဂတးဂကူဗၟာတအ် ပၠးတဲဗလးကၠေအ်လွဟ်ဟာ?

ဗီုလဵုဒှ်ဒှ်ဒှ်ရ လုကဴဗဒါဲ (၇၀) သၞာံ နကဵုနဲကဲနာနာသာ် ဗတိုက်သရိုဟ်ဒၟံင် သၞောတ်ဝ်တၠအဝဵုပၞာန် ဟၟဲကဵုပေါဲအံင်ဇၞးဏီရ။ နကဵုလညာတ်ပိုဲကောန်ဍုင်အရင်တအ်ဂှ် ဂကူဗၟာတအ်ဂှ် ပၞာန်ကီုဒှ် ညးဍုင်ကွာန်ကီုဒှ် ဂကူမနွံကဵုစိုတ်ဓာတ်မဟာဝါဒဳဖအိုတ်ရ။ ၝၜါဏအ် ဂွံအဝဵုမွဲမွဲဏောင်ဟီုမ္ဂး ၝလဵုလေဝ်ပိုဲဟွံသာဒၟံင်ရရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အကြာၝၜါဏအ် ကိတ်ညးသကအ်ဂှ် လ္ပခရေပ်မတ်မင်ကျောဝ်ပၞော် သွက်ဂုဏ်ဖဵုဂကူဇကုညိ။ အဃောကျောဝ်ဒၟံင် သွက်ဂုဏ်ဖဵုဇကုဂှ် ညံင်ဟွံဂွံကဵုဒးဍာ်ဗဝ်ဒးဝါဲ ဒှ်အာဂုဏ်ဖဵုသွက်သၞဂှ် ကိစ္စဇၞော်တဴဗွဲမလောန်ရောင်။

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:လိက်ပရေင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[Category:ဝင်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ]]</text>
      <sha1>gin88awjpv2l57mobeeqf9l3g3du2v6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကုန်အာဇာနဲ (ဍုင်ကၟာဝက် ရးဇြာ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6194</id>
    <revision>
      <id>58074</id>
      <parentid>44824</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14235" sha1="iqjlo1236io4x5hjr8vfagw3vojixip" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name         = ကုန်အာဇာနဲ 
| native_name  = Martyrs' Mausloeum of Mon
| image        = 
| caption      = 
| location     = [[ကၟာဝက်၊ ဍုင်|ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ]]
| designer     = 
| type         = ကုန်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်
| material     = ဍိုတ်၊ ကောန်ဂရေတ်၊ ဗရိုတ်
| length       = 
| width        = 
| height       = 
| begin        = 
| complete     = 
| open         = 
| dedicated_to = ကျာ်ဇၞော်ပါလိတ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်တၞဟ်
| map_image = Myanmar
| map_name    = 
| map_text     = 
| map_width    = 
| relief       = 
| coordinates  = {{coord|16|08|02|N|97|43|22|E|display=inline,title}}
| website      = 
| extra        = 
}}

'''ကုန်အာဇာနဲ'''({{Lang-en|Martyrs' Mausoleum of Mon}}) ဝွံ နွံ ပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ သၠုင်ကျာ ဘာဒယိုင်ဇၞောဝ် (ဘာဇောတိကာရာမ်)။ ကုန်အာဇာနဲဝွံ စကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူ သၞာံ ၂၀၂၃ နမရန်တၟအ် သွက်ဂွံစွံအာ ရုပ်မြဴ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်ရ။ ဟိုတ် ပရေင်ကမၠောန် မကၠောန်ဗဒှ် ကုန်အာဇာနဲဏအ် ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ကြဴနူ အစာကဝိ ကောံ ကုသၟိင်လိက်ပတ်မည် [[ပါလိတ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက်တၟိ ဍုင်ကၟာဝက်|ကျာ်ဇၞော်အစာဘဒ္ဒန္တပါလိတ]] (၁၉၂၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၇ - ၂၀၂၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၂) စဴသွရ်တုဲ မိက်ဂွံကၠောန် ဒၞာဲမစၟတ်သမ္တီ သွက်ညး မွဲမွဲဒၞာဲရ။&lt;ref name=news1&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fmen3.tv%2Fvideos%2F3365665607014893%2F&amp;show_text=false&amp;width=560&amp;t=0&quot;|title=မ္ၚဵုဖျေံရိုဟ်ကၞက် ကုန်အာဇာနဲ ဒၞဲါအာဇာနဲ သၟိင်လိက်ပတ်မည် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ မှာထေရ်ပါလိတ|last= |first= |date=February 23, 2023 |website=Men3|publisher=Open |access-date=February 25, 2023 |quote=ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၅) မံက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် မ္ၚဵုဖျေံရိုဟ်ကၞက် ကုန်အာဇာနဲ ဒၞဲါအာဇာနဲ သၟိင်လိက်ပတ်မည် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ မှာထေရ်ပါလိတ ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာရ။}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=news2&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fmen3.tv%2Fposts%2Fpfbid0hczEkhS4r7z2ThDLbPCkBhtFiYSXWDzw9PWDnerwZ7F7iqWNcsevLEHctvy3CAKEl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=မ္ၚဵုဖျေံရိုဟ်ကၞက် ကုန်အာဇာနဲ ဒၞဲါအာဇာနဲ သၟိင်လိက်ပတ်မည် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ မှာထေရ်ပါလိတ|last= |first= |date=February 23, 2023 |website=Men3|publisher=Open |access-date=February 25, 2023 |quote=ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၅) မံက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် မ္ၚဵုဖျေံရိုဟ်ကၞက် ကုန်အာဇာနဲ ဒၞဲါအာဇာနဲ သၟိင်လိက်ပတ်မည် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ မှာထေရ်ပါလိတ ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာရ။}}&lt;/ref&gt; ညးမအာဂတပၠတရဴ ပ္ဍဲ ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ဒှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဇယသေန (တၠဂုဏ်ယ) ဘာဓါတ်ကျာ် (ဘာတိုက်တၟိ) ဍုင်ကၟာဝက်ရ။ 

== ဝင် == 
ကုန်အာဇာနဲ ဒၞာဲအာဇာနဲ သၟိင်လိက်ပတ်မည် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠမှာထေရ်ပါလိတဝွံ ကၠောန်သဘင် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ပ္ဍဲကဵု သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၅ မမံက် (သၞာံ ၂၀၁၃ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃) တ္ၚဲဗြဴဗတိ။ ပ္ဍဲသဘင်ကၞာဂှ် နူကဵု ဘာဓါတ်ကျာ် ဇက်အာ နကဵု ဂကောံထဗုင်ခရာ၊ ခမဳသင်၊ သဳလ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် နကဵု ကယျိုင်မန် ပလောအ်ဗု ဂၠိက်/ဂၞိန်ဍာဲရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ခမဳသင်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် နူသွာင်နာနာ နူကဵုဗော်ညဳသၟဟ်မန်၊ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင်၊ ညးဍုင်ကွာန်ၜိုတ် ဗဒါဲမွဲလ္ၚီ တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။&lt;ref name=news1/&gt;&lt;ref name=news2/&gt;

သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ကထိုန် ၄ စွေက်) ကၠောန် သဘင်မ္ၚဵုဖျေဟ်ဍိုတ်ထဝ်ဍိုန်သြန် တွင် (pedestal) မဒှ်ဒၞာဲ သွက်ဂွံစွံပ္တန် ရုပ်မြဴဗရိုတ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠမှာထေရ်ပါလတ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D1336220167359797%26set%3Da.132712791043880%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်မ္ၚဵုဖျေဟ်ဍိုတ်ထဝ်ဍိုတ်သြန်|last= |first=မာံမနဟ် |date=November 19, 2024 |website=မာံမနဟ်|publisher=Open |access-date=January 11, 2025 |quote=}}&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၂၀၂၅ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ဂိတုပုဟ် ၁၂ မၟံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၃း၃၀း၃ဂှ် ရုပ်ဗရိုတ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ မှာထေရ်ပါလိတ သၟိင်လိက်ပတ်မည် က္ညပ္တိုန်စွံလဝ် လတူ တွင် (pedestal) ပ္ဍဲကၠအ်ပ္ကဴဥဒျာန်အာဇာနဲဝွံရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid035KFhmhG89uX81tXfQmDZMLZ5vu7K9eWWorqYh2MEX8ZEUEmWxPiPcyEmJdDwfoWzl%26id%3D61566549460005&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=က္ညပြာပ်ပ္တိုန် ရုပ်မြဴ ကျာ်ဇၞော်အစာတၠမှာထေရ်ပါလိတ|last= |first= |date=January 10, 2025 |website=Parlita Garden|publisher=Open |access-date=January 11, 2025 |quote=}}&lt;/ref&gt;


=== သဘင်ဓရ်ဂမၠိုင် ===
တၞဟ်နမဂွံကလိဂွံ သြန်ဘဏ္ဍာ သွက်ဂွံ ကၠောန် ကၠအ်ပ္ကဴဏအ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သဘင်ဓရ်ဂမၠိုင်ရ။

အလန်ပထမ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ပူဇဴဓရ်ဓမ္မဒေသနာမည် ပွိုင် ၆ ဗတံ နူ ၄၊ ၂၊ ၂၀၂၄ စဵု ၉၊ ၂၊ ၂၀၂၄ ပ္ဍဲ ဇရေင်ကၠအ်ပ္ကဴဂှ်ရ။ ဓမ္မကထိုက်ဂမၠိုင်ဂှ်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D1149869719328177%26set%3Da.132712791043880%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်ပူဇဴဓရ်ဓမ္မဒေသနာ|last= |first=မာံမနဟ် |date=January 21, 2024 |website=မာံမနဟ်|publisher=Open |access-date=January 11, 2025 |quote=}}&lt;/ref&gt;
* တၠဂုဏ်အစာ ကောဝိဒ (ပန်းသီး) (သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယ) ဘာသဒ္ဓမ္မပါလ၊ ဍုင်ဇိုင်ကျာ် (၄၊ ၂၊ ၂၀၂၄)
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပါလ (မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) ညးမနွံပိုန် ဘာကလျာဏမိတ္တ ကွာန်ဆုကၠ။ (၅၊ ၂၊ ၂၀၂၄)
* တၠဂုဏ်အစာ ဒံက်တာကောဝိဒ (ဓမ္မာစရိယ MA. Ph.D) ဘာမဟာဝိဟာရ၊ ကွာန်ကအ်ဍောတ်။ (၆၊ ၂၊ ၂၀၂၄)
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒကုမာရ (အဂ္ဂမဟာဂန္ထ ဝါစကပဏ္ဍိတ) ညးးမနွံပိုန် ဘာဇာဒိသိုင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ။ (၇၊ ၂၊ ၂၀၂၄)။
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ ညးရေင်တၠုင်ဖဵို ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလုံဒေသရးမန်)၊ ဒု-ဟိတဓရ ရာမညဓမ္မာစရိယ၊ ညးမနွံပိုန် ဘာဟံသာထဝ် ဍုင်ဇြပ်။ (၈၊ ၂၊ ၂၀၂၄)
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တကေတုမာလာ ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလုံဒေသရးမန်)၊ ညးမနွံပိုန် ဘာကအ်ပလိုင်၊ ကွာန်ကအ်ပလိုင်။ (၉၊ ၂၊ ၂၀၂၄)

အလန်ဒုတိယ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ပူဇဴဓရ်ဓမ္မဒေသနာမည် ပွိုင် ၆ ဗတံ၊ နူ ၂၃၊ ၀၁၊ ၂၀၂၅ စဵု ၂၈၊ ၀၁၊ ၂၀၂၅ ပ္ဍဲ ဇရေင်ကၠအ်ပ္ကဴဂှ်ရ။ ဓမ္မကထိုက်ဂမၠိုင်ဂှ် &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0mh3nBwqn3bcyCpDWMTRQ8CMq6P3u5DfVUci9AXCxcu88quUyz7x1senESavenfhel%26id%3D61566549460005&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်ပူဇဴဓရ်ဓမ္မဒေသနာမည်|last= |first= |date=December 28, 2024 |website=Parlita Garden|publisher=Open |access-date=January 11, 2025 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0LWoQ9JvLf6GHYkVSpHVB748hDPRSGk2YCvHkgEBo6Fu7L6iWUuxcAFe5FXML2gyHl%26id%3D61566549460005&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်ပူဇဴဓရ်ဓမ္မဒေသနာမည်|last= |first= |date=January 1, 2025 |website=Parlita Garden|publisher=Open |access-date=January 11, 2025 |quote=}}&lt;/ref&gt;
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလုံဒေသရးမန်)၊ ဒု-ဟိတဓရ ရာမညဓမ္မာစရိယ၊ ညးမနွံပိုန် ဘာဟံသာထဝ် ဍုင်ဇြပ်။ (၂၃၊ ၀၁၊ ၂၀၂၅)
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒဓဇ ညးမနွံပိုန် ဘာမဟာသုမင်္ဂလ၊ ကွာန်မတေဲ။ (၂၄၊ ၀၁၊ ၂၀၂၅)
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တညာဏသာဂရ ညးမနွံပိုန် ဘာတာဝတိံ၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ (၂၅၊ ၀၁၊ ၂၀၂၅)
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပဝရ ညးမနွံပိုန် ဘာထဝ် ကွာန်ဝင်ဒါ။ (၂၆၊ ၀၁၊ ၂၀၂၅)
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ ညးမနွံပိုန် ဘာဓမ္မရံသဳ၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင် (၂၇၊ ၀၁၊ ၂၀၂၅)
* ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒကုမာရ (အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ) ညးမနွံပိုန် ဘာဇာဒိသိုင်၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ။ (၂၈၊ ၀၁၊ ၂၀၂၅)

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

[[Category:ဍုင်ကၟာဝက်]]
[[Category:တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[Category:ဝင်မန်]]
[[Category:အာဇာနဲ မန်]]
[[Category:ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>iqjlo1236io4x5hjr8vfagw3vojixip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6272</id>
    <revision>
      <id>58088</id>
      <parentid>39025</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13191" sha1="5g3wo6jgyo44g3j44gklx4dz927j62s" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်
| native_name = 
| image = 
[[ဝှာင်:တဆိပ်ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်.png|thumb]]
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| map = 
| map_size = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| map2 = 
| map2_size = 
| map2_alt = 
| map2_caption = 
| abbreviation = 
| motto = 
| predecessor = 
| merged = 
| successor = 
| formation = {{start date|2019|06|18|df=y}}
| founder = 
| extinction =       &lt;!-- e.g. use {{end date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| merger = 
| type = ပကောံသြန်ဗွဝ်သွက်သွာၚ်(IT)မန်
| tax_id =           &lt;!-- or | vat_id = (for European organizations) --&gt;
| registration_id =  &lt;!-- for non-profit org --&gt;
| status = 
| purpose = သွက်ဂွံဗဂဵုလဟဵုအာလိက်မန်ဗွဲသၞောဝ် Unicode ကေုာံသွာၚ်(IT)
| headquarters = 
| location = 
| coords =           &lt;!-- {{coord|LAT|LON|display=inline,title}} --&gt;
| region = 
| services = 
| products = 
| methods = 
| fields = ချဳဒရာၚ်၊ ဆဝ်မ္ၚုဟ်၊ ဂၠာဲသြန်ဗွဝ်၊ ထံက်ပၚ်
| membership = ဇၟာပ်ကောန်ဂကူမန်နွံအလုံဂၠးတိ
| membership_year = 
| language = 
| owner =            &lt;!-- or | owners = --&gt;
| sec_gen = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| leader_title3 = 
| leader_name3 = 
| leader_title4 = 
| leader_name4 = 
| board_of_directors = 
| key_people = 
| main_organ = 
| parent_organization = 
| subsidiaries = 
| secessions = 
| affiliations = 
| budget = 
| budget_year = 
| revenue = 
| revenue_year = 
| disbursements = 
| expenses = 
| expenses_year =
| endowment = နကဵုစေတနာ (စိုတ်ဓါတ်)
| staff = 
| staff_year = 
| volunteers = 
| volunteers_year = 
| slogan = 
| mission = 
| website =          &lt;!-- {{url|https://sites.google.com/view/monitgroup/home}} --&gt;
| remarks = 
| formerly = 
| footnotes = 
}}
ဂကောံဝွံ သွက်ဂွံဒှ်သြန်ဗွဝ်ထံက်ပင် ဆေင်စပ်ကဵုကပေါတ်စက်အာဲထဳနာနသာ်မာန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုစၟတ်တ္ၚဲ (18-6-2019) သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၃၈၁) သၞာံ၊ ဂိတဇှ်ေ (၁) စွေက်ဂှ် နကဵုဒြဟတ်မၞိဟ် (၈) တၠ စဒက်ပတန်လဝ်ဂကောံမဒှ်ကီုရအဴ
==စပ္တံဒက်ဂကောံ==
ဂကောံဝွံ သွက်ဂွံဒှ်သြန်ဗွဝ်ထံက်ပင် ဆေင်စပ်ကဵုကပေါတ်စက်အာဲထဳနာနသာ်မာန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုစၟတ်တ္ၚဲ (18-6-2019) သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၃၈၁) သၞာံ၊ ဂိတဇှ်ေ (၁) စွေက်ဂှ် နကဵုဒြဟတ်မၞိဟ် (၈) တၠ စဒက်ပတန်လဝ်ဂကောံမဒှ်ကီုရအဴ ။
၁။	တၠဂုဏ် အနန္တ
၂။	နာဲသိုက်လွဳ
၃။	နာဲအံင်ဇၞးရတ်
၄။	နာဲမန်ခိုင်ဗိုန်
၅။	နာဲဂံင်ရာဇာ
၆။	မာံခန္တဳဆာန်
၇။	နာဲမန်ထဝ်
၈။	နာဲလောကကမ်တၟိ
ဗွဲကၠာအိုတ်ဂှ် ညး  (၈) တၠဝွံဟေၚ် ချဳဒရာၚ်စပ္တံကၠုၚ်ကီုရ၊ ဗွဲကြဴဏံပၠန် ဒှ်အာမၞိဟ် (၁၇)တၠ၊ စနူတ္ၚဲဝွံဟေၚ် ချဳဒရာင်ဂၠာဲကၠုၚ်သြန်ဗွဝ်သိုက်သိုက်တုဲ ပ္ဍဲကဵုပစ္စုပ္ပန်စက္ကဏံဂှ်တှ်ေ ကောန်ဂကောံနွံတဴ ၜိုတ်အကြာၜါစှော်တၠပြၚ်ပြၚ် စဵုကဵုစိုပ်ပိစှော်တၠနွံရ။

==တၚ်ရန်တၟံ==
၁။ မလိက် Noto Sans (google) မပါလုပ်ဒၟံင်လၟုဟ်ဏံဂှ် ညံင်သွက်ဂွံပလေဝ်အာမာန် ။

၂။ သွက် google Keyboard ညံင်ဘာသာမန် သ္ဂောံပါကၠုင်ဗွဲသဘာဝမာန် ။

၃။ App (Application) မပ္တံကဵုကပေါတ်စက်အာဲထဳနာနာ ဗီုဂွံဂတာပ်အခေတ်မာန်ကီုတုဲ ညံင်ဂွံစိုပ်အာပ္ဍဲ Play Store မာန်ဗွဲတုန် ။

အနာဂတ်တေံပၠန်ဂှ်လေဝ် ဆေင်စပ်ကဵုကပေါတ် IT နာနာ ဗီုကဵုအခေတ်မကွာ်အာဂှ်လေဝ် ပိုဲဒးဗက်ညံင်ဂွံဂတာပ်တုဲ နဒဒှ်လိက်မန်ပိုဲမၞုံကဵုသၞောဝ် Unicode ညးဂၠးတိတံသ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီဂှ် ဒးဆက်ဗဂဵုလဟဵုအာ ဇၟာပ်ဇၟာပ်နာဍဳ မိဏေတ် စက္ကဏောၚ်၊ တ္ၚဲဏံဒြဟတ်အောန် ဂါမ်ဇိုင်ဂၠိမံင်တုဲ ဒးကွာ်အာသိုက်သိုက်ကၠာ။
==ကမၠောန်==
စနူသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)ဏံတုဲ ကော်သ္ပပေါဲကောံဓရီုသွက်ဂကောံလၟေင်ဂိတုဟီုဂှ်တှ်ေ ပြံင်ပဆုဲထောံ(၃)ဂိတုမွဲဝါမဒှ်ရ၊ အကြာပိဂိတုဏံတှ်ေ ယဝ်ရပၟိက်ကိစ္စဒှ်ပ္ဍဲဂကောံဏောင်တှ်ေ ကော်အာကောံဓရီုဂွံမံင်လၟိုန်ကာလရ၊ မွဲပၠန်ဂှ်တှ်ေ ဂကောံထံက်ပင်အာဲထဳမန်ဏံဂှ် ဒက်ပ္တိုန်လဝ်လ္တူလပှ်ကျာတုဲ ဥက္ကဋ္ဌကီုဒုဥက္ကဋ္ဌကီု ကဏ္ဍနာနာဗီုကဵုဂကောံလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံနွံဂှ် ပ္ဍဲကဵုဂကောံဏံဟွံမွဲကၠးကၠးတုဲ ဆဂး ပိုဲတံကၠောန်အာကမၠောန်သွက်သွာင်အာဲထဳမန်ပိုဲအကြာကမၠောန်ညးညးအဲအဲ ဒှ်တဴသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲကောဒေံတုပ်တုပ်ဖအိုတ်ကီုရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရတုဲ ဂွံပတိတ်သၞောဝ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ်လေဝ် သွက်ညးဒှ်လဝ်ကောန်ဂကောံတံဂှ် ဂွံဒုင်ကေတ်ဂုဏ်ဖဵုနာနာနူဂကောံနွံအောန်မံင်တုဲ သၞောဝ်တံဂှ်လေဝ်ဟွံမွယ်ကၠးကၠးရ၊ အဓိကဂှ်တှ်ေ မသြန်ညးထံက်ပင်လဝ်တံ သီုကဵုကောန်ဂကောံသီုကဵုကောန်ဂကူမန်တံသီုဖအိုတ်ဂှ်တှ်ေ နူညးတာလျိုင်ဂိုင်ဒေပ်သြန်စွံလဝ်ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်တုဲ  ဒးဒှ်ဂုဏ်ဖဵုသွက်ကမၠောန်နာနာသွာင်အာဲထဳမန်ပိုဲဗွဲစၟတ်မာန်၊ ကမၠောန်ဂကောံကၠးကၠးဂှ်တှ်ေ အရာတၞဟ်သြန်ဒးအိုတ်ဂှ် ဂွံချဳဒရာၚ်နွံအောန်အောန်ကွေံတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ ပကောံသြန်ဗွဝ်မွဲဟေၚ် ဒှ်ကမၠောန်လၟေၚ်မွဲရ၊ နဲကဲပကောံသြန်ဗွဝ်ဝွံလေဝ် နကဵုကိုန်ဂစိုတ်သၞောဝ်ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်လေဝ်ဟွံမွဲတုဲ နကဵုစေတနာဟေၚ် သီုကောန်ဂကူသီုကောန်ဂကောံတံဖအိုတ် ၜိုတ်စေတနာနွံနွံဂှ် ပကောံစွံလဝ်မသြန်တံဟေၚ်ရ၊ အာဂတနူဏံ ယဝ်ရပြံၚ်သၠာဲနွံတှ်ေ ထပ်ချူအာသိုက်သိုက်သီုကဵုကောံဓရီုအာနွံရ။
==ကောန်ဂကောံ==
၁။ တၠဂုဏ် အနန္တ

၂။ နာဲသိုက်လွဳ

၃။ နာဲအံၚ်ဇၞးရတ်

၄။ နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်

၅။ နာဲဂံၚ်ရာဇာ

၆။ မာံခန္တဳဆာန်

၇။ နာဲမန်ထဝ်

၈။ နာဲလောကကမ်တၟိ

၉။ နာဲဗၠေဝ်

၁၀။ နာဲအာဲမ္ၚဵု

၁၁။ နာဲဗညာဟံသာ

၁၂။ နာဲရာဇာဟံသာ

၁၃။ နာဲလက္ခဏ ရာမညဝံသ

၁၄။ နာဲထဝ်ဍာမ်

၁၅။ ကောရမည

၁၆။ သၟာယဆာန်

၁၇။ နာဲအမ်သဝ်ရတ်

၁၈။ နာဲဝိညာဏ်ထဝ်

၁၉။ မာံရာၚ်ဆာဲ

၂၁ နာဲလွဳအံၚ်

၂၂။ နာဲလွဳမန်

၂၃။ မာံသိုက်ရတ်

၂၄။ နာဲဓနလာဘ

၂၅။ မာံဆီမန်ဇေတ်

၂၆။ နာဲမယံၚ်

၂၇။ နာဲသြန်ရတ်ဆာန်

၂၈။ နာဲအံၚ်ပ္ကဴ

၂၉။ နာဲသ္ဍိုက်ဆာန်မန်

၃၀။ နာဲမန်ဆာန်  (ယၟုကောန်ဂကောံဏံဝွံလေဝ် ယဝ်လုပ်ကၠုၚ်ပဵုတိုန်နွံတှ်ေ ဆက်ချူဗပေၚ်အာသိုက်သိုက်နွံရ။

==နိဿဲ==
page - [https://www.facebook.com/Mon.IT.Support.Group ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်]

Website - ဂ[https://sites.google.com/view/monitgroup/%E1%81%87-%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%82%E1%80%80 ကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်]

Group - [https://www.facebook.com/groups/447631366022062 ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်]

ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်ထံက်လဝ်ပၚ်သွက်သ္ဂောံရာန်ကောန်ပျူတာမွဲမဂွံချဳဒရာၚ်အာပရေၚ်ကမၠောန်ပ္ဍဲဘာ(ရာမညရဋ္ဌ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်)မသြန်(၃၀၀၀၀၀)ဒ္ကေဝ်သြန်ဍုၚ်ဗၟာမဒှ်ရ၊ တၠဂုဏ်(အဲနာဲပညာစိုတ်)သ္ပစၞးဂကောံတုဲ အာပ္အပ်မဒါန်သြန်မဒှ်ကီုရ၊ မသြန်သီုဖအိုတ်ဏံလေဝ်ဂွံကၠုၚ်နူသြန်ထံက်ပၚ်နူကောန်ဂကူကောန်ဂကောံတံမဒှ်ကီုရ။
&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/Mon.IT.Support.Group/photos/605272053459179&lt;/ref&gt;

ထံက်ပၚ်လဝ်ခရိတ်(အေန်တာနေတ်)ကဵုတၠဂုန် အဲနာဲပညာစိုတ် လၟေၚ်ၜါအလန် &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/Mon.IT.Support.Group/photos/546522992667419&lt;/ref&gt;

ကောန်ပျူတာၜါမ သွက်ဂွံချဳဒရာၚ်သွာၚ်ITမန် တၠဂုဏ်အ္စာအနန္တ ဒုၚ်ကေတ်&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/Mon.IT.Support.Group/photos/520957148557337&lt;/ref&gt;

ချဳဒရာၚ်စုတ်လိက်မန်သၞောဝ် Unicode မၚ်မွဲစွေက် 2020 ၊ ဘာမန်သိရိမၚ်္ဂလမဟာဇျှာဲ ဍုၚ်သေံ&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/Mon.IT.Support.Group/photos/a.481712209148498/520953638557688/&lt;/ref&gt;

{{DEFAULTSORT:ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်}}
[[Category:ဂကောံမန်]]
[[Category:အာဲထဳ]]
[[Category:ဂကောံပရဟိတ]]
[[Category:ပရေင်ဇၞော်မောဝ်]]
[[Category:ဂကောံ]]</text>
      <sha1>5g3wo6jgyo44g3j44gklx4dz927j62s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6401</id>
    <revision>
      <id>58083</id>
      <parentid>40119</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="i0sfkcdm7oiaa9y9us4cuzsctvjwkpp" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်
|official_name = 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = Kyaik-zel.jpg
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ် မၞုံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = {{Flag|Mon}}[[တွဵုရးဍုင်မန်|တွဵုရးဍုင်မန်]]
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်မတ်မလီု
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|16.045373|97.75221|region:MM|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်

== ဒတန်/ဍုင်ကွာန် ==

ကပ်ပဳကေတ် နူကဵု [https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox%20settlement မုက်လိက်ဘာသာအင်္ဂလိက်]

{{DEFAULTSORT:သၞေဟ်ဗဒဝ်, ကွာန်}}
[[Category:ကွာန် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]
[[Category:ကွာန် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[Category:ကွာန်မန်]]</text>
      <sha1>i0sfkcdm7oiaa9y9us4cuzsctvjwkpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကအ်အင်ထဝ်၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6408</id>
    <revision>
      <id>58073</id>
      <parentid>47685</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9330" sha1="enrx9fwc9u38vyq020wy7jwsjhso8w2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်|official_name=|pushpin_label_position=bottom|settlement_type=ကွာန်|image_skyline=|image_map=|map_caption=|pushpin_map=မြန်မာနိုင်ငံ|pushpin_map_caption=ဒၞာဲကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ် မၞုံ|subdivision_type=ကၟိန်ဍုင်|subdivision_name={{Flag|Myanmar}}|subdivision_type1=တွဵုရး|subdivision_name1=တွဵုရးကရေၚ်|subdivision_type2=ခရိုင်|subdivision_name2=ခရိုင်လှာဒကှ်|subdivision_type3=ပွိုင်ဍုင်|subdivision_name3=ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်|unit_pref=Imperial|area_total_km2=|population_total=|population_urban=|population_rural=|population_as_of=|population_footnotes=|population_density_km2=auto|coordinates={{Coord|15.879045| 98.086140|region:MM|display=inline,title}}|elevation_ft=|elevation_m=|timezone=အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ|utc_offset=+6.30|website=}}

'''ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်''' ([[ဘာသာဗၟာ|ဗၟာ]]: တံတားပြတ် ကျေးရွာ ) ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန်၊ တွဵုးရဍုင်ကရေင်၊ တုဲ ဒှ်ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ် ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) ရ။&lt;ref&gt;[[လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်#:~:text=နိဿဲ-,လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်,၆ အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်,-မုက်လိက်|လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်]]&lt;/ref&gt; ကောဒ်ဂၞန်ကွာန်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ၁၇၀၇၄၃ ရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}&lt;/ref&gt;

== ဝၚ်ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ် ==
ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်ဝွံ ကၠာဟွံဂွံပ္တန်ကွာန်ဏီဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ် တိဂြိုပ်အရိုၚ် မၞုံကဵုတၞံဆုအၚ်မဂၠိုၚ် ဒှ်ဒၞာဲ ဂၠံၚ်ညးဂမၠိုၚ် မတတ်အာကၠုၚ် ဂြိုပ်ဇၞော်မွဲရ။ အခိၚ်တေအ် ဟိုတ်နူ ဒှ်အခိၚ် ဍုၚ်ကွာန်ဟွံၜိုဟ်သိုဟ်ညိၚ်ဝတ်တုဲ ဒးဂယိုၚ်ဒၟံၚ်လမျီု အကြာပေဲါပၞာန်ဂၠိုၚ်တုဲ သွက်ဒၞာဲ မၞုံကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီု ဂွံဂယိုၚ်အာလမျီုဂှ် ဇၟာပ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးဂၠာဲကၠုၚ်ဋ္ဌာန်ဒေသ မၞုံကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီုတအ်ရ။ ပ္ဍဲဂှ် နာဲဇိုၚ်ခေအ် နူကွာန်သက်ကအ်၊ နာဲဖၠုံ နူကွာန်ကၠအ်သတ်၊ နာဲချေတ်+မိသဝ်ယေန် နူကွာန်ဒဵုထောၚ်၊ ဖအိုတ် (၃) အိန်ထံၚ် ကၠုၚ်ကောံဆဵုဂဗညးသ္ကအ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂြိုပ်ဆုအၚ် ဗ္ဒာဲကြုၚ် မၞုံကဵုဒဒန်ပိုတ်သ္ကုတ်မွဲတုဲ မံၚ်တန်တဴအာ နကဵုကောန်တာဲ (၃) မရ။ ညးတအ်ဂှ် အခိၚ်ကသီုမ္ဂး ကၠောန် ကမၠောန်ဝါဗ္ၚ၊ ခမောဝ်သြောအ်၊ အခိၚ်ကညၚ်မ္ဂး သၠအၚ်တအ်ဂှ် ကပှ်တုဲ သၠာဲဂတးဗၞိက် သ္ကုတ်ကွာန်လ္ပာ်ပလိုတ်ဒဵု နကဵုၜဵု၊ ဖရံက်၊ ကၠေၚ်၊ မြေက်၊ ကသိုန်တအ်ရ။ တာဲ (၃) မဂှ် ဟိုတ်နူ မၞုံဋ္ဌာန်ဂြိုပ်ဆုအၚ် ဗ္ဒာဲကြုၚ်ဒဒန်ပိုတ်ဒၟံၚ်မွဲဂှ်တုဲ ကုညးမအာကၠုၚ် နူဋ္ဌာန်တၞဟ်တအ် ဒၞာဲဂှ်ဝွံ &quot;ဒဒန်ပိုတ်&quot; ကော်ခဴကၠုၚ်ရ။&lt;ref&gt;ညးဍုၚ်ကွာန် ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ် ကေုာံ ဒွက်တြးပ္တိတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိဝၚ်ကွာန်ကအ်ထဝ်&lt;/ref&gt;

ဌာန်ဒေသဂှ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကမၠောန်ဂယိုၚ်လမျီု ကၠောန်သြောအ်ဝါဗ္ၚ၊ ကပှ်တၞးသၠအၚ်၊ လောဲကီု သီုမဒှ်ဒၞာဲ မၞုံကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီု နူဘဲပၞာန်တအ်ကီုတုဲ လက္ကရဴညိ မၞိဟ်မၞုံဗ္ဒာဲတအ် ကောံကၠုၚ်တန်တဴတုဲ ဒှ်အာ တာဲဗၞတ် (၁၀) မပြၚ်ရ။ နကဵု ယၟု &quot;အုံဒဒန်ပိုတ်&quot; ဂှ် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၈ သၞာံဂှ် သ္ၚိတာဲဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ မံင်တန်တဴကၠုၚ် ဒှ်ကၠုင် ဗီုပြၚ်ကွာန်သၟတ်မွဲကီုလေဝ် နကဵုယၟုကွာန်ဂ်ှ ဟွံဂွံတၚ်ခုတ်ကၠုၚ်ဏီရ။ ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၁၁ သၞာံဂှ် နကဵုမဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာကီု ဒှ်ကၠုၚ်ဗီုပြၚ်ကွာန်မွဲကီုတုဲ ဘာလကျာ်မွဲ သ္ဒးနွံထေက်ရောင် ညးတအ် ညာတ်ကေတ်ရ။ ညးတအ် ချပ်ဂၞန် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာ(စောဲဂလာ) မနွံပိုန် ဘာဂၞကျာ်သၟိၚ် (ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်)တုဲ ကျာ်ဇၞော် က္ညကၠုၚ်တုဲ သြိုၚ်ပ္တန်ကဵု ဘာဆု သွက်သၚ်မွဲမတုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သီုတၚ်ခုတ်ကဵု ယၟုကွာန် &quot;ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်&quot; ကီုရ။ လဂွံကဵုအဓိပ္ပါဲ &quot;ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်&quot; ဝွံ ဂြိုပ်အၚ်ဝွံ ဆုအၚ်၊ တၞးအၚ်တအ်ဒှ်ဂှ်င္ၚုဟ်မး ဒှ်ကမၠောန် တုပ်သၟဟ် ညံၚ်ဒၞာဲဂြိုပ်မပ္တိတ်ထဝ်ကီု၊ တိဂြိုပ်အၚ်ဝွံလေဝ် အရံၚ်မၞုံညံၚ်ထဝ်ကီုတုဲ  ဒၞာဲဝွံ ဒှ်ဗီု ကအ်ဂြိုပ်အၚ်တုဲ နကဵုယၟု &quot;ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်&quot;ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ (စောဂလာ) မၞုံပိုန် ဘာကျာ်ဂၞကျာ်သၟိၚ် (ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်) အခိၚ်က္ညၚ်ကၠုၚ်ပ္တန်ကွာန််ဂှ် တၚ်ခုတ်ကဵုကၠုၚ်လဝ်ယၟု &quot;ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်&quot; ရ။&lt;ref&gt;ညးဍုၚ်ကွာန် ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ် ကေုာံ ဒွက်တြးပ္တိတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိဝၚ်ကွာန်ကအ်ထဝ်&lt;/ref&gt;

== ဝၚ်ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ် ==

== ဝၚ်ဝါပ္တဴအလာံ ဆက်စပ်ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ် ==


== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
{{ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်}}

[[Category:ကွာန် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်]]
[[Category:ကွာန် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>enrx9fwc9u38vyq020wy7jwsjhso8w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂကောံသဒ္ဓါရတ်ပိ - ကွာန်ကအ်ဍောတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6413</id>
    <revision>
      <id>58089</id>
      <parentid>41485</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7494" sha1="j1gghh1g1dnifb8nmnp8jxv2zmxpjpu" xml:space="preserve">== '''အဓိဌာန်ဂကောံ''' ==
ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်ဝွံ သ္ဒးဍိုက်ပေၚ်ကဵုဓရ်ညဳသာ၊ သ္ဒးဆာန်ကၟိန်ရီုဗၚ်၊ သ္ဒးမၚ်မွဲတဴရေၚ်သ္ကအ် ညးမွဲကေုာံညးမွဲ။

ဂကောံဝွံ သ္ပဟိုတ်နူဒက်ပတန်လဝ် သၟဝ်ဓရ်သၠးပွး, ဗၠးၜးတအ်ဂှ်တုဲ ကုညးလဵုမွဲလေဝ် အခေါၚ်အုပ်ဓလီုဟွံမွဲဟေၚ်။

== '''တၚ်ပ္တဝ်က္ဍိုပ်ဂကောံ''' ==
၁။ သ္ပကုသိုလ်ကဵုဒါန်

၂။ ထံက်ပၚ် ပရေၚ်ပညာဂကူမန်

၃။ ထံက်ပၚ် သၚ်ကတ်လ္ၚတ်ပရိယတ္တိ

၄။ ဒၞာဲထေက်ကဵုသ္ဒးထံက်ပၚ်တံဂှ် သဳကၠဳတုဲထံက်ပၚ်အာရောၚ်

== '''ပရူပရာဂကောံ''' ==

=== စပ္တမ်ဒက်ဂကောံ ===
သာသနာ ၂၅၆၁၊ ကောဇာ ၁၃၇၉၊ ခရေတ် ၂၀၁၇၊

သၞာံစဒက်ပတန်ဂကောံဂှ် ပကောံဂွံ ဂကောံသ္ကအ်ရဲ မၞိဟ်တြုံ မၞိဟ်ဗြဴ ဗၞတ် ၆၅ တၠ နွံရောၚ်။

=== ဟိုတ်သ္ဂောံဒက်ဂကောံ ===
ရန်တၟအ်ကဵုဂကောံသ္ကအ်ရဲပြဝါ မံၚ်ဘာမွဲစွံ သ္ဂောံကလေၚ်ကောံကလောအ်တုဲ ဒက်ပတန်လဝ်ဂကောံဏအ်ရ၊ အခိၚ်ဒက်ဂကောံဏအ်ဂှ် ပ္ကောံဂွံမၞိဟ်တိုၚ်ခဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ၂၀ တၠရ၊ ကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ် နူမၞိဟ်တိုၚ်ခဳ ၂၀ တၠတအ်ဂှ်တုဲ စဖျေဟ်အစဳဇန် ကမၠောန် သွက်သ္ဂောံကၠောန် ကဵုဒါန်ဘာ ‘မဟာထေရ်ဥပဂုတ္တ’ရ၊ နူမၞိဟ်တိုၚ်ခဳ ၂၀ တၠဂှ် လလောၚ်တြးပရိုၚ် ဘိက်ကော်ပၟိၚ်ပၟဟ် သ္ကအ်ရဲမသှ်ေမံၚ်ဏီတအ်ဂှ်တုဲ ညးစိုတ်လုပ်စ ကၠောန်ကမၠောန်ဂကောံတအ် ဗိုၚ်လုပ်ကၠုၚ်ကရောမ် ဂကောံပိုယ်ဏံအိုတ်ရ။

တ္ၚဲသ္ပဒ္တန် ဒက်ဂကောံဂှ် မၞိဟ်တိုၚ်ခဳ တိုန်စိုပ် ၅ တၠ၊ သၟေဟ် ၁၅ တၠတအ်ဂှ် ကဵုဆန္ဒ ဒုၚ်တဲတုပ်စိုတ် သီုညးဖအိုတ်ရ၊(ဂိတုခ္ဍဲသဳ) 

=== ခုတ်တၚ်ယၟုဂကောံ ===
ဒက်ပတန်ဂကောံတုဲကီုလေဝ် ယၟုဂကောံ ဟွံမွဲဏီရ၊ ကြပ်ဒးကၠုၚ်အခိၚ် ကဵုဒါန်စရိုဟ်ဍာ် ဘာမဟာထေရ်ဥပဂုတ္တ ဂှ် ကောန်ဂကောံတြုံတြုံတအ် ညးဂမၠိုၚ် သွက်သ္ဂောံနိမန်သၚ်တုဲ ပြာပ်တိုန်စိုပ်အာ ဘာဇၞော် ဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ ကွာန်ကအ်ဍောတ်ဂှ်ရ၊ နူဂှ်မွဲက္ဆံၚ် ကောန်ဂကောံတအ် ပြာပ်လုပ်ခစ ဇရေၚ်တၠဂုဏ်အာစာ [[ကောဝိဒ၊ဘဒ္ဒန္တ၊ဒံက်တာ|ဒံက်တာကောဝိဒ(ဓမ္မာစရိယ M.A, Ph.D Mumbai India)]] တုဲ ဂြၚ်ပ္တီ ကုတၠဂုဏ်အာစာ ပရူပရာဘိက်နိမန် ကဵုဒါန်ဖါပ်သၚ်ဂှ်ရ၊ တၠဂုဏ်အာစာ [[ကောဝိဒ၊ဘဒ္ဒန္တ၊ဒံက်တာ|ဒံက်တာကောဝိဒ(ဓမ္မာစရိယ M.A, Ph.D Mumbai India)]] လေဝ် သၟာန်သၟုက်စပရူပရာ ကမၠောန်ကေၚ်ကာဂကောံ ဍောတ်ဇၞော်တုဲ အရေဝ်ဆက်စိုပ်အာလ္ပါ်ယၟုဂကောံပၠန်ရ၊ ကောန်ဂကောံတအ်လေဝ် ဒဒှ်ရယၟုဂကောံဟွံမွဲဂှ် လဴပဴ ကုတၠဂုဏ်အာစာတုဲ သီုဟွံလအ်လမွဲသာ် ဇဖန်ဂှ် နကဵုယၟုပြဲပြဲမွဲ '''‘ဂကောံသဒ္ဓါရတ်ပိ’''' တၠဂုဏ်အာစာ [[ကောဝိဒ၊ဘဒ္ဒန္တ၊ဒံက်တာ|ဒံက်တာကောဝိဒ(ဓမ္မာစရိယ M.A, Ph.D Mumbai India)]] ခုတ်တၚ်ကဵုဂကောံပိုယ်တအ်ရ။

== '''ပရေင်ချဳဓရာင်ဂမၠိုင်''' ==
၁။ ကွဳသၠာပ္ဍိုက်ဇွ ပ္ဍဲသုသာန်(ကွာန်ကအ်ဍောတ်)

၂။ တြၚ်ပသဲ ဘာဘုတ်

၃။ ကၟာၚ်မွဲဖိုၚ် ကျာ်တဝ်တၟိ

၄။ ဖါပ်ဗ္စ သၚ် ကေုာံ ယောဂဳပၟဝ်ဓရ်ဂမၠိုင်

၅။ ကလအ်ပူဇဴအာယုဝုဍ္ဎိ မၞိသ်အာယုက်ဇၞော်(တ္ၚဲအတးကြာပ်သၞာံ)

၆။ ကဵုဒါန်ဖါပ်ဗ္စ သၚ် ကေုာံ ခရှ် (ပ္ဍဲသၞာံတၟိမံက်)

၇။ ကဵုဒါန်နုၚ်နိဓိ(ဂိတုခ္ဍဲသဳ)

၈။ ဘာမဟာထေရ်ဥပ္ပဂုတ္တ(ဂိတုကထိုန်)

၉။ ပူဇဴသၚ်အံၚ်လိခ်ပရိယတ်(ဂိတုဝသ်)

၁၀။ ဒုၚ်သ္ပဒကာခုၚ် သၚ်သွဟ်လိခ် ဂကောံသဒ္ဓမ္မဓဇဝိနယာဓိက(ဂိတုမာဃ်)

၁၁။ ထံက်ပၚ်ညးဂိယဲ

== '''ကမၠောန်ချဳဒရာၚ် လၟေၚ်သၞာံ''' ==

=== သာသနာ ၂၅၆၁၊ ကောဇာ ၁၃၇၉၊ ခရေတ် ၂၀၁၇၊ ===

၁၃၈၅ သၞာံ
ဂိတုစဲ
မ္ၚဵုကၠောံသၞာံ ကဵုဒါန်ဖါပ်သၚ်၊ ယောဂဳဂမၠိုၚ်

ဂိတုခ္ဍဲသဳ
ကဵုဒါန်စရိုဟ်ဍာ် နုၚ်နိဓိ

{{DEFAULTSORT:ဂကောံသဒ္ဓါရတ်ပိ - ကွာန်ကအ်ဍောတ်}}
[[Category:ဂကောံမန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ပရဟိတ]]
[[Category:ကွာန်ကအ်ဍောတ်]]
[[Category:ပရေင်ဘာသာသာသနာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>j1gghh1g1dnifb8nmnp8jxv2zmxpjpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂဒူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6482</id>
    <revision>
      <id>58090</id>
      <parentid>47272</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3734" sha1="s2ya0094ksmmend5inbhmakq481slcs" xml:space="preserve">{{Infobox artifact | name = ယၟု | native_name = ဂဒူ | native_name_lang = ဂဒူ | image = ဗီုရုပ် | image_size = ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဗီုရုပ် | alt = ပရူ | image2 = ဗီုရုပ်ၜါ | image2_size = ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဗီုရုပ်ၜါ | alt2 = ပရူဂဒူ | image_caption = | material = ဂဒူ | size = ဗၞတ်ဗ္ၜတ် | height = သမၠုင်&lt;!-- {{convert|}} --&gt; | width = အနာံ &lt;!-- {{convert|}} --&gt; | weight = လျိုင် &lt;!-- {{convert|}} --&gt; | long = ဇမၠိင် &lt;!-- {{convert|}} --&gt; | writing = မချူလဝ် | symbols = သင်္ကေတဂမၠိုင် | created = မခၞံဗဒှ်လဝ်   | discovered = သၞာံမဂွံဆဵုကေတ် &lt;!-- Deprecated; use the following, separate, parameters --&gt; | discovered_place = ဒၞာဲမဂွံဆဵု | discovered_coords = | discovered_date = စၟတ်တ္ၚဲ မဂွံဆဵု | discovered_by = ညးမဂွံဆဵု | location = ဒၞာဲ | classification = ဒၞာဲမနွံလၟုဟ် | culture = ယေန်သၞာင် | id = အာန်ဒဳ | map = ဗီုပြၚ်တိ (ဝါ) ဗလးဂၠးတိ | website =  }} &lt;/code&gt;

=ဂဒူ= 
&lt;ref&gt;[[ဝှာင်:ဂဒူ.png|thumb]]
&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[https://mnw.wiktionary.org/wiki/%E1%80%82%E1%80%92%E1%80%B0 ဂဒူ] ဝွံ မဒှ်အရပ်စပ်ဂကူမန် မလုပ်ကဵုဝၚ်၊ ဂကူတအ် ​ဗက်ကဵုအကာဲအရာဥတုရာသဳတုဲ ​ခၞံဗဒှ်ရပ်စကာ အရပ်စပ်နာနာအိုတ်ရ။ &lt;br&gt;
&lt;br&gt;ကေၚ်ဆဵုလဝ် ညးကၠောန်လဝ်ဂဒူ နကဵု သၠတၞိ၊ သၠၜဝ် ကီုရ။ အခိင်ဗြဲဂူကီု၊ တ္ၚဲကာတ်ကီု စကာဂဒူတုဲ စဵုဒၞါဗြဲ၊ စဵုဒၞါပရာန်တ္ၚဲ အိုတ်ရ။ ဂဒူဏံဂှ် ဒှ်အပေါတ်မန်တြေံတြဟ် မွဲသာ်ရ။ အခိၚ်ကသီုဗြဲဂူမ္ဂး သွက်ဂွံစဵုဒၞါဗြဲဂှ် သၟာဂူ၊ သၟာဗ္ၚတအ် စကာဂဒူတုဲ တိတ် ဇိက်ဗ္ၚထဲတိ အိုတ်ရ။ ခေတ်လၟုဟ် ညးစကာဂဒူအောန်အာ ကြပ်ဟွံဆဵုရ။ ဆဵုမ္ဂး လဴထ္ၜးစကီုညိအဴ။ &lt;br&gt;
&lt;br&gt;
တၚ်သမ္တီ။    ။ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ် (က) သၟိၚ်မဂဒူ ဂှ် နူညးဍောတ်တ်တေံ အဃောမိမညးဇိက်ဗ္ၚထဲဒၟံၚ်တိဂှ် ဂုန်နူမိမညး စွံလဝ်ကောန်ၚာ်လ္တူဇုက်ဗၞၚ် ဂြောပ်လဝ်နကဵုဂဒူဂှ်ရ ကော်ခဴစညး မဂဒူ ရောၚ် ဂွံလ္ၚတ်ကေတ်ရာဇာဝၚ်မန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂဒူဝွံ ဒှ်အပေါတ်မန်တြေံတြဟ်မွဲ နွံကဵုဝၚ်ရောၚ်။ &lt;br&gt;

[[File:ဂဒူ.png|ဂဒူ
|thumb|left|alt=အရပ်အစပ်ဂကူမန် မသၠုၚ်ပြဲမွဲ]]

{{DEFAULTSORT:ဂဒူ}}
[[Category:အင်္ဂကာယ]]
[[Category:ခန္ဓကာယ]]
[[Category:နာမ်]]
[[Category:ဝေါဟာရမန်]]
[[Category:ဝေါဟာရနာမ်မန်]]</text>
      <sha1>s2ya0094ksmmend5inbhmakq481slcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကောံဓရီုဇၞော် ကောန်ဂကူမန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6509</id>
    <revision>
      <id>58078</id>
      <parentid>40820</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33815" sha1="03omve6ggln1usyrtiz849wb19ah520" xml:space="preserve">'''ကောံဓရီုဇၞော် ကောန်ဂကူမန်''' (Mon National Conference) ဂှ် နကဵုဂကူမန် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကောံဓရီု ပရေင်ဂကူမန် ကဆံင်ဂကူ မနွံကဵု မၞိဟ်စၞး သွာင်နာနာ ကဏ္ဍနာနာ ဂကောံနာနာရ။ ကောံဓရီုဇၞော် ကောန်ဂကူမန်ဂှ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေါအ်ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ သၞာံ ၁၉၉၅ တုဲ နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင် ဖန်ဇန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်လဝ်ရ။ နူသၞာံ ၁၉၉၅ စဵုကဵု စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ် လုကဴ (၆) ဝါပေင်ပေင်ဂှ် စကာကၠုင်လဝ် နကဵု က္ဍိုပ်လိက် သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် (မွန်အမျိုးသားရေးရာနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၊ Mon Seminar) ရ။ ကြဴနူဂှ် စကာကၠုင် သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန်၊ နကဵု ဘာသာအေင်္ဂလိက် Mon National Conference ရ။ 

== သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ပထမ ==
သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃ - ၂၆ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ခရိုင်ထဝါဲ၊ ကၞောတ်ၜဳကြုင်ကင် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗုရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် မၞိဟ်စၞး နူခမဳသင်မန်ဂမၠိုင်၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိဂမၠိုင်၊ မၞိဟ်စၞး မန်နူဍုင်သေံဂမၠိုင်၊ ဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၂၂ ဂကောံ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်စၞး တိုန်စိုပ် ၁၀၇ တၠရ။&lt;ref name=seminar&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fhtaw.rot.7%2Fposts%2Fpfbid03niP5rLPEcWWfFjho4anP681RUcGm6pkVCVpbcuMFp9E71q81fihqCnekghwjwAnl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=မွန်အမျိုးသားရေးရာနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ နှင့် မွန်အမျိုးသားရေးရာကွန့်ဖရင့်|last=ရတ် |first=နာဲထဝ် |date= 2023 July 27 |website=နာဲထဝ်ရတ် Facebook |publisher=Open |access-date=2023 july 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဒုတိယ ==
သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဒုတိယဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ ဂိတုမာတ် ၃၁ စဵုကဵု စိုပ် ဨပြဳ ၃ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ပ္ဍဲကၞောတ်ၜဳရေဝ် ပ္ဍဲဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် မၞိဟ်စၞး နူခမဳသင်၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ မၞိဟ်စၞး မန်ဍုင်သေံ၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံမှာဇန်မန် (၁၈) ဂကောံ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်စၞး (၈၀) တၠ တိုန်စိုပ် သဳကၠဳလဝ်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် စွံအဓိက ပရေင်ညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူတုဲ တင်ကဵုလဝ်ယၟု &quot;ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ညဳသၟဟ်ဂကူမန်&quot; တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သဘင်သဳကၠဳဝွံရ။ စပ်ကဵု တင်အဓိကဂှ်တုဲ ချပ်ဂၞန် ညံင်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူမန် မွဲ၊ တုဲပၠန် ကေင်ကာ ဂကူမန်တၞဟ်တအ်လေဝ် သဳကၠဳလဝ် နကဵု တင်အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။&lt;ref name=seminar/&gt;

# သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ချပ်ဂၞန် လတူ သၞောဝ်ဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန်။ 
# ချပ်ဂၞန် ညံင်ဂွံသၠုင်ပတိုန် ကဆံင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် လိက်ပတ် ယေန်သၞာင်မန်။ 
# ချပ်ဂၞန် ပရေင်မဒးဒုင် ပလီုပလာ် အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံအောန်စှ်ေအာ။ 

== သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်တတိယ ==
သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်တတိယ ဂှ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇ ဂိတုမာတ် ၈ - ၁၀ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ဒေသကျာ်ပိ ကွာန်ခလံက်ဒနဳ ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန် တန်ဒေါဝ် ရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် မၞိဟ်စၞး နူခမဳသင်ဂမၠိုင်၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUL) မၞိဟ်စၞး မန်ဍုင်သေံ၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်စၞး ၁၁၆ တၠတိုန်စိုပ်လဝ်ရ။&lt;ref name=seminar/&gt;

== သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်စတုတ္ထ ==
သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်စတုတ္ထဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၀ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၁- ၂၃ ပ္ဍဲဒေသဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေသကျာ်ပိ၊ ကွာန်ခလံက်ဒနဳ ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန် တန်ဒေါဝ် ရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် မၞိဟ်စၞး နူခမဳသင်ဂမၠိုင်၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUL) မၞိဟ်စၞး မန်ဍုင်သေံ၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်စၞး ၁၁၆ တၠ မၞိဟ်လ္ၚတ် (၃) တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။&lt;ref name=seminar/&gt;
ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဏအ်ဂှ် ချပ်ဂၞန်လဝ် တင်အဓိက

# နဲကဲ ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင် ဂွံကောံညဳသၟဟ် ရေင်သကအ်၊ 
# ကမၠောန်ဂၠံင်တရဴ အခေါင်အရာကောန်ဂကူ ဂကူမန် ညံင်ဂွံမံက်ဂတဝ်ကၠုင်၊ 
# ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ (ဝါ) သဟရး ကဵု အနာဂတ် ဍုင်မန် ဗီုလဵု ဂွံဒက်ပ္တန်၊ 
# ကမၠောန် မဆေင်ကဵု ကောန်ဂကူမန်နာနာ။ 

== သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ပဉ္စမ ==
သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ပဉ္စမဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ -၁၄ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ် ဗဒိုပ်ညဳသာ၊ ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန် တန်သမၠုင် ရ။ သဘင်သဳကၠဳဏအ်ဂှ် တင်ခုင်လဝ် &quot;ပေါဲသဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်သၞောဝ် ဥပဒေသဇိုင် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ကေုာံ တွဵုရးဍုင်မန်&quot; ရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် မၞိဟ်စၞး နူခမဳသင်ဂမၠိုင်၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUL)၊ မၞိဟ်စၞး ညးဗြဴမန်ဂမၠိုင် မၞိဟ်စၞး နူဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင် (၆) ဂကောံ တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။&lt;ref name=seminar/&gt;

== သဘင်သဳကၠဳ သၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဆဋ္ဌမ ==
သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဆဋ္ဌမ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၂ ဂိတုမာတ် ၂ - ၅ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ် ဗဒိုပ်ညဳသာ ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန် တန်သမၠုင်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဏအ် တင်ခုတ်လဝ် &quot;ပေါဲသၠာဲလညာတ် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်ဍုင်မန် ကေုာံ ပရေင်ဂကူမန်&quot;ရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် မၞိဟ်စၞး နူခမဳသင်ဂမၠိုင်၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUL)၊ မၞိဟ်စၞး ဂကောံညးဗြဴမန်၊ မၞိဟ်စၞး မန်ဍုင်သေံ၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်စၞး ၈၉ တၠတိုန်စိုပ်လဝ်ရ။&lt;ref name=seminar/&gt;

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ပထမ ==
သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ပထမ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄ ဂိတုမာတ် ၁၄ -၁၈ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ကွာန်ကာန္နဳ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်စၞး ၈၆ တၠ နူဂကောံ ၁၆ ဂကောံ၊ မၞိဟ်လ္ၚတ် ၅ တၠ၊ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်စၞး ၉၄ တၠတိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ တင်သဳကၠဳ အဓိက ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် &lt;ref name=conference&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fhtaw.rot.7%2Fposts%2Fpfbid0vL8cKrvvXhnyvSZc5mCczaphmpk6UbYnKeMy9oTVse2czHSMaMUCYXsMraZKm4nAl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=မွန်အမျိုးသားရေးရာကွန့်ဖရင့်|last=ရတ် |first=နာဲထဝ် |date= 2023 July 27 |website=နာဲထဝ်ရတ် Facebook |publisher=Open |access-date=2023 july 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;

# ညံင်စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ ပ္ဍဲဂကူမန်တအ် ဂွံထတ်ကြံင်
# ကောန်ဂကူမန်တအ် ပ္ဍဲသွာင်ဇကု မခံင် ညံင်ဂွံလုပ်ယိုက်ဂၠေင်
# အကြာ ဂကောံမန်နာနာတအ် ညံင်အဆက်အစပ် ရေင်သကအ် ဂွံနွံတုဲ ဂွံဗဒှ်ပ္တိုန် ဒြဟတ်ဂကူ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်
# တွဵုရးဍုင်မန် မနွံကဵု အဝဵု ညံင်ဂွံမံက်ဂတဝ် ဗွဲမပြဟ်တုဲ၊
# ပလေဝ် ထပ်ဗပေင် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်မန်ရာမည မူအပြောမ်&lt;ref name=conference/&gt;

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဒုတိယ ==
သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဒုတိယဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ဂိတုမာတ် ၂၁-၂၄ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲဒေသဗဟဵု ဗဒိုပ်ညဳသာ ပ္ဍဲဇရေင် ဘာကောန်ဂကူမန် တန်သမၠုင်။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ဂကောံ ၂၃ ဂကောံ မၞိဟ်စၞး ၈၂ တၠ၊ မၞိဟ်လ္ၚတ် ၆ တၠ သီုဖအိုတ် မၞိဟ် ၈၈ တၠ တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ 

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်တတိယ ==
သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်တတိယဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂိတုဨပြဳ ၂၆-၂၉ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲဒေသဗဟဵု ဗဒိုပ်ညဳသာ ပ္ဍဲဇရေင် ဘာကောန်ဂကူမန် တန်သမၠုင်။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် မၞိဟ်စၞး မဘိက်လဝ် သီုဖအိုတ် ၈၈ တၠ တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။&lt;ref name=conference/&gt;

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်စတုတ္ထ ==
သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်စတုတ္ထဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗါ ၂၇ - ၂၉ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေသကျာ်ပိ၊ ပ္ဍဲကွာန်ဗလးဒုန်ဖါ် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ရ။ ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်စၞးတိုန်စိုပ် သီုဖအိုတ် ၇၁ တၠ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဏအ်ဂှ် နူကဵု ဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUL) ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံပံင်ကောံကေင်ကာမန် (Mon Affairs Union – MAU)။ ဂကောံအေမ်အေယူဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု မၞိဟ်စၞး ပိ ဂကောံ မနွံကဵု အဝဵုသြဇာ ကဆံင်တုပ်ရ။ မၞိဟ်စၞး ပိဂကောံဂှ် (၁) ဂကောံသွာင်အပ္ဍဲဍုင် နကဵု ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် (MNDF) က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံနာနာ။ (၂) ဂကောံသွာင်ပၠန်ဂတး နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံ မနွံ ပ္ဍဲတိပၠန်ဂတး နာနာ။ (၃) ဂကောံသွာင်ပယျဵု ကေုာံ ဍုင်သေံ နကဵု ဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံနာနာ။ ဂကောံမန်သွာင်ဍုင်သအာင်ဂှ် နကဵု ဂကောံပံင်ကောံမန်ဍုင်သအာင် (OMCC) က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ညံင်ဂွံပါလုပ်ကၠုင်ကီုဂှ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။&lt;ref name=conference/&gt;

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ပဉ္စမ ==
သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ပဉ္စမဂှ် နကဵု ဂကောံအေန်အေယူ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၇ - ၂၉ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ဒေသကျာ်ပိ ပ္ဍဲကွာန်ဗလးဒုန်ဖါ် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ရ။ တင်အဓိက မချပ်ဂၞန် ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော်ဏအ်ဂှ် ကမၠောန်မဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် ကုဂကူမန်၊ ညံင်ဂကူမန် ဟွံဂွံကၠေအ်ကၠက်အာဂှ် ဗီုလဵုဂွံမင်မဲ၊ တုဲပၠန် စပ်ကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပၠန် ချပ်ဂၞန် စပ်ကဵု အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်သၞာံ ၂၀၁၀ တအ်ရ။ ဒုင်သဇိုင် ကုတင်သဳကၠဳဂမၠိုင်တုဲ ပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး မွဲတၞး။ ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဂကောံမဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် ကုအလုံဂကူမန်မွဲ ညံင်ဂွံမံက်ဂတဝ်တိုန်ဂှ် သ္ဒးဒက်ပ္တန်အာ။ စပ်ကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ အလဵုအသဳပၞာန် မဓဇက်လဝ်တုဲ နကဵု သၞောဝ်ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်အာ သဘင်မာဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ နွံရ။ သဘင်မာဲ နကဵု သၞောဝ် ၂၀၀၈ ဂှ် ဟွံဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် ကုဂကူမန်၊ တုဲပၠန် သၞောဝ်၂၀၀၈ ဂှ် ဒှ်သၞောဝ် သွက်ပၞာန်ဂွံ ဆက်အုပ်ဓလီုအာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ အခေါင်ဒဳမဝ်ကရေသဳလေဝ် မံက်ဂတဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံမာန်။ နကဵု ဂကူမန်တအ်ဂှ် ဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်ဒၟံင် သွက်လိက်ပတ် ယေန်သၞာင်မန် သၟးဂှ် ဟွံရုမ်ဂပ်၊ လုကဴ အခေါင်ပကင်ရင်အပိုင် ဂကူမန် ဟွံမံက်ဂတဝ်မ္ဂး ပရေင်ကမၠောန်ပၠန်ဂတးဂှ် ဆက်တုဲ ဒးကၠောန်အာရောင်။ တုဲပၠန် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ပရေင်ကေင်ကာဂကူမန်တုဲ ညံင်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူမန်မာန်ဂှ် ဗီုညးကဵုညး ဖန်ဇန်ဂ္စာန်ညိဂှ် ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်လဝ်ရ။&lt;ref name=conference/&gt;

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဆဋ္ဌမ ==
သဘင်ကောံဓရီု ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဆဋ္ဌမဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၈ - ၂၁ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲဒေသကျာ်ပိ ကွာန်ဗလးဒုန်ဖါ်ရ။ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ ၂၅ တၠ၊ မၞိဟ်စၞး နူရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ပယျဵု ၂၂ တၠ၊ မၞိဟ်စၞး နူပွိုင်အပ္ဍဲဍုင် ၂၂ တၠ၊ မၞိဟ်စၞးမန်ဍုင်သအာင် ၄ တၠ၊ မၞိဟ်လ္ၚတ် ၉ တၠ တိုန်လဝ် ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဂှ် စွံအဓိက ပရေင်ဒေါအ်ပန်ပှ်ော အကြာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကဵု အလဵုအသဳသိန်းစိန် တုဲ ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ်ရ။&lt;ref name=conference/&gt;

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်သတ္တမ ==
သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကဵု အလဵုအသဳသိန်းစိန် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒေါအ်ပန်ပှ်ော် မကော်ဂး NCA မာန်လဝ်တုဲ တၞဟ်န မၞိဟ်စၞးကောန်ဂကူမန် သီုဖအိုတ် ဂွံတိုန်စိုပ်မာန်ဂးတုဲ သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲၝောအ်ခန်တွဵုရး ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်ကောံဓရီုဂှ် မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ မၞိဟ်စၞး ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန်၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန်၊ မၞိဟ်စၞး ဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင်၊ မၞိဟ်စၞး ခမဳသင်မန်ဂမၠိုင် တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ ဂကောံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဏအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဥက္ကဋ္ဌ နာဲစောန်တၟး (မင်းကြည်ဝင်း) နူ ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ နာဲတၠညး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ညးရေင်တၠုင်ဖိုလ် နာဲအံက်သာ နူဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန်၊ ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ နာဲလျးရတ် (နူ MUL)၊ ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ နာဲဝဏ္ဏမာန် နူ MAU သီုဖအိုတ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မၞိဟ် ၁၅ တၠရ။ သဘင်ကောံဓရီုဂှ် မၞိဟ်တိုန်စိုပ် သီုဖအိုတ် ၂၇၀ တၠ၊ မၞိဟ်လ္ၚတ် ၈၈ တၠ။
တင်အဓိက မဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ကောံဓရီုဇၞော်ဏအ်ဂှ် 
# သၞာံ ၂၀၁၄ လပါ်စမ္ဂး ညံင်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူမန် မွဲ၊
# ညံင်ကောန်ဂကူမန် သီုဖအိုတ် ဂွံညဳသာ ဒှ်မွဲဂကောံ မွဲကရောမ်ဂှ် ဒးဆက်ဂိုတ်ဂစာန်အာ၊
# ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဍာ်ဇမၠိင် ဂွံက္တဵုဒှ်မာန်ဂှ် 
(က) နူကဵု အလဵုအသဳဍုင် ညံင်ဂွံ လလောင်တြးကဵု ပရေင်ဒေါအ်ပန်ပှ်ော အလုံမွဲဍုင်
(ခ) သဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူ ဇၞော်မွဲ၊ ဇၞော်လှဲနူ သဘင်သဳကၠဳပေန်လုံ၊ ဒြဟတ် သီုဖအိုတ် မပါလုပ်ဂှ်  ညံင်ဂွံကၠောန်ကဵု ဗွဲမပြဟ်၊
# သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေက်ဒရေဝ်မွဲ မဒုင်လျိုင် ကုကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ကဆံင်တုပ်သၟဟ်၊ မနွံကဵု အခေါင်ပတန်သၞောဝ် ညံင်ဂွံနွံ ဖန်ချူကဵု ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် ၂၀၀၈ ဂှ် ညံင်ဂွံပလေဝ်ချူကဵု။&lt;ref name=conference/&gt;
# ဒေသရးမန် ညံင်ဂွံဇၞော်မောဝ် သွာင်ဇဳဒိုဟ်မာန် လၟေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်။

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဆဋ္ဌမ ==
သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်ဆဋ္ဌမဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၂ - ၂၄ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ တွဵုရးဍုင်ကရေင် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် ကွာန်ပှ်လှ်။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဏအ်ဂှ် မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ကောန်ဂကူမန်၊ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင် ကေုာံ မၞိဟ်စၞး ခမဳသင်မန်ဂမၠိုင် တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ နကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် ဟွံတိုန်စိုပ် ကောံဓရီုဝွံရ။ 

နူကဵု ကောံဓရီုဏအ်ဂှ် လလောင်တြးလဝ်

* သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ ကၟိန်ဍုင်ဖေက်ဒရေဝ် နကဵု မူသဇိုင် ၁၁ တင်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံဒက်ပ္တန်ကဵု ဂကောံပညဳပညပ်မွဲ။
* သွက်ဂွံ ပညဳပညပ်အာ ပရေင်ညဳသၟဟ်ဂကူမန် ပ္ဍဲကမၠောန် ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ညံင်ဂွံ ဒက်ပ္တန်အာ ဂကောံပညဳပညပ်မွဲ။
* ကမ္မဏဳ MCL မကၠောန်ပ္တိတ်ဒၟံင် တိဗဳလာတ် ပ္ဍဲဗဒါဲ ကွာန်ကအ်ဒုန် ကအ်ပၞဟ် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မစကာ တၟအ်ချးတုဲ အရာဂှ် ကဵုဘဲအန္တရာယ် ကုပရေင်ထတ်ယုက် ညးဒေသတအ်မာန်ဂှ်ရ နူကဵု ကောံဓရီုဏအ် ဒစဵုဒစးအာပေင်ပေင်။&lt;ref name=conference/&gt;

== သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်နဝမ ==
သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် အလန်နဝမ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုမေ ၂-၅ ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေသဗဟဵု ဗဒိုပ်ညဳသာ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် မၞိဟ်စၞး နူခမဳသင်မန်၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ မၞိဟ်စၞး နူဗော်ညဳသၟဟ်မန် ကေုာံ မၞိဟ်စၞး နူဂကောံမှာဇန်မန်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၂၅၀ တၠပြင်ပြင် တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ 
* ပ္ဍဲကောံဓရီုဏအ်ဂှ် သၞောဝ်ဒက်ပ္တန် ဂကောံညဳသၟဟ်ပရေင်ဂကူမန် ဂှ် နဒဒှ်ယာယဳ ပလဝ်ဒတန်။ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာတုဲ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဖန်ဇန်အာ သၞောဝ် ဂကောံညဳသၟဟ်ပရေင်ဂကူမန် ဂှ် ပအပ်လဝ်ကဵု တာလျိုင် ကုမၞိဟ်မွဲဂကောံ။ 
* သၞောဝ်ဒက်ပ္တန် တွဵုရးဍုင်မန် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ဂှ် ပံက်လဝ်ဂကောံ စၟဳစၟတ် ချူဇန်မွဲ။ 
* တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ညံင်ဂွံစၟတ်သမ္တီကဵု တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် ပ္ဍဲဒေသရးမန်ဂှ် ဂစာန်အာတုဲ၊ နကဵု မထ္ၜးဆီဇာတိ မာန်ဇာတိ ပ္ဍဲတ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ဂှ် ညံင်ဂွံ ကၟာတ်ရုင်ကမၠောန်ဇကု။ &lt;ref name=conference/&gt;


== ပြကိုဟ် ==
နာဲထဝ်ရတ် ပ္ကောံချူလဝ် နကဵု ဘာသာဗၟာ။ [https://transfer.pcloud.com/download.html?code=5Zle3AVZYD838kByuJJZvvANZqebxnC04tQRHP4Flly16FXsmFlLV&amp;label=Transfer%20-%20files%20sent%20(to%20recipient)&amp;fbclid=IwAR0boX9V_lsz8JdXHR7vo2wMRklqwJm5fu7Q37Pwa4y5dc1gC27BorFJPOA မွန်အမျိုးသားရေးရာနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ နှင့် မွန်အမျိုးသားရေးရာကွန့်ဖရင့်]

== နိဿဲ ==
{{DEFAULTSORT:ကောံဓရီုဇၞော် ကောန်ဂကူမန်}}
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန် မန်]]
[[Category:ဝင် မန်]]
[[Category:ဂကောံ မန်]]
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]</text>
      <sha1>03omve6ggln1usyrtiz849wb19ah520</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဒုန်၊ ယံင်ဒံင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6551</id>
    <revision>
      <id>58097</id>
      <parentid>41207</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3372" sha1="6dya1nvtjqesh9kadslef7oa5b8eyoi" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဒုန်၊ ယံင်ဒံင်''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ် ဘာဒုန် ကွာန်ယံင်ဒံင် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309687819089479%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}
{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဒုန်၊ ယံင်ဒံင်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ယံင်ဒံင်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>6dya1nvtjqesh9kadslef7oa5b8eyoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် ပင</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6553</id>
    <revision>
      <id>58095</id>
      <parentid>41213</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="r0koe5wbd58u5azznayr6m3x6ilxzpe" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော်၊ ပင''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ် ဘာဇၞော် ကွာန်ပင ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309687819089479%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt; ဂကောံဂိုဏ်ဏအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံဝိနယာဓိက ပရိယတ္တိသာသနာ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် သဘင်သမာန်သွဟ်လိက် ကေုာံ ကလေင်လိက် နူသက္ကရာဇ် ၁၃၈၁ ဂှ် က္လိဂွံအာ ပွိုင် ၂၆ ဝါရ။ သဘင်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂိတုမာဃ် ၄~၇ မမံက် ပွိုင် ၄ တ္ၚဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FKwanWelglongNews%2Fphotos%2Fa.247605515624796%2F993884887663518%2F%3Ftype%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ကေုာံ ကလေင်လိက် ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် ကွာန်ပ္ၚ |last= |first= |date=January 31, 2020 |website=Kwan Welgalaung News |publisher=Open |access-date=August 22, 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}

{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် ပင}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ပင]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>r0koe5wbd58u5azznayr6m3x6ilxzpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဒဵု အနေင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6554</id>
    <revision>
      <id>58098</id>
      <parentid>41222</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5154" sha1="1f2dbic19i7qtu58e8nkwwbmhdp4t4z" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဒဵု ကွာန်အနေင်''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ် ဘာဒဵု ကွာန်အနေင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309687819089479%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt; ဂကောံဂိုဏ်ဏအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံသာသနဟိတကာရဳ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် သဘင်သမာန်သွဟ်လိက် ကေုာံ ကလေင်လိက် ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ (သၞာံ ၂၀၂၃) ဂှ် က္လိဂွံအာ ပွိုင် ၃၀ ဝါရ။ သဘင်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၅-၉ မမံက် ပွိုင် ၅ တ္ၚဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3024859987808813%26set%3Da.1389480494680112%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ကေုာံ ကလေင်လိက် ဂကောံသာသနဟိတကာရဳ မရနုက်ကဵု ၃၀ ဝါ |last= |first= |date=June 3, 2023 |website=Nai Ong Ma Gnay |publisher=Open |access-date=August 22, 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt; ကျာ်ဇၞော်အစာဥတ္တမ ဘာဒဵုပရိယတ္တိ ကွာန်အနေင်ဂှ် ဒှ်အစာတၠဂအုပ်ဂိုဏ်ဝွံရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3024857967809015%26set%3Da.1389480494680112%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်မ္ၚဵုဝိဇာတမင်္ဂလကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ မဟာထေရ် |last= |first= |date=June 3, 2023 |website=Nai Ong Ma Gnay |publisher=Open |access-date=August 22, 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;  

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}
{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဒဵု အနေင်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:အနေင်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>1f2dbic19i7qtu58e8nkwwbmhdp4t4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် အံင်ခေဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6555</id>
    <revision>
      <id>58096</id>
      <parentid>41220</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6418" sha1="1i45gpwbzio7za7l97y13t0lzvpym2g" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် အံင်ခေဝ်''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ် ဘာဇၞော် ကွာန်အံင်ခေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309687819089479%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၃ သၞာံကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပမဟာထေရ်(ဘာဇၞော်၊ ကွာန်အင်ခေဝ်) မညး ဒှ် ဂဥုပ်ဂိုဏ် ပဝါရဏာအင်ခေဝ် မွဲဟာန်ကေုာံ ဂကောံဒါယကာဂမၠိုင် စကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သဘင်ကလေင်လိက်မွဲတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် လၟေင်သၞာံ ဟွံကဵု သကုတ်ခြာအာရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၂ သၞာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပမဟာထေရ် စုတိကလိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳ ဂွံဒှ်အ္စာတၠရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉ သၞာံဂှ် ပပဓာန်ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာဒေါဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂကောံဂိုဏ် မွဲဟာန်ကေုာံ အ္စာလိက်ဂမၠိုင် ထပ်ကၠောန်ဗဒှ်အာ သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲဌာနဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ သၞာံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင် ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲဘာသဳဟရာဇာ ကွာန်လှာရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၁ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဇၞော် ကွာန်အင်ခေဝ်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ သၞာံဂှ် ဘာစောဝ်က၊ ဍုင်ဇြပ်ဗု။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၃ သၞာံဂှ် ပ္ဍဲဘာဇၞော်သၠုင်ကျာ၊ ကွာန်ကြုက်ပိ။

အတိုင်လၟေင်ဘာ မြဴသာ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် လၟေင်င်သၞာံရ။ ပ္ဍဲဘာ ဂကောံဂိုဏ်သၟေဟ်တအ် ဟွံသၟဟ်အစောံမ္ဂး ဘာမသုန်ဘာဝွံဟေင် ဒးကေတ်တာလျိုင် ဗွဲအတိုင်လၟေင်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံဂှ် သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာအင်ခေဝ် ပေင်အာ ၂၅ သၞာံတုဲ ကၠောန်သဘင်သြန်ရတ် ပေင် ၂၅ သၞာံ ပ္ဍဲဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳရ။ 

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}

{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် အံင်ခေဝ်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:အံင်ခေဝ်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>1i45gpwbzio7za7l97y13t0lzvpym2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ရေဝ်သၠုင်ကျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6557</id>
    <revision>
      <id>58101</id>
      <parentid>41219</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5268" sha1="g7xswej6bacjweux6xny7y8sc2uj2o5" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ရေဝ်သၠုင်ကျာ''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ် ဘာမြာင် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309687819089479%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt; ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ ဘာဝါရက် ကွာန်ဝါရက်ဂှ် ဒှ်အစာတၠ ဂကောံဂိုဏ်ဝွံရ။ ဘာမလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဂိုဏ်ဏအ်ဂှ် ဘာဝါရက်၊ ကွာန်ဝါရက်၊ ဘာသၠုင်ကျာ ကွာန်ကအ်လှိုင်၊ ဘာမြာင် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ ဘာပရဟိတ ကွာန်ဝါဗိုင်၊ ဘာဝင်တၟအ် ကွာန်ဝင်တၟအ်၊ ဘာကလျာဏမိတ္တ ကွာန်ယံင်ရေဝ်၊ ဘာတြေံ ကွာန်ခေါဇာ၊ ဘာမြာင် ကွာန်ကလအ်၊ (ဘာသုခကာရဳ (ဘာဂၠံက်) ကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ ဘာဏအ် လီုအာတုဲ ဂအာင်ဘာဂှ် နူကဵု ကျာ်ဇၞော်အစာ (၈) ဇကု မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကောံပဝါရဏာဂိုဏ်မြာင် (ဟံင်ဂါမ်) ဏအ် ပအပ်ကဵု ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D908880977152565%26set%3Da.124638408910163%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=လိက်စၟတ်သမ္တီ ကဵုဒါန်တိဂအာင်ဘာ|last= |first= |date=December 17, 2022 |website=Nai Myint Tin |publisher=Open |access-date=August 22, 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}
{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ရေဝ်သၠုင်ကျာ}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>g7xswej6bacjweux6xny7y8sc2uj2o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် ကအ်ဗိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6558</id>
    <revision>
      <id>58094</id>
      <parentid>41235</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8726" sha1="1u1zw9tet75y4ge8ht1gm2jxjp7qkds" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် ကအ်ဗိုတ်''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ် ဘာဇၞော် ကွာန်ကအ်ဗိုတ် (ကာန္နဳ) ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309687819089479%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt; ဂကောံဂိုဏ်ဏအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံပရိယတ္တိသာသနဝဍ္ဎန ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် သဘင်သမာန်သွဟ်လိက် ကေုာံ ကလေင်လိက် ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ (သၞာံ ၂၀၂၃) ဂှ် က္လိဂွံအာ ပွိုင် ၃ ဝါရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FPariyattisasanawaddhanaSocietyKawbot%2Fposts%2Fpfbid0qucVnG5x1t2vi3XCuZ6nPynTvwcGDuyo61AgJLE4YnuhLFW6rpFASrmpgPEyndtEl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကောံဓရီု ချပ်ဂၞန်သဳကၠဳ ရုဲစှ်ဒၞာဲဌာန သဘင်သမာန်သွဟ်လိက် ဂကောံပရိယတ္တိသာသနဝဍ္ဎန ဂဥုပ်ဂိုဏ်ကအ်ဗိုတ်|last= |first= |date=November 16, 2022 |website=ဂကောံပရိယတ္တိသာသနဝဍ္ဎန ဂဥုပ်ဂိုဏ်ကအ်ဗိုတ်|publisher=Open |access-date=August 22, 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== အစာတၠဂဥုပ်ဂိုဏ်ဂမၠိုင် ==

===ကျာ်ဇၞောအစာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒ ( - ၁၃၈၁)===
ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒ မဟာထေရ် နွံပိုန် ဘာဗၟံက်၊ ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက် ညးမဒှ် ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဝွံ က္လိဂွံ အာယုက် ၈၇ သၞာံ သိက္ခာ ၆၇ ဝှ် စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၁ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁ စွေက် အခိင်ဗတံ။ ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ဂြိုပ်ကြုက် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၉၅ ဂိတုဒဂိုန် ၉ စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ မဒှ်ကောန် နာဲပုင် မိထဝ်ဍိုန်။ နူဍောတ်ဍောတ် မိမၜါ ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု မာံအံင်လေင်။ ကာလမကလိဂွံ အာယုက် ၁၇ သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ဂိတုပသာ် ပထပိုယ် ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တသုဘိတ ပ္ဍဲဘာဗၟံက် ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၄ ဂိတုဝှ်ပေင် ပအစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ် ကုကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမမဟာထေရ်တုဲ ဂွံအာစိုပ် ဒဒှ်ခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာဇၞော် ကွာန်ကအ်ဗိုတ်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ ဂွံဒှ် နွံပိုန် ဘာဂြိုပ်ကြုက်၊ ကေတ်လျိုင် နွံပိုန်ဘာ လုကဴ ပွိုင် ၂၉ သၞာံ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၁ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁ စွေက် အခိင်ဗတံ စဴအာသွဝ်ရ။&lt;ref&gt; သဇိုင်ဝန် ချူဇန်လဝ် ဒွက် ထေရုပ္ပတ္တိ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒ မဟာထေရ်၊ အဗ္ဘဏ် ဖျေဟ် အခိုက် သီု ဒယှ်ေ&lt;/ref&gt; 

=== ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တသုန္ဓရ (၁၃၈၁ - ၁၃၈၄) ===
ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တသုန္ဓရ မဟာထေရ် နွံပိုန် ဘာကွာန်ကအ်ခတဝ်၊ ကွာန်ကအ်ခတဝ် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက် ညးမဒှ် ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဝွံ က္လိဂွံ အာယုက် ၈၆ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၆၆ ဝှ် စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုပသာ် ၈ စွေက် တ္ၚဲအဒိုတ် အခိင်ဗတံ ၉ နာဍဳ ကဵု ၁၅ မိနေတ်။

=== ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဓမ္မသဳလိန္ဒ (၁၃၈၄ - လၟုဟ်) ===
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဓမ္မသဳလိန္ဒ (ဓမ္မာစရိယ၊ မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ)၊ ဂွံဒှ် နွံပိုန် ဘာဇၞော် ကွာန်ကအ်ဗိုတ် နူ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၂။ အခိင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္လိဂွံ အာယုက် ၈၅ သိက္ခာ ၆၄ ဝှ်။

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}

{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဇၞော် ကအ်ဗိုတ်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်]]
[[Category:ဘာလကျာ် မန်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]
[[Category:ဂကောံဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>1u1zw9tet75y4ge8ht1gm2jxjp7qkds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရေင်မန် (ဂကူ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6593</id>
    <revision>
      <id>58068</id>
      <parentid>41407</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1044" sha1="b6hjbdlkrsg1bn1qsj473td054a79cy" xml:space="preserve">'''ဂကူကရေင်မန်''' ({{lang-my|မွန်ကရေင် (စာဖြူ)}}), {{lang-en|Mon Kayin (Sarpyu)}}) ဂှ် ဒှ်ဂကူကရေင် မပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသ သဓီု ကေုာံ ကျာ်ထဝ်။ ကရေင်စာဖျူ လေဝ်ကော်ကီုရ။ အရေဝ်ညးတအ်ဂှ် နှဴဒၟံင် အကြာ ကရေင်ပေါဝ် ကဵု ကရေင်သဂဝ်။ ပ္ဍဲကဵု စရင် ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ၁၃၅ ဂကူဂှ ကရေင်မန်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဂကူကရေင် သီုဖအိုတ် ၁၁ ဂကူဂှ်ရ။ 

== နိဿဲ ==

{{ကောန်ဂကူ ရးနိဂီုဗၟာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဂကူကရေင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကူဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကူ]]
[[ကဏ္ဍ:ကောန်ဍုင်အရေင်]]</text>
      <sha1>b6hjbdlkrsg1bn1qsj473td054a79cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရေင်ဗတာင် (ဂကူ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6594</id>
    <revision>
      <id>58067</id>
      <parentid>43687</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3067" sha1="5x1qlvm1xlslznjkabtujs7d8cqua9i" xml:space="preserve">'''ကရေင်ဗတာင်''' ({{lang-my|ကရင်ဖြူ}}) ဂှ် ဒှ်ဂကူကရေင် မပဒတဴ ပ္ဍဲခရိုင်တံင်ငူ၊ ဒှ်ဂကူကရေင် မပဒတဴ ပ္ဍဲလတူဒဵုဂၠိုင်ရ။ ဂကူကရေင်ဗတာင်ဝွံ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး ခရိုင်ရမေန်သင်၊ ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာ ကဵု ဗမံက်မ္ဂး စိုပ်ကဵု တွဵုရးကရေင်ဍာဲ မြဴသာ်ဝွံ ပဒတဴဒၟံင်အိုတ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kayinstate.gov.mm/kayin/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8 |title=ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ |last= |first= |date= |website=ပြည်ထောစုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ |publisher=Open |access-date=5 September 2023 |quote=ကရင်ဖြူအမျိုးသားများသည် မန္တလေး၊ ပျဉ်းမနား၊ ရမည်းသင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ |accessdate=5 September 2023 |archivedate=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112001625/https://www.kayinstate.gov.mm/kayin/%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8 }}&lt;/ref&gt;
ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳပံင်လံင်ဂှ်မ္ဂး ဒေသလွယ်လုမ် ကဵု ဒေသဒဵု မနွံ လပါ်ဗမံက်ကဵု သၟဝ်ကျာ ပျေန်မနာဂှ်လေဝ် ပဒတဴဒၟံင်ကီုရ။ ဂကူကရေင်ဗတာင်တအ်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲစရင် ဂကောံဂကူကရေင်ဘွယ် လေဝ် နွံမာန်ကီုရ။ မာဗု ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်ဒၟံင်ကီုရ။&lt;ref&gt;မောင်ပုဆိုးကြမ်း (၂၀၁၄)၊ ''တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်''၊ အလင်းသစ်စာပေ&lt;/ref&gt; 

== နိဿဲ ==
{{reflist}}


{{ကောန်ဂကူ ရးနိဂီုဗၟာ}}
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:ဂကူကရေင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကူဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကူ ကရင်]]</text>
      <sha1>5x1qlvm1xlslznjkabtujs7d8cqua9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွာန်ကွိက်ခွိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6642</id>
    <revision>
      <id>58082</id>
      <parentid>45614</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2435" sha1="mhnwyqfzsssw6wobmjgawxeujjcubl3" xml:space="preserve">'''[[ကွာန်ကွိက်ခွိ]]''' '''ကွာန်ကွိက်သွိ''' ([[ဘာသာဗၟာ|ဗၟာ]]: အင်းခွကျေးရွာ ) ဝွံ နွံပ္ဍဲ[[လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်|ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်]]၊ ဒေသရးမန်၊ တွဵုးရဍုင်ကရေင်။ တုဲ ဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကွိက်ခွိဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၂) မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲကွာန်ကွိက်ခွိဝွံ မၞုံကဵုဋ္ဌာန်ဂအုပ် ခရိုၚ်မတ်မလီု ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိရ။{{Infobox settlement|name=ကွာန်ကွိက်ခွိ|official_name=|pushpin_label_position=bottom|settlement_type=ကွာန်|image_skyline=|image_map=|map_caption=|pushpin_map=မြန်မာနိုင်ငံ|pushpin_map_caption=ဒၞာဲကွာန်ကွိက်ခွိ မၞုံ|subdivision_type=ကၟိန်ဍုင်|subdivision_name={{Flag|Myanmar}}|subdivision_type1=တွဵုရး|subdivision_name1=တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်|subdivision_type2=ခရိုင်|subdivision_name2=လှာဒကှ်|subdivision_type3=ပွိုင်ဍုင်|subdivision_name3=ပွိုင်လှာဒကှ်|unit_pref=Imperial|area_total_km2=|population_total=|population_urban=|population_rural=|population_as_of=|population_footnotes=|population_density_km2=auto|coordinates={{Coord|15.952694| 98.032128|region:MM|display=inline,title}}|elevation_ft=|elevation_m=|timezone=အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ|utc_offset=+6.30|website=}}

{{DEFAULTSORT:ကွိက်ခွိ, ကွာန်}}
[[Category:ကွာန်]]
[[Category:ကွာန်မန်]]
[[Category:ကွာန် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>mhnwyqfzsssw6wobmjgawxeujjcubl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဴဝဴ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6672</id>
    <revision>
      <id>58079</id>
      <parentid>42469</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19703" sha1="tjfx65ezo08mc0o67n33z67csnbwgha" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = ကဴဝဴ 
| logo =
| logo_size = 
| logo_caption = တဆိပ် မစကာ နူသၞာံ ၂၀၂၃
| logo_alt = 
| type = ပရိုင် ကေုာံ လဟိင်စိုတ်
| industry = မဳဒဳယာ
| predecessor = ကဴဝဴ
| founder = နာဲဆာန်ထေက်၊ နာဲသုန်ဓန်၊ နာဲကောန်ယက္ခ (နာဲဗညာအံင်)
| area_served = အလုံလိုက်
| key_people = 
* နာဲဗညာအံင်
| products = 
| services =
* ဌာန်ပရိုင်ကဴဝဴ
* လဟိင်စိုတ်ကဴဝဴ
| revenue = 
| operating_income = 
| net_income = 
| assets =
| owner = နာဲဗညာအံင်
| num_employees = 
| divisions = 
| founded = {{start date and age|2001|10|18|df=y}} 
| location = 
| website = [http://mon.kaowao.asia https://mon.kaowao.asia/]
}}


'''ကဴဝဴ''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံပရိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု သၞာံ ၂၀၀၁ တုဲ ကၠောန်ပ္တိတ်ကၠုင် ပရိုင် နကဵု ဘာသာအေင်္ကလိက်၊ မန်၊ ဗၟာ သၞာံ ဗွဲမလအ်၊ နကဵု ဗလးမဳဒဳယာ ဗီုပြင်နာနာ မပ္တံ ကဵု ပလံင် နကဵုအဳမေလ်၊ မုက်လိက်ဝေပ်သာက်၊ လိက်စက္ခော ဗွဲမဗဗွဲ ကုအခေတ်၊ ကေုာံ အကာဲအရာနာနာသာ်ရ။ စတမ် နူ သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် ဆက်ဂလိုင်ပတိုန် သွာင်လဟိင်စိုတ်ကီုရ။ 

== ဝင် ==
ဌာန်ပရိုင်ကဴဝဴ ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် နကဵု ညးပိတၠ၊ နာဲဆာန်ထေက်၊ နာဲသုန်ဓန်၊ ကေုာံ နာဲကောန်ယက္ခ၊ ပ္ဍဲဍုင်ၜင်ကံက်၊ ရးသေံ နူသၞာံ ၂၀၀၁ တေအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fkun.yekha%2Fposts%2Fpfbid036RDMo7XftbLGj5rL2Bc6kAZg2Bj3cqhxqpYFwxt7251dYqYbnXScvh6NbJc5JD3pl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|url-access= |title=နာဲဆာန်ထေက် ချူလဝ် ပ္ဍဲကမ္မာန် နာဲကောန်ယက္ခ |last=Toik |first=Cham |author= |author-link= |last2= |first2= |author2= |author-link2= |date=14 October 2023 |year= |orig-date= |editor-last= |editor-first= |editor= |editor-link= |editor-last2= |editor-first2= |editor-link2= |editors= |department= |website= |series= |publisher= |agency= |location= |page= |pages= |at= |language= |script-title= |trans-title= |type= |format= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date= |url-status= |archive-url= |archive-date= |via= |quote=ယွံ-ကူချပ်ဂွံ ပိုဲညးပိ (နာဲဆာန်ထေက်-နာဲသုန်ဓန်-ကောန်ယက္ခ) စပ္တန်လဝ်က'ဝ'လတူတိသေံ ၂၀၀၁ |ref= |postscript=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.burmalibrary.org/en/category/kao-wao-news-from-2001 |title=Kao Wao News (from 2001|last= |first= |date=2019-12-05 |website=Online Burma/Myanmar Library |publisher= |access-date= |quote=}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲအခိင် မဒက်ပ္တန် ဌာန်ပရိုင်ကဴဝဴ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ရန်တၟအ် ညးဂၠးတိတအ် ဂွံတီ ပရူမကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသရးမန် ဗွဲတၟေင် တွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင် ကေုာံ ရးတၞင်သဳတုဲ ချူပ္တိတ် နကဵု ဘာသာအေင်္ကလိက်ရ။ ပရိုင်တအ်ဂှ် ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ ဇရေင်ဌာနနာနာ နကဵု အဳမေလ်ရ။ သွက်ဂကူမန်မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မန်တအ် ကၠောန်လဝ် Monnet email group မွဲတုဲ ပလံင်စုတ် ပ္ဍဲအဳမေလ်ဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်မနွံ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် သီုဖအိုတ် ဂွံဗှ်ကေတ် မာန်ကီုရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fkun.yekha%2Fposts%2Fpfbid036RDMo7XftbLGj5rL2Bc6kAZg2Bj3cqhxqpYFwxt7251dYqYbnXScvh6NbJc5JD3pl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|url-access= |title=ပေါဲဂဳတ ဆက်မိတ်ကဴဝဴ |last=Yekha |first=Kun |author= |author-link= |last2= |first2= |author2= |author-link2= |date=14 October 2023 |year= |orig-date= |editor-last= |editor-first= |editor= |editor-link= |editor-last2= |editor-first2= |editor-link2= |editors= |department= |website= |series= |publisher= |agency= |location= |page= |pages= |at= |language= |script-title= |trans-title= |type= |format= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date= |url-status= |archive-url= |archive-date= |via= |quote=အခိင်တေံဝွံ သ္ဂောံဝေင်အေန်ထာဏေတ်(Internet) ဟွံလောဲသွာ ဗီုလၟုဟ်ဏီရ။ အခိင်စကၠောန်ပရိုင်ကဴဝဴတေံ တြးချူပရိုင် ဘာသာအေင်္ဂလိက်ကၠာရ။ ပရိုင်ချူလဝ်တအ် သ္ဂောံဒါန်စၟဳစၟတ်ဂှ် ဒးပလံင်အဳမေလ် (email) ကဵုဗစိုပ် အေဝ်ဒဳတာ(Editor) ကၠာရ။
ဂွံပလံင်အဳမေလ်ဂွံဂှ် ဒးအာဆေင် (Internet Cafe‘) တုဲ ဒးကဵုမွဲနာဍဳ(၂၀)ၜါတ်။ ပရိုင်တအ်ဂှ် တက်လဝ်ပ္ဍဲသ္ၚိ စၠောံစုတ်လဝ်ပ္ဍဲ (Floppy disk)တုဲကေတ်ဏာဆေင် Internet ရ။ (သၟတ်ခေတ်ဏအ် ဟွံကေင်ဆဵု Floppy disk ရောင်ခယျကေတ်ရ။)
ဟိုတ်နူ Website ဟၟဲဏီတုဲ ပရိုင်တအ်ဂှ် ပလံင်ဗစိုပ်ညးဗှ်ပရိုင်တအ် နကဵုအဳမေလ်ရ။ ဂကူမန်ရဲညးစကာအဳမေလ်တအ် ကၠောန်လဝ် Monnet email group နွံတုဲ ပရိုင်တအ်ဂှ် ပလံင် ဗစိုပ် ပ္ဍဲ Monnet ကီုရ။ |ref= |postscript=}}&lt;/ref&gt; 

နူဂှ် မွဲကဆံင် ဂကောံပရိုင်ကဴဝဴဂှ် မၞိဟ်ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် နဒဒှ် ဂကောံပရိုင်ခိုင်ခိုင်မွဲ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fkun.yekha%2Fposts%2Fpfbid036RDMo7XftbLGj5rL2Bc6kAZg2Bj3cqhxqpYFwxt7251dYqYbnXScvh6NbJc5JD3pl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|url-access= |title=နာဲအဲမန် ချူလဝ် ပ္ဍဲကမ္မာန် နာဲကောန်ယက္ခ |last=Mon |first=Nai Aue|author= |author-link= |last2= |first2= |author2= |author-link2= |date=14 October 2023 |year= |orig-date= |editor-last= |editor-first= |editor= |editor-link= |editor-last2= |editor-first2= |editor-link2= |editors= |department= |website= |series= |publisher= |agency= |location= |page= |pages= |at= |language= |script-title= |trans-title= |type= |format= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date= |url-status= |archive-url= |archive-date= |via= |quote= |ref= |postscript=}}&lt;/ref&gt;

နာဲဆာန်ထေက် သကိုပ်အေဝ်ဒဳတာ&lt;br&gt;
နာဲတိုင်ထဝ် အေဝ်ဒဳတာ&lt;br&gt;
မိလဳတာ ဒေဗိတ်သေန် အေဝ်ဒဳတာ&lt;br&gt;
ကောန်ယက္ခ သၟာပရိုင်&lt;br&gt;
ဗညာဟံသာ သၟာပရိုင်&lt;br&gt;
လျးရတ် (ဂင်ယျင်) သၟာပရိုင်&lt;br&gt;
ဗညာထဴ သၟာပရိုင်&lt;br&gt;
အဲရတ် အ္စာဝေဗ်&lt;br&gt;
သိုင်မန် ချေတ်ထောန် အ္စာဝေဗ်&lt;br&gt;
အာကာအံင် လျိုင်ဆက်စၠောအ်&lt;br&gt;

ပရိုင်ကဴဝဴ ဂှ် ဆက်ပ္တိတ်လဝ် နကဵု ပိဘာသာ ဗတ်မန်၊ ဗၟာ၊ အေင်္ကလိက် နကဵု ဗီုပြင်နာနာ၊ နကဵုဝေဗ်သာက်၊ လိက်တၞးတအ်တုဲ ပလံင်ပရးဗစိုပ်ဒၟံင် ကုညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ 

ကြဴနူ အလဵုအသဳပၞာန်ရာမ် မကော်ဂး အလဵုအသဳ ဦးသိန်းစိန် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူဂိတုမာတ် ၃၀၊ ၂၀၁၁ တုဲ ကဵုအခေါင် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဌာန်ပရိုင် အပ္ဍဲသၞောဝ်ဗၟာရ။ ဌာန်ပရိုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒက်ပ္တန် အပ္ဍဲဍုင်ဗၟာရ။ စဵုကဵု ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာအိုတ် ၂၀၁၁ ဂှ် ဌာန်ပရိုင်ကဴဝဴဂှ် ဟွံဂွံပြံင်လုပ် အပ္ဍဲမတ်မလီုတုဲ တန်တဴဒၟံင် မ္ၚးဖိုဟ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://democracyforburma.wordpress.com/2011/11/29/ethnic-journalists-in-burma-still-unable-to-report-in-their-own-languages-kaowao/|url-access= |title=Ethnic Journalists in Burma Still Unable to Report in Their Own Languages-kaowao|last= |first=|author= |author-link= |last2= |first2= |author2= |author-link2= |date=November 29, 2011 |year= |orig-date= |editor-last= |editor-first= |editor= |editor-link= |editor-last2= |editor-first2= |editor-link2= |editors= |department= |website= |series= |publisher= |agency= |location= |page= |pages= |at= |language= |script-title= |trans-title= |type= |format= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |access-date=October 14, 2023 |url-status= |archive-url= |archive-date= |via= |quote=“We have to wait and see for a few months because the constitution mentions nothing about rights for ethnic languages,” said a senior Mon reporter from Mon State. “The lack of ethnic rights in the constitution is a big barrier, and we could get into trouble at any time if we set up our own media organization to report in our own language. [...]“We have a dream of creating a [Mon] news agency [inside Burma]. However the situation is still too unstable to implement the plan,” said the source.” |ref= |postscript=}}&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် နကဵု နာဲဗညာအံင် လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲပရိုင်ကဴဝဴ၊ နကဵု စေတနာ၊ လဆောဝ်မ္ဂး နကဵု သြန်ထံက်ပင် နကဵု ပူဂိုလ် နာဲချေတ်ထောန် ထံက်ကဵု ခရိတ်ညိညရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ဂကောံပရိုင်ကဴဝဴဂှ်လေဝ် ဍိုန်လျအာတုဲ ကမၠောန်ပရိုင် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒေါအ်ဇူအာရ။ နကဵု နာဲဗညာအံင်လေဝ် လုပ်ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် သကိုပ်အေဝ်ဒဳတာ ပ္ဍဲကဵု ဌာန်ပရိုင်မန် မဒှ်ဌာန်ပရိုင်အပ္ဍဲသၞောဝ်ကီုရ။&lt;ref name=interview&gt;{{cite interview |last=Ong |first=Banya |subject-link= |interviewer=Nai Bee Htaw Monzel |title=An Interview with Nai Banya Ong |work=Bee Htaw Monzel |publisher=None |location= |date=October 1, 2021}}&lt;/ref&gt; 

သၞာံ ၂၀၂၁ [[ပၞာန်သီအဝဵု ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၁|ပၞာန်ထိင်အဝဵုဍုင်]] တုဲ ဌာနပရိုင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဌာနပရိုင်မစွံအဓိက ကုကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် စကာပရိုင် နဒဒှ်လွဟ်တဝ်စၞေဟ် သွက်အခေါင်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။ နကဵု ဌာန်ပရိုင်မန် သၟဝ်သကိုပ်အေဝ်ဒဳတာ နာဲဗညာအံင်ဂှ် ဆက်ထိင်ကၠောန်အာ ကမၠောန်ပရိုင် နကဵုသိက္ခာပရိုင်၊ နမဟွံဗက်မုက် မွဲမွဲလပါ်၊ မစွံအဓိက ညးဍုင်ကွာန် ဂွံတီပရူဒဒှ်ဍာံရ။ တင်ဒတဴလိုင်ဏအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ်တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်တုဲ ကၞောတ်တဲ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၅၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ဒးဒုင်လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဌာန်ပရိုင်မန်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵုထောအ်တုဲ ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် (Independent Mon News Agency – IMNA)တြေံဂှ် က္လေင်ဒက်ပ္တန်ပၠန်ရ။&lt;ref name=imna&gt;{{cite news |author=&lt;!--not stated--&gt; |date=October 15, 2022 |title=Announcement 1, Informing to Public on the Re-establishment of Independent Mon News Agency (IMNA) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fimnaburmese%2Fposts%2Fpfbid0EZv3EJtnFykr63Hh9iajQpLemy9oAL8F8w8pGCVhpZC4xyrHbdPGDjxY2dNuAc7Yl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|work=IMNA |location= |access-date=June 8, 2023}}&lt;/ref&gt; သကိုပ်အေဝ်ဒဳတာတြေံ နာဲကသုမန်ဂှ် က္လေင်ကေတ် တာလျိုင် သကိုပ်အေဝ်ဒဳတာ၊ တုဲ နာဲဗညာအံင် တိတ်ထောအ် နူဌာန်ပရိုင်ဂှ်ရ။ နကဵု နာဲဗညာအံင် က္လေင်ဂယိုင်ပ္တိုန် ပရိုင်ကဴဝဴဇကုတြေံပၠန်တုဲ ဆက်ကၠောန်အာ ကမၠောန်ပရိုင် မစွံအဓိက ကုပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ပရေင်တန်ကြန်တုဲ ဆက်ပ္တိုန်အာ ပရိုင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရိုင်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ နကဵု ရမ္သာင်ကမြဴ &quot;ပရိုင်ၜိုလ်လလံ၊ ပရိုင်မနွံကဵုဓဝ်ပတှ်ေဂွံ မဟွံဗက်မုက်၊ မပတဝ်ဏာ သွက်ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ မၜိုဟ်သြိုဟ်။&lt;ref name=kaowow&gt;{{cite news |author=&lt;!--not stated--&gt; |date=March 5, 2023 |title=KaoWow Newsgroup |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0xBZsAEeiKE2u98Tn59GpuaDnPHjGGweiMRdbZA8KTzVfrt7AB83shcvwaCxfPZehl%26id%3D100063690515388&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|work= |location= |access-date=June 8, 2023}}&lt;/ref&gt; နဲကဲမပ္တိတ်ပရိုင်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုဂအာင်အန်လာင် နကဵု မာတဳမဳဒဳယာ မပ္တံ ကုမုက်လိက်ဝေဗ်သာက် ကေုာံ တြး ပ္ဍဲကဵု ဗလးမုက် မဳဒဳယာမှာဇန် နကဵု နဲကဲ လိက်ကီု သီုကဵု ရုပ်ဒမျိုင် ကေုာံ ရမ္သာင်တအ်ရ။ ပါဲနူ ပရေင်ပရိုင်တုဲ အစဳဇန်တၟေင် &quot;ရမ္သာင်ကဴဝဴ ကဵု သုခုမ&quot; ဂှ်လေဝ် စွံအဓိကတုဲ ဗလးပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု အစဳအဇန်ဂှ် ဗီုကဵု သၟာန်သွဟ် သၟာသုခုမဂမၠိုင်၊ တုဲပၠန် ပ္တိုန်ကဵု အစဳအဇန် လဟိင်စိုတ်တအ်ရ။

== လဟိင်စိုတ် ကဴဝဴ (Kaowao Entertainment) ==
နကဵု နာဲဗညာအံင် ပံက်ဗဒှ်ပ္တိုန် လဟိင်စိုတ်ကဴဝဴ (Kaowao Entertainment) မစွံအဓိက တိဍာ် ရးမရာဇ်သေံတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲဆက်မိက်ကဴဝဴ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဘတ်အိုတ် (၁၄ အံက်တဝ်ဗာ ၂၀၂၃) ပ္ဍဲစင်ပေါဲထာဲရာမာည်၊ ဒၞာဲ ဂကောံဗော်သွးသေံမည် (ဂၠံင် ၃၂ ၜင်က္ဍဳ) ဍုင်ၜင်ကံက် နကဵု အစဳအဇန် လဟိင်စိုတ် သၟာဂဳတနာနာရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2F100092466086837%2Fvideos%2F1503105063564155%2F&amp;show_text=false&amp;width=560&amp;t=0&quot;|title=Kaowao Entertainment |last= |first= |date=October 2, 2023 |website=Kaowao Newsgroup |publisher=Open |access-date=October 14, 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲပေါဲဆက်မိတ်ဂှ် ပုရိသာတ် ကၠုင်ကဵုဒြဟတ် မၞိဟ် ၁၅၀၀ ပြင်ပြင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fjaattinaaaigiittmn%2Fposts%2Fpfbid0fsszcCcDisbDaoyXPkACmjeUJQkzwtmnVC1Rm6JfLkKujhdXe7KsYNXWDLpn61j4l&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=Kaowao Entertainment |last=Toi |first=Nai Jae |date=October 14, 2023 |website=Jae Toi Nai's Facebook |publisher=Open |access-date=October 14, 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:ကဴဝဴ}}
[[Category:ဌာနပရိုင် မန်]]
[[Category:ပရိုင်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ဂကောံ မန်]]</text>
      <sha1>tjfx65ezo08mc0o67n33z67csnbwgha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခေမာသာရ (ကျာ်ဇၞော် ဘာကၠအ်ပၞဟ်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6676</id>
    <revision>
      <id>58085</id>
      <parentid>41891</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4020" sha1="0pou9cpiryojj2uv1rgwt9jnteyhsqx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တခေမာသာရ
| pronunciation =
| image = 
| image_caption = 
| birth_date = {{Birth date |1939|06|05}}
| birth_place = တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
| birth_name = မာံခေန်သိင်
| death_date = {{Death date and age|2017|10|21|1939|06|05}}
| height = 
| weight = 
| disappeared_place = 
| disappeared_status = 
| death_place = 
| death cause = 
| body discovered = 
| burial_place = 
| monuments = 
| education = 
| alma_mater = 
| occupation = နွံပိုန် ဘာကၠအ်ပၞဟ်၊ မုဟ်ဍုင်
| nationality = ဂကူမန်
| known_for = အစာလိက်၊ ဓမ္မကထိုက်
| party =
| organizations = 
| movement = 
| years active = 
| awards = 
* မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ 
* အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ
| honors = 
| spouse = 
| children = 
| parents = နာဲအံင်သိင်၊ မိဨသိင်
| relations = 
| signature = 
| footnotes = 
}}

'''ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တခေမာသာရ''' ဝွံ ဒှ်အစာလိက်၊ ညးမနွံပိုန်ဘာ တိုက်လိက်မန် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ သီုဒှ် အစာဓရ်ဒယှ် မွဲဇကုရ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ပ္ဍဲကမၠောန်ဇၞော်မၟောဝ်သာသနာဂှ် ပါဲနူ ဖျေဟ်ဗတောန်လိက် ပရိယတ်၊ တွဟ်ဓဝ်တုဲ ကမၠောန်လပါ်သၟိင်သင်လေဝ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်ကီုတုဲ ဂွံဒုင်ဗဂိန် ကုတဆိပ်တြာ အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ နူသၟိင်တၠဍုင်တအ်ရ။ 

&lt;ref name=75th&gt;{{cite book |last= |first= |author-link= |date= |title=တိုက်လိက်ပေင် (၇၅) သၞာံ ရာမညနိကာယ ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင် တွဵုရးဍုင်မန် |url= |location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

တွဟ်ဓရ် ပ္ဍဲဍုင်မ္ၚး ကုဂကူမန် မနွံ ဍုင်သေင်္ကာပူ၊ မလေသျှာ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://burmese.monnews.org/2011/08/02/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%B9%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%B8-%E1%80%BB%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%B9%E1%80%95/ |title=မွန်ပြည်နယ်၊မုဒုံမြို့၊ ပိန္နဲတိုက်မွန်ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်မှ ဆရာတော်မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ၊ အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတဘဒ္ဒန္တခေမာသာရသည် ပြည်ပရှိမွန်တိုင်းရင်းသားများထံသို့ ကြွရောက်ပြီး တရားဓမ္မများဟောကြားနေသည်ဟု ဆရာတော်၏တပည့်ဖြစ်သူ ဦးဇင်းထာဝရ မိန့်တော်မူသည်။ |last=ထော |first=ကျလွန်း |date=august 2, 2011 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်း |publisher= |access-date=October, 14, 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;

==အတ္ထုပ္ပတ္တိ ==

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:ခေမာသာရ}}
[[Category:ခမဳမန်]]
[[Category:ကျာ်ဇၞော်မန်]]
[[Category:ပူဂိုလ်မန်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>0pou9cpiryojj2uv1rgwt9jnteyhsqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rapper စၟဳခေတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6677</id>
    <revision>
      <id>58064</id>
      <parentid>41900</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4477" sha1="hiqhlzg8vbz7pxgj3v3pruzt26axc7q" xml:space="preserve">'''Rapper စၟဳခေတ်''' (ၜံင် ၁၉၈၅ သၞာံ) ဇာတိကွာန်ကြုက်ပိ [[ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု|ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု]] ဝွံ ဒှ် သၟာဒယှ်ေဒွက်မန်ဒယှ် ညးသၟတ်တအ် ဒးစိုတ်မွဲတုဲ ဗွဲတၟေင် ဂကူဒွက် Rap နူသၞာံ ၂၀၀၇ လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဗွိုၚ်သုခုမတုဲ ဒယှ်ေကၠုၚ်ပ္ဍဲဂဳတ (Power Music) ရ။{{Infobox person|name=Rapper စၟဳခေတ်|pronunciation=|image=|image_caption=|birth_date=ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ခရေစ် ၁၉၈၅ သၞာံ|birth_place=ကွာန်ကြုက်ပိ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု|birth_name=မာံကျဝ်ဇေယျ|death_date=|height=|weight=|disappeared_place=|disappeared_status=|death_place=|death cause=|body discovered=|burial_place=|monuments=|education=|alma_mater=|occupation=|nationality=မန်|known_for=ဒယှ်တဴ နကဵု သၟာဒယှ်ေဒွက်|party=|organizations=ဂကောံဂမၠိုင် Powre Music|movement=|years active=သၞာံမချဳဓရာင် ၂၀၀၇|awards=|honors=|spouse=|children=|parents=နာဲယှိုဲအုက်+ မိပိုဝ်|relations=ကောဒေံ (၆) တၠ|signature=|footnotes=|religion=ဘာသာဗုဒ္ဓဘာသာ}}

== အတ္ထုပ္ပတ္တိ ==
သၟာဒယှ်ဒွက် '''Rapper စၟဳခေတ်''' ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၅  ပ္ဍဲဇရေင် မိမၜါ နာဲယှိုဲအုက်၊ မိပိုဝ်၊ ပ္ဍဲကွာန်ကြုက်ပိ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု တုဲ မိမၜါ နူဍောတ်တၚ်ကဵုလဝ်ယၟု မာံကျဝ်ဇေယျ သီုဖအိုတ်ကောဒေံနွံ ၆ တၠ ရ။

== ပရေၚ်ချဳဓရာၚ်သုခုမ ==
Rapper စၟဳခေတ် ဝွံ နူသၞာံ (၂၀၀၇) ဂှ် စလုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဗွိုၚ်သုခုမတုဲ ဂွံထ္ၜးရုပ်တက်ကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲကဝးဗဳဒဳယောမန် ပ္ဍဲကဝး &quot;ၚုဟ်မ&quot; မွဲကဝးနွံတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် နကဵုပါရဂူဟံသာ တၚ်ခုတ်ကဵုယၟု &quot;စၟဳခေတ်&quot; လက္ကရဴအခိၚ်ပၠောပ်ကဝး Mon No 1. ဂှ် နကဵုပါရဂူဟံသာပၠန်ထပ်ဗပေၚ်တၚ်ခုတ်ကၠုၚ်ကဵုယၟု Rapper စၟဳခေတ် ရ။ နူဂှ် တိုန်ကၠုၚ်စၚ် လုပ်စိုပ်ဂဳတ (Power Music) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဂှ် စိုပ်မလေဝ်ယှာတုဲ Rapper စၟဳခေတ် က္ဍိုက်ပ် ကသေံကၟဝ်သ္ကံရဲတုဲ ကၠောန်ပ္တိတ်ကၠုၚ်လဝ် ကဝးဒွက် &quot;လွဟ်&quot; (Weapon) မွဲကဝးကီု၊ ကဝးပူဂဵုမွဲကဝး ယၟုကဝး −−−−− ကီု၊ မ္ၚးနူဂှ် ဒွက်မွဲမွဲပိုဒ် ဒွက် &quot;ဝး&quot; ၊ ဒွက် &quot;ဆက်ကွာ်&quot; ကေုာံ ဒယှ်ေပံၚ်တောဲအကးပေၚ် ဒွက် ဒွက်ဗှ်သနာကီု နကဵု Rapper စၟဳခေတ် နူစချူဒွက် စိုပ်သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်မ္ဂး လၟိဟ်ဒွက် အကြာ ၂၀ ဒွက်ပြၚ်နွံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;ref&gt;မဂ္ဂဇြေန် ဂမြၚ်အာဲဟံသာ ကၞပ် (၃) ၊ မုက်လိက်ဝှေတ်ဗော် Rapper စၟဳခေတ်

https://www.facebook.com/profile.php?id=100078671508537&amp;mibextid=ZbWKwL&lt;/ref&gt;

[[Category:သၟာဒယှ်ေဒွက် မန်]]
[[Category:ပူဂိုလ် ယၟုပြာကတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပါန်ကွတ်]]</text>
      <sha1>hiqhlzg8vbz7pxgj3v3pruzt26axc7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခေန်မိုင်ကျဳ (အစာကွိင်ကွိုက်မန်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6684</id>
    <revision>
      <id>58084</id>
      <parentid>42821</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30062" sha1="ogwxhy6k4bgth6npb4876k2wo2dwws0" xml:space="preserve">{{ Infobox person
| honorific_prefix = အစာကွိင်ကွိုက် အာဲကၟာဲမန်
| name = အစာခေန်မိုင်ကျဳ
| honorific_suffix = အစာကွိင်ကွိုက် အာဲကၟာဲမန်
| image = 
 &lt;!-- filename only, no &quot;File:&quot; or &quot;Image:&quot; prefix, and no enclosing [[brackets]] --&gt;
| image_upright = 
| landscape = &lt;!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --&gt;
| alt = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| pronunciation      = 
| birth_name = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| birth_date = &lt;!--{{Birth date and age|1948|08|21}}&lt;!-- for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;
| birth_place = ကွာန်ဇိုင်ကျာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်
| baptised           = &lt;!-- will not display if birth_date is entered --&gt;
| disappeared_date  = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place  = 
| disappeared_status = 
| death_date = {{Death date and age|1913|10|12|1995|10|25}} &lt;!--(enter DEATH date then BIRTH date (e.g., ...|1908|31|8|1967|28|2}} use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) --&gt;
| death_place        = 
| death_cause        = 
| body_discovered    = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| burial_place = &lt;!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays &quot;Burial place&quot; as label) --&gt;
| burial_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments          = 
| nationality = {{Flag|Mon}}မန်
| other_names        = 
| siglum             = 
| citizenship = {{Flag|Myanmar}}ကောန်ဍုင်ဗၟာ
| education = 
| alma_mater = 
| occupation = 
| years_active       = 
| era                = 
| employer  = 
| organization = 
| agent = &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --&gt;
| known_for          = ညးမဗၟံက်ပတိုန် အာဲကၟာဲမန်
| notable_works      = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot;; or by |label_name=, which produces label &quot;Label(s)&quot; --&gt;
| style              = 
| home_town          = 
| net_worth          = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height             = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot; or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television         = 
| title              = &lt;!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as &quot;Office&quot; (e.g. public office or appointments) --&gt;
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party = 
| movement = 
'''ကမၠောန်သၟိင်'''
* အစာဘာ တန်မူလ ဇိုင်ကျာ်
* ဒါရိုက်တာ လှ်ေ၊ ဒယှ်ေ တိင် အခိုက်မန် (ဂကောံကေင်ကာမန်)

| opponents          = 
| boards             = 
| criminal_charges   = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty   =  
| criminal_status    = 
| spouse = မိကျေန်တုင်
| partner            = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children = 
* မိခင်သိန်းရွှေ
* မိသိန်းရှင်
* မာံစိန်ထော
* [[ထဝ်ပေင် (အစာပါန်တျာ)|မာံထဝ်ပေင်]]
* မိထဝ်မန်
| mother = မိတေန် (ဒေါ်တင်) &lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father = နာဲပျေအ် (ဦးပြည့်) &lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| relatives          = 
| family             = 
| callsign           = 
| awards = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module             = 
| module2            = 
| module3            = 
| module4            = 
| module5            = 
| module6            = 
| signature          = 
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
}}

'''အစာခေန်မိုင်ကျဳ''' ဂှ် ဒှ်အစာကွိင်ကွိုက်မန် ကေုာံ ညးမကလေင်ဗၟံက်ထ္ၜး ယေန်သၞာင်မန်တြေံ ပ္ဍဲကဵုခေတ်လက်ကြဴဏအ်ရ။ နူကဵု ဂကောံကွိင်ကွိုက် နကဵု ဂကောံကောဒေအ် မဒယှ်ေလှ်ေဒၟံင် သွက်တ္ၚဲမ္ၚဵုသၞက်ကရောဲ၊ မ္ၚဵုထပိုယ်ပယျင်တအ်ဂှ် နကဵု အစဳအဇန် သၟိင်တၠ ဂကောံကေင်ကာမန် သၟိင်ဇၞော် အစာချေတ်သိုင်တုဲ ဂွံလုပ် ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ဒါရိုက်တာလှ်ေဒယှ်ေတိင် ယေန်သၞာင်မန်တုဲ ယေန်သၞာင်မန် မတၞီဗၠိုက်ဒၟံင်ဂှ် နကဵု ပရေင်ဂိုတ်ဂစာန် ပရေင်ညာဏ်ပညာ အစာခေန်မိုင်ကျဳတုဲ က္လေင်ဇၞော်မောဝ် ပြာကတ်ကၠုင် မွဲဝါပၠန်ရ။ ကမၠောန်ကွိင်ကွိုက်အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန် အပ္ဍဲဗွိုင်အလဵုအသဳဂှ် နူသၞာံ နူစသၞာံ ၁၉၅၄ စဵုကဵု စိုပ် သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ်ယိုက်ဂၠေင် ကၠောန်ကၠုင်တုဲ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူယဲဝေဒနာတုဲ စၞးဇကုဂှ် ကောဇကု နာဲယှိုဲပျဳ၊ နူဂှ် ကောန်ဇကု [[ထဝ်ပေင် (အစာပါန်တျာ)|နာဲထဝ်ပေင်]] ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ ကမၠောန်အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲဗွိုင်အလဵုအသဳကီု သီုကဵု ဗွိုင်မ္ၚးကီုရ။ 

== ဘဝသၟတ် ==
အစာခေန်မိုင်ကျဳ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၃ ဂိတုအံက်တဝ်ဗာ ၁၂ ပ္ဍဲကွာန်ဇိုင်ကျာ် ပွိုင်ဍုင်ပံင် မဒှ် ကောန်နာဲပျေအ် (ပြည့်)၊ မိတေန် (တင်)။ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် ထပှ်တၠဂှ် အစာခေန်မိုင်ကျဳ ဒှ်ကောန်ဒဒေအ်။ ကောဒေအ်ညး တြဴဂှ် နာဲဖိုးရုံ (ဖိုးယုန်)၊ ဣစဳညိမ်း၊ နာဲယှိုဲပျဳ (ရွှေပြည်)၊ နာဲင္ၚိုဲရဳ (ငွေရီ)၊ နာဲဆလ၊ မိဒိုက်ဒိုက်။&lt;ref name=htaw&gt;{{cite interview |last=Nai Htaw |first=Ping |author-link= |others= |title=Interview with Nai Htaw Ping for Wikipedia Mon Version by Nai Bee Htaw Monzel|work=Nai Bee Htaw Monzel|publisher=Mon Wikipedia|location=|date=3 December 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=htaw1&gt;{{cite book |last=Paing |first=Nai Htaw |author-link= |date= |title=ပရေင်ကမၠောန် အစာနာဲခေန်မိုင်ကျဳ ဗွဲခမၞောန် |url=https://wikisource.org/wiki/Index:%E1%80%95%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%99%E1%81%A0%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%BA_%E1%80%A1%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AC%E1%80%B2%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B3_%E1%80%97%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%81%E1%80%99%E1%81%9E%E1%80%94%E1%80%BA.pdf |location= |publisher=Open |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt; နာဲခေန်မိုင်ကျဳ ဒက်ဘဝ သ္ၚိကၟိန် ကုမိကျေန်သိင် (ဒေါ်ကျင်သိန်း) တုဲ ညးတအ် က္လိဂွံ ကောန်ဇာတ်ပန်။ ကောန်ဇၞော်ဂှ် မိခေန်သိင်ယှိုဲ (ခင်သိန်းရွှေ) ညးမဒှ် အစာဘာ တန်လဒေါဝ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မလှ်ေဒွက်တာလျိုင်မွဲ ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ မိသိင်ယှေန် (သိန်းရှင်)၊ နာဲစိန်ထဝ် (စိန်ထော) ကဵု [[ထဝ်ပေင် (အစာပါန်တျာ)|နာဲထဝ်ပေင်]] တအ်ရ။ 

== ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုင် ==
အစာခေန်မိုင်ကျဳဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒှ်အစာဘာတန်မူလ ကွာန်ဇိုင်ကျာ်။ ဗွဲကြဴ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဌာနသုတေသနပုရာန် (ရှေးဟောင်းသုတေသန ဌာနခွဲ ရန်ကုန်) တုဲ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ပြံင်တိုန်အာ မံင်ဍုင်လ္ဂုင်။&lt;ref name=htaw/&gt;

== ဝင်အတိက် စပ်ကဵု ကွိင်ကွိုက် ==
ဂကောံသ္ၚိကၟိန် အစာခေန်မိုင်ကျဳတအ်ဂှ် ဒှ်သၟာဗ္ၚအိုတ်ရ။ ကောဇၞော်ညး နာဲဖဝ်ယုံ ကဵု အမူ နာဲဖဝ်နုမ် (ညးၜါဝွံ ၜိုန်ရ ဒှ်အမူ ကဵု မေန် ကီုလေဝ် အာယုက် တုပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်သကအ်ရဲရ) ပ္ဍဲအခိင် ညးၜါ ဒှ်ဗၠာဲဂှ်လေဝ် ကၠောန် ကမၠောန်ဗ္ၚကီုရ။ နာဲဖဝ်နုမ် ကဵု နာဲဖဝ်ယုံ ညးၜါ ဝါသနာ နွံ ပ္ဍဲကွိင်ကွိုက် ဗွဲမလောန်တုဲ အာဗ္တောန် ကွတ်ကွိင်ကွိုက် ဇရေင် ဦးပြာလောင် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ။ မော်လမြိုင် ဦးပြာလောင် ဟီုဂှ် ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ဒှ်အစာဂဳတ ယၟုမပြာကတ်မွဲရ။ ညးၜါဂှ် မိက်ဂွံရာန် တူရိယာတုဲ ဟီုကဵု အပါ ဒးရာန်ကွဳ ကဵု ဂၠဴတၟိတုဲ အပါဂှ် ကဵုဏာ သြန်တင်ကာပိလ္ၚီ။ ညးၜါ ကလိဂွံသြန်ဂှ်တုဲ သီုဟွံရာန်ကွဳဂၠဴ၊ စၞးဂှ် တိုန်အာလ္ဂုင်တုဲ ရာန်ဖျေဟ်နင် သာန္တယျာ မွဲမ၊ ဟဝ်မွဲ၊ ဂြဝ်မွဲ၊ တရာမ်ဗေတ်မွဲရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ အပါဂှ် ထေဲတုဲ ပ္ဟာတ်ပ္တိတ် နူသ္ၚိတုဲ နာဲဖဝ်ယုံ ဒးအာမံင် ပ္ဍဲဝါ ကဵု ကပေါတ်တူရိယာဂမၠိုင်ဂှ်ရ။ ညးဆက် ဗ္တောန်အာ ကွတ်ကွိင်ကွိုက် ဇရေင် အစာပြာလောင်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၁ လပါ်အိုတ်ဂှ် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ က္တဵုဒှ်တုဲ အစာပြာလောင်ဂှ် ကၠေအ်အာ၊ အလဵုစိုပ်အာ မုဒှ်အာ ကုညးဂှ် ညးမွဲကီု ဟွံတီရ။ ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်ဂှ်ရ ဦးရွှေစိုး နူကဵု ပွိုင်ဍုင်ကြံခင်း (လၟုဟ် နွံ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ) စိုပ်ကၠုင် ကွာန်ဇိုင်ကျာ်တုဲ ညးၜါဂှ် ဂွံဆက်ဗ္တောန် ကွိင်ကွိုက်မဟာဂဳတပၠန်ရ။ ဦးရွှေစိုး ဂှ် ဒှ်အမူ အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးဟန်ပ။ ဦးဟန်ပဂှ် ပ္ဍဲဝင်ဂဳတဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် ယၟုပြာကတ် နဒဒှ် အစာဆေင်မွဲကီု သီုကဵု တူရိယာတၞဟ်တၞဟ်တအ်ကီုရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

နူကဵု ကောဇၞော် နာဲဖဝ်ယုံ ဂှ် မွဲကဆံင် အစာခေန်မိုင်ကျဳ ဂွံလေပ်ကၠုင် ကွတ်ကွိင်ကွိုက်ဂမၠိုင်ရ။ နာဲဖဝ်ယုံ ကဵု အစာခေန်မိုင်ကျဳတအ် လေပ်ပညာ ကွတ်ကွိင်ကွိုက်ဂှ်တုဲ ဆက်လ္ၚတ်ဂၠာဲ ဒုင်သဇိုင် ကုလိက်ဂမၠိုင်၊ နိဿဲကဵု လှ်ေမန် မနွံဒၟံင်ညိည ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသဘင်လှ်ေကလောသ္ၚိတအ်၊ ပေါဲသၟာဲဒွက်တအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ဒွက် လှ်ေ အခိုက်အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန်ရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

ရဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ်မ္ဂး တ္ၚဲအဒိုတ် သ္ၚိသဝ် သၠးမ္ဂး ကောံညးသကအ်တုဲ တိင်တိုက် ဒယှ်ေ၊ ပ္ဍဲသဘင် ကာမ္ၚဵု မပ္တံ ကုတ္ၚဲမ္ၚဵုသၞက်ကရောဲ၊ မ္ၚဵုထပိုယ်ပယျင်တအ်မ္ဂး ညးတၞဟ်ကော်မ္ဂး အာလှ်ေ ဒယှ်ေ နကဵု ဒွက်မန်ကီု သီုကဵု ဒွက်ဗၟာရ။&lt;ref name=htaw/&gt; နာဲဖဝ်ယုံ ဂှ် ဒှ်အစာချူဒွက်၊ တိင်ကျာံ တက်ဗာတ်တဠာလေပ်ရ။ ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုအဓိကဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚရ။ နာဲယှိုဲပျဳ ဂှ် ဒှ်အစာဘာ တန်မူလ၊ ပ္ဍဲကဵု ဂဳတမ္ဂး ညးတက် ဗာတ်တဠာ၊ ဓဇက် ဂြဝ် လေပ်ရ။ နာဲင္ၚိုဲယဳ ဂှ်လေဝ် ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုအဓိကဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ ပ္ဍဲကဵု အနုသုခုမမ္ဂး ညးတိင် စံင်လေပ်ရ။&lt;ref name=htaw1/&gt;

== ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲကမၠောန်သၟိင် ==
သၞာံ ၁၉၅၃ ဂှ် နကဵု ဗော်သွးမည်အလုံဍုင်ရာမည ဗက်ဂၠာဲ အစာ သွက်ဂွံဗတောန် ကွိင်ကွိုက်မန်ရ။ [[ပါန်လှ၊ နာဲ|နာဲပါန်လှ]] ကဵု နာဲမိုင်သိင် နကဵု တာလျိုင်ဂှ် စှ်ေဂၠာဲ ညးမတိင်တိုက် အခိုက်မန်လေပ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်မှိင် ယၟုပြာကတ်ဒၟံင် နွံၜါတၠ၊ အုန်းမှုတ်စိန် ကဵု [[မန်သိင်အံင်]]။ ညးတအ် ကၠုင်ဆဵု ကုညးၜါဂှ်ရ။ ကောန်မှိင် အုန်းမှုတ်စိန် ဟီု ပိုယ်ဂှ် ဂကူမန်ကွေဟ်ရ။ ဆဂး အခိုက်လှ်ေမန် ပိုယ်မုဟွံဂွံလဝ်။ ပိုယ်လှ်ေဒၟံင် ဗီုဗၟာဖအိုတ်။ ဇာတ်ဗၟာ ဟီုအရေဝ်မန်။ သၟာန် မန်သိင်အံင်လေဝ် ညးကေတ် တာလျိုင် ဟွံမာန်၊ နကဵုညးလေဝ် အခိုက်မန်မ္ဂး ညးတအ် ကေင်ဆဵုလဝ် အခိုက်သၟာဲဒွက် ညိညဓဝ်ရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

ညးၜါဂှ် ဂၠာဲဟွံဂွံတုဲ သွက်ဂွံ ကလေင်စဴလ္ဂုင်ဂှ် ဍိုက်က္ၜင် စိုပ်မတ္တမဂှ် ဂွံမိင်ကေတ် ပ္ဍဲကဵု ကွာန်ဇိုင်ကျာ်ဂှ် ဂကောံကွိင်ကွိုက်မန် နွံမွဲ၊ ဒယှ်ေဒၟံင် ဗီုမန်ကီု သီုဗီုဗၟာ။ နာဲပါန်လှ ဂွံတီကေတ်တုဲ အာဓရီုကျာ ဂကောံဂှ်ရ။ နူကဵု ဂကောံဂှ် ဗိုင်ကဵုအရီုအဗင်မာန်ရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

သၞာံ ၁၉၅၄ ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံကေင်ကာမန် (မွန်ရေးရာအဖွဲ့)&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first= |author-link= |date=2013 |title=တိုင်းရင်းသားရက်စဉ်သမိုင်း (မွန်) |url= |location= |publisher= |page=၅၀ |isbn=}}&lt;/ref&gt; မနွံ သၟဝ်ဌာနသကိုပ်ဝန်ဇၞော်ရ။ နကဵု ဂကောံကေင်ကာမန်ဏအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲပြိုင်လိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ဒၞာဲသလာတ်မာင်ဒါ။ အခိင်တ္ၚဲမ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲပြိုင် ချူလိက် ဗီုကဵု ဝတ္ထု၊ ကဗျ၊ လိက်ပရေင်တအ် အခိင်ဗတံမ္ဂး လှ်ေထ္ၜး ယေန်သၞာင်မန်ရ။ နကဵု ဂကောံကွာန်ဇိုင်ကျာ် ဂွံလုပ်လှ်ေဒယှ်ေ ပ္ဍဲကဵု ပေါဲဂှ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

အစာခေန်မိုင်ကျဳဂှ် ဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဒါရိုက်တာ လှ်ေ၊ ဒယှ်ေ တိင် အခိုက်မန် ဂကောံကေင်ကာမန်။ ညးမတိင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဂကောံမသကောဒေအ်ညး သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

ရန်တၟအ်ကဵု ဂကောံကွိင်ကွိုက်မန် ဂွံဗြေဝ်ဂၠိုင်တိုန်တုဲ နကဵု [[ချေတ်သိုင်၊ နာဲ|သၟိင်ဇၞော်အစာချေတ်သိုင်]] ဗလးကဵု အစာခေန်မိုင်ကျဳ အာဗ္တောန် ဒေသတၞဟ် ဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ် ညးအာဗ္တောန် ပ္ဍဲ[[ဝါဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်|ကွာန်ဝါဍောတ်]] (တကအ်ခၟိုင်) ပွိုင်မွဲဂိတုတုဲ ဂကောံလှ်ေ ဂကောံဒယှ်ေ နူကဵု ဝါဍောတ်ဂှ် ဂွံလုပ်လှ်ေဒယှ်ေ ပ္ဍဲပေါဲပြိုင်လိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် သၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ်ကီုတုဲ သီုဂကောံဇိုင်ကျာ်မ္ဂး ဒှ်အာ ၜါဂကောံ။ နကဵု သၟိင်ဇၞော်အစာချေတ်သိုင် ကဵုဗက်ဂၠာဲ ဒေသတၞဟ်တုဲ သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် ဂကောံကွာန်ယံင်ဒံင် ဂကောံ(ဟံသာစိန်) အစာကျာံ နာဲတာန်သာတအ် ပါလုပ်ကၠုင်၊ သၞာံ ၁၉၅၇ ဂှ် ဂကောံသၟာဲဒွက် နာဲဇဝ်ယျေန် နူကွာန်တၟအ်ကၞေင် ပါလုပ်ကၠုင်တုဲ သီုဖအိုတ် ဒှ်အာ ပိဂကောံ၊ နကဵု လၟိဟ်မၞိဟ်မ္ဂး နွံကၠံပြင်ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် တ္ၚဲသဘင် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ဂှ် ပွိုင်မွဲဂိတု ရဲဂကောံတအ်ဂှ် တေက်ပလေဝ်စရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် မွဲတ္ၚဲမ္ဂး ကလိဂွံသြန် မသုန်ဒကေဝ်။ ပါဲနူ ဂကောံကွိင်ကွိုက်မန်တုဲ ဂကောံယေန်သၞာင် နူကဵု ဌာန်ရမ္သာင်ဗၟာ (မြန်မာ့အသံ) တအ်လေဝ် ဒးကၠုင် ဒယှ်ေကဵုကီု။ တုဲပၠန် ပေါဲနာနာတၞဟ်တအ်လေဝ် နဒဒှ် စင်အရီု နွံနာနာသာ်ကီုရ။ စင်ဃံင် လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်စင်ယေန်သၞာင်မန်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၉ ဂှ် ပ္ဍဲမတ်မလီုဂှ် လှ်ေ ပွိုင်ပိတ္ၚဲ (ဂိတုဨပြဳ ၅-၇)၊ ဗဂေါ ၂ ဗတံ၊ လ္ဂုင် ၃ ဗတံ၊ အင်ဝ ၃ ဗတံ၊ ယှိုယ်ဗဝ် ၂ ဗတံ၊ မေမြို့ ၂ ဗတံ ရ။ ဗီုဗီုဏအ်လှ်ေဂေတ် ရးနိဂီုဂှ် ဂွံဆ မွဲအလန်ဏအ်ရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

သၞာံ ၁၉၆၂ ဥူနေဝေန်တိုန်တုဲ ကၟာတ်ထောအ် ဂကောံကေင်ကာမန်။ ဆဂး နကဵု ဥူနေဝန်ဂှ် ညးဆက်ကၠောန်ဒၟံင် တ္ၚဲကၟိန်ဍုင် မဒှ်တ္ၚဲမလှ်ေဒယှ်ေ အခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်တုဲ နကဵု အစာခေန်မိုင်ကျဳဂှ် ဆက်ကေတ်အာဒၟံင် တာလျိုင် ဂကောံယေန်သၞာင်မန် (ကံင်သဳ တွဵုရး)။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ဟိုတ်နူယဲဝေဒနာတုဲ ဆက်ကၠောန်ဟွံမာန်တုဲ စၞးညးဂှ် ကောညး နာဲယှိုဲပျဳ ကဵု နာဲသာန်ယှုင် (ဝါဍောတ်) ဆက်ကၠောန်။ သၞာံ ၁၉၈၀ ဂှ် နာဲယှိုဲပျဳ ဆက်ကၠောန်ဟွံမာန်တုဲ စၞးဒၞာဲဂှ် ကောန် အစာခေန်မိုင်ကျဳ နာဲထဝ်ပေင် ဆက်လုပ်တာလျိုင်ပၠန်ရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

အရာတၟေင် အစာခေန်မိုင်ကျဳ မဖန်ဗဒှ်လဝ်ဂှ် နဲကဲဗတောန်လှ်ေမန်ရ။ ညးကိုပ်ကၠာတေအ် ဗ္တောန်လှ်ေမ္ဂး လှ်ေပါင်တိုက် (ဗ္တောန်လှ်ေ မွဲဒွက် တုဲ၊ မွဲဒွက်၊ သမ္တီကေတ် အတေင်)ဂှ် ညးဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု နဲကဲ သဇိုင်လှ်ေမန် ကဆံင် ၁၊ ကဆံင် ၂၊ ကဆံင် ၃။ ဒွက်ပၠန်ရ ညးဖန်လဝ် အခိုက်ဂိုဏ်ဒစိတ်၊ အခိုက်ကလော၊ အခိုက်ဒွက်ဇၞော်၊ အခိုက်ရး (country song) တအ် နွံဒၟံင်ကီုရ။&lt;ref name=htaw/&gt;

== တွိင်တွိုက် နာဲခေန်မိုင်ကျဳ မလဟဵုလဝ်ဂမၠိုင် ==
တွိင်ကျာံဂှ် ညံင်ဂွံစှ်ေကဵု သၞောတ်သဘာဝ ကေုာံ ပသာဒတုဲ ဒလက် (Key) နူကဵု လပါ်ဗတဂှ် ပြံင်လှာဲစွံ လပါ်က္ဍိုပ်။&lt;ref name=htaw1/&gt;

ဗာတ်ကိုင် နူတြေံ မနွံဒၟံင် မွဲအဆက်ဓဝ်ဂှ် တၞဟ်န မဂွံယိုက်ကေတ်ဏာနင် လောဲသွာတုဲ ပါ်ထောအ်ပိဒကုတ်၊ ကာလစကာမ္ဂး ဗဂပ်ကေတ်ရ။&lt;ref name=htaw1/&gt;

== လှ်ေ ကေုာံ ဒိင် အစာနာဲခေန်မိုင်ကျဳ မဖန်ဗဒှ်လဝ်ဂမၠိုင် ==
[[တာလျိုင်မွဲ|လှ်ေတာလျိုင်မွဲ]] (မၞိဟ်ဗြဴ)

လှ်ေတာလျိုင်မွဲ (မၞိဟ်တြုဟ်) (လှ်ေခေတ်ပိခေတ်၊ လှ်ေအခိုက်ဗာတ်ကိုင်)။

သဇိုင်လှ်ေမန် (မၞိဟ်ဗြဴ) ကဆံင်ပထမ၊ ကဆံင်ဒုတိယ၊ ကဆံင်တတိယ။

သဇိုင်လှ်ေမန် (မၞိဟ်တြုဟ်)။ 

ဒိင်မန် ဗွဲမဂၠိုင် မလှ်ေလဝ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်။

ဒိင်သၟတ်ဗၠာဲကြေဝ်ဂၠံင်

ဒိင်ပူဇဴပၞာင်သ္ဍဴ

ဒိင်လှ်ေ ၁၂ နဲ

ဒိင်ဂမၠိုင် မလှ်ေ ပ္ဍဲပျးဇာတ်။ &lt;ref name=htaw1/&gt;

== ဒွက်ဂမၠိုင် နာဲခေန်မိုင်ကျဳ မဇန်လဝ် ==
# ဒွက်ဂြိုပ်ဒၠာဲဒဵု (ဒွက်မဟာဂဳတ နကဵုဘာသာဗၟာ တောင်ယံတောလေး) ဂှ် က္လေင်ဇန်လဝ် ဗီုမန် 
# ဒွက်လျးသာသနာ (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်လျးတြဴသာ် (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်ဂြိုပ်ဇၞော်ဥရုဝေဠ (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်သၟိင်စက္ကဝဝ် (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်ပိုန်ဣဓိလျးတြဴသာ် (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်ဟိမဝန္တာ တဏှာဝန (ဒွက်ဇၞော်)  
# ဒွက်ဂြိုပ်ၜဝ် (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်ဓရ်စက် ပဋိစသမုပ္ပါဒ် (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်ဂုဏ်ရတ်ဒစိတ် (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်မ္ၚဵုကျာ်သြဳ (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်ဂြိုပ်ဇၞော်ဒၠာဲဒဵု (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်သာသနာကျာ်တြဲ စိုပ်ပ္ဍဲမန်ကၠာ (ဒွက်ဇၞော်) 
# ဒွက်ဝင်ကျာ်ဗုဒ္ဓ (ဒွက်ဇၞော်)  
# ဒွက်ပ္ကဴရာသဳစှ်ၜါ (ဒွက်ဇၞော်) &lt;ref name=htaw1/&gt;


== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:ခေန်မိုင်ကျဳ}}
[[Category:အစာကွိင်ကွိုက် မန်]]
[[Category:သၟာကွိင်ကွိုက် မန်]]
[[Category:သၟာအနုသုခုမ မန်]]
[[Category:ပူဂိုလ် မန်]]</text>
      <sha1>ogwxhy6k4bgth6npb4876k2wo2dwws0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကလော်မန်ဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6687</id>
    <revision>
      <id>58070</id>
      <parentid>46972</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13317" sha1="g7xcjjqgm8aqzhcbdiw4704hfgangex" xml:space="preserve">== '''လၟေင်လှ်ေကလော်မန်ဂမၠိုင်''' ==


စိုပ်ကၠုင်အခိင်အခေတ်တ္ၚဲဏံဝွံ ကလော်မန်ပိုဲဂှ် လော်ဒၟံင် ဗီုကလော်မန်ဟွံသေင်ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ဗီုဒယှ်ေလှ်ေတအ်ဂှ် ကၠေံကၠက်ကၠုင်သိုက်က် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ရ။ ကလော်မန်ဂှ် လှ်ေဗီုကလော်မန်မှ စှ်ေသဘာဝဂၠိုင်ရောင်။ ကလော်မန်ပိုယ် နွံဒၟံင် (၄၄)ဂကူ မိက်ဂွံပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။

၁။ ဒုင်ကလော်ဂမၠိုင်

၂။ ဒုင်ကလော် သ္ၚိ

၃။ ကလော်ရေတ်

၄။ က္ဍိုပ်တၠမှာဓရဳ

၅။ ပၠောပ်ဗြာတ်

၆။ ဗၠိုပ်ဍာ်

၇။ တၠပိုန်ဗြဴ

၈။ ဗဴကံယင်

၉။ ဗဴပံင်

၁၀။ အဏံင်နိင်

၁၁။ သၟီဗၠာဲ

၁၂။ တၠဗြဴ

၁၃။ ကွာန်သၟဝ်ကျာ

၁၄။ ခပဵု

၁၅။ ပလှ်ေဂလာန်

၁၆။ ဂၞကျာ်ဍောတ်

၁၇။ ဒုင်သော်ကိဟ်

၁၈။ ပေါဟ်ကလော်ဗၟာတုဲ။ နာဲဒေါင်

၁၉။ ဒုင်ထ္ပိုဲဍောတ်

၂၀။ ထွိုဲဍောတ်ရာမ်ကြေဝ်

၂၁။ စပၠေင်ကၞာပါ

၂၂။ စကၟာဲဇၞော်

၂၃။ စပုင်ယာန်

၂၄။ ဣတဍုင်

၂၅။ ဗက်ခရာဲ

၂၆။ ၜါဆစပၠန်

၂၇။ တၠပံင်

၂၈။ တၠဗြဴကီု - ဇွသင်ရ

၂၉။ သီုကလော်သ္ၚိ

၃၀။ ဍုင်ဗၟံက်

၃၁။ သၟီၜါ သၟီပိ (တွာ်ဂြိုပ်)

၃၂။ ကလော် ဂစေံ

၃၃။ သၟီဗၠာဲဗ္ၚ

၃၄။ စကၠိက်

၃၅။ ဒုင်လာ 

၃၆။ သၟီဍိုင်

၃၇။ စကနာဲဗင်

၃၈။ သၟီအဘူ

၃၉။ သၟီအဒူ

၄၀။ မာဲဝိုဲ

၄၁။ ကရေင်

၄၂။ သၟဝ်ကျာ

၄၃။ ဝေင်စိင်

၄၄။ ဇက်ဂၠုင်&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


ၜိုန်ရကလော်မန် နွံမံင် (၄၄) ဂကူကီုလေဝ် စိုပ်ကၠုင်လတက်ခေတ် (မဆလ) ခဍာန်တုဲ သှ်ေမံင် (၃၂) ဟေင်ရ။ အတိုင်လိက်  မတြးပတိတ်လဝ်ဝွံ (ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်) တိုင်းရင်းသားယဥ်ကျေးမှု ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးစံများ (မြန်မာဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဥ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ ဌာနချုပ်)&lt;ref&gt;ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်) တိုင်းရင်းသားယဥ်ကျေးမှု ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးစံများ (မြန်မာဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဥ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ ဌာနချုပ်)&lt;/ref&gt;

လှ်ေ (၃၂)ခန် (နတ်အက ၃၂ ခန်း)

(၁) ပ္တီကလော်သ္ၚိ (အိမ်ဦးနတ်ကို တိုင်တည်ကခြင်း)

(၂) ဝေင်ဗဴ (ရွာစောင့်နတ်ကို ပသ၍ ကခြင်း) (ကောက်ညှင်း၊ ထမင်း၊ ဟင်းများပြင်ခြင်း)။

(၃) လှ်ေတကိုဝ်ကၞာ (နတ်ကနွား ဦးဆောင်ကခြင်း) (ပန်း၊ ဓားရှည်၊ လှံကိုင်၍ ကခြင်း)။

(၄) ဒုင်ကလော်သ္ၚိ (အိမ်ဦးနတ်ကို ပင့်၍ ကခြင်း) (ရှမ်းကုလား၊ တောင်သူ၊ ကရင်စသည့် ၁၂ မျိုး ကခြင်း) ။

(၅) ထလိင်တံ့ဗြာတ် (ဌက်ပျော်ပင်ဘယ်၍ ကခြင်း) 

(၆) ပဂိုင်မၞိတ်တံကလော် (နတ်ရင်းလူကို ဦးခေါင်းမှ ရေလောင်း ပေး၍ ကခြင်း) ။

(၇) ပလှ်ေအလာင် (နတ်ရင်း လူက စ၍ ကခြင်း) (နတ်ရင်းလူကို နတ်ဝင်စေပြီး ကစေခြင်း)။

(၈) ပ္ဍေန်ဝၞာင်တိုင် (ဆီမီးတိုင် ထွန်းကခြင်း) ။

(၉) ဝေပ်ကလော်သ္ၚိ (အိမ်ဦးနတ်ကခြင်း) (ပတ်သက်သူမှန်သမျှ ကရန်)။

(၁၀) လှ်ေညးၜါ (နှစ်ဦးကခြင်း)  (ပန်း၊ ဓားရှည်၊ လှံကိုင်၊ ကခြင်း)။

(၁၁) လှ်ေညးပိ (သုံးဦး ကခြင်း)။

(၁၂) လှ်ေညးၜါ (နှစ်ဦးကခြင်း)  (လူလဲ၊ အဝတ်လဲ၍ ထပ်ကခြင်း)။

(၁၃) လှ်ေညးမၞိတ်ပန် (လေးဦးကခြင်း)(လူလဲ၊ အဝတ်လဲ၍ ထပ်ကခြင်း)။

(၁၄) ဒုင်ဗဴကံယင်  (ကော့ယင်မြို့ ဘိုးဘိုးနတ်ကို ပင့်ခြင်း) (အရပ်ဒေသကိုလိုက်၍ မြို့နတ်အမည်ခြားနားပါမည်)။

(၁၅) လှ်ေတၟပိုန်ဗြဴ (ဖွားဖွားနတ်ကခြင်း) (အဝတ်ဖြူတထပ် ထပ်ဝတ်ပြီးကခြင်း)။

(၁၆) လှ်ေညးပိ (သုံးဦးကခြင်း) ညးဂှ်လှ်ေလှ်ေ

(၁၇) လှ်ေဣတဍုင် (မြို့မိမြို့ဖကခြင်း )(နှစ်ဦးကခြင်း)

(၁၈) (လှ်ေစကဒင်)ငကင်နှစ်ကောင်းစားခြင်း ။

(၁၉) လှ်ေပုဏ္ဏက (ပုဏ္ဏကနတ်ကခြင်း) ။

(၂၀) လှ်ေကလော် နဗူ (နဗူးနတ်ကခြင်း)

(၂၁) လှ်ေကလော်သေံ (ရှမ်းနတ်ကခြင်း)

(၂၂) လှ်ေကလော်ဟလာ (ကုလားနတ်ကခြင်း)

(၂၃) လှ်ေသၟိင်ၜါ (မင်းနှစ်ပါး ကခြင်း) သွက်ဂွံဂၠာဲမိတ်ဒါန်တုဲ လှ်ေညးၜါ

(၂၄) ဝေင်စာင်  (ကြက်နှစ်ကောင် ကစား၍ ကခြင်း) လှ်ေတုဲမ္ဂး စာင်ဂှ် ဗလးထောံတုဲ ညးလဵုမွဲဟွံဟီု ရပ်ကေတ်ဏာ အပိုင်ဂွံရ။

(၂၅) သၟိင်ဗၠာဲ လှ်ေညးၜါ (မင်းသားပျို ကခြင်း)

(၂၆) လှ်ေညးသၟဝ်ကျာ (မြောက်အရပ် နတ်ကခြင်း) လၟိဟ်မၞိဟ် ၄၀ ဂေတ်တၞံဆုတုဲလှ်ေ

(၂၇) ဇီုသတ်ဗြဴ (အုန်းသီး ပစ်ခွဲခြင်း)

(၂၈) ဝေင်ကလော်ကရင် (ကရင်နတ်အက ကခြင်း နတ်ကတော်နှစ်ဦးစလုံးက ကရင်အဝတ်အစား ဝတ်ထားပြီး ကရသည်။

(၂၉) ဝေင်တက်ဂနေံ၊ စေင်တက်ကရဲ ( ခုန်ညင်း၊ ဂျင်ကစားခြင်း။ လူနှစ်ဦး (နတ်ကတော်တဦးနှင့် နတ်ရင်းတဦး)

(၃၀) ဝေင်အနိုင် (မုံ့၊ ပဲ၊ ကွမ်း အစုံထည့်ထားသော စောင်ကို ထမ်း၍ ကခြင်း)

(၃၁) ဝေင်စိင် (ဆင်ကစားခြင်း) ဆင်နှင့်  ဆင်ဦးစီလုပ်သူများ ယောကျာ်းများဖြစ်၍ အပြင်လူ ဖြစ်ရပါမည်။ ဆင်ဖမ်းသူများမှာ နတ်ကတော်ပါဆိုလျှင် ငါးဦးမှ ခုနှစ်ဦး ရှိရပါမည်)။

(၃၂) ဇက်ဂၠုင် (လှေဆွဲချခြင်း) (ဆင်၊ ဆင်ဦးစီးနှင့် လူများအားလုံးပါဝင်သည်။)  

== '''ပရေင်ကလော် ဗဂဵု မ္ၚးဍုင်''' ==


ၜိုတ်ဗက်ဂၠာဲ သၟာန်ဂွံကလော်ဗဂေါဝွံ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်တေံရောင်။ ကလော်ဗဂေါကဵု ကလော်မုဟ်တၟံ ၜါဏံရဂၠိုက်ဂၠာဲ သၟာန်သၟုက်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ကလော်မသှ်ေမံင် ဖာသီဝွံ ၜိုန်ရဗက်ဂၠာဲ သၟာန်သၟုက်ကီုလေဝ် ဂၠာဲဟွံဂွံရ။

၁။ ဗက်ဒြာဲ

၂။ ပတိုန်နုင်

၃။ ဒုင်ကလော်သ္ၚိ

၄။ သ္ကိုပ်တၠ

၅။ ဒုင်ဗာ

၆။ မှာဓရဳ

၇။ ကလော်ရေတ်

၈။ ဒုင်ယာန်အဴ

၉။ ပၠောပ်ဗြာတ်

၁၀။ သ္ဒးဗၠိုတ်

၁၁။ လ္ၚောဝ်ပၞာင်တိုင်ပိဝါ

၁၂။  ဗဝ်ဓါတ်

၁၃။ ဇိုန်ကဟာ

၁၄။ သွက်နပ္ကဴ

၁၅။ ဒုင်ပိဏ္ဍပါတ်

၁၆။ လှ်ေစှ်ၜါလန်

၁၇။ ညးတၠပိုန်ဗြဴမွဲ

၁၈။ ဗဴကအ်ယင် (ညးတြုံမွဲ)

၁၉။ ဂၞကျာ်ကောန်နာဲပ္ကဴထဝ် (ညးတြုံမွဲ)

၂၀။ လဇုပံင်

၂၁။ ဏံင်ဏိင်

၂၂။ သၟိင်ဗၠာဲ (ညးတြုံမွဲ)

၂၃။ ပလှ်ေဟလာန်

၂၄။ ဖျေံခန်ခဍအ် (ညးတြုံပိ)

၂၅။ ပလေဟ်ပုင်ကၟန် (ညးတြုံမွဲ)

၂၆။ ဒုန်ယာန် (ညးတြုံမွဲ)

၂၇။ ပေါဟ်ကလော်ဗၟာ (ညးတြုံမွဲ)

၂၈။ စှ်ၜါအခိုက် (ညးဗြဴပိ)

၂၉။ ကောန်တၠစိင်လ္ၚီ (ညးတြုံမွဲ)

၃၀။ သၟိင်ဗၠာဲဗ္ၚ (ညးတြုံမွဲ)

၃၁။ မိတ်တွဵု (ညးဗြဴမွဲ)

၃၂။ သရာဲၜါ (ညးတြုံၜါ) (ခေပ်သတ်)

၃၃။ သၟိင်ဇၞော် (ညးဗြဴပိ)

၃၄။ ဒုင်ကလော် (ညးဂမၠိုင်)

၃၅။ ဗဴဇုသၟဝ်ကျာ (ညးတြုံပိ)

၃၆။ ကလော်ဗၠာဲ (ညးတြုံမွဲ)

၃၇။ ဗက်သရာဲ

၃၈။ ဒုင်ယာန်

၃၉။ စကဒင်

၄၀။ သၟိင်အဝါတ်

၄၁။ ကလော်ကောန်ၚာ်

၄၂။ ကလော်သ္ၚိ

၄၃။ လဇုဗာလဴ

၄၄။ ဗဴမုဟ်တၟံ

၄၅။ သၟိင်ခဍး

၄၆။ ဗဴယာၚေန်

၄၇။ မဒဳကြုင်ဟဝ်

၄၈။ လေံကြောပ် (ညးတြုံမွဲ)

၄၉။ ဇီုသတ်ဗြဴ (ညးတြုံမွဲ)

၅၀။ ဝေင်စာင် (ညးတြုံမွဲ)

၅၁။ ကလော်ကရေင် (ညညးတြုံမွဲ ညးဗြဴမွဲ)

၅၂။ ဝေင်စိင် (ညးတြုံၜါ)

၅၃။ ဇက်ဂၠုင်&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
----

== '''== နိဿဲ''' ==
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;နာဲထဝ်ပေင် အာစာကွိင်ကွိုက်&lt;/ref&gt; ==

[[Category:ယေန်သၞာင် မန်]]
[[Category:အခိုက်ကၞာ မန်]]
[[Category:ပရေင်ပတှ်ေ]]
[[Category:ဝင်ဒဏ္ဍာရဳ မန်]]</text>
      <sha1>g7xcjjqgm8aqzhcbdiw4704hfgangex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58077</id>
      <parentid>58070</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12249" sha1="5h6d9hkjej6cuc1qkcygggabk54bwbw" xml:space="preserve">== လၟေင် လှ်ေကလော်မန် ဂမၠိုင် ==
စိုပ်ကၠုင်အခိင်အခေတ်တ္ၚဲဏံဝွံ ကလော်မန်ပိုဲဂှ် လော်ဒၟံင် ဗီုကလော်မန်ဟွံသေင်ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ဗီုဒယှ်ေလှ်ေတအ်ဂှ် ကၠေံကၠက်ကၠုင်သိုက်က် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ရ။ ကလော်မန်ဂှ် လှ်ေဗီုကလော်မန်မှ စှ်ေသဘာဝဂၠိုင်ရောင်။ ကလော်မန်ပိုယ် နွံဒၟံင် (၄၄) ဂကူ မိက်ဂွံပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။

# ဒုင်ကလော်ဂမၠိုင်
# ဒုင်ကလော် သ္ၚိ
# ကလော်ရေတ်
# က္ဍိုပ်တၠမှာဓရဳ
# ပၠောပ်ဗြာတ်
# ဗၠိုပ်ဍာ်
# တၠပိုန်ဗြဴ
# ဗဴကံယင်
# ဗဴပံင်
# အဏံင်နိင်
# သၟီဗၠာဲ
# တၠဗြဴ
# ကွာန်သၟဝ်ကျာ
# ခပဵု
# ပလှ်ေဂလာန်
# ဂၞကျာ်ဍောတ်
# ဒုင်သော်ကိဟ်
# ပေါဟ်ကလော်ဗၟာတုဲ။ နာဲဒေါင်
# ဒုင်ထ္ပိုဲဍောတ်
# ထွိုဲဍောတ်ရာမ်ကြေဝ်
# စပၠေင်ကၞာပါ
# စကၟာဲဇၞော်
# စပုင်ယာန်
# ဣတဍုင်
# ဗက်ခရာဲ
# ၜါဆစပၠန်
# တၠပံင်
# တၠဗြဴကီု - ဇွသင်ရ
# သီုကလော်သ္ၚိ
# ဍုင်ဗၟံက်
# သၟီၜါ သၟီပိ (တွာ်ဂြိုပ်)
# ကလော် ဂစေံ
# သၟီဗၠာဲဗ္ၚ
# စကၠိက်
# ဒုင်လာ 
# သၟီဍိုင်
# စကနာဲဗင်
# သၟီအဘူ
# သၟီအဒူ
# မာဲဝိုဲ
# ကရေင်
# သၟဝ်ကျာ
# ဝေင်စိင်
# ဇက်ဂၠုင်&lt;ref name=&quot;NaiHtaw&quot;&gt;နာဲထဝ်ပေင် အာစာကွိင်ကွိုက်&lt;/ref&gt;

ၜိုန်ရကလော်မန် နွံမံင် (၄၄) ဂကူကီုလေဝ် စိုပ်ကၠုင်လတက်ခေတ် (မဆလ) ခဍာန်တုဲ သှ်ေမံင် (၃၂) ဟေင်ရ။ အတိုင်လိက် မတြးပတိတ်လဝ်ဝွံ (ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်) တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးစံများ (မြန်မာဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ ဌာနချုပ်)&lt;ref&gt;ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်) တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးစံများ (မြန်မာဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ ဌာနချုပ်)&lt;/ref&gt;

=== လှ်ေ (၃၂) ခန် (နတ်အက ၃၂ ခန်း) ===
# ပ္တီကလော်သ္ၚိ (အိမ်ဦးနတ်ကို တိုင်တည်ကခြင်း)
# ဝေင်ဗဴ (ရွာစောင့်နတ်ကို ပသ၍ ကခြင်း) (ကောက်ညှင်း၊ ထမင်း၊ ဟင်းများပြင်ခြင်း)။
# လှ်ေတကိုဝ်ကၞာ (နတ်ကနွား ဦးဆောင်ကခြင်း) (ပန်း၊ ဓားရှည်၊ လှံကိုင်၍ ကခြင်း)။
# ဒုင်ကလော်သ္ၚိ (အိမ်ဦးနတ်ကို ပင့်၍ ကခြင်း) (ရှမ်းကုလား၊ တောင်သူ၊ ကရင်စသည့် ၁၂ မျိုး ကခြင်း) ။
# ထလိင်တံ့ဗြာတ် (ငှက်ပျောပင်ဘယ်၍ ကခြင်း) 
# ပဂိုင်မၞိတ်တံကလော် (နတ်ရင်းလူကို ဦးခေါင်းမှ ရေလောင်း ပေး၍ ကခြင်း) ။
# ပလှ်ေအလာင် (နတ်ရင်း လူက စ၍ ကခြင်း) (နတ်ရင်းလူကို နတ်ဝင်စေပြီး ကစေခြင်း)။
# ပ္ဍေန်ဝၞာင်တိုင် (ဆီမီးတိုင် ထွန်းကခြင်း) ။
# ဝေပ်ကလော်သ္ၚိ (အိမ်ဦးနတ်ကခြင်း) (ပတ်သက်သူမှန်သမျှ ကရန်)။
# လှ်ေညးၜါ (နှစ်ဦးကခြင်း) (ပန်း၊ ဓားရှည်၊ လှံကိုင်၊ ကခြင်း)။
# လှ်ေညးပိ (သုံးဦး ကခြင်း)။
# လှ်ေညးၜါ (နှစ်ဦးကခြင်း) (လူလဲ၊ အဝတ်လဲ၍ ထပ်ကခြင်း)။
# လှ်ေညးမၞိတ်ပန် (လေးဦးကခြင်း) (လူလဲ၊ အဝတ်လဲ၍ ထပ်ကခြင်း)။
# ဒုင်ဗဴကံယင် (ကော့ယင်မြို့ ဘိုးဘိုးနတ်ကို ပင့်ခြင်း) (အရပ်ဒေသကိုလိုက်၍ မြို့နတ်အမည်ခြားနားပါမည်)။
# လှ်ေတၟပိုန်ဗြဴ (ဖွားဖွားနတ်ကခြင်း) (အဝတ်ဖြူတထပ် ထပ်ဝတ်ပြီးကခြင်း)။
# လှ်ေညးပိ (သုံးဦးကခြင်း) ညးဂှ်လှ်ေလှ်ေ
# လှ်ေဣတဍုင် (မြို့မိမြို့ဖကခြင်း ) (နှစ်ဦးကခြင်း)
# (လှ်ေစကဒင်) ငကင်နှစ်ကောင်းစားခြင်း ။
# လှ်ေပုဏ္ဏက (ပုဏ္ဏကနတ်ကခြင်း) ။
# လှ်ေကလော် နဗူ (နဗူးနတ်ကခြင်း)
# လှ်ေကလော်သေံ (ရှမ်းနတ်ကခြင်း)
# လှ်ေကလော်ဟလာ (ကုလားနတ်ကခြင်း)
# လှ်ေသၟိင်ၜါ (မင်းနှစ်ပါး ကခြင်း) သွက်ဂွံဂၠာဲမိတ်ဒါန်တုဲ လှ်ေညးၜါ
# ဝေင်စာင် (ကြက်နှစ်ကောင် ကစား၍ ကခြင်း) လှ်ေတုဲမ္ဂး စာင်ဂှ် ဗလးထောံတုဲ ညးလဵုမွဲဟွံဟီု ရပ်ကေတ်ဏာ အပိုင်ဂွံရ။
# သၟိင်ဗၠာဲ လှ်ေညးၜါ (မင်းသားပျို ကခြင်း)
# လှ်ေညးသၟဝ်ကျာ (မြောက်အရပ် နတ်ကခြင်း) လၟိဟ်မၞိဟ် ၄၀ ဂေတ်တၞံဆုတုဲလှ်ေ
# ဇီုသတ်ဗြဴ (အုန်းသီး ပစ်ခွဲခြင်း)
# ဝေင်ကလော်ကရင် (ကရင်နတ်အက ကခြင်း နတ်ကတော်နှစ်ဦးစလုံးက ကရင်အဝတ်အစား ဝတ်ထားပြီး ကရသည်။
# ဝေင်တက်ဂနေံ၊ စေင်တက်ကရဲ (ခုန်ညင်း၊ ဂျင်ကစားခြင်း။ လူနှစ်ဦး (နတ်ကတော်တဦးနှင့် နတ်ရင်းတဦး)
# ဝေင်အနိုင် (မုန့်၊ ပဲ၊ ကွမ်း အစုံထည့်ထားသော စောင်ကို ထမ်း၍ ကခြင်း)
# ဝေင်စိင် (ဆင်ကစားခြင်း) ဆင်နှင့် ဆင်ဦးစီးလုပ်သူများ ယောက်ျားများဖြစ်၍ အပြင်လူ ဖြစ်ရပါမည်။ ဆင်ဖမ်းသူများမှာ နတ်ကတော်ပါဆိုလျှင် ငါးဦးမှ ခုနှစ်ဦး ရှိရပါမည်)။
# ဇက်ဂၠုင် (လှေဆွဲချခြင်း) (ဆင်၊ ဆင်ဦးစီးနှင့် လူများအားလုံးပါဝင်သည်။)  

== ပရေင်ကလော် ဗဂဵု မ္ၚးဍုင် ==
ၜိုတ်ဗက်ဂၠာဲ သၟာန်ဂွံကလော်ဗဂေါဝွံ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်တေံရောင်။ ကလော်ဗဂေါကဵု ကလော်မုဟ်တၟံ ၜါဏံရဂၠိုက်ဂၠာဲ သၟာန်သၟုက်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ကလော်မသှ်ေမံင် ဖာသီဝွံ ၜိုန်ရဗက်ဂၠာဲ သၟာန်သၟုက်ကီုလေဝ် ဂၠာဲဟွံဂွံရ။

# ဗက်ဒြာဲ
# ပတိုန်နုင်
# ဒုင်ကလော်သ္ၚိ
# သ္ကိုပ်တၠ
# ဒုင်ဗာ
# မှာဓရဳ
# ကလော်ရေတ်
# ဒုင်ယာန်အဴ
# ပၠောပ်ဗြာတ်
# သ္ဒးဗၠိုတ်
# လ္ၚောဝ်ပၞာင်တိုင်ပိဝါ
# ဗဝ်ဓါတ်
# ဇိုန်ကဟာ
# သွက်နပ္ကဴ
# ဒုင်ပိဏ္ဍပါတ်
# လှ်ေစှ်ၜါလန်
# ညးတၠပိုန်ဗြဴမွဲ
# ဗဴကအ်ယင် (ညးတြုံမွဲ)
# ဂၞကျာ်ကောန်နာဲပ္ကဴထဝ် (ညးတြုံမွဲ)
# လဇုပံင်
# ဏံင်ဏိင်
# သၟိင်ဗၠာဲ (ညးတြုံမွဲ)
# ပလှ်ေဟလာန်
# ဖျေံခန်ခဍအ် (ညးတြုံပိ)
# ပလေဟ်ပုင်ကၟန် (ညးတြုံမွဲ)
# ဒုန်ယာန် (ညးတြုံမွဲ)
# ပေါဟ်ကလော်ဗၟာ (ညးတြုံမွဲ)
# စှ်ၜါအခိုက် (ညးဗြဴပိ)
# ကောန်တၠစိင်လ္ၚီ (ညးတြုံမွဲ)
# သၟိင်ဗၠာဲဗ္ၚ (ညးတြုံမွဲ)
# မိတ်တွဵု (ညးဗြဴမွဲ)
# သရာဲၜါ (ညးတြုံၜါ) (ခေပ်သတ်)
# သၟိင်ဇၞော် (ညးဗြဴပိ)
# ဒုင်ကလော် (ညးဂမၠိုင်)
# ဗဴဇုသၟဝ်ကျာ (ညးတြုံပိ)
# ကလော်ဗၠာဲ (ညးတြုံမွဲ)
# ဗက်သရာဲ
# ဒုင်ယာန်
# စကဒင်
# သၟိင်အဝါတ်
# ကလော်ကောန်ၚာ်
# ကလော်သ္ၚိ
# လဇုဗာလဴ
# ဗဴမုဟ်တၟံ
# သၟိင်ခဍး
# ဗဴယာၚေန်
# မဒဳကြုင်ဟဝ်
# လေံကြောပ် (ညးတြုံမွဲ)
# ဇီုသတ်ဗြဴ (ညးတြုံမွဲ)
# ဝေင်စာင် (ညးတြုံမွဲ)
# ကလော်ကရေင် (ညညးတြုံမွဲ ညးဗြဴမွဲ)
# ဝေင်စိင် (ညးတြုံၜါ)
# ဇက်ဂၠုင်&lt;ref name=&quot;NaiHtaw&quot; /&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ယေန်သၞာင် မန်]]
[[Category:အခိုက်ကၞာ မန်]]
[[Category:ပရေင်ပတှ်ေ]]
[[Category:ဝင်ဒဏ္ဍာရဳ မန်]]</text>
      <sha1>5h6d9hkjej6cuc1qkcygggabk54bwbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဆု သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6733</id>
    <revision>
      <id>58093</id>
      <parentid>43306</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="j5nyzv1wpntbcuorx94n53ogb6o2eyg" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဆု သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်''' ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၉ ဘာ။ 

# [[သၟိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်|ဘာသၟိင် ကွာန်ကၠအ်သတ်]]
# [[ဝေဠုဝန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်|ဘာဝေဠုဝန် ကွာန်ကၠအ်သတ်]]
# [[ပြာသာဒ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်|ဘာပြာသာဒ် ကွာန်ကၠအ်သတ်]]
# [[ခရိုဟ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်|ဘာခရိုဟ် ကွာန်ကၠအ်သတ်]]
# ဘာဝင်ဗ္ကောတ် ကွာန်ကၠအ်သတ်
# [[ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်|ဘာကျာ် ကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်]]
# ဘာသုခါဒါယ ကွာန်ဆုကၠ
# ဘာနန္ဒဝိုန် ကွာန်ကြုင်တဴ
# [[မန်ရာမည၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလေဝ်|ဘာမန်ရာမည ကွာန်ဝါကလေဝ်]]
# [[ဒုန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်|ဘာဒုန် ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်]]
# [[ဆု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်|ဘာဆု ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်]]
# [[တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်|ဘာတိုက် ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်]]
# [[သုခေါဒယ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်|ဘာသုခေါဒယ ကွာန်အၜေတ်]] 
# [[တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခဗုဲ|ဘာတိုက် ကွာန်ခဗုဲ]]
# [[ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုမာဲ|ဘာကျာ် ကွာန်ဒဵုမာဲ]]
# [[တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုမာဲ|ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုမာဲ]]
# [[ကျာ်ဗတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဆက်တဲတၟိ|ဘာကျာ်ဗ္တဳ ဆက်တဲ ကွာန်တၟိ]]
# [[သိယဵု၊ ကျာ်စေတဳ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်|ဘာကျာ်ဣသိယဵု ဍုင်ကျာ်ထောဝ်]]
# [[တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဆက်တဲတၟိ|ဘာတြေံ ကွာန်ဆက်တဲ]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fmonjarenon.mmb.9%2Fposts%2Fpfbid02i2oBMicuF4MrZMVsPXYSh4qrEnqHUCzBr2pFLx2BMdtfKYKaqRxvrwCcpRSaxaP7l&amp;show_text=true&amp;width=500
|title=ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘာသၟိင် ကွာန်ကၠအ်သတ် |last=Non |first=Monjare |date=October 10, 2022 |website=Monjare Non Facebook |publisher=Open |access-date=March 24, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== အစာတၠဂမၠိုင် ==

ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒာလင်္ကာရ မနွံပိုန် ဘာသၟိင် (ဘာဍုင်) ကွာန်ကၠအ်သတ် နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၈၅ လုကဴ ၁၉ သၞာံ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0379nepH1YhE7YygzPEmB7hQokRaAwG5Ue1NGRmUoTrbfNc6F1XmQ45CpRHTcGsmpVl%26id%3D100023265010310&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဗွဲခမၞောန် ဂဥုပ်ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒာလင်္ကာရ |last= |first= |date=March 24, 2024 |website=ဇာနဲဥူ |publisher=Open |access-date=March 24, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာဆု သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်]]
[[Category:ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>j5nyzv1wpntbcuorx94n53ogb6o2eyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6734</id>
    <revision>
      <id>58092</id>
      <parentid>43307</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2377" sha1="843ca7k1jaukea77mv052iknbni29to" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံရ။ အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲ ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}

{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ}}
[[Category:ဘာသာသာသနာ]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ဂကောံသင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>843ca7k1jaukea77mv052iknbni29to</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာလွဳမာန်ထဝ် ကၟာဝက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6763</id>
    <revision>
      <id>58102</id>
      <parentid>43947</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3217" sha1="50ya2poxs1729i5fw7bkpivxa4p1464" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာလွဳမာန်ထဝ်၊ ကၟာဝက်''' ဂှ် ဒှ် ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ ဂကောံဘာဂမၠိုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ မနွံ ပ္ဍဲ ဗွဲတၟေင် ကၟာဝက်ရးဇြာရ။

== ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဂမၠိုင် ==
* '''ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တတိဿပါလ''' (မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ) မနွံပိုန် ဘာကျာ်ဇြာတြေံ၊ ဍုင်ကၟာဝက် မဂွံထ္ၜုတ်ပ္တိုန် နဒဒှ် ဂအုပ်ဂိုဏ်ပဝါရဏာ နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၁။ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုဂျောန် ၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ဂိတုပသာ် ၁၅ စွေက် အခိင်ဗတံ ၁၂း၁၅) အစာတၠ က္လိဂွံ အာယုက် ၇၉၊ သိက္ခာ ၅၉ ဝှ် စုတိ က္လိလောန်စဴအာသွဝ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0eN6hCkUpXikZWRmTsaQ8iogqBnvntaN6n6vCP8Nd92MMWRgjYNT4AdXaFMvPBWyvl%26id%3D100040775148534&amp;show_text=true&amp;width=500&amp;preview=comet_preview&quot;|title=ကျာ်ဇၞော် အစာတၠစဴသွဝ် |last= |first= |date=June 7, 2024 |website=ဝဏ္ဏဆာန် ကော် ကိုစိုး|publisher=Open |access-date=June 7, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
* '''ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တသောမ''' ဘာလွဳမာန်ရတ်မန် မဂွံခပ္တိုန် အစာတၠ နူ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂျူလာင် ၂၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ဂိတုဒဂိုန် ၉ စွေက်) တ္ၚဲစန်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fchemtala.mon.9%2Fposts%2Fpfbid0GutzVkHLi3BjnwVDncn26EZYGjpZPrkQwyNK2BBjTRTa9EHvBs6Ruafj7xQGmvpTl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=မ္ၚဵုသၟိတ်ပ္တိုန် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တသောမ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဂအုပ်ပဝါရဏာ ဘာလွဳမာန်ရတ်မန်|last=Mon |first=Chem Tala |date=July 29, 2024 |website=Chem Tala Mon's Facebook|publisher=Open |access-date=July 29, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}
{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာလွဳမာန်ထဝ် ကၟာဝက်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ကၟာဝက်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>50ya2poxs1729i5fw7bkpivxa4p1464</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာသိမ်၊ ရေဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6772</id>
    <revision>
      <id>58103</id>
      <parentid>43845</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="t0n30jljn18lza9uk9ommfhpg9kenkm" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာသိမ်၊ ဍုင်ရေဝ်''' ဂှ် ဒှ် ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ ဂကောံဘာဂမၠိုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ မနွံ ပ္ဍဲ ဗွဲတၟေင် ဍုင်ရေဝ် ရ။

== ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဂမၠိုင် ==
ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဝံသဒဳပ မဟာထေရ် မနွံပိုန် ဘာပါရမဳ ဍုင်ရေဝ်။ သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် အစာတၠဝွံ ကလိဂွံ အာယုက် ၈၂၊ သိက္ခာ ၆၂ ဝှ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fzawlinkhing.zawlinkhing.33%2Fposts%2Fpfbid02MzyPECF76e5ChKQHAhs8NJKm7QUeNH3KgNnUHjoRX3t1m48B99WeSQGDJYKV3QUml&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်ကလအ်အ္စာ ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာသီ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဝံသဒဳပမဟာထေရ် |last=Roat |first=Htow |date=July 13, 2024 |website=Htow Roat's Facebook|publisher=Open |access-date=July 13, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}
{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာသိမ် ရေဝ်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ရေဝ်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>t0n30jljn18lza9uk9ommfhpg9kenkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာသဳရိဓမ္မ ကအ်ခပုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6773</id>
    <revision>
      <id>58104</id>
      <parentid>43846</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="elttor624bhptuu8md3jp2hw9kesm92" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာသဳရိဓမ္မ၊ ကအ်ခပုင်''' ဂှ် ဒှ် ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ ဂကောံဘာဂမၠိုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ မနွံ ပ္ဍဲ ဗွဲတၟေင် ကွာန်ကအ်ခပုင် ရ။

== ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဂမၠိုင် ==
ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဇောတိကမဟာထေရ်။ အစာတၠဏအ် စုတိစဴသွဝ်တုဲ ဖျေဟ် ဘာနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုအံက်တဝ်ဗာ ၂၁။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2F100029264335712%2Fvideos%2F1081878732520300%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0&quot;|title=ဖျေဟ်ဘာနိဗ္ဗာန် အစာတၠ |last= |first= |date=October 21, 2022|website=ဂကောံညဳသာပရဟိတ|publisher=Open |access-date=July 13, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}
{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာသဳရိဓမ္မ ကအ်ခပုင်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ကအ်ခပုင်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>elttor624bhptuu8md3jp2hw9kesm92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ သာံလှေဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6774</id>
    <revision>
      <id>58105</id>
      <parentid>43861</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3699" sha1="gnpx2mon857pcna1zlvvsxkn7k2ddic" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ သာံလှေဝ်''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ် ကွာန်သာံလှေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်ရ။

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== အစာတၠဂမၠိုင် ==
ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒမာလာမဟာထေရ် မနွံပိုန် ဘာဇၞော် ကွာန်ဒါလာန်၊ ပွိုင်ဍုင်လိုင်ဗၠဲ။ အစာတၠဝွံ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၉ ဂိတုဒဂိုန် ၆ စွေက် တ္ၚဲသိုက် အခိင် ဂယး ၀၆း၁၅ ကလိဂွံ အာယုက် ၉၂ သိက္ခာ ၇၃ စုတိက္ညစဴအာသွဝ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FKonblailanka%2Fposts%2Fpfbid02D7cS5WZweC6ghbSJWUczyYD3gcTg5JEiVHjk8khk1s82MWfFtNgWaaPVy66NdMxql&amp;show_text=true&amp;width=500&quot; |title=အစာတၠစဴသွဝ် |last=Konblai |first=Lanka |date=July 14, 2017 |website=Lanka Konblai's Facebook |publisher=Open |access-date=July 15, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}
{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ သာံလှေဝ်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:သာံလှေဝ်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>gnpx2mon857pcna1zlvvsxkn7k2ddic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ရေဝ်သၟဝ်ကျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6846</id>
    <revision>
      <id>58100</id>
      <parentid>44336</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="96i4dcg9w14x9biey9pojvis3xbrs9f" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ရေဝ်သၟဝ်ကျာ''' ဂှ် ဒှ် ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ ပ္ဍဲရေဝ်သၟဝ်ကျာရ။။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309687819089479%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt; 

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံစဵုကဵု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ဗီုကဵု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;


== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}

{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ရေဝ်သၟဝ်ကျာ}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>96i4dcg9w14x9biey9pojvis3xbrs9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ဒေသဖလိန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6847</id>
    <revision>
      <id>58099</id>
      <parentid>44338</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5760" sha1="aujaflut1ytyo4rn44plb2emx0fa3ie" xml:space="preserve">'''ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ဒေသဖလိန်''' ဂှ် ဒှ် ဂကောံဘာလကျာ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံပ ပဝါရဏာ မွဲစွံ ပ္ဍဲဒေသဖလိန်။။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309687819089479%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt; 

အတိုင်ဂကောံရာမညနိကာယ သံဃာနုဂ္ဂဟ မချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ ပ္ဍဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် နွံဗၞတ် ၅၄ ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၁၀ ဘာ၊ ဂိုဏ်လ္ၚဵုဂှ် နွံ ၂၀ ဘာတုဲ၊ ဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် နွံ စဵုကု ၅၀ ဘာဒှ်ရ။ သဘာဝခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ကြဴနူ ညးတအ် သြိုင်ခၞံပ္တန်ဗဒှ် ဘာတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် လုပ် ဂကောံ ပ္ဍဲ ဂကောံဂိုဏ်ဒေသနိကာယ (ဝါ) ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာမွဲမွဲရ။ ကာလညးတအ် ပ္တုဲကေင်ကာမွဲမွဲ ဗီု သဘင်ပဝါရဏာမ္ဂး ညးတအ် မလေပ်နိမန် သင် နူ ဂကောံဂိုဏ်ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=သူ |first=တၠဂုဏ် |author-link= |date=၂၀၁၉ |title=သဘင်ကလအ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (အလန်ဒုတိယ) ခမဳသင်မန် ကေုာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D3309688082422786%26set%3Da.120036951387931%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|location= |publisher= |page= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

== ဂအုပ်ဂိုဏ်ဂမၠိုင်==
* ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဝါရလင်္ကာရ မဟာထေရ် မနွံပိုန် ဘာစောဝ်ခနိ ကွာန်ဒူရာ၊ ကာလမကလိဂွံ အာယုက် ၉၅ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၇၅ ဝှ် သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၉ ဂိတုဘတ် ၁၄ စွေက် တ္ၚဲအင္ၚာ အခိင် ဂယး ၁၁း၄၅ စုတိစဴအာသွဝ်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0R6L7CYK4QAPZRPs3capgx8i8TWf6vr6L2tzMB89vWLPojP1fbufCWXPEKYsoKzzJl%26id%3D100057857581262&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဝါရလင်္ကာရ|last= |first= |date=June 6, 2024|website=စရာဲရာမညနိကာယ ဘာစောဝ်ခနိ ကွာန်ဒူရာ|publisher=Open |access-date=September 10, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;
* ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ မဟာထေရ် မနွံပိုန် ဘာစောဝ်ခနိ ကွာန်ဒူရာ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D504904058913716%26set%3Da.124919610245498%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=သဘင်သှ်ပဝါရဏာ ကေုာံ လလးသ္ၚာကထိုန်|last= |first= |date=September 10, 2024|website=ဂကောံသဟပုညကာရဳသမဂ္ဂဳ အလုံကွာန်ဒူရာ |publisher=Open |access-date=September 10, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt; သၞာံ ၂၀၂၄ ဂှ် အစာတၠ က္လိဂွံ အာယုက် ၉၈၊ သိက္ခာ ၇၇ ဝှ်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid0Fgpr6DQoC4wuSMBjS7BbCrAzggQkZWVCghMY3Qd8uKb17Hw7KeYycHAokJu7W6cCl%26id%3D100057857581262&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမမဟာထေရ်|last= |first= |date=July 20, 2024|website=စရာဲရာမညနိကာယ ဘာစောဝ်ခနိ ကွာန်ဒူရာ|publisher=Open |access-date=September 10, 2024 |quote=}}&lt;/ref&gt;


== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{ဂိုဏ်ပဝါရဏာမန်}}
{{DEFAULTSORT:ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ဘာမြာင် ဒေသဖလိန်}}
[[Category:ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ဒေသဖလိန်]]
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သာသနာမန်]]</text>
      <sha1>aujaflut1ytyo4rn44plb2emx0fa3ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂ​​ကောံဆက်စၠောံပ​ရေၚ်ပညာမန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6887</id>
    <revision>
      <id>58107</id>
      <parentid>44796</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5296" sha1="dq7gpqexqt47uyle5g9y5p9givme8q8" xml:space="preserve">== နိဒါန် ==
ဂကောံဆက်စၠောံပရေင်ပညာမန် (Mon Education Network) ဝွံဒက်ပ္တန်လဝ်ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ တေံရ။ ကွးဘာမန်ဂမၠိုၚ် မတိုန်စပ်ကတ်လ္ၚတ်ဒၟံၚ်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသဵုဍုၚ်သ္အာၚ် (ကၟိန်ဍုၚ်သေံဗွဲတၟေၚ်) ပံၚ်ကောံရေၚ်သ္ကအ်တုဲ ပံက်ပ္တန်လဝ်ဂကောံဝွံရ။ ကြဴနူအလဵုအသဳတၠအဝဵုပၞာန်သီအဝဵုပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၂ တေံတုဲ သၞောတ်ပရေၚ်ပညာဍုၚ်ပိုဲ မဒးဇီုကပိုက်ကဵုပြသၞာနာနာသာ်ရ။ ပရေၚ်ပညာဍုၚ်လီုလာ်တသိုတ်စှ်ေအာ ဗဒှ်ကဵုဖဵုပရေံပရေံ ကာဲလောန်နူဗၞတ်တုဲ ကွးဘာတအ် သၟတ်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ် မဒးတိတ်အာနူကၟိန်ဍုၚ် သွက်ဂွံဂၠာဲလ္ၚတ်ပညာဍုၚ်သ္အာၚ်အိုတ်ရ။ အဆက်ဖဵုဝွံ သၟတ်မန်တအ်လေဝ် စွံတၚ်ရန်တၟအ် နကဵုသွအ်လ္ပအ်တိတ်အာဍုၚ်သ္အာၚ်သွက်ကတ်လ္ၚတ်ကေတ်နကဵုပရေၚ်ပညာခိုဟ်ခိုဟ်ကီုရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူဒှ်အခက်အခုဲ ကုပရေၚ်ကၠောံက္ဍစပ်ကဵုပရိုၚ်တၚ်ဂၞေၚ် စပ်ကဵုအခေါၚ်ကတ်လ္ၚတ်ပရေၚ်ပညာကီု၊ ဂၠံၚ်တရဴအဆက်ပရေၚ်ပညာကီု၊ သြန်ထံက်ပၚ်ကတ်လ္ၚတ်ပညာကီုတုဲ သၟတ်တအ် မဒးဆောံလေၚ်ဒၟံၚ် တၚ်ရန်တၟအ်စပ်ကဵုကတ်လ္ၚတ်ပညာဍုၚ်သ္အာၚ် အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ မဒး ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံဆက်စၠောံပရေင်ပညာမန် သွက်ရီုဗၚ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်တၚ်နွံပၟိက်ပါ်လညာတ်ပရေၚ်ပညာ သွက်သၟတ်မန်တအ် သ္ဂောံကလိဂွံ အခေါၚ်ကတ်ပညာအဆံၚ်စိုပ်ပ်မာန် ရောၚ်။

== သွပ်လ္ပအ် (Vision) ==
သ္ဂောံဇၞော်ပၟဝ်သမၠုၚ်အာဗွိုဟ်မၞိဟ်ပိုဲ နကဵုကဏ္ဍပရေၚ်ပညာ

== တၚ်ရန်တၟအ် ==
-      သ္ဂောံသမၠုၚ်ပတိုန်ပရေၚ်ပညာကေုာံဗဟုသုတ သွက်ဂကူမန် နကဵု ပါ်ပရအ်အာ လညာတ်တၚ်ဂၞေၚ်စပ်ကဵုကတ်လ္ၚတ်ပညာတက္ကသဵုဍုၚ်သ္အာၚ်  (To improve education and knowledge to the Mon people by sharing information essential for higher education institutions enrollment.)

-     သ္ဂောံပံၚ်တောဲရီုဗၚ်အာ ပရေၚ်ပညာကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟာကမၠောန်မဆုဲပြံၚ် (To conduct educational training to the migrant children and workers by coordinating with other partners.)

-     သ္ဂောံမၚ်မွဲဇၞော်ပၟဝ်အာလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန် (To maintain and promote our culture and literature.)

-      သ္ဂောံမၚ်မွဲဇၞော်ပၟတ်အာ ပရေၚ်ညဳသာသၟဟ်န်အကြာဂကူမန်အလုံလိုက် ( To maintain and promote unity among the Mon people around the world. 

== တဆိပ်ဂ​ကောံ ==
[[ဝှာင်:MEN Banner.png|thumb|&lt;ref&gt;လိက်စၟတ်သမ္တီ ​ဂ​ကောံဆက်စၠောံပရေၚ်ပညာမန်&lt;/ref&gt;]]
[[ဝှာင်:ME Network Logo and Stamp.jpg|thumb|တဆိပ် ဂကောံဆက်စၠောံပရေၚ်ပညာမန် (Logo and stamp of Mon Education Network)]]

== ဝၚ်ဂကောံ ==

=== ဗီုပြၚ်ဒက်ပ္တန် ===

=== ညးတာလျိုၚ်ဂကောံ ===

=== ကောန်ဂကောံ ===

=== ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂကောံ ===

{{DEFAULTSORT:ဂကောံဆက်စၠောံပရေင်ပညာမန်}}
[[Category:ဂကောံမန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ပညာမန်]]
[[Category:ဂကောံပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:မှာဇန်မန်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>dq7gpqexqt47uyle5g9y5p9givme8q8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58108</id>
      <parentid>58107</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5694" sha1="gcqwdbebhedpif3ndp5k5qifqn8jpbp" xml:space="preserve">== တဆိပ်ဂ​ကောံ ==
[[ဝှာင်:MEN Banner.png|thumb|&lt;ref&gt;လိက်စၟတ်သမ္တီ ​ဂ​ကောံဆက်စၠောံပရေၚ်ပညာမန်&lt;/ref&gt;]]
[[ဝှာင်:ME Network Logo and Stamp.jpg|thumb|တဆိပ် ဂကောံဆက်စၠောံပရေၚ်ပညာမန် (Logo and stamp of Mon Education Network)]]
== နိဒါန် ==
ဂကောံဆက်စၠောံပရေင်ပညာမန် (Mon Education Network) ဝွံဒက်ပ္တန်လဝ်ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ တေံရ။ ကွးဘာမန်ဂမၠိုၚ် မတိုန်စပ်ကတ်လ္ၚတ်ဒၟံၚ်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသဵုဍုၚ်သ္အာၚ် (ကၟိန်ဍုၚ်သေံဗွဲတၟေၚ်) ပံၚ်ကောံရေၚ်သ္ကအ်တုဲ ပံက်ပ္တန်လဝ်ဂကောံဝွံရ။ ကြဴနူအလဵုအသဳတၠအဝဵုပၞာန်သီအဝဵုပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၂ တေံတုဲ သၞောတ်ပရေၚ်ပညာဍုၚ်ပိုဲ မဒးဇီုကပိုက်ကဵုပြသၞာနာနာသာ်ရ။ ပရေၚ်ပညာဍုၚ်လီုလာ်တသိုတ်စှ်ေအာ ဗဒှ်ကဵုဖဵုပရေံပရေံ ကာဲလောန်နူဗၞတ်တုဲ ကွးဘာတအ် သၟတ်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ် မဒးတိတ်အာနူကၟိန်ဍုၚ် သွက်ဂွံဂၠာဲလ္ၚတ်ပညာဍုၚ်သ္အာၚ်အိုတ်ရ။ အဆက်ဖဵုဝွံ သၟတ်မန်တအ်လေဝ် စွံတၚ်ရန်တၟအ် နကဵုသွအ်လ္ပအ်တိတ်အာဍုၚ်သ္အာၚ်သွက်ကတ်လ္ၚတ်ကေတ်နကဵုပရေၚ်ပညာခိုဟ်ခိုဟ်ကီုရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူဒှ်အခက်အခုဲ ကုပရေၚ်ကၠောံက္ဍစပ်ကဵုပရိုၚ်တၚ်ဂၞေၚ် စပ်ကဵုအခေါၚ်ကတ်လ္ၚတ်ပရေၚ်ပညာကီု၊ ဂၠံၚ်တရဴအဆက်ပရေၚ်ပညာကီု၊ သြန်ထံက်ပၚ်ကတ်လ္ၚတ်ပညာကီုတုဲ သၟတ်တအ် မဒးဆောံလေၚ်ဒၟံၚ် တၚ်ရန်တၟအ်စပ်ကဵုကတ်လ္ၚတ်ပညာဍုၚ်သ္အာၚ် အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ မဒး ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံဆက်စၠောံပရေင်ပညာမန် သွက်ရီုဗၚ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်တၚ်နွံပၟိက်ပါ်လညာတ်ပရေၚ်ပညာ သွက်သၟတ်မန်တအ် သ္ဂောံကလိဂွံ အခေါၚ်ကတ်ပညာအဆံၚ်စိုပ်ပ်မာန် ရောၚ်။

== သွပ်လ္ပအ် (Vision) ==
သ္ဂောံဇၞော်ပၟဝ်သမၠုၚ်အာဗွိုဟ်မၞိဟ်ပိုဲ နကဵုကဏ္ဍပရေၚ်ပညာ

== တၚ်ရန်တၟအ် ==
-      သ္ဂောံသမၠုၚ်ပတိုန်ပရေၚ်ပညာကေုာံဗဟုသုတ သွက်ဂကူမန် နကဵု ပါ်ပရအ်အာ လညာတ်တၚ်ဂၞေၚ်စပ်ကဵုကတ်လ္ၚတ်ပညာတက္ကသဵုဍုၚ်သ္အာၚ်  (To improve education and knowledge to the Mon people by sharing information essential for higher education institutions enrollment.)

-     သ္ဂောံပံၚ်တောဲရီုဗၚ်အာ ပရေၚ်ပညာကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟာကမၠောန်မဆုဲပြံၚ် (To conduct educational training to the migrant children and workers by coordinating with other partners.)

-     သ္ဂောံမၚ်မွဲဇၞော်ပၟဝ်အာလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန် (To maintain and promote our culture and literature.)

-      သ္ဂောံမၚ်မွဲဇၞော်ပၟတ်အာ ပရေၚ်ညဳသာသၟဟ်န်အကြာဂကူမန်အလုံလိုက် ( To maintain and promote unity among the Mon people around the world. 

== တဆိပ်ဂ​ကောံ ==
[[ဝှာင်:MEN Banner.png|thumb|&lt;ref&gt;လိက်စၟတ်သမ္တီ ​ဂ​ကောံဆက်စၠောံပရေၚ်ပညာမန်&lt;/ref&gt;]]
[[ဝှာင်:ME Network Logo and Stamp.jpg|thumb|တဆိပ် ဂကောံဆက်စၠောံပရေၚ်ပညာမန် (Logo and stamp of Mon Education Network)]]

== ဝၚ်ဂကောံ ==

=== ဗီုပြၚ်ဒက်ပ္တန် ===

=== ညးတာလျိုၚ်ဂကောံ ===

=== ကောန်ဂကောံ ===

=== ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂကောံ ===

{{DEFAULTSORT:ဂကောံဆက်စၠောံပရေင်ပညာမန်}}
[[Category:ဂကောံမန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ပညာမန်]]
[[Category:ဂကောံပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:မှာဇန်မန်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>gcqwdbebhedpif3ndp5k5qifqn8jpbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင် ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>6902</id>
    <revision>
      <id>58058</id>
      <parentid>44970</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="75ljouy6tf243gje53fecgcn1r4sjc7" xml:space="preserve">ဍုင်၊ ကွာန်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ။
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ]]</text>
      <sha1>75ljouy6tf243gje53fecgcn1r4sjc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58059</id>
      <parentid>58058</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကဏ္ဍ:ဍုင်် ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ]] ဇရေင် [[ကဏ္ဍ:ဍုင် ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ]]: typo</comment>
      <origin>58058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="75ljouy6tf243gje53fecgcn1r4sjc7" xml:space="preserve">ဍုင်၊ ကွာန်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ။
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲရးဨရာဝတဳ]]</text>
      <sha1>75ljouy6tf243gje53fecgcn1r4sjc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုၚ်သဓီုတြေံ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>7817</id>
    <revision>
      <id>58063</id>
      <parentid>49260</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="rvw3zhky9tf1mwolgtxbrdxreu561md" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:#fdf5e6; border:2px solid #8b4513; padding:20px; border-radius:12px; margin-bottom:20px; border-left: 10px solid #8b4513;&quot;&gt;
= 🏛️ ကဏ္ဍ ဍုၚ်သဓီုတြေံ (Ancient Thaton City) =
    '''ကဏ္ဍ:ဍုၚ်သဓီုတြေံ''' ဝွံ ပကောံလဝ်ဝၚ်၊ အာခဳယဝ်လိုဂျဳ ကေုာံ သၞောတ်ဒက်ပ္တန်ဍုၚ်နန်မန် ပ္ဍဲခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ။ ဍုၚ်သဓီုဝွံ ဒှ်ဗဟဵုအုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဗဟဵုသာသနာ [[Theravada Buddhism]] မနွံကဵုအဆံၚ် [[Scientific Rigor]] ပ္ဍဲဝၚ်အာယှအဂၞဲရ။
&lt;/div&gt;

== ကဏ္ဍလစှ်ေ (Subcategories) ==
နကဵုအမြင် [[သဘောတရားအဖွဲ့အစည်း]] (Institutional Theory)၊ ပိုဲပါ်ခြာလဝ်:

* [[:ကဏ္ဍ:သၟိၚ်မန် ဍုၚ်သဓီု]] – ဝၚ်သၟိၚ်မန်ဂမၠိုၚ် မအုပ်ဓုပ်လဝ်ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီု။
* [[:ကဏ္ဍ:စေတဳ ကေုာံ ဘာ ဍုၚ်သဓီု]] – ဝၚ်ကျာ်သုဒ္ဓမ္မဝတဳ ကေုာံ ကျာ်တြေံဂမၠိုၚ်။
* [[:ကဏ္ဍ:လိက်တၟအ် ဍုၚ်သဓီု]] – သုတေသနလိက်တၟအ်မန်တြေံ နူဒေသသဓီု။
* [[:ကဏ္ဍ:သၞောတ်ဍုၚ်နန် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ]] – ပွမလ္ၚတ်ဗီုပြၚ်ဍုၚ် (City Layout) ကေုာံ [[State Power]]။

== မူဝါဒစီရေၚ် (Governance) ==
၁။ **[[Scientific Rigor]]:** ပွမချူပရူဍုၚ်သဓီုတြေံ ဒးဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု သက်သဳအာခဳယဝ်လိုဂျဳ ကေုာံ [[Linguistic Rigor]] လိက်တၟအ်။ ၂။ **[[Institutional Memory]]:** မၚ်မွဲတင်ဂၞၚ်ဝၚ်ဍုၚ် ညံၚ်ဟွံဂွံကၠေံဗ္ဒန် ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်။ ၃။ **[[Standardization]]:** ပွမစီရေၚ် Taxonomy ဍုၚ်သဓီုတြေံ ညံၚ်ဂွံနွံကဵုအဆံၚ် [[Professionalization]]။
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်သဓီုတြေံ]]</text>
      <sha1>rvw3zhky9tf1mwolgtxbrdxreu561md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုၚ်မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>8261</id>
    <revision>
      <id>58062</id>
      <parentid>49850</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2349" sha1="tfxu27jcik5oq8yrfpbrmpnfi07bapa" xml:space="preserve">[[ဝှာင်:Flag_of_Mon_State.svg|thumb|150x150px|အလာံ တွဵုရးဍုၚ်မန်။]]
'''ကဏ္ဍ:ဍုၚ်မန်''' ဝွံ ပ္ကောံလဝ် လိက်ပရေၚ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်ကဵု ဒေသတွဵုရးဍုၚ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ ဝၚ်ဍုၚ်နန်မန်ဂမၠိုၚ် (ဥပမာ - သဓီု၊ ဟံသာဝတဳ၊ မတ္တမ) ပ္ဍဲအခိၚ်အတိတ်ရ။ ကဏ္ဍဏအ် နွံရည်ရွယ်ချက် သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရေၚ်တိုၚ်ခေတ်၊ ပထဝဳ၊ ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ဒေသဂကူမန်ရ။

== မူဝါဒ ကေုာံ ပရေၚ်ချူ ==

* **အရေဝ်ဘာသာ:** မုက်လိက်တအ်ဂှ် ဒးသုၚ်စောဲ '''မန်ယူနဳကုဒ် (Mon Unicode)''' သက်သက်ရ။
* **သၞာံ:** ပ္ဍဲတင်ဂၞင်ဝင်၊ ဒးစုတ် သၞာံဗုဒ္ဓသာသနာ (BE) ကေုာံ ခရေတ် (CE) တွဵု။
* **စိုတ်လဒေါဝ်:** ပ္ဍဲအရာမချူပရူ ဒေသဒတန် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်၊ ဒးချူနကဵု စိုတ်လဒေါဝ် (Neutral Point of View) ရ။

== ကဏ္ဍပါ်ဂမၠိုၚ် ==
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* [[:ကဏ္ဍ:ဝၚ်မန်|ဝၚ်မန်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ|ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဍုၚ်သဓီု|ဍုၚ်သဓီု]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဍုၚ်မတ္တမ|ဍုၚ်မတ္တမ]]
* [[:ကဏ္ဍ:ပထဝဳဍုၚ်မန်|ပထဝဳဍုၚ်မန်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ပွိုၚ်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်|ပွိုၚ်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]
&lt;/div&gt;

== ပါင်မုက် ဆက်စပ် ==

* [[ပါင်မုက်:ဝၚ်]]
* [[ပါင်မုက်:ယေန်သၞာၚ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်မန်]]</text>
      <sha1>tfxu27jcik5oq8yrfpbrmpnfi07bapa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာတိန် လုတာ ကေန်ဂျူနိယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8419</id>
    <revision>
      <id>58051</id>
      <parentid>50090</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9858" sha1="jt08f3mluzemqeytb6dzrncaebmph6p" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = မာတိန် လုသာ ကေန်ဂျူနိယာ
| image = [[File:Martin Luther King, Jr - NARA - 559202.jpg|thumb|Martin Luther King, Jr - NARA - 559202]]
| caption = ဒံက်တာ ကေန်ဂျူနိယာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၄
| birth_name = မဳချေအ် ကေန်ဂျူနိယာ
| birth_date = {{birth date|1929|1|15}}
| birth_place = အာတ်လာန်တာ၊ ဂျောဂျာ၊ အမေရိကာန်
| death_date = {{death date and age|1968|4|4|1929|1|15}}
| death_place = မန်ဖိသ်၊ တေန်နေသဳ၊ အမေရိကာန်
| death_cause = ဗြုဗတိုက်
| nationality = အမေရိကာန်
| alma_mater = {{plainlist|
* တက္ကသိုလ် Morehouse (BA)
* တက္ကသိုလ် Crozer Theological Seminary (BD)
* တက္ကသိုလ် Boston (PhD)
}}
| occupation = ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဝ်မဳနေတ်၊ ညးဒ္ဂေတ်သၞောတ်အခေါင်ကောန်ဂကူ
| known_for = {{plainlist|
* ကမၠောန်အခေါင်ကောန်ဂကူ နဲကဲဟွံကဵုဒုဟ်
* &quot;I Have a Dream&quot; ဂလာန်ပရောပ
}}
| awards = ဆု Nobel Peace Prize (၁၉၆၄)
| spouse = Coretta Scott King (လ္တူတဲ ၁၉၅၃)
| children = ၄ (Yolanda, Martin III, Dexter, Bernice)
| signature = Martin Luther King Jr Signature2.svg
}}

'''ဒံက်တာ မာတိန် လုတာ ကေန်ဂျူနိယာ''' (Martin Luther King Jr.; ၁၅ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၂၉ – ၄ ဨပြဳ ၁၉၆၈) ဂှ် ဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ခရေတ်ယာန် ကဝ်မဳနေတ် ကြက်သရောင် အမေရိကာန် မွဲဇကုတုဲ ဒှ်ညးမကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကမၠောန် ကောန်ဂကူ ရေင်သကအ် ညံင်ဂွံကလိဂွံ အခေါင်အရာ ညးကောန်ဂကူအမေရိကာန်လမ္စံက် (အာဖရိကာန်-အမေရိကာန်) နကဵု နဲကဲဟွံကဵုဒုဟ် (nonviolent resistance) ရ။ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မထင်ရှား အဓိက ပ္ဍဲကမၠောန် အခေါင်အရာ ကောန်ဂကူ (Civil Rights Movement) နူကဵုသၞာံ ၁၉၅၅ စဵုကဵု စိုပ်အခိင်ညးဂွံစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈ ရ။ ညးဗ္တောန်ကဵု ဒ္ဂေတ်ဗက် နဲကဲဟွံကဵုဒုဟ် မရန်တၟအ် သွက်ဂွံဒ္ဂေတ်ဒၞာဲ သၞောတ်ဥပဒေ မပါ်ပရအ် ညးတအ် (Jim Crow laws) ကီုရ။

== ဘဝသၟတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==

မာတိန် လုတာ ကေန်ဂျူနိယာ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၉ ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ ၁၅ အခိင်ဂယးစောစော အခိင်နာဍဳ ၁၂း၀၀ ဂှ် ပ္ဍဲရုၚ်ဂယိုင်ဂျာမန် (အခိင်လၟုဟ် ဒှ်ရုၚ်ဘာ)၊ ပ္ဍဲဍုင်အာတ်လာန်တာ ဍုင်ဂျောဂျာ အမေရိကာန်။ ညးဒှ်ကောန် မာတိန် လုသာ ကင်သာ ကေုာံ အ္စာဘာ အာလ်ဗေတာ ဝိလျံ ကင်ဂှ်ရ။ ယၟုမူလညးဂှ် ဒှ် '''မဳချေအ် ကင်ဂျူနိယာ''' (Michael King Jr.) တုဲ အပါညးလေဝ် နူတမ် နကဵုယၟုဂှ်ကီုရ။

သၞာံ ၁၉၃၄ ဂှ် အပါကေန်ဗီုပတုဲ သွက်ဂွံအာ ဍုင်ဂျာမနဳ ကဵုဇြဟတ် ကုကောန်ရုၚ်ကျာ် ညးတအ် မဒးဒုင်ပေဲါပၞာန်ဂျာမနဳတအ် မကဵုဒုဟ်ကီု၊ တုဲ ညး ပြံင်လှာဲယၟု ကောန်ညး ဂွံဒှ် &quot;မာတိန် လုသာ ကင်&quot; နူကဵု &quot;မဳချေအ် ကင်&quot; ရ။

ကေန်ဂျူနိယာ တိတ်အာ ရုၚ်ဘာ နူကဵု တက္ကသိုလ် Booker T. Washington High School ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄ ပ္ဍဲအခိင်ညးနွံအာယုက် ၁၅ သၞာံတုဲ ဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် Morehouse College၊ ပ္ဍဲဍုင်အာတ်လာန်တာတုဲ ကလိဂွံ ဒဳဂရဳ BA (Bachelor of Arts) ပ္ဍဲဘာသာ ပရေင်ပါ်ပရအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈။ သၞာံ ၁၉၅၁ ဂှ် ကလိဂွံ ဒဳဂရဳ BD (Bachelor of Divinity) နူကဵု တက္ကသိုလ် Crozer Theological Seminary၊ ပ္ဍဲဍုင်ချေသတာ ပေန်သေလ်ဝေန်နဳယျာ။ သၞာံ ၁၉၅၅ ဂှ် ကလိဂွံ ဒဳဂရဳ PhD ပ္ဍဲဘာသာ ပရေင်ပါ်ပရအ် (Systematic Theology) နူကဵု တက္ကသိုလ် Boston University၊ ဍုင်ဗတ်သတောန် မဿာချူသေတ်။

== ကမၠောန် ==

ဒံက်တာ ကေန်ဂျူနိယာ စကၠောန် ကမၠောန် ပရေင်ပံင်ကောံ ကောန်ဂကူ အမေရိကာန်လမ္စံက် သွက်ဂွံကလိဂွံ အခေါင်အရာ ညးကောန်ဂကူ၊ နကဵု နဲကဲဟွံကဵုဒုဟ် (nonviolent resistance)။

=== Montgomery Bus Boycott ===

ညးကဵုတဲပါ ကုပရေင်ဆန္ဒပြကိုဟ် မွဲဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ညးနွံအာယုက် ၂၆ သၞာံတုဲ ညးကော်ခဴစ &quot;Montgomery Bus Boycott&quot; ရ။ ပရေင်ဆန္ဒပြကိုဟ်ဏအ် ကၠောန်သ္ပ သွက်ဂွံပါ်ပါဲ သၞောတ်ဥပဒေ မပါ်ပရအ် ညးတအ် (Jim Crow laws) ပ္ဍဲဒေသအမေရိကာန်။

=== March on Washington ===

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၃ ဂိတု ဩဂုတ် ၂၈ ဂှ် ဒံက်တာ ကင်ဂျူနိယာ ကဵုဂလာန်ပရောပ မၞုံယၟု &quot;I Have a Dream&quot; ပ္ဍဲဂတ သၟဝ်ကျာ် Lincoln Memorial ပ္ဍဲဍုင် ဝါရှိန်တန်ဒဳစဳ။ ဂလာန်ဏအ် ဒှ်ဂလာန်ပရောပ မထင်ရှား ပ္ဍဲဝင် အမေရိကာန်။

=== ဆု Nobel Peace Prize ===

ဒံက်တာ ကေန်ဂျူနိယာ က္လိဂွံ ဆု Nobel Peace Prize ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၄၊ သွက်ကမၠောန် ညးမကၠောန် နကဵု နဲကဲဟွံကဵုဒုဟ်။

== ပရေင်ကဵုသမ္တီ ==

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈ ဂိတု ဨပြဳ ၄ ဂှ် ညးဂွံစုတိ ပ္ဍဲဍုင် Memphis ဍုင်တေန်နေသဳ တွဵုရးအမေရိကာန်၊ ပ္ဍဲအခိင်ညးဒတူဒၟံင် ပ္ဍဲဗလံင်ကောန်ဒိုက် Lorraine Motel ဂှ် ကောန်ဂကူဗုတ် မၞိဟ်မွဲဂကူ ဗြုဗတိုက်ညးတုဲ ညးဂွံစုတိရ။ မၞိဟ်မဗြုဗတိုက်ဂှ် ဒှ် '''James Earl Ray'''။

== လဆောဝ် ==

ပ္ဍဲအမေရိကာန်၊ ဒံက်တာ မာတိန် လုတာ ကေန်ဂျူနိယာ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မသမ္တီလဝ် နဒဒှ် ညးဒ္ဂေတ်သၞောတ် မဇၞော်မွဲ သွက်အခေါင်ကောန်ဂကူ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃၊ သမ္မတ Ronald Reagan တက်တဲစၟတ်သမ္တီ ဥပဒေ သွက်ဂွံဒက်ပတန် '''Martin Luther King Jr. Day''' နဒဒှ် တ္ၚဲကၟာတ်ရုၚ် ကေုာံ တ္ၚဲကၟာတ်ဘာ ပ္ဍဲအမေရိကာန်။ တ္ၚဲဏအ် ကၠောန်သ္ပ ပ္ဍဲဂိတု ဇာန်နဝါရဳ မွဲအဒိုတ် တတိယ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== လေန် မ္ၚး ==
* [https://www.thekingcenter.org/ The King Center] (အရီုအဗင် သွက်မာတိန် လုသာ ကင်ဂျူနိယာ)

[[Category:မၞိဟ် အမေရိကာန်]]
[[Category:ညးကလိဂွံလာဘ် Nobel Peace Prize]]
[[Category:၁၉၂၉ ကတဵုဒှ်မၞိဟ်]]
[[Category:၁၉၆၈ စုတိ]]
[[Category:ပူဂိုလ် အမေရိကာန်]]
[[Category:ညးမချဳဒရာင် ပရေင်အခေါင်အရာမၞိဟ်]]
[[Category:ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေဝ်]]
[[Category:ဝင် အမေရိကာန်]]
[[Category:ခရေတ်ယာန်]]
[[Category:ပူဂိုလ် ယၟုပြာကတ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>jt08f3mluzemqeytb6dzrncaebmph6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ညးကလိဂွံလာဘ် Nobel Peace Prize</title>
    <ns>14</ns>
    <id>8421</id>
    <revision>
      <id>58052</id>
      <parentid>50093</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="843" sha1="i18dgr759h7ldmkq99yvj6ypdmo9yjn" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မကလိဂွံလဝ် '''လာဘ် နဝ်ဗေဝ် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်''' (Nobel Peace Prize) သွက် ပရေင်ချဳဒရာင် မမင်မဲ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

[[Category:ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေဝ်]]
[[Category:ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်]]
[[Category:လာပ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>i18dgr759h7ldmkq99yvj6ypdmo9yjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ညးလွပ် ဝဳကဳဗှ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9188</id>
    <revision>
      <id>58054</id>
      <parentid>51325</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1237" sha1="lk3lz27rqkvu2fr7r6hbkhdu94j20lq" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် မုက်လိက် ညးလွပ် (User pages) မဆေင်စပ် ကု '''ညးလွပ် ဝဳကဳဗှ်''' ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။

ကဏ္ဍဝွံ မလေပ်စကာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပကောံလဝ် ညးလွပ် (Users) မပါလုပ် ချဳဒရာင် ဟွံသေင်မ္ဂး မစကာလဝ် ထာမ်ပလိက် ညးလွပ် (Userboxes) မဆေင်ကဵု ပရေင်ဝဳကဳဗှ် တအ်ရ။

== ဗီုပြင် လွပ် ==
ယဝ်ရ မိက်ဂွံ စုတ် မုက်လိက် ညးလွပ် ဇကု ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ ထောအ်စုတ် &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ညးလွပ် ဝဳကဳဗှ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲ မုက်လိက်ညးလွပ် (User page) ဇကု ညိ။

[[Category:ညးလွပ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]</text>
      <sha1>lk3lz27rqkvu2fr7r6hbkhdu94j20lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအာယှအဂၞဲ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9445</id>
    <revision>
      <id>58061</id>
      <parentid>51731</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="47hjfkdfiqugl65ytbbyzxa0ps6o2zk" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ စရင်မဆက်စပ် ကု ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံပ္ဍဲ ဒေသ [[အာယှအဂၞဲ]] (Southeast Asia) သီုဖအိုတ်ရ။
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအာယှအဂၞဲ]]</text>
      <sha1>47hjfkdfiqugl65ytbbyzxa0ps6o2zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကုမ်ဗျူတာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9572</id>
    <revision>
      <id>58053</id>
      <parentid>51973</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2365" sha1="f9ewxxzmdu7g3f7i08j54feae45id25" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကုမ်ဗျူတာ''' (Computer) ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ပျူတာ၊ ကွတ်သိပ္ပံ ကုမ်ဗျူတာ၊ ဟာဒ်ဝေယျာ (Hardware)၊ သပ်ဝေယျာ (Software) ကေုာံ နဲကဲကွတ်စက် မဆက်စပ် ကုကုမ်ဗျူတာ နာနာသာ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဟာဒ်ဝေယျာ (Hardware):''' ကိရိယာ စက်ကုမ်ဗျူတာ မပ္တံကဵု CPU, RAM, မာသာဗုတ်၊ ကေုာံ ကိရိယာ မဆက်စပ်တအ်။
* '''သပ်ဝေယျာ (Software):''' ပရဝ်ဂရာမ် ကုမ်ဗျူတာ၊ သၞောတ်ကသပ်စက် (Operating Systems) ကေုာံ အပ်ပလဳကေယှေန်ဂမၠိုင်။
* '''သိပ္ပံ ကုမ်ဗျူတာ (Computer Science):''' ပရေင်ချူ ကောဒ် (Programming)၊ ဉာဏ်တု (AI)၊ သၞောတ်ဒေတာ (Data structures) ကေုာံ အာလ်ဂဝ်ရဳတာမ် (Algorithms)။
* '''အေန်တာနေတ် ကေုာံ နက်ဝေါက်:''' ပရေင်ဆက်စပ် အေန်တာနေတ် (Internet)၊ ဝေပ်သာက် ကေုာံ ပရေင်လုံခြုံ (Cybersecurity)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကုမ်ဗျူတာ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ကွတ်စက်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:အီလက်ထရဝ်နေတ်]]</text>
      <sha1>f9ewxxzmdu7g3f7i08j54feae45id25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကတ်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်နာနာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9866</id>
    <revision>
      <id>58065</id>
      <parentid>52485</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် */</comment>
      <origin>58065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8331" sha1="lu16o1p9q90a6cwe72eoinm25tznj7m" xml:space="preserve">{{Infobox|title=ကတ်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်နာနာ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Multicultural Studies)&lt;/small&gt;|image=[[File:Global diversity icon.svg|120px|Multicultural Studies]]|caption=ကတ်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်နာနာဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပရေင်ပညာ မသ္ၚဳဂၠိပ် ပရူပရေင်မံင်တန်တဴ မွဲစွံ အကြာ ယေန်သၞာင်၊ ဂကူ ကေုာံ ဘာသာ နာနာသာ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ|label1=အဓိပ္ပါယ်|data1=သုတေသန ပရေင်တၞဟ်ခြာ ယေန်သၞာင်|label2=ကဏ္ဍ မဆက်စပ်|data2=ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ဝင်၊ မနုဿဗေဒ|label3=လညာတ် သဇိုင်|data3=အိုင်ဒေန်တဳတဳ၊ ပရေင်ပံင်စပ် (Hybridity)၊ ပရေင်တန်ကြန် (Resilience)|label4=ဒေသအဓိက သ္ၚဳဂၠိပ်|data4=အာရှအဂၞဲ၊ ရးပလိုတ်၊ ဂၠးတိ}}'''ကတ်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်နာနာ''' ({{lang-en|Multicultural Studies}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် ပရေင်ပညာ မပံင်စပ်လဝ် နာနာသာ် (Interdisciplinary field) မလ္ၚတ် သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ ပရေင်ဆက်ဆောံ၊ ပရေင်မံင်တန်တဴ မွဲစွံ၊ ကေုာံ ပရေင်ပြိုင်ပကာန် အကြာ ဂကောံမၞိဟ် မၞုံကဵု ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ ဘာသာသာသနာ မဟွံတုပ် ရေင်သကအ်တအ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ်မွဲရ။&lt;ref&gt;Kymlicka, Will (1995). ''Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights''. Clarendon Press. p. 10-15.&lt;/ref&gt;

ဘာသာရပ်စပ်ဏအ်ဝွံ ဍေံလ္ၚတ် စဵုကဵုစိုပ် ရိုဟ်ကၞက် ဗီုလဵု ညးလပါ်အောန် (Minority groups) တအ် ဖန်ဇန် မင်မွဲ အိုင်ဒေန်တဳတဳ ညးတအ်၊ ဗီုလဵု ဂကောံအလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံပရေင်ပညာတအ် ပံက်လဝ် မူဝါဒ ယေန်သၞာင်နာနာ (Multiculturalism)၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ဂကောံယေန်သၞာင်တအ် တန်တဴ ပြံင်လှာဲအာ အကြာ ဒြဟတ်ဓရိုတ် ဂၠးတိ (Globalization) ရ။

== လညာတ် သဇိုင် ကေုာံ သုတေသန အဓိကဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်စပ် ကတ်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်နာနာ မ္ဂး နွံကဵု လညာတ် သဇိုင် (Concepts) မလှဲလး ကေုာံ ဇြိုဟ်နက် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-

# '''ပရေင်မင်မွဲ အိုင်ဒေန်တဳတဳ ကေုာံ ဂကောံ (Institutional Identity):''' လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်၊ ဘာသာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂိုဏ်သာသနာတအ် ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ မင်မွဲလဝ် အခိုက်အလိုက် အိုင်ဒေန်တဳတဳ ဇကု ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဇၞော်ဇၞော်ရ။
# '''ပရေင်ပံင်စပ် သၞာဲဒါ (Strategic Hybridity):''' ဒှ်လညာတ် မလ္ၚတ် ဗီုလဵု ယေန်သၞာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံတအ် ပံင်စပ်ကေတ် အခိုက်အလိုက် တၟိ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် တြေံ နကဵု နဲကဲသၞာဲဒါ (Strategy) သွက်ဂွံ ဆက်မံင်တန်တဴမာန် အကြာ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ခေတ်ကာလ ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရိုတ် ယေန်သၞာင် ညးလပါ်ဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bhabha, Homi K. (1994). ''The Location of Culture''. Routledge.&lt;/ref&gt;
# '''ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံ (Institutional Resilience):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံယေန်သၞာင် (ဥပမာ - ဘာလကျာ်၊ ဌာနပရေင်ပညာ) တအ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ တန်ကြန်မာန် ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ဒြဟတ်ဓရိုတ် ပရေင်ဍဵုဍိုက် ဗီုပြင် (Coercive Isomorphism) နူကဵု အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ်ဥပဒေ ဍုင်တအ်ကီုရ။&lt;ref&gt;DiMaggio, P. J., &amp; Powell, W. W. (1983). &quot;The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields&quot;. ''American Sociological Review'', 48(2), 147-160.&lt;/ref&gt;
# '''ခေတ်တၟိ ဗီုပြင်နာနာ (Multiple Modernities):''' လ္ၚတ်လညာတ် မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခေတ်တၟိ (Modernity) ဝွံ ဟွံဒးဒှ် အတိုင်ဗီုပြင် ရးဥရောပ သီုဖအိုတ်တုဲ၊ ဍုင်အာရှ ကေုာံ ဂကူနာနာတအ်လေဝ် နွံကဵု ဗီုပြင် ခေတ်တၟိ အတိုင် ယေန်သၞာင် ညးကဵုညးရ။

== ကတ်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်နာနာ ပ္ဍဲ အာရှအဂၞဲ ==
ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအဂၞဲ(Southeast Asia) မပ္တံကဵု ဍုင်သေံ၊ ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ လာအဝ်တအ်မ္ဂး၊ ဘာသာရပ် ကတ်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်နာနာ ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာမသ္ၚဳဂၠိပ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပညာရ။

ဗွဲတၟေင် ပရေင်သုတေသနတအ်ဂှ် စွံအာရီု လတူ ဗီုလဵု ညးလပါ်အောန်တအ် (ဥပမာ - ဂကူမန်၊ ကရေင်၊ သေံဇၞော်) စကာ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပညာ၊ ဘာသာသာသနာ ကေုာံ ပရေင်ပညာ လကျာ် (Monastic Education) နဒဒှ် ကိရိယာ သွက်ဂွံ မင်မွဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အိုင်ဒေန်တဳတဳ ညးတအ်ရ။ သ္ၚဳဂၠိပ်အာ ဗီုလဵု ဂကောံသာသနာတအ် (ဥပမာ - ရာမညနိကာယ) ဒက်ပ္တန် ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံ သွက်ဂွံ ဆက်ထိင်ဒဝ်အာ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် အကြာ ဒြဟတ်ဓရိုတ် အလဵုအသဳ ဗဟဵုတအ်ရ။

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ကတ်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်]] (Cultural Studies)
* ပရေင်မၞိဟ် (Sociology)
* ပရေင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Education and Culture)
* မနုဿဗေဒ (Anthropology)

[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:သုတေသန]]</text>
      <sha1>lu16o1p9q90a6cwe72eoinm25tznj7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကလာက် ကောန်ပျူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11465</id>
    <revision>
      <id>58069</id>
      <parentid>56835</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23421" sha1="55p3z9802h3jv8eyvhv8i2z8kf4gs9t" xml:space="preserve">'''ကလာက် ကောန်ပျူတာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ကောန်ပျူတာ တိမ်တိုက်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Cloud computing'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ကဵု ဝန်ဆောင်မှု (Services) မဆေင်ကဵု ကောန်ပျူတာ မပ္တံကဵု သာဗာ (Servers)၊ ဒၞာဲတန်သိပ် (Storage)၊ သ္ၚိအင် ဒေတာ (Databases)၊ ကွန်ရက် (Networking)၊ သပ်ဝလ် (Software)၊ ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analytics) တအ် နူကဵု အင်တာနက် (The Cloud) ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ကဵု အခေါင် ကု ညးလွပ် တအ် ညံင်ဂွံ စကာ အစောံသတ္တိ ကောန်ပျူတာ ဇၞော်ဇၞော် တအ် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ဒးရာန် စက် ဟာတ်ဝလ် (Hardware) နကဵု ၚုဟ်မး သၠုင်သၠုင် ရ။ ညးလွပ် တအ် ဒးကဵု ၚုဟ်မး ဆ အတိုင် ဗလိုင် ညးတအ် မစကာ လဝ် သၟး ရ (Pay-as-you-go pricing)။&lt;ref name=&quot;nist&quot;&gt;{{cite journal|last=Mell|first=P.|author2=Grance, T.|title=The NIST Definition of Cloud Computing|journal=National Institute of Standards and Technology|year=2011|url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/SP/nistspecialpublication800-145.pdf}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ဏအ်၊ ကလာက် ကောန်ပျူတာ ဂှ် ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ နည်းပညာ တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု Google, Amazon, ကေုာံ Microsoft တအ်ဂှ် ဒှ် ညးမကဵု ဝန်ဆောင်မှု ကလာက် ကောန်ပျူတာ အဓိက (Cloud providers) လတူ ဂၠးတိ ရ။
[[ဝှာင်:Cloud_computing.svg|right|thumb|350x350px|ဗီုရုပ် ထ္ၜး လဒက်ပတန် ကလာက် ကောန်ပျူတာ (Cloud computing) မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ကောန်ပျူတာ၊ စမတ်ဖုန်၊ ကေုာံ သာဗာ နာနာ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဂကောံ သၞောတ်ဝ် အလုံဂၠးတိ (NIST) ပါ်လဝ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကလာက် ကောန်ပျူတာ နကဵု အင်္ဂလက္သဏ် အဓိက ၅ သာ် ရ -

# '''On-demand self-service:''' ညးလွပ် တအ် မာန် ဖန်ဇန် ကေတ် ပရေင်စကာ ကောန်ပျူတာ ကေတ်တ် ဗွဲမဗၠးၜး။
# '''Broad network access:''' မာန် လုပ်စိုပ် စကာ နူကဵု ကိရိယာ နာနာ မပ္တံကဵု မဝ်ဗာင်ဖုန်၊ လက်တော့ တအ် နူ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဒၞာဲ နွံ အင်တာနက်။
# '''Resource pooling:''' ညးကဵု ဝန်ဆောင်မှု (Provider) တအ် ပံင်ကောံ လဝ် အစောံသတ္တိ စက် ညံင်ဂွံ ပါ်ပရအ် ကဵု ညးလွပ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ (Multi-tenant model)။
# '''Rapid elasticity:''' မာန် ထပ် ဇၞော်ပတိုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖအောန်ဖျေဟ် အစောံသတ္တိ ပရေင်စကာ (Scale up or down) ပြဟ်ပြဟ် လၟိုန် အခိင်။
# '''Measured service:''' ပရေင်စကာ သီုဖအိုတ် ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် တုဲ ကဵု ၚုဟ်မး အတိုင် လၟိဟ် မစကာ လဝ် ဍာံပြ ရ။&lt;ref name=&quot;armbrust&quot;&gt;{{cite journal|last=Armbrust|first=M.|author2=Fox, A.|author3=Griffith, R.|title=A view of cloud computing|journal=Communications of the ACM|volume=53|issue=4|pages=50-58|year=2010}}&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
လညာတ် သဇိုင် ကလာက် ကောန်ပျူတာ ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် နူကဵု သၞာံ ၁၉၆၀ တအ် အခိင် [[J.C.R. Licklider]] (ဂျေ သဳ အာ လစ်ကလိုင်ဒါ) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် လညာတ် &quot;ကွန်ရက် ကောန်ပျူတာ အလုံဂၠးတိ&quot; (Intergalactic Computer Network) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် ကောန်ပျူတာ ဇၞော်ဇၞော် (Mainframes) တအ်ဂှ် ညးလွပ် ဂၠိုင်ကဵု မၞိဟ် ဒးပါ်ပရအ် စကာ အခိင် (Time-sharing) ရ။

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ကမ္ပဏဳ [[Salesforce]] (သေလ်ဖိုတ်) ဒှ် ကမ္ပဏဳ ပထမအိုတ် မပတိတ် ကဵု ဝန်ဆောင်မှု သပ်ဝလ် နူကဵု အင်တာနက် (SaaS) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၆၊ ကမ္ပဏဳ [[Amazon]] (အမေဇြောန်) လလောင်တြး ပတိတ် ဝန်ဆောင်မှု Elastic Compute Cloud (EC2) တုဲ၊ လညာတ် &quot;Cloud computing&quot; ခေတ်တၟိ ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဍာံပြ ရ။ ဟွံလအ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ [[Google]] (ဂူဂေလ်) လလောင်တြး App Engine၊ ကေုာံ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် [[Microsoft]] (မိုက်ခရဝ်ဆော့ဖ်) လလောင်တြး Azure တအ် တုဲ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲ ကလာက် ကောန်ပျူတာ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။&lt;ref name=&quot;buyya&quot;&gt;{{cite journal|last=Buyya|first=R.|author2=Yeo, C. S.|author3=Venugopal, S.|title=Cloud computing and emerging IT platforms: Vision, hype, and reality|journal=Future Generation Computer Systems|volume=25|issue=6|pages=599-616|year=2009}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ မဝ်ဒယ် သၞောတ်ဝ် ဝန်ဆောင်မှုဂမၠိုင် (Service Models) ==
ကလာက် ကောန်ပျူတာ ဝွံ ပါ်လဝ် ကဆံင် ဝန်ဆောင်မှု အဓိက ၃ သာ် ရ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+သ္ၚိအင် ထ္ၜး ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ IaaS, PaaS, ကေုာံ SaaS
!မဝ်ဒယ် ဝန်ဆောင်မှု
!ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ကဏ္ဍ
!တာလျိုင် ညးလွပ်
!ဥပမာ (Examples)
|-
|'''IaaS (Infrastructure as a Service)'''
|ကဵု ဝန်ဆောင်မှု ဟာတ်ဝလ် သဇိုင် မပ္တံကဵု သာဗာ၊ ဒၞာဲတန်သိပ်၊ ကေုာံ ကွန်ရက်။
|ညးလွပ် ဒးထိင်ဒဝ် OS, ဒေတာ, ကေုာံ အပလီကေယှေန် သီုဖအိုတ် ကေတ်တ်။
|Amazon EC2, Google Compute Engine, Microsoft Azure Virtual Machines
|-
|'''PaaS (Platform as a Service)'''
|ကဵု ဝန်ဆောင်မှု သၞောတ် ပရေင်ကၠောန်ကမၠောန် (Platform) သွက်ဂွံ ချူ ကေုာံ တြးပတိတ် အပလီကေယှေန်။
|ညးလွပ် ဒးထိင်ဒဝ် ဆ ဒေတာ ကေုာံ ကုတ် (Code) အပလီကေယှေန် သၟး။
|Google App Engine, Heroku, AWS Elastic Beanstalk
|-
|'''SaaS (Software as a Service)'''
|ကဵု ဝန်ဆောင်မှု သပ်ဝလ် မတုဲဒှ် အလုံစုံ နူကဵု အင်တာနက် လိုက်ဗက် (Browser)။
|ညးလွပ် ဟွံဒး ထိင်ဒဝ် မုလေဝ်၊ စကာ ဍေဟ် သက်သက် သၟး။
|Google Workspace (Gmail, Docs), Microsoft 365, Dropbox, Salesforce
|}

== ၄။ ဗီုပြင် မဝ်ဒယ် ပရေင်တြးပတိတ်ဂမၠိုင် (Deployment Models) ==
ညးလွပ် ကေုာံ ကမ္ပဏဳ တအ် မာန် ရုဲစှ် သၞောတ် ကလာက် ကောန်ပျူတာ နာနာ သာ် အတိုင် ပၟိက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု ညးတအ် ရ။

# '''ပပ်ဗလစ် ကလာက် (Public Cloud):''' သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ကမ္ပဏဳ ဇၞော် တအ် (Cloud providers) ညးတအ် ပိုင်ပြဳ လဝ် သာဗာ သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ပါ်ပရအ် ကဵု မၞိဟ် ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံ စကာ မွဲစွံ (Multi-tenant) နူကဵု အင်တာနက် ရ။ ၚုဟ်မး သက်သာ တုဲ ကေတ် အခိင် ပြဟ် သွက်ဂွံ စကာ ရ။
# '''ပရိုက်ဗိတ် ကလာက် (Private Cloud):''' သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက် ကမ္ပဏဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မွဲဓဝ် ဟေင် သွက်ဂွံ စကာ သက်သက် ရ။ ဍေဟ် နွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင်အိုတ် ဆဂး ဒးစကာ သြန်ဘဏ္ဍာ ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ရ။
# '''ဟာင်ဗရစ် ကလာက် (Hybrid Cloud):''' ဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ Public ကဵု Private Cloud ရ။ ကမ္ပဏဳ တအ် စကာ Private Cloud သွက် တင်ဂၞင် မကိစ္စဇၞော် ကေုာံ နွံပၟိက် ပရေင်ဂီုကၠီု သၠုင်၊ တုဲ စကာ Public Cloud သွက် ပရေင်တွက်ဂၞန် ဓမ္မတာ မာန် ရ။

== ၅။ ကွတ်ပညာ သဇိုင်: ဗာချူအယ်လာ်ဇြေယှေန် (Virtualization) ==
ကွတ်ပညာ သဇိုင် မပကဵု ညံင် ကလာက် ကောန်ပျူတာ ဂွံ ကတဵုဒှ် မာန် ဂှ် ဒှ် လညာတ် [[ဗာချူအယ်လာ်ဇြေယှေန်]] (Virtualization) ရ။ &lt;ref name=&quot;erl&quot;&gt;{{cite book|last=Erl|first=T.|author2=Puttini, R.|author3=Mahmood, Z.|title=Cloud Computing: Concepts, Technology &amp; Architecture|url=https://archive.org/details/cloudcomputingco0000erlt|publisher=Prentice Hall|year=2013|pages=[https://archive.org/details/cloudcomputingco0000erlt/page/55 55]-60}}&lt;/ref&gt;

ဗာချူအယ်လာ်ဇြေယှေန် ဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ သပ်ဝလ် တွဵုရီု မကော်စ &quot;ဟာင်ပါဗိုက်ဇြာ&quot; (Hypervisor) သွက်ဂွံ ပါ်ကရေက် သာဗာ ဟာတ်ဝလ် (Hardware server) မွဲ မ ညံင်ဂွံ ဒှ်အာ သာဗာ ဗာချူအယ် (Virtual Machines - VMs) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် VM ဂှ် နွံကဵု သၞောတ် စက် (Operating System) အလဵုဇကု ဍေဟ် တုဲ ဍေဟ်တအ် ကၠောန် ကမၠောန် တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဗၠးၜး ရ။ လညာတ် ဏအ် ကဵု အခေါင် ကု ကမ္ပဏဳ ကလာက် တအ် ညံင်ဂွံ စကာ အစောံသတ္တိ စက် ဍေဟ်တအ် အလုံစုံ ဟွံမဲ ကဵု အရာ မလဟင် ဟောမ် အာ ရ။

== ၆။ ဖဵုခိုဟ် ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုင် (Advantages and Challenges) ==
'''ဖဵုခိုဟ်ဂမၠိုင်:'''

* '''ပရေင်သက်သာ သြန် (Cost Efficiency):''' ဟွံဒး ရာန် ဟာတ်ဝလ် သာဗာ ဇကု ကေတ်တ် တုဲ၊ ဒးကဵု သြန် ဆ လၟိဟ် မစကာ လဝ် သၟး ရ။
* '''ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Scalability):''' ယဝ်ရ ပရေင်သွံရာန် ခိုဟ် တုဲ မၞိဟ် လုပ်စပ် ဝပ်သာက် ဂၠိုင် ကၠုင် မ္ဂး၊ မာန် ထပ် ပတိုန် အစောံသတ္တိ သာဗာ (RAM, CPU) ပ္ဍဲ အခိင် မွဲ မိနေတ် ဓဝ် မာန် ရ။
* '''ပရေင်ဂၠာဲ ကလေင် တင်ဂၞင် (Disaster Recovery):''' တင်ဂၞင် ဒေတာ တအ်ဂှ် တန်သိပ် လဝ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ နာနာ (Redundancy) တုဲ၊ ယဝ်ရ စက် ပလီု အာ မွဲမ္ဂး၊ ဒေတာ ဟွံလေင် အာ ရ။

'''အခက်အခုဲဂမၠိုင်:'''

* '''နွံပၟိက် အင်တာနက် (Internet Dependency):''' ယဝ်ရ အင်တာနက် ကုတ် အာ မ္ဂး ကၠောန် ကမၠောန် ဟွံဂွံ ရ။
* '''ပရေင်ဆက်စပ် ဟွံဗၠးၜး (Vendor Lock-in):''' ယဝ်ရ ပိုယ် စကာ လဝ် သၞောတ် ကမ္ပဏဳ မွဲ (ဥပမာ AWS) ဗွဲမလအ်လ တုဲမ္ဂး၊ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ စကာ ကမ္ပဏဳ တၞဟ် (ဥပမာ Google Cloud) ဂှ် ဇြိုင်သန် ကေုာံ ဒးကေတ် အခိင် ဂၠိုင် ရ။

== ၇။ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ သၞောဝ် ပရိုက်ဗေတ်သဳ (Security and Privacy) ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ဒေတာ (Data Security) ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ကလာက် ကောန်ပျူတာ ရ။ ညးလွပ် ဗွဲမဂၠိုင် ဖေက် သၠေဟ်ပၟာ ဒဒှ်ရ ဒေတာ ညးတအ် တန်သိပ် လဝ် ပ္ဍဲ သာဗာ ညးတၞဟ် ဂှ် ဂီုကၠီု နွံ ဟွံမဲ ရ။&lt;ref name=&quot;kavis&quot;&gt;{{cite book|last=Kavis|first=A. K.|title=Architecting the Cloud: Design Decisions for Cloud Computing Service Models|url=https://archive.org/details/architectingclou0000kavi|publisher=John Wiley &amp; Sons|year=2014|pages=[https://archive.org/details/architectingclou0000kavi/page/100 100]-115}}&lt;/ref&gt;

သွက်ဂွံ မင်မဲ ဒေတာ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ တအ် စကာ နဲကဲ [[ခရိပ်တဝ်ဂရပ်ဖဳ]] (Encryption) ပ္ဍဲ အခိင် တန်သိပ် လဝ် ဒေတာ (Data at rest) ကေုာံ အခိင် ပလံင်ဗစိုပ် ဒေတာ (Data in transit) ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ဍေဟ်တအ် စကာ သၞောတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခေါင်လုပ်စိုပ် (Identity and Access Management - IAM) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ညးလဵု မာန် လုပ် ဗှ် ဒေတာ ဂှ် ရ။ သၞောဝ် ဥပဒေ မပ္တံကဵု GDPR (ပ္ဍဲ ရးဥရောပ) တအ်လေဝ် ထိင်ဒဝ် လဝ် ကမ္ပဏဳ ကလာက် တအ် ညံင်ဂွံ မင်မဲ ပရိုက်ဗေတ်သဳ ညးလွပ် ရ။

== ၈။ လွပ် ကေုာံ အပလီကေယှေန် ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Applications in Business and Industry) ==
ကလာက် ကောန်ပျူတာ ဝွံ ပြံင်လှာဲ လဝ် ဗီုပြင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးတိ ရ -

* '''သၞောတ် ဗဳဒဳယော ကေုာံ ရုပ်ရှင် (Streaming Services):''' ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု [[Netflix]] ကေုာံ Spotify တအ် စကာ ကလာက် သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် ဗဳဒဳယော ကဵု ဒွက် ကု မၞိဟ် မဳလဳယာန် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အခိင် မွဲစွံ မာန် ရ။
* '''ပရေင်ပညာ ကေုာံ ကမၠောန် (Education and Remote Work):''' ပ္ဍဲ အခိင် ယဲကပ် ကဝ်ဗေတ်-၁၉ ဂှ်၊ သပ်ဝလ် ကလာက် မပ္တံကဵု Zoom, Microsoft Teams တအ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ဆက် ကၠောန် ကမၠောန် ကေုာံ တိုန် ဘာ နူကဵု သ္ၚိ မာန် ရ။
* '''ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဒေတာ ဘဏ် (Financial Services):''' ဘဏ် တအ် စကာ သၞောတ် ကလာက် သွက်ဂွံ တန်သိပ် တင်ဂၞင် သြန် ကေုာံ တွက်ဂၞန် ပရေင်သွံရာန် လၟိုန် စက္က မာန် ရ။

== ၉။ ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဉာဏ်စက် ကေုာံ ဒေတာ ဇၞော် (Relationship with AI and Big Data) ==
ကလာက် ကောန်ပျူတာ ဂှ် ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence) ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာ ဇၞော် (Big Data Analytics) ရ။

သွက်ဂွံ ဗတောန် မဝ်ဒယ် [[ဉာဏ်စက်]] မပ္တံကဵု ChatGPT ဟွံသေင်မ္ဂး ကွန်ရက် ဉာဏ် ဇၞော်ဇၞော် တအ် ဂှ်၊ နွံပၟိက် အစောံသတ္တိ စက် တွက်ဂၞန် (GPUs ကေုာံ TPUs) ဗွဲမမောန် ရ။ ကမ္ပဏဳ လ္ၚဵု ဟွံမာန် ရာန် စက် တအ် ဏအ် ဇကု ကေတ်တ် တုဲ၊ ညးတအ် ခိုဟ်စ ကေတ် ၚုဟ်မး ကလာက် သွက်ဂွံ ဗတောန် [[ဉာဏ်စက်]] ပြဟ်ပြဟ် ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပရေင်တန်သိပ် ဒေတာ ဇၞော် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင် ကလာက် ဂှ်လေဝ် ကဵု အခေါင် ကု [[ဉာဏ်စက်]] ညံင်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဆက်စပ် ကေုာံ ဗတောန် ပညာ ဗွဲမလောဲသွာ ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် ကလာက် ကောန်ပျူတာ (Future of Cloud Computing) ==
အနာဂတ် ကလာက် ကောန်ပျူတာ ဝွံ ဆက် ဇၞော်မောဝ် တိုန် လၟိုန် ရ။ ကွတ်ပညာ တၟိ ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု -

* '''အက်ဂျ် ကောန်ပျူတာ (Edge Computing):''' စၞး မပလံင် ဒေတာ သီုဖအိုတ် စိုပ် သာဗာ ကလာက် ဇၞော်၊ ကောန်ပျူတာ တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ကြပ် ကု ကိရိယာ (ဥပမာ - ကွဳစက်၊ ဖုန်) ညံင် သွဟ် ဂွံ ပြဟ် တိုန် ရ။
* '''သာဗာလက်စ် ကောန်ပျူတာ (Serverless Computing):''' ညးချူ ပရဝ်ဂရာမ် တအ် ဟွံဒး ချပ် ပရူ သာဗာ မုလေဝ် ရ၊ ညးတအ် စုတ် ကုတ် (Code) တုဲ ကလာက် ဂှ် ဖန်ဇန် ကဵု ကမၠောန် သီုဖအိုတ် ကေတ်တ် ရ။
* '''[[ကွမ်တမ် ကောန်ပျူတာ]] ကလာက် (Quantum Cloud Computing):''' အနာဂတ် ဂှ် ကမ္ပဏဳ မပ္တံကဵု IBM ကဵု Google တအ် ကဵု ဝန်ဆောင်မှု တွက်ဂၞန် ကွမ်တမ် နူကဵု ကလာက် မာန် ကၠုင် ရောင်။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ မာန် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ပရေင်သုတေသန ဂဥုဲ ကေုာံ သဳအိုရဳ သိပ္ပံ ဂမၠိုင် မာန် ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[အင်တာနက်]] (Internet)
* [[သာဗာ]] (Server (computing))
* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[ဗာချူအယ်လာ်ဇြေယှေန်]] (Virtualization)
{{Navbox|name=Computing and Technology|title=နည်းပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computing and Technology)|listclass=hlist|state=autocollapse|group1=သဇိုင် သၞောတ်ဝ်|list1=* [[ကလာက် ကောန်ပျူတာ]] (Cloud computing)
* [[သာဗာ]] (Server)
* [[အင်တာနက်]] (Internet)
* [[ဗာချူအယ်လာ်ဇြေယှေန်]] (Virtualization)|group2=မဝ်ဒယ် ဝန်ဆောင်မှု|list2=* [[IaaS]] (Infrastructure as a Service)
* [[PaaS]] (Platform as a Service)
* [[SaaS]] (Software as a Service)|group3=ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင်|list3=* [[ဉာဏ်စက်]] (Artificial intelligence)
* [[Wikipedia:Red_link|ဒေတာ ဇၞော်]] (Big data)
* [[Wikipedia:Red_link|အက်ဂျ် ကောန်ပျူတာ]] (Edge computing)}}

[[Category:ကုမ်ဗျူတာ]]
[[Category:သပ်ဝေယျာ]]
[[Category:ပရေင်ဂီုကၠီု ကုမ်ဗျူတာ]]
[[Category:ကွတ်စက်]]</text>
      <sha1>55p3z9802h3jv8eyvhv8i2z8kf4gs9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂကူမန် အလိုက်ဍုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11802</id>
    <revision>
      <id>58087</id>
      <parentid>57239</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28386" sha1="jpzki56i9f0vjlxky5e22fc7loshhmj" xml:space="preserve">'''ဂကူမန် အလိုက်ဍုင်''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Mon diaspora / Mon people by country'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ပြးဇး ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ဂကူမန် တအ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်နာနာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။ ဂကူမန် တအ် ဝွံ ဒှ် ဂကူတမ်မူလ မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသ ရးအာရှအဂၞဲ (Southeast Asia) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ (Myanmar) ကေုာံ ဍုင်သေံ (Thailand) တုဲ၊ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပၞာန်၊ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တအ် ဟွံခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲကဵု ဌာန်တမ်မူလ ဇကု ဂှ်ရ၊ ကောန်ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင်ဆုဲ အာ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်သၟာင် ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်အမေရိကာန်၊ အဝ်သတြေလျ၊ ကနေဒါ၊ ဥရောပ၊ မလေရှာ၊ ကေုာံ သေင်ကာပူ တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;south&quot;&gt;{{cite book|last=South|first=Ashley|title=Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake|url=https://archive.org/details/monnationalismci0000sout|publisher=Routledge|year=2003|pages=[https://archive.org/details/monnationalismci0000sout/page/15 15]-30}}&lt;/ref&gt;

လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဂကူမန် မပြံင်ဆုဲ အာ တန်တဴ ပ္ဍဲ ဍုင်နာနာ၊ ဝင် ပရေင်ပြံင်ဆုဲ၊ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ အကာဲအရာ အနာဂတ် ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။
[[ဝှာင်:Flag_of_Mon_State.svg|right|thumb|300x300px|အလာံ ဂကူမန် (Mon National Flag) မဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ကောန်ဂကူမန် အလုံ ဂၠးတိ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ဂကူမန် အလိုက်ဍုင်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဂကောံမၞိဟ်မန် မပြးဇး&quot; (Mon diaspora) ဝွံ ရန်တၟအ် စၞောန်ပညုင် ကု ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မဆေင်စပ် ကု တၞောဝ်ဒတောဝ် ဂကူမန် မတန်တဴ ဒၟံင် မ္ၚး ဒေသ ဌာန်တမ်မူလ (Mon State ကေုာံ သၟဝ်ကျာ ဍုင်သေံ) ရ။

ဂကူမန် ဝွံ ဒှ် ဂကူ မဟီု အရေဝ် ဂကောံ သြသထရဝ်အေရှာတေတ် (Austroasiatic language family) တုဲ နွံ ဝင် ယေန်သၞာင် မဇၞော်မောဝ် ပြာကတ် လဝ် ပ္ဍဲ ဒေသ သုဝဏ္ဏဘူမိ ကေုာံ ဒွါရဝတဳ ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်မန် (ဟံသာဝတဳ) ဒးဒုင် ပလီုပလာ် အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၅၇ ကီုလေဝ်၊ စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် တအ် ဂှ် ဆက် ဂျိုင် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဂကူမန် တအ် လၟိုန် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Globalization) ဏအ်၊ ဂကူမန် တအ် ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ ဆဂး ညးတအ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် နကဵု ကွန်ရက် မဳဒဳယာ၊ ဘာသာရေင် (ဗုဒ္ဓဘာသာ)၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဂကူ ရ။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+[[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး လၟိဟ် ဂကူမန် မတန်တဴ ပ္ဍဲ ဍုင်နာနာ (ခန့်မှန်းခြေ)
!ဍုင် (Country)
!လၟိဟ် မၞိဟ် (Estimated Population)
!ဒေသ အဓိက (Major Settlements)
|-
|'''[[ဍုင်ဗၟာ]]''' (Myanmar)
|ၜိုတ် ၁.၅ - ၂ မဳလဳယောန်
|[[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ ရးဇၞော် ပဲခူး၊ ရးဇၞော် လ္ဂုင်၊ တွဵုရးကရေင်၊ တွဵုရးတၞင်သဳ
|-
|'''[[ဍုင်သေံ]]''' (Thailand)
|ၜိုတ် ၁၀၀,၀၀၀ - ၁ မဳလဳယောန် (ပံင် သေံရာမည)
|နောန်ထဗူရဳ၊ သမုတ်သာခေါန်၊ ပါထုမ်ဌာနဳ၊ ဍုင်က္ၜင်ကံက်
|-
|'''[[ဍုင်အမေရိကာန်]]''' (USA)
|ၜိုတ် ၁၀,၀၀၀ - ၁၅,၀၀၀
|ဖေါတ်ဝဵု (Fort Wayne)၊ အာက်ကရွန် (Akron)
|-
|'''[[အဝ်သတြေလျ]]''' (Australia)
|ၜိုတ် ၂,၀၀၀ - ၅,၀၀၀
|ကာန်ဗေရာ (Canberra)၊ မဲဗောန် (Melbourne)၊ ဗရိတ်သဗိန် (Brisbane)
|-
|'''[[ဍုင်မလေရှာ]]''' (Malaysia)
|ၜိုတ် ၁၀,၀၀၀ - ၂၀,၀၀၀ (ကောန်လုပ်ကမၠောန်)
|ကွာလာလာမ်ပူ (Kuala Lumpur)၊ ဂျိုဟဝ် (Johor)
|}

== ၂။ ဝင် ပရေင်ပြံင်ဆုဲ ဂကူမန် (History of Mon Migration) ==
ပရေင်ပြံင်ဆုဲ ဂကူမန် ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် ဂၠိုင်ကဵု အလန် ပ္ဍဲ ဝင်၊ တုဲ ဍေဟ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဇၞော် ရ။

* '''ပရေင်ပြံင်ဆုဲ ခေတ်တြေံ (Historical Migrations):''' ကြဴနူ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဒးဒုင် သီကေတ် ပလီုပလာ် နကဵု သၟိင်ဗၟာ အလံင်ဘုရား ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၅၇ ဂှ်၊ ကောန်ဂကူမန် ကိုတ် ကဵု ပြဲ ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက်၊ ဂစိုတ် ပဠက် ဂကူ တုဲ ပြံင်ဆုဲ ဒြေပ် ဒဴ လုပ် အာ ဍုင်သေံ (အယုဒ္ဓယ) ရ။ ပရေင်ပြံင်ဆုဲ ဂကောံဇၞော် ဏအ်ဝွံ ကတဵုဗဒှ် လဝ် ဂကောံမၞိဟ် '''သေံရာမည''' (Thai-Raman) ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ တ္ၚဲဏအ် ရ။&lt;ref name=&quot;guillon&quot;&gt;{{cite book|last=Guillon|first=E.|title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia|publisher=Siam Society|year=1999|pages=180-195}}&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်ပြံင်ဆုဲ ခေတ်လၟုဟ် (Modern Migrations):''' ကြဴနူ ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံ ဍုင်သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ၊ ပၞာန် အပ္ဍဲဍုင် စ ကတဵုဒှ် လဝ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂမၠိုင် ကေုာံ ကြဴနူဂှ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဍဵုဍိုက် နူကဵု ဒပ်ပၞာန် ဗၟာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေ သဝ် ဂှ်ရ၊ ကောန်ဂကူမန် မဂၠိုင် လုပ် အာ ဍုင်သေံ နဒဒှ် ညးလဒဴ (Refugees) ကေုာံ ကောန်လုပ်ကမၠောန် ဍုင်သၟာင် (Migrant workers) ရ။ နူကဵု ဒစိုင် ညးလဒဴ (Refugee camps) ပ္ဍဲ ပယျဵု သေံ-ဗၟာ ဂှ် ညးတအ် ဆက် ပြံင်ဆုဲ အာ ဍုင် တတိယ (Third countries) မပ္တံကဵု အမေရိကာန် ကေုာံ အဝ်သတြေလျ ရ။

== ၃။ ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ (Mon People in Myanmar) ==
ဍုင်ဗၟာ ဝွံ ဒှ် ဌာန်တမ်မူလ အဓိက သွက် ဂကူမန် တအ် ရ။ လၟိဟ် ကောန်ဂကူမန် အပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ စရင်အင် (Census) မဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ကီုလေဝ်၊ ဒုင်သဇိုင် လတူ အရေဝ် ကေုာံ အခိုက် ယေန်သၞာင် မ္ဂး နွံ ၜိုတ် ၁.၅ နူ ၂ မဳလဳယောန် မာန် ရ (ယဝ် ရံင် ကောန်တၞောဝ် မန် မ္ဂး နွံ ဂၠိုင် နူဏအ် မာန်)။

ဒေသ အဓိက ဂကူမန် တအ် တန်တဴ ဂှ် ဒှ် -

* '''[[တွဵုရးဍုင်မန်]] (Mon State):''' မပ္တံကဵု ပွိုင်ဍုင် မတ်မလီု၊ မုဟ်ဍုင်၊ ဇြပ်ဗု၊ ရေး၊ သဓီု၊ ပံင် ကေုာံ ကျာ်မြဟ်။ ဒေသ ဏအ် ဒှ် ဗဟဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ် မန် ရ။
* '''ရးဇၞော် ပဲခူး ကေုာံ လ္ဂုင် (Bago and Yangon Regions):''' ဍုင်ဟံသာဝတဳ တြေံ ကေုာံ ဒေသ လ္ဂုင် တအ် ဂှ် နွံ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် မပြံင်ဆုဲ ကၠုင် သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပညာ။
* '''တွဵုရးကရေင် ကေုာံ တၞင်သဳ (Kayin and Tanintharyi):''' ဒေသ မပ္တံကဵု ကအ်ကြိက်၊ ဖာအံင် ကေုာံ ရေဗျူ တအ် လေဝ် နွံ ကွာန် မန် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၄။ ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ (Mon People in Thailand) ==
ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ ဝွံ ပါ်လဝ် ၜါ ကဏ္ဍ အဓိက - မန် ညးမပြံင်ဆုဲ ခေတ်တြေံ (Thai-Raman) ကေုာံ မန် ညးမပြံင်ဆုဲ ခေတ်တၟိ ရ။&lt;ref name=&quot;foster&quot;&gt;{{cite journal|last=Foster|first=B. L.|title=Ethnic Identity of the Mons in Thailand|journal=Journal of the Siam Society|volume=61|issue=1|year=1973|pages=48-72}}&lt;/ref&gt;

* '''မန် သေံရာမည (Thai-Mon):''' ညးတအ် ဝွံ ဒှ် တၞောဝ်ဒတောဝ် မန် မပြံင်ဆုဲ လဝ် နူ ၃၀၀ သၞာံ ပြင်င် တေအ် ရ။ ညးတအ် တန်တဴ ပ္ဍဲ ခရိုင် နောန်ထဗူရဳ (Nonthaburi) ဗွဲတၟေင် ကအ် ပက်ကရေတ် (Ko Kret)၊ ခရိုင် သမုတ်သာခေါန် (Samut Sakhon) - ဍုင်မဟာချာဲ၊ ခရိုင် ပါထုမ်ဌာနဳ (Pathum Thani)၊ ကေုာံ ရာတ်ချ်ဗူရဳ (Ratchaburi) ရ။ ၜိုန်ရ ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠိုဟ် အရေဝ် သေံ တုဲ ပံင်နှဴ အာ ကု ဂကူသေံ ကီုလေဝ်၊ ယေန်သၞာင် မန် ဥပမာ ကျာ်ပလီု မန် ကေုာံ တ္ၚဲ သြင်္ကန် (Songkran) အခိုက် မန် ဂှ် ညးတအ် ဆက် မင်မဲ လဝ် ဏီ ရ။
* '''မန် ခေတ်တၟိ (Recent Migrants):''' မန် မပြံင်ဆုဲ နူ ဍုင်ဗၟာ ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၉၀ တအ် ဂှ် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုင်စက်၊ ကမၠောန် သြိုင်ခၞံ ကေုာံ တမ္ၚာ ပ္ဍဲ ဍုင်မဟာချာဲ (Mahachai)၊ က္ၜင်ကံက် ကေုာံ ဒေသ ဖူကေတ် (Phuket) ရ။ ညးတအ် ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်သေံ ကေုာံ ထံက်ပင် မိမ ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ရ။

== ၅။ ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်အမေရိကာန် (Mon People in the United States) ==
ဂကောံမၞိဟ် မန် ပ္ဍဲ ဍုင်အမေရိကာန် ဝွံ စတင် ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် ပ္ဍဲ လပါ် အိုတ် ၁၉၈၀ ကေုာံ ၁၉၉၀ တအ်၊ အခိင် ကာလ ညးလဒဴ (Refugees) နူ ပယျဵု သေံ-ဗၟာ ဂွံ အခေါင် တန်တဴ ပ္ဍဲ ဍုင် တတိယ ရ။

* '''ဖေါတ်ဝဵု (Fort Wayne, Indiana):''' ဒေသ ဏအ် ဒှ် ဒၞာဲ ဌာန်တန်တဴ ဂကူမန် ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ကေုာံ အလုံ ဂၠးတိ (မ္ၚး အာရှ) ရ။ ပ္ဍဲ ဖေါတ်ဝဵု ဝွံ နွံ ကျာ်ပလီု (Mon Temples)၊ ဂကောံ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ဆေင် သွံရာန် ကပေါတ် မန် ဂမၠိုင် ရ။ ဂကောံမၞိဟ် မန် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ စိုပ် ကဆံင် မာန် ကၠောန် သဘင် တ္ၚဲ ကောန်ဂကူမန် နကဵု လၟိဟ် မၞိဟ် လ္ၚီ ပြင်င် ရ။
* '''အာက်ကရွန် (Akron, Ohio):''' ဒှ် ဒေသ မွဲပၠန် မနွံ လၟိဟ် ကောန်ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် မတန်တဴ။

ဂကောံမၞိဟ် မန် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် အေန်ဂျဳအဝ် (NGOs) ကေုာံ ဂကောံ မပ္တံကဵု '''Mon American Association (MAA)''' သွက်ဂွံ အရီုအဗင် ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ မင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူ ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ် အာ ပ္ဍဲ တၞောဝ် အနာဂတ် ရ။

== ၆။ ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်အဝ်သတြေလျ (Mon People in Australia) ==
ပရေင်ပြံင်ဆုဲ ဂကူမန် ဇရေင် ဍုင်အဝ်သတြေလျ ဝွံ စတင် ပြာကတ် ပ္ဍဲ ၜိုတ် သၞာံ ၂၀၀၀ တအ်၊ နကဵု အစီအစဉ် ဒုင်တဲ ညးလဒဴ ကုလသမဂ္ဂ (UNHCR) ရ။ လၟိဟ် ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲ အဝ်သတြေလျ နွံ ၜိုတ် ၂,၀၀၀ နူ ၅,၀၀၀ တၠ ရ။&lt;ref name=&quot;lang&quot;&gt;{{cite book|last=Lang|first=H. J.|title=Fear and Sanctuary: Burmese Refugees in Thailand|publisher=Cornell Southeast Asia Program|year=2002|pages=120-135}}&lt;/ref&gt;

ဒေသ အဓိက ညးတအ် မတန်တဴ ဂှ် ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ဂမၠိုင် -

* '''ကာန်ဗေရာ (Canberra):''' ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ဂကောံမၞိဟ် မန် ပ္ဍဲ အဝ်သတြေလျ။ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် နွံ ဘာလကျာ် မန် မဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု သွက် ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Community Center) ရ။
* '''မဲဗောန် (Melbourne) ကေုာံ ဗရိတ်သဗိန် (Brisbane):''' ဒှ် ဒၞာဲ ဌာန်တန်တဴ လက္ကရဴ ဂမၠိုင် မနွံကဵု ဂကောံသၟတ် မန် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဂကူ မထတ်စောမ်။

ဂကောံမၞိဟ် မန် ပ္ဍဲ အဝ်သတြေလျ ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ လပါ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးတိ၊ ညးတအ် ပံင်ကောံ ကု ဂကောံ မၞိဟ် နူ ဍုင်ဗၟာ တၞဟ် တအ် တုဲ ချဳဓရာင် အာတ်မိက် ပရေင်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် သွက် ဌာန်တမ်မူလ ဇကု ရ။

== ၇။ ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်ကနေဒါ ကေုာံ ဥရောပ (Mon People in Canada and Europe) ==
လၟိဟ် ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲ ကနေဒါ ကေုာံ ဍုင် ဥရောပ တအ် ဂှ် အောန် နူကဵု အမေရိကာန် ကေုာံ အဝ်သတြေလျ ကီုလေဝ်၊ ညးတအ် နွံကဵု ဂကောံ မခိုင်ကၠိုက် ရ။

* '''ကနေဒါ (Canada):''' ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴ ပ္ဍဲ ဍုင် ကာလ်ဂါရဳ (Calgary) ကေုာံ တဝ်ရဝ်တဝ် (Toronto)။ ညးတအ် ကၠောန် သဘင် တ္ၚဲ ကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ပံင်ကောံ ကု ဂကောံ ရးအာရှ တၞဟ်ဟ် ရ။
* '''ဥရောပ (Europe):''' ဂကူမန် တအ် တန်တဴ ပ္ဍဲ ဍုင် ဥရောပ သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ် မပ္တံကဵု ဍုင်နဝ်ဝေ (Norway)၊ ဍုင်နေတာလာန် (Netherlands) ကေုာံ ဍုင်အင်္ဂလာန် (United Kingdom) ရ။ ဂကောံ မန် ပ္ဍဲ ဥရောပ တအ် ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ထံက်ပင် ပညာ ကေုာံ မဳဒဳယာ ဂကူမန် (Mon Media) သွက်ဂွံ ပလံင် ဗစိုပ် ပရိုင် ဍာံ ကု ဂၠးတိ ရ။

== ၈။ ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်မလေရှာ ကေုာံ သေင်ကာပူ (Mon People in Malaysia and Singapore) ==
ပရေင်ပြံင်ဆုဲ ဇရေင် ဍုင်မလေရှာ ကေုာံ သေင်ကာပူ ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ရးပလိုတ် တအ် ရ။ ဒေသ ဏအ် ဒှ် ဒၞာဲ သွက် ကောန်လုပ်ကမၠောန် ယာယဳ (Migrant workers) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

* '''မလေရှာ (Malaysia):''' ဂကူမန် ၜိုတ် ၁၀,၀၀၀ နူ ၂၀,၀၀၀ တၠ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုင်စက်၊ ကမၠောန် ပရေင်သြိုင်ခၞံ၊ ကေုာံ စၞစ ပ္ဍဲ ဒေသ ကွာလာလာမ်ပူ (Kuala Lumpur)၊ သလင်ဂေါ (Selangor) ကေုာံ ဂျိုဟဝ် (Johor) ရ။ ညးလ္ၚဵု ဝွံ ဟွံမဲ ကု လိက်စၟတ်သမ္တီ (Undocumented) တုဲ တန်တဴ နကဵု စၟတ်သမ္တီ ညးလဒဴ (UNHCR cards) ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ပ္ဍဲ မလေရှာ နွံ &quot;ဂကောံ ထံက်ပင် ကောန်ဂကူမန်&quot; မာန် ကဵု အရီုအဗင် ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ကု ကောန်ကမၠောန် တအ် ရ။&lt;ref name=&quot;hall&quot;&gt;{{cite book|last=Hall|first=D. G. E.|title=A History of South-East Asia|url=https://archive.org/details/historyofsouthea0000hall|publisher=Macmillan|year=1981|pages=[https://archive.org/details/historyofsouthea0000hall/page/350 350]-365}}&lt;/ref&gt;
* '''သေင်ကာပူ (Singapore):''' လၟိဟ် မၞိဟ် အောန် ကီုလေဝ်၊ ဂကူမန် မတန်တဴ ပ္ဍဲ သေင်ကာပူ ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် တၠပညာ (Professionals)၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ၊ ကေုာံ သၟာကမၠောန် ပညာ သၠုင် (Skilled workers) ရ။

== ၉။ ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ် (Cultural and Language Preservation) ==
ဂကူမန် အလိုက်ဍုင် တအ် ဂစာန် မင်မဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ် ဇကု ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ် အာ ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ ဍုင်သၟာင် ရ။

* '''တ္ၚဲ ကောန်ဂကူမန် (Mon National Day):''' ဒှ် သဘင် ကိစ္စဇၞော် အိုတ် မကၠောန် ဗဒှ် လၟိုန် သၞာံ ပ္ဍဲ ဂိတု မာ် ၁ စွေက် (February) သွက်ဂွံ ဗှ်သၞာ တ္ၚဲ မဒက်ပတန် လဝ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပထမ (သၞာံ ၅၇၃ အေဒဳ)။ ဂကောံမၞိဟ် မန် အလုံ ဂၠးတိ ကၠောန် သဘင် ဏအ် နကဵု ပရေင်ကျိုင်ကယျဝ် ကယျဝ်မန် (Mon traditional dress - ဝတ်စုံ အသာ် ဗကေတ် ကဵု ဗတာင်) ကေုာံ လှ်ေ ဒွက် မန် ရ။
* '''ကျာ်ပလီု ကေုာံ သာသနာ (Temples and Religion):''' ဂကူမန် တအ် ဒှ် ဂကူ မလျိုင်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ) ခိုင်ကၠိုက် ရ။ ဘာလကျာ် မန် ပ္ဍဲ ဍုင်သၟာင် တအ် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ဒၞာဲ သွက် ပရေင်ဘာသာ သၟး၊ ဍေဟ်တအ် ဒှ် ဗဟဵု မဗတောန် လိက်မန် ကု ကောန်ၚာ် တအ်၊ ဒၞာဲ ပံင်ကောံ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ ဒၞာဲ မင်မဲ အခိုက်အလိုက် ရ။
* '''အရေဝ် ကေုာံ လိက်ပတ် (Language and Literature):''' သွက်ဂွံ မင်မဲ အရေဝ် မန် ပ္ဍဲ တၞောဝ် အနာဂတ် (Second generation) ဂှ်၊ ဂကောံ မန် တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဘာကညင် (Summer classes) သွက်ဂွံ ဗတောန် လိက် မန် ကေုာံ အရေဝ် မန် ကု ကောန်ၚာ် ညးတအ် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင်သၟာင် ရ။

== ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future) ==
ဂကူမန် အလိုက်ဍုင် ဝွံ ၜိုန်ရ တန်တဴ ပြးဇး ဒၟံင် အလုံ ဂၠးတိ ကီုလေဝ်၊ စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဌာန်တမ်မူလ ကေုာံ ဆာန်ဂကူ (Mon Identity) ဂှ် ခိုင်ကၠိုက် ဒၟံင် ဏီ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် မဳဒဳယာ ဒဳဂျဳတေဝ် ဏအ်၊ ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲ အမေရိကာန်၊ ဥရောပ၊ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်ဗၟာ တအ် မာန် ဆက်စပ် ရေင်သကအ် လောဲသွာ တုဲ ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ထံက်ပင် ပညာ၊ ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင် ကပ်ဘဲ တအ် ဂှ် ကတဵုဒှ် လောဲသွာ တိုန် ရ။

အနာဂတ် ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်သၟာင် ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ အစောံသတ္တိ ဗီုလဵု ညးတအ် မာန် လွဳလွတ် တၞောဝ် အနာဂတ် ညံင် ဂွံ တီ ဝင် ဂကူ ဇကု တုဲ ပ္ဍဲ အခိင် တုပ် ဂှ် ညံင် ဂွံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ရ။ ကောန်ဂကူမန် ညးမပြးဇး တအ် ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ရီုဗင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဌာန်တမ်မူလ ဍုင်မန် ကေုာံ စဵုဒၞာ ယေန်သၞာင် ဂကူ ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ် အာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဏအ် ရောင်။&lt;ref name=&quot;ocha&quot;&gt;{{cite book|last=Ocha|first=N.|title=Transnational Identity and Mon Diaspora in the Modern World|publisher=Asian Studies Review|year=2014|pages=45-60}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဂကူမန်]] (Mon people)
* [[တွဵုရးဍုင်မန်]] (Mon State)
* [[ဍုင်ဟံသာဝတဳ]] (Hanthawaddy Kingdom)
* [[အရေဝ် မန်]] (Mon language)
{{Navbox|name=Mon People|title=ဂကူမန် ကေုာံ ပရေင်ယေန်သၞာင် (Mon People and Culture)|listclass=hlist|state=autocollapse|group1=ဌာန်တမ်မူလ ကေုာံ ဒေသ|list1=* [[တွဵုရးဍုင်မန်]] (Mon State)
* [[ဍုင်သဓီု]] (Thaton)
* [[ဍုင်ဟံသာဝတဳ]] (Bago / Hanthawaddy)
* [[သေံရာမည]] (Thai-Raman)|group2=ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ်|list2=* [[အရေဝ် မန်]] (Mon language)
* [[လိက်မန်]] (Mon script)
* [[တ္ၚဲ ကောန်ဂကူမန်]] (Mon National Day)
* [[ကယျဝ်မန်]] (Mon traditional dress)|group3=ဂကူမန် အလိုက်ဍုင်ဂမၠိုင်|list3=* [[ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ]] (Mon in Thailand)
* [[ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဍုင်အမေရိကာန်]] (Mon in USA)
* [[ဂကူမန် ပ္ဍဲ အဝ်သတြေလျ]] (Mon in Australia)|group4=ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်|list4=* [[ဗော်ဍုင်မန်တၟိ]] (New Mon State Party)
* [[ဝင် ဂကူမန်]] (History of Mon)
* [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (Razadarit)}}

{{DEFAULTSORT:ဂကူမန် အလိုက်ဍုင်}}
[[Category:ဂကူမန်]]
[[Category:မၞိဟ် အလိုက်ဍုင်]]</text>
      <sha1>jpzki56i9f0vjlxky5e22fc7loshhmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ချာ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12119</id>
    <revision>
      <id>57947</id>
      <parentid>57887</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2085" sha1="h82citbp3mzb9onpl8ad8s5jx2y531a" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ချာ
| title = [[လၟိဟ်]] ကေုာံ [[သင်္ချာ]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image = [[File:Fibonacci spiral 34.svg|80px|လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ချာ]]

| group1 = ဂကူလၟိဟ်ဂမၠိုင်
| list1  = 
* [[လၟိဟ် သဘာဝ]]
* [[လၟိဟ် အလုံ]]
* [[လၟိဟ် ပါ်]]
* [[လၟိဟ် ပကတိ]]
* [[လၟိဟ် ကောမ်]]
* [[လၟိဟ် မူလ]]
* [[လၟိဟ် ကလောအ်]]
* [[လၟိဟ် ဇၟာ]]

| group2 = သၞောတ်လၟိဟ် ကေုာံ ဂၞန်
| list2  = 
* [[သၞောတ် ဒသမ]]
* [[သၞောတ် ဒွိ]]
* [[သၞောတ် အဋ္ဌ]]
* [[သၞောတ် ဟေက်ဇာ]]
* [[ဂၞန် ဟိန္ဒူ-အာရပ်|ဂၞန် အာရပ်]]
* [[ဂၞန် ရဝ်မ]]
* [[ဂၞန် မန်]]

| group3 = ကမၠောန် သဇိုင် သင်္ချာ
| list3  = 
* [[ပရေင်ပံင်|ပံင် (+)]]
* [[ပရေင်နုက်|နုက် (-)]]
* [[ပရေင်တော်|တော် (×)]]
* [[ပရေင်ပရး|ပရး (÷)]]
* [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√)

| group4 = ကဏ္ဍ သင်္ချာဂမၠိုင်
| list4  = 
* [[ဂၞန်သင်္ချာ]]
* [[အာလ်ဂျဳဗရာ]]
* [[ဂျဳအဝ်မေတြဳ]]
* [[တြဳဂဝ်နဝ်မေတြဳ]]
* [[ကေလ်ကုလသ်]]
* [[သတိတိက]]

| below = 
* {{Icon|Category}} '''[[:Category:သင်္ချာ|ကဏ္ဍ သင်္ချာ]]'''
* {{Icon|Category}} '''[[:Category:လၟိဟ်ဂမၠိုင်|ကဏ္ဍ လၟိဟ်ဂမၠိုင်]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:ထာမ်ပလိက် သင်္ချာ]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် နာဗ်ဗံက်]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h82citbp3mzb9onpl8ad8s5jx2y531a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57948</id>
      <parentid>57947</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="186ntwe4qykt2oh6gwyx87t8ebha0aq" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ချာ
| title = [[လၟိဟ်]] ကေုာံ [[သင်္ချာ]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image = [[File:Fibonacci spiral 34.svg|80px|လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ချာ]]

| group1 = ဂကူလၟိဟ်ဂမၠိုင်
| list1  = 
* [[လၟိဟ် သဘာဝ]]
* [[လၟိဟ် အလုံ]]
* [[လၟိဟ် ပါ်]]
* [[လၟိဟ် ပကတိ]]
* [[လၟိဟ် ကောမ်]]
* [[လၟိဟ် မူလ]]
* [[လၟိဟ် ကလောအ်]]
* [[လၟိဟ် ဇၟာ]]

| group2 = သၞောတ်လၟိဟ် ကေုာံ ဂၞန်
| list2  = 
* [[သၞောတ် ဒသမ]]
* [[သၞောတ် ဒွိ]]
* [[သၞောတ် အဋ္ဌ]]
* [[သၞောတ် ဟေက်ဇာ]]
* [[ဂၞန် ဟိန္ဒူ-အာရပ်|ဂၞန် အာရပ်]]
* [[ဂၞန် ရဝ်မ]]
* [[ဂၞန် မန်]]

| group3 = ကမၠောန် သဇိုင် သင်္ချာ
| list3  = 
* [[ပရေင်ပံင်|ပံင် (+)]]
* [[ပရေင်နုက်|နုက် (-)]]
* [[ပရေင်ပၟဝ်|ပၟဝ် (×)]]
* [[ပရေင်စ|စ (÷)]]
* [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√)

| group4 = ကဏ္ဍ သင်္ချာဂမၠိုင်
| list4  = 
* [[ဂၞန်သင်္ချာ]]
* [[အာလ်ဂျဳဗရာ]]
* [[ဂျဳအဝ်မေတြဳ]]
* [[တြဳဂဝ်နဝ်မေတြဳ]]
* [[ကေလ်ကုလသ်]]
* [[သတိတိက]]

| below = 
* {{Icon|Category}} '''[[:Category:သင်္ချာ|ကဏ္ဍ သင်္ချာ]]'''
* {{Icon|Category}} '''[[:Category:လၟိဟ်ဂမၠိုင်|ကဏ္ဍ လၟိဟ်ဂမၠိုင်]]'''
}}
&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:ထာမ်ပလိက် သင်္ချာ]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် နာဗ်ဗံက်]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>186ntwe4qykt2oh6gwyx87t8ebha0aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရေင်နုက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12156</id>
    <revision>
      <id>57935</id>
      <timestamp>2026-10-10T12:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox mathematical statement | title = ပရေင်နုက်&lt;br&gt;(Subtraction) | image = [[File:Subtraction_01.svg|250px|alt=Apples illustrating subtraction]] | caption = ၅ − ၂ = ၃ (သတ်အေပဲ ၅ မ နုက်ပတိတ် ၂ မ မ္ဂး သှ်ေ ၃ မ) | field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics) | specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithm...&quot;</comment>
      <origin>57935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13639" sha1="cnuzvs8z4ia27ojad64b8te0tjx5cq0" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title = ပရေင်နုက်&lt;br&gt;(Subtraction)
| image = [[File:Subtraction_01.svg|250px|alt=Apples illustrating subtraction]]
| caption = ၅ − ၂ = ၃ (သတ်အေပဲ ၅ မ နုက်ပတိတ် ၂ မ မ္ဂး သှ်ေ ၃ မ)
| field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic)
| symbol = &lt;math&gt;-&lt;/math&gt; (အနုတ်)
| statement = &lt;math&gt;c = a - b&lt;/math&gt;
| properties = ဟွံပြံင်ဒၞာဲ (Anti-commutative), ဟွံပံင်ဗစိုပ် (Non-associative)
}}

'''ပရေင်နုက်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပွမနုက်''' ({{lang-en|Subtraction}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် သဇိုင် မပစၞး ကုပွမနုက်ပတိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လၟိဟ် နူကဵု ဂကောံမွဲရ။ ပရေင်နုက် ဝွံ ဒှ် ပရေင်ကၠောန် သင်္ချာ (Arithmetic operations) ပန်သာ် (ပွမပံင်၊ ပွမနုက်၊ ပွမတၟိုန်၊ ပွမပါ်) အကြာလၟိဟ်မွဲရ။ သင်္ကေတ မစကာ သွက်ပရေင်နုက်ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အနုတ် (-) ရ။ ဥပမာ - ၅ − ၂ = ၃ မ္ဂး ဍေဟ်စၞောန်ထ္ၜးဒၟံင် လၟိဟ် ၅ ဂှ် နုက်ပတိတ် ၂ တုဲ သွဟ်ဍေဟ် သှ်ေဒၟံင် ၃ ရ။

== နိဒါန် ==
ပရေင်နုက် ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ်ဒစး (Inverse operation) ကု [[ပရေင်ပံင်]] (Addition) ရ။ တွဟ်မ္ဂး ယဝ်ရ ပိုယ်ပံင်စုတ် လၟိဟ်မွဲတုဲ က္လေင်နုက်ပတိတ် လၟိဟ်ဂှ်ပၠန်မ္ဂး ပိုယ်က္လေင်ဂွံ လၟိဟ်တမ် သဇိုင်ဂှ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သင်္ချာခေတ်တၟိမ္ဂး ပရေင်နုက်ဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ပွမပံင်စုတ် ကု လၟိဟ်ဒစး (Additive inverse) ရ။ ဥပမာ - &lt;math&gt;a - b&lt;/math&gt; ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု &lt;math&gt;a + (-b)&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Aleksandrov, A. D.; Kolmogorov, A. N.; Lavrent'ev, M. A. (1999). ''Mathematics: Its Content, Methods and Meaning''. Dover Publications. p. 11.&lt;/ref&gt;

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်နုက် ဥပမာ &lt;math&gt;c = a - b&lt;/math&gt; မ္ဂး လၟိဟ် ကေုာံ တင်နာနာတအ်ဂှ် နွံကဵု ဝေါဟာရ တၟေင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
* '''&lt;math&gt;a&lt;/math&gt; (Minuend):''' လၟိဟ်တမ် ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်မဒးဒုင်နုက်။
* '''&lt;math&gt;b&lt;/math&gt; (Subtrahend):''' လၟိဟ်မနုက်ဖျေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်မဖအောန်။
* '''&lt;math&gt;c&lt;/math&gt; (Difference):''' သွဟ်နုက် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်တၞဟ်ခြာ အကြာ လၟိဟ်ၜါ။

သင်္ကေတ (-) ဝွံ တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ဂျဝ်ဟာန် ဝိဒ်မာန်]] (Johannes Widmann) စကာကၠုင်လဝ် နူကဵု သၞာံ ၁၄၈၉ တေအ်ရ။&lt;ref&gt;Cajori, Florian (1993). ''A History of Mathematical Notations''. Dover Publications. p. 128.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပွမနုက်ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲပရေင်သွံရာန် ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ဂကူအဳဂျေပ် တမၠာ (Ancient Egyptians) ကေုာံ ဗေဗဳလုံ (Babylonians) တအ် စကာလဝ် ပရေင်နုက် ပ္ဍဲကဵု လိက်တၟအ် ကေုာံ ဍိုတ်တိ ညးတအ် သွက်ဂွံ တော်အခေါန်၊ တော်သြန် ကေုာံ လၟိဟ်ကပေါတ် မသှ်ေတအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် လဒေါဝ်ဂှ် သင်္ကေတ သွက်ဂွံနုက်ဂှ် ဟွံမွဲဏီတုဲ ညးတအ် ချူကဵု မအက္ခရ် (ဥပမာ &quot;minus&quot; ပ္ဍဲ လပ်တေန်) ရ။

== လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် ==
ပရေင်နုက် ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူ ပရေင်ပံင် တုဲ ဍေဟ် ဟွံမွဲကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် (Algebraic properties) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: center;&quot;
|+ လက္ချဏ် ပရေင်နုက် (Properties of Subtraction)
|-
! လက္ချဏ် !! ဥပမာ သွက် ပရေင်နုက် !! ပရေင်ပံင် (သွက်ဂွံ ပတောအ်ၜတ်)
|-
| '''ပြံင်ဒၞာဲ ဟွံဂွံ (Anti-commutative)''' || &lt;math&gt;a - b \neq b - a&lt;/math&gt; &lt;br&gt; ဥပမာ: &lt;math&gt;5 - 3 \neq 3 - 5&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;a + b = b + a&lt;/math&gt;
|-
| '''ပံင်ဗစိုပ် ဟွံဂွံ (Non-associative)''' || &lt;math&gt;(a - b) - c \neq a - (b - c)&lt;/math&gt; &lt;br&gt; ဥပမာ: &lt;math&gt;(10 - 5) - 2 \neq 10 - (5 - 2)&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(a + b) + c = a + (b + c)&lt;/math&gt;
|}

ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ပြံင်ဒၞာဲ ဟွံဂွံ ကေုာံ ပံင်ဗစိုပ် ဟွံဂွံဂှ်ရ ကာလကၠောန် ပရေင်နုက် ဂၠိုင်ကဵု လၟိဟ်မ္ဂး သၞောတ်လၟေင် မကၠောန် (Order of operations) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။&lt;ref&gt;Beckmann, Sybilla (2013). ''Mathematics for Elementary Teachers with Activities''. Pearson. p. 112.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်နုက် အကြာ လၟိဟ်ဂမၠိုင် ==
ပရေင်နုက် ဂှ် ကာလစကာ ပ္ဍဲဂကောံလၟိဟ်နာနာမ္ဂး ပရေင်ကၟာတ်လဝ် (Closure) ဍေဟ် တၞဟ်ခြာအာရ-
# '''[[လၟိဟ် သဘာဝ]] (&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;):''' ပရေင်နုက် ပ္ဍဲ လၟိဟ် သဘာဝ ဂှ် ဟွံကၟာတ်လဝ်ရ (Not closed)။ ဥပမာ - ၃ နုက် ၅ မ္ဂး သွဟ်ဍေဟ် ဂွံ -၂ တုဲ ဟွံဒှ် လၟိဟ် သဘာဝ ရ။
# '''[[လၟိဟ် အလုံ]] (&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;):''' ပရေင်နုက် ပ္ဍဲ လၟိဟ် အလုံ ဂှ် ကၟာတ်လဝ် (Closed) ရ။ လၟိဟ် အလုံ ၜါ နုက်ရေင်သကအ်မ္ဂး သွဟ်ဍေဟ် က္လေင်ဒှ် လၟိဟ် အလုံ လၟိုန်ရ။
# '''[[လၟိဟ် ရာသဳနဳ]] ကေုာံ [[လၟိဟ် ဇေတ်]]:''' သၞောတ်ဏအ်လေဝ် တုပ်သၟဟ်ကဵု လၟိဟ် အလုံ ကီုတုဲ လၟိဟ် အနုတ် (Negative) ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကု ပရေင်ပံင် ==
ပရေင်နုက် ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ပရေင်ပံင် ကု လၟိဟ်ဒစး (Adding the opposite) ရ။ ဒြဟတ်ဒစး လၟိဟ် (Additive inverse) &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် &lt;math&gt;-b&lt;/math&gt; ရ။ 
ဂလိုင်လဵု မဒှ်ဒှ် &lt;math&gt;a - b = a + (-b)&lt;/math&gt; ရ။
ဥပမာ: &lt;math&gt;7 - 3 = 7 + (-3) = 4&lt;/math&gt;။
ဗီုဏအ် စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပရေင်နုက်ဂှ် လွဳကေတ် လက္ချဏ် ပရေင်ပံင် မပ္တံကဵု ပွမပြံင်ဒၞာဲ (Commutative) ဂွံအာကီုရ။&lt;ref&gt;Rudin, Walter (1976). ''Principles of Mathematical Analysis''. McGraw-Hill. p. 3.&lt;/ref&gt;

== နဲကဲ သွက်ဂွံ နုက် ==
ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ သဇိုင် မ္ဂး နဲကဲ သွက်ဂွံနုက် ဂၠိုင်ကဵု ဂဏန် (Multi-digit subtraction) ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ-
* '''နဲကဲ ကၠတ်လၟိဟ် (Borrowing method):''' ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲ အမေရိကန် တုဲ ယဝ်ရ လၟိဟ်တမ် (လတူ) ဍောတ်နူ လၟိဟ်နုက် (သၟဝ်) မ္ဂး ဒးကၠတ်ကေတ် ဒြဟတ် ၁၀ နူကဵု ဂဏန် မနွံ လပါ်ဇွိဍေဟ်ရ။
* '''နဲကဲ အဝ်သတြဳယျာ (Austrian method):''' ပ္ဍဲနဲဏအ် ဟွံကၠတ် လၟိဟ်နူလတူ၊ ဆဂး ယဝ်ရ လတူ ဍောတ်နူ သၟဝ် မ္ဂး ထပ်စုတ် ၁၀ ပ္ဍဲလတူ တုဲ ထပ်စုတ် ၁ ပ္ဍဲဂဏန် သၟဝ် လပါ်ဇွိရ။ ဣဏအ်ဂှ် စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။

== ပရေင်နုက် ပ္ဍဲသိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ==
ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer Science) ကေုာံ ပရေင်လလဳ စက်၊ သၞောတ် စက် (Hardware) တအ်ဂှ် ဟွံစကာ ပရေင်နုက် နကဵု လဒက်ပ္တန် တိုက်ရိုက်ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် စကာ နဲကဲ Two's complement သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လၟိဟ် နဒဒှ် လၟိဟ် အနုတ် တုဲ ကၠောန် ပရေင်ပံင် (Addition) နကဵု Adder circuit ရ။&lt;ref&gt;Knuth, Donald E. (1997). ''The Art of Computer Programming, Volume 2: Seminumerical Algorithms''. Addison-Wesley. p. 273.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလၟေင်တ္ၚဲ ==
ပရေင်နုက် ဂှ် ဒှ် သင်္ချာ မၞိဟ်တအ် စကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဘဝ လၟေင်တ္ၚဲရ။ လွပ် အဓိက ဂမၠိုင်ဂှ်-
* '''ပရေင်သြန်:''' သွက်ဂွံ တော် သြန်မသှ်ေ ကာလ ရာန်ကပေါတ် (ဥပမာ - နွံ ၁၀၀၀ ဒကေဝ်၊ ရာန်ကပေါတ် ၃၀၀ ဒကေဝ်၊ သှ်ေ ၇၀၀ ဒကေဝ်)။
* '''ဗၞတ်ဗ္ၜတ်:''' သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ တင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ဇမၠိင် ၜါ (ဥပမာ - တၞဟ်ခြာ ဇမၠိင် ၅၀ သေန်တဳမဳတာ)။
* '''အခိင်:''' သွက်ဂွံ တော် အခိင် မလောန်အာ (ဥပမာ - လၟုဟ် နာဍဳ ၅:၀၀၊ စိုပ် ၆:၃၀ မ္ဂး ဒးကေတ် အခိင် ၁ နာဍဳ ကဵု ၃၀ မိနေတ်)။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ပရေင်နုက် &lt;math&gt;(a - b)&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် သဇိုင် သင်္ချာ အဓိက မဆက်စပ် ကု ပရေင်ပံင် ရ။ ၜိုန်ရ ဍေဟ် ဟွံမွဲကဵု လက္ချဏ် ပြံင်ဒၞာဲ ကေုာံ ပံင်ဗစိုပ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ် တမ်မူလ သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် လၟိဟ် အနုတ် ကေုာံ ဂကောံလၟိဟ် အလုံ ရ။ ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ၊ ဒေတာ ကေုာံ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲတ္ၚဲ ပရေင်နုက် ဝွံ ဒှ်အရာ မဟွံမွဲ ဟွံတုဲ မွဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:ပရေင်ကၠောန် သင်္ချာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ပရေင်ကၠောန် သင်္ချာ သဇိုင် ဂမၠိုင် (Basic Arithmetic Operations)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပရေင်ပံင်]] (+) • [[ပရေင်နုက်]] (-) • [[ပရေင်တၟိုန်]] (×) • [[ပရေင်ပါ်]] (÷)
|}</text>
      <sha1>cnuzvs8z4ia27ojad64b8te0tjx5cq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကောန်ပျူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12157</id>
    <revision>
      <id>57936</id>
      <timestamp>2026-10-10T12:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox invention | name = ကောန်ပျူတာ (Computer) | image = [[File:Personal computer, exploded 5.svg|250px|alt=Personal computer components]] | caption = ကပေါတ်အမာတ် ကောန်ပျူတာ မသိုင်ခၞံလဝ် နကဵု ဒြဟတ်စက် (Hardware) နာနာသာ်။ | type = စက် ကေုာံ အဳလေတ်ထရဝ်န...&quot;</comment>
      <origin>57936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17387" sha1="psdm8sqrnl4e58ur7lfjzuxi510dpbm" xml:space="preserve">{{Infobox invention
| name = ကောန်ပျူတာ (Computer)
| image = [[File:Personal computer, exploded 5.svg|250px|alt=Personal computer components]]
| caption = ကပေါတ်အမာတ် ကောန်ပျူတာ မသိုင်ခၞံလဝ် နကဵု ဒြဟတ်စက် (Hardware) နာနာသာ်။
| type = စက် ကေုာံ အဳလေတ်ထရဝ်နစ်
| inventor = [[ချာလ်သ် ဗဗ္ဗိဂျ်]] (Charles Babbage) (တမ်မူလ)&lt;br&gt; [[အာလာန် တူရိင်]] (Alan Turing) (သဇိုင်သီအိုရဳ)
| inception = ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (စက်ပက်) &lt;br&gt; ၁၉၄၀ ဂမၠိုင် (အဳလေတ်ထရဝ်နစ်)
| fields = [[ကွတ်စက်]], [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]], [[ပရေင်ဆက်စၠောအ်]]
| primary_uses = တော်လၟိဟ်, ဂိုင်သိပ် တင်နင်, ပရေင်ဆက်စၠောအ်, ကမၠောန်သုတေသန
}}

'''ကောန်ပျူတာ''' ({{lang-en|Computer}}) ဝွံ ဒှ်စက်အဳလေတ်ထရဝ်နစ် မွဲဂကူတုဲ နွံကဵု သတ္တိ သွက်ဂွံ ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data)၊ တော်လၟိဟ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် တင်ဂၞင်တအ် (Processing) အတိုင် စၞောန်ပညုင် (Instructions) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရဝ်ဂရာမ် (Program) မကဵုလဝ်တုဲ မလေပ်ပတိတ်ကဵု သွဟ် (Output) တင်နင်နာနာသာ်ရ။ ကောန်ပျူတာခေတ်တၟိတအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ သွက်ဂွံ တော်လၟိဟ်သၟး၊ ဍေဟ်တအ် လုပ်ကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ အလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ သိပ္ပံ နာနာသာ်ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ်အရာအဓိက ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ဇၟာပ်ပ်တ္ၚဲ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ သတ္တိ အဓိက သွက် ကောန်ပျူတာမွဲဂှ် ဒှ်ပွမဖန်ဇန် သွက်ဂွံ ရပ်စပ် တင်ဂၞင်သဇိုင် ကေုာံ တော်လၟိဟ် နကဵု လဟီုသင်္ချာ (Arithmetic) ကေုာံ ယုတ္တိဗေဒ (Logical operations) နကဵု လၟေင်အလံက်စက် (Automatically) ရ။ ကောန်ပျူတာမွဲဂှ် သာမညအိုတ် ပါ်လဝ် ဒြဟတ်စက် ဟာတ်ဝဴ (Hardware) ကေုာံ လၟေင်စၞောန် သပ်ဝဴ (Software) ၜါသာ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:ENIAC-changing_a_tube.jpg|thumb|right|250px|စက် ENIAC မဒှ် ကောန်ပျူတာ အဳလေတ်ထရဝ်နစ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်]]
ဝင် ကောန်ပျူတာ ဂှ် စကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ်တမၠာ မစကာလဝ် စက်တော်လၟိဟ် ဗီုကဵု သၞောတ် အဗာကပ် (Abacus) တအ်ရ။ ဆဂး တမ်မူလ ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ နူကဵု တၠပညာသင်္ချာ အင်္ဂလာန် [[ချာလ်သ် ဗဗ္ဗိဂျ်]] (Charles Babbage) မခၞံဗဒှ်လဝ် အာနလဳတဳကယ် အေန်ဂျေန် (Analytical Engine) ရ။&lt;ref&gt;Swade, Doron (2000). ''The Cogwheel Brain: Charles Babbage and the Quest to Build the First Computer''. Little, Brown and Company. p. 10.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲကဵု ၜိုတ် ၁၉၃၀ ကဵု ၁၉၄၀ ဂမၠိုင်ဂှ် ကောန်ပျူတာ အဳလေတ်ထရဝ်နစ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ စက် ဗီုကဵု ENIAC မခၞံလဝ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (၁၉၄၅) ဂှ် ဒှ်ကောန်ပျူတာ အဳလေတ်ထရဝ်နစ် အလုံအိုတ်သီု မကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ နူကဵု စက်တအ်ဂှ် မစကာလဝ် ကျာဗလး (Vacuum tubes) တုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် စကာ တွာန်သေတ်သတာ (Transistors) ပ္ဍဲ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်၊ ကေုာံ မာ်ခရဝ်ပရဝ်သေတ်သာ (Microprocessors) ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Ceruzzi, Paul E. (2003). ''A History of Modern Computing''. MIT Press. p. 13.&lt;/ref&gt;

== ဒြဟတ်စက် ကေုာံ ကပေါတ်အမာတ် ==
ဟာတ်ဝဴ (Hardware) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကပေါတ်စက် မစပ်ကဵု ရုပ်ဝတ္ထု (Physical parts) ပ္ဍဲကောန်ပျူတာမွဲရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto;&quot;
|+ အဓိက ကပေါတ်အမာတ် ဟာတ်ဝဴ ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု ကပေါတ်စက် (Component) !! တာလျိုင် (Function)
|-
| '''CPU''' (Central Processing Unit) || က္ဍဟ် ကောန်ပျူတာ၊ ဍေဟ်တော်လၟိဟ် ကေုာံ ဖန်ဇန် လၟေင်ကမၠောန် အလုံစက်ရ။
|-
| '''RAM''' (Random Access Memory) || ဒၞာဲဂိုင်သိပ် တင်နင် ယာယဳ သွက်ဂွံစကာ ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်ပြဟ်ဟ်ရ။
|-
| '''Storage''' (HDD/SSD) || ဒၞာဲဂိုင်သိပ် တင်နင် လၟိုန် (ဥပမာ- ဖာင်, ပရဝ်ဂရာမ်, ဗဳဒဳယဝ်) ရ။
|-
| '''Motherboard''' || ဗလးစက်အဓိက မဆက်စပ်ကဵု ဇၟာပ်ကပေါတ် ဟာတ်ဝဴ သီုဖအိုတ်ရ။
|-
| '''I/O Devices''' || ကပေါတ် သွက်ဂွံ စုတ်တင်နင် (Keyboards, Mice) ကေုာံ ပတိတ်တင်နင် (Monitors, Printers) ရ။
|}

== သၞောတ် ပရဝ်ဂရာမ် ==
သပ်ဝဴ (Software) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင် စၞောန်ပညုင် မကဵုအမိင် ကု ဟာတ်ဝဴ သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် မွဲမွဲရ။ သပ်ဝဴဂှ် ပါ်လဝ် ၜါ ဂကူ အဓိက-
# '''သပ်ဝဴ သၞောတ်ဝ် (System Software):''' ဥပမာ - [[သၞောတ်ပရေင်ကမၠောန်]] (Operating System - OS) ဗီုကဵု Windows, macOS, Linux တအ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်စက် ဂွံချဳဒရာင်မာန်ရ။
# '''သပ်ဝဴ လွပ် (Application Software):''' ဥပမာ - Microsoft Word, ဝက်ဘရောက်သာ (Web browsers), ဟွံသေင်မ္ဂး ဂေမ် (Games) တအ်ရ။ သပ်ဝဴဏအ်ဂှ် ဖန်လဝ် သွက် လွပ် (Users) တအ် ဂွံစကာ သွက်ကမၠောန် တၟေင်မွဲမွဲရ။

== ဂကူ ကောန်ပျူတာ ဂမၠိုင် ==
[[File:Supercomputer_IBM_Blue_Gene_P_at_Argonne_National_Laboratory.jpg|thumb|right|250px|ကောန်ပျူတာ ဇၞော် (Supercomputer) ဇရေင် ဌာန်သုတေသန]]
ကောန်ပျူတာ တအ်ဂှ် နွံနာနာသာ် အတိုင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ကေုာံ သတ္တိဍေဟ်တအ်ရ။
* '''ကောန်ပျူတာ ဇၞော် (Supercomputers):''' မဒှ် ကောန်ပျူတာ မနွံကဵု ဒြဟတ် တော်လၟိဟ် မပြဟ်အိုတ်၊ မစကာ သွက်ဂွံ တော်လၟိဟ် ဥတုရာသဳ ကေုာံ သုတေသန သိပ္ပံ။
* '''ကောန်ပျူတာ ဌာန်စက် (Mainframes):''' မစကာ ပ္ဍဲကမ္ပဏဳဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ဘာဏ် သွက်ဂွံ ရပ်စပ် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်။
* '''ကောန်ပျူတာ ပူဂိုလ် (Personal Computers - PC):''' ဥပမာ - ဒေတ်တော့ (Desktops) ကေုာံ လေပ်တော့ (Laptops) သွက် ပူဂိုလ် စကာ ပ္ဍဲသ္ၚိ ကဵု ရုင်။
* '''ကောန်ပျူတာ မိုဝ်ဗာင် (Mobile Devices):''' ဥပမာ - သမာတ်ဖုင် (Smartphones) ကေုာံ တာဗလက် (Tablets) မဒှ် ကောန်ပျူတာ အဝဲဍောတ် မယိုက်ယေင်လောဲသွာ။
* '''ကောန်ပျူတာ နှဴ (Embedded Systems):''' မဒှ် စက်ကောန်ပျူတာ မစုတ်လဝ် ပ္ဍဲစက်တၞဟ် ဗီုကဵု စက်ကြာတ်ယာတ်၊ ကွဳစက်၊ မိုက်ခရဝ်ဝေပ် တအ်ရ။&lt;ref&gt;Stallings, William (2015). ''Computer Organization and Architecture''. Pearson Education. p. 45.&lt;/ref&gt;

== သၞောတ်ကွန်ရက် ကေုာံ အေန်တာနဲ ==
ကောန်ပျူတာ တအ်ဂှ် ဍေဟ်ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် နကဵု [[ကွန်ရက် ကောန်ပျူတာ]] (Computer networks) ရ။ ကွန်ရက်ဏအ်ဂှ် နွံနာနာသာ် မပ္တံကဵု LAN (Local Area Network) ပ္ဍဲရုင်မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး WAN (Wide Area Network) မဆက်စၠောအ်လဝ် ဍုင်နာနာရ။ ကွန်ရက် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ဂှ် ဒှ် [[အေန်တာနဲ]] (Internet) ရ။ အေန်တာနဲ ဝွံ ဆက်စၠောအ်လဝ် ကောန်ပျူတာ ပြကောဋိကိုဋ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ တင်နင် နကဵု သၞောတ်ဝ် TCP/IP ရ။

== ပရေင်စကာ ကေုာံ လွပ် ==
ကောန်ပျူတာ ဝွံ ပြံင်လှာဲလဝ် ဂၠးတိဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ အလုံအိုတ်သီု ကောန်ပျူတာ တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ-
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' သွက်ဂွံ တော်စရင်၊ ရပ်စပ် တင်ဂၞင် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် အဳကောမာတ် (E-commerce)။
* '''ပရေင်ပညာ:''' ကွတ် E-learning ကေုာံ ဒေသန လိက်ပတ် နာနာသာ် ပ္ဍဲ အေန်တာနဲ။
* '''သိပ္ပံ ကေုာံ ဂဥုဲ:''' သွက်ဂွံ ဗမံက်ရုပ်ရဴ ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ ဖန်ဇန် စက်ဂဥုဲ (Medical imaging) ကေုာံ ရံင် ဥတုရာသဳ။
* '''ပရေင်လဟိင်စိုတ်:''' ဝေင် ဂေမ်၊ ဗဵု ရုပ်ဒမျိုင် ကေုာံ ကလင် ဒွက်။

== အနာဂတ် ကောန်ပျူတာ ==
[[File:IBM_Q_System_One.jpg|thumb|right|250px|စက် ကွမ်တာမ် ကောန်ပျူတာ (Quantum Computer) မခၞံလဝ် နကဵု IBM]]
အနာဂတ် ကောန်ပျူတာ ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ပြဟ်ပြေဟ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ကွတ် [[ဉာဏ်ပညာ ဖန်ဗဒှ်]] (Artificial Intelligence - AI) ကေုာံ သၞောတ် Machine Learning ဂှ် ကဵုဒၟံင် ဒြဟတ် ကုကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ တော်လၟိဟ် ကမၠောန် မဝါတ်ဂါတ်တအ်ရ။

သာ်ဂှ်ဟွံသေင်၊ ကွတ် [[ကွမ်တာမ် ကောန်ပျူတာ]] (Quantum Computing) လေဝ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ဒၟံင်ရ။ ကွမ်တာမ် ကောန်ပျူတာ တအ်ဝွံ စကာ သၞောတ် ကွမ်တာမ်မက္ကဲနစ် (Quantum mechanics) တုဲ ဍေဟ်တော်လၟိဟ် မာန် ပြဟ်နူ ကောန်ပျူတာ ဓမ္မတာ ပြကောဋိကိုဋ် ဆမာန်ရ။&lt;ref&gt;Nielsen, Michael A.; Chuang, Isaac L. (2010). ''Quantum Computation and Quantum Information''. Cambridge University Press. p. 1-2.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ==
ကောန်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနဲ ပြးဇးကၠုင်ဂှ်ရ ပရေင်ဂီုကၠီု သိုက်ဗာ (Cybersecurity) လေဝ် ဒှ်ကၠုင် ကိစ္စဇၞော်ရ။ ဝဳရုသ် (Viruses)၊ မာလ်ဝဴ (Malware) ကေုာံ ဟက်ကာ (Hackers) တအ်ဂှ် ကၠတ်ကေတ် တင်ဂၞင် ကေုာံ ပလီုပလာ် စက်မာန်ရ။ 

ပါဲနူဂှ်တုဲ ပြသၞာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ အခေါင်အရာပူဂိုလ် (Privacy) ဂှ်လေဝ် ဒှ်ကၠုင် ဂလာန်သၟာန် ဇၞော်ဇၞော်ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် ဂိုင်သိပ်လဝ် တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် လွပ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ်ရ ပရေင်မင်မဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ဒေတာ (Data Protection Laws) တအ်လေဝ် ဒးခၞံဗဒှ်ကၠုင်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကောန်ပျူတာ ဝွံ ဒှ် တင်ခၞံဗဒှ် အဓိကအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဝင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ နူကဵု စက်တော်လၟိဟ် သာမည ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် စဵုကဵု ဒှ်စက် မကၠောန်ကမၠောန်မာန် ဇၟာပ်ဒၞာဲရ။ လွပ် ကောန်ပျူတာ ဂှ် ကဵုဖဵု သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်သိပ္ပံ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမလှဲလးရ။ ဆဂး အနာဂတ် ကောန်ပျူတာ (ဗီုကဵု AI) တအ်ဂှ်လေဝ် ဒးမင်မဲ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ညံင်ဟွံဂွံ ဒှ်အန္တရာဲ သွက် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ကောန်ပျူတာ]]
[[Category:အဳလေတ်ထရဝ်နစ်]]
[[Category:ကွတ်စက်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကွတ်စက် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ဂမၠိုင် (Technology &amp; Computing)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ကောန်ပျူတာ]] (Computer) • [[အေန်တာနဲ]] (Internet) • [[သၞောတ်ပရေင်ကမၠောန်]] (OS) • [[ဟာတ်ဝဴ]] (Hardware) • [[သပ်ဝဴ]] (Software) • [[ဉာဏ်ပညာ ဖန်ဗဒှ်]] (AI)
|}</text>
      <sha1>psdm8sqrnl4e58ur7lfjzuxi510dpbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57938</id>
      <parentid>57936</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T12:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17423" sha1="lve4airpd3l4lajolc4e5tcrtbvxvom" xml:space="preserve">{{Infobox invention
| name = ကောန်ပျူတာ (Computer)
| image = [[File:Personal computer, exploded 5.svg|250px|alt=Personal computer components]]
| caption = ကပေါတ်အမာတ် ကောန်ပျူတာ မသိုင်ခၞံလဝ် နကဵု ဒြဟတ်စက် (Hardware) နာနာသာ်။
| type = စက် ကေုာံ အဳလေတ်ထရဝ်နစ်
| inventor = [[ချာလ်သ် ဗဗ္ဗိဂျ်]] (Charles Babbage) (တမ်မူလ)&lt;br&gt; [[အာလာန် တူရိင်]] (Alan Turing) (သဇိုင်သီအိုရဳ)
| inception = ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (စက်ပက်) &lt;br&gt; ၁၉၄၀ ဂမၠိုင် (အဳလေတ်ထရဝ်နစ်)
| fields = [[ကွတ်စက်]], [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]], [[ပရေင်ဆက်စၠောအ်]]
| primary_uses = တော်လၟိဟ်, ဂိုင်သိပ် တင်နင်, ပရေင်ဆက်စၠောအ်, ကမၠောန်သုတေသန
}}

'''ကောန်ပျူတာ''' ({{lang-en|Computer}}) ဝွံ ဒှ်စက်အဳလေတ်ထရဝ်နစ် မွဲဂကူတုဲ နွံကဵု သတ္တိ သွက်ဂွံ ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data)၊ တော်လၟိဟ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် တင်ဂၞင်တအ် (Processing) အတိုင် စၞောန်ပညုင် (Instructions) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရဝ်ဂရာမ် (Program) မကဵုလဝ်တုဲ မလေပ်ပတိတ်ကဵု သွဟ် (Output) တင်နင်နာနာသာ်ရ။ ကောန်ပျူတာခေတ်တၟိတအ်ဂှ် ဟွံသေင်ဆ သွက်ဂွံ တော်လၟိဟ်သၟး၊ ဍေဟ်တအ် လုပ်ကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ အလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ သိပ္ပံ နာနာသာ်ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ်အရာအဓိက ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ဇၟာပ်ပ်တ္ၚဲ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ သတ္တိ အဓိက သွက် ကောန်ပျူတာမွဲဂှ် ဒှ်ပွမဖန်ဇန် သွက်ဂွံ ရပ်စပ် တင်ဂၞင်သဇိုင် ကေုာံ တော်လၟိဟ် နကဵု လဟီုသင်္ချာ (Arithmetic) ကေုာံ ယုတ္တိဗေဒ (Logical operations) နကဵု လၟေင်အလံက်စက် (Automatically) ရ။ ကောန်ပျူတာမွဲဂှ် သာမညအိုတ် ပါ်လဝ် ဒြဟတ်စက် ဟာတ်ဝဴ (Hardware) ကေုာံ လၟေင်စၞောန် သပ်ဝဴ (Software) ၜါသာ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:ENIAC-changing_a_tube.jpg|thumb|right|250px|စက် ENIAC မဒှ် ကောန်ပျူတာ အဳလေတ်ထရဝ်နစ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်]]
ဝင် ကောန်ပျူတာ ဂှ် စကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ်တမၠာ မစကာလဝ် စက်တော်လၟိဟ် ဗီုကဵု သၞောတ် အဗာကပ် (Abacus) တအ်ရ။ ဆဂး တမ်မူလ ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ နူကဵု တၠပညာသင်္ချာ အင်္ဂလာန် [[ချာလ်သ် ဗဗ္ဗိဂျ်]] (Charles Babbage) မခၞံဗဒှ်လဝ် အာနလဳတဳကယ် အေန်ဂျေန် (Analytical Engine) ရ။&lt;ref&gt;Swade, Doron (2000). ''The Cogwheel Brain: Charles Babbage and the Quest to Build the First Computer''. Little, Brown and Company. p. 10.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲကဵု ၜိုတ် ၁၉၃၀ ကဵု ၁၉၄၀ ဂမၠိုင်ဂှ် ကောန်ပျူတာ အဳလေတ်ထရဝ်နစ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ စက် ဗီုကဵု ENIAC မခၞံလဝ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (၁၉၄၅) ဂှ် ဒှ်ကောန်ပျူတာ အဳလေတ်ထရဝ်နစ် အလုံအိုတ်သီု မကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ နူကဵု စက်တအ်ဂှ် မစကာလဝ် ကျာဗလး (Vacuum tubes) တုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် စကာ တွာန်သေတ်သတာ (Transistors) ပ္ဍဲ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်၊ ကေုာံ မာ်ခရဝ်ပရဝ်သေတ်သာ (Microprocessors) ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Ceruzzi, Paul E. (2003). ''A History of Modern Computing''. MIT Press. p. 13.&lt;/ref&gt;

== ဒြဟတ်စက် ကေုာံ ကပေါတ်အမာတ် ==
ဟာတ်ဝဴ (Hardware) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကပေါတ်စက် မစပ်ကဵု ရုပ်ဝတ္ထု (Physical parts) ပ္ဍဲကောန်ပျူတာမွဲရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto;&quot;
|+ အဓိက ကပေါတ်အမာတ် ဟာတ်ဝဴ ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု ကပေါတ်စက် (Component) !! တာလျိုင် (Function)
|-
| '''CPU''' (Central Processing Unit) || က္ဍဟ် ကောန်ပျူတာ၊ ဍေဟ်တော်လၟိဟ် ကေုာံ ဖန်ဇန် လၟေင်ကမၠောန် အလုံစက်ရ။
|-
| '''RAM''' (Random Access Memory) || ဒၞာဲဂိုင်သိပ် တင်နင် ယာယဳ သွက်ဂွံစကာ ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်ပြဟ်ဟ်ရ။
|-
| '''Storage''' (HDD/SSD) || ဒၞာဲဂိုင်သိပ် တင်နင် လၟိုန် (ဥပမာ- ဖာင်, ပရဝ်ဂရာမ်, ဗဳဒဳယဝ်) ရ။
|-
| '''Motherboard''' || ဗလးစက်အဓိက မဆက်စပ်ကဵု ဇၟာပ်ကပေါတ် ဟာတ်ဝဴ သီုဖအိုတ်ရ။
|-
| '''I/O Devices''' || ကပေါတ် သွက်ဂွံ စုတ်တင်နင် (Keyboards, Mice) ကေုာံ ပတိတ်တင်နင် (Monitors, Printers) ရ။
|}

== သၞောတ် ပရဝ်ဂရာမ် ==
သပ်ဝဴ (Software) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင် စၞောန်ပညုင် မကဵုအမိင် ကု ဟာတ်ဝဴ သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် မွဲမွဲရ။ သပ်ဝဴဂှ် ပါ်လဝ် ၜါ ဂကူ အဓိက-
# '''သပ်ဝဴ သၞောတ်ဝ် (System Software):''' ဥပမာ - [[သၞောတ်ပရေင်ကမၠောန်]] (Operating System - OS) ဗီုကဵု Windows, macOS, Linux တအ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်စက် ဂွံချဳဒရာင်မာန်ရ။
# '''သပ်ဝဴ လွပ် (Application Software):''' ဥပမာ - Microsoft Word, ဝက်ဘရောက်သာ (Web browsers), ဟွံသေင်မ္ဂး ဂေမ် (Games) တအ်ရ။ သပ်ဝဴဏအ်ဂှ် ဖန်လဝ် သွက် လွပ် (Users) တအ် ဂွံစကာ သွက်ကမၠောန် တၟေင်မွဲမွဲရ။

== ဂကူ ကောန်ပျူတာ ဂမၠိုင် ==
[[File:Supercomputer_IBM_Blue_Gene_P_at_Argonne_National_Laboratory.jpg|thumb|right|250px|ကောန်ပျူတာ ဇၞော် (Supercomputer) ဇရေင် ဌာန်သုတေသန]]
ကောန်ပျူတာ တအ်ဂှ် နွံနာနာသာ် အတိုင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ကေုာံ သတ္တိဍေဟ်တအ်ရ။
* '''ကောန်ပျူတာ ဇၞော် (Supercomputers):''' မဒှ် ကောန်ပျူတာ မနွံကဵု ဒြဟတ် တော်လၟိဟ် မပြဟ်အိုတ်၊ မစကာ သွက်ဂွံ တော်လၟိဟ် ဥတုရာသဳ ကေုာံ သုတေသန သိပ္ပံ။
* '''ကောန်ပျူတာ ဌာန်စက် (Mainframes):''' မစကာ ပ္ဍဲကမ္ပဏဳဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ဘာဏ် သွက်ဂွံ ရပ်စပ် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်။
* '''ကောန်ပျူတာ ပူဂိုလ် (Personal Computers - PC):''' ဥပမာ - ဒေတ်တော့ (Desktops) ကေုာံ လေပ်တော့ (Laptops) သွက် ပူဂိုလ် စကာ ပ္ဍဲသ္ၚိ ကဵု ရုင်။
* '''ကောန်ပျူတာ မိုဝ်ဗာင် (Mobile Devices):''' ဥပမာ - သမာတ်ဖုင် (Smartphones) ကေုာံ တာဗလက် (Tablets) မဒှ် ကောန်ပျူတာ အဝဲဍောတ် မယိုက်ယေင်လောဲသွာ။
* '''ကောန်ပျူတာ နှဴ (Embedded Systems):''' မဒှ် စက်ကောန်ပျူတာ မစုတ်လဝ် ပ္ဍဲစက်တၞဟ် ဗီုကဵု စက်ကြာတ်ယာတ်၊ ကွဳစက်၊ မိုက်ခရဝ်ဝေပ် တအ်ရ။&lt;ref&gt;Stallings, William (2015). ''Computer Organization and Architecture''. Pearson Education. p. 45.&lt;/ref&gt;

== သၞောတ်ကွန်ရက် ကေုာံ အေန်တာနေတ် ==
ကောန်ပျူတာ တအ်ဂှ် ဍေဟ်ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် နကဵု [[ကွန်ရက် ကောန်ပျူတာ]] (Computer networks) ရ။ ကွန်ရက်ဏအ်ဂှ် နွံနာနာသာ် မပ္တံကဵု LAN (Local Area Network) ပ္ဍဲရုင်မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး WAN (Wide Area Network) မဆက်စၠောအ်လဝ် ဍုင်နာနာရ။ ကွန်ရက် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ဂှ် ဒှ် [[အေန်တာနေတ်]] (Internet) ရ။ အေန်တာနေတ် ဝွံ ဆက်စၠောအ်လဝ် ကောန်ပျူတာ ပြကောဋိကိုဋ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ တင်နင် နကဵု သၞောတ်ဝ် TCP/IP ရ။

== ပရေင်စကာ ကေုာံ လွပ် ==
ကောန်ပျူတာ ဝွံ ပြံင်လှာဲလဝ် ဂၠးတိဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ အလုံအိုတ်သီု ကောန်ပျူတာ တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ-
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' သွက်ဂွံ တော်စရင်၊ ရပ်စပ် တင်ဂၞင် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် အဳကောမာတ် (E-commerce)။
* '''ပရေင်ပညာ:''' ကွတ် E-learning ကေုာံ ဒေသန လိက်ပတ် နာနာသာ် ပ္ဍဲ အေန်တာနေတ်။
* '''သိပ္ပံ ကေုာံ ဂဥုဲ:''' သွက်ဂွံ ဗမံက်ရုပ်ရဴ ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ ဖန်ဇန် စက်ဂဥုဲ (Medical imaging) ကေုာံ ရံင် ဥတုရာသဳ။
* '''ပရေင်လဟိင်စိုတ်:''' ဝေင် ဂေမ်၊ ဗဵု ရုပ်ဒမျိုင် ကေုာံ ကလင် ဒွက်။

== အနာဂတ် ကောန်ပျူတာ ==
[[File:IBM_Q_System_One.jpg|thumb|right|250px|စက် ကွမ်တာမ် ကောန်ပျူတာ (Quantum Computer) မခၞံလဝ် နကဵု IBM]]
အနာဂတ် ကောန်ပျူတာ ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ပြဟ်ပြေဟ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ကွတ် [[ဉာဏ်ပညာ ဖန်ဗဒှ်]] (Artificial Intelligence - AI) ကေုာံ သၞောတ် Machine Learning ဂှ် ကဵုဒၟံင် ဒြဟတ် ကုကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ တော်လၟိဟ် ကမၠောန် မဝါတ်ဂါတ်တအ်ရ။

သာ်ဂှ်ဟွံသေင်၊ ကွတ် [[ကွမ်တာမ် ကောန်ပျူတာ]] (Quantum Computing) လေဝ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ဒၟံင်ရ။ ကွမ်တာမ် ကောန်ပျူတာ တအ်ဝွံ စကာ သၞောတ် ကွမ်တာမ်မက္ကဲနစ် (Quantum mechanics) တုဲ ဍေဟ်တော်လၟိဟ် မာန် ပြဟ်နူ ကောန်ပျူတာ ဓမ္မတာ ပြကောဋိကိုဋ် ဆမာန်ရ။&lt;ref&gt;Nielsen, Michael A.; Chuang, Isaac L. (2010). ''Quantum Computation and Quantum Information''. Cambridge University Press. p. 1-2.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ==
ကောန်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနေတ် ပြးဇးကၠုင်ဂှ်ရ ပရေင်ဂီုကၠီု သိုက်ဗာ (Cybersecurity) လေဝ် ဒှ်ကၠုင် ကိစ္စဇၞော်ရ။ ဝဳရုသ် (Viruses)၊ မာလ်ဝဴ (Malware) ကေုာံ ဟက်ကာ (Hackers) တအ်ဂှ် ကၠတ်ကေတ် တင်ဂၞင် ကေုာံ ပလီုပလာ် စက်မာန်ရ။ 

ပါဲနူဂှ်တုဲ ပြသၞာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ အခေါင်အရာပူဂိုလ် (Privacy) ဂှ်လေဝ် ဒှ်ကၠုင် ဂလာန်သၟာန် ဇၞော်ဇၞော်ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် ဂိုင်သိပ်လဝ် တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် လွပ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ်ရ ပရေင်မင်မဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ဒေတာ (Data Protection Laws) တအ်လေဝ် ဒးခၞံဗဒှ်ကၠုင်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကောန်ပျူတာ ဝွံ ဒှ် တင်ခၞံဗဒှ် အဓိကအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဝင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ နူကဵု စက်တော်လၟိဟ် သာမည ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် စဵုကဵု ဒှ်စက် မကၠောန်ကမၠောန်မာန် ဇၟာပ်ဒၞာဲရ။ လွပ် ကောန်ပျူတာ ဂှ် ကဵုဖဵု သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်သိပ္ပံ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမလှဲလးရ။ ဆဂး အနာဂတ် ကောန်ပျူတာ (ဗီုကဵု AI) တအ်ဂှ်လေဝ် ဒးမင်မဲ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ညံင်ဟွံဂွံ ဒှ်အန္တရာဲ သွက် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ကောန်ပျူတာ]]
[[Category:အဳလေတ်ထရဝ်နစ်]]
[[Category:ကွတ်စက်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကွတ်စက် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ဂမၠိုင် (Technology &amp; Computing)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ကောန်ပျူတာ]] (Computer) • [[အေန်တာနေတ်]] (Internet) • [[သၞောတ်ပရေင်ကမၠောန်]] (OS) • [[ဟာတ်ဝဴ]] (Hardware) • [[သပ်ဝဴ]] (Software) • [[ဉာဏ်ပညာ ဖန်ဗဒှ်]] (AI)
|}</text>
      <sha1>lve4airpd3l4lajolc4e5tcrtbvxvom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox invention</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12158</id>
    <revision>
      <id>57937</id>
      <timestamp>2026-10-10T12:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | abovestyle = background-color: #ededed; padding: 0.2em; | above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}} | image      = {{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | caption    = {{{caption|{{{စၞောန်ထ္ၜး|}}}}}}  | labelstyle = white-space: nowrap; padding-right: 1em;  | label1     = ဂကူ ကပေါတ် | data1      = {{{type|{{{ဂကူ|}}}}}}  | label2     = ညးမ...&quot;</comment>
      <origin>57937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="n7p9fmnumn4rk9u1n2oc7wrhcevkgpj" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| abovestyle = background-color: #ededed; padding: 0.2em;
| above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}}
| image      = {{{image|{{{ရုပ်|}}}}}}
| caption    = {{{caption|{{{စၞောန်ထ္ၜး|}}}}}}

| labelstyle = white-space: nowrap; padding-right: 1em;

| label1     = ဂကူ ကပေါတ်
| data1      = {{{type|{{{ဂကူ|}}}}}}

| label2     = ညးမခၞံဗဒှ်
| data2      = {{{inventor|{{{ညးမခၞံဗဒှ်|}}}}}}

| label3     = အခိင်ကာလ
| data3      = {{{inception|{{{အခိင်ကာလ|}}}}}}

| label4     = ကဏ္ဍ
| data4      = {{{fields|{{{ကဏ္ဍ|}}}}}}

| label5     = လွပ် အဓိက
| data5      = {{{primary_uses|{{{လွပ်_အဓိက|}}}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဝွံ စကာ သွက်ဂွံ ထ္ၜး တင်နင် သဇိုင် မဆေင်စပ် ကု ကပေါတ် မခၞံဗဒှ်လဝ် (Inventions) တအ်ရ။

&lt;pre&gt;
{{Infobox invention
| name         = &lt;!-- ယၟု (ဥပမာ - ကောန်ပျူတာ) --&gt;
| image        = &lt;!-- ဥပမာ - [[File:Example.jpg|250px]] --&gt;
| caption      = &lt;!-- စၞောန်ထ္ၜး ရုပ် --&gt;
| type         = &lt;!-- ဂကူ ကပေါတ် (ဥပမာ - စက် ကေုာံ အဳလေတ်ထရဝ်နစ်) --&gt;
| inventor     = &lt;!-- ညးမခၞံဗဒှ် (ဥပမာ - ချာလ်သ် ဗဗ္ဗိဂျ်) --&gt;
| inception    = &lt;!-- အခိင်ကာလ မခၞံဗဒှ် (ဥပမာ - ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ) --&gt;
| fields       = &lt;!-- ကဏ္ဍ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာရပ် (ဥပမာ - ကွတ်စက်) --&gt;
| primary_uses = &lt;!-- ပရေင်စကာ ဟွံသေင်မ္ဂး လွပ် (ဥပမာ - တော်လၟိဟ်) --&gt;
}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox invention
| name = ကောန်ပျူတာ (Computer)
| image = [[File:Personal computer, exploded 5.svg|250px]]
| caption = ကပေါတ်အမာတ် ကောန်ပျူတာ
| type = စက် ကေုာံ အဳလေတ်ထရဝ်နစ်
| inventor = [[ချာလ်သ် ဗဗ္ဗိဂျ်]] (Charles Babbage)
| inception = ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ
| fields = [[ကွတ်စက်]], [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]]
| primary_uses = တော်လၟိဟ်, ဂိုင်သိပ် တင်နင်
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက်]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n7p9fmnumn4rk9u1n2oc7wrhcevkgpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တၟအ်ကၠင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12159</id>
    <revision>
      <id>57939</id>
      <timestamp>2026-10-10T14:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox rock | name             = တၟအ်ကၠင် (Laterite) | type             = [[တၟအ် လတာ်]] (Sedimentary rock) / ဂကူတိ | image            = Laterite - Kerala.JPG | caption          = လက္ချဏ် တၟအ်ကၠင် ဍာ်မိတ်ဗကေတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ဒေသ ကေရာလာ၊ အိန္ဒိယ | compositio...&quot;</comment>
      <origin>57939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19555" sha1="s09hep79pqrxzef4sbnem3prl6qczak" xml:space="preserve">{{Infobox rock
| name             = တၟအ်ကၠင် (Laterite)
| type             = [[တၟအ် လတာ်]] (Sedimentary rock) / ဂကူတိ
| image            = Laterite - Kerala.JPG
| caption          = လက္ချဏ် တၟအ်ကၠင် ဍာ်မိတ်ဗကေတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ဒေသ ကေရာလာ၊ အိန္ဒိယ
| composition      = [[ပသဲ အံက်သိုက်]] (Iron oxide), [[အာလူမဳနဳယာမ်]] (Aluminium)
| color            = ဍာ်မိတ်၊ ဗကေတ်၊ ပတေင်သာ်ခဍောင်
| formation        = ပရေင်လျာ်လီု (Weathering) ပ္ဍဲ ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ
| distribution     = ရးအာရှ၊ အာဖရိက၊ အမေရိက သၠုင်ကျာ
| usage            = အုတ်ခိုင်၊ ဗိသုကာ ခေတ်တမၠာ၊ ဓါတ်အာလူမဳနဳယာမ်
}}

'''တၟအ်ကၠင်''' ({{lang-en|Laterite}}) ဝွံ ဒှ်ဂကူတိ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူတၟအ် မနွံကဵု ဓါတ်ပသဲ (Iron) ကေုာံ အာလူမဳနဳယာမ် (Aluminium) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ မလေပ်မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသ ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ ကေုာံ ဍုက်ဍေက် (Tropical and subtropical regions) အလုံမွဲဂၠးတိရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး တၟအ်ကၠင်ဝွံ နွံကဵု အသာ်ဍာ်မိတ်ဗကေတ် (Rusty-red) ဟိုတ်နူကဵု ဓါတ် ပသဲအံက်သိုက် (Iron oxide) ပါလုပ်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ တၟအ်ကၠင်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်လျာ်လီု (Weathering) နူကဵု တၟအ်သဇိုင် (Parent rock) ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဗွဲမလအ်လရ။ ယၟု &quot;Laterite&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ ဝေါဟာရ လေတ္တေန် &quot;later&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အုတ်&quot; (Brick) ရ။&lt;ref&gt;Aleva, G.J.J. (1994). ''Laterites: Concepts, Geology, Morphology and Chemistry''. ISRIC. p. 45.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲဝင်အာရှအဂၞဲ တၟအ်ကၠင်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာ ပရေင်သြိုင်ခၞံ အနုသုခုမ ဗိသုကာ ခေတ်တြေံ ဗီုကဵု ကျာ်စေတဳ ကေုာံ နန်နိဝေသ်ဂမၠိုင်ရ။

== နိဒါန် ကေုာံ ပွံက် ==
တၟအ်ကၠင် ဝွံ ဒှ်ကပေါတ်သဘာဝ မပံင်နှဴလဝ် အကြာ တိ ကဵု တၟအ် မွဲဂကူရ။ ကာလဍေဟ် နွံသၟဝ်တိ ဍိုတ်ဍေက်ဒၟံင်မ္ဂး ဍေဟ်ဍိုန်တုဲ ရေက်ကုတ် နကဵု ဇြင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်ကိရိယာ လောဲလောဲသွာသွာမာန်ရ။ ဆဂး ကာလတံင်ပ္တိတ်လတူတိတုဲ စိုပ်အာ ကျာကေုာံ တ္ၚဲမ္ဂး ဍေဟ်ကှ်တုဲ ရာတ်ခိုင်ကၠိုက်အာ ညံင်ရဴ တၟအ်ကမ္မလာတ် (Concrete) ကီုရ။ လက္ချဏ်တၟေင်ဏအ်ဂှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် နူခေတ်တမၠာ သုင်စောဲကၠုင် တၟအ်ကၠင် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ ဘာကျာ်၊ ကၟာင်ဍုင် ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် မခိုင်ကၠိုက်တအ်ရ။

== လက္ချဏ် သဘာဝ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ ==
လက္ချဏ် သဘာဝ (Physical properties) ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Chemical properties) တၟအ်ကၠင်ဝွံ နွံတၟေင်တၞဟ်ခြာ နူကဵု တၟအ်တၞဟ်တအ်ရ။ 

* '''လက္ချဏ် သဘာဝ:''' နွံကဵု ထိုင်ဗင် (Porous) တုဲ ဍာ်ဇွောဝ်စူလုပ်လောဲသွာရ။ အခိင်တိဍုက်မ္ဂး ဍိုန်ပြေက်တုဲ အခိင်ကှ်မ္ဂး ရာတ်ခိုင်ရ။ လျိုင်ဍေဟ် ဇြိုင်တုဲ စဵုဒၞာကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ လတိုပ်မာန်ရ။
* '''ဓါတုဗေဒ:''' တၟအ်ကၠင်ဝွံ နွံကဵု ဓါတ်သဳလဳကာ (Silica) အောန်တုဲ၊ ဓါတ်ပသဲ (Fe2O3) ကဵု အာလူမဳနဳယာမ် (Al2O3) ဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ဓါတ်အာလူမဳနဳယာမ် ဂၠိုင်လောန်မ္ဂး ဍေဟ်ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် [[ဗံက်သိုက်]] (Bauxite) မဒှ် တၟအ်သွက်ဂွံ ပ္တိတ် သတ္တု အာလူမဳနဳယာမ် ရ။&lt;ref&gt;Tardy, Y. (1997). ''Petrology of Laterites and Tropical Soils''. A.A. Balkema. p. 112.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 70%; margin: 1em auto;&quot;
|+ တာဗျူလာ ထ္ၜး ဓါတ်မပါလုပ် ပ္ဍဲ တၟအ်ကၠင်
|-
! ဂကူ ဓါတ်စောံ (Chemical) !! တၟာဲတၟော် (%) !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖဵု
|-
| ပသဲ အံက်သိုက် (Fe2O3) || ၃၀ - ၆၀ % || ကဵုအသာ် ဗကေတ်တုဲ ပဵုကဵု ဓါတ်ခိုင်
|-
| အာလူမဳနဳယာမ် (Al2O3) || ၁၀ - ၃၀ % || ဒှ်တမ်မူလ သတ္တု အာလူမဳနဳယာမ်
|-
| သဳလဳကာ (SiO2) || ၅ - ၂၀ % || ပါလုပ်အောန် (တိဗဗု/တိဗိုတ်)
|-
| ဍာ် (H2O) || ၁၀ - ၁၅ % || နွံပ္ဍဲ အခိင် ဟွံဂွံကှ်ဏီ
|}

== တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်မံက်ဂတဝ် ==
[[File:Laterite_profile.jpg|thumb|right|250px|ဗီုပြင် ထပ်တိ တၟအ်ကၠင် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် သၟဝ်တိ]]
ပရေင်မံက်ဂတဝ် (Formation) တၟအ်ကၠင်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ ကေုာံ ပရေင်ဗြဲဂူဂၠိုင် ပ္ဍဲဒေသ ထာန်ဂမ္တဴ (Tropical zones) ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ပရေင်ဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ် နကဵု လၟေင်ကမၠောန် (Leaching) ရ။
# တၟအ်သဇိုင် (ဥပမာ- တၟအ်ဂရာန်နိုက်) ဂှ် ဒးဒုင် လျာ်လီု နကဵု ဍာ်ဗြဲ ကေုာံ ဓါတ်ဂမ္တဴ။
# ဍာ်ဗြဲ မၞုံကဵု ဓါတ်အက်သေတ် ဍိုန်ဍိုန် (Carbonic acid) ဂှ် ဇွောဝ်တိတ်ဏာ ဓါတ်သဳလဳကာ ကေုာံ ဓါတ်ပတေက်သဳယာမ် နူကဵု တၟအ်တအ်ဂှ်ရ။
# သှ်ေၜက်ဒၟံင်ဂှ် ဒှ် ဓါတ်ပသဲ ကေုာံ အာလူမဳနဳယာမ် မဟွံလေပ် ပိုဟ်လေင် ပ္ဍဲဍာ်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကောံကလောအ်အာတုဲ ဒှ်ကၠုင် တၟအ်ကၠင် ရ။&lt;ref&gt;McFarlane, M.J. (1976). ''Laterite and Landscape''. Academic Press. p. 89.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပါ်စွံ ဂကူ တၟအ်ကၠင် ==
တၟအ်ကၠင် ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗွဲမနာနာသာ်တုဲ တၠပညာ ဘူမိဗေဒ တအ် ပါ်လဝ် ဂကူဍေဟ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
* '''တၟအ်ကၠင် ပသဲ (Ferruginous laterite):''' ဓါတ်ပသဲ ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အသာ် ဗကေတ် ဓမ္မခိုင်တုဲ စကာသွက် ပရေင်သြိုင်ခၞံ ဂၠိုင်ရ။
* '''တၟအ်ကၠင် အာလူမဳနဳယာမ် (Aluminous laterite):''' ဓါတ်အာလူမဳနဳယာမ် ဂၠိုင်ရ။ အသာ် ၜတ်တုဲ ယဝ်ရ ဓါတ်အာလူမဳနဳယာမ် ဍိုက်ပေင်မ္ဂး ကော်စ ဗံက်သိုက် (Bauxite) ရ။
* '''တၟအ်ကၠင် ခရုမ် (Nickeliferous laterite):''' ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵု ဗီုကဵု ဍုင်နယူးကာလဳဒဝ်နဳယာ (New Caledonia) ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳရှာ ဂှ် တၟအ်ကၠင် နွံကဵု ဓါတ် နဳကေဝ် (Nickel) မပြဟ်ပတိတ် သတ္တုမာန်ရ။

== ဒေသ မဂွံဆဵုကေတ်မာန် ==
တၟအ်ကၠင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသ အဳကွေတာ (Equatorial) ကေုာံ ဒေသ ထာန်ဂမ္တဴရ။ အလုံမွဲဂၠးတိမ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ-
* '''အာရှ:''' ဍုင်အိန္ဒိယ၊ သိရဳလာင်္ကာ၊ မလေရှာ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ ဍုင်သေံ၊ ကေုာံ ဍုင်မန်-ဗၟာ။
* '''အာဖရိက:''' ဒေသ လဒေါဝ် ကေုာံ ပလိုတ် အာဖရိက ဗီုကဵု ဍုင်ဂါနာ (Ghana) ကေုာံ မာဒါဂါသကာ (Madagascar)။
* '''အမေရိက သၠုင်ကျာ:''' ပ္ဍဲဍုင် ဘရာဇြဳ (Brazil) ဒေသ ခြုံဂြိုပ် အာမာဇြောန်။&lt;ref&gt;Gidigasu, M.D. (1976). ''Laterite Soil Engineering''. Elsevier. p. 230.&lt;/ref&gt;
ပ္ဍဲဒေသ မန် (တွဵုရးဍုင်မန်) ဗီုကဵု ကျာ်မြဟ်၊ မုဟ်ဍုင်၊ သဓီု ကေုာံ ဒေသလ္ၚဵု ပ္ဍဲတိရးဍောတ်တအ်ဂှ် တၟအ်ကၠင် နွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ ==
[[File:Angkor_Wat_Laterite_wall.jpg|thumb|left|250px|ကၟာင် တၟအ်ကၠင် ပ္ဍဲ ဘာကျာ် အာင်ကောဝါတ် (Angkor Wat) ဍုင်ခမေန်]]
နူခေတ် ၁၀ ဗွဝ်ကၠံ တေအ်၊ ဂကူမန် ကေုာံ ခမေန် (Khmer) တအ် လွဳစကာကၠုင် တၟအ်ကၠင် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ စေတဳ၊ ဘာကျာ် ကေုာံ နန်နိဝေသ် တအ်ရ။ တၟအ်ကၠင်ဂှ် ကာလဍိုက်ဍေက်မ္ဂး ရေက်လောဲတုဲ ကာလကှ်မ္ဂး ရာတ်ခိုင်အာ ညံင်ရဴ တၟအ်ကီုရ။ 
* '''အာင်ကောဝါတ် (Angkor Wat):''' ပ္ဍဲဍုင်ခမေန် သဇိုင် ကေုာံ ကၟာင်အဓိက အာင်ကောဝါတ် ဂှ် သြိုင်လဝ် နကဵု တၟအ်ကၠင် သၟးရ။
* '''ဒေသမန်:''' ပ္ဍဲ ဍုင်သဓီု၊ ပဲခူး (ဟံသာဝတဳ) ကေုာံ ကျာ်ထိုဝ် တအ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် သဇိုင်ကျာ်၊ ကၟာင်ဍုင် မသြိုင်လဝ် နကဵု တၟအ်ကၠင်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဍာ်ကၟာ ကေုာံ တွိုန်ဍာ် မခါဲလဝ် ပ္ဍဲ တၟအ်ကၠင် ဂှ် ဍာ်ဇြုင်ကေဝ်တုဲ ခိုဟ်သွက် ပရေင်ထတ်ယုက်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု စက်ယန္တရား ခိုဟ်ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ တၟအ်ကၠင် ဝွံ သှ်ေဒၟံင် အရာကိစ္စဇၞော် မွဲဖိုဟ်ရ-
# '''အုတ်ခိုင် (Building Blocks):''' ပ္ဍဲဒေသရးမွဲမွဲ ဗီုကဵု အိန္ဒိယ ကေုာံ အာဖရိက ညးတအ် ဆက်ကုတ် တၟအ်ကၠင် နဒဒှ် အုတ် သွက်ဂွံ သြိုင်သ္ၚိ ဌာန် ဒေသရ။ ဍေဟ် သၟဟ်အစောံ လဇုဲကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴတုဲ ပ္ဍဲသ္ၚိ ဍိုန်ဍိုတ်မံင်ရ။
# '''ဂၠံင်ဍာန် (Road Construction):''' တိတၟအ်ကၠင် ဂှ် စကာ နဒဒှ် တိသဇိုင် (Sub-base) သွက်ဂွံ ခၞံဂၠံင်ဍာန် ယာန်ကွဳရ။ ဍေဟ် ခိုင်ကၠိုက်တုဲ ဍာ်ဟွံဂွံဍုက်လောဲရ။
# '''သတ္တု အာလူမဳနဳယာမ် (Bauxite Extraction):''' ယဝ်ရ တၟအ်ကၠင်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ် အာလူမဳနဳယာမ် ဂၠိုင်မ္ဂး ကမ္ပဏဳတအ် ခါဲၜံက် ကေတ် သတ္တု ဗံက်သိုက် (Bauxite) သွက်ဂွံ ကၠောန်ပ္တိတ် အာလူမဳနဳယာမ် ရ။

== တၟအ်ကၠင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မန်-ခမေန် ==
တၟအ်ကၠင် ဝွံ ပ္ဍဲအခိုက်ကၞာ ဝင်ဂကူမန် ကေုာံ ခမေန် မ္ဂး မၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် ပရေင်ယေန်သၞာင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အနုသုခုမ မန်ခေတ်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒွါရဝတဳ (Dvaravati) ကေုာံ ဟရိဘုဉ္ဇယ (Hariphunchai) တအ်မ္ဂး ကၠောန်လဝ် ပဋိမာရုပ် ကျာ် ကေုာံ တိုင်ဓမ္မစက် နကဵု တၟအ်ကၠင် လေဝ် နွံရ။ ကၟာင်ဍုင် မန်တြေံ ဗီုကဵု သုဝဏ္ဏဘူမိ ဂှ် သြိုင်လဝ် နကဵု တၟအ်ကၠင် မဂွံဆဵုကေတ် သက်သဳ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။ တၟအ်ကၠင် ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ မထ္ၜးကဵု ပရေင်အစောံစရာဲ ကောန်မၞိဟ် မလွဳစကာ ကပေါတ်သဘာဝ သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် သာသနာ ကေုာံ ဒတန်မခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ပရေင်ကဵုဖဵု ကေုာံ ပရေင်ဟွံခိုဟ် ကုသဘာဝ ==
ၜိုန်ရ တၟအ်ကၠင် ဝွံ ခိုဟ်သွက် ပရေင်သြိုင်ခၞံ ကီုလေဝ်၊ သွက် ပရေင်တဵုလွဳ မ္ဂး ဍေဟ် ဟွံခိုဟ် သွက်သဘာဝ ရ။&lt;ref&gt;Widdowson, M. (1997). ''Palaeosurfaces: Recognition, Reconstruction and Palaeoenvironmental Interpretation''. Geological Society. p. 115.&lt;/ref&gt;
* '''သွက် ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture):''' တိတၟအ်ကၠင် ဝွံ ဓါတ်အဟာရ (Nutrients) ဗီုကဵု ဓါတ်နိုက်ထရဝ်ဂျေန် ကဵု ဖဝ်သဖရပ် အောန်တုဲ တဵုလွဳ ကပေါတ်သြောအ် ဟွံဍိုက်ပေင်ရ။ 
* '''ပရေင်ခါဲတၟအ် (Mining):''' ပရေင်ခါဲ တၟအ်ကၠင် သွက်ဂွံ ကေတ် အုတ် ကေုာံ သတ္တုဂှ် ပလီုပလာ်ထောအ် ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ သဘာဝ ဝန်းကျင် (Environment) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်မာန်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
တၟအ်ကၠင် (Laterite) ဝွံ ဒှ်အာဲကၟာဲ သဘာဝ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ မၞုံကဵု လက္ချဏ် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ အသာ်မပြာကတ်ရ။ နူကဵု ခေတ်တမၠာ မစကာကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲပရေင်သြိုင်ခၞံ စေတဳ၊ နန်နိဝေသ် တအ်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဆက်တုဲ ကိစ္စဇၞော်ဒၟံင် ပ္ဍဲ လွပ် ပရေင်သြိုင်ခၞံ ကေုာံ ပရေင်ကွတ်စက် သတ္တု ဏီဖိုဟ်ရ။ ဂကူမန် ကေုာံ ခမေန် တအ် သုင်စောဲကၠုင်လဝ် တၟအ်ကၠင် ဝွံ နဒဒှ် သင်္ကေတ အနုသုခုမ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂကူ ညးတအ်ရ။ လ္ၚတ်ရံင် တၟအ်ကၠင် မ္ဂး ဟွံသေင်ဆ တၟအ်မွဲမဓဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ဒ္ၚေါဝ် ဝင် ဘူမိဗေဒ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ် တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:တၟအ် လတာ်]]
[[Category:ဘူမိဗေဒ]]
[[Category:ကပေါတ် သြိုင်ခၞံ]]
[[Category:တိ ကေုာံ တၟအ်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကူ တၟအ် ကေုာံ တိ ဂမၠိုင် (Rocks and Soils)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[တၟအ်မေခ်မာ]] (Igneous) • [[တၟအ် လတာ်]] (Sedimentary) • [[တၟအ် ပြံင်လှာဲ]] (Metamorphic) • [[တၟအ်ကၠင်]] (Laterite) • [[တိဗိုတ်]] (Clay) • [[ဗံက်သိုက်]] (Bauxite)
|}</text>
      <sha1>s09hep79pqrxzef4sbnem3prl6qczak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုန်ၜါထပ် (√)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12160</id>
    <revision>
      <id>57940</id>
      <timestamp>2026-10-10T14:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox mathematical statement | title          = တၟအ်ကၠင်&lt;br&gt;(Square Root) | image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]] | caption        = သင်္ကေတ တၟအ်ကၠင် မကော်စ Radical (√) | field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics) | specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), သၞေ...&quot;</comment>
      <origin>57940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14216" sha1="45mm7sallvyialg5fn7q9ylkil5mplb" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = တၟအ်ကၠင်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ တၟအ်ကၠင် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''တၟအ်ကၠင်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပတၟိုန်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် တၟအ်ကၠင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- တၟအ်ကၠင် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး တၟအ်ကၠင် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ တၟအ်ကၠင် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပတၟိုန်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု တၟအ်ကၠင် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တၟအ်ကၠင် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် တၟအ်ကၠင် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် တၟအ်ကၠင် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် တၟအ်ကၠင် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ တၟအ်ကၠင် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
တၟအ်ကၠင် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် တၟအ်ကၠင်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ တၟအ်ကၠင် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် တၟအ်ကၠင်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပတၟိုန် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၟအ်ကၠင် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== တၟအ်ကၠင် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|တၟအ်ကၠင် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
တၟအ်ကၠင် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး တၟအ်ကၠင် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ တၟအ်ကၠင် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ တၟအ်ကၠင် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် တၟအ်ကၠင် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် တၟအ်ကၠင် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တၟအ်ကၠင် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
တၟအ်ကၠင် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ တၟအ်ကၠင် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမတၟိုန်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[တၟအ်ကၠင်]] (√) • [[တၟအ်ပိခေါက်]] (∛) • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>45mm7sallvyialg5fn7q9ylkil5mplb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57941</id>
      <parentid>57940</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14189" sha1="8zycxy6lbj5bya4t2mvk0dz9mv2jg7k" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = တၟအ်ကၠင်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ တၟအ်ကၠင် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''တၟအ်ကၠင်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် တၟအ်ကၠင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- တၟအ်ကၠင် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး တၟအ်ကၠင် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ တၟအ်ကၠင် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု တၟအ်ကၠင် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တၟအ်ကၠင် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် တၟအ်ကၠင် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် တၟအ်ကၠင် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် တၟအ်ကၠင် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ တၟအ်ကၠင် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
တၟအ်ကၠင် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် တၟအ်ကၠင်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ တၟအ်ကၠင် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် တၟအ်ကၠင်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၟအ်ကၠင် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== တၟအ်ကၠင် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|တၟအ်ကၠင် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
တၟအ်ကၠင် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး တၟအ်ကၠင် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ တၟအ်ကၠင် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ တၟအ်ကၠင် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် တၟအ်ကၠင် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် တၟအ်ကၠင် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တၟအ်ကၠင် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
တၟအ်ကၠင် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ တၟအ်ကၠင် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမတၟိုန်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[တၟအ်ကၠင်]] (√) • [[တၟအ်ပိခေါက်]] (∛) • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>8zycxy6lbj5bya4t2mvk0dz9mv2jg7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57942</id>
      <parentid>57941</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14369" sha1="dfdwyv1vvf8lbpeqttf28r3blsqz9fr" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်ၜါထပ်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''ကိုန်ၜါထပ်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် ကိုန်ၜါထပ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- ကိုန်ၜါထပ် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု ကိုန်ၜါထပ် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် ကိုန်ၜါထပ်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကိုန်ၜါထပ် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== ကိုန်ၜါထပ် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|ကိုန်ၜါထပ် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
ကိုန်ၜါထပ် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ ကိုန်ၜါထပ် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကိုန်ၜါထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် ကိုန်ၜါထပ် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမတၟိုန်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√) • [[တၟအ်ပိခေါက်]] (∛) • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>dfdwyv1vvf8lbpeqttf28r3blsqz9fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57943</id>
      <parentid>57942</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14363" sha1="t34fncv3o974eh2hv7vsah5tqw1q1zb" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်ၜါထပ်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''ကိုန်ၜါထပ်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် ကိုန်ၜါထပ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- ကိုန်ၜါထပ် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု ကိုန်ၜါထပ် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် ကိုန်ၜါထပ်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကိုန်ၜါထပ် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== ကိုန်ၜါထပ် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|ကိုန်ၜါထပ် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
ကိုန်ၜါထပ် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ ကိုန်ၜါထပ် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကိုန်ၜါထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် ကိုန်ၜါထပ် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမပၟဝ်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√) • [[တၟအ်ပိခေါက်]] (∛) • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>t34fncv3o974eh2hv7vsah5tqw1q1zb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57944</id>
      <parentid>57943</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14360" sha1="hrvaz4i6f90cx1oy6zx6lb9fljt621h" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်ၜါထပ်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''ကိုန်ၜါထပ်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် ကိုန်ၜါထပ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- ကိုန်ၜါထပ် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု ကိုန်ၜါထပ် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် ကိုန်ၜါထပ်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကိုန်ၜါထပ် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== ကိုန်ၜါထပ် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|ကိုန်ၜါထပ် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
ကိုန်ၜါထပ် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ ကိုန်ၜါထပ် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကိုန်ၜါထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် ကိုန်ၜါထပ် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမပၟဝ်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√) • [[ကိုန်ပိထပ်]] (∛) • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>hrvaz4i6f90cx1oy6zx6lb9fljt621h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57945</id>
      <parentid>57944</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[တၟအ်ကၠင် (√)]] ဇရေင် [[ကိုန်ၜါထပ်]]: က္ဍိုပ်ခ္ဍံက်လိက်မဗၠောတ်အာ: typo</comment>
      <origin>57944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14360" sha1="hrvaz4i6f90cx1oy6zx6lb9fljt621h" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်ၜါထပ်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''ကိုန်ၜါထပ်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် ကိုန်ၜါထပ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- ကိုန်ၜါထပ် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု ကိုန်ၜါထပ် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် ကိုန်ၜါထပ်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကိုန်ၜါထပ် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== ကိုန်ၜါထပ် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|ကိုန်ၜါထပ် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
ကိုန်ၜါထပ် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ ကိုန်ၜါထပ် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကိုန်ၜါထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် ကိုန်ၜါထပ် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမပၟဝ်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√) • [[ကိုန်ပိထပ်]] (∛) • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>hrvaz4i6f90cx1oy6zx6lb9fljt621h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57954</id>
      <parentid>57945</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T15:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14395" sha1="cch886xsl4syagqk6q8kg0rcm4mw5wx" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်ၜါထပ်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''ကိုန်ၜါထပ်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် ကိုန်ၜါထပ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- ကိုန်ၜါထပ် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု ကိုန်ၜါထပ် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် ကိုန်ၜါထပ်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကိုန်ၜါထပ် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== ကိုန်ၜါထပ် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|ကိုန်ၜါထပ် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
ကိုန်ၜါထပ် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ ကိုန်ၜါထပ် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကိုန်ၜါထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် ကိုန်ၜါထပ် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမပၟဝ်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√) • [[ကိုန်ပိထပ် (∛)|ကိုန်ပိထပ် (∛) • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>cch886xsl4syagqk6q8kg0rcm4mw5wx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57955</id>
      <parentid>57954</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T15:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14356" sha1="rxmd8394lm9zx7ux63hupy1mz27vh0o" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်ၜါထပ်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''ကိုန်ၜါထပ်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် ကိုန်ၜါထပ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- ကိုန်ၜါထပ် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု ကိုန်ၜါထပ် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် ကိုန်ၜါထပ်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကိုန်ၜါထပ် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== ကိုန်ၜါထပ် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|ကိုန်ၜါထပ် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
ကိုန်ၜါထပ် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ ကိုန်ၜါထပ် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကိုန်ၜါထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် ကိုန်ၜါထပ် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမပၟဝ်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√) • ကိုန်ပိထပ် (∛) • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>rxmd8394lm9zx7ux63hupy1mz27vh0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57956</id>
      <parentid>57955</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T15:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14360" sha1="d1e9g9r9wgrybptfgz7pawifnq0xfrp" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်ၜါထပ်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''ကိုန်ၜါထပ်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် ကိုန်ၜါထပ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- ကိုန်ၜါထပ် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု ကိုန်ၜါထပ် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် ကိုန်ၜါထပ်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကိုန်ၜါထပ် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== ကိုန်ၜါထပ် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|ကိုန်ၜါထပ် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
ကိုန်ၜါထပ် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ ကိုန်ၜါထပ် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကိုန်ၜါထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် ကိုန်ၜါထပ် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမပၟဝ်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√) • [[ကိုန်ပိထပ် (∛)]] • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>d1e9g9r9wgrybptfgz7pawifnq0xfrp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57957</id>
      <parentid>57956</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T15:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကိုန်ၜါထပ်]] ဇရေင် [[ကိုန်ၜါထပ် (√)]]: typo</comment>
      <origin>57956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14360" sha1="d1e9g9r9wgrybptfgz7pawifnq0xfrp" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်ၜါထပ်&lt;br&gt;(Square Root)
| image          = [[File:Square_root_symbol.svg|150px|alt=Square root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် မကော်စ Radical (√)
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;
| statement      = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး, &lt;math&gt;y = \sqrt{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\sqrt{x} \ge 0&lt;/math&gt;
| origin         = [[ဗေဗဳလုံ]] (Babylon), [[အိန္ဒိယ]] (India)
| discoverer     = 
}}

'''ကိုန်ၜါထပ်''' ({{lang-en|Square root}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မွဲမ (ဥပမာ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt;) မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အခိင်ကာလ ပၟဝ်ကဵု ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် (multiply by itself) မ္ဂး က္လေင်ဂွံ တန်ဖျတ် လၟိဟ်တမ် (ဥပမာ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^2 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် ကိုန်ၜါထပ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ ဥပမာ- ကိုန်ၜါထပ် ၉ ဂှ် ဒှ် ၃ ကဵု -၃ ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး &lt;math&gt;3 \times 3 = 9&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; မဒှ်ရ။ 

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် (Principal square root) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ (√) ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{16} = 4&lt;/math&gt; ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သင်္ချာသဇိုင်မ္ဂး ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် မဒစးဝိုင် (inverse operation) ကု ပွမပၟဝ်ၜါဆ (Squaring) ရ။ လၟိဟ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ၁, ၄, ၉, ၁၆, ၂၅ တအ်ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် မနွံကဵု ကိုန်ၜါထပ် အလုံ (Perfect squares) ရ။ ဆဂး လၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် လၟိဟ် ဟွံမွဲကဵု ကၞောတ်အိုတ် မကော်စ [[လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ]] (Irrational numbers) ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Ybc7289-bw.jpg|thumb|right|250px|ခပဵုတိ YBC 7289 နူခေတ် ဗေဗဳလုံ မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်]]
ဝင် ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ခပဵုတိ [[ဗေဗဳလုံ]] YBC 7289 (ၜိုတ် ၁၈၀၀ - ၁၆၀၀ ဘဳသဳ) မထ္ၜးလဝ် တန်ဖျတ် &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; နကဵု သၞောတ်လၟိဟ် ၆၀ (Sexagesimal) ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။&lt;ref&gt;Fowler, David; Robson, Eleanor (1998). &quot;Square Root Approximations in Old Babylonian Mathematics&quot;. ''Historia Mathematica''. 25 (4): 366–378.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအိန္ဒိယတမၠာ လိက် သုလ္ဗသုတြ (Sulba Sutras) ၜိုတ် ၈၀၀-၅၀၀ ဘဳသဳ ဂှ်လေဝ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲ မတော် ကိုန်ၜါထပ် ၂ ကဵု ၃ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပလ္လင်ပူဇဴယဇ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) မ္ဂး တၠပညာ ဂကောံ ပဳသာဂဝ်ရပ် တအ် (Pythagoreans) စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ တုဲ ဒှ်အာ လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ကော်စ &quot;Radical symbol&quot; ရ။ သင်္ကေတဏအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ ပ္ဍဲလိက် ''Die Coss'' မချူလဝ် နကဵု တၠပညာသင်္ချာ ဂျာမနဳ [[ခရိတ်သတံဖ် ရူဒံလ်ဖ်]] (Christoff Rudolff) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 306.&lt;/ref&gt; သင်္ကေတ (√) ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လပ်တေန် 'r' (radix) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ရိုဟ်&quot; (root) ရ။

== လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ၜါထပ် မၞုံကဵု တန်ဖျတ် အပိုအ် &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ။ လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတာဗျူလာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် အလ်ဂျဳဗရာ သွက် ကိုန်ၜါထပ်
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! သင်္ကေတ (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt{ab} = \sqrt{a}\sqrt{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{36} = \sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\frac{25}{16}} = \frac{\sqrt{25}}{\sqrt{16}} = \frac{5}{4}&lt;/math&gt;
|-
| '''တန်ဖျတ် ဂၞန် (Exponent)''' || &lt;math&gt;\sqrt{x} = x^{1/2}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{49} = 49^{1/2} = 7&lt;/math&gt;
|-
| '''လၟိဟ်အလုံ (Square of root)''' || &lt;math&gt;(\sqrt{x})^2 = x&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(\sqrt{5})^2 = 5&lt;/math&gt;
|}

== ဗီုပြင် ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ==
နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲတန်ဖျတ် ကိုန်ၜါထပ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ စကာလောဲအိုတ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ် '''နဲကဲ ဗေဗဳလုံ''' (Babylonian method) ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ဟဳရွန် (Heron's method) ရ။&lt;ref&gt;Heath, Thomas (1921). ''A History of Greek Mathematics, Vol. 2''. Oxford: Clarendon Press. p. 323.&lt;/ref&gt; 

နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာ သၞောတ် ပတၟောအ်တန်ဖျတ် အဆက်ဆက် (Iterative method) ရ-
# ရုဲစှ် လၟိဟ် ဆိင်ဆ မွဲ (ဥပမာ &lt;math&gt;g_0&lt;/math&gt;)။
# သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် တန်ဖျတ် နကဵု ရုပ်သၞောတ်: &lt;math&gt;g_{n+1} = \frac{1}{2} \left( g_n + \frac{x}{g_n} \right)&lt;/math&gt;
# ထပ်ကၠောန် အတိုင်ဂှ် စဵုကဵု တန်ဖျတ် ၜါလက္ကရဴအိုတ် ကြပ်တုပ်ရေင်သကအ်ရ။

== လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ သၟဝ်သုည ==
ဗွဲဓမ္မတာ ယဝ်ပၟဝ် လၟိဟ်ၜါ မတုပ်ရေင်သကအ်မ္ဂး (လၟိဟ် အပိုအ် ဒှ်ဒှ်၊ လၟိဟ် သၟဝ်သုည ဒှ်ဒှ်) တန်ဖျတ်ဍေဟ် တိတ်ကၠုင် လၟိဟ် အပိုအ် (Positive) လၟိုန်ရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;(-3) \times (-3) = 9&lt;/math&gt; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကိုန်ၜါထပ် သွက် လၟိဟ်သၟဝ်သုည (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဟွံမွဲ ပ္ဍဲ လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ရ။

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ် တၠပညာသင်္ချာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် သင်္ကေတ &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; (Imaginary unit) မၞုံကဵု လက္ချဏ် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;i = \sqrt{-1}&lt;/math&gt; ရ။ 

== ကိုန်ၜါထပ် ၂ ==
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|right|150px|ကိုန်ၜါထပ် ၂ မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံတုပ် (Right isosceles triangle)]]
ကိုန်ၜါထပ် ၂ (&lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် သက္ကုရာသဳနဳ မပြာကတ်အိုတ် မွဲရ။ ဍေဟ် ဒှ် ဇမၠိင် ဓရီုဂံင် (Hypotenuse) ပ္ဍဲကဵု တြိဂံဏ် ကၠင်ဒ္စာံ မၞုံကဵု ဇမၠိင် ဓရီုသဇိုင် ၁ ရ။ တန်ဖျတ်ဍေဟ်ဂှ် ၜိုတ် 1.41421356... တုဲ ကၞောတ်ဍေဟ် ဟွံမွဲ၊ အက္ခရ်ဂၞန်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံက္လေင်ကတဵုဒှ် လၟေင် အတိုင်ရံင် (Non-repeating decimal) ရ။

== ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ လွပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဂျဳဩမေတြဳ (Geometry) မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရူပရာ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &lt;b&gt;သၞောတ် ပဳသာဂဝ်ရပ် (Pythagorean theorem)&lt;/b&gt; ရ။ ယဝ်ရ တြိဂံဏ် မွဲ နွံကဵု ဓရီု &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; ကေုာံ ဓရီုဂံင် &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; မ္ဂး-
&lt;br&gt;
&lt;math&gt;c = \sqrt{a^2 + b^2}&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) လေဝ် စကာ ကိုန်ၜါထပ် သွက်ဂွံ တော် အသိင်စက် (Velocity) ကေုာံ ဒြဟတ်တမ် (Kinetic energy) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Tipler, Paul A.; Mosca, Gene (2004). ''Physics for Scientists and Engineers''. Macmillan. p. 125.&lt;/ref&gt;

== စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကိုန်ၜါထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပရဝ်ဂရာမ် (Programming) ကေုာံ ကောန်ပျူတာမ္ဂး ပွမတော် ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် စၞောန်ဗ္ၜတ် IEEE 754 မ္ဂး ဇၟာပ် စက်ကောန်ပျူတာ ခေတ်တၟိ ဖအိုတ် ဒးနွံကဵု စက်တော် ကိုန်ၜါထပ် မဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ် Floating-point ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိမ်း 3D တအ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ နဲကဲ တၟေင် ဗီုကဵု Fast Inverse Square Root သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် မပြဟ် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚးရ။&lt;ref&gt;Lomont, Chris (2003). &quot;Fast Inverse Square Root&quot;. ''Technical Report''.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ၜါထပ် (√) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် သင်္ကေတ မလောဲသွာမွဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ မဇြိုဟ်နက် ဗီုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်၊ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ရ။ နူကဵု ခေတ် ဗေဗဳလုံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ် ပွမဂၠာဲ ကိုန်ၜါထပ် ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ကိစ္စအဓိက ပ္ဍဲ တၠပညာ သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ကေတ သင်္ချာ]]
[[Category:သၞောတ် အလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လၟိဟ် ကေုာံ သင်္ကေတ သင်္ချာ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမပၟဝ်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ကိုန်ၜါထပ်]] (√) • [[ကိုန်ပိထပ် (∛)]] • [[တန်ဖျတ် ဂၞန်]] (Exponent)
|}</text>
      <sha1>d1e9g9r9wgrybptfgz7pawifnq0xfrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုန်ပိထပ် (∛)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12162</id>
    <revision>
      <id>57949</id>
      <timestamp>2026-10-10T14:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox mathematical statement | title = ကိုန်ပိထပ်&lt;br&gt;(Cube Root) | image = [[File:Cube root graph.svg|250px|alt=Graph of cube root]] | caption = ဗီုပြင် ဂရက် (Graph) စၞောန်ထ္ၜး ကိုန်ပိထပ် &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; | field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics) | specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Ari...&quot;</comment>
      <origin>57949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14491" sha1="8lnup1fin6d8z5fowftxleuhh8qmn61" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title = ကိုန်ပိထပ်&lt;br&gt;(Cube Root)
| image = [[File:Cube root graph.svg|250px|alt=Graph of cube root]]
| caption = ဗီုပြင် ဂရက် (Graph) စၞောန်ထ္ၜး ကိုန်ပိထပ် &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;
| field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol = &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;
| statement = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^3 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; ရ။
| properties = ကိုန်ကလောအ် (Odd function), လၟိဟ်ဇေတ် မွဲ (One real root)
}}

'''ကိုန်ပိထပ်''' ({{lang-en|Cube root}}, သင်္ကေတ: &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] (Mathematics) မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; မွဲ မက္လိဂွံ နူကဵု ပွမတၟိုန် ဇကုညးပိဝါ (&lt;math&gt;y \times y \times y = x&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;y^3 = x&lt;/math&gt;) ရ။ ဥပမာ - ကိုန်ပိထပ် ညး ၈ ဂှ် ဒှ် ၂ ရ။ ဟိုတ်မ္ဂး ၂ တၟိုန် ပိဝါ (&lt;math&gt;2 \times 2 \times 2&lt;/math&gt;) ဂှ် က္လိဂွံ ၈ ရ။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု ကိုန်ပိထပ် ညး -၈ ဂှ် ဒှ် -၂ ရ။ ကိုန်ပိထပ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် [[သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]] ကေုာံ ပွမတော် တမ်မူလ ကပေါတ်နာနာ သီုကဵု ပထဝဳသင်္ချာရ။

ဇၟာပ်ဇၟာပ် [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real number) မသက္ကုသုညတအ်ဂှ် နွံကဵု လၟိဟ်ဇေတ် ကိုန်ပိထပ် မွဲ ကေုာံ [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex conjugate cube roots) ၜါ လၟိုန်ရ။ ဇၟာပ်လၟိဟ် မသက္ကုသုည ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် တအ်ဂှ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ကွိင်ကွိုက် ပိ သာ်ရ။ 

== နိဒါန် ==
ကိုန်ပိထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမဒစး (Inverse) ကု လက္ချဏ် ပွမစုတ် ကိုန်ပိ (Cubing) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်ပိထပ် ညး လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် မလေပ် ချူစၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ဒြဟတ်ထပ် အတိုင်ဗီုပြင် လၟိဟ် ရာသဳနဳ (Fractional exponent) မ္ဂး &lt;math&gt;x^{1/3}&lt;/math&gt; ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပရေင်လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳဝင် မဆေင်ကဵု ပွမတော် ကိုန်ပိထပ် မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တိခရိုင် (Clay tablets) ဂကူ ဗေဗဳလုံ ([[Babylonians]]) တအ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် ၁၈၀၀ ဘဳသဳ ရ။&lt;ref&gt;Cooke, Roger (1997). ''The History of Mathematics: A Brief Course''. Wiley-Interscience. p. 63.&lt;/ref&gt; ညးတအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် တာဗျူလာ ကိုန်ပိထပ် သွက်ဂွံ သောင်ပြဿနာ သင်္ချာမဆေင်ကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ဝင်သင်္ချာ အိန္ဒိယမ္ဂး တၠပညာသင်္ချာ [[အာရဳယျာဘာတာ]] (Aryabhata) ဝွံ ပ္ဍဲ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (၄၉၉ အေဒဳ) ဂှ် ညးချူလဝ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ပိထပ် သွက်လၟိဟ် ဂၠိုင်ကဵု ဂဏန် ပ္ဍဲကဵု လိက်ညး မဟိမု ညးမ္ဂး &lt;i&gt;Aryabhatiya&lt;/i&gt; ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;Datta, Bibhutibhushan; Singh, Awadhesh Narayan (1938). ''History of Hindu Mathematics''. Lahore. p. 175.&lt;/ref&gt; နဲကဲညးဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ပရေင်သင်္ချာ အလုံမွဲ တိုက်အာရှရ။

== ပွံက် ကေုာံ လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ပိထပ် ညး &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် သွက်ဇၟာပ် လၟိဟ် ဇေတ် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
&lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x} \iff y^3 = x&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ဇေတ် မ္ဂး ဍေဟ်နွံကဵု လက္ချဏ် သဇိုင် မပ္တံကဵု-
* ကိုန်ပိထပ် လၟိဟ် ပိုအ် (Positive) မ္ဂး က္လိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် ပိုအ် ရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;\sqrt[3]{27} = 3&lt;/math&gt;
* ကိုန်ပိထပ် လၟိဟ် အောန် (Negative) မ္ဂး က္လိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် အောန် ရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;\sqrt[3]{-27} = -3&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\sqrt[3]{-x} = -\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; (လက္ချဏ် ဏအ်ဂှ် ကော်စ ကိုန်ကလောအ် - Odd function ရ)။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 14.&lt;/ref&gt;

== နဲကဲ တၟော်လၟိဟ် ကိုန်ပိထပ် ==
သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် ကိုန်ပိထပ် ကုလၟိဟ်မွဲမွဲဂှ် စကာနဲကဲ နာနာသာ်မာန်ရ။
# '''နဲကဲ ထပ်ဗဂေတ် (Iterative Methods):''' မပ္တံကဵု [[နဲကဲ နယူတန်]] (Newton's method) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာတအ်ရ။ တၞဟ်နဂွံ ဂၠာဲ &lt;math&gt;\sqrt[3]{a}&lt;/math&gt; ဂှ် သ္ဒးစကာ Formula: 
#* &lt;math&gt;x_{n+1} = \frac{1}{3}\left(2x_n + \frac{a}{x_n^2}\right)&lt;/math&gt;
# '''နဲကဲ လၟိဟ်သဘာဝ (Prime Factorization):''' သွက် လၟိဟ် မဒှ် ကိုန်ပိထပ် ဍိုက်ပေင် (Perfect cubes) တအ်မ္ဂး ပါ်ပရအ် လၟိဟ် သက္ကုစုံ တုဲ တၟော်ဂွံ လောဲလောဲရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;216 = 2^3 \times 3^3&lt;/math&gt; မ္ဂး ကိုန်ပိထပ် ဍေဟ်ဂှ် &lt;math&gt;2 \times 3 = 6&lt;/math&gt; ရ။

== လၟိဟ် ဇေတ် ကေုာံ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ==
[[File:Cube_roots_of_unity.svg|thumb|left|200px|ကိုန်ပိထပ် ညး မွဲ ပ္ဍဲ ဗလး ကွိင်ကွိုက် (Complex plane)]]
လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) သၟး ဟွံက တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ပ္ဍဲကဵု [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) ကီုရ။ သွက် ဇၟာပ်လၟိဟ် &lt;math&gt;x \neq 0&lt;/math&gt; ပ္ဍဲ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် မ္ဂး နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ပိ သာ်ရ။ 
ဥပမာ - ကိုန်ပိထပ် ညး မွဲ (1) ဂှ် နွံ ပိ သာ်-
# &lt;math&gt;1&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;-\frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2}i&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;-\frac{1}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2}i&lt;/math&gt;

ပိ သာ်ဝွံ ယဝ်ရ ပတိတ်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု ဗလး ကွိင်ကွိုက် (Complex plane) မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် ထိင် (Vertices) သွက် တြိဂံဏ် မတုပ် (Equilateral triangle) မွဲရ။&lt;ref&gt;Ahlfors, Lars V. (1979). ''Complex Analysis'' (3rd ed.). McGraw-Hill. p. 15.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲ ပထဝဳသင်္ချာ (Geometry) ==
ပ္ဍဲကဵု ပထဝဳသင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပွမဂၠာဲ ဇမၠိင် ဒစိတ် (Side length) ညး ဓရီုပိခလင် (Cube) မွဲ ရ။ ယဝ်ရ ဇမၞော် (Volume) ညး ဓရီုပိခလင် ဂှ် ဒှ် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မ္ဂး ဇမၠိင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဒစိတ်ဍေဟ်ဂှ် တုပ်ကဵု ကိုန်ပိထပ် ညး &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;s = \sqrt[3]{V}&lt;/math&gt;) ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် အဓိက မကော်စ ယၟု &quot;ကိုန်ပိထပ်&quot; (Cube root) ဏအ်ရ။

== လွပ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ကေုာံ ကွတ်စက် ==
ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် (Engineering) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပ္ဍဲကဵု ပွမတော် ဒြဟတ်တေင် (Density) ကေုာံ ဇမၞော် (Volume) လတူ ကပေါတ် ခလင် မပ္တံကဵု ဂၠးတိ၊ ဂြိုဟ်တအ်ဂှ် ဒးစကာ ကိုန်ပိထပ် ရ။ အတိုင် သၞောဝ် ကေပ်ပလာ တတိယ (Kepler's Third Law) ဂှ်လေဝ် အချုက်လၟေင် (Orbital period) တအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ကိုန်ပိထပ် ဇမၠိင်လဒေါဝ်ရ။
* '''ကွတ်စက် (Engineering):''' သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Stress) လတူ ကပေါတ်ပသဲတအ်ဂှ် စကာ ကိုန်ပိထပ် သွက်ဂွံ က္လိဂွံ တင်ဂၞင် မစှ်ေကဵု သဘာဝရ။

== ကိုန်ပိထပ် သွက် လၟိဟ် အလုံဂမၠိုင် ==
လၟိဟ် အလုံ (Integer) လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ဍိုက်ပေင် မကော်စ (Perfect cubes) ရ။ သွက် လၟိဟ်တၞဟ်တအ်မ္ဂး ကိုန်ပိထပ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ ဟွံသေင် (Irrational numbers) ရ။ 
&lt;math&gt;\sqrt[3]{1} = 1&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{8} = 2&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{27} = 3&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{64} = 4&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{125} = 5&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{216} = 6&lt;/math&gt;

== သၞောတ် ရာဒဳကေဝ် ကေုာံ ဂစိုတ်ဒြဟတ် ==
ကိုန်ပိထပ် ဂှ် ပ္ဍဲသင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ မ္ဂး ဟွံကၟာတ်လဝ် ဆ ပွမဂၠာဲ လၟိဟ် သၟးရ။ သွက် [[ရုပ်သင်္ချာ]] (Polynomials) ကေုာံ ပွမဗၟံက်ထ္ၜး သၞောတ် ရာဒဳကေဝ် (Radical expressions) တအ်မ္ဂး ဍေဟ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမသောင်ကလး ဒြဟတ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - &lt;math&gt;\sqrt[3]{x^3 y^6} = x y^2&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Larson, Ron; Edwards, Bruce H. (2013). ''Calculus'' (10th ed.). Brooks Cole. p. 28.&lt;/ref&gt; 

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ပိထပ် (&lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ်အရာသဇိုင် မဟွံမာန် ဟွံဟုံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာရ။ နူကဵု တမ်မူလ သွက်ဂွံ တော် ဇမၞော် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ကပေါတ် ပထဝဳသင်္ချာ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ် မစကာ သွက်ဂွံ တော် လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ ပရေင်ရူပဗေဒ အနန္တတအ်ဂှ် ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဒှ်ကြက် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကွတ်ပညာ သီုဖအိုတ်ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ပံက်လဝ်ကဵု မတ် သွက်တၠပညာတအ် ဂွံလ္ၚတ်အာ လၟိဟ် ဇေတ် ကေုာံ လၟိဟ် ရာသဳနဳဟွံသေင် တအ် ဗွဲမလှဲလး ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]]
[[Category:လၟိဟ်ဂမၠိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သင်္ချာ သဇိုင် ကေုာံ ရာဒဳကေဝ် (Basic Mathematics &amp; Radicals)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ကိုန်ၜါထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;) • [[ကိုန်ပိထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) • [[ကိုန်အေန်ထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[n]{x}&lt;/math&gt;) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (Exponentiation) • [[လဝ်ဂရဳသမ်]] (Logarithm)
|}</text>
      <sha1>8lnup1fin6d8z5fowftxleuhh8qmn61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57950</id>
      <parentid>57949</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14494" sha1="kajay8apwr5eeoxrabez9lokb7xsmzk" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title = ကိုန်ပိထပ်&lt;br&gt;(Cube Root)
| image = [[File:Cube root graph.svg|250px|alt=Graph of cube root]]
| caption = ဗီုပြင် ဂရက် (Graph) စၞောန်ထ္ၜး ကိုန်ပိထပ် &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;
| field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol = &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;
| statement = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^3 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; ရ။
| properties = ကိုန်ကလောအ် (Odd function), လၟိဟ်ဇေတ် မွဲ (One real root)
}}

'''ကိုန်ပိထပ်''' ({{lang-en|Cube root}}, သင်္ကေတ: &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] (Mathematics) မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; မွဲ မက္လိဂွံ နူကဵု ပွမတၟိုန် ဇကုညးပိဝါ (&lt;math&gt;y \times y \times y = x&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;y^3 = x&lt;/math&gt;) ရ။ ဥပမာ - ကိုန်ပိထပ် ညး ၈ ဂှ် ဒှ် ၂ ရ။ ဟိုတ်မ္ဂး ၂ တၟိုန် ပိဝါ (&lt;math&gt;2 \times 2 \times 2&lt;/math&gt;) ဂှ် က္လိဂွံ ၈ ရ။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု ကိုန်ပိထပ် ညး -၈ ဂှ် ဒှ် -၂ ရ။ ကိုန်ပိထပ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် [[သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]] ကေုာံ ပွမတော် တမ်မူလ ကပေါတ်နာနာ သီုကဵု ပထဝဳသင်္ချာရ။

ဇၟာပ်ဇၟာပ် [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real number) မသက္ကုသုညတအ်ဂှ် နွံကဵု လၟိဟ်ဇေတ် ကိုန်ပိထပ် မွဲ ကေုာံ [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex conjugate cube roots) ၜါ လၟိုန်ရ။ ဇၟာပ်လၟိဟ် မသက္ကုသုည ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် တအ်ဂှ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ကွိင်ကွိုက် ပိ သာ်ရ။ 

== နိဒါန် ==
ကိုန်ပိထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမဒစး (Inverse) ကု လက္ချဏ် ပွမစုတ် ကိုန်ပိ (Cubing) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်ပိထပ် ညး လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် မလေပ် ချူစၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ဒြဟတ်ထပ် အတိုင်ဗီုပြင် လၟိဟ် ရာသဳနဳ (Fractional exponent) မ္ဂး &lt;math&gt;x^{1/3}&lt;/math&gt; ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပရေင်လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳဝင် မဆေင်ကဵု ပွမတော် ကိုန်ပိထပ် မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တိခရိုင် (Clay tablets) ဂကူ ဗေဗဳလုံ ([[Babylonians]]) တအ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် ၁၈၀၀ ဘဳသဳ ရ။&lt;ref&gt;Cooke, Roger (1997). ''The History of Mathematics: A Brief Course''. Wiley-Interscience. p. 63.&lt;/ref&gt; ညးတအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် တာဗျူလာ ကိုန်ပိထပ် သွက်ဂွံ သောင်ပြဿနာ သင်္ချာမဆေင်ကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ဝင်သင်္ချာ အိန္ဒိယမ္ဂး တၠပညာသင်္ချာ [[အာရဳယျာဘာတာ]] (Aryabhata) ဝွံ ပ္ဍဲ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (၄၉၉ အေဒဳ) ဂှ် ညးချူလဝ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ပိထပ် သွက်လၟိဟ် ဂၠိုင်ကဵု ဂဏန် ပ္ဍဲကဵု လိက်ညး မဟိမု ညးမ္ဂး &lt;i&gt;Aryabhatiya&lt;/i&gt; ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;Datta, Bibhutibhushan; Singh, Awadhesh Narayan (1938). ''History of Hindu Mathematics''. Lahore. p. 175.&lt;/ref&gt; နဲကဲညးဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ပရေင်သင်္ချာ အလုံမွဲ တိုက်အာရှရ။

== ပွံက် ကေုာံ လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ပိထပ် ညး &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် သွက်ဇၟာပ် လၟိဟ် ဇေတ် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
&lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x} \iff y^3 = x&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ဇေတ် မ္ဂး ဍေဟ်နွံကဵု လက္ချဏ် သဇိုင် မပ္တံကဵု-
* ကိုန်ပိထပ် လၟိဟ် ပိုအ် (Positive) မ္ဂး က္လိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် ပိုအ် ရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;\sqrt[3]{27} = 3&lt;/math&gt;
* ကိုန်ပိထပ် လၟိဟ် အောန် (Negative) မ္ဂး က္လိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် အောန် ရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;\sqrt[3]{-27} = -3&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\sqrt[3]{-x} = -\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; (လက္ချဏ် ဏအ်ဂှ် ကော်စ ကိုန်ကလောအ် - Odd function ရ)။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 14.&lt;/ref&gt;

== နဲကဲ တၟော်လၟိဟ် ကိုန်ပိထပ် ==
သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် ကိုန်ပိထပ် ကုလၟိဟ်မွဲမွဲဂှ် စကာနဲကဲ နာနာသာ်မာန်ရ။
# '''နဲကဲ ထပ်ဗဂေတ် (Iterative Methods):''' မပ္တံကဵု [[နဲကဲ နယူတန်]] (Newton's method) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာတအ်ရ။ တၞဟ်နဂွံ ဂၠာဲ &lt;math&gt;\sqrt[3]{a}&lt;/math&gt; ဂှ် သ္ဒးစကာ Formula: 
#* &lt;math&gt;x_{n+1} = \frac{1}{3}\left(2x_n + \frac{a}{x_n^2}\right)&lt;/math&gt;
# '''နဲကဲ လၟိဟ်သဘာဝ (Prime Factorization):''' သွက် လၟိဟ် မဒှ် ကိုန်ပိထပ် ဍိုက်ပေင် (Perfect cubes) တအ်မ္ဂး ပါ်ပရအ် လၟိဟ် သက္ကုစုံ တုဲ တၟော်ဂွံ လောဲလောဲရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;216 = 2^3 \times 3^3&lt;/math&gt; မ္ဂး ကိုန်ပိထပ် ဍေဟ်ဂှ် &lt;math&gt;2 \times 3 = 6&lt;/math&gt; ရ။

== လၟိဟ် ဇေတ် ကေုာံ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ==
[[File:Cube_roots_of_unity.svg|thumb|left|200px|ကိုန်ပိထပ် ညး မွဲ ပ္ဍဲ ဗလး ကွိင်ကွိုက် (Complex plane)]]
လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) သၟး ဟွံက တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ပ္ဍဲကဵု [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) ကီုရ။ သွက် ဇၟာပ်လၟိဟ် &lt;math&gt;x \neq 0&lt;/math&gt; ပ္ဍဲ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် မ္ဂး နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ပိ သာ်ရ။ 
ဥပမာ - ကိုန်ပိထပ် ညး မွဲ (1) ဂှ် နွံ ပိ သာ်-
# &lt;math&gt;1&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;-\frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2}i&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;-\frac{1}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2}i&lt;/math&gt;

ပိ သာ်ဝွံ ယဝ်ရ ပတိတ်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု ဗလး ကွိင်ကွိုက် (Complex plane) မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် ထိင် (Vertices) သွက် တြိဂံဏ် မတုပ် (Equilateral triangle) မွဲရ။&lt;ref&gt;Ahlfors, Lars V. (1979). ''Complex Analysis'' (3rd ed.). McGraw-Hill. p. 15.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲ ပထဝဳသင်္ချာ (Geometry) ==
ပ္ဍဲကဵု ပထဝဳသင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပွမဂၠာဲ ဇမၠိင် ဒစိတ် (Side length) ညး ဓရီုပိခလင် (Cube) မွဲ ရ။ ယဝ်ရ ဇမၞော် (Volume) ညး ဓရီုပိခလင် ဂှ် ဒှ် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မ္ဂး ဇမၠိင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဒစိတ်ဍေဟ်ဂှ် တုပ်ကဵု ကိုန်ပိထပ် ညး &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;s = \sqrt[3]{V}&lt;/math&gt;) ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် အဓိက မကော်စ ယၟု &quot;ကိုန်ပိထပ်&quot; (Cube root) ဏအ်ရ။

== လွပ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ကေုာံ ကွတ်စက် ==
ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် (Engineering) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပ္ဍဲကဵု ပွမတော် ဒြဟတ်တေင် (Density) ကေုာံ ဇမၞော် (Volume) လတူ ကပေါတ် ခလင် မပ္တံကဵု ဂၠးတိ၊ ဂြိုဟ်တအ်ဂှ် ဒးစကာ ကိုန်ပိထပ် ရ။ အတိုင် သၞောဝ် ကေပ်ပလာ တတိယ (Kepler's Third Law) ဂှ်လေဝ် အချုက်လၟေင် (Orbital period) တအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ကိုန်ပိထပ် ဇမၠိင်လဒေါဝ်ရ။
* '''ကွတ်စက် (Engineering):''' သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Stress) လတူ ကပေါတ်ပသဲတအ်ဂှ် စကာ ကိုန်ပိထပ် သွက်ဂွံ က္လိဂွံ တင်ဂၞင် မစှ်ေကဵု သဘာဝရ။

== ကိုန်ပိထပ် သွက် လၟိဟ် အလုံဂမၠိုင် ==
လၟိဟ် အလုံ (Integer) လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ဍိုက်ပေင် မကော်စ (Perfect cubes) ရ။ သွက် လၟိဟ်တၞဟ်တအ်မ္ဂး ကိုန်ပိထပ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ ဟွံသေင် (Irrational numbers) ရ။ 
&lt;math&gt;\sqrt[3]{1} = 1&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{8} = 2&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{27} = 3&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{64} = 4&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{125} = 5&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{216} = 6&lt;/math&gt;

== သၞောတ် ရာဒဳကေဝ် ကေုာံ ဂစိုတ်ဒြဟတ် ==
ကိုန်ပိထပ် ဂှ် ပ္ဍဲသင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ မ္ဂး ဟွံကၟာတ်လဝ် ဆ ပွမဂၠာဲ လၟိဟ် သၟးရ။ သွက် [[ရုပ်သင်္ချာ]] (Polynomials) ကေုာံ ပွမဗၟံက်ထ္ၜး သၞောတ် ရာဒဳကေဝ် (Radical expressions) တအ်မ္ဂး ဍေဟ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမသောင်ကလး ဒြဟတ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - &lt;math&gt;\sqrt[3]{x^3 y^6} = x y^2&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Larson, Ron; Edwards, Bruce H. (2013). ''Calculus'' (10th ed.). Brooks Cole. p. 28.&lt;/ref&gt; 

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ပိထပ် (&lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ်အရာသဇိုင် မဟွံမာန် ဟွံဟုံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာရ။ နူကဵု တမ်မူလ သွက်ဂွံ တော် ဇမၞော် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ကပေါတ် ပထဝဳသင်္ချာ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ် မစကာ သွက်ဂွံ တော် လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ ပရေင်ရူပဗေဒ အနန္တတအ်ဂှ် ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဒှ်ကြက် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကွတ်ပညာ သီုဖအိုတ်ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ပံက်လဝ်ကဵု မတ် သွက်တၠပညာတအ် ဂွံလ္ၚတ်အာ လၟိဟ် ဇေတ် ကေုာံ လၟိဟ် ရာသဳနဳဟွံသေင် တအ် ဗွဲမလှဲလး ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]]
[[Category:လၟိဟ်ဂမၠိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သင်္ချာ သဇိုင် ကေုာံ ရာဒဳကေဝ် (Basic Mathematics &amp; Radicals)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ကိုန်ၜါထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;) • [[ကိုန်ပိထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) • [[ကိုန်အေန်ထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[n]{x}&lt;/math&gt;) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (Exponentiation) • [[လဝ်ဂရဳတာမ်]] (Logarithm)
|}</text>
      <sha1>kajay8apwr5eeoxrabez9lokb7xsmzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57951</id>
      <parentid>57950</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကိုန်ပိထပ်]] ဇရေင် [[ကိုန်ပိထပ် (∛)]]: typo</comment>
      <origin>57950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14494" sha1="kajay8apwr5eeoxrabez9lokb7xsmzk" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title = ကိုန်ပိထပ်&lt;br&gt;(Cube Root)
| image = [[File:Cube root graph.svg|250px|alt=Graph of cube root]]
| caption = ဗီုပြင် ဂရက် (Graph) စၞောန်ထ္ၜး ကိုန်ပိထပ် &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;
| field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol = &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;
| statement = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^3 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; ရ။
| properties = ကိုန်ကလောအ် (Odd function), လၟိဟ်ဇေတ် မွဲ (One real root)
}}

'''ကိုန်ပိထပ်''' ({{lang-en|Cube root}}, သင်္ကေတ: &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] (Mathematics) မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; မွဲ မက္လိဂွံ နူကဵု ပွမတၟိုန် ဇကုညးပိဝါ (&lt;math&gt;y \times y \times y = x&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;y^3 = x&lt;/math&gt;) ရ။ ဥပမာ - ကိုန်ပိထပ် ညး ၈ ဂှ် ဒှ် ၂ ရ။ ဟိုတ်မ္ဂး ၂ တၟိုန် ပိဝါ (&lt;math&gt;2 \times 2 \times 2&lt;/math&gt;) ဂှ် က္လိဂွံ ၈ ရ။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု ကိုန်ပိထပ် ညး -၈ ဂှ် ဒှ် -၂ ရ။ ကိုန်ပိထပ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် [[သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]] ကေုာံ ပွမတော် တမ်မူလ ကပေါတ်နာနာ သီုကဵု ပထဝဳသင်္ချာရ။

ဇၟာပ်ဇၟာပ် [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real number) မသက္ကုသုညတအ်ဂှ် နွံကဵု လၟိဟ်ဇေတ် ကိုန်ပိထပ် မွဲ ကေုာံ [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex conjugate cube roots) ၜါ လၟိုန်ရ။ ဇၟာပ်လၟိဟ် မသက္ကုသုည ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် တအ်ဂှ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ကွိင်ကွိုက် ပိ သာ်ရ။ 

== နိဒါန် ==
ကိုန်ပိထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမဒစး (Inverse) ကု လက္ချဏ် ပွမစုတ် ကိုန်ပိ (Cubing) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်ပိထပ် ညး လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် မလေပ် ချူစၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ဒြဟတ်ထပ် အတိုင်ဗီုပြင် လၟိဟ် ရာသဳနဳ (Fractional exponent) မ္ဂး &lt;math&gt;x^{1/3}&lt;/math&gt; ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပရေင်လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳဝင် မဆေင်ကဵု ပွမတော် ကိုန်ပိထပ် မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တိခရိုင် (Clay tablets) ဂကူ ဗေဗဳလုံ ([[Babylonians]]) တအ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် ၁၈၀၀ ဘဳသဳ ရ။&lt;ref&gt;Cooke, Roger (1997). ''The History of Mathematics: A Brief Course''. Wiley-Interscience. p. 63.&lt;/ref&gt; ညးတအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် တာဗျူလာ ကိုန်ပိထပ် သွက်ဂွံ သောင်ပြဿနာ သင်္ချာမဆေင်ကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ဝင်သင်္ချာ အိန္ဒိယမ္ဂး တၠပညာသင်္ချာ [[အာရဳယျာဘာတာ]] (Aryabhata) ဝွံ ပ္ဍဲ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (၄၉၉ အေဒဳ) ဂှ် ညးချူလဝ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ပိထပ် သွက်လၟိဟ် ဂၠိုင်ကဵု ဂဏန် ပ္ဍဲကဵု လိက်ညး မဟိမု ညးမ္ဂး &lt;i&gt;Aryabhatiya&lt;/i&gt; ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;Datta, Bibhutibhushan; Singh, Awadhesh Narayan (1938). ''History of Hindu Mathematics''. Lahore. p. 175.&lt;/ref&gt; နဲကဲညးဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ပရေင်သင်္ချာ အလုံမွဲ တိုက်အာရှရ။

== ပွံက် ကေုာံ လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ပိထပ် ညး &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် သွက်ဇၟာပ် လၟိဟ် ဇေတ် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
&lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x} \iff y^3 = x&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ဇေတ် မ္ဂး ဍေဟ်နွံကဵု လက္ချဏ် သဇိုင် မပ္တံကဵု-
* ကိုန်ပိထပ် လၟိဟ် ပိုအ် (Positive) မ္ဂး က္လိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် ပိုအ် ရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;\sqrt[3]{27} = 3&lt;/math&gt;
* ကိုန်ပိထပ် လၟိဟ် အောန် (Negative) မ္ဂး က္လိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် အောန် ရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;\sqrt[3]{-27} = -3&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\sqrt[3]{-x} = -\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; (လက္ချဏ် ဏအ်ဂှ် ကော်စ ကိုန်ကလောအ် - Odd function ရ)။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 14.&lt;/ref&gt;

== နဲကဲ တၟော်လၟိဟ် ကိုန်ပိထပ် ==
သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် ကိုန်ပိထပ် ကုလၟိဟ်မွဲမွဲဂှ် စကာနဲကဲ နာနာသာ်မာန်ရ။
# '''နဲကဲ ထပ်ဗဂေတ် (Iterative Methods):''' မပ္တံကဵု [[နဲကဲ နယူတန်]] (Newton's method) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာတအ်ရ။ တၞဟ်နဂွံ ဂၠာဲ &lt;math&gt;\sqrt[3]{a}&lt;/math&gt; ဂှ် သ္ဒးစကာ Formula: 
#* &lt;math&gt;x_{n+1} = \frac{1}{3}\left(2x_n + \frac{a}{x_n^2}\right)&lt;/math&gt;
# '''နဲကဲ လၟိဟ်သဘာဝ (Prime Factorization):''' သွက် လၟိဟ် မဒှ် ကိုန်ပိထပ် ဍိုက်ပေင် (Perfect cubes) တအ်မ္ဂး ပါ်ပရအ် လၟိဟ် သက္ကုစုံ တုဲ တၟော်ဂွံ လောဲလောဲရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;216 = 2^3 \times 3^3&lt;/math&gt; မ္ဂး ကိုန်ပိထပ် ဍေဟ်ဂှ် &lt;math&gt;2 \times 3 = 6&lt;/math&gt; ရ။

== လၟိဟ် ဇေတ် ကေုာံ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ==
[[File:Cube_roots_of_unity.svg|thumb|left|200px|ကိုန်ပိထပ် ညး မွဲ ပ္ဍဲ ဗလး ကွိင်ကွိုက် (Complex plane)]]
လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) သၟး ဟွံက တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ပ္ဍဲကဵု [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) ကီုရ။ သွက် ဇၟာပ်လၟိဟ် &lt;math&gt;x \neq 0&lt;/math&gt; ပ္ဍဲ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် မ္ဂး နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ပိ သာ်ရ။ 
ဥပမာ - ကိုန်ပိထပ် ညး မွဲ (1) ဂှ် နွံ ပိ သာ်-
# &lt;math&gt;1&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;-\frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2}i&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;-\frac{1}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2}i&lt;/math&gt;

ပိ သာ်ဝွံ ယဝ်ရ ပတိတ်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု ဗလး ကွိင်ကွိုက် (Complex plane) မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် ထိင် (Vertices) သွက် တြိဂံဏ် မတုပ် (Equilateral triangle) မွဲရ။&lt;ref&gt;Ahlfors, Lars V. (1979). ''Complex Analysis'' (3rd ed.). McGraw-Hill. p. 15.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲ ပထဝဳသင်္ချာ (Geometry) ==
ပ္ဍဲကဵု ပထဝဳသင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပွမဂၠာဲ ဇမၠိင် ဒစိတ် (Side length) ညး ဓရီုပိခလင် (Cube) မွဲ ရ။ ယဝ်ရ ဇမၞော် (Volume) ညး ဓရီုပိခလင် ဂှ် ဒှ် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မ္ဂး ဇမၠိင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဒစိတ်ဍေဟ်ဂှ် တုပ်ကဵု ကိုန်ပိထပ် ညး &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;s = \sqrt[3]{V}&lt;/math&gt;) ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် အဓိက မကော်စ ယၟု &quot;ကိုန်ပိထပ်&quot; (Cube root) ဏအ်ရ။

== လွပ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ကေုာံ ကွတ်စက် ==
ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် (Engineering) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပ္ဍဲကဵု ပွမတော် ဒြဟတ်တေင် (Density) ကေုာံ ဇမၞော် (Volume) လတူ ကပေါတ် ခလင် မပ္တံကဵု ဂၠးတိ၊ ဂြိုဟ်တအ်ဂှ် ဒးစကာ ကိုန်ပိထပ် ရ။ အတိုင် သၞောဝ် ကေပ်ပလာ တတိယ (Kepler's Third Law) ဂှ်လေဝ် အချုက်လၟေင် (Orbital period) တအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ကိုန်ပိထပ် ဇမၠိင်လဒေါဝ်ရ။
* '''ကွတ်စက် (Engineering):''' သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Stress) လတူ ကပေါတ်ပသဲတအ်ဂှ် စကာ ကိုန်ပိထပ် သွက်ဂွံ က္လိဂွံ တင်ဂၞင် မစှ်ေကဵု သဘာဝရ။

== ကိုန်ပိထပ် သွက် လၟိဟ် အလုံဂမၠိုင် ==
လၟိဟ် အလုံ (Integer) လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ဍိုက်ပေင် မကော်စ (Perfect cubes) ရ။ သွက် လၟိဟ်တၞဟ်တအ်မ္ဂး ကိုန်ပိထပ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ ဟွံသေင် (Irrational numbers) ရ။ 
&lt;math&gt;\sqrt[3]{1} = 1&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{8} = 2&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{27} = 3&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{64} = 4&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{125} = 5&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{216} = 6&lt;/math&gt;

== သၞောတ် ရာဒဳကေဝ် ကေုာံ ဂစိုတ်ဒြဟတ် ==
ကိုန်ပိထပ် ဂှ် ပ္ဍဲသင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ မ္ဂး ဟွံကၟာတ်လဝ် ဆ ပွမဂၠာဲ လၟိဟ် သၟးရ။ သွက် [[ရုပ်သင်္ချာ]] (Polynomials) ကေုာံ ပွမဗၟံက်ထ္ၜး သၞောတ် ရာဒဳကေဝ် (Radical expressions) တအ်မ္ဂး ဍေဟ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမသောင်ကလး ဒြဟတ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - &lt;math&gt;\sqrt[3]{x^3 y^6} = x y^2&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Larson, Ron; Edwards, Bruce H. (2013). ''Calculus'' (10th ed.). Brooks Cole. p. 28.&lt;/ref&gt; 

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ပိထပ် (&lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ်အရာသဇိုင် မဟွံမာန် ဟွံဟုံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာရ။ နူကဵု တမ်မူလ သွက်ဂွံ တော် ဇမၞော် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ကပေါတ် ပထဝဳသင်္ချာ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ် မစကာ သွက်ဂွံ တော် လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ ပရေင်ရူပဗေဒ အနန္တတအ်ဂှ် ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဒှ်ကြက် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကွတ်ပညာ သီုဖအိုတ်ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ပံက်လဝ်ကဵု မတ် သွက်တၠပညာတအ် ဂွံလ္ၚတ်အာ လၟိဟ် ဇေတ် ကေုာံ လၟိဟ် ရာသဳနဳဟွံသေင် တအ် ဗွဲမလှဲလး ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]]
[[Category:လၟိဟ်ဂမၠိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သင်္ချာ သဇိုင် ကေုာံ ရာဒဳကေဝ် (Basic Mathematics &amp; Radicals)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ကိုန်ၜါထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;) • [[ကိုန်ပိထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) • [[ကိုန်အေန်ထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[n]{x}&lt;/math&gt;) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (Exponentiation) • [[လဝ်ဂရဳတာမ်]] (Logarithm)
|}</text>
      <sha1>kajay8apwr5eeoxrabez9lokb7xsmzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57953</id>
      <parentid>57951</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14537" sha1="8tpo1tigqj9l0nm5ag0583az9auepzp" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title = ကိုန်ပိထပ်&lt;br&gt;(Cube Root)
| image = [[File:Cube root graph.svg|250px|alt=Graph of cube root]]
| caption = ဗီုပြင် ဂရက် (Graph) စၞောန်ထ္ၜး ကိုန်ပိထပ် &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;
| field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol = &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;
| statement = ယဝ်ရ &lt;math&gt;y^3 = x&lt;/math&gt; မ္ဂး &lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; ရ။
| properties = ကိုန်ကလောအ် (Odd function), လၟိဟ်ဇေတ် မွဲ (One real root)
}}

'''ကိုန်ပိထပ်''' ({{lang-en|Cube root}}, သင်္ကေတ: &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] (Mathematics) မ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; မွဲ မက္လိဂွံ နူကဵု ပွမတၟိုန် ဇကုညးပိဝါ (&lt;math&gt;y \times y \times y = x&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;math&gt;y^3 = x&lt;/math&gt;) ရ။ ဥပမာ - ကိုန်ပိထပ် ညး ၈ ဂှ် ဒှ် ၂ ရ။ ဟိုတ်မ္ဂး ၂ တၟိုန် ပိဝါ (&lt;math&gt;2 \times 2 \times 2&lt;/math&gt;) ဂှ် က္လိဂွံ ၈ ရ။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု ကိုန်ပိထပ် ညး -၈ ဂှ် ဒှ် -၂ ရ။ ကိုန်ပိထပ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် [[သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]] ကေုာံ ပွမတော် တမ်မူလ ကပေါတ်နာနာ သီုကဵု ပထဝဳသင်္ချာရ။

ဇၟာပ်ဇၟာပ် [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real number) မသက္ကုသုညတအ်ဂှ် နွံကဵု လၟိဟ်ဇေတ် ကိုန်ပိထပ် မွဲ ကေုာံ [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex conjugate cube roots) ၜါ လၟိုန်ရ။ ဇၟာပ်လၟိဟ် မသက္ကုသုည ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် တအ်ဂှ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ကွိင်ကွိုက် ပိ သာ်ရ။ 

== နိဒါန် ==
ကိုန်ပိထပ် ဂှ် ဒှ်အရာမဒစး (Inverse) ကု လက္ချဏ် ပွမစုတ် ကိုန်ပိ (Cubing) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်ပိထပ် ညး လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် မလေပ် ချူစၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ဒြဟတ်ထပ် အတိုင်ဗီုပြင် လၟိဟ် ရာသဳနဳ (Fractional exponent) မ္ဂး &lt;math&gt;x^{1/3}&lt;/math&gt; ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပရေင်လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် တမၠာတေအ်ရ။ သက်သဳဝင် မဆေင်ကဵု ပွမတော် ကိုန်ပိထပ် မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တိခရိုင် (Clay tablets) ဂကူ ဗေဗဳလုံ ([[Babylonians]]) တအ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် ၁၈၀၀ ဘဳသဳ ရ။&lt;ref&gt;Cooke, Roger (1997). ''The History of Mathematics: A Brief Course''. Wiley-Interscience. p. 63.&lt;/ref&gt; ညးတအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် တာဗျူလာ ကိုန်ပိထပ် သွက်ဂွံ သောင်ပြဿနာ သင်္ချာမဆေင်ကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ဝင်သင်္ချာ အိန္ဒိယမ္ဂး တၠပညာသင်္ချာ [[အာရဳယျာဘာတာ]] (Aryabhata) ဝွံ ပ္ဍဲ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (၄၉၉ အေဒဳ) ဂှ် ညးချူလဝ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကိုန်ပိထပ် သွက်လၟိဟ် ဂၠိုင်ကဵု ဂဏန် ပ္ဍဲကဵု လိက်ညး မဟိမု ညးမ္ဂး &lt;i&gt;Aryabhatiya&lt;/i&gt; ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;Datta, Bibhutibhushan; Singh, Awadhesh Narayan (1938). ''History of Hindu Mathematics''. Lahore. p. 175.&lt;/ref&gt; နဲကဲညးဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ပရေင်သင်္ချာ အလုံမွဲ တိုက်အာရှရ။

== ပွံက် ကေုာံ လက္ချဏ် သဇိုင် ==
ကိုန်ပိထပ် ညး &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် သွက်ဇၟာပ် လၟိဟ် ဇေတ် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
&lt;math&gt;y = \sqrt[3]{x} \iff y^3 = x&lt;/math&gt;

ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ဇေတ် မ္ဂး ဍေဟ်နွံကဵု လက္ချဏ် သဇိုင် မပ္တံကဵု-
* ကိုန်ပိထပ် လၟိဟ် ပိုအ် (Positive) မ္ဂး က္လိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် ပိုအ် ရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;\sqrt[3]{27} = 3&lt;/math&gt;
* ကိုန်ပိထပ် လၟိဟ် အောန် (Negative) မ္ဂး က္လိဂွံ သွဟ် လၟိဟ် အောန် ရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;\sqrt[3]{-27} = -3&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\sqrt[3]{-x} = -\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt; (လက္ချဏ် ဏအ်ဂှ် ကော်စ ကိုန်ကလောအ် - Odd function ရ)။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 14.&lt;/ref&gt;

== နဲကဲ တၟော်လၟိဟ် ကိုန်ပိထပ် ==
သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် ကိုန်ပိထပ် ကုလၟိဟ်မွဲမွဲဂှ် စကာနဲကဲ နာနာသာ်မာန်ရ။
# '''နဲကဲ ထပ်ဗဂေတ် (Iterative Methods):''' မပ္တံကဵု [[နဲကဲ နယူတန်]] (Newton's method) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာတအ်ရ။ တၞဟ်နဂွံ ဂၠာဲ &lt;math&gt;\sqrt[3]{a}&lt;/math&gt; ဂှ် သ္ဒးစကာ Formula: 
#* &lt;math&gt;x_{n+1} = \frac{1}{3}\left(2x_n + \frac{a}{x_n^2}\right)&lt;/math&gt;
# '''နဲကဲ လၟိဟ်သဘာဝ (Prime Factorization):''' သွက် လၟိဟ် မဒှ် ကိုန်ပိထပ် ဍိုက်ပေင် (Perfect cubes) တအ်မ္ဂး ပါ်ပရအ် လၟိဟ် သက္ကုစုံ တုဲ တၟော်ဂွံ လောဲလောဲရ။ ဥပမာ- &lt;math&gt;216 = 2^3 \times 3^3&lt;/math&gt; မ္ဂး ကိုန်ပိထပ် ဍေဟ်ဂှ် &lt;math&gt;2 \times 3 = 6&lt;/math&gt; ရ။

== လၟိဟ် ဇေတ် ကေုာံ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ==
[[File:Cube_roots_of_unity.svg|thumb|left|200px|ကိုန်ပိထပ် ညး မွဲ ပ္ဍဲ ဗလး ကွိင်ကွိုက် (Complex plane)]]
လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) သၟး ဟွံက တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ပ္ဍဲကဵု [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) ကီုရ။ သွက် ဇၟာပ်လၟိဟ် &lt;math&gt;x \neq 0&lt;/math&gt; ပ္ဍဲ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် မ္ဂး နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ပိ သာ်ရ။ 
ဥပမာ - ကိုန်ပိထပ် ညး မွဲ (1) ဂှ် နွံ ပိ သာ်-
# &lt;math&gt;1&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;-\frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2}i&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;-\frac{1}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2}i&lt;/math&gt;

ပိ သာ်ဝွံ ယဝ်ရ ပတိတ်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု ဗလး ကွိင်ကွိုက် (Complex plane) မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင် ထိင် (Vertices) သွက် တြိဂံဏ် မတုပ် (Equilateral triangle) မွဲရ။&lt;ref&gt;Ahlfors, Lars V. (1979). ''Complex Analysis'' (3rd ed.). McGraw-Hill. p. 15.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲ ပထဝဳသင်္ချာ (Geometry) ==
ပ္ဍဲကဵု ပထဝဳသင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပွမဂၠာဲ ဇမၠိင် ဒစိတ် (Side length) ညး ဓရီုပိခလင် (Cube) မွဲ ရ။ ယဝ်ရ ဇမၞော် (Volume) ညး ဓရီုပိခလင် ဂှ် ဒှ် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မ္ဂး ဇမၠိင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဒစိတ်ဍေဟ်ဂှ် တုပ်ကဵု ကိုန်ပိထပ် ညး &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;s = \sqrt[3]{V}&lt;/math&gt;) ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် အဓိက မကော်စ ယၟု &quot;ကိုန်ပိထပ်&quot; (Cube root) ဏအ်ရ။

== လွပ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ကေုာံ ကွတ်စက် ==
ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် (Engineering) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပ္ဍဲကဵု ပွမတော် ဒြဟတ်တေင် (Density) ကေုာံ ဇမၞော် (Volume) လတူ ကပေါတ် ခလင် မပ္တံကဵု ဂၠးတိ၊ ဂြိုဟ်တအ်ဂှ် ဒးစကာ ကိုန်ပိထပ် ရ။ အတိုင် သၞောဝ် ကေပ်ပလာ တတိယ (Kepler's Third Law) ဂှ်လေဝ် အချုက်လၟေင် (Orbital period) တအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ကိုန်ပိထပ် ဇမၠိင်လဒေါဝ်ရ။
* '''ကွတ်စက် (Engineering):''' သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Stress) လတူ ကပေါတ်ပသဲတအ်ဂှ် စကာ ကိုန်ပိထပ် သွက်ဂွံ က္လိဂွံ တင်ဂၞင် မစှ်ေကဵု သဘာဝရ။

== ကိုန်ပိထပ် သွက် လၟိဟ် အလုံဂမၠိုင် ==
လၟိဟ် အလုံ (Integer) လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ဍိုက်ပေင် မကော်စ (Perfect cubes) ရ။ သွက် လၟိဟ်တၞဟ်တအ်မ္ဂး ကိုန်ပိထပ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် ရာသဳနဳ ဟွံသေင် (Irrational numbers) ရ။ 
&lt;math&gt;\sqrt[3]{1} = 1&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{8} = 2&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{27} = 3&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{64} = 4&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{125} = 5&lt;/math&gt; \\
&lt;math&gt;\sqrt[3]{216} = 6&lt;/math&gt;

== သၞောတ် ရာဒဳကေဝ် ကေုာံ ဂစိုတ်ဒြဟတ် ==
ကိုန်ပိထပ် ဂှ် ပ္ဍဲသင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ မ္ဂး ဟွံကၟာတ်လဝ် ဆ ပွမဂၠာဲ လၟိဟ် သၟးရ။ သွက် [[ရုပ်သင်္ချာ]] (Polynomials) ကေုာံ ပွမဗၟံက်ထ္ၜး သၞောတ် ရာဒဳကေဝ် (Radical expressions) တအ်မ္ဂး ဍေဟ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမသောင်ကလး ဒြဟတ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - &lt;math&gt;\sqrt[3]{x^3 y^6} = x y^2&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Larson, Ron; Edwards, Bruce H. (2013). ''Calculus'' (10th ed.). Brooks Cole. p. 28.&lt;/ref&gt; 

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကိုန်ပိထပ် (&lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ်အရာသဇိုင် မဟွံမာန် ဟွံဟုံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာရ။ နူကဵု တမ်မူလ သွက်ဂွံ တော် ဇမၞော် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ကပေါတ် ပထဝဳသင်္ချာ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ် မစကာ သွက်ဂွံ တော် လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ ပရေင်ရူပဗေဒ အနန္တတအ်ဂှ် ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ဒှ်ကြက် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကွတ်ပညာ သီုဖအိုတ်ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ကိုန်ပိထပ် ဝွံ ပံက်လဝ်ကဵု မတ် သွက်တၠပညာတအ် ဂွံလ္ၚတ်အာ လၟိဟ် ဇေတ် ကေုာံ လၟိဟ် ရာသဳနဳဟွံသေင် တအ် ဗွဲမလှဲလး ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သင်္ချာ အလ်ဂျဳဗရာ]]
[[Category:လၟိဟ်ဂမၠိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သင်္ချာ သဇိုင် ကေုာံ ရာဒဳကေဝ် (Basic Mathematics &amp; Radicals)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ကိုန်ၜါထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt;) • [[ကိုန်ပိထပ် (∛)|ကိုန်ပိထပ် (∛)]] (&lt;math&gt;\sqrt[3]{x}&lt;/math&gt;) • [[ကိုန်အေန်ထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[n]{x}&lt;/math&gt;) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (Exponentiation) • [[လဝ်ဂရဳတာမ်]] (Logarithm)
|}</text>
      <sha1>8tpo1tigqj9l0nm5ag0583az9auepzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုန်ၜါထပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12164</id>
    <redirect title="ကိုန်ၜါထပ် (√)" />
    <revision>
      <id>57958</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကိုန်ၜါထပ်]] ဇရေင် [[ကိုန်ၜါထပ် (√)]]: typo</comment>
      <origin>57958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="2oai4eifkjmzo3cy2s99ccopzn3o4pm" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ကိုန်ၜါထပ် (√)]]</text>
      <sha1>2oai4eifkjmzo3cy2s99ccopzn3o4pm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကိုန်အေန်ထပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12165</id>
    <revision>
      <id>57959</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox mathematical statement | title          = ကိုန်အေန်ထပ်&lt;br&gt;(n-th Root) | image          = [[File:Nth root.svg|150px|alt=n-th root symbol]] | caption        = သင်္ကေတ ကိုန်အေန်ထပ် &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; | field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics) | specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), ပ...&quot;</comment>
      <origin>57959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16751" sha1="fxyapg9n1vn69fphcmhe72elasybhp9" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်အေန်ထပ်&lt;br&gt;(n-th Root)
| image          = [[File:Nth root.svg|150px|alt=n-th root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်အေန်ထပ် &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[ပຶဇဂဏိတ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{\quad}&lt;/math&gt;
| statement      = &lt;math&gt;r^n = x \iff r = \sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{ab} = \sqrt[{n}]{a}\sqrt[{n}]{b}&lt;/math&gt;
| origin         = လာတ္တေန် (Radix)
| discoverer     = Christoff Rudolff (ခရေတ်သတဝ် ရူဒေါပ်) - ခၞံသင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt;
}}

ပ္ဍဲ [[သင်္ချာ]]၊ '''ကိုန်အေန်ထပ်''' ({{lang-en|n-th root}}) သွက် လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; မွဲဂှ် ဒှ် လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; မွဲတုဲ၊ ယဝ်ရ လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; ဂှ် စကာ ကဵု ဒြဟတ်ထပ် (power) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; မ္ဂး ဍေဟ် က္လေင်ကဵု သွဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ တွဟ်မ္ဂး &lt;math&gt;r^n = x&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 15.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ်အလုံ ပေါသတေတ် (positive integer) မွဲတုဲ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မဇၞော်နူ ဟွံသေင်မ္ဂး တုပ်ကဵု ၂ ရ။ ယဝ်ရ &lt;math&gt;n = 2&lt;/math&gt; မ္ဂး ကော်စ [[ကိုန်ၜါထပ်]] (square root) တုဲ၊ ယဝ်ရ &lt;math&gt;n = 3&lt;/math&gt; မ္ဂး ကော်စ [[ကိုန်ပိထပ်]] (cube root) ရ။ သင်္ကေတ မစၞောန်ထ္ၜး ကိုန်အေန်ထပ်ဂှ် ဒှ် &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; တုဲ၊ &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ ရာဒဳကေဝ် (radical symbol/radix) ရ။

== နိဒါန် ကေုာံ ပွံက် ==
ပွံက် ကိုန်အေန်ထပ် (n-th root) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ ပရေင်ဆက်စပ် ဒြဟတ်ထပ် (Exponentiation) ရ။ လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; မွဲဂှ် ဒှ် ကိုန်အေန်ထပ် သွက် လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ယဝ်ရ &lt;math&gt;r^n = x&lt;/math&gt; ဒှ်ဍာံမ္ဂးရ။ ဥပမာ-
* ၂ ဂှ် ဒှ် ကိုန်ပန်ထပ် သွက် ၁၆ ရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး &lt;math&gt;2^4 = 16&lt;/math&gt; ရ။
* -၂ ဂှ်လေဝ် ဒှ် ကိုန်ပန်ထပ် သွက် ၁၆ ကီုရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး &lt;math&gt;(-2)^4 = 16&lt;/math&gt; ရ။

ပ္ဍဲကဵု တွဟ်သင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်အေန်ထပ် မနွံကဵု လၟိဟ်အလုံ ပေါသတေတ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် သွဟ် သွက် [[ရိုဟ်ကိန်း]] (root) ပ္ဍဲကဵု သမဳကရဏ (equation) &lt;math&gt;r^n - x = 0&lt;/math&gt; ရ။ ပ္ဍဲ သင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; ဂှ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ကော်စ အညွှန်း (index ဟွံသေင်မ္ဂး degree) တုဲ၊ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် ကော်စ လၟိဟ်သၟဝ်သင်္ကေတ (radicand) ရ။&lt;ref&gt;Apostol, Tom M. (1974). ''Mathematical Analysis'' (2nd ed.). Addison-Wesley. p. 11.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
သင်္ကေတ ရာဒဳကေဝ် &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt; ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်သင်္ချာ တၠပညာ ဂကူဂျာမာန် ခရေတ်သတဝ် ရူဒေါပ် (Christoff Rudolff) မၞုံယၟု &quot;Coss&quot; ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ တေအ်ရ။ တၠပညာ ဝင်သင်္ချာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ သင်္ကေတဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လာတ္တေန် 'r' မဒှ် မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ဝေါဟာရ &quot;radix&quot; (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ရိုဟ် - root) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics'' (2nd ed.). John Wiley &amp; Sons. p. 280.&lt;/ref&gt; 

ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ အာလ်ဗာတ် ဂျဳရတ် (Albert Girard) စဖန်ဗဒှ်ကၠုင် ပွမစုတ် အညွှန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ပ္ဍဲကဵု လတူ သင်္ကေတ (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{}&lt;/math&gt;) သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ ကိုန်ပိထပ် ကဵု ကိုန်ထပ်တၞဟ်တအ်ရ။

== လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ်ဂမၠိုင် ==
ကိုန်အေန်ထပ် တအ်ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် (Algebraic properties) မတၟေင်တုဲ၊ ယဝ်ရ လၟိဟ် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကဵု &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် ပေါသတေတ် (Positive numbers) မ္ဂး-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: center;&quot;
|+ လက္ချဏ် အဓိက သွက် ကိုန်အေန်ထပ် (Properties of n-th roots)
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! ပုံသေနည်း (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{ab} = \sqrt[{n}]{a}\sqrt[{n}]{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt[{n}]{a}}{\sqrt[{n}]{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt[3]{\frac{8}{27}} = \frac{\sqrt[3]{8}}{\sqrt[3]{27}} = \frac{2}{3}&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမထပ် (Nested roots)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{m}]{\sqrt[{n}]{a}} = \sqrt[{mn}]{a}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\sqrt[3]{64}} = \sqrt[6]{64} = 2&lt;/math&gt;
|-
| '''ပရေင်ဆက်စပ် ဒြဟတ်ထပ်''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{a^m} = (\sqrt[{n}]{a})^m = a^{\frac{m}{n}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt[3]{2^6} = 2^{\frac{6}{3}} = 2^2 = 4&lt;/math&gt;
|}

== ကိုန်ၜါထပ် ကေုာံ ကိုန်ပိထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဖအိုတ်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် (&lt;math&gt;n = 2&lt;/math&gt;) ကေုာံ ကိုန်ပိထပ် (&lt;math&gt;n = 3&lt;/math&gt;) တအ်ဂှ် ဒှ်မစကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။ 
* '''ကိုန်ၜါထပ် (Square Root):''' ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး အညွှန်း &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံချူတုဲ စၞောန်ထ္ၜး နကဵု &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; သၟးရ။ သွက် လၟိဟ်ဇေတ် ပေါသတေတ်မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် နွံၜါရ (မွဲ ပေါသတေတ်၊ မွဲ နေဂ္ဂတေတ်)။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{25} = 5&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;-5&lt;/math&gt; ရ။
* '''ကိုန်ပိထပ် (Cube Root):''' မၞုံကဵု အညွှန်း &lt;math&gt;3&lt;/math&gt; တုဲ စၞောန်ထ္ၜး နကဵု &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{x}&lt;/math&gt; ရ။ လၟိဟ် နေဂ္ဂတေတ် (Negative number) တအ်လေဝ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ဇေတ် ကီုရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{-8} = -2&lt;/math&gt; ရ။

== ကိုန်အေန်ထပ် ပ္ဍဲ လၟိဟ်ဇေတ် ==
ပ္ဍဲကဵု [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real numbers) မ္ဂး လက္ချဏ် ကိုန်အေန်ထပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ်စုံ (even) ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်ဇၞော် (odd) ရ။
# '''ယဝ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဒှ် လၟိဟ်စုံ (Even degree):'''
#* ယဝ် &lt;math&gt;x &gt; 0&lt;/math&gt; မ္ဂး، နွံ ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် ၜါ (မွဲ +, မွဲ -)။ ဗွဲဓမ္မတာ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး သွဟ် မဒှ် ပေါသတေတ် (Principal root) ရ။
#* ယဝ် &lt;math&gt;x &lt; 0&lt;/math&gt; မ္ဂး، ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် ဟွံမွဲရ (သွဟ်ဍေဟ် ဒှ် လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက်)။
# '''ယဝ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဒှ် လၟိဟ်ဇၞော် (Odd degree):'''
#* ဇၟာပ် လၟိဟ်ဇေတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် မွဲဟေင်ရ။ (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{5}]{-32} = -2&lt;/math&gt;)။

== ကိုန်အေန်ထပ် ပ္ဍဲ လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် ==
[[File:Roots of unity 5.svg|thumb|right|200px|ကိုန်မသုန်ထပ် သွက် ၁ (5-th roots of unity) မၞုံ ပ္ဍဲ လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက်]]
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) မ္ဂး ဇၟာပ် လၟိဟ် မဟွံသေင်ကဵု သုညဂှ် နွံကဵု ကိုန်အေန်ထပ် လၟိဟ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; မ ကွက်ကွက်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ် အတိုင် သၞောတ် ဒဳ မွိုင်ဗြေ (De Moivre's formula) ရ။&lt;ref&gt;Needham, Tristan (1997). ''Visual Complex Analysis''. Oxford University Press. p. 55.&lt;/ref&gt; 
လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် မွဲ မၞုံဗီုပြင် ဝင်ရိုးစွန်း (polar form) &lt;math&gt;z = r(\cos \theta + i\sin \theta)&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ ကိုန်အေန်ထပ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်-
&lt;math&gt;w_k = \sqrt[{n}]{r} \left( \cos \left( \frac{\theta + 2\pi k}{n} \right) + i\sin \left( \frac{\theta + 2\pi k}{n} \right) \right)&lt;/math&gt;
ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် &lt;math&gt;k = 0, 1, 2, \ldots, n-1&lt;/math&gt; ရ။ တၟေင်တၟဟ်မွဲဂှ် ကိုန်အေန်ထပ် သွက် ၁ (n-th roots of unity) ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ပຶဇဂဏိတ ကေုာံ ပရေင်စက်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ==
ကိုန်အေန်ထပ် ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာမ္ဂး တုပ်သၟဟ် ကု ဒြဟတ်ထပ် မဒှ် လၟိဟ်အပိုင် (Fractional exponent) ရ။ 
&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x} = x^{\frac{1}{n}}&lt;/math&gt;
နကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ထပ် (laws of exponents) ဖအိုတ်ဂှ် စကာ ကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဂွံမာန်ရ။ ဥပမာ-
&lt;math&gt;x^{\frac{m}{n}} = (x^m)^{\frac{1}{n}} = \sqrt[{n}]{x^m}&lt;/math&gt;
ပရေင်ဆက်စပ် ဏအ် လောဲသွာကဵု ပ္ဍဲအရာ မတော်လၟိဟ် ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ တွဟ်သင်္ချာ ကေဝ်ကူလသ် (Calculus) တအ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အလုံအလန် တော်လၟိဟ် ==
သွက်ဂွံ တော် ကိုန်အေန်ထပ် ဍာံဍာံ ပ္ဍဲကဵု စက်ကောန်ပျူတာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကေဝ်ကူလေတာ (Calculator) မ္ဂး တၠပညာတအ် စကာ ပရေင်ကၠောန်စက် (Algorithms) နာနာရ။ မွဲမပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် သၞောတ် နယူတန် (Newton's method) ရ။&lt;ref&gt;Knuth, Donald E. (1997). ''The Art of Computer Programming, Volume 2: Seminumerical Algorithms'' (3rd ed.). Addison-Wesley. p. 250.&lt;/ref&gt; 
သွက်ဂွံ ဂၠာဲ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{A}&lt;/math&gt; မ္ဂး သၞောတ် နယူတန် စကာ တွဟ်လၟိဟ် မထပ်က္လေင် (Iterative formula):
&lt;math&gt;x_{k+1} = \frac{1}{n} \left( (n-1)x_k + \frac{A}{x_k^{n-1}} \right)&lt;/math&gt;
စၞး &lt;math&gt;x_0&lt;/math&gt; ဂှ် စုတ် လၟိဟ် တော်ကေတ်မွဲ (Initial guess) တုဲ တော်အာ ယဝ်ဂၠိုင်အလန်မ္ဂး သွဟ်ဍေဟ် ကြပ်ကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ်ဂှ် လောန်ရ။

== လွပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍနာနာ ==
ကိုန်အေန်ထပ် ဂှ် နွံကဵု လွပ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် (Engineering) -
* '''ပထဝဳသင်္ချာ (Geometry):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဇမၠိင် ဇိုင် (side length) ပ္ဍဲ ပန်ကၠင် (Square) ဟွံသေင်မ္ဂး ပိကၠင်ပိမံင် (Cube) ယဝ်ရ တီလဝ် ဨရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Volume) မ္ဂး။
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်တော် ဇမၠိင်လှိုင်း (Wavelength)၊ ဒြဟတ် ပ္ဍဲ ဒြဟတ်ဓါတ် (Electromagnetism) တအ်မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ပါလုပ်လၟိုန်ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Mathematics):''' သွက်ဂွံ တော် က္လေင်ဂွံ ပရဲသၞာံ (Compound Annual Growth Rate - CAGR) မ္ဂး ဒးစကာ ကိုန်အေန်ထပ် ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ရံင်မ္ဂး ကိုန်အေန်ထပ် (&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လက္ချဏ် သဇိုင် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာ မဆေင်စပ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ရ။ နူကဵု ပရေင်စကာ သာမည သွက်ဂွံ တော် ဨရိယာ ပန်ကၠင်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ပရေင်လ္ၚတ် လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် ပ္ဍဲ ကွတ်စက် ဒဳဂျဳတေဝ် ခေတ်တၟိမ္ဂး ကိုန်အေန်ထပ် ဝွံ ပါလုပ်ကၠောန်ၜိုတ်ဒၟံင် ဗွဲမကိစ္စဇၞော်ရ။ သၞောတ်ဝ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ဍေဟ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် ကဵုလဝ် ဒြဟတ် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ ပရေင်သင်္ချာ မဇြိုင်သ္ဇုင် တၞဟ်တအ်မာန်ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:ပຶဇဂဏိတ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လက္ချဏ် သင်္ချာ သဇိုင် ဂမၠိုင် (Basic Arithmetic Operations)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမတၟိုန်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (xⁿ) • [[ကိုန်အေန်ထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;)
|}</text>
      <sha1>fxyapg9n1vn69fphcmhe72elasybhp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57962</id>
      <parentid>57959</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T15:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16751" sha1="j5c19cdih7zkc6izvtjc8oh5tmj586u" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်အေန်ထပ်&lt;br&gt;(n-th Root)
| image          = [[File:Nth root.svg|150px|alt=n-th root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်အေန်ထပ် &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[ပຶဇဂဏိတ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{\quad}&lt;/math&gt;
| statement      = &lt;math&gt;r^n = x \iff r = \sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{ab} = \sqrt[{n}]{a}\sqrt[{n}]{b}&lt;/math&gt;
| origin         = လာတ္တေန် (Radix)
| discoverer     = Christoff Rudolff (ခရေတ်သတဝ် ရူဒေါပ်) - ခၞံသင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt;
}}

ပ္ဍဲ [[သင်္ချာ]]၊ '''ကိုန်အေန်ထပ်''' ({{lang-en|n-th root}}) သွက် လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; မွဲဂှ် ဒှ် လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; မွဲတုဲ၊ ယဝ်ရ လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; ဂှ် စကာ ကဵု ဒြဟတ်ထပ် (power) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; မ္ဂး ဍေဟ် က္လေင်ကဵု သွဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ တွဟ်မ္ဂး &lt;math&gt;r^n = x&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 15.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ်အလုံ ပေါသတေတ် (positive integer) မွဲတုဲ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မဇၞော်နူ ဟွံသေင်မ္ဂး တုပ်ကဵု ၂ ရ။ ယဝ်ရ &lt;math&gt;n = 2&lt;/math&gt; မ္ဂး ကော်စ [[ကိုန်ၜါထပ်]] (square root) တုဲ၊ ယဝ်ရ &lt;math&gt;n = 3&lt;/math&gt; မ္ဂး ကော်စ [[ကိုန်ပိထပ်]] (cube root) ရ။ သင်္ကေတ မစၞောန်ထ္ၜး ကိုန်အေန်ထပ်ဂှ် ဒှ် &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; တုဲ၊ &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ ရာဒဳကေဝ် (radical symbol/radix) ရ။

== နိဒါန် ကေုာံ ပွံက် ==
ပွံက် ကိုန်အေန်ထပ် (n-th root) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ ပရေင်ဆက်စပ် ဒြဟတ်ထပ် (Exponentiation) ရ။ လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; မွဲဂှ် ဒှ် ကိုန်အေန်ထပ် သွက် လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ယဝ်ရ &lt;math&gt;r^n = x&lt;/math&gt; ဒှ်ဍာံမ္ဂးရ။ ဥပမာ-
* ၂ ဂှ် ဒှ် ကိုန်ပန်ထပ် သွက် ၁၆ ရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး &lt;math&gt;2^4 = 16&lt;/math&gt; ရ။
* -၂ ဂှ်လေဝ် ဒှ် ကိုန်ပန်ထပ် သွက် ၁၆ ကီုရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး &lt;math&gt;(-2)^4 = 16&lt;/math&gt; ရ။

ပ္ဍဲကဵု တွဟ်သင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်အေန်ထပ် မနွံကဵု လၟိဟ်အလုံ ပေါသတေတ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် သွဟ် သွက် [[ရိုဟ်ကိုန်]] (root) ပ္ဍဲကဵု သမဳကရဏ (equation) &lt;math&gt;r^n - x = 0&lt;/math&gt; ရ။ ပ္ဍဲ သင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; ဂှ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ကော်စ အညွှန်း (index ဟွံသေင်မ္ဂး degree) တုဲ၊ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် ကော်စ လၟိဟ်သၟဝ်သင်္ကေတ (radicand) ရ။&lt;ref&gt;Apostol, Tom M. (1974). ''Mathematical Analysis'' (2nd ed.). Addison-Wesley. p. 11.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
သင်္ကေတ ရာဒဳကေဝ် &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt; ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်သင်္ချာ တၠပညာ ဂကူဂျာမာန် ခရေတ်သတဝ် ရူဒေါပ် (Christoff Rudolff) မၞုံယၟု &quot;Coss&quot; ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ တေအ်ရ။ တၠပညာ ဝင်သင်္ချာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ သင်္ကေတဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လာတ္တေန် 'r' မဒှ် မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ဝေါဟာရ &quot;radix&quot; (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ရိုဟ် - root) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics'' (2nd ed.). John Wiley &amp; Sons. p. 280.&lt;/ref&gt; 

ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ အာလ်ဗာတ် ဂျဳရတ် (Albert Girard) စဖန်ဗဒှ်ကၠုင် ပွမစုတ် အညွှန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ပ္ဍဲကဵု လတူ သင်္ကေတ (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{}&lt;/math&gt;) သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ ကိုန်ပိထပ် ကဵု ကိုန်ထပ်တၞဟ်တအ်ရ။

== လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ်ဂမၠိုင် ==
ကိုန်အေန်ထပ် တအ်ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် (Algebraic properties) မတၟေင်တုဲ၊ ယဝ်ရ လၟိဟ် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကဵု &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် ပေါသတေတ် (Positive numbers) မ္ဂး-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: center;&quot;
|+ လက္ချဏ် အဓိက သွက် ကိုန်အေန်ထပ် (Properties of n-th roots)
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! ပုံသေနည်း (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{ab} = \sqrt[{n}]{a}\sqrt[{n}]{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt[{n}]{a}}{\sqrt[{n}]{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt[3]{\frac{8}{27}} = \frac{\sqrt[3]{8}}{\sqrt[3]{27}} = \frac{2}{3}&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမထပ် (Nested roots)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{m}]{\sqrt[{n}]{a}} = \sqrt[{mn}]{a}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\sqrt[3]{64}} = \sqrt[6]{64} = 2&lt;/math&gt;
|-
| '''ပရေင်ဆက်စပ် ဒြဟတ်ထပ်''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{a^m} = (\sqrt[{n}]{a})^m = a^{\frac{m}{n}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt[3]{2^6} = 2^{\frac{6}{3}} = 2^2 = 4&lt;/math&gt;
|}

== ကိုန်ၜါထပ် ကေုာံ ကိုန်ပိထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဖအိုတ်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် (&lt;math&gt;n = 2&lt;/math&gt;) ကေုာံ ကိုန်ပိထပ် (&lt;math&gt;n = 3&lt;/math&gt;) တအ်ဂှ် ဒှ်မစကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။ 
* '''ကိုန်ၜါထပ် (Square Root):''' ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး အညွှန်း &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံချူတုဲ စၞောန်ထ္ၜး နကဵု &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; သၟးရ။ သွက် လၟိဟ်ဇေတ် ပေါသတေတ်မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် နွံၜါရ (မွဲ ပေါသတေတ်၊ မွဲ နေဂ္ဂတေတ်)။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{25} = 5&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;-5&lt;/math&gt; ရ။
* '''ကိုန်ပိထပ် (Cube Root):''' မၞုံကဵု အညွှန်း &lt;math&gt;3&lt;/math&gt; တုဲ စၞောန်ထ္ၜး နကဵု &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{x}&lt;/math&gt; ရ။ လၟိဟ် နေဂ္ဂတေတ် (Negative number) တအ်လေဝ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ဇေတ် ကီုရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{-8} = -2&lt;/math&gt; ရ။

== ကိုန်အေန်ထပ် ပ္ဍဲ လၟိဟ်ဇေတ် ==
ပ္ဍဲကဵု [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real numbers) မ္ဂး လက္ချဏ် ကိုန်အေန်ထပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ်စုံ (even) ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်ဇၞော် (odd) ရ။
# '''ယဝ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဒှ် လၟိဟ်စုံ (Even degree):'''
#* ယဝ် &lt;math&gt;x &gt; 0&lt;/math&gt; မ္ဂး، နွံ ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် ၜါ (မွဲ +, မွဲ -)။ ဗွဲဓမ္မတာ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး သွဟ် မဒှ် ပေါသတေတ် (Principal root) ရ။
#* ယဝ် &lt;math&gt;x &lt; 0&lt;/math&gt; မ္ဂး، ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် ဟွံမွဲရ (သွဟ်ဍေဟ် ဒှ် လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက်)။
# '''ယဝ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဒှ် လၟိဟ်ဇၞော် (Odd degree):'''
#* ဇၟာပ် လၟိဟ်ဇေတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် မွဲဟေင်ရ။ (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{5}]{-32} = -2&lt;/math&gt;)။

== ကိုန်အေန်ထပ် ပ္ဍဲ လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် ==
[[File:Roots of unity 5.svg|thumb|right|200px|ကိုန်မသုန်ထပ် သွက် ၁ (5-th roots of unity) မၞုံ ပ္ဍဲ လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက်]]
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) မ္ဂး ဇၟာပ် လၟိဟ် မဟွံသေင်ကဵု သုညဂှ် နွံကဵု ကိုန်အေန်ထပ် လၟိဟ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; မ ကွက်ကွက်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ် အတိုင် သၞောတ် ဒဳ မွိုင်ဗြေ (De Moivre's formula) ရ။&lt;ref&gt;Needham, Tristan (1997). ''Visual Complex Analysis''. Oxford University Press. p. 55.&lt;/ref&gt; 
လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် မွဲ မၞုံဗီုပြင် ဝင်ရိုးစွန်း (polar form) &lt;math&gt;z = r(\cos \theta + i\sin \theta)&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ ကိုန်အေန်ထပ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်-
&lt;math&gt;w_k = \sqrt[{n}]{r} \left( \cos \left( \frac{\theta + 2\pi k}{n} \right) + i\sin \left( \frac{\theta + 2\pi k}{n} \right) \right)&lt;/math&gt;
ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် &lt;math&gt;k = 0, 1, 2, \ldots, n-1&lt;/math&gt; ရ။ တၟေင်တၟဟ်မွဲဂှ် ကိုန်အေန်ထပ် သွက် ၁ (n-th roots of unity) ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ပຶဇဂဏိတ ကေုာံ ပရေင်စက်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ==
ကိုန်အေန်ထပ် ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာမ္ဂး တုပ်သၟဟ် ကု ဒြဟတ်ထပ် မဒှ် လၟိဟ်အပိုင် (Fractional exponent) ရ။ 
&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x} = x^{\frac{1}{n}}&lt;/math&gt;
နကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ထပ် (laws of exponents) ဖအိုတ်ဂှ် စကာ ကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဂွံမာန်ရ။ ဥပမာ-
&lt;math&gt;x^{\frac{m}{n}} = (x^m)^{\frac{1}{n}} = \sqrt[{n}]{x^m}&lt;/math&gt;
ပရေင်ဆက်စပ် ဏအ် လောဲသွာကဵု ပ္ဍဲအရာ မတော်လၟိဟ် ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ တွဟ်သင်္ချာ ကေဝ်ကူလသ် (Calculus) တအ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အလုံအလန် တော်လၟိဟ် ==
သွက်ဂွံ တော် ကိုန်အေန်ထပ် ဍာံဍာံ ပ္ဍဲကဵု စက်ကောန်ပျူတာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကေဝ်ကူလေတာ (Calculator) မ္ဂး တၠပညာတအ် စကာ ပရေင်ကၠောန်စက် (Algorithms) နာနာရ။ မွဲမပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် သၞောတ် နယူတန် (Newton's method) ရ။&lt;ref&gt;Knuth, Donald E. (1997). ''The Art of Computer Programming, Volume 2: Seminumerical Algorithms'' (3rd ed.). Addison-Wesley. p. 250.&lt;/ref&gt; 
သွက်ဂွံ ဂၠာဲ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{A}&lt;/math&gt; မ္ဂး သၞောတ် နယူတန် စကာ တွဟ်လၟိဟ် မထပ်က္လေင် (Iterative formula):
&lt;math&gt;x_{k+1} = \frac{1}{n} \left( (n-1)x_k + \frac{A}{x_k^{n-1}} \right)&lt;/math&gt;
စၞး &lt;math&gt;x_0&lt;/math&gt; ဂှ် စုတ် လၟိဟ် တော်ကေတ်မွဲ (Initial guess) တုဲ တော်အာ ယဝ်ဂၠိုင်အလန်မ္ဂး သွဟ်ဍေဟ် ကြပ်ကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ်ဂှ် လောန်ရ။

== လွပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍနာနာ ==
ကိုန်အေန်ထပ် ဂှ် နွံကဵု လွပ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် (Engineering) -
* '''ပထဝဳသင်္ချာ (Geometry):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဇမၠိင် ဇိုင် (side length) ပ္ဍဲ ပန်ကၠင် (Square) ဟွံသေင်မ္ဂး ပိကၠင်ပိမံင် (Cube) ယဝ်ရ တီလဝ် ဨရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Volume) မ္ဂး။
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်တော် ဇမၠိင်လှိုင်း (Wavelength)၊ ဒြဟတ် ပ္ဍဲ ဒြဟတ်ဓါတ် (Electromagnetism) တအ်မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ပါလုပ်လၟိုန်ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Mathematics):''' သွက်ဂွံ တော် က္လေင်ဂွံ ပရဲသၞာံ (Compound Annual Growth Rate - CAGR) မ္ဂး ဒးစကာ ကိုန်အေန်ထပ် ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ရံင်မ္ဂး ကိုန်အေန်ထပ် (&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လက္ချဏ် သဇိုင် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာ မဆေင်စပ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ရ။ နူကဵု ပရေင်စကာ သာမည သွက်ဂွံ တော် ဨရိယာ ပန်ကၠင်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ပရေင်လ္ၚတ် လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် ပ္ဍဲ ကွတ်စက် ဒဳဂျဳတေဝ် ခေတ်တၟိမ္ဂး ကိုန်အေန်ထပ် ဝွံ ပါလုပ်ကၠောန်ၜိုတ်ဒၟံင် ဗွဲမကိစ္စဇၞော်ရ။ သၞောတ်ဝ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ဍေဟ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် ကဵုလဝ် ဒြဟတ် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ ပရေင်သင်္ချာ မဇြိုင်သ္ဇုင် တၞဟ်တအ်မာန်ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:ပຶဇဂဏိတ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လက္ချဏ် သင်္ချာ သဇိုင် ဂမၠိုင် (Basic Arithmetic Operations)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမတၟိုန်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (xⁿ) • [[ကိုန်အေန်ထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;)
|}</text>
      <sha1>j5c19cdih7zkc6izvtjc8oh5tmj586u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57963</id>
      <parentid>57962</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T15:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16745" sha1="cac69getpzdn6nxj0rrjj7yqgaiqkgk" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title          = ကိုန်အေန်ထပ်&lt;br&gt;(n-th Root)
| image          = [[File:Nth root.svg|150px|alt=n-th root symbol]]
| caption        = သင်္ကေတ ကိုန်အေန်ထပ် &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;
| field          = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[ပຶဇဂဏိတ]] (Algebra)
| symbol         = &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{\quad}&lt;/math&gt;
| statement      = &lt;math&gt;r^n = x \iff r = \sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;
| properties     = &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{ab} = \sqrt[{n}]{a}\sqrt[{n}]{b}&lt;/math&gt;
| origin         = လာတ္တေန် (Radix)
| discoverer     = Christoff Rudolff (ခရေတ်သတဝ် ရူဒေါပ်) - ခၞံသင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt;
}}

ပ္ဍဲ [[သင်္ချာ]]၊ '''ကိုန်အေန်ထပ်''' ({{lang-en|n-th root}}) သွက် လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; မွဲဂှ် ဒှ် လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; မွဲတုဲ၊ ယဝ်ရ လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; ဂှ် စကာ ကဵု ဒြဟတ်ထပ် (power) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; မ္ဂး ဍေဟ် က္လေင်ကဵု သွဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ တွဟ်မ္ဂး &lt;math&gt;r^n = x&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 15.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ်အလုံ ပေါသတေတ် (positive integer) မွဲတုဲ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဒှ်လၟိဟ် မဇၞော်နူ ဟွံသေင်မ္ဂး တုပ်ကဵု ၂ ရ။ ယဝ်ရ &lt;math&gt;n = 2&lt;/math&gt; မ္ဂး ကော်စ [[ကိုန်ၜါထပ်]] (square root) တုဲ၊ ယဝ်ရ &lt;math&gt;n = 3&lt;/math&gt; မ္ဂး ကော်စ [[ကိုန်ပိထပ်]] (cube root) ရ။ သင်္ကေတ မစၞောန်ထ္ၜး ကိုန်အေန်ထပ်ဂှ် ဒှ် &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; တုဲ၊ &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ ရာဒဳကေဝ် (radical symbol/radix) ရ။

== နိဒါန် ကေုာံ ပွံက် ==
ပွံက် ကိုန်အေန်ထပ် (n-th root) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ ပရေင်ဆက်စပ် ဒြဟတ်ထပ် (Exponentiation) ရ။ လၟိဟ် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; မွဲဂှ် ဒှ် ကိုန်အေန်ထပ် သွက် လၟိဟ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ယဝ်ရ &lt;math&gt;r^n = x&lt;/math&gt; ဒှ်ဍာံမ္ဂးရ။ ဥပမာ-
* ၂ ဂှ် ဒှ် ကိုန်ပန်ထပ် သွက် ၁၆ ရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး &lt;math&gt;2^4 = 16&lt;/math&gt; ရ။
* -၂ ဂှ်လေဝ် ဒှ် ကိုန်ပန်ထပ် သွက် ၁၆ ကီုရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး &lt;math&gt;(-2)^4 = 16&lt;/math&gt; ရ။

ပ္ဍဲကဵု တွဟ်သင်္ချာမ္ဂး၊ ကိုန်အေန်ထပ် မနွံကဵု လၟိဟ်အလုံ ပေါသတေတ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် သွဟ် သွက် [[ရိုဟ်ကိုန်]] (root) ပ္ဍဲကဵု သမဳကရဏ (equation) &lt;math&gt;r^n - x = 0&lt;/math&gt; ရ။ ပ္ဍဲ သင်္ကေတ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; ဂှ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ကော်စ အညွှန်း (index ဟွံသေင်မ္ဂး degree) တုဲ၊ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် ကော်စ လၟိဟ်သၟဝ်သင်္ကေတ (radicand) ရ။&lt;ref&gt;Apostol, Tom M. (1974). ''Mathematical Analysis'' (2nd ed.). Addison-Wesley. p. 11.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
သင်္ကေတ ရာဒဳကေဝ် &lt;math&gt;\sqrt{\quad}&lt;/math&gt; ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်သင်္ချာ တၠပညာ ဂကူဂျာမာန် ခရေတ်သတဝ် ရူဒေါပ် (Christoff Rudolff) မၞုံယၟု &quot;Coss&quot; ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၅ တေအ်ရ။ တၠပညာ ဝင်သင်္ချာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ သင်္ကေတဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မအက္ခရ် လာတ္တေန် 'r' မဒှ် မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ဝေါဟာရ &quot;radix&quot; (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ရိုဟ် - root) ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics'' (2nd ed.). John Wiley &amp; Sons. p. 280.&lt;/ref&gt; 

ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ အာလ်ဗာတ် ဂျဳရတ် (Albert Girard) စဖန်ဗဒှ်ကၠုင် ပွမစုတ် အညွှန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ပ္ဍဲကဵု လတူ သင်္ကေတ (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{}&lt;/math&gt;) သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ ကိုန်ပိထပ် ကဵု ကိုန်ထပ်တၞဟ်တအ်ရ။

== လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ်ဂမၠိုင် ==
ကိုန်အေန်ထပ် တအ်ဂှ် နွံကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် (Algebraic properties) မတၟေင်တုဲ၊ ယဝ်ရ လၟိဟ် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကဵု &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ် ပေါသတေတ် (Positive numbers) မ္ဂး-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: center;&quot;
|+ လက္ချဏ် အဓိက သွက် ကိုန်အေန်ထပ် (Properties of n-th roots)
|-
! လက္ချဏ် (Property) !! ပုံသေနည်း (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပွမတၟိုန် (Multiplication)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{ab} = \sqrt[{n}]{a}\sqrt[{n}]{b}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{4 \times 9} = \sqrt{4} \times \sqrt{9} = 2 \times 3 = 6&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမပါ် (Division)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{\frac{a}{b}} = \frac{\sqrt[{n}]{a}}{\sqrt[{n}]{b}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt[3]{\frac{8}{27}} = \frac{\sqrt[3]{8}}{\sqrt[3]{27}} = \frac{2}{3}&lt;/math&gt;
|-
| '''ပွမထပ် (Nested roots)''' || &lt;math&gt;\sqrt[{m}]{\sqrt[{n}]{a}} = \sqrt[{mn}]{a}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt{\sqrt[3]{64}} = \sqrt[6]{64} = 2&lt;/math&gt;
|-
| '''ပရေင်ဆက်စပ် ဒြဟတ်ထပ်''' || &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{a^m} = (\sqrt[{n}]{a})^m = a^{\frac{m}{n}}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\sqrt[3]{2^6} = 2^{\frac{6}{3}} = 2^2 = 4&lt;/math&gt;
|}

== ကိုန်ၜါထပ် ကေုာံ ကိုန်ပိထပ် ==
ပ္ဍဲကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဖအိုတ်ဂှ် ကိုန်ၜါထပ် (&lt;math&gt;n = 2&lt;/math&gt;) ကေုာံ ကိုန်ပိထပ် (&lt;math&gt;n = 3&lt;/math&gt;) တအ်ဂှ် ဒှ်မစကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။ 
* '''ကိုန်ၜါထပ် (Square Root):''' ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး အညွှန်း &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ဂှ် ဟွံချူတုဲ စၞောန်ထ္ၜး နကဵု &lt;math&gt;\sqrt{x}&lt;/math&gt; သၟးရ။ သွက် လၟိဟ်ဇေတ် ပေါသတေတ်မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် နွံၜါရ (မွဲ ပေါသတေတ်၊ မွဲ နေဂ္ဂတေတ်)။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{25} = 5&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;-5&lt;/math&gt; ရ။
* '''ကိုန်ပိထပ် (Cube Root):''' မၞုံကဵု အညွှန်း &lt;math&gt;3&lt;/math&gt; တုဲ စၞောန်ထ္ၜး နကဵု &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{x}&lt;/math&gt; ရ။ လၟိဟ် နေဂ္ဂတေတ် (Negative number) တအ်လေဝ် နွံကဵု ကိုန်ပိထပ် ဇေတ် ကီုရ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{3}]{-8} = -2&lt;/math&gt; ရ။

== ကိုန်အေန်ထပ် ပ္ဍဲ လၟိဟ်ဇေတ် ==
ပ္ဍဲကဵု [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real numbers) မ္ဂး လက္ချဏ် ကိုန်အေန်ထပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဒဒှ်ရ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဂှ် ဒှ် လၟိဟ်စုံ (even) ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်ဇၞော် (odd) ရ။
# '''ယဝ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဒှ် လၟိဟ်စုံ (Even degree):'''
#* ယဝ် &lt;math&gt;x &gt; 0&lt;/math&gt; မ္ဂး، နွံ ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် ၜါ (မွဲ +, မွဲ -)။ ဗွဲဓမ္မတာ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt; ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး သွဟ် မဒှ် ပေါသတေတ် (Principal root) ရ။
#* ယဝ် &lt;math&gt;x &lt; 0&lt;/math&gt; မ္ဂး، ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် ဟွံမွဲရ (သွဟ်ဍေဟ် ဒှ် လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက်)။
# '''ယဝ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဒှ် လၟိဟ်ဇၞော် (Odd degree):'''
#* ဇၟာပ် လၟိဟ်ဇေတ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဂှ် နွံကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ် မွဲဟေင်ရ။ (ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt[{5}]{-32} = -2&lt;/math&gt;)။

== ကိုန်အေန်ထပ် ပ္ဍဲ လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် ==
[[File:Roots of unity 5.svg|thumb|right|200px|ကိုန်မသုန်ထပ် သွက် ၁ (5-th roots of unity) မၞုံ ပ္ဍဲ လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက်]]
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) မ္ဂး ဇၟာပ် လၟိဟ် မဟွံသေင်ကဵု သုညဂှ် နွံကဵု ကိုန်အေန်ထပ် လၟိဟ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; မ ကွက်ကွက်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ် အတိုင် သၞောတ် ဒဳ မွိုင်ဗြေ (De Moivre's formula) ရ။&lt;ref&gt;Needham, Tristan (1997). ''Visual Complex Analysis''. Oxford University Press. p. 55.&lt;/ref&gt; 
လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် မွဲ မၞုံဗီုပြင် ဝင်ရိုးစွန်း (polar form) &lt;math&gt;z = r(\cos \theta + i\sin \theta)&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ ကိုန်အေန်ထပ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်-
&lt;math&gt;w_k = \sqrt[{n}]{r} \left( \cos \left( \frac{\theta + 2\pi k}{n} \right) + i\sin \left( \frac{\theta + 2\pi k}{n} \right) \right)&lt;/math&gt;
ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် &lt;math&gt;k = 0, 1, 2, \ldots, n-1&lt;/math&gt; ရ။ တၟေင်တၟဟ်မွဲဂှ် ကိုန်အေန်ထပ် သွက် ၁ (n-th roots of unity) ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ပຶဇဂဏိတ ကေုာံ ပရေင်စက်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ==
ကိုန်အေန်ထပ် ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာမ္ဂး တုပ်သၟဟ် ကု ဒြဟတ်ထပ် မဒှ် လၟိဟ်အပိုင် (Fractional exponent) ရ။ 
&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x} = x^{\frac{1}{n}}&lt;/math&gt;
နကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ထပ် (laws of exponents) ဖအိုတ်ဂှ် စကာ ကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဂွံမာန်ရ။ ဥပမာ-
&lt;math&gt;x^{\frac{m}{n}} = (x^m)^{\frac{1}{n}} = \sqrt[{n}]{x^m}&lt;/math&gt;
ပရေင်ဆက်စပ် ဏအ် လောဲသွာကဵု ပ္ဍဲအရာ မတော်လၟိဟ် ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ တွဟ်သင်္ချာ ကေဝ်ကူလသ် (Calculus) တအ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အလုံအလန် တော်လၟိဟ် ==
သွက်ဂွံ တော် ကိုန်အေန်ထပ် ဍာံဍာံ ပ္ဍဲကဵု စက်ကောန်ပျူတာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကေဝ်ကူလေတာ (Calculator) မ္ဂး တၠပညာတအ် စကာ ပရေင်ကၠောန်စက် (Algorithms) နာနာရ။ မွဲမပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် သၞောတ် နယူတန် (Newton's method) ရ။&lt;ref&gt;Knuth, Donald E. (1997). ''The Art of Computer Programming, Volume 2: Seminumerical Algorithms'' (3rd ed.). Addison-Wesley. p. 250.&lt;/ref&gt; 
သွက်ဂွံ ဂၠာဲ &lt;math&gt;\sqrt[{n}]{A}&lt;/math&gt; မ္ဂး သၞောတ် နယူတန် စကာ တွဟ်လၟိဟ် မထပ်က္လေင် (Iterative formula):
&lt;math&gt;x_{k+1} = \frac{1}{n} \left( (n-1)x_k + \frac{A}{x_k^{n-1}} \right)&lt;/math&gt;
စၞး &lt;math&gt;x_0&lt;/math&gt; ဂှ် စုတ် လၟိဟ် တော်ကေတ်မွဲ (Initial guess) တုဲ တော်အာ ယဝ်ဂၠိုင်အလန်မ္ဂး သွဟ်ဍေဟ် ကြပ်ကဵု ကိုန်အေန်ထပ် ဇေတ်ဂှ် လောန်ရ။

== လွပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍနာနာ ==
ကိုန်အေန်ထပ် ဂှ် နွံကဵု လွပ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် (Engineering) -
* '''ပထဝဳသင်္ချာ (Geometry):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဇမၠိင် ဇိုင် (side length) ပ္ဍဲ ပန်ကၠင် (Square) ဟွံသေင်မ္ဂး ပိကၠင်ပိမံင် (Cube) ယဝ်ရ တီလဝ် ဨရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (Volume) မ္ဂး။
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်တော် ဇမၠိင်လှိုင်း (Wavelength)၊ ဒြဟတ် ပ္ဍဲ ဒြဟတ်ဓါတ် (Electromagnetism) တအ်မ္ဂး ကိုန်ၜါထပ် ပါလုပ်လၟိုန်ရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Mathematics):''' သွက်ဂွံ တော် က္လေင်ဂွံ ပရဲသၞာံ (Compound Annual Growth Rate - CAGR) မ္ဂး ဒးစကာ ကိုန်အေန်ထပ် ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ရံင်မ္ဂး ကိုန်အေန်ထပ် (&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;) ဂှ် ဒှ် လက္ချဏ် သဇိုင် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာ မဆေင်စပ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ရ။ နူကဵု ပရေင်စကာ သာမည သွက်ဂွံ တော် ဨရိယာ ပန်ကၠင်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ပရေင်လ္ၚတ် လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် ပ္ဍဲ ကွတ်စက် ဒဳဂျဳတေဝ် ခေတ်တၟိမ္ဂး ကိုန်အေန်ထပ် ဝွံ ပါလုပ်ကၠောန်ၜိုတ်ဒၟံင် ဗွဲမကိစ္စဇၞော်ရ။ သၞောတ်ဝ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ဍေဟ် ကု ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် ကဵုလဝ် ဒြဟတ် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ ပရေင်သင်္ချာ မဇြိုင်သ္ဇုင် တၞဟ်တအ်မာန်ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:ပຶဇဂဏိတ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ လက္ချဏ် သင်္ချာ သဇိုင် ဂမၠိုင် (Basic Arithmetic Operations)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (+) • [[ပွမနုက်]] (-) • [[ပွမပၟဝ်]] (×) • [[ပွမပါ်]] (÷) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (xⁿ) • [[ကိုန်အေန်ထပ်]] (&lt;math&gt;\sqrt[{n}]{x}&lt;/math&gt;)
|}</text>
      <sha1>cac69getpzdn6nxj0rrjj7yqgaiqkgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒြဟတ်ထပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12166</id>
    <revision>
      <id>57960</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox mathematical statement | title = ဒြဟတ်ထပ်&lt;br&gt;(Exponentiation) | image = [[File:Polynomialdeg2.svg|250px|alt=Graph showing a parabola, which represents squaring (an exponent of 2).]] | caption = ဂရပ် (Graph) ထ္ၜးလဝ် လၟိဟ်ဒြဟတ်ထပ် ၜါ &lt;math&gt;y = x^2&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;y = x^3&lt;/math&gt; ဗီုဍေဟ်တိုန်အာ ဗွဲ...&quot;</comment>
      <origin>57960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13494" sha1="j756s6uiruv4nmhp76l5ebygkejre9a" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title = ဒြဟတ်ထပ်&lt;br&gt;(Exponentiation)
| image = [[File:Polynomialdeg2.svg|250px|alt=Graph showing a parabola, which represents squaring (an exponent of 2).]]
| caption = ဂရပ် (Graph) ထ္ၜးလဝ် လၟိဟ်ဒြဟတ်ထပ် ၜါ &lt;math&gt;y = x^2&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;y = x^3&lt;/math&gt; ဗီုဍေဟ်တိုန်အာ ဗွဲမပြဟ်ရ။
| field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[အာလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol = &lt;math&gt;b^n&lt;/math&gt;
| statement = &lt;math&gt;b^n = \underbrace{b \times b \times \dots \times b}_{n \text{ times}}&lt;/math&gt;
| properties = ပြံင်ဒၞာဲဟွံဂွံ (Non-commutative), ပံင်ဗစိုပ်ဟွံဂွံ (Non-associative)
}}

'''ဒြဟတ်ထပ်''' ({{lang-en|Exponentiation}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်ပရေင်တွက်တော် မၞုံကဵု လၟိဟ်ၜါမ မကော်စ &quot;တမ်&quot; (base) $b$ ကေုာံ &quot;ဒြဟတ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ထပ်&quot; (exponent or power) $n$ ရ။ လၟိဟ်ဏအ်ဂှ် မလေပ်ချူ နကဵု ဗီုပြင် &lt;math&gt;b^n&lt;/math&gt; တုဲ မလေပ်ဗှ်စ &quot;b ထပ် n&quot; (b to the power of n) ရ။ ယဝ်ရ ထပ် $n$ ဂှ် ဒှ် [[လၟိဟ် အလုံ]] (positive integer) မ္ဂး၊ ဒြဟတ်ထပ်ဂှ် ဍေဟ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ပွမတၟိုန် (multiplication) လၟိဟ်တမ် $b$ ဂှ် ကလေင်တၟိုန်ကဵု ဍေဟ် အတိုင်လၟိဟ် $n$ အလန်ရ။

== နိဒါန် ==
ပရေင်တွက်တော် ဒြဟတ်ထပ် ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ်ကဏ္ဍသင်္ချာ ဗွဲမလှဲလး မပ္တံကဵု [[အာလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)၊ [[ကာကူလာသ်]] (Calculus) ကေုာံ ရူပဗေဒ (Physics) ရ။ ဥပမာ - &lt;math&gt;3^4&lt;/math&gt; မ္ဂး ဍေဟ်တွဟ်ကဵု ၃ တၟိုန် ၄ အလန် (&lt;math&gt;3 \times 3 \times 3 \times 3 = 81&lt;/math&gt;) ရ။ ဒြဟတ်ထပ် ဝွံ ဟွံစကာ ဆပ္ဍဲလၟိဟ်သဘာဝ သၟးသၟး၊ သီုကဵု မလေပ်စကာ ပ္ဍဲကဵု သုည၊ လၟိဟ် အလုံ အနှုတ် (negative integers)၊ လၟိဟ် ရာသဳနဳ (rational numbers) ကေုာံ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် (complex numbers) တအ်ကီုရ။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 45.&lt;/ref&gt;

== ဝေါဟာရ ကေုာံ သင်္ကေတ ==
ပ္ဍဲကဵု &lt;math&gt;b^n&lt;/math&gt; ဂှ်-
* $b$ ဂှ် ကော်စ '''တမ်''' (base) ရ။ ဍေဟ်ဒှ် လၟိဟ် သွက်ဂွံ ဒးဒုင်တၟိုန်ရ။
* $n$ ဂှ် ကော်စ '''ဒြဟတ်ထပ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ထပ်''' (exponent/power) ရ။ ဍေဟ်ဒှ် လၟိဟ် မစၞောန်ထ္ၜး ဗၞတ်မူစိအလန် မဒးတၟိုန်ဂှ်ရ။

ဒြဟတ်ထပ် ၜါ (&lt;math&gt;b^2&lt;/math&gt;) ဂှ် ညးကော်စ သကွဲရ် ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်က္ဍိုပ်ၜါ (squared) တုဲ၊ ဒြဟတ်ထပ် ပိ (&lt;math&gt;b^3&lt;/math&gt;) ဂှ် ညးကော်စ ကျူဗ် ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်က္ဍိုပ်ပိ (cubed) ရ။ သင်္ကေတ ဒြဟတ်ထပ် (&lt;math&gt;b^n&lt;/math&gt;) ဏအ်ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် ညးမၞုံယၟု [[ရဳနဳ ဒေကတာသ်]] (René Descartes) စဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၃၇ တေအ်ရ။&lt;ref&gt;Kline, Morris (1972). ''Mathematical Thought from Ancient to Modern Times''. Oxford University Press. p. 253.&lt;/ref&gt;

== ဒြဟတ်ထပ် လၟိဟ်အလုံ ==
ဒြဟတ်ထပ် လၟိဟ်အလုံ (Integer exponents) ဂှ် နွံ ပိ ဂကူရ -

=== လၟိဟ်အလုံ အပေါင်း (Positive integers) ===
ယဝ် $n$ ဒှ် လၟိဟ်အပေါင်း မ္ဂး-
&lt;math&gt;b^n = b \times b \times \dots \times b&lt;/math&gt; (လၟိဟ် $n$ အလန်)

=== သုည (Zero exponent) ===
လၟိဟ်လဵုမွဲ ဟွံဟီု (ပါဲနူ သုည) ယဝ်ရ ထပ်ဍေဟ် ဒှ် သုည (0) မ္ဂး၊ သွဟ်ဍေဟ် တုပ်သၟဟ် ကု ၁ လၟိုန်ရ။
&lt;math&gt;b^0 = 1&lt;/math&gt; (ကာလ &lt;math&gt;b \neq 0&lt;/math&gt;)

=== လၟိဟ်အလုံ အနှုတ် (Negative integers) ===
ယဝ် $n$ ဒှ် လၟိဟ်အနှုတ် (ဥပမာ -n) မ္ဂး၊ ဍေဟ်တုပ်သၟဟ် ကု မွဲ ပါ်ကဵု လၟိဟ်အပေါင်းဍေဟ်ရ။
&lt;math&gt;b^{-n} = \frac{1}{b^n}&lt;/math&gt;
(ဥပမာ - &lt;math&gt;2^{-3} = \frac{1}{2^3} = \frac{1}{8}&lt;/math&gt;)

== သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ထပ်ဂမၠိုင် ==
ဒြဟတ်ထပ် တအ်ဂှ် နွံကဵု သၞောတ်ဝ် (Rules of exponentiation) မဗိုန်က္ဍန် သွက်ဂွံ တော်လောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Bourbaki, Nicolas (2004). ''Elements of Mathematics: Algebra I''. Springer. p. 112.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto;&quot;
|+ သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ထပ် (Rules of Exponents)
|-
! ယၟု သၞောတ်ဝ် !! ပွံက် (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''သၞောတ်ဝ် ပွမတၟိုန်''' (Product rule) || &lt;math&gt;b^m \times b^n = b^{m+n}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;2^3 \times 2^2 = 2^{5} = 32&lt;/math&gt;
|-
| '''သၞောတ်ဝ် ပွမပါ်''' (Quotient rule) || &lt;math&gt;\frac{b^m}{b^n} = b^{m-n}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\frac{5^4}{5^2} = 5^2 = 25&lt;/math&gt;
|-
| '''သၞောတ်ဝ် ထပ်လတူထပ်''' (Power rule) || &lt;math&gt;(b^m)^n = b^{m \times n}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(3^2)^3 = 3^6 = 729&lt;/math&gt;
|-
| '''သၞောတ်ဝ် တမ်နာနာ''' (Power of a product) || &lt;math&gt;(b \times c)^n = b^n \times c^n&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(2 \times 3)^2 = 2^2 \times 3^2 = 36&lt;/math&gt;
|-
| '''သၞောတ်ဝ် ပါ်တမ်''' (Power of a fraction) || &lt;math&gt;\left(\frac{b}{c}\right)^n = \frac{b^n}{c^n}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\left(\frac{2}{3}\right)^2 = \frac{4}{9}&lt;/math&gt;
|}

== ဒြဟတ်ထပ် ရာသဳနဳ ==
ဒြဟတ်ထပ် ရာသဳနဳ (Rational exponents) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ်ထပ် မဒှ် လၟိဟ်အပိုအ်ပရဲ (Fraction) မပ္တံကဵု &lt;math&gt;\frac{m}{n}&lt;/math&gt; ရ။ ဒြဟတ်ထပ် ဂကူဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[ရိုဟ်]] (Roots) ရ။
&lt;math&gt;b^{\frac{1}{n}} = \sqrt[n]{b}&lt;/math&gt;
(ဥပမာ - &lt;math&gt;9^{\frac{1}{2}} = \sqrt{9} = 3&lt;/math&gt;)

ယဝ်ရ က္ဍိုပ်လတူ နွံကဵု လၟိဟ်မ္ဂး-
&lt;math&gt;b^{\frac{m}{n}} = \sqrt[n]{b^m} = (\sqrt[n]{b})^m&lt;/math&gt;

== ဒြဟတ်ထပ် ဇေတ် ==
ကာလ ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် ဒှ်အာ [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real numbers) ဗီုကဵု &lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt; (ဥပမာ &lt;math&gt;2^\pi&lt;/math&gt;) မ္ဂး၊ ညးတအ် တော်ကေတ် နကဵု သၞောတ် Limit ပ္ဍဲကာကူလာသ် (Calculus) ရ။ ဒြဟတ်ထပ် ဇေတ် ဏအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက် [[ဖာန်ရှေန် ဒြဟတ်ထပ်]] (Exponential function) &lt;math&gt;f(x) = e^x&lt;/math&gt; ရ။ ပ္ဍဲကဵုဏအ် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; (Euler's number) ဂှ် နွံၚုဟ်မး ၜိုတ် 2.718 တုဲ ဒှ်လၟိဟ်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲသင်္ချာရ။

== ဒြဟတ်ထပ် ကွိင်ကွိုက် ==
ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ကဆံင်သၠုင်မ္ဂး ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် ပၠုပ်စုတ် သီု [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) ရ။ သွက် ဒြဟတ်ထပ် ကွိင်ကွိုက် မ္ဂး ညးစကာ [[ဖဝ်မျူလာ အဳလာ]] (Euler's formula) မဒှ်-
&lt;math&gt;e^{i\theta} = \cos \theta + i \sin \theta&lt;/math&gt;
နူကဵု ဖဝ်မျူလာ ဏအ်ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်တုပ်သၟဟ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ &lt;math&gt;e^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt; မကော်စ (Euler's identity) ရ။&lt;ref&gt;Niven, Ivan (1991). ''An Introduction to the Theory of Numbers'' (5th ed.). John Wiley &amp; Sons. p. 98.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲသိပ္ပံ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ==
ဒြဟတ်ထပ် ဝွံ နွံကဵု လွပ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲလောက သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာရ-
* '''သင်္ကေတ သိပ္ပံ (Scientific Notation):''' သွက်ဂွံချူ လၟိဟ်မဇၞော်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍောတ်လောန် (ဥပမာ- လျိုင်ဂၠးတိ &lt;math&gt;5.97 \times 10^{24}&lt;/math&gt; ကဳလဝ်ဂရာမ်)။
* '''ပရေင်တိုန်စှ်ေ ဒြဟတ်ထပ် (Exponential Growth &amp; Decay):''' သွက်ဂွံ တော် ဗၞတ်လၟိဟ် မၞိဟ်မတိုန်ကၠုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အလန်ဓါတ် ရေဒဳယဝ်သတ္တိ မအိုတ်အာ (Radioactive decay)။
* '''သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computer Science):''' ပ္ဍဲကဵု ကွတ်ဓလုက် (Cryptography) ဗီုကဵု [[RSA algorithm]] တအ်ဂှ် ဒးစကာ ဒြဟတ်ထပ် သွက်ဂွံ ကၟာတ်ဓလုက် ဒေတာတအ်ရ။&lt;ref&gt;Rosen, Kenneth H. (2011). ''Discrete Mathematics and Its Applications'' (7th ed.). McGraw-Hill. p. 235.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ==
ပရေင်တော် ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် စကၠုင်လဝ် နူခေတ် [[ဂရိတ်]] ကေုာံ ဗေဗဳလုံ တေအ်ရ။ ယူကလိတ် (Euclid) စကာလဝ် သၞောတ် ဒြဟတ်ထပ် ၜါ ပ္ဍဲအာလ်ဂျဳဗရာ သဘောအ်တိ (Geometry) ရ။ ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ အေတ်သလာမ် အာလ်-ခဝါရဇ်မဳ (Al-Khwarizmi) စကာလဝ် ဒြဟတ်ထပ် သွက်ဂွံ ပသောင် ပုစ္ဆာ သင်္ချာတအ်ရ။ 

ဝေါဟာရ &quot;exponent&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ လာတေန် &quot;exponere&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမထ္ၜး&quot; ရ။ တၠပညာ [[ရဳနဳ ဒေကတာသ်]] (René Descartes) မဒှ်မၞိဟ် မစကာ သင်္ကေတ &lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;x^3&lt;/math&gt; ဗီုခေတ်လၟုဟ်ဏအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ 

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ဒြဟတ်ထပ် (Exponentiation) ဂှ် ဒှ် ပရေင်တွက်တော် သင်္ချာ မၞုံကဵု ဒြဟတ်မဇၞော်မွဲ မစကာလဝ် သွက်ဂွံ ကၠောန်လောဲ ပရေင်တၟိုန် မထပ်တုပ်ဒၟံင်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ လၟိဟ်အလုံဂှ် ပြးဇးအာ စဵုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် တုဲ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက ပ္ဍဲပရေင်သိပ္ပံ၊ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ရူပဗေဒ ခေတ်လၟုဟ် ဇၟာပ်ဒၞာဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:အာလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ပရေင်တွက်တော် သင်္ချာ သဇိုင် (Basic Mathematical Operations)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (Addition) • [[ပွမနုက်]] (Subtraction) • [[ပွမတၟိုန်]] (Multiplication) • [[ပွမပါ်]] (Division) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (Exponentiation) • [[ရိုဟ်]] (Root)
|}</text>
      <sha1>j756s6uiruv4nmhp76l5ebygkejre9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57961</id>
      <parentid>57960</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T15:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13488" sha1="8o4ocstn23ijy41z9rs28i8es7b1n0c" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title = ဒြဟတ်ထပ်&lt;br&gt;(Exponentiation)
| image = [[File:Polynomialdeg2.svg|250px|alt=Graph showing a parabola, which represents squaring (an exponent of 2).]]
| caption = ဂရပ် (Graph) ထ္ၜးလဝ် လၟိဟ်ဒြဟတ်ထပ် ၜါ &lt;math&gt;y = x^2&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;y = x^3&lt;/math&gt; ဗီုဍေဟ်တိုန်အာ ဗွဲမပြဟ်ရ။
| field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic), [[အာလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)
| symbol = &lt;math&gt;b^n&lt;/math&gt;
| statement = &lt;math&gt;b^n = \underbrace{b \times b \times \dots \times b}_{n \text{ times}}&lt;/math&gt;
| properties = ပြံင်ဒၞာဲဟွံဂွံ (Non-commutative), ပံင်ဗစိုပ်ဟွံဂွံ (Non-associative)
}}

'''ဒြဟတ်ထပ်''' ({{lang-en|Exponentiation}}) ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ [[သင်္ချာ]] မ္ဂး ဒှ်ပရေင်တွက်တော် မၞုံကဵု လၟိဟ်ၜါမ မကော်စ &quot;တမ်&quot; (base) $b$ ကေုာံ &quot;ဒြဟတ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ထပ်&quot; (exponent or power) $n$ ရ။ လၟိဟ်ဏအ်ဂှ် မလေပ်ချူ နကဵု ဗီုပြင် &lt;math&gt;b^n&lt;/math&gt; တုဲ မလေပ်ဗှ်စ &quot;b ထပ် n&quot; (b to the power of n) ရ။ ယဝ်ရ ထပ် $n$ ဂှ် ဒှ် [[လၟိဟ် အလုံ]] (positive integer) မ္ဂး၊ ဒြဟတ်ထပ်ဂှ် ဍေဟ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ပွမတၟိုန် (multiplication) လၟိဟ်တမ် $b$ ဂှ် ကလေင်တၟိုန်ကဵု ဍေဟ် အတိုင်လၟိဟ် $n$ အလန်ရ။

== နိဒါန် ==
ပရေင်တွက်တော် ဒြဟတ်ထပ် ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ်ကဏ္ဍသင်္ချာ ဗွဲမလှဲလး မပ္တံကဵု [[အာလ်ဂျဳဗရာ]] (Algebra)၊ [[ကာကူလာသ်]] (Calculus) ကေုာံ ရူပဗေဒ (Physics) ရ။ ဥပမာ - &lt;math&gt;3^4&lt;/math&gt; မ္ဂး ဍေဟ်တွဟ်ကဵု ၃ တၟိုန် ၄ အလန် (&lt;math&gt;3 \times 3 \times 3 \times 3 = 81&lt;/math&gt;) ရ။ ဒြဟတ်ထပ် ဝွံ ဟွံစကာ ဆပ္ဍဲလၟိဟ်သဘာဝ သၟးသၟး၊ သီုကဵု မလေပ်စကာ ပ္ဍဲကဵု သုည၊ လၟိဟ် အလုံ အနှုတ် (negative integers)၊ လၟိဟ် ရာသဳနဳ (rational numbers) ကေုာံ လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် (complex numbers) တအ်ကီုရ။&lt;ref&gt;Stewart, James (2015). ''Calculus: Early Transcendentals'' (8th ed.). Cengage Learning. p. 45.&lt;/ref&gt;

== ဝေါဟာရ ကေုာံ သင်္ကေတ ==
ပ္ဍဲကဵု &lt;math&gt;b^n&lt;/math&gt; ဂှ်-
* $b$ ဂှ် ကော်စ '''တမ်''' (base) ရ။ ဍေဟ်ဒှ် လၟိဟ် သွက်ဂွံ ဒးဒုင်တၟိုန်ရ။
* $n$ ဂှ် ကော်စ '''ဒြဟတ်ထပ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ထပ်''' (exponent/power) ရ။ ဍေဟ်ဒှ် လၟိဟ် မစၞောန်ထ္ၜး ဗၞတ်မူစိအလန် မဒးတၟိုန်ဂှ်ရ။

ဒြဟတ်ထပ် ၜါ (&lt;math&gt;b^2&lt;/math&gt;) ဂှ် ညးကော်စ သကွဲရ် ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်က္ဍိုပ်ၜါ (squared) တုဲ၊ ဒြဟတ်ထပ် ပိ (&lt;math&gt;b^3&lt;/math&gt;) ဂှ် ညးကော်စ ကျူဗ် ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်က္ဍိုပ်ပိ (cubed) ရ။ သင်္ကေတ ဒြဟတ်ထပ် (&lt;math&gt;b^n&lt;/math&gt;) ဏအ်ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် ညးမၞုံယၟု [[ရဳနဳ ဒေကတာသ်]] (René Descartes) စဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၃၇ တေအ်ရ။&lt;ref&gt;Kline, Morris (1972). ''Mathematical Thought from Ancient to Modern Times''. Oxford University Press. p. 253.&lt;/ref&gt;

== ဒြဟတ်ထပ် လၟိဟ်အလုံ ==
ဒြဟတ်ထပ် လၟိဟ်အလုံ (Integer exponents) ဂှ် နွံ ပိ ဂကူရ -

=== လၟိဟ်အလုံ အပေါင်း (Positive integers) ===
ယဝ် $n$ ဒှ် လၟိဟ်အပေါင်း မ္ဂး-
&lt;math&gt;b^n = b \times b \times \dots \times b&lt;/math&gt; (လၟိဟ် $n$ အလန်)

=== သုည (Zero exponent) ===
လၟိဟ်လဵုမွဲ ဟွံဟီု (ပါဲနူ သုည) ယဝ်ရ ထပ်ဍေဟ် ဒှ် သုည (0) မ္ဂး၊ သွဟ်ဍေဟ် တုပ်သၟဟ် ကု ၁ လၟိုန်ရ။
&lt;math&gt;b^0 = 1&lt;/math&gt; (ကာလ &lt;math&gt;b \neq 0&lt;/math&gt;)

=== လၟိဟ်အလုံ အနှုတ် (Negative integers) ===
ယဝ် $n$ ဒှ် လၟိဟ်အနှုတ် (ဥပမာ -n) မ္ဂး၊ ဍေဟ်တုပ်သၟဟ် ကု မွဲ ပါ်ကဵု လၟိဟ်အပေါင်းဍေဟ်ရ။
&lt;math&gt;b^{-n} = \frac{1}{b^n}&lt;/math&gt;
(ဥပမာ - &lt;math&gt;2^{-3} = \frac{1}{2^3} = \frac{1}{8}&lt;/math&gt;)

== သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ထပ်ဂမၠိုင် ==
ဒြဟတ်ထပ် တအ်ဂှ် နွံကဵု သၞောတ်ဝ် (Rules of exponentiation) မဗိုန်က္ဍန် သွက်ဂွံ တော်လောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Bourbaki, Nicolas (2004). ''Elements of Mathematics: Algebra I''. Springer. p. 112.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto;&quot;
|+ သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ထပ် (Rules of Exponents)
|-
! ယၟု သၞောတ်ဝ် !! ပွံက် (Formula) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''သၞောတ်ဝ် ပွမတၟိုန်''' (Product rule) || &lt;math&gt;b^m \times b^n = b^{m+n}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;2^3 \times 2^2 = 2^{5} = 32&lt;/math&gt;
|-
| '''သၞောတ်ဝ် ပွမပါ်''' (Quotient rule) || &lt;math&gt;\frac{b^m}{b^n} = b^{m-n}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\frac{5^4}{5^2} = 5^2 = 25&lt;/math&gt;
|-
| '''သၞောတ်ဝ် ထပ်လတူထပ်''' (Power rule) || &lt;math&gt;(b^m)^n = b^{m \times n}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(3^2)^3 = 3^6 = 729&lt;/math&gt;
|-
| '''သၞောတ်ဝ် တမ်နာနာ''' (Power of a product) || &lt;math&gt;(b \times c)^n = b^n \times c^n&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;(2 \times 3)^2 = 2^2 \times 3^2 = 36&lt;/math&gt;
|-
| '''သၞောတ်ဝ် ပါ်တမ်''' (Power of a fraction) || &lt;math&gt;\left(\frac{b}{c}\right)^n = \frac{b^n}{c^n}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\left(\frac{2}{3}\right)^2 = \frac{4}{9}&lt;/math&gt;
|}

== ဒြဟတ်ထပ် ရာသဳနဳ ==
ဒြဟတ်ထပ် ရာသဳနဳ (Rational exponents) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ်ထပ် မဒှ် လၟိဟ်အပိုအ်ပရဲ (Fraction) မပ္တံကဵု &lt;math&gt;\frac{m}{n}&lt;/math&gt; ရ။ ဒြဟတ်ထပ် ဂကူဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[ရိုဟ်]] (Roots) ရ။
&lt;math&gt;b^{\frac{1}{n}} = \sqrt[n]{b}&lt;/math&gt;
(ဥပမာ - &lt;math&gt;9^{\frac{1}{2}} = \sqrt{9} = 3&lt;/math&gt;)

ယဝ်ရ က္ဍိုပ်လတူ နွံကဵု လၟိဟ်မ္ဂး-
&lt;math&gt;b^{\frac{m}{n}} = \sqrt[n]{b^m} = (\sqrt[n]{b})^m&lt;/math&gt;

== ဒြဟတ်ထပ် ဇေတ် ==
ကာလ ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် ဒှ်အာ [[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real numbers) ဗီုကဵု &lt;math&gt;\pi&lt;/math&gt; (ဥပမာ &lt;math&gt;2^\pi&lt;/math&gt;) မ္ဂး၊ ညးတအ် တော်ကေတ် နကဵု သၞောတ် Limit ပ္ဍဲကာကူလာသ် (Calculus) ရ။ ဒြဟတ်ထပ် ဇေတ် ဏအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက် [[ဖာန်ရှေန် ဒြဟတ်ထပ်]] (Exponential function) &lt;math&gt;f(x) = e^x&lt;/math&gt; ရ။ ပ္ဍဲကဵုဏအ် &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; (Euler's number) ဂှ် နွံၚုဟ်မး ၜိုတ် 2.718 တုဲ ဒှ်လၟိဟ်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲသင်္ချာရ။

== ဒြဟတ်ထပ် ကွိင်ကွိုက် ==
ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ကဆံင်သၠုင်မ္ဂး ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် ပၠုပ်စုတ် သီု [[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers) ရ။ သွက် ဒြဟတ်ထပ် ကွိင်ကွိုက် မ္ဂး ညးစကာ [[ဖဝ်မျူလာ အဳလာ]] (Euler's formula) မဒှ်-
&lt;math&gt;e^{i\theta} = \cos \theta + i \sin \theta&lt;/math&gt;
နူကဵု ဖဝ်မျူလာ ဏအ်ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်တုပ်သၟဟ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ &lt;math&gt;e^{i\pi} + 1 = 0&lt;/math&gt; မကော်စ (Euler's identity) ရ။&lt;ref&gt;Niven, Ivan (1991). ''An Introduction to the Theory of Numbers'' (5th ed.). John Wiley &amp; Sons. p. 98.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲသိပ္ပံ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ==
ဒြဟတ်ထပ် ဝွံ နွံကဵု လွပ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲလောက သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာရ-
* '''သင်္ကေတ သိပ္ပံ (Scientific Notation):''' သွက်ဂွံချူ လၟိဟ်မဇၞော်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍောတ်လောန် (ဥပမာ- လျိုင်ဂၠးတိ &lt;math&gt;5.97 \times 10^{24}&lt;/math&gt; ကဳလဝ်ဂရာမ်)။
* '''ပရေင်တိုန်စှ်ေ ဒြဟတ်ထပ် (Exponential Growth &amp; Decay):''' သွက်ဂွံ တော် ဗၞတ်လၟိဟ် မၞိဟ်မတိုန်ကၠုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အလန်ဓါတ် ရေဒဳယဝ်သတ္တိ မအိုတ်အာ (Radioactive decay)။
* '''သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computer Science):''' ပ္ဍဲကဵု ကွတ်ဓလုက် (Cryptography) ဗီုကဵု [[RSA algorithm]] တအ်ဂှ် ဒးစကာ ဒြဟတ်ထပ် သွက်ဂွံ ကၟာတ်ဓလုက် ဒေတာတအ်ရ။&lt;ref&gt;Rosen, Kenneth H. (2011). ''Discrete Mathematics and Its Applications'' (7th ed.). McGraw-Hill. p. 235.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ==
ပရေင်တော် ဒြဟတ်ထပ် ဂှ် စကၠုင်လဝ် နူခေတ် [[ဂရိတ်]] ကေုာံ ဗေဗဳလုံ တေအ်ရ။ ယူကလိတ် (Euclid) စကာလဝ် သၞောတ် ဒြဟတ်ထပ် ၜါ ပ္ဍဲအာလ်ဂျဳဗရာ သဘောအ်တိ (Geometry) ရ။ ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ အေတ်သလာမ် အာလ်-ခဝါရဇ်မဳ (Al-Khwarizmi) စကာလဝ် ဒြဟတ်ထပ် သွက်ဂွံ ပသောင် ပုစ္ဆာ သင်္ချာတအ်ရ။ 

ဝေါဟာရ &quot;exponent&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ လာတေန် &quot;exponere&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမထ္ၜး&quot; ရ။ တၠပညာ [[ရဳနဳ ဒေကတာသ်]] (René Descartes) မဒှ်မၞိဟ် မစကာ သင်္ကေတ &lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;x^3&lt;/math&gt; ဗီုခေတ်လၟုဟ်ဏအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ 

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ဒြဟတ်ထပ် (Exponentiation) ဂှ် ဒှ် ပရေင်တွက်တော် သင်္ချာ မၞုံကဵု ဒြဟတ်မဇၞော်မွဲ မစကာလဝ် သွက်ဂွံ ကၠောန်လောဲ ပရေင်တၟိုန် မထပ်တုပ်ဒၟံင်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု တမ်မူလ လၟိဟ်အလုံဂှ် ပြးဇးအာ စဵုကဵု လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက် တုဲ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက ပ္ဍဲပရေင်သိပ္ပံ၊ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ရူပဗေဒ ခေတ်လၟုဟ် ဇၟာပ်ဒၞာဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:အာလ်ဂျဳဗရာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ပရေင်တွက်တော် သင်္ချာ သဇိုင် (Basic Mathematical Operations)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (Addition) • [[ပွမနုက်]] (Subtraction) • [[ပွမပၟဝ်]] (Multiplication) • [[ပွမပါ်]] (Division) • [[ဒြဟတ်ထပ်]] (Exponentiation) • [[ရိုဟ်]] (Root)
|}</text>
      <sha1>8o4ocstn23ijy41z9rs28i8es7b1n0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပွမပၟဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12167</id>
    <revision>
      <id>57964</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox mathematical statement | title = ပွမပၟဝ် (Multiplication) | image = [[File:Multiplication_3_by_4_boxes.svg|200px|alt=Multiplication of 3 by 4]] | caption = ဥပမာ ပွမပၟဝ် - ၃ မ ပ္ဍဲမွဲရဲ၊ နွံ ၄ ရဲ (၃ × ၄ = ၁၂) | field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics) | specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithme...&quot;</comment>
      <origin>57964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15127" sha1="nc6z41d1rpthfzs3mfrz9yms111j3bd" xml:space="preserve">{{Infobox mathematical statement
| title = ပွမပၟဝ် (Multiplication)
| image = [[File:Multiplication_3_by_4_boxes.svg|200px|alt=Multiplication of 3 by 4]]
| caption = ဥပမာ ပွမပၟဝ် - ၃ မ ပ္ဍဲမွဲရဲ၊ နွံ ၄ ရဲ (၃ × ၄ = ၁၂)
| field = [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
| specific_field = [[သင်္ချာ သဇိုင်]] (Arithmetic)
| symbol = &lt;math&gt;\times&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;*&lt;/math&gt;
| statement = &lt;math&gt;a \times b = \underbrace{b + b + \cdots + b}_{a \text{ times}}&lt;/math&gt;
| properties = ပြံင်ဒၞာဲမာန် (Commutative), ပံင်ဗစိုပ်မာန် (Associative), ပါ်ပရအ်မာန် (Distributive)
}}

'''ပွမပၟဝ်''' ({{lang-en|Multiplication}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပတၟိုန် ဝွံ ဒှ်သၞောတ်တၟော် သင်္ချာ သဇိုင် ပန်သာ် (ပွမပံင်၊ ပွမနုက်၊ ပွမပၟဝ်၊ ပွမပါ်) ဂှ် မွဲသာ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိက ပွမပၟဝ်ဂှ် ဒှ် ပွမပံင်က္လေင် (repeated addition) ရ။ ဥပမာ - တၞဟ်နဂွံ ပၟဝ် &quot;၃ ဂှ် ၄ ဝါ&quot; (&lt;math&gt;3 \times 4&lt;/math&gt;) မ္ဂး ဍေဟ်တုပ်သၟဟ် ကု ပွမပံင် ၄ ဂှ် ၃ ဝါ (&lt;math&gt;4 + 4 + 4 = 12&lt;/math&gt;) ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ်သဘာဝ (Natural numbers) မ္ဂး ပွမပၟဝ်ဂှ် ကၠးဖ္ဍးဒၟံင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ်အလုံ (Integers), လၟိဟ်ရာသဳနဳ (Rational numbers), ကေုာံ လၟိဟ်ကွိင်ကွိုက် (Complex numbers) တအ်မ္ဂး သဘဴဓဝ် ပွမပၟဝ်ဂှ် လှဲလးတိတ်အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== နိဒါန် ==
ပွမပၟဝ်ဂှ် ဒှ်လက္ချဏ် သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံလ္ၚတ် သင်္ချာ ခေတ်တၟိ (Modern Mathematics) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ပွမပၟဝ်မ္ဂး လၟိဟ်မဒးဒုင်ပၟဝ်ဂှ် ကော်စ ''Multiplicand'' တုဲ လၟိဟ်မပၟဝ်ဂှ် ကော်စ ''Multiplier'' ရ။ သွဟ် မက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူပွမပၟဝ်ဂှ် ကော်စ သွဟ်ပၟဝ် (Product) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး၊ တၠပညာတအ် ဟွံပါ်ခြာ Multiplicand ကဵု Multiplier တုဲ ကော်စ ၜါလပါ်ဂှ် &quot;တမ်ပၟဝ်&quot; (Factors) သၟးရ။

== သင်္ကေတ ကေုာံ ဝေါဟာရ ==
သင်္ကေတ အဓိက သွက်ဂွံစၞောန်ထ္ၜး ပွမပၟဝ် နွံနာနာသာ်ရ-
* '''လက်သန် ပက်ကၠေဒ် (&lt;math&gt;\times&lt;/math&gt;):''' စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲဘာသင်္ချာ သဇိုင် ကေုာံ ရိုဟ်လၟိဟ် ဓမ္မတာ။ (ဥပမာ &lt;math&gt;3 \times 4&lt;/math&gt;)
* '''လက်သန် ပွိုင့်လဒေါဝ် (&lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt;):''' စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲ အာလ်ဂျဳဗရာ (Algebra) တၞဟ်နဂွံပါဲ လက်သန် &lt;math&gt;\times&lt;/math&gt; မတုပ်ဒၟံင် ကု အက္ခရ် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ရ။ (ဥပမာ &lt;math&gt;3 \cdot 4&lt;/math&gt;)
* '''လက်သန် သၟန်သၞံင် (&lt;math&gt;*&lt;/math&gt;):''' စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲ ကောန်ပျူတာ ပရဝ်ဂရာမ် (Computer Programming)။ (ဥပမာ &lt;code&gt;3 * 4&lt;/code&gt;)
* '''ဟွံစုတ်သင်္ကေတ:''' ပ္ဍဲ အာလ်ဂျဳဗရာ မ္ဂး ယဝ်ရ အက္ခရ်ၜါ (ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ် ကဵု အက္ခရ်) စွံလဝ် သီုဟွံမွဲကဵု သင်္ကေတ အကြာမ္ဂး ဍေဟ်စၞောန်ထ္ၜး ပွမပၟဝ်ရ။ (ဥပမာ &lt;math&gt;xy&lt;/math&gt; မ္ဂး &lt;math&gt;x \times y&lt;/math&gt;, တုဲ &lt;math&gt;5x&lt;/math&gt; မ္ဂး &lt;math&gt;5 \times x&lt;/math&gt; ရ။)

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပွမပၟဝ်ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဂကူ အဳဂျေပ် တမၠာ ကေုာံ ဂကူ ဗေဗဳလုံ တအ်ရ။ 
* '''အဳဂျေပ် တမၠာ (Ancient Egyptians):''' စကာ သၞောတ် ပွမပံင်ၜါဆ က္လေင်ဂၠိုင်င်ဝါ (Doubling system) ရ။ ဥပမာ မိက်ဂွံပၟဝ် &lt;math&gt;13 \times 12&lt;/math&gt; မ္ဂး ညးတအ် ပံင် &lt;math&gt;13&lt;/math&gt; ဂှ် လၟေင် &lt;math&gt;1, 2, 4, 8&lt;/math&gt; ဝါတုဲ တော်ကေတ် သွဟ်ရ။&lt;ref&gt;Katz, Victor J. (1998). ''A History of Mathematics: An Introduction''. Addison-Wesley. p. 15.&lt;/ref&gt;
* '''ဗေဗဳလုံ (Babylonians):''' စကာ သၞောတ် ရိုဟ်သဇိုင် ၆၀ (Base-60 system) မနွံကဵု သၠပတ် သွဟ်ပၟဝ် (Multiplication tables) ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်မူလ သၠပတ်သုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref&gt;Boyer, Carl B. (1991). ''A History of Mathematics''. John Wiley &amp; Sons. p. 26.&lt;/ref&gt;
* '''ကြုက် တမၠာ (Ancient China):''' လိက် ''The Nine Chapters on the Mathematical Art'' ဂှ် ထ္ၜးလဝ် သၞောတ် ပွမပၟဝ် မစကာ ခရေင်တော်လၟိဟ် (Rod calculus) ရ။

== လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် (Algebraic Properties) ==
ပွမပၟဝ် ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ် ဇေတ် (Real numbers) ဂှ် ဍိုက်ပေင်ကဵု လက္ချဏ် သၞောတ်လၟိဟ် နာနာသာ်ရ-

# '''ပွမပြံင်ဒၞာဲ (Commutativity):''' တမ်ပၟဝ် ၜါဂှ် ပြံင်ဒၞာဲရေင်သကအ်လေဝ် သွဟ် ဟွံပြံင်လှာဲ။ &lt;br&gt; &lt;math&gt;x \times y = y \times x&lt;/math&gt;
# '''ပွမပံင်ဗစိုပ် (Associativity):''' ပၟဝ် လၟိဟ် လဵုကိုပ်ကၠာလေဝ် သွဟ်တုပ်ရ။ &lt;br&gt; &lt;math&gt;(x \times y) \times z = x \times (y \times z)&lt;/math&gt;
# '''သၞောတ်ပါ်ပရအ် (Distributivity):''' ပွမပၟဝ်ဂှ် ပါ်ပရအ်စုတ် ပ္ဍဲ ပွမပံင် မာန်ရ။ &lt;br&gt; &lt;math&gt;x \times (y + z) = (x \times y) + (x \times z)&lt;/math&gt;
# '''ဒြဟတ်သဇိုင် ပၟဝ် (Multiplicative Identity):''' ဇၟာပ်လၟိဟ် ပၟဝ် ကဵု &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; မ္ဂး က္လေင်ဂွံ လၟိဟ်ဂှ် ပၠန်ရ။ &lt;br&gt; &lt;math&gt;x \times 1 = x&lt;/math&gt;
# '''ပွမပၟဝ် သုည (Multiplication by Zero):''' ဇၟာပ်လၟိဟ် ပၟဝ် ကဵု &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; မ္ဂး သွဟ်ဂွံ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ရ။ &lt;br&gt; &lt;math&gt;x \times 0 = 0&lt;/math&gt;

== သၠပတ်သုတ် ကေုာံ ပွမလ္ၚတ် ==
သၠပတ်သုတ် (Multiplication table) ဂှ် ဒှ် ကိရိယာ အဓိက သွက် ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံလ္ၚတ် ပွမပၟဝ် ပ္ဍဲဘာရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး စွံအာရီု ပ္ဍဲ သၠပတ်သုတ် ၁ စဵုကဵု ၁၀ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁၂ ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto;&quot;
|+ ဥပမာ သၠပတ်သုတ် (၁ စဵုကဵု ၅)
|-
! &lt;math&gt;\times&lt;/math&gt; !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5
|-
! 1
| 1 || 2 || 3 || 4 || 5
|-
! 2
| 2 || 4 || 6 || 8 || 10
|-
! 3
| 3 || 6 || 9 || 12 || 15
|-
! 4
| 4 || 8 || 12 || 16 || 20
|-
! 5
| 5 || 10 || 15 || 20 || 25
|}

== သၞောတ်ပၟဝ် နာနာ (Algorithms) ==
တၞဟ်နဂွံ ပၟဝ် လၟိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်ပၟဝ် (Algorithms) နာနာသာ်ရ-
* '''သၞောတ်ပၟဝ် ဓမ္မတာ (Long Multiplication):''' မဒှ် သၞောတ် မဗ္တောန် ပ္ဍဲဘာ ဗွဲဓမ္မတာ မပၟဝ် မွဲကဆံင်တုဲ မွဲကဆံင် ပံင်စုတ် ဖအိုတ်ရ။
* '''သၞောတ် လေတ်တေတ် (Lattice Multiplication):''' မစကာ ဇိုင်ကၠေင် (Grid) သွက်ဂွံ ပါ်ကရေက် သွဟ်ပၟဝ်တုဲ ပံင်စုတ် နကဵု လေင်က္ဍင် (Diagonal) ရ။
* '''သၞောတ် ကာရတ်သူဘာ (Karatsuba algorithm):''' မဒှ် သၞောတ် တော် လၟိဟ်ဇၞော် (Big integers) မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု Анатолий Карацуба ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၀ တုဲ မပြဟ်နူ သၞောတ် ဓမ္မတာ ရ။&lt;ref&gt;Knuth, Donald E. (1998). ''The Art of Computer Programming, Volume 2: Seminumerical Algorithms''. Addison-Wesley. p. 294.&lt;/ref&gt;

== ပွမပၟဝ် ပ္ဍဲကဵု လၟိဟ်တၞဟ် ==
ပွမပၟဝ် ဝွံ လှဲလးတိတ်အာ နူ လၟိဟ်သဘာဝ ရ-
* '''[[လၟိဟ် အလုံ]] (Integers):''' ယဝ်ရ ပၟဝ် လၟိဟ်အနှုတ် (Negative) ၜါမ္ဂး သွဟ်ဂွံ လၟိဟ်အပေါင်း (Positive) ရ။ &lt;math&gt;(-a) \times (-b) = a \times b&lt;/math&gt; ရ။
* '''[[လၟိဟ် ဇေတ်]] (Real numbers) ကေုာံ အနုဂံဏ် (Fractions):''' ပွမပၟဝ် အနုဂံဏ် ၜါဂှ် ပၟဝ် သၠ (Numerator) ကဵု သၠ၊ ရိုဟ် (Denominator) ကဵု ရိုဟ် ရ။ &lt;math&gt;\frac{a}{b} \times \frac{c}{d} = \frac{a \times c}{b \times d}&lt;/math&gt; ရ။
* '''[[လၟိဟ် ကွိင်ကွိုက်]] (Complex numbers):''' ပွမပၟဝ် &lt;math&gt;z_1 = a + bi&lt;/math&gt; ကေုာံ &lt;math&gt;z_2 = c + di&lt;/math&gt; ဂှ် ဒးစကာ သၞောတ်ပါ်ပရအ်တုဲ ဂွံ &lt;math&gt;(ac - bd) + (ad + bc)i&lt;/math&gt; ရ။&lt;ref&gt;Ahlfors, Lars V. (1979). ''Complex Analysis''. McGraw-Hill. p. 2.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍတၞဟ် ==
ပွမပၟဝ်ဂှ် ဟွံဆလၟိဟ်ဓမ္မတာသၟး လွပ်ဍေဟ် နွံ ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာရ-
* '''မေတြေတ် (Matrices):''' ပွမပၟဝ် မေတြေတ် ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ အာလ်ဂျဳဗရာ လေင်နဳယာ (Linear Algebra) တုဲ ဍေဟ် ဟွံဍိုက်ပေင်ကဵု လက္ချဏ် ပြံင်ဒၞာဲ (Commutative) ရ။ (တွဟ်မ္ဂး &lt;math&gt;AB \neq BA&lt;/math&gt; ရ)။
* '''ဗေတ်တာ (Vectors):''' ပွမပၟဝ် ဗေတ်တာ နွံ ၜါသာ်- ပၟဝ် ဒေါတ် (Dot product) မကဵု သွဟ် လၟိဟ် (Scalar) ကေုာံ ပၟဝ် ကရတ် (Cross product) မကဵု သွဟ် ဗေတ်တာ တၟိ ရ။
* '''သၞောတ် ဂကောံ (Set Theory):''' ပွမပၟဝ် သၞောတ် ဂကောံ မကော်စ ပၟဝ် ကာတဳရှေန် (Cartesian product) ဂှ် ကဵု သွဟ် ဂကောံ ဇၟောဝ် (Ordered pairs) ရ။&lt;ref&gt;Halmos, Paul R. (1960). ''Naive Set Theory''. D. Van Nostrand Company. p. 23.&lt;/ref&gt;

== ပွမပၟဝ် ပ္ဍဲ ကောန်ပျူတာ ==
ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer Science) မ္ဂး လွပ် ပွမပၟဝ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ Arithmetic Logic Unit (ALU) နကဵု ဟာဒ်ဝေယျာ (Hardware) ရ။ ကောန်ပျူတာတအ် စကာ သၞောတ်ရိုဟ် သဇိုင် ၂ (Binary system) တုဲ ပွမပၟဝ်ဍေဟ်ဂှ် တုပ်ကဵု ပွမပံင် (Addition) ကေုာံ ပွမဆုဲ လပါ်ဇွိ (Bitwise left shift) ရ။ သၞောတ် ပၟဝ် မပြဟ်ပြဟ် ဗီုကဵု ဖူရဳယေ ပြံင်လှာဲ ပြဟ် (Fast Fourier Transform - FFT) ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ပၟဝ် လၟိဟ် ဇၞော်ဇၞော် ညံင်ဂွံဂွံ သွဟ် ပ္ဍဲအခိင် ဂၠေအ်အိုတ်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ပွမပၟဝ် ဂှ် ဒှ် တိုင်ခိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သင်္ချာ ဖအိုတ်ရ။ စနူကဵု ပွမတော် လၟိဟ် ကပေါတ် ပ္ဍဲဖျာ စဵုကဵုစိုပ် ပရေင်လ္ၚတ် ဗီုပြင် ဂၠးစက္ကဝါ (Physics) ကေုာံ ပရေင်ချူ ကောဒ် လုံခြုံ (Cryptography) ပ္ဍဲ ကောန်ပျူတာ တအ်ဂှ် ပွမပၟဝ် ပါလုပ်ဒၟံင် အလုံအိုတ်ရ။ သဘဴဓဝ် ပွမပၟဝ် မွဲကဆံင်ကဵု မွဲကဆံင် မပြံင်လှာဲ လှဲလးအာဂှ် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်သင်္ချာ ကောန်မၞိဟ်တအ် ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ သဇိုင်]]
[[Category:သၞောတ်တၟော် သင်္ချာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သၞောတ်တၟော် သင်္ချာ သဇိုင် (Basic Arithmetic Operations)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပွမပံင်]] (Addition) • [[ပွမနုက်]] (Subtraction) • [[ပွမပၟဝ်]] (Multiplication) • [[ပွမပါ်]] (Division)
|}</text>
      <sha1>nc6z41d1rpthfzs3mfrz9yms111j3bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox rock</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12168</id>
    <revision>
      <id>57965</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | abovestyle = background-color: #cd853f; color: white; | above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}} | image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }} | caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}  |...&quot;</comment>
      <origin>57965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="f3ohrjdeqf1udy05r8pswspyr31wdf9" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| abovestyle = background-color: #cd853f; color: white;
| above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}}
| image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }}
| caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}

| labelstyle = white-space: nowrap;

| label1     = ဂကူ
| data1      = {{{type|{{{ဂကူ|}}}}}}

| label2     = အသာ်
| data2      = {{{color|{{{အသာ်|}}}}}}

| label3     = ဗီုပြင်
| data3      = {{{texture|{{{ဗီုပြင်|}}}}}}

| label4     = ဓါတ်ပါလုပ်
| data4      = {{{composition|{{{ဓါတ်ပါလုပ်|}}}}}}

| label5     = တမ်မူလ
| data5      = {{{origin|{{{တမ်မူလ|}}}}}}

| label6     = ဍာ်ဒကေဝ် မ္ၚိုဟ်
| data6      = {{{hardness|{{{ဍာ်ဒကေဝ်မ္ၚိုဟ်|}}}}}}

| label7     = လျိုင်
| data7      = {{{density|{{{လျိုင်|}}}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ် စကာ သွက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု တၟအ် (Rock) ဂမၠိုင်ရ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox rock
| name        = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု --&gt;
| image       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် --&gt;
| image_size  = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၞော်ရုပ် (ဥပမာ - 250px) --&gt;
| caption     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ရုပ် --&gt;
| type        = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူ (ဥပမာ - Igneous, Sedimentary, Metamorphic) --&gt;
| color       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး အသာ် --&gt;
| texture     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုပြင် (ဥပမာ - Coarse-grained, Fine-grained) --&gt;
| composition = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်ပါလုပ် (Minerals) --&gt;
| origin      = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး တမ်မူလ --&gt;
| hardness    = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်ဒကေဝ်မ္ၚိုဟ် (Mohs scale) --&gt;
| density     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး လျိုင် --&gt;
}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox rock
| ယၟု = တၟအ် ဂရန်နိုက် (Granite)
| ရုပ် = Granite_Yosemite.jpg
| ဇမၞော်ရုပ် = 250px
| ပရေင်ရုပ် = တၟအ် ဂရန်နိုက် နူ ဒေသ ယဝ်သေမဳတဳ
| ဂကူ = တၟအ် ပၟတ် (Igneous)
| အသာ် = ဗု၊ ပတေင်၊ မ္ၚေတ်၊ ပ္ၚာ
| ဗီုပြင် = ရိုဟ်ကြံင် (Coarse-grained)
| ဓါတ်ပါလုပ် = ခွါတ် (Quartz), ဖေလ်သပါ (Feldspar), မာဲကာ (Mica)
| တမ်မူလ = ဒြိုဟ်ပါ်တိတ် နူ မာဂမာ သၟဝ်တိ
| ဍာ်ဒကေဝ်မ္ၚိုဟ် = ၆-၇
| လျိုင် = ၂.၆၅ - ၂.၇၅ g/cm³
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ပထဝဳဝင် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3ohrjdeqf1udy05r8pswspyr31wdf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သၞောတ်ချူလိက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12169</id>
    <revision>
      <id>57966</id>
      <timestamp>2026-10-10T15:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု သၞောတ်ချူလိက် (Writing systems) ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု အက္ခရ် (Alphabet)၊ အဘူဂဳဒါ (Abugida)၊ အဗ်ဂျာဒ် (Abjad)၊ သၞောတ...&quot;</comment>
      <origin>57966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="656" sha1="kba7m1q42k3tk8goh9vh8z0vib5095h" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု သၞောတ်ချူလိက် (Writing systems) ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု အက္ခရ် (Alphabet)၊ အဘူဂဳဒါ (Abugida)၊ အဗ်ဂျာဒ် (Abjad)၊ သၞောတ်ပတုပ်ရမ္သာင် (Syllabary) ကေုာံ လိက်ရုပ် (Logogram) တအ်ရ။

[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]
[[Category:ဘာသာဗေဒ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]</text>
      <sha1>kba7m1q42k3tk8goh9vh8z0vib5095h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပြကိုဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12170</id>
    <revision>
      <id>57971</id>
      <timestamp>2026-10-11T00:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု ပြကိုဟ် (Treatises / Scriptures / Classical Texts) နာနာသာ် မပ္တံကဵု ပြကိုဟ်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပြကိုဟ်လောကဳ၊ ပြကိုဟ်...&quot;</comment>
      <origin>57971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="5rex56gjrjisz8gkm7sytfykooyeuru" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု ပြကိုဟ် (Treatises / Scriptures / Classical Texts) နာနာသာ် မပ္တံကဵု ပြကိုဟ်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပြကိုဟ်လောကဳ၊ ပြကိုဟ်လောကုတ္တဵု၊ လိက်သၠရိုတ်၊ ဝင် ကေုာံ လိက်ပတ်တြေံဂမၠိုင်ရ။

[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:လိက်ပတ် မန်]]
[[Category:ဘာသာသာသနာ]]</text>
      <sha1>5rex56gjrjisz8gkm7sytfykooyeuru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12171</id>
    <revision>
      <id>57972</id>
      <timestamp>2026-10-11T00:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် (Articles / Essays) မဆေင်စပ် ကု ပရူပရာနာနာသာ်၊ သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ဗဟုသုတ ဂမၠိုင်ရ။  [[Category:လိက်ပတ်]] Category:လိက်ပတ...&quot;</comment>
      <origin>57972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="r5toma4h9knco5wkii7lmvvwiouq457" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် (Articles / Essays) မဆေင်စပ် ကု ပရူပရာနာနာသာ်၊ သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ဗဟုသုတ ဂမၠိုင်ရ။

[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:လိက်ပတ် မန်]]</text>
      <sha1>r5toma4h9knco5wkii7lmvvwiouq457</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လိက်စံင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12172</id>
    <revision>
      <id>57973</id>
      <timestamp>2026-10-11T00:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု လိက်စံင် (Research papers, Academic documents, Reports)၊ ပရေင်သုတေသန ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ ပရေင်လ္ၚတ် နာနာသာ်ရ။  Category:...&quot;</comment>
      <origin>57973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="512" sha1="52j3ps6qvr1t7djuj64ckw2ksk6xn65" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု လိက်စံင် (Research papers, Academic documents, Reports)၊ ပရေင်သုတေသန ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ ပရေင်လ္ၚတ် နာနာသာ်ရ။

[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:သုတေသန]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>52j3ps6qvr1t7djuj64ckw2ksk6xn65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လိက်ပြကိုဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12173</id>
    <revision>
      <id>57974</id>
      <timestamp>2026-10-11T00:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု လိက်ပြကိုဟ် (Treatises / Scriptures)၊ သၠပတ်၊ လိက်ဓရ်၊ လိက်လောကုတ္တဵု ကေုာံ လိက်ပတ်တြေံဂမၠိုင်ရ။...&quot;</comment>
      <origin>57974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="t61j62ihx5ie6k6dbyfilsrwr6hb5vo" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု လိက်ပြကိုဟ် (Treatises / Scriptures)၊ သၠပတ်၊ လိက်ဓရ်၊ လိက်လောကုတ္တဵု ကေုာံ လိက်ပတ်တြေံဂမၠိုင်ရ။

[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:လိက်ပတ် မန်]]
[[Category:ဘာသာသာသနာ]]
[[Category:ပြကိုဟ်]]</text>
      <sha1>t61j62ihx5ie6k6dbyfilsrwr6hb5vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လိက်ပတ် မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12174</id>
    <revision>
      <id>57975</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု လိက်ပတ် မန် (Mon Literature)၊ ဝင်လိက်ပတ်၊ အာဲကၟာဲလိက်ပတ်၊ ကဗျ၊ လင်္ကာ ကေုာံ ပရူပရာ မဆက်စပ် က...&quot;</comment>
      <origin>57975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="ij8gb7scmb2yd11n2dtf8923erruql4" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု လိက်ပတ် မန် (Mon Literature)၊ ဝင်လိက်ပတ်၊ အာဲကၟာဲလိက်ပတ်၊ ကဗျ၊ လင်္ကာ ကေုာံ ပရူပရာ မဆက်စပ် ကုလိက်ပတ် ဂကူမန် ဂမၠိုင်ရ။

[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:မန်]]
[[Category:ယေန်သၞာင် မန်]]</text>
      <sha1>ij8gb7scmb2yd11n2dtf8923erruql4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာသာသာသနာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12175</id>
    <revision>
      <id>57976</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဘာသာသာသနာ''' (Religion)၊ ပရေင်ပတှ်ေ (Belief systems)၊ ဒဿနဘာသာ (Philosophy of religion)၊ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ပြ...&quot;</comment>
      <origin>57976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="gjitnk57nqh7z62t93529cj1ul39pd1" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဘာသာသာသနာ''' (Religion)၊ ပရေင်ပတှ်ေ (Belief systems)၊ ဒဿနဘာသာ (Philosophy of religion)၊ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳ မဆက်စပ် ကုဘာသာသာသနာ နာနာသာ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဘာသာ အဓိကဂမၠိုင်:''' [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဘာသာခရေတ်|ခရေတ်ယာန်]]၊ [[ဘာသာအေတ်သလာမ်|အေတ်သလာမ်]]၊ [[ဘာသာဟိန္ဒူ|ဟိန္ဒူ]] ကေုာံ ဘာသာတၞဟ်တအ်။
* '''ပရေင်ပတှ်ေ ကေုာံ ဝါဒ:''' ပွမရှ်ေသှ်ေ ကလော် ဒေဝတဴ (Animism)၊ ဝါဒကျာ်မွဲ (Monotheism)၊ ဝါဒကျာ်ဂၠိုင် (Polytheism) ကေုာံ ဝါဒဟွံပတှ်ေကျာ် (Atheism)။
* '''အာဲကၟာဲ သာသနာ:''' [[ပြကိုဟ်]]၊ သၠပတ်၊ လိက်ဓရ်၊ ကျာ်စေတဳ၊ ဘာကျာ်၊ မလီု ကေုာံ ဝင်သာသနာ။
* '''ပူဂိုလ် သာသနာ:''' ကျာ်၊ တၠဳပိုန်သင်၊ လကျာ်၊ ပရောဖေတ်၊ သင်္ဃာ ကေုာံ တၠပညာ ဘာသာသာသနာဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဘာသာသာသနာ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ပရေင်ပတှ်ေ]]</text>
      <sha1>gjitnk57nqh7z62t93529cj1ul39pd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင် မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12176</id>
    <revision>
      <id>57977</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ယေန်သၞာင် မန်''' (Mon Culture)၊ အခိုက်ကၞာ၊ ပြဝေဏဳ၊ အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် မဆက်စပ်...&quot;</comment>
      <origin>57977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="ps2nzdhevkc09v6e8wjg5bs3kkzp5ew" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ယေန်သၞာင် မန်''' (Mon Culture)၊ အခိုက်ကၞာ၊ ပြဝေဏဳ၊ အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် မဆက်စပ် ကုဂကူမန် ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ပြဝေဏဳ:''' အခိုက်ကၞာ မံင်စံင်၊ သဘင်မန် (ဥပမာ - သဘင်စလံင်ဍာ်၊ သဘင်ကၠတ်ဇၟောဝ်၊ သဘင်ကျာ်) ကေုာံ ပြဝေဏဳဂမၠိုင်။
* '''လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ:''' ဝင်လိက်ပတ်မန်၊ ကဗျမန်၊ ပြကိုဟ်၊ လိက်သၠရိုတ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာမန်။
* '''အနုသုခုမ ကေုာံ လှ်ေဒယှ်ေ:''' လှ်ေဒယှ်ေမန် (လှ်ေဒယှ်ေ အခိုက်တြေံ ကေုာံ ခေတ်တၟိ)၊ ကွိင်ကွိုက်မန် (ဥပမာ - ခဍေဝ်၊ နှဲ၊ ဗာတ်ကိုင်) ကေုာံ ပါန်ကွတ်နာနာ။
* '''ပရေင်ပတှ်ေ ကေုာံ ဘာသာ:''' ပရေင်ပတှ်ေ လပါ်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပွမရှ်ေသှ်ေ ကလော်သ္ၚိ၊ ကလော်ဗြဴ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ အခိုက်ကၞာတြေံဂမၠိုင်။
* '''ကယျိုင်ကယဝ် ကေုာံ စၞစ:''' ဗီုပြင် ကယျိုင်ကယဝ် မန် (ဥပမာ - ဂၠိက်ထိုင်၊ ယာတ်ဟုပ်) ကေုာံ စၞစ အခိုက်မန် (ဥပမာ - ဖာသဳ၊ သွဗ္စး) တအ်ရ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ယေန်သၞာင် မန်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:မန်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]</text>
      <sha1>ps2nzdhevkc09v6e8wjg5bs3kkzp5ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်ပတှ်ေ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12177</id>
    <revision>
      <id>57978</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပရေင်ပတှ်ေ''' (Beliefs)၊ ဓဝ်ပတှ်ေ (Faith)၊ ဝါဒ (Ideologies) ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ နာ...&quot;</comment>
      <origin>57978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2426" sha1="15sx2v9w7ve1h7j088rit46uexu000s" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပရေင်ပတှ်ေ''' (Beliefs)၊ ဓဝ်ပတှ်ေ (Faith)၊ ဝါဒ (Ideologies) ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ နာနာသာ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဘာသာ ကေုာံ သာသနာ:''' ပရေင်ပတှ်ေ လပါ်ဘာသာသာသနာ မပ္တံကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရေတ်ယာန်၊ ဟိန္ဒူ ကေုာံ အေတ်သလာမ်။
* '''ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ အခိုက်တြေံ:''' ပွမရှ်ေသှ်ေ ကလော်၊ ဒေဝတဴ၊ စလံင်ဍာ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ပတှ်ေ ဒေသနာနာ (Animism &amp; Folk beliefs)။
* '''ဝါဒ ကေုာံ ဒဿန:''' ပရေင်ပတှ်ေ လပါ်ဝါဒပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဒဿနိကဗေဒ၊ လညာတ်ဝါဒ (Isms) ကေုာံ သဘဴဓဝ် ဘဝဂမၠိုင်။
* '''ဓဝ်ပတှ်ေ ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်:''' ဓဝ်ပတှ်ေ မဆေင်ကဵု ပရေင်ခိုဟ်ပရေအ် (Morality)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ သက်သဳသာဓက ပရေင်မၞိဟ်တအ်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ပရေင်ပတှ်ေ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]</text>
      <sha1>15sx2v9w7ve1h7j088rit46uexu000s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သဳအိုရဳ ပရေင်ဖန်ဇန်ဓလုက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12178</id>
    <revision>
      <id>57979</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သဳအိုရဳ ပရေင်ဖန်ဇန်ဓလုက်''' (Conspiracy theories)၊ လညာတ် မပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ်၊...&quot;</comment>
      <origin>57979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="9l5u1svj39xxglw3aedehwg2cuvbmgo" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သဳအိုရဳ ပရေင်ဖန်ဇန်ဓလုက်''' (Conspiracy theories)၊ လညာတ် မပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ်၊ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံဓလုက်တအ် ဖန်ဇန် ကၠောန်လဝ် ပရေင်ပရောမွဲမွဲ နကဵုနဲကဲ ဓလုက် သီုဟွံမွဲကဵု သက်သဳသာဓက မခိုင်ကၠိုက်တအ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''သဳအိုရဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်:''' ပရေင်ဖန်ဇန် ဓလုက် မဆေင်ကဵု အလဵုအသဳ၊ ပွမဂစိုတ် သမ္မတ (ဥပမာ - ဂျောန် အေဖ် ကေနေဒဳ) ကေုာံ ပရေင်မာန်ဇၞး သဘင်မာဲ။
* '''ဂကောံဓလုက်ဂမၠိုင် (Secret societies):''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ဂကောံအီလုမဳနာတဳ (Illuminati)၊ ဖြဳမေသောန် (Freemasons) ကေုာံ ဂကောံမဂစာန်ထိင်ဒဝ် ဂၠးတိတအ်။
* '''သဳအိုရဳ ပရေင်သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်:''' လညာတ်မပတှ်ေ ဂၠးတိဗဗိုတ် (Flat Earth)၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ယဲကဝ်ဗေတ်-၁၉၊ ကေုာံ သဳအိုရဳ မဆေင်ကဵု ဂဥုဲစဵုဒၞာ (Vaccine conspiracies)။
* '''အာကာသ ကေုာံ ဂြိုဟ်တၞဟ်:''' ပရူပရာ က္ၜင်ကျာက္ဍိုပ်ဟွံမွဲ (UFOs)၊ ပွမစှ်ေလတူဂိတုဂှ် ဒှ်အရာမကၠောန်ပတုပ်လဝ်၊ ကေုာံ ဧရိယာ ၅၁ (Area 51)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:သဳအိုရဳ ပရေင်ဖန်ဇန်ဓလုက်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ပရေင်ပတှ်ေ]]
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>9l5u1svj39xxglw3aedehwg2cuvbmgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝၚ်အာရှ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12179</id>
    <revision>
      <id>57981</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဝင်အာရှ''' (History of Asia)၊ ဝင်ရးဒေသနာနာ ပ္ဍဲတိုက်အာရှ၊ အေန်ပါယာတြေံ၊ ပရူပရာဝင်၊...&quot;</comment>
      <origin>57981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2893" sha1="m5cg86mqu2a2q9rb3vhidqiakytsr6v" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဝင်အာရှ''' (History of Asia)၊ ဝင်ရးဒေသနာနာ ပ္ဍဲတိုက်အာရှ၊ အေန်ပါယာတြေံ၊ ပရူပရာဝင်၊ ပၞာန်၊ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲတိုက်အာရှ အဆက်ဆက်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဝင် ဒေသဂမၠိုင်:''' ဝင် အာရှအဂၞဲ၊ အာရှဗၟံက်၊ အာရှသၠုင်ကျာ၊ အာရှလဒေါဝ် ကေုာံ အာရှပလိုတ် (ဒေသလဒေါဝ်ဗၟံက်)။
* '''အေန်ပါယာ ကေုာံ ဍုင်တြေံဂမၠိုင်:''' အေန်ပါယာ မောန်ဂေါလ် (Mongol Empire)၊ ဝင်ကြုက်တြေံ၊ ဝင်အိန္ဒိယ၊ အေန်ပါယာ အဝ်တဝ်မာန် (Ottoman) ကေုာံ ဍုင်ဨကရာဇ် ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲ မပ္တံကဵု မန်၊ ခမေန်၊ ဗၟာ၊ သေံ တအ်ရ။
* '''ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜး:''' ခေတ် ဍုင်ရးပလိုတ်တအ် ကၠုင်သီကေတ် အာရှ၊ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ပရေင်ကလိဂွံ ဍုင်ဗၠးၜး ဒေသနာနာ။
* '''ပရေင်က္တဵုဒှ် အဓိက ပ္ဍဲဝင်:''' ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ ကေုာံ ဒုတိယ ပ္ဍဲစၟတ်သမ္တီ အာရှ၊ ပၞာန်ပါ်ဍုင် (ဥပမာ - ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ၊ ပၞာန်ဗဳယေတ်နာမ်)၊ ကေုာံ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဝင်အာရှ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဝင်]]
[[Category:အာရှ]]</text>
      <sha1>m5cg86mqu2a2q9rb3vhidqiakytsr6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယၟုရုက္ခဗေဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12180</id>
    <revision>
      <id>57982</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientific name | title       = ယၟုရုက္ခဗေဒ (Botanical Name) | image       = [[File:Carl von Linné.jpg|250px|alt=Carl Linnaeus]] | caption     = ကာရ် လိန်နေယျသ် (Carl Linnaeus) တၠပညာ မဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် | field       = [[ရုက္ခဗေဒ]] (Botany) | system      = သၞောတ်က...&quot;</comment>
      <origin>57982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14464" sha1="h7po7l6gppbo95mhug7n01k96v3nw5i" xml:space="preserve">{{Infobox scientific name
| title       = ယၟုရုက္ခဗေဒ (Botanical Name)
| image       = [[File:Carl von Linné.jpg|250px|alt=Carl Linnaeus]]
| caption     = ကာရ် လိန်နေယျသ် (Carl Linnaeus) တၠပညာ မဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်
| field       = [[ရုက္ခဗေဒ]] (Botany)
| system      = [[သၞောတ်ကောဒ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သွက် တၞံ၊ ပတိုဟ် ကေုာံ အာလ်ဂျဳ]] (ICN)
| sub_system  = သၞောတ်ကောဒ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သွက် တၞံတဵုလွဳ (ICNCP)
| format      = ဒက်ပ္တန် နကဵု ဘာသာလေတ္တေန် (Latinized)
| application = တၞံ (Plants), ပတိုဟ် (Fungi), အာလ်ဂျဳ (Algae)
}}

'''ယၟုရုက္ခဗေဒ''' ({{lang-en|Botanical name}}) ဂှ် ဒှ်ယၟု သိပ္ပံ မကဵုလဝ် ကုဂကူတၞံ၊ ပတိုဟ်၊ ကေုာံ အာလ်ဂျဳ (Algae) တအ် နကဵု သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရ။ ယၟုရုက္ခဗေဒဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် အတိုင် သၞောဝ်ကောဒ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သွက် တၞံ၊ ပတိုဟ် ကေုာံ အာလ်ဂျဳ (International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants - ICN) တုဲ ဍေဟ် ဒှ်ယၟု မစကာ အလုံမွဲဂၠးတိ တၞဟ်နဂွံ ပါဲခၠေတ် ပရေင်ကၠိုဟ်မှာ အကြာ ယၟုဓမ္မတာ (Common names) မလေပ်ပြံင်လှာဲ အတိုင် ဒေသ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာတအ်ရ။

== နိဒါန် ==
ယၟုရုက္ခဗေဒ ဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ရုက္ခဗေဒ (Botany) ကေုာံ ပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomy) ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဂကူတၞံ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ နွံကဵု ယၟုရုက္ခဗေဒ မွဲမဓဝ် (Unique name) ရ။ ယၟုတအ်ဂှ် လေပ်စကာလဝ် ဘာသာလေတ္တေန် (Latin) ဟွံသေင်မ္ဂး ပြံင်လှာဲလဝ် ရမ္သာင် နူအရေဝ်ဘာသာ တၞဟ် ကုရမ္သာင်လေတ္တေန်ရ။ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟုဝွံ ရီုဗင်ကဵု တၠပညာ သိပ္ပံတအ် ညံင်ဂွံ ဆက်စၠောအ် သဳကၠဳ ပရူတၞံမွဲမွဲ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးမာန်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟု သိပ္ပံ မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် တမ်မူလဍေဟ် ကၠုင်နူ တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ ဆွဳဒေန် (Swedish botanist) မၞုံယၟု [[ကာရ် လိန်နေယျသ်]] (Carl Linnaeus) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၃ ဂှ် ညးတေအ် ပတိတ်လဝ် လိက်အုပ် ''Species Plantarum'' မဒှ် လိက်မစကာ သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် (Binomial nomenclature) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Linnaeus, C. (1753). ''Species Plantarum''. Stockholm: Laurentius Salvius.&lt;/ref&gt; ကိုပ်ကၠာ နူခေတ် လိန်နေယျသ် ဂှ် ယၟုတၞံတအ် နွံကဵု ပိုဒ်ဗွဲမဂၠိင် (Polynomials) တုဲ ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာမစၟတ်သမ္တီရ။ သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠေအ် လိက်ပတ် ရုက္ခဗေဒ ညံင်ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ စနစ်ကျကၠုင်ရ။

== သၞောဝ်စၟတ်သမ္တီ ယၟု (ICN) ==
ပွမခၞံဗဒှ် ယၟုရုက္ခဗေဒ ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် သၞောဝ် ICN (International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants) ရ။ သၞောဝ်ဝွံ မလေပ် ထပ်တၟိ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ၆ သၞာံ မွဲဝါ ပ္ဍဲ သဘင်ကောံဓရီု ရုက္ခဗေဒ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ (International Botanical Congress - IBC) ရ။&lt;ref&gt;Turland, N. J., et al. (2018). ''International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Shenzhen Code)''. Regnum Vegetabile 159. Koeltz Botanical Books.&lt;/ref&gt; တင်အဓိက သၞောဝ် ICN ဂှ်-
* ယၟုရုက္ခဗေဒ ဂှ် ဒးဒှ် နကဵု ဘာသာလေတ္တေန် (Latinized)။
* ယၟုမွဲမွဲ ဂှ် ဒးနွံကဵု ပရေင်ပတိတ်လိက် (Valid publication) မကိတ်ညဳ ကုသၞောဝ်။
* သၞောဝ် ဉာဏ်ပရေင်ကၠာ (Principle of priority) - ယၟု မပတိတ်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ယၟု ဍာံပြရ။

== လဒက်ပ္တန် ယၟုရုက္ခဗေဒ ==
[[File:Biological classification L Pengo.svg|thumb|right|250px|ဗီုပြင် ပါ်ကဆံင် ဂကူ ဇဳဝဗေဒ (Biological classification)]]
ယၟုရုက္ခဗေဒ သွက် ဂကူတၞံမွဲ (Species) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ယၟုၜါပိုဒ် (Binomial) ရ-
# '''ယၟုဗဳဇ (Generic name / Genus):''' ဒှ် ယၟု ကဆံင်ဗဳဇ မစၞောန်ထ္ၜး ဂကောံတၞံ မဆက်စပ်ရေင်သကအ်။ မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒးချူ နကဵု မအက္ခရ်ဇၞော် (Capital letter) ရ။ (ဥပမာ - ''Oryza'')
# '''ယၟုတၟေင်ဂကူ (Specific epithet / Species):''' ဒှ် ယၟု မစၞောန်ထ္ၜး လက္ချဏ် တၟေင် ဂကူတၞံဂှ်ရ။ မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒးချူ နကဵု မအက္ခရ်ဍောတ် (Lowercase letter) ရ။ (ဥပမာ - ''sativa'')

ယဝ်ရ ပံင်စုတ် ၜါဏအ်မ္ဂး ဂွံယၟု သြောအ် (Rice) - ''Oryza sativa'' ရ။

== ဗီုပြင် မချူ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ဗီုပြင် ချူ ယၟုရုက္ခဗေဒ ဂှ် နွံကဵု စေဝ်ပၞောန် မခိုင်ကၠိုက်ရ။
* ယၟုဗဳဇ ကေုာံ ယၟုတၟေင်ဂကူ (Genus &amp; Species) တအ်ဂှ် ဒးချူ နကဵု လိက်မလၟောဝ် (''Italics'') ပ္ဍဲကောန်ပျူတာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးစုတ် ღေင်သၟဝ် (Underline) ပ္ဍဲအခိင်ချူ နကဵုတဲရ။
* ယၟု ကဆံင်လတူ နူ ဗဳဇ မပ္တံကဵု ဂကောံ (Family), ဥပမာ - Poaceae တအ်ဂှ် ဟွံဒးချူ နကဵု လိက်လၟောဝ်ရ။
* ယၟု ညးမပတိတ်လဝ် ယၟုဂှ် (Author citation) မလေပ်စုတ် ပ္ဍဲလက္ကရဴအိုတ်ရ။ ဥပမာ - ''Cocos nucifera'' L. (L. ဝွံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် Linnaeus ရ)။

== ယၟု ဆက်စပ် ကုကဆံင် ==
ယၟုရုက္ခဗေဒ တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ အတိုင် ကဆံင် (Rank) တအ်ရ။ သuffix (ကၞောတ်ဝေါဟာရ) တအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ကဆံင်ဍေဟ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ သၞောတ် ကၞောတ်ဝေါဟာရ သွက် ယၟုရုက္ခဗေဒ (Suffixes for Botanical Ranks)
|-
! ကဆံင် (Rank) !! ကၞောတ်ဝေါဟာရ (Suffix) !! ဥပမာ (Example)
|-
| တမ်ပါ် (Division / Phylum) || -phyta || Magnoliophyta
|-
| ကဆံင် (Class) || -opsida || Magnoliopsida
|-
| လၟေင် (Order) || -ales || Fabales
|-
| ဂကောံ (Family) || -aceae || Fabaceae (ဂကောံ ဗၜဲ)
|-
| ဂကောံလစှ်ေ (Subfamily) || -oideae || Faboideae
|-
| ဗဳဇ (Genus) || ဟွံမွဲ (နာနာ) || ''Tamarindus''
|}

== ယၟု တၟေင် အကြာ ပရေင်တဵုလွဳ ==
သွက် တၞံ မမံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်တဵုလွဳ ကောန်မၞိဟ် (Cultivated plants) တအ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောဝ် သၞောတ်ကောဒ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သွက် တၞံတဵုလွဳ (International Code of Nomenclature for Cultivated Plants - ICNCP) ရ。&lt;ref&gt;Brickell, C. D., et al. (2016). ''International Code of Nomenclature for Cultivated Plants (ICNCP)''. Scripta Horticulturae.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲသၞောတ်ဝွံ ယၟု ဂကူတဵုလွဳ (Cultivar) တအ်ဂှ် ဒးစုတ် ပ္ဍဲအကြာ လေဝ်ပံက်လက္ကရဴ-ဂတ (Single quotes) တုဲ ဟွံဒးချူ နကဵု လိက်လၟောဝ်ရ။ 
ဥပမာ - ဗဳကောန်ၚာ် ဂကူတၟေင်: ''Musa acuminata'' 'Cavendish'

== တင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ယၟုဓမ္မတာ ကဵု ယၟုရုက္ခဗေဒ ==
ယၟုဓမ္မတာ (Common names) တအ်ဂှ် ဒှ်ယၟု မကော်စ အတိုင် အခိုက်ဒေသတုဲ မလေပ်က္တဵုဒှ် ပရေင်ကၠိုဟ်မှာမာန်ရ။
* ယၟုဓမ္မတာ မွဲမဓဝ် (ဥပမာ - &quot;ဗိုင်&quot;) ဂှ် ဒှ်မာန် တၞံနာနာသာ် အတိုင်ဒေသ မဟွံတုပ်ရေင်သကအ်။
* တၞံမွဲတၞံဓဝ် (ဥပမာ - ''Mangifera indica'') ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် ကော် Mango, ပ္ဍဲဘာသာမန် ကော် ခၜိုတ် (Mangifera) ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုရုက္ခဗေဒ ဂှ် ဒှ်သၞောတ် အရေဝ်ဘာသာ သိပ္ပံ မွဲမဓဝ် (Universal standard) သွက် ဂၠးတိရ။

== တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲကၞောတ် ယၟုရုက္ခဗေဒ ဂှ် မလေပ်စုတ် ယၟု တၠပညာ (Author citation) မလ္ၚတ် ကေုာံ ပတိတ်လဝ် ယၟုဂှ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ရီုဗင် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ပရေင်ကမၠောန် သုတေသန ညးတအ်ရ။&lt;ref&gt;McNeill, J. (2006). ''International Code of Botanical Nomenclature (Vienna Code)''. A.R.G. Gantner Verlag.&lt;/ref&gt; ဥပမာ -
* '''L.''' = Carl Linnaeus (တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ ခေတ်တြေံ)
* '''R.Br.''' = Robert Brown (တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ ဗြိတိန်)
* '''Kurz''' = Wilhelm Sulpiz Kurz (တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ မလ္ၚတ်လဝ် တၞံ ပ္ဍဲ ရးအာရှ ကေုာံ ဗၟာ)

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ယၟုရုက္ခဗေဒ ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ယၟု မကော်စ သၟးရ၊ ဍေဟ် ဒှ် သၞောတ်စနစ် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၞဟ်နဂွံ သိမ်းဆည်း ကေုာံ လ္ၚတ် ဝင် ဇဳဝဗေဒ (Biological history) တၞံဂမၠိုင် အလုံမွဲဂၠးတိရ။ နကဵု သၞောတ် ICN ကေုာံ ICNCP တအ်ဂှ် တၠပညာ သိပ္ပံ ဂၠးတိတအ် ဆက်စၠောအ် သဳကၠဳ ပရူ ရုက္ခဗေဒ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ကေုာံ ဍာံပြမာန်ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ယၟုရုက္ခဗေဒ ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ (Conservation) ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကဏ္ဍဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Judd, W. S., et al. (2015). ''Plant Systematics: A Phylogenetic Approach''. Sinauer Associates.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ရုက္ခဗေဒ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ပါ်ကဆံင်ဂကူ]]
[[Category:သၞောတ်ယၟုဂမၠိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သိပ္ပံ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomy &amp; Nomenclature)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ယၟုရုက္ခဗေဒ]] (Botanical name) • [[ယၟုဇဳဝဗေဒ]] (Zoological name) • [[သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်]] (Binomial nomenclature) • [[ရုက္ခဗေဒ]] (Botany) • [[ပါ်ကဆံင်ဂကူ]] (Taxonomy)
|}</text>
      <sha1>h7po7l6gppbo95mhug7n01k96v3nw5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပါ်ကဆံင်ဂကူ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12181</id>
    <revision>
      <id>57983</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ''' (Taxonomy)၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟုသိပ္ပံ သတ်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ...&quot;</comment>
      <origin>57983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="f5zq9utk0lsjbz0bawx06i17nhpun2d" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ''' (Taxonomy)၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟုသိပ္ပံ သတ်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ တၞံ (Scientific nomenclature)၊ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် စပ်ကဵု ဂကောံဇဳဝဗေဒ နာနာသာ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ကဆံင် ပါ်ဂကူ (Taxonomic ranks):''' ဒဝ်မိန် (Domain)၊ ရး ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟိန်ဍုင် (Kingdom)၊ တမ်ပါ် (Phylum / Division)၊ ကဆံင် (Class)၊ လၟေင် (Order)၊ ဂကောံ (Family)၊ ဗဳဇ (Genus) ကေုာံ တၟေင်ဂကူ (Species)။
* '''သၞောတ် ယၟုသိပ္ပံ (Scientific naming):''' [[ယၟုရုက္ခဗေဒ]] (Botanical name)၊ [[ယၟုဇဳဝဗေဒ]] (Zoological name)၊ ကေုာံ [[သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်]] (Binomial nomenclature)။
* '''ပရေင်လ္ၚတ် ဇဳဝဗေဒ:''' ရုက္ခဗေဒ (Botany)၊ ပါဏဗေဒ (Zoology)၊ မိုက်ခရဝ် ဇဳဝဗေဒ (Microbiology) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ဗဳဇမဗဳဇ (Genetics) ဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ပါ်ကဆံင်ဂကူ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>f5zq9utk0lsjbz0bawx06i17nhpun2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သၞောတ်ယၟုဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12182</id>
    <revision>
      <id>57984</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သၞောတ်ယၟုဂမၠိုင်''' (Nomenclature / Naming systems)၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟု ပ္ဍဲကဏ္ဍသိပ္ပံ ကေုာ...&quot;</comment>
      <origin>57984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="92qr0z5det4w2mus4s01q4811ju4hsd" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သၞောတ်ယၟုဂမၠိုင်''' (Nomenclature / Naming systems)၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟု ပ္ဍဲကဏ္ဍသိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် စပ်ကဵု ပွမဖန်ဗဒှ် ကဵုယၟု နာနာသာ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''သၞောတ်ယၟု ဇဳဝဗေဒ:''' [[ယၟုရုက္ခဗေဒ]] (Botanical name)၊ [[ယၟုဇဳဝဗေဒ]] (Zoological name) ကေုာံ [[သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်]] (Binomial nomenclature)။
* '''သၞောတ်ယၟု ဓါတုဗေဒ:''' ပွမစၟတ်သမ္တီ ယၟု ဓါတ်ဂမၠိုင် အတိုင်သၞောတ် IUPAC (Chemical nomenclature)။
* '''သၞောတ်ယၟု နက္ခတ္တဗေဒ:''' ပွမစၟတ်သမ္တီ ယၟု ဂြိုဟ်၊ သၞံင် ကေုာံ ဂၠးစက္ကဝါ (Astronomical nomenclature)။
* '''ယၟုဒေသ ကေုာံ ပထဝဳဝင်:''' ပရေင်လ္ၚတ် ယၟုဍုင်ကွာန်၊ ဒေသ၊ တိုင်တၟအ် ကေုာံ ဝင်တမ်မူလ ယၟုဂမၠိုင် (Toponymy)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:သၞောတ်ယၟုဂမၠိုင်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]
[[Category:ဘာသာဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>92qr0z5det4w2mus4s01q4811ju4hsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox scientific name</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12183</id>
    <revision>
      <id>57985</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | abovestyle = background-color: #d3d3d3; text-align: center; font-weight: bold; | above      = {{{title|{{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }} | caption    = {{{caption|{{{...&quot;</comment>
      <origin>57985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="tjpynlzhnmv6n77om7enxebrwuqsfc1" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| abovestyle = background-color: #d3d3d3; text-align: center; font-weight: bold;
| above      = {{{title|{{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}}}}}
| image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }}
| caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}

| labelstyle = white-space: nowrap;

| label1     = ကဏ္ဍ
| data1      = {{{field|{{{ကဏ္ဍ|}}}}}}

| label2     = သၞောတ် အဓိက
| data2      = {{{system|{{{သၞောတ်|}}}}}}

| label3     = သၞောတ် လစှ်ေ
| data3      = {{{sub_system|{{{သၞောတ်လစှ်ေ|}}}}}}

| label4     = ဗီုပြင်
| data4      = {{{format|{{{ဗီုပြင်|}}}}}}

| label5     = လွပ်
| data5      = {{{application|{{{လွပ်|}}}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဝွံ စကာ သွက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟုသိပ္ပံ (Scientific Name / Nomenclature) ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ယၟုရုက္ခဗေဒ၊ ယၟုဇဳဝဗေဒ တအ်ရ။

&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific name
| title       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု --&gt;
| image       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် --&gt;
| image_size  = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၞော်ရုပ် (ဥပမာ - 250px) --&gt;
| caption     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ရုပ် --&gt;
| field       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍ (ဥပမာ - ရုက္ခဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ) --&gt;
| system      = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် (ဥပမာ - ICN, ICZN) --&gt;
| sub_system  = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်လစှ်ေ --&gt;
| format      = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုပြင် (ဥပမာ - ဘာသာလေတ္တေန်) --&gt;
| application = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး လွပ် (ဥပမာ - တၞံ၊ သတ်တိရစ္ဆာန်) --&gt;
}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific name
| ယၟု = ယၟုရုက္ခဗေဒ (Botanical Name)
| ရုပ် = Carl von Linné.jpg
| ဇမၞော်ရုပ် = 250px
| ပရေင်ရုပ် = ကာရ် လိန်နေယျသ် (Carl Linnaeus)
| ကဏ္ဍ = [[ရုက္ခဗေဒ]] (Botany)
| သၞောတ် = [[သၞောတ်ကောဒ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သွက် တၞံ၊ ပတိုဟ် ကေုာံ အာလ်ဂျဳ]] (ICN)
| သၞောတ်လစှ်ေ = သၞောတ်ကောဒ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သွက် တၞံတဵုလွဳ (ICNCP)
| ဗီုပြင် = ဒက်ပ္တန် နကဵု ဘာသာလေတ္တေန် (Latinized)
| လွပ် = တၞံ (Plants), ပတိုဟ် (Fungi), အာလ်ဂျဳ (Algae)
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သိပ္ပံ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjpynlzhnmv6n77om7enxebrwuqsfc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဇဳဝဗေဒ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12184</id>
    <revision>
      <id>57986</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကုပရေင်ဘာသာ ဇဳဝဗေဒ (Biology) ဂမၠိုင်ရ။  [[Category:ထာမ်ပလိက်|ဇဳဝဗေဒ]] [[Category:ဇဳဝဗေဒ]]&quot;</comment>
      <origin>57986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="367" sha1="cimycx6opwqwqf5eageyp06wl6p13dd" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကုပရေင်ဘာသာ ဇဳဝဗေဒ (Biology) ဂမၠိုင်ရ။

[[Category:ထာမ်ပလိက်|ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]</text>
      <sha1>cimycx6opwqwqf5eageyp06wl6p13dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယၟုဇဳဝဗေဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12185</id>
    <revision>
      <id>57987</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;```wikitext ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကုပရေင်ဘာသာ ဇဳဝဗေဒ (Biology) ဂမၠိုင်ရ။  [[Category:ထာမ်ပလိက်|ဇဳဝဗေဒ]] [[Category:ဇဳဝဗေဒ]]  ```&quot;</comment>
      <origin>57987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="8swgwauxibasjky3652mk9b0s8iatq5" xml:space="preserve">```wikitext
ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကုပရေင်ဘာသာ ဇဳဝဗေဒ (Biology) ဂမၠိုင်ရ။

[[Category:ထာမ်ပလိက်|ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]

```</text>
      <sha1>8swgwauxibasjky3652mk9b0s8iatq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57988</id>
      <parentid>57987</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T01:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>57988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14168" sha1="a6kdcqjb52951cu3wbznrazxpajqt1t" xml:space="preserve">{{Infobox scientific term
| name = ယၟုဇဳဝဗေဒ&lt;br&gt;(Binomial Nomenclature)
| image = [[File:Carl von Linné.jpg|200px|alt=Carl Linnaeus]]
| caption = တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ကာရ် လိန်နဳယပ် (Carl Linnaeus) ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်
| field = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology), [[ပါ်စွံဂကောံဇဳဝ]] (Taxonomy)
| usage = စၟတ်သမ္တီ ယၟု ဂကူ သတ် ကေုာံ တၞံ
| rules = [[ICZN]] (သတ်), [[ICN]] (တၞံ)
| components = ဇာတ် (Genus) + ဂကူ (Species)
| language = [[လာတ္တေန်]] (Latin), [[ဂရိတ်]] (Greek)
| example = ''Homo sapiens'' (ကောန်မၞိဟ်)
}}

'''ယၟုဇဳဝဗေဒ''' ({{lang-en|Binomial nomenclature}} ဟွံသေင်မ္ဂး Binominal nomenclature) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် ပၠုပ်ယၟု (naming system) မစကာ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယၟု ဂကူသတ်၊ တၞံ ကေုာံ သတ်မဂျိုင်လမျီုတၞဟ်တအ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဝွံ ယၟုမွဲမွဲမ္ဂး ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လိက်ၜါပိုဒ် မကၠုင်နူ အရေဝ် [[လာတ္တေန်]] (Latin) တုဲ ပိုဒ်ပထမဂှ် ဒှ်ယၟု '''ဇာတ်''' (Genus) တုဲ ပိုဒ်ဒုတိယဂှ် ဒှ်ယၟု '''ဂကူ''' (Species) ဟွံသေင်မ္ဂး Specific epithet ရ။

သၞောတ်ယၟုဇဳဝဗေဒဝွံ ဒှ်သၞောတ် မစကာဒၟံင် အလုံမွဲဂၠးတိတုဲ ဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ဂွံပါဲဝေင် ပရေင်ထုဲကြာန် မက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်စကာ ယၟုဓမ္မတာ (Common names) မတၞဟ်ခြာဒၟံင် အတိုင်ဒေသ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာတအ်ရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ပါ်စွံဂကောံဇဳဝ (Taxonomy) မ္ဂး ယၟုဇဳဝဗေဒဂှ် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ်မွဲရ။ ကာလ တၠပညာတအ် ဂွံဆဵုကေတ် သတ် ဟွံသေင်မ္ဂး တၞံ ဂကူတၟိမွဲမ္ဂး ညးတအ် ဒးကဵု ယၟုဇဳဝဗေဒ အတိုင်သၞောတ်ဝ် ဂၠးကောန်ဂကူရ။ ဥပမာ - ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံယၟုဇဳဝဗေဒ ''Homo sapiens'' တုဲ၊ ''Homo'' ဂှ် ဒှ်ယၟုဇာတ် (Genus) တုဲ ''sapiens'' ဂှ် ဒှ်ယၟုဂကူ (Species) ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်ဝွံ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ ဂကူသွဳဒေန် [[ကာရ် လိန်နဳယပ်]] (Carl Linnaeus) စကာကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၃ ရ။ ညးချူပတိတ်လဝ် လိက်အုပ် ''Species Plantarum'' မဒှ် လိက်မစၟတ်သမ္တီ ယၟုတၞံနာနာ ကေုာံ လိက်အုပ် ''Systema Naturae'' (၁၇၅၈) မဒှ် လိက်မစၟတ်သမ္တီ ယၟုသတ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Linnaeus, C. (1758). ''Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis''. Editio decima, reformata. Holmiae. (Laurentii Salvii).&lt;/ref&gt; ကိုပ်ကၠာ နူခေတ် လိန်နဳယပ် ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ ယၟုဇဳဝဗေဒ နကဵု ဝါကျဂၠိင်င် (Polynomials) တုဲ စၟတ်သမ္တီ စောဲဂိုင်ဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမလောန်ရ။

== သၞောဝ်လဒက်ပ္တန် ယၟု ==
ယၟုဇဳဝဗေဒ မွဲမ္ဂး ဒးဍိုက်ပေင်ကဵု သၞောဝ်လဒက်ပ္တန် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -
# '''ယၟုဇာတ် (Genus name):''' ဒးဒှ် နာမ် (Noun) တုဲ မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒးချူ နကဵု မအက္ခရ်ဇၞော် (Capital letter) လၟိုန်ရ။
# '''ယၟုဂကူ (Specific epithet):''' ဒးဒှ် နာမဝိသေသန (Adjective) မပံက်အဓိပ္ပါယ် ကုယၟုဇာတ်ဂှ်တုဲ ဒးချူ နကဵု မအက္ခရ်ဍောတ် (Lowercase) လၟိုန်ရ။
# ယၟုၜါပိုဒ်ဝွံ ဒးဒှ် အရေဝ် လာတ္တေန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးပြံင်လှာဲလဝ် နကဵု သဒ္ဒါ လာတ္တေန် ရ။

== တမ်မူလ ဝေါဟာရ ==
ယၟုဇဳဝဗေဒ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၠုင်နူ လာတ္တေန် ကေုာံ ဂရိတ် တမၠာရ။ ဆဂး လဆောဝ်မ္ဂး ယၟုပူဂိုလ် (ညးမဂွံဆဵု၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမၞုံကဵု ဂုဏ်စရာဲ)၊ ယၟုဒေသ (ဒၞာဲမဂွံဆဵုကေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်) တအ်လေဝ် လွဳစကာတုဲ ပြံင်လှာဲ နကဵု သၞောတ် လာတ္တေန် ကီုရ။&lt;ref&gt;Stearn, W. T. (1992). ''Botanical Latin'' (4th ed.). Timber Press.&lt;/ref&gt;
* '''ယၟုဒေသ:''' ဥပမာ - ''Elephas maximus indicus'' (စိင် အိန္ဒိယ)
* '''ယၟုပူဂိုလ်:''' ဥပမာ - ''Rhinolophus hilli'' (ကဝ သၟိင် ဟဳလ်)

== ဗီုပြင် ချူ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ကာလချူ ယၟုဇဳဝဗေဒ ပ္ဍဲလိက် (Printed text) မ္ဂး ဒးချူ နကဵု စာစံင် (''Italics'') ရ။ ယဝ်ရ ချူ နကဵု တဲမ္ဂး ဒးဓဇက် သၟဝ် (Underline) ဇၟာပ်ပိုဒ်ရ။ 
* '''ဥပမာ:''' ''Panthera tigris'' (ကၠဗြန်)
* '''ယၟုခ္ဍန်:''' ကာလချူ ယၟုဇဳဝဗေဒ ထပ်က္လေင်မွဲဝါပၠန်မ္ဂး၊ ယၟုဇာတ်ဂှ် ခ္ဍန်ကေတ် မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဂွံရ။ ဥပမာ - ''P. tigris'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''E. coli'' (Escherichia coli)။

== သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဂၠးကောန်ဂကူ ==
တၞဟ်နဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယၟုဇဳဝဗေဒ ညံင်ဂွံ ညဳသၟဟ်အလုံဂၠးတိဂှ် ဂကောံတၠပညာတအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် သၞောတ်ဝ် (Codes of Nomenclature) နာနာသာ်ရ-
* '''[[ICZN]]:''' သၞောတ်ဝ် ဂၠးကောန်ဂကူ သွက် ယၟုဇဳဝဗေဒ သတ် (International Code of Zoological Nomenclature)
* '''[[ICN]]:''' သၞောတ်ဝ် ဂၠးကောန်ဂကူ သွက် ယၟုဇဳဝဗေဒ တၞံ၊ ပတိုဟ် ကေုာံ အာလ်ဂျဳ (International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants)
* '''ICNP:''' သၞောတ်ဝ် သွက် ဗေတ်တဳရဳယျာ
* '''ICVCN:''' သၞောတ်ဝ် သွက် ဝါင်ရပ်သ် (Viruses)

== လွပ် ကေုာံ တင်တၟေင် ==
ယၟုဓမ္မတာ (Common names) မလေပ်တၞဟ်ခြာဒၟံင် နူမွဲဒေသ ကုမွဲဒေသရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲအမေရိကာန် &quot;Puma&quot;, &quot;Cougar&quot;, &quot;Mountain lion&quot; တအ်ဂှ် ဒှ်သတ်မွဲဂကူဓဝ်ရ။ တၞဟ်နဂွံ ပါဲဝေင် ပရေင်ထုဲကြာန်ဏအ်ဂှ် တၠပညာ ဂၠးတိတအ် စကာ ယၟုဇဳဝဗေဒ ''Puma concolor'' မွဲဓဝ်ရ။&lt;ref&gt;Mayr, E. (1991). ''Principles of Systematic Zoology'' (2nd ed.). McGraw-Hill.&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုဇဳဝဗေဒဝွံ ဒှ် အရေဝ်လဒေါဝ် သွက် တၠပညာသိပ္ပံ အလုံဂၠးတိတအ် ဂွံဆက်စၠောအ် သၠာဲဂတး လညာတ် ရေင်သကအ်ရ။

== တင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ် ==
ပ္ဍဲကဵု ဇဳဝဗေဒ လဆောဝ်မ္ဂး တၠပညာတအ် ထပ်ဂွံဆဵုကေတ် သက်သဳ သာဓက တၟိ မဆေင်ကဵု [[ဒဳအေန်အေ]] (DNA) တုဲ ညးတအ် ဒးပြံင်လှာဲ ယၟုဇာတ် (Genus) ရ။ ကာလပြံင်လှာဲ သာ်ဂှ်မ္ဂး၊ ယၟုဂကူ (Species) ဂှ် ဟွံပြံင်လှာဲရ။ ယဝ်ရ ယၟုၜါ ပြိုင်ဒၟံင် သွက်သတ်မွဲဂကူမ္ဂး အတိုင်သၞောဝ် &quot;Principle of Priority&quot; (မူ သက်သဳကိုပ်ကၠာ) ဂှ် ယၟုမစၟတ်သမ္တီလဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ်ဟေင် ဒးစကာရ။

== ပွမပါ်စုတ် ကဆံင်သၟဝ် (Trinomial nomenclature) ==
လဆောဝ်မ္ဂး သတ်မွဲဂကူဓဝ်ဂှ် နွံကဵု ဂကူသၟဝ် (Subspecies) မွဲဟွံကတုဲ ဒးစကာ သၞောတ်ယၟုပိပိုဒ် (Trinomial nomenclature) ရ။
* ပ္ဍဲသတ်: ''Homo sapiens sapiens'' (ကောန်မၞိဟ် ခေတ်လၟုဟ်)
* ပ္ဍဲတၞံ: ''Brassica oleracea'' var. ''capitata'' (ဂေါ်ဖဳ)

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 1em auto; width: 80%;&quot;
|+ ဥပမာ ယၟုဇဳဝဗေဒ ဂမၠိုင် (Examples of Binomial Names)
|-
! ယၟုဓမ္မတာ (Common Name) !! ဇာတ် (Genus) !! ဂကူ (Species) !! ယၟုဇဳဝဗေဒ (Binomial Name) !! ဂကောံ (Kingdom)
|-
| ကောန်မၞိဟ် (Human) || ''Homo'' || ''sapiens'' || ''Homo sapiens'' || သတ် (Animalia)
|-
| ကၠဗြန် (Tiger) || ''Panthera'' || ''tigris'' || ''Panthera tigris'' || သတ် (Animalia)
|-
| ခဍာ် (Crow) || ''Corvus'' || ''splendens'' || ''Corvus splendens'' || သတ် (Animalia)
|-
| တၞံပ္ကဴထာန် (Sunflower) || ''Helianthus'' || ''annuus'' || ''Helianthus annuus'' || တၞံ (Plantae)
|-
| စၟဗေတ်တဳရဳယျာ (E. coli) || ''Escherichia'' || ''coli'' || ''Escherichia coli'' || ဗေတ်တဳရဳယျာ (Bacteria)
|}

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
သၞောတ်ယၟုဇဳဝဗေဒဝွံ ဒှ် တိုင်ခိုင်အဓိက သွက် ကွတ်သိပ္ပံ ဇဳဝဗေဒ အလုံဂၠးတိရ။ သၞောတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ညဳသၟဟ်၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ မကၠးဖ္ဍး ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် မဟွံမွဲကဵု ပရေင်ထုဲကြာန် ပ္ဍဲအကြာ တၠပညာတအ်ရ။ သၞောတ်ဝွံ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ဆက်တုဲ စကာဒၟံင် သီုကဵု ထပ်ပလေဝ်ဒါန်ဒၟံင် အတိုင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်သိပ္ပံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref&gt;Linnaeus, C. (1753). ''Species Plantarum''. Stockholm: Laurentius Salvius.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Ride, W. D. L., et al. (1999). ''International Code of Zoological Nomenclature'' (4th ed.). The International Trust for Zoological Nomenclature. ISBN 0-85301-006-4.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;McNeill, J., et al. (2012). ''International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Melbourne Code)''. Koeltz Scientific Books. ISBN 978-3-87429-425-6.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Simpson, M. G. (2006). ''Plant Systematics''. Elsevier Academic Press. ISBN 978-0-12-644460-5.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Sneath, P. H. A. (1992). ''International Code of Nomenclature of Bacteria''. ASM Press.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:သၞောတ်ပၠုပ်ယၟု]]
[[Category:ပါ်စွံဂကောံဇဳဝ]]
[[Category:ကွတ်သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ ပါ်စွံဇဳဝဗေဒ (Taxonomic Ranks)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဒဝ်မိန်]] (Domain) • [[ဂကောံ (ဇဳဝဗေဒ)|ဂကောံ]] (Kingdom) • [[ဖာဲလာမ်]] (Phylum) • [[ကလာသ်]] (Class) • [[အော်ဒါ]] (Order) • [[ဗဳဇ]] (Family) • [[ဇာတ်]] (Genus) • [[ဂကူ (ဇဳဝဗေဒ)|ဂကူ]] (Species)
|}</text>
      <sha1>a6kdcqjb52951cu3wbznrazxpajqt1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox scientific term</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12186</id>
    <revision>
      <id>57989</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | abovestyle = background-color: #d8e4e9; color: black; font-size: 110%; | above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}} | image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }} | caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရ...&quot;</comment>
      <origin>57989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="3q5ugvjwg0actahvwtr66ty2xzbnsvq" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| abovestyle = background-color: #d8e4e9; color: black; font-size: 110%;
| above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}}
| image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }}
| caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}

| labelstyle = white-space: nowrap; font-weight: bold;

| label1     = ကဏ္ဍ
| data1      = {{{field|{{{ကဏ္ဍ|}}}}}}

| label2     = ကဏ္ဍလစှ်ေ
| data2      = {{{subfield|{{{ကဏ္ဍလစှ်ေ|}}}}}}

| label3     = ဝေါဟာရ တုပ်
| data3      = {{{synonyms|{{{ဝေါဟာရတုပ်|}}}}}}

| label4     = တမ်မူလ
| data4      = {{{etymology|{{{တမ်မူလ|}}}}}}

| label5     = ညးမဖန်ဗဒှ်
| data5      = {{{coined_by|{{{ညးမဖန်ဗဒှ်|}}}}}}

| label6     = သၞာံ
| data6      = {{{year|{{{သၞာံ|}}}}}}

| label7     = လွပ် (ပရေင်စကာ)
| data7      = {{{usage|{{{လွပ်|}}}}}}

| label8     = သၞောဝ်ဂမၠိုင်
| data8      = {{{rules|{{{သၞောဝ်|}}}}}}

| label9     = လဒက်ပ္တန်
| data9      = {{{components|{{{လဒက်ပ္တန်|}}}}}}

| label10    = ဥပမာ
| data10     = {{{example|{{{ဥပမာ|}}}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ် စကာ သွက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ဝေါဟာရ သိပ္ပံ (Scientific terms)၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယၟု (Nomenclature) ကေုာံ မဝေါဟာရ မဆေင်စပ် ကုကွတ်သိပ္ပံ ဂမၠိုင်ရ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific term
| name        = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု --&gt;
| image       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် --&gt;
| image_size  = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၞော်ရုပ် (ဥပမာ - 250px) --&gt;
| caption     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ရုပ် --&gt;
| field       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍ (ဥပမာ - ဇဳဝဗေဒ, ဓါတုဗေဒ) --&gt;
| subfield    = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍလစှ်ေ --&gt;
| synonyms    = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဝေါဟာရတုပ် --&gt;
| etymology   = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး တမ်မူလ --&gt;
| coined_by   = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမဖန်ဗဒှ် --&gt;
| year        = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး သၞာံ --&gt;
| usage       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး လွပ် --&gt;
| rules       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် (ဥပမာ - ICZN, IUPAC) --&gt;
| components  = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး လဒက်ပ္တန် --&gt;
| example     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဥပမာ --&gt;
}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific term
| name = ယၟုဇဳဝဗေဒ&lt;br&gt;(Binomial Nomenclature)
| image = Carl von Linné.jpg
| image_size = 200px
| caption = တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ကာရ် လိန်နဳယပ် (Carl Linnaeus)
| field = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
| subfield = [[ပါ်စွံဂကောံဇဳဝ]] (Taxonomy)
| etymology = [[လာတ္တေန်]] (Latin), [[ဂရိတ်]] (Greek)
| coined_by = ကာရ် လိန်နဳယပ်
| year = ၁၇၅၃
| usage = စၟတ်သမ္တီ ယၟု ဂကူ သတ် ကေုာံ တၞံ
| rules = [[ICZN]] (သတ်), [[ICN]] (တၞံ)
| components = ဇာတ် (Genus) + ဂကူ (Species)
| example = ''Homo sapiens'' (ကောန်မၞိဟ်)
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သိပ္ပံ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3q5ugvjwg0actahvwtr66ty2xzbnsvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12187</id>
    <revision>
      <id>57990</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientific method | name = သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် (Binomial nomenclature) | image = [[File:Carolus Linnaeus (Alexander Roslin).png|250px|alt=Carolus Linnaeus]] | caption = ကာရ် လိန်နဳယပ်သ် (Carl Linnaeus) တၠပညာ ညးမခၞံဗဒှ် သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် | field = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology), ပါ...&quot;</comment>
      <origin>57990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19118" sha1="39n01gu86j5gj0vgoecdal89tf0esnc" xml:space="preserve">{{Infobox scientific method
| name = သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် (Binomial nomenclature)
| image = [[File:Carolus Linnaeus (Alexander Roslin).png|250px|alt=Carolus Linnaeus]]
| caption = ကာရ် လိန်နဳယပ်သ် (Carl Linnaeus) တၠပညာ ညးမခၞံဗဒှ် သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်
| field = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology), [[ပါ်ဂကူဇဳဝ]] (Taxonomy)
| purpose = ကဵုယၟု သတ် ကေုာံ တၞံ နကဵု ယၟုသိပ္ပံ မနွံၜါပိုဒ်
| inventor = [[ကာရ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus)
| time = ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ (၁၇၅၃)
| standard = [[ICZN]] (သတ်), [[ICN]] (တၞံ)
| example = ''Homo sapiens'' (မၞိဟ်)
}}

'''သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်''' ({{lang-en|Binomial nomenclature}} ဟွံသေင်မ္ဂး Binominal nomenclature) ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology) ကေုာံ သၞောတ်ပါ်ဂကူ (Taxonomy) မ္ဂး ဒှ်သၞောတ် သွက်ဂွံကဵုယၟု သိပ္ပံ ကုသတ္တဝါ၊ တၞံဆု၊ တၞံဇဗၠု ကေုာံ သတ်မဂျိုင်လမျီုတအ် နကဵု ယၟုမနွံၜါပိုဒ်ရ။ ယၟုၜါပိုဒ်ဏအ်ဂှ် လေပ်စကာ အရေဝ်ဘာသာ လေတ်တေန် (Latin) ဟွံသေင်မ္ဂး အရေဝ်ဘာသာတၞဟ် မပလေဝ်လဝ် ဗီုလေတ်တေန်ရ။ ယၟုပိုဒ်ပထမဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဂကောံဗဳဇ (Genus) တုဲ ယၟုပိုဒ်ဒုတိယဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဂကူလက္ချဏ် (Specific epithet ဟွံသေင်မ္ဂး Species) ရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒှ်သၞောတ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် အလုံဂၠးတိတုဲ တၠပညာ သိပ္ပံတအ် စကာဒၟံင် သွက်ဂွံ ပါဲခၠေတ် ပရေင်ထုဲကြာန် ကုယၟုဓမ္မတာ (Common names) မလေပ်ကော်စ ပ္ဍဲဒေသနာနာတအ်ရ။

== နိဒါန် ==
ယၟုသိပ္ပံ သတ် ကေုာံ တၞံမွဲမွဲ မၞုံကဵု ၜါပိုဒ်ဂှ် ညးကော်စ ယၟုၜါပိုဒ် (Binomial name ဟွံသေင်မ္ဂး Scientific name) ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ် သတ်မဂျိုင်လမျီု မဂွံဆဵုကေတ်တၟိတအ်ဂှ် သ္ဒးကဵုယၟု အတိုင်သၞောဝ် သၞောတ်ဝွံရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံယၟုသိပ္ပံ ''Homo sapiens'' ရ။ ပ္ဍဲယၟုဝွံ ''Homo'' ဂှ် ဒှ် ဂကောံဗဳဇ (Genus) မပံင်သီု မၞိဟ်ခေတ်တြေံတအ်တုဲ၊ ''sapiens'' ဂှ် ဒှ် ဂကူ (Species) မစၞောန်ထ္ၜး မၞိဟ်ခေတ်လၟုဟ်ရ။ သၞောတ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု တၠပညာတအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇာတ်သတ္တဝါ (Evolutionary relationships) ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစကာ သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်ဏအ်ဂှ် တၠပညာ ဇဳဝဗေဒတအ် စကာကၠုင် ယၟုမဂၠိင် (Polynomial nomenclature) မနွံကဵု အရေဝ်ဝါကျ မဂၠိုင်ကဵုပိုဒ် သွက်ဂွံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် သတ် ဟွံသေင်မ္ဂး တၞံမွဲမွဲရ။ ဗီုပြင်ဏအ်ဂှ် ဂၠိင်လောန်အာတုဲ စၟတ်သမ္တီဝါတ် ဗွဲမလောန်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ (သၞာံ ၁၇၅၃) ဂှ် တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ ဂကူသွဳဒေန် (Swedish) ယၟုပြာကတ် [[ကာရ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus) ဂှ် စပတိတ် သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် ပ္ဍဲလိက်ပြကိုဟ်ညး မၞုံယၟု ''Species Plantarum'' သွက် တၞံဆုဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Linnaeus, C. (1753). ''Species Plantarum''. Stockholm: Laurentius Salvius.&lt;/ref&gt; ဆက်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၈ ဂှ် ညးပတိတ် လိက် ''Systema Naturae'' (သၞောတ်သဘာဝ၊ လွာ မရနုက်ကဵု ၁၀) မဒှ်လိက် မစကာ သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် သွက် တိရစ္ဆာန် ကေုာံ သတ္တဝါ ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Polaszek, A. (2009). ''Systema Naturae 250 - The Linnaean Ark''. CRC Press. pp. 34–35.&lt;/ref&gt; လိန်နဳယပ်သ် ဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံသေင် ညးမကသပ်ဂွံ သၞောတ်ဏအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ကီုလေဝ် (တၠပညာ ဂါသပါဒ် ဗဝ်ဟိန် Gaspard Bauhin လေဝ် စကာလဝ် ညိညကီု)၊ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစကာ သၞောတ်ဝွံ အလုံမွဲစနစ်တုဲ ဂၠးတိတအ် ဒုင်တဲ စဵုကဵုလၟုဟ်ရ။

== သၞောဝ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ စည်းကမ်းဂမၠိုင် ==
တၞဟ်နဂွံ ထိင်ဒဝ် ယၟုသိပ္ပံတအ် ညံင်ဂွံ ညဳသၟဟ် ကေုာံ ဟွံထုဲကြာန်ဂှ် တၠပညာတအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံသၞောဝ် အလုံဂၠးတိ နာနာရ-
# '''ICZN (International Code of Zoological Nomenclature):''' ဒှ်သၞောဝ် မထိင်ဒဝ် ယၟု တိရစ္ဆာန် ကေုာံ သတ်မဂျိုင်လမျီု ဂမၠိုင်။&lt;ref&gt;Ride, W. D. L., et al. (1999). ''International Code of Zoological Nomenclature'' (4th ed.). International Trust for Zoological Nomenclature.&lt;/ref&gt;
# '''ICNafp (International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants):''' (ကၠာတေအ် ကော် ICBN) ဒှ်သၞောဝ် မထိင်ဒဝ် ယၟု တၞံဆု၊ ပတိုဟ်၊ ကေုာံ အာလ်ဂျဳ (Algae) တအ်ရ။&lt;ref&gt;McNeill, J., et al. (2012). ''International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Melbourne Code)''. Koeltz Scientific Books.&lt;/ref&gt;
# '''ICNB (International Code of Nomenclature of Bacteria):''' ဒှ်သၞောဝ် သွက် ဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria) ကေုာံ ဇဳဝမဍောတ်သောဲဂမၠိုင်။

သၞောဝ်တအ်ဝွံ ကဵုလဝ် စည်းကမ်း မပ္တံကဵု- ယၟုမွဲ ယဝ်ကဵုလဝ်တုဲ ကဵုက္လေင်ဟွံဂွံ၊ ယၟုမတြေံအိုတ်ဂှ် ဟေင် ဒးဒုင်တဲ (Principle of Priority) တအ် ဒှ်တမ်ရ။

== လဒက်ပ္တန် ယၟု ==
ယၟုသိပ္ပံ အတိုင်သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အင်္ဂါလစှ်ေ ၜါ အဓိက-
* '''ယၟု ဂကောံဗဳဇ (Generic name / Genus):''' ဒှ်ပိုဒ် ပထမ ရ။ ဍေဟ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဂကောံ မၞုံကဵု သတ် ဟွံသေင်မ္ဂး တၞံ မတုပ်ရေင်သကအ်တအ်ရ။ ဥပမာ - ''Panthera'' (ဂကောံ ကၠ၊ ဇာဒိသိုင်၊ ကၠဗတာင်)။ မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲယၟုဏအ်ဂှ် တွဵုသ္ဒးချူ နကဵု အက္ခရ်ဇၞော် (Capital letter) ရ။
* '''ယၟု ဂကူ (Specific epithet / Species):''' ဒှ်ပိုဒ် ဒုတိယ ရ။ ဍေဟ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဂကူ တၞဟ်ခြာ သီးသန့် အပ္ဍဲ ဂကောံဗဳဇဂှ်ရ။ ဥပမာ - ''tigris'' (ကၠ)။ မအက္ခရ် ပ္ဍဲပိုဒ်ဏအ်ဂှ် သ္ဒးချူ နကဵု အက္ခရ်ဍောတ် (Lower-case letter) သၟးရ။

== တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ တင်ခိုဟ် ==
သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် ဂှ် ကဵုဖဵုခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကုဂၠးတိသိပ္ပံ -
# '''လွပ် အလုံဂၠးတိ (Universality):''' မၞိဟ်အလုံဂၠးတိ ၜိုန်ရ ဟီုအရေဝ် ဟွံတုပ်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ဟီုယၟု ''Canis lupus'' မ္ဂး ညးအိုတ်သီု ကၠိုဟ်အာ ဒဒှ်ရ ဒှ် &quot;ကၠဵုကၠိင်&quot; ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ပါဲခၠေတ်ကဵု ပရေင်ထုဲကြာန် ယၟုဒေသရ။
# '''စၟတ်သမ္တီ လောဲသွာ (Clarity and Simplicity):''' ယၟုၜါပိုဒ်ဂှ် ဂၠေအ်တုဲ ကလိတ်ကလောတ် နူကဵု ယၟုမဂၠိင်ဂၠိင် ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ်ရ။
# '''စၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ဆက်စပ် (Indication of Relationship):''' သတ် ၜါ မၞုံကဵု ယၟုဗဳဇ (Genus) တုပ်မ္ဂး (ဥပမာ - ''Panthera leo'' ကဵု ''Panthera tigris'') ဂှ် ညးတအ် နွံပရေင်ဆက်စပ် ဇာတ် (Evolution) ဗွဲမကြပ်ညောန် တွဟ်ရ။&lt;ref&gt;Knapp, S., et al. (2004). &quot;Stability or stasis in the names of organisms: the evolving codes of nomenclature&quot;. ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London''. 359 (1444): 611–622.&lt;/ref&gt;

== ဗီုပြင်ချူ ကေုာံ လွပ် ==
ဗီုပြင် ချူ ယၟုၜါပိုဒ် ဂှ် နွံကဵု စည်းကမ်း မတၟေင် -
* ယၟုၜါပိုဒ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်မဂှ် ပ္ဍဲကဵု လိက်စက် (Printed text) မ္ဂး သ္ဒးချူ နကဵု '''အက္ခရ်လယျိုင်''' (''Italics'') လၟိုန်ရ။ ဥပမာ - ''Homo sapiens''။
* ယဝ်ရ ချူ နကဵုတဲ (Handwritten) မ္ဂး သ္ဒးတံင် ღေင် သၟဝ်ယၟုဂှ်ရ။ ဥပမာ - &lt;u&gt;Homo&lt;/u&gt; &lt;u&gt;sapiens&lt;/u&gt;။
* မအက္ခရ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ Genus ဂှ် ဒးချူ အက္ခရ်ဇၞော် (Capitalized) တုဲ Species ဂှ် အက္ခရ်ဍောတ် (Lower-case) ရ။
* ယဝ်ရ ပ္ဍဲလိက်ပရေင်မွဲ ယၟုသိပ္ပံ မွဲမဂှ် ချူလဝ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် မွဲဝါတုဲယျမ္ဂး၊ ပ္ဍဲအလန် ဆက်တေအ်ဂှ် ယၟု Genus ဂှ် ဖ္ဍန်ချူကေတ် အက္ခရ်ကိုပ်ကၠာ သၟးဂွံရ။ ဥပမာ - နူကဵု ''Tyrannosaurus rex'' ဂှ် က္လေင်ချူ ''T. rex''။

== သၞောတ်ယၟုလတူၜါပိုဒ် (Trinomial Nomenclature) ==
ပ္ဍဲကဵု သတ္တဗေဒ ကေုာံ ရုက္ခဗေဒ လ္ၚဵုတအ်မ္ဂး သတ်မွဲဂကူဂှ် ယဝ်ရ ပါ်လစှ်ေ အာ ဂကူလစှ်ေ (Subspecies) ပၠန်မ္ဂး ညးတအ် စကာ သၞောတ်ယၟုပိပိုဒ် (Trinomial nomenclature) ရ။
* '''ပ္ဍဲသတ္တဗေဒ (Zoology):''' ယၟုဂှ် နွံပိပိုဒ် ညဳညဳ။ ဥပမာ - ကၠ (''Panthera tigris'') ဂှ် ယဝ်ရ ဒှ် ကၠဗင်္ဂလား မ္ဂး ကော်စ ''Panthera tigris tigris'' ရ။
* '''ပ္ဍဲရုက္ခဗေဒ (Botany):''' ယၟုဂှ် နွံပိပိုဒ် ဆဂး ဒးစုတ် သင်္ကေတ ပ္ဍဲလဒေါဝ် သွက်ဂွံစၞောန်ထ္ၜး ကဆံင်လစှ်ေ (subsp. သွက် subspecies ဟွံသေင်မ္ဂး var. သွက် variety)။ ဥပမာ - ''Brassica oleracea'' var. ''capitata'' (မဒှ် တၞံကဝ်ပဳထုပ်)။

== ပြသၞာ ကေုာံ တင်ပြံင်လှာဲ ==
ပ္ဍဲကဵု ဝင် ပရေင်ပါ်ဂကူဇဳဝ မ္ဂး ပြသၞာ နာနာ က္တဵုဒှ်လဝ် နွံရ-
* '''ယၟုတုပ် (Synonyms):''' သတ် မွဲဂကူဓဝ်ဂှ် တၠပညာ ၜါတၠ ကဵုလဝ် ယၟုသိပ္ပံ ၜါ ဗွဲမတၞဟ်ခြာ မ္ဂး (ဥပမာ ဟိုတ်နူ ဟွံတီ ဒဒှ်ရ သတ်ဂှ် ဂွံလဝ်ယၟုတုဲ)၊ အတိုင်သၞောဝ် (Principle of Priority) ယၟု မပတိတ်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ်ဟေင် သ္ဒးဒုင်တဲတုဲ ယၟုကြဴဂှ် ဒှ်အာ ယၟုပလုင် (Synonym) ရ။
* '''ယၟုထပ် (Homonyms):''' ယၟုသိပ္ပံ မွဲမဓဝ်ဂှ် အာကဵုလဝ် ကု သတ် ဟွံသေင်မ္ဂး တၞံ ၜါဂကူ မဟွံတုပ်ရေင်သကအ်။ ပ္ဍဲကာလဏအ်မ္ဂး ညးမကဵုလဝ် ယၟုလက္ကရဴဂှ် သ္ဒးပြံင်လှာဲ ယၟုတၟိရ။
* '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ Genus:''' ကာလ တၠပညာတအ် ဂွံတီကေတ် ဒေတာ DNA တၟိမ္ဂး၊ သတ်လ္ၚဵုတအ် သ္ဒးဒုင် ပြံင်လှာဲ ဂကောံဗဳဇ (Genus) ရ။ ကာလဂှ် ယၟု Species ဂှ် ဆက်ထိင်လဝ်တုဲ ယၟု Genus ပြံင်အာရ။

== ဥပမာ ယၟုၜါပိုဒ် ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ် ဥပမာ ယၟုၜါပိုဒ် သိပ္ပံ သွက် သတ် ကေုာံ တၞံ မပြာကတ်တအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto;&quot;
|+ တာဗျူလာ ဥပမာ သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် ဂမၠိုင်
|-
! ယၟုဓမ္မတာ (မန်) !! ယၟုဓမ္မတာ (အင်္ဂလိက်) !! ယၟု ဂကောံဗဳဇ (Genus) !! ယၟု ဂကူ (Species epithet) !! ယၟုသိပ္ပံ (Binomial name)
|-
| မၞိဟ် || Human || ''Homo'' || ''sapiens'' || ''Homo sapiens''
|-
| ကၠ || Tiger || ''Panthera'' || ''tigris'' || ''Panthera tigris''
|-
| ဗ္ဂဲ || Domestic Cat || ''Felis'' || ''catus'' || ''Felis catus''
|-
| ကၠဵု || Dog || ''Canis'' || ''lupus'' || ''Canis lupus familiaris''
|-
| သြောအ် (သြောအ်စ) || Asian Rice || ''Oryza'' || ''sativa'' || ''Oryza sativa''
|-
| တၞံဗြာတ် || Banana || ''Musa'' || ''acuminata'' || ''Musa acuminata''
|-
| ကျာ်အလံင် (ကၟာတ်) || American Bullfrog || ''Lithobates'' || ''catesbeianus'' || ''Lithobates catesbeianus''
|}

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ အနာဂတ် ==
သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် ဝွံ ၜိုန်ရ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူကဵု ၂၅၀ သၞာံ ပြင်ကီုလေဝ်၊ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဍေဟ်ဒှ်ဒၟံင် တိုင်ခိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ဇဳဝဗေဒ ဖအိုတ်ရ။ ၜိုန်ရ ကွတ်သိပ္ပံ ဗဳဇ (Genetics) ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ သၞောတ်ပါ်ဂကူ (Cladistics) တၟိတၟိ က္တဵုဒှ်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်ကဵုယၟုၜါပိုဒ်ဝွံ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်လောဲသွာ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ခိုင်ကၠိုက် ဍေဟ်တုဲ တၠပညာတအ် ဆက်စကာဒၟံင် အတိုင်တြေံဖိုဟ်ရ။ ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး သၞောတ်ယၟုဝွံ ကောံဗစိုပ် ကု ဒေတာဗေ့သ် (Databases) ဒဳဂျဳတေဝ် ဗီုကဵု [[Wikispecies]] ကေုာံ [[GBIF]] တအ်တုဲ ဆက်တုဲ မင်မဲအာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဇဳဝစုံလင် (Biodiversity) ဂၠးတိ လၟိုန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ပါ်ဂကူဇဳဝ]]
[[Category:သၞောတ်ကဵုယၟု]]
[[Category:သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ သၞောတ်ပါ်ဂကူဂမၠိုင် (Taxonomy and Biology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology) • [[ပါ်ဂကူဇဳဝ]] (Taxonomy) • [[သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ်]] (Binomial nomenclature) • [[ကာရ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus) • [[ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]] (Phylogenetics)
|}</text>
      <sha1>39n01gu86j5gj0vgoecdal89tf0esnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox scientific method</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12188</id>
    <revision>
      <id>57991</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | abovestyle = background-color: #b0c4de; | above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}} | image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }} | caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}  | labelstyle =...&quot;</comment>
      <origin>57991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="j0478448yn40a0myd00rpd2wxjkd8xp" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| abovestyle = background-color: #b0c4de;
| above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}}
| image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }}
| caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}

| labelstyle = white-space: nowrap;

| label1     = ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| data1      = {{{field|{{{ကဏ္ဍ|}}}}}}

| label2     = တင်ရန်တၟအ်
| data2      = {{{purpose|{{{တင်ရန်တၟအ်|}}}}}}

| label3     = ညးမခၞံဗဒှ်
| data3      = {{{inventor|{{{ညးမခၞံဗဒှ်|}}}}}}

| label4     = သၞာံ / ခေတ်ကာလ
| data4      = {{{time|{{{ခေတ်ကာလ|}}}}}}

| label5     = သၞောဝ် စၟတ်သမ္တီ
| data5      = {{{standard|{{{သၞောဝ်စၟတ်သမ္တီ|}}}}}}

| label6     = ဥပမာ
| data6      = {{{example|{{{ဥပမာ|}}}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ် စကာ သွက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ၊ နဲကဲသိပ္ပံ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်သဇိုင်နာနာတအ်ရ။

&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific method
| name       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု --&gt;
| image      = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် --&gt;
| image_size = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၞော်ရုပ် --&gt;
| caption    = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ရုပ် --&gt;
| field      = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍ --&gt;
| purpose    = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ရန်တၟအ် --&gt;
| inventor   = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမခၞံဗဒှ် --&gt;
| time       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ခေတ်ကာလ --&gt;
| standard   = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ်စၟတ်သမ္တီ --&gt;
| example    = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဥပမာ --&gt;
}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific method
| ယၟု = သၞောတ်ယၟုၜါပိုဒ် (Binomial nomenclature)
| ရုပ် = Carolus Linnaeus (Alexander Roslin).png
| ဇမၞော်ရုပ် = 250px
| ပရေင်ရုပ် = ကာရ် လိန်နဳယပ်သ် (Carl Linnaeus)
| ကဏ္ဍ = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology), [[ပါ်ဂကူဇဳဝ]] (Taxonomy)
| တင်ရန်တၟအ် = ကဵုယၟု သတ် ကေုာံ တၞံ နကဵု ယၟုသိပ္ပံ
| ညးမခၞံဗဒှ် = [[ကာရ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus)
| ခေတ်ကာလ = ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ (၁၇၅၃)
| သၞောဝ်စၟတ်သမ္တီ = ICZN, ICN
| ဥပမာ = ''Homo sapiens'' (မၞိဟ်)
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သိပ္ပံ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j0478448yn40a0myd00rpd2wxjkd8xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါ်ကဆံင်ဂကူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12189</id>
    <revision>
      <id>57992</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox sociology | title = ပါ်ကဆံင်ဂကူ&lt;br&gt;(Racism / Racial Segregation) | image = [[File:Apartheid sign English Afrikaans.jpg|250px|alt=Apartheid sign]] | caption = လိက်စၟတ်သမ္တီ ဥပမာ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲအာဖရိကသၠုင်ကျာ (သၞောတ်အပါတာ်) | field = ပရေင်မၞ...&quot;</comment>
      <origin>57992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17117" sha1="qeosc21yjrt8h2cozjntd0x340yj09s" xml:space="preserve">{{Infobox sociology
| title = ပါ်ကဆံင်ဂကူ&lt;br&gt;(Racism / Racial Segregation)
| image = [[File:Apartheid sign English Afrikaans.jpg|250px|alt=Apartheid sign]]
| caption = လိက်စၟတ်သမ္တီ ဥပမာ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲအာဖရိကသၠုင်ကျာ (သၞောတ်အပါတာ်)
| field = [[ပရေင်မၞိဟ်]], [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]], [[အခေါင်အရာမၞိဟ်]]
| subfields = ဝင်ပရေင်မၞိဟ်, ပရေင်တဝ်စၞေဟ်
| key_concepts = [[ဝါဒပါ်ဂကူ]] (Racism), [[သၞောတ်အပါတာ်]] (Apartheid), ပရေင်ဒုင်ဖအိုတ်သမ္ဘာတ် (Discrimination)
| related_topics = [[ပရေင်ဗၠးၜး]], [[တုပ်သၟဟ်]]
}}

'''ပါ်ကဆံင်ဂကူ''' ({{lang-en|Racism}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang-en|Racial Segregation}}) ဂှ် ဒှ်လညာတ်၊ ဝါဒ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်ဥပဒေ မပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် နကဵု သဇိုင်လတူ တမ်မူလဂကူ၊ အသာ်စၞာံ၊ ကေုာံ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဂှ် ဂကူမွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ သၠုင်ပြဲနူ ဂကူတၞဟ်တုဲ၊ ဂကူမဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်သီကေတ် အခေါင်အရာ အသဇိုင်ဂမၠိုင် ဗီုကဵု အခေါင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် လောကဳရ။

ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူဝွံ ဒှ်ပြသၞာ အလုံဂၠးတိမွဲတုဲ၊ ပ္ဍဲဝင်ကောန်မၞိဟ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် နူခေတ် [[ကဝ်လဝ်နဳ]]၊ ခေတ်သွံရာန်ဍိက် ကေုာံ သၞောတ်အပါတာ် (Apartheid) ပ္ဍဲအာဖရိကသၠုင်ကျာတအ်ရ။

== နိဒါန် ==
ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပွမက္ဍုဟ်မၠေအ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲသၟး၊ ဍေဟ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ်အလဵုအသဳ၊ ဥပဒေ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် (Systemic structure) မပ္ဍဵုပ္ဍိုက်လဝ် ဂကူမအောန်တအ်ရ။ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဝွံ ပလီုပလာ်ကၠေအ် သဘဴဓဝ် [[တုပ်သၟဟ်]] ကေုာံ [[အခေါင်အရာမၞိဟ်]] တုဲ ပက္တဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ကယျာန်ဇေတ်၊ ပရေင်ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိညညာတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

== ဝေါဟာရ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပါ်ကဆံင်ဂကူ&quot; ဝွံ ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် စကာလဝ် &quot;Racism&quot; မကၠုင်နူ ဝေါဟာရ &quot;Race&quot; (ဂကူ) ကေုာံ &quot;-ism&quot; (ဝါဒ) ရ။ အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ်ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် ဒှ်ပွမပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကူမၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ကဆံင် သဘာဝ မဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ၊ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် ပြဲသၠုင်နူ ဂကူလ္ၚဵုရ။&lt;ref&gt;Fredrickson, George M. (2002). ''Racism: A Short History''. Princeton University Press. p. 5.&lt;/ref&gt; 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Jim_Crow_drinking_fountain_on_courthouse_lawn,_Halifax,_North_Carolina_(cropped).jpg|thumb|right|250px|ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲအမေရိကာန် (ခေတ် Jim Crow) မပါ်လဝ် ဒၞာဲသုင်ဍာ် သွက်မၞိဟ်အသာ်ဗု ကဵု မၞိဟ်အသာ်လမ္စံက်]]
ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲခေတ်တၟိဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဗွဲမပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်ရးဥရောပတအ် စကၠောန်ပရေင် သွံရာန်ဍိက် (Transatlantic slave trade) ကေုာံ စသီကေတ် ဍုင်ကဝ်လဝ်နဳ (Colonialism) ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံရ။ တၞဟ်နဂွံ ကလိဂွံ အခေါင်သွံရာန်ဍိက် ကေုာံ ပလီုပလာ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တၞဟ်တအ်ဂှ်၊ တၠပညာရးပလိုတ် လ္ၚဵုတအ် ဖန်ဗဒှ်ကၠုင် လညာတ် &quot;သိပ္ပံ ဝါဒပါ်ဂကူ&quot; (Scientific racism) မဟီုဂးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်အသာ်ဗုတအ်ဂှ် ဉာဏ်ခိုဟ်နူ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ပြဲနူ မၞိဟ်အသာ်လမ္စံက် တအ်ရ။&lt;ref&gt;Banton, Michael (1998). ''Racial Theories''. Cambridge University Press. p. 45.&lt;/ref&gt;

== သဳအိုရဳ ကေုာံ လညာတ်စိုတ်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍ စိုတ်ပညာ (Psychology) ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပါ်ကဆံင်ဂကူ နကဵု သဳအိုရဳနာနာသာ်ရ။ လညာတ်မွဲဂှ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ပါ်ကဆံင်ဂကူဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fear of the unknown) ကေုာံ ပရေင်မိက်ဂွံမင်မဲ ဒြဟတ်အဝဵု (Power dynamic) ဇကုရ။ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဂှ် ဍေဟ်ဟွံသေင် အရာမပါကၠုင် နူဂၠံဂဝ်၊ ဆဂး ဍေဟ်ဒှ် အရာမကတ်လ္ၚတ်ကေတ် နူကဵု ဂကောံမၞိဟ် (Socially constructed) ရ။&lt;ref&gt;Memmi, Albert (2000). ''Racism''. University of Minnesota Press. p. 23.&lt;/ref&gt;

== ဗီုပြင် ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဂမၠိုင် ==
ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဂှ် နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ ဗီုပြင် ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဂမၠိုင်
|-
! ဗီုပြင် (Type) !! အဓိပ္ပါယ် (Definition) !! ဥပမာ (Example)
|-
| '''ပါ်ကဆံင် အကြာပူဂိုလ်'''&lt;br&gt;(Interpersonal Racism)
| ပွမက္ဍုဟ်မၠေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဟီုပျုတ်ပမာ ညးမွဲကဵုညးမွဲ နကဵုဟိုတ် ဂကူ။
| ပွမကော်ယၟုဟွံခိုဟ် ကုဂကူတၞဟ်၊ ပွမက္ဍုဟ်မၠေအ် ညးတၞဟ် ဟိုတ်နူ အသာ်စၞာံ။
|-
| '''ပါ်ကဆံင် ပ္ဍဲသၞောဝ်'''&lt;br&gt;(Systemic / Institutional)
| ဥပဒေ၊ သၞောတ်အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဖန်လဝ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် ဂကူမွဲမွဲ။
| သၞောတ်အပါတာ် (Apartheid)၊ ပရေင်ပါ်ခြာ ဌာန်မံင် ကေုာံ ဘာဘာသာ ပ္ဍဲအမေရိကာန်။
|-
| '''ပါ်ကဆံင် လပါ်စိုတ်ဓါတ်'''&lt;br&gt;(Internalized Racism)
| ဂကူမဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်တအ်ဂှ် ပတှ်ေကေတ် လညာတ်မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကူဇကုဂှ် သဝ်နူညးတၞဟ် ဇေတ်ဇေတ်။
| ဂကူလ္ၚဵု မဂစာန်ဖန် ညံင်စၞာံဂွံဗု သွက်ဂွံ ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ကျေဝ်ဂေါဝ်။
|}

== ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲသၞောဝ် ==
ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲသၞောဝ် (Institutional racism) ဂှ် ဒှ်အရာ မဇြိုဟ်နက်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ၜိုန်ရ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေဂှ် ဟွံချူလဝ် နကဵုယၟုဂကူ တိုက်ရိုက်ကီုလေဝ်၊ ဗီုပြင်မကၠောန်ပရေင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ပရေင်ဍဵုဍိုက် ဂကူလ္ၚဵုဖိုဟ်ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲဍုင်လ္ၚဵု သၞောတ်သၞောဝ်ဓဝ် (Criminal justice system) ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဇန် ထံင် (Mass incarceration) ဂှ် ဇီုက္ဍဵုဒၟံင် လတူ ဂကူမအောန်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။&lt;ref&gt;Alexander, Michelle (2010). ''The New Jim Crow: Mass Incarceration in the Age of Colorblindness''. The New Press. p. 58.&lt;/ref&gt;

== ဖဵုပရေအ် ကေုာံ ဇီုက္ဍဵု ==
ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဝွံ ပက္တဵုဗဒှ်ကဵု ဖဵုပရေအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်-
# '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' ဂကူမဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်တအ်ဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် အောန်တုဲ ဒးမံင် ပ္ဍဲဘဝ ဒိုက်ဂတ်ရ။
# '''ပရေင်ထတ်ယုက်:''' ဟိုတ်နူ ပရေင်စိုတ်ဍဵုဍိုက် (Stress) ကေုာံ ပရေင်လွဳယဲ ဟွံတုပ်သၟဟ်တုဲ အာယုက် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ညးတအ် သဝ်စှ်ေရ။
# '''ပရေင်ပညာ:''' ကောန်ၚာ် နူဂကူမဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်တအ် ကလိဂွံ အခေါင်ပရေင်ပညာ မဍိုက်ပေင် ဟွံမာန်။
# '''ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်:''' က္တဵုဗဒှ်ကဵု ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ပရေင်ကယျာန်ဇေတ် အကြာဂကူနာနာ။

== ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင် ==
[[File:Martin_Luther_King_Jr._-_March_on_Washington.jpg|thumb|left|250px|မာတေန် လူတာ ကေန် (Martin Luther King Jr.) က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေင်ချဳဒရိုင် အခေါင်အရာ ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲအမေရိကာန် (၁၉၆၃)]]
ပ္ဍဲဝင်ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကုဝါဒပါ်ကဆံင်ဂကူဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ မပ္တံကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် အခေါင်အရာ ညးဍုင်ကွာန် (Civil Rights Movement) ပ္ဍဲအမေရိကာန် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု [[မာတေန် လူတာ ကေန်]] (Martin Luther King Jr.) ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် သၞောတ်အပါတာ် ပ္ဍဲအာဖရိကသၠုင်ကျာ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု [[နေလ်သာန် မာန်ဒေလာ]] (Nelson Mandela) တအ်ဂှ် ဒှ်သက်သဳ မပြာကတ်အိုတ်ရ။ ပရေင်ချဳဒရိုင်တအ်ဏအ် သၠုင်ပတိုန်ကဵု လညာတ် အခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကုလသမဂ္ဂ (UN) ကေုာံ ဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ် ဂၠးတိတအ် ပတိတ်လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူရ။ လိက်ကသုက် အဓိကဂှ် ဒှ် လိက်ကသုက် အလုံဂၠးတိ ဆေင်စပ် ကုပွမပလီုကၠေအ် ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ အလုံအိုတ် (ICERD) မဒှ်ရ။ ဥပဒေဏအ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ဍုင် မပါလုပ်တအ် သ္ဒးဖန်ဇန် ဥပဒေ သွက်ဂွံ ပလီုကၠေအ် ဝါဒပါ်ဂကူ ပ္ဍဲဍုင်ညးကဵုညးရ။

== လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ၜိုန်ရ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ခိုဟ်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ ဝါဒပါ်ကဆံင်ဂကူဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင်တုဲ ဆက်မံင်တဴ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဖိုဟ်ရ။ လညာတ် &quot;ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဟွံမွဲကဵု ညးပါ်ဂကူ&quot; (Racism without Racists) ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ဍဵုဍိုက်တအ်ဂှ် အောပ်ဗ္ဒန်မံင် ပ္ဍဲသၞောတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။&lt;ref&gt;Bonilla-Silva, Eduardo (2006). ''Racism without Racists: Color-Blind Racism and the Persistence of Racial Inequality in the United States''. Rowman &amp; Littlefield. p. 25.&lt;/ref&gt; တၞဟ်နဂွံ ဖအိုတ်ကၠေအ် ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ သီုဖအိုတ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် သ္ဒးပံင်တဲတုဲ သ္ဒးပြံင်လှာဲ သၞောတ်ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ သ္ဒးရှ်ေသှ်ေ ရေင်သကအ် နကဵု သဘဴဓဝ် တုပ်သၟဟ် ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:အခေါင်အရာမၞိဟ်]]
[[Category:ပါ်ကဆံင်ဂကူ]]
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[Category:ဝါဒဂမၠိုင်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | အခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Human Rights &amp; Sociology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[အခေါင်အရာမၞိဟ်]] (Human Rights) • [[ပါ်ကဆံင်ဂကူ]] (Racism) • [[သၞောတ်အပါတာ်]] (Apartheid) • [[ပရေင်ဗၠးၜး]] (Freedom) • [[တုပ်သၟဟ်]] (Equality)
|}</text>
      <sha1>qeosc21yjrt8h2cozjntd0x340yj09s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox sociology</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12190</id>
    <revision>
      <id>57993</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | abovestyle = background-color: #b0c4de; | above      = {{{title|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}} | image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }} | caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}  | labelstyle = whit...&quot;</comment>
      <origin>57993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3538" sha1="ldepzkt7mi29mdc4tjfd0neqlzejdh1" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| abovestyle = background-color: #b0c4de;
| above      = {{{title|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}
| image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }}
| caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}

| labelstyle = white-space: nowrap;

| label1     = ကဏ္ဍ အဓိက
| data1      = {{{field|{{{ကဏ္ဍ|}}}}}}

| label2     = ကဏ္ဍလစှ်ေဂမၠိုင်
| data2      = {{{subfields|{{{ကဏ္ဍလစှ်ေ|}}}}}}

| label3     = သဘဴဓဝ် အဓိက
| data3      = {{{key_concepts|{{{သဘဴဓဝ်|}}}}}}

| label4     = တၠပညာ / ညးမကၠောန်ဗဒှ်
| data4      = {{{pioneers|{{{တၠပညာ|}}}}}}

| label5     = ခေတ်ကာလ
| data5      = {{{era|{{{ခေတ်ကာလ|}}}}}}

| label6     = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| data6      = {{{related_topics|{{{ပရူပရာမဆက်စပ်|}}}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ် စကာ သွက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ပရေင်မၞိဟ် (Sociology)၊ သဳအိုရဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ်ဝါဒ ဂမၠိုင်ရ။

&lt;pre&gt;
{{Infobox sociology
| title          = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု (ဥပမာ - ပါ်ကဆံင်ဂကူ) --&gt;
| image          = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် (ဥပမာ - Apartheid.jpg) --&gt;
| image_size     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၞော်ရုပ် --&gt;
| caption        = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ရုပ် --&gt;
| field          = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍ (ဥပမာ - ပရေင်မၞိဟ်) --&gt;
| subfields      = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍလစှ်ေ --&gt;
| key_concepts   = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး သဘဴဓဝ် (သဘဴဓဝ် အဓိက) --&gt;
| pioneers       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး တၠပညာ (ညးမကၠောန်ဗဒှ်) --&gt;
| era            = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ခေတ်ကာလ --&gt;
| related_topics = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရူပရာမဆက်စပ် --&gt;
}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox sociology
| title = ပါ်ကဆံင်ဂကူ&lt;br&gt;(Racism / Racial Segregation)
| image = Apartheid sign English Afrikaans.jpg
| caption = လိက်စၟတ်သမ္တီ ဥပမာ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲအာဖရိကသၠုင်ကျာ
| field = [[ပရေင်မၞိဟ်]], [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
| subfields = ဝင်ပရေင်မၞိဟ်, ပရေင်တဝ်စၞေဟ်
| key_concepts = [[ဝါဒပါ်ဂကူ]] (Racism), [[သၞောတ်အပါတာ်]] (Apartheid)
| pioneers = 
| era = ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ - ခေတ်လၟုဟ်
| related_topics = [[ပရေင်ဗၠးၜး]], [[တုပ်သၟဟ်]]
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ပရေင်မၞိဟ်]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ldepzkt7mi29mdc4tjfd0neqlzejdh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါ်ဂကူဇဳဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12191</id>
    <revision>
      <id>57994</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientific field | name = ပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomy) | image = [[File:Biological classification L Pengo v2.svg|250px|alt=Biological classification]] | caption = ကဆံင်အဓိက သွက် ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲ ဇဳဝဗေဒ မစနူကဵု ဒိုမိန် စဵုကဵုစိုပ် သပဳသဳ (ဂကူ)။ | field...&quot;</comment>
      <origin>57994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14294" sha1="mdekxygqcue1cdtw73xb5ytn9u52ffk" xml:space="preserve">{{Infobox scientific field
| name = ပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomy)
| image = [[File:Biological classification L Pengo v2.svg|250px|alt=Biological classification]]
| caption = ကဆံင်အဓိက သွက် ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲ ဇဳဝဗေဒ မစနူကဵု ဒိုမိန် စဵုကဵုစိုပ် သပဳသဳ (ဂကူ)။
| field_of_study = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
| founder = [[ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus)
| related_sciences = [[ဖဳလဝ်ဂျေနဳ]] (Phylogenetics), သၞောတ်စနစ်ဗေဒ (Systematics)
| primary_subjects = သတ်မၞုံကဵုလမျီု, ပရေင်ကဵုယၟု, လဒက်ပ္တန် ကဆံင်ဂမၠိုင်
}}

'''ပါ်ကဆံင်ဂကူ''' ({{lang-en|Taxonomy}}, ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲပါ်ကဆံင်ဂကူ) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ[[ဇဳဝဗေဒ]] မ္ဂး ဒှ်ကွတ်ပညာ မလ္ၚတ်ပရူ ပွမကဵုယၟု၊ ပွမပံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပွမပါ်ကဆံင် ဂကောံသတ်မၞုံကဵုလမျီုဂမၠိုင် မသဇိုင်လတူ လက္ချဏ် မတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်ရ။ တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ (Taxa) တုဲ ဂကောံတအ်ဂှ် ဆက်ပါ်လဝ် နကဵု လၟေင်ကဆံင် (Taxonomic ranks) ရ။ 

== နိဒါန် ==
ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomy) ဂှ် ဒှ်ကွတ်ပညာ အဓိက မပါ်ခြာ သတ်မၞုံကဵုလမျီု (Organisms) သီုဖအိုတ် မၞုံလတူ ဂၠးတိဏအ်ရ။ သတ်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံလ္ၚတ် လောဲသွာ ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇာတ်သတ်တအ်ဂှ် သၞောတ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လက္ချဏ် ရုပ်သာ်၊ ဗဳဇ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သတ္တဝါ (Evolutionary biology) ရ။

== ဝေါဟာရဗီုပြင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ &quot;Taxonomy&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ် ဂရိတ် (Greek) တမၠာ ၜါမ၊ တွဟ်မ္ဂး *taxis* (τάξις) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမဖန်ဇန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပါ်လၟေင်&quot; (arrangement) ကေုာံ *-nomia* (-νομία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;နဲကဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်စနစ်&quot; (method) ရ။&lt;ref&gt;Simpson, Michael G. (2010). ''Plant Systematics''. Academic Press. p. 3.&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ်တပ်တ်ဂှ် ဒှ် သၞောတ်စနစ် မပါ်လၟေင် ကဆံင်ဂမၠိုင် ရ။ ပ္ဍဲဘာသာမန် မ္ဂး ကော်စ &quot;ပါ်ကဆံင်ဂကူ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;တက်သဝ်နဝ်မဳ&quot; ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Carl Linnaeus (1707-1778).jpg|thumb|right|200px|[[ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus) မဒှ် မအံက် ပါ်ကဆံင်ဂကူ ခေတ်တၟိ]]
ပရေင်ပါ်ကဆံင် သတ်မၞုံကဵုလမျီုတအ်ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် [[အာရဳသတဝ်တယ်]] (Aristotle) ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် တေအ်ရ။ ညးပါ်လဝ် သတ္တဝါတအ် နကဵု လက္ချဏ် ဆီ (နွံဆီဗကေတ် ကဵု ဟွံမွဲဆီဗကေတ်) ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ သွဳဒေန် [[ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus) ခၞံဗဒှ် သၞောတ် ပါ်ကဆံင် မပြာကတ်အိုတ် မကော်စ &quot;သၞောတ် လိန်နဳယပ်သ်&quot; (Linnaean taxonomy) ရ။ ညးဝွံ ခၞံဗဒှ် သၞောတ်ကဵုယၟု ၜါကဆံင် (Binomial nomenclature) မဒှ် သၞောတ်မစကာဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။&lt;ref&gt;Linnaeus, Carl (1753). ''Species Plantarum''. Stockholm: Laurentius Salvius.&lt;/ref&gt;

== သၞောတ် ပါ်ကဆံင် ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ် ==
သၞောတ် ပါ်ကဆံင် လိန်နဳယပ်သ် ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လက္ချဏ် ရုပ်သာ် သဘာဝ (Morphological characteristics) ရ။ ညးပါ်လဝ် သတ်တအ် နကဵု ကဆံင်ဇၞော် (Kingdom) စဵုကဵုစိုပ် ကဆံင်ဍောတ် (Species) ရ။ ၜိုန်ရ ခေတ်လၟုဟ် ကွတ်သိပ္ပံ ဒဳအေန်အေ (DNA) မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်သဇိုင် လိန်နဳယပ်သ် ဝွံ ဆက်တုဲ ကိစ္စဇၞော်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဏီဖိုဟ်ရ။

== လဒက်ပ္တန် ကဆံင်ဂမၠိုင် (Taxonomic Ranks) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ပါ်ကဆံင်ဂကူ ခေတ်တၟိ မ္ဂး၊ လၟေင်ကဆံင် အဓိက နွံ ၈ ကဆံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လၟေင်ကဆံင် ပါ်ဂကူ (နကဵု ဥပမာ - မၞိဟ်)
|-
! ကဆံင် အင်္ဂလိက် (Rank) !! ကဆံင် မန် !! ဥပမာ သွက် မၞိဟ် (Homo sapiens) !! အဓိပ္ပါယ် ဥပမာ
|-
| '''Domain''' || ဒိုမိန် (ပွိုင်ဍုင်ဇၞော်) || Eukarya || သတ် မၞုံကဵု နျူကလဳယပ်သ် ပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်
|-
| '''Kingdom''' || ကၟိန်ဍုင် (ရာဇာ) || Animalia || တိရစ္ဆာန် / သတ္တဝါ
|-
| '''Phylum''' || ဖာဲလာမ် (လွပ်ဇၞော်) || Chordata || သတ် မၞုံကဵု ဇုတ်လတိုင်စး
|-
| '''Class''' || ကလာတ် (ဂကောံတမ်) || Mammalia || သတ် မတဵုကောန် နကဵုတှ် (သတ်တှ်)
|-
| '''Order''' || အဝ်ဒါ (လၟေင်) || Primates || ကၞုဲ၊ ကဝေင်၊ ကေုာံ မၞိဟ်
|-
| '''Family''' || ဖာမ်မလဳ (ဂကောံသ္ၚိကၟိန်) || Hominidae || ဂကောံ ကၞုဲဇၞော် ကေုာံ မၞိဟ်
|-
| '''Genus''' || ဂျဳနပ် (ဗဳဇ) || ''Homo'' || ဗဳဇ မၞိဟ်
|-
| '''Species''' || သပဳသဳ (ဂကူ) || ''H. sapiens'' || မၞိဟ် ခေတ်လၟုဟ်
|}

== သၞောတ် ကဵုယၟု ၜါကဆံင် (Binomial Nomenclature) ==
သၞောတ် ကဵုယၟု ၜါကဆံင် (Binomial nomenclature) ဝွံ ဒှ်သၞောတ် ကဵုယၟု သိပ္ပံ သွက် သတ်မၞုံကဵုလမျီုဂမၠိုင်ရ။ ယၟုသိပ္ပံ ဇၟာပ်ဇၟာပ်မဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ၜါကဆံင်- ပထမဂှ် ဒှ် ယၟုဗဳဇ (Genus name) တုဲ ဒုတိယဂှ် ဒှ် ယၟုဂကူ (Species epithet) ရ။&lt;ref&gt;Judd, Walter S.; Campbell, Christopher S.; Kellogg, Elizabeth A.; Stevens, Peter F.; Donoghue, Michael J. (2007). ''Plant Systematics: A Phylogenetic Approach''. Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; 
* ဥပမာ - မၞိဟ်ဂှ် ညးကဵုလဝ် ယၟုသိပ္ပံ ''Homo sapiens'' ရ။ 
* ယၟု Genus ဂှ် ဒးစချူ နကဵု မအက္ခရ်ဇၞော် (Capital letter) တုဲ ယၟု Species ဂှ် ဒးချူ နကဵု မအက္ခရ်ဍောတ် (Small letter) ရ။ လိက်ၜါမဏအ်ဂှ် ဒးချူ နကဵု လိက်စံင် (Italics) လၟိုန်ရ။

== ပါ်ကဆံင်ဂကူ ခေတ်တၟိ ကေုာံ ဖဳလဝ်ဂျေနဳ ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး၊ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဝွံ ဟွံသဇိုင်လတူ ရုပ်သာ် သၟးရ။ တၠပညာတအ် စကာ [[ဖဳလဝ်ဂျေနဳ]] (Phylogenetics) မဒှ် ကွတ်ပညာ မလ္ၚတ် ဝင်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Evolutionary history) ကေုာံ ဒဳအေန်အေ (DNA sequence) တအ်ရ။ သၞောတ် Cladistics မဒှ် သၞောတ် မပါ်ဂကောံ နကဵု တမ်မူလ မတုပ်သၟဟ် (Common ancestor) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ်စနစ်ဗေဒ (Systematics) ခေတ်တၟိရ。&lt;ref&gt;Hennig, Willi (1966). ''Phylogenetic Systematics''. University of Illinois Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပါ်ကဆံင် ဇဳဝဗေဒ ==
ပရေင်ပါ်ကဆံင် ဇဳဝဗေဒ (Biological classification) ဝွံ မလေပ်ပြံင်လှာဲဒၟံင် အတိုင် အရာမဂွံဆဵုကေတ် တၟိတၟိတအ်ရ。 ဥပမာ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ် သတ်မၞုံကဵုလမျီု သီုဖအိုတ်ဂှ် ပါ်လဝ် ဆ တိရစ္ဆာန် ကဵု တၞံဆု ၜါကၟိန်ဍုင် သၟးရ။ လၟုဟ်မ္ဂး တၠပညာ (Carl Woese) ပါ်လဝ် သၞောတ် ဒိုမိန် ၃ သာ် (Three-domain system) မပ္တံကဵု ဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria)၊ အာခဳယျာ (Archaea) ကေုာံ ယူကာရဳယျာ (Eukarya) ရ။&lt;ref&gt;Woese, Carl R.; Kandler, Otto; Wheelis, Mark L. (1990). &quot;Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya&quot;. ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. 87 (11): 4576–4579.&lt;/ref&gt;

== တၠပညာ ပါ်ကဆံင်ဂကူ ==
တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဂှ် ညးကော်စ တၠပညာ ပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomists) ရ။ ညးတအ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ဂၠာဲဆဵု ဂကူတၟိ (New species)၊ ပံက်အဓိပ္ပါယ်၊ ကဵုယၟု သိပ္ပံ၊ ကေုာံ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲသၞောတ် ပါ်ကဆံင်ဂကူ ရ။ တၠပညာတအ် စကာ ပြတိုက် ဇဳဝ (Museums) ကေုာံ ပြတိုက် ရုက္ခဗေဒ (Herbaria) သွက်ဂွံ မင်မဲ ကေုာံ လ္ၚတ် ဇုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇကုသတ္တဝါ (Type specimens) ဂမၠိုင်ရ။

== လွပ် ကေုာံ တင်တၞဟ်ခြာ ==
ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ (Conservation biology)၊ တောံမင်မဲ ယဲ (Medicine) ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture) ရ။ ဟွံမွဲကဵု သၞောတ်ပါ်ကဆံင် မကၠးဖ္ဍးမ္ဂး၊ တၠပညာတအ် ဟွံမာန် ကဵုယၟု ကေုာံ ပါ်ခြာ ဂကူသတ် မဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ကွတ်သိပ္ပံ ဇဳဝဗေဒ ဖအိုတ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ပါ်ကဆံင်ဂကူ]]
[[Category:ကွတ်သိပ္ပံ သဘာဝ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | လၟေင်ကဆံင် ပါ်ဂကူ အဓိက (Taxonomic Ranks)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဒိုမိန် (ဇဳဝဗေဒ)|ဒိုမိန် (Domain)]] • [[ကၟိန်ဍုင် (ဇဳဝဗေဒ)|ကၟိန်ဍုင် (Kingdom)]] • [[ဖာဲလာမ် (ဇဳဝဗေဒ)|ဖာဲလာမ် (Phylum)]] • [[ကလာတ် (ဇဳဝဗေဒ)|ကလာတ် (Class)]] • [[အဝ်ဒါ (ဇဳဝဗေဒ)|အဝ်ဒါ (Order)]] • [[ဖာမ်မလဳ (ဇဳဝဗေဒ)|ဖာမ်မလဳ (Family)]] • [[ဂျဳနပ် (ဇဳဝဗေဒ)|ဂျဳနပ် (Genus)]] • [[သပဳသဳ (ဇဳဝဗေဒ)|သပဳသဳ (Species)]]
|}</text>
      <sha1>mdekxygqcue1cdtw73xb5ytn9u52ffk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>57995</id>
      <parentid>57994</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T01:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပါ်ကဆံင်ဂကူ၊တၞံ]] ဇရေင် [[ပါ်ဂကူဇဳဝ]]: typo</comment>
      <origin>57994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14294" sha1="mdekxygqcue1cdtw73xb5ytn9u52ffk" xml:space="preserve">{{Infobox scientific field
| name = ပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomy)
| image = [[File:Biological classification L Pengo v2.svg|250px|alt=Biological classification]]
| caption = ကဆံင်အဓိက သွက် ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲ ဇဳဝဗေဒ မစနူကဵု ဒိုမိန် စဵုကဵုစိုပ် သပဳသဳ (ဂကူ)။
| field_of_study = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
| founder = [[ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus)
| related_sciences = [[ဖဳလဝ်ဂျေနဳ]] (Phylogenetics), သၞောတ်စနစ်ဗေဒ (Systematics)
| primary_subjects = သတ်မၞုံကဵုလမျီု, ပရေင်ကဵုယၟု, လဒက်ပ္တန် ကဆံင်ဂမၠိုင်
}}

'''ပါ်ကဆံင်ဂကူ''' ({{lang-en|Taxonomy}}, ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲပါ်ကဆံင်ဂကူ) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ[[ဇဳဝဗေဒ]] မ္ဂး ဒှ်ကွတ်ပညာ မလ္ၚတ်ပရူ ပွမကဵုယၟု၊ ပွမပံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပွမပါ်ကဆံင် ဂကောံသတ်မၞုံကဵုလမျီုဂမၠိုင် မသဇိုင်လတူ လက္ချဏ် မတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်ရ။ တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ (Taxa) တုဲ ဂကောံတအ်ဂှ် ဆက်ပါ်လဝ် နကဵု လၟေင်ကဆံင် (Taxonomic ranks) ရ။ 

== နိဒါန် ==
ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomy) ဂှ် ဒှ်ကွတ်ပညာ အဓိက မပါ်ခြာ သတ်မၞုံကဵုလမျီု (Organisms) သီုဖအိုတ် မၞုံလတူ ဂၠးတိဏအ်ရ။ သတ်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံလ္ၚတ် လောဲသွာ ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇာတ်သတ်တအ်ဂှ် သၞောတ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လက္ချဏ် ရုပ်သာ်၊ ဗဳဇ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သတ္တဝါ (Evolutionary biology) ရ။

== ဝေါဟာရဗီုပြင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ &quot;Taxonomy&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ် ဂရိတ် (Greek) တမၠာ ၜါမ၊ တွဟ်မ္ဂး *taxis* (τάξις) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမဖန်ဇန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပါ်လၟေင်&quot; (arrangement) ကေုာံ *-nomia* (-νομία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;နဲကဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်စနစ်&quot; (method) ရ။&lt;ref&gt;Simpson, Michael G. (2010). ''Plant Systematics''. Academic Press. p. 3.&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ်တပ်တ်ဂှ် ဒှ် သၞောတ်စနစ် မပါ်လၟေင် ကဆံင်ဂမၠိုင် ရ။ ပ္ဍဲဘာသာမန် မ္ဂး ကော်စ &quot;ပါ်ကဆံင်ဂကူ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;တက်သဝ်နဝ်မဳ&quot; ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Carl Linnaeus (1707-1778).jpg|thumb|right|200px|[[ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus) မဒှ် မအံက် ပါ်ကဆံင်ဂကူ ခေတ်တၟိ]]
ပရေင်ပါ်ကဆံင် သတ်မၞုံကဵုလမျီုတအ်ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် [[အာရဳသတဝ်တယ်]] (Aristotle) ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် တေအ်ရ။ ညးပါ်လဝ် သတ္တဝါတအ် နကဵု လက္ချဏ် ဆီ (နွံဆီဗကေတ် ကဵု ဟွံမွဲဆီဗကေတ်) ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ ရုက္ခဗေဒ သွဳဒေန် [[ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus) ခၞံဗဒှ် သၞောတ် ပါ်ကဆံင် မပြာကတ်အိုတ် မကော်စ &quot;သၞောတ် လိန်နဳယပ်သ်&quot; (Linnaean taxonomy) ရ။ ညးဝွံ ခၞံဗဒှ် သၞောတ်ကဵုယၟု ၜါကဆံင် (Binomial nomenclature) မဒှ် သၞောတ်မစကာဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။&lt;ref&gt;Linnaeus, Carl (1753). ''Species Plantarum''. Stockholm: Laurentius Salvius.&lt;/ref&gt;

== သၞောတ် ပါ်ကဆံင် ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ် ==
သၞောတ် ပါ်ကဆံင် လိန်နဳယပ်သ် ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လက္ချဏ် ရုပ်သာ် သဘာဝ (Morphological characteristics) ရ။ ညးပါ်လဝ် သတ်တအ် နကဵု ကဆံင်ဇၞော် (Kingdom) စဵုကဵုစိုပ် ကဆံင်ဍောတ် (Species) ရ။ ၜိုန်ရ ခေတ်လၟုဟ် ကွတ်သိပ္ပံ ဒဳအေန်အေ (DNA) မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်သဇိုင် လိန်နဳယပ်သ် ဝွံ ဆက်တုဲ ကိစ္စဇၞော်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဏီဖိုဟ်ရ။

== လဒက်ပ္တန် ကဆံင်ဂမၠိုင် (Taxonomic Ranks) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ပါ်ကဆံင်ဂကူ ခေတ်တၟိ မ္ဂး၊ လၟေင်ကဆံင် အဓိက နွံ ၈ ကဆံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto; text-align: left;&quot;
|+ လၟေင်ကဆံင် ပါ်ဂကူ (နကဵု ဥပမာ - မၞိဟ်)
|-
! ကဆံင် အင်္ဂလိက် (Rank) !! ကဆံင် မန် !! ဥပမာ သွက် မၞိဟ် (Homo sapiens) !! အဓိပ္ပါယ် ဥပမာ
|-
| '''Domain''' || ဒိုမိန် (ပွိုင်ဍုင်ဇၞော်) || Eukarya || သတ် မၞုံကဵု နျူကလဳယပ်သ် ပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်
|-
| '''Kingdom''' || ကၟိန်ဍုင် (ရာဇာ) || Animalia || တိရစ္ဆာန် / သတ္တဝါ
|-
| '''Phylum''' || ဖာဲလာမ် (လွပ်ဇၞော်) || Chordata || သတ် မၞုံကဵု ဇုတ်လတိုင်စး
|-
| '''Class''' || ကလာတ် (ဂကောံတမ်) || Mammalia || သတ် မတဵုကောန် နကဵုတှ် (သတ်တှ်)
|-
| '''Order''' || အဝ်ဒါ (လၟေင်) || Primates || ကၞုဲ၊ ကဝေင်၊ ကေုာံ မၞိဟ်
|-
| '''Family''' || ဖာမ်မလဳ (ဂကောံသ္ၚိကၟိန်) || Hominidae || ဂကောံ ကၞုဲဇၞော် ကေုာံ မၞိဟ်
|-
| '''Genus''' || ဂျဳနပ် (ဗဳဇ) || ''Homo'' || ဗဳဇ မၞိဟ်
|-
| '''Species''' || သပဳသဳ (ဂကူ) || ''H. sapiens'' || မၞိဟ် ခေတ်လၟုဟ်
|}

== သၞောတ် ကဵုယၟု ၜါကဆံင် (Binomial Nomenclature) ==
သၞောတ် ကဵုယၟု ၜါကဆံင် (Binomial nomenclature) ဝွံ ဒှ်သၞောတ် ကဵုယၟု သိပ္ပံ သွက် သတ်မၞုံကဵုလမျီုဂမၠိုင်ရ။ ယၟုသိပ္ပံ ဇၟာပ်ဇၟာပ်မဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ၜါကဆံင်- ပထမဂှ် ဒှ် ယၟုဗဳဇ (Genus name) တုဲ ဒုတိယဂှ် ဒှ် ယၟုဂကူ (Species epithet) ရ။&lt;ref&gt;Judd, Walter S.; Campbell, Christopher S.; Kellogg, Elizabeth A.; Stevens, Peter F.; Donoghue, Michael J. (2007). ''Plant Systematics: A Phylogenetic Approach''. Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; 
* ဥပမာ - မၞိဟ်ဂှ် ညးကဵုလဝ် ယၟုသိပ္ပံ ''Homo sapiens'' ရ။ 
* ယၟု Genus ဂှ် ဒးစချူ နကဵု မအက္ခရ်ဇၞော် (Capital letter) တုဲ ယၟု Species ဂှ် ဒးချူ နကဵု မအက္ခရ်ဍောတ် (Small letter) ရ။ လိက်ၜါမဏအ်ဂှ် ဒးချူ နကဵု လိက်စံင် (Italics) လၟိုန်ရ။

== ပါ်ကဆံင်ဂကူ ခေတ်တၟိ ကေုာံ ဖဳလဝ်ဂျေနဳ ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး၊ ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဝွံ ဟွံသဇိုင်လတူ ရုပ်သာ် သၟးရ။ တၠပညာတအ် စကာ [[ဖဳလဝ်ဂျေနဳ]] (Phylogenetics) မဒှ် ကွတ်ပညာ မလ္ၚတ် ဝင်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Evolutionary history) ကေုာံ ဒဳအေန်အေ (DNA sequence) တအ်ရ။ သၞောတ် Cladistics မဒှ် သၞောတ် မပါ်ဂကောံ နကဵု တမ်မူလ မတုပ်သၟဟ် (Common ancestor) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ်စနစ်ဗေဒ (Systematics) ခေတ်တၟိရ。&lt;ref&gt;Hennig, Willi (1966). ''Phylogenetic Systematics''. University of Illinois Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပါ်ကဆံင် ဇဳဝဗေဒ ==
ပရေင်ပါ်ကဆံင် ဇဳဝဗေဒ (Biological classification) ဝွံ မလေပ်ပြံင်လှာဲဒၟံင် အတိုင် အရာမဂွံဆဵုကေတ် တၟိတၟိတအ်ရ。 ဥပမာ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ် သတ်မၞုံကဵုလမျီု သီုဖအိုတ်ဂှ် ပါ်လဝ် ဆ တိရစ္ဆာန် ကဵု တၞံဆု ၜါကၟိန်ဍုင် သၟးရ။ လၟုဟ်မ္ဂး တၠပညာ (Carl Woese) ပါ်လဝ် သၞောတ် ဒိုမိန် ၃ သာ် (Three-domain system) မပ္တံကဵု ဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria)၊ အာခဳယျာ (Archaea) ကေုာံ ယူကာရဳယျာ (Eukarya) ရ။&lt;ref&gt;Woese, Carl R.; Kandler, Otto; Wheelis, Mark L. (1990). &quot;Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya&quot;. ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. 87 (11): 4576–4579.&lt;/ref&gt;

== တၠပညာ ပါ်ကဆံင်ဂကူ ==
တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူဂှ် ညးကော်စ တၠပညာ ပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomists) ရ။ ညးတအ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ဂၠာဲဆဵု ဂကူတၟိ (New species)၊ ပံက်အဓိပ္ပါယ်၊ ကဵုယၟု သိပ္ပံ၊ ကေုာံ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲသၞောတ် ပါ်ကဆံင်ဂကူ ရ။ တၠပညာတအ် စကာ ပြတိုက် ဇဳဝ (Museums) ကေုာံ ပြတိုက် ရုက္ခဗေဒ (Herbaria) သွက်ဂွံ မင်မဲ ကေုာံ လ္ၚတ် ဇုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇကုသတ္တဝါ (Type specimens) ဂမၠိုင်ရ။

== လွပ် ကေုာံ တင်တၞဟ်ခြာ ==
ပရေင်ပါ်ကဆံင်ဂကူ ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ (Conservation biology)၊ တောံမင်မဲ ယဲ (Medicine) ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture) ရ။ ဟွံမွဲကဵု သၞောတ်ပါ်ကဆံင် မကၠးဖ္ဍးမ္ဂး၊ တၠပညာတအ် ဟွံမာန် ကဵုယၟု ကေုာံ ပါ်ခြာ ဂကူသတ် မဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ကွတ်သိပ္ပံ ဇဳဝဗေဒ ဖအိုတ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ပါ်ကဆံင်ဂကူ]]
[[Category:ကွတ်သိပ္ပံ သဘာဝ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | လၟေင်ကဆံင် ပါ်ဂကူ အဓိက (Taxonomic Ranks)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဒိုမိန် (ဇဳဝဗေဒ)|ဒိုမိန် (Domain)]] • [[ကၟိန်ဍုင် (ဇဳဝဗေဒ)|ကၟိန်ဍုင် (Kingdom)]] • [[ဖာဲလာမ် (ဇဳဝဗေဒ)|ဖာဲလာမ် (Phylum)]] • [[ကလာတ် (ဇဳဝဗေဒ)|ကလာတ် (Class)]] • [[အဝ်ဒါ (ဇဳဝဗေဒ)|အဝ်ဒါ (Order)]] • [[ဖာမ်မလဳ (ဇဳဝဗေဒ)|ဖာမ်မလဳ (Family)]] • [[ဂျဳနပ် (ဇဳဝဗေဒ)|ဂျဳနပ် (Genus)]] • [[သပဳသဳ (ဇဳဝဗေဒ)|သပဳသဳ (Species)]]
|}</text>
      <sha1>mdekxygqcue1cdtw73xb5ytn9u52ffk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါ်ကဆံင်ဂကူ၊တၞံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12192</id>
    <redirect title="ပါ်ဂကူဇဳဝ" />
    <revision>
      <id>57996</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပါ်ကဆံင်ဂကူ၊တၞံ]] ဇရေင် [[ပါ်ဂကူဇဳဝ]]: typo</comment>
      <origin>57996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="4pbplm3mnf5ilovaix2mpdwobqkum27" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ပါ်ဂကူဇဳဝ]]</text>
      <sha1>4pbplm3mnf5ilovaix2mpdwobqkum27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox scientific field</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12193</id>
    <revision>
      <id>57997</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | abovestyle = background-color: #c3d6ef; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; | above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}} | image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }} | caption    = {{{captio...&quot;</comment>
      <origin>57997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4882" sha1="tlvmeyq9qe65un5w0po3rmudnigco11" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| abovestyle = background-color: #c3d6ef; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold;
| above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}}
| image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }}
| caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}

| headerstyle = background-color: #e6e6fa;

| header1    = {{#if:{{{field_of_study|{{{ကဏ္ဍလ္ၚတ်|}}}}}}{{{subfields|{{{ကဏ္ဍလစှ်ေ|}}}}}}{{{primary_subjects|{{{ပရူပရာအဓိက|}}}}}} | တင်ဂၞင် သဇိုင် (Basic Information) }}

| labelstyle = white-space: nowrap;

| label2     = ကဏ္ဍ လ္ၚတ်
| data2      = {{{field_of_study|{{{ကဏ္ဍလ္ၚတ်|}}}}}}

| label3     = ကဏ္ဍ လစှ်ေ
| data3      = {{{subfields|{{{ကဏ္ဍလစှ်ေ|}}}}}}

| label4     = ပရူပရာ အဓိက
| data4      = {{{primary_subjects|{{{ပရူပရာအဓိက|}}}}}}

| header5    = {{#if:{{{founder|{{{တၠပညာတမ်မူလ|}}}}}}{{{related_sciences|{{{ကွတ်သိပ္ပံမဆက်စပ်|}}}}}}{{{applications|{{{လွပ်|}}}}}}{{{history|{{{ဝင်|}}}}}} | ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (History &amp; Relations) }}

| label6     = တၠပညာ တမ်မူလ
| data6      = {{{founder|{{{တၠပညာတမ်မူလ|}}}}}}

| label7     = ကွတ်သိပ္ပံ မဆက်စပ်
| data7      = {{{related_sciences|{{{ကွတ်သိပ္ပံမဆက်စပ်|}}}}}}

| label8     = လွပ်
| data8      = {{{applications|{{{လွပ်|}}}}}}

| label9     = ဝင်
| data9      = {{{history|{{{ဝင်|}}}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ကဏ္ဍသိပ္ပံ (Scientific fields) ဟွံသေင်မ္ဂး ကွတ်ပညာ နာနာသာ်ရ။ သွက်ဂွံ စကာ ထာမ်ပလိက်ဏအ်မ္ဂး ကပ်ပဳကေတ် ကောဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ စုတ်လဝ် ပ္ဍဲလတူအိုတ် ဍိုက်မုက်လိက် (Page) ဂှ်ညိ။ (စကာ နကဵု ယၟုအင်္ဂလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုမန် ၜါသာ် ဂွံရ)။

&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific field
| name             = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု --&gt;
| image            = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် --&gt;
| image_size       = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၞော်ရုပ် (ဥပမာ - 250px) --&gt;
| caption          = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ရုပ် --&gt;
| field_of_study   = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍလ္ၚတ် --&gt;
| subfields        = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍလစှ်ေ --&gt;
| primary_subjects = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရူပရာအဓိက --&gt;
| founder          = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး တၠပညာတမ်မူလ --&gt;
| related_sciences = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကွတ်သိပ္ပံမဆက်စပ် --&gt;
| applications     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး လွပ် --&gt;
| history          = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဝင် --&gt;
}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific field
| name = ပါ်ကဆံင်ဂကူ (Taxonomy)
| image = Biological classification L Pengo v2.svg
| image_size = 250px
| caption = ကဆံင်အဓိက သွက် ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူ ပ္ဍဲ ဇဳဝဗေဒ
| field_of_study = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
| subfields = ရုက္ခဗေဒ, ဇတ္တုဗေဒ
| primary_subjects = သတ်မၞုံကဵုလမျီု, ပရေင်ကဵုယၟု, လဒက်ပ္တန် ကဆံင်ဂမၠိုင်
| founder = [[ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ်]] (Carl Linnaeus)
| related_sciences = [[ဖဳလဝ်ဂျေနဳ]] (Phylogenetics), သၞောတ်စနစ်ဗေဒ (Systematics)
| applications = ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ, ပရေင်တဵုလွဳ
| history = စမံက်ဂတဝ် နူခေတ် အာရဳသတဝ်တယ်
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သိပ္ပံ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlvmeyq9qe65un5w0po3rmudnigco11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကွတ်သိပ္ပံ သဘာဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12194</id>
    <revision>
      <id>57998</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကွတ်သိပ္ပံ သဘာဝ''' (Natural sciences)၊ ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ၊ အလုံစက္ကဝါ၊ သၞောတ်ဝ် ရုပ်ဝတ္...&quot;</comment>
      <origin>57998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2297" sha1="tju3v27u3ne58qkim0st199ty5qd9b4" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကွတ်သိပ္ပံ သဘာဝ''' (Natural sciences)၊ ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ၊ အလုံစက္ကဝါ၊ သၞောတ်ဝ် ရုပ်ဝတ္ထု ကေုာံ ပရေင်မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလိုက်ပိုယ် နကဵု လွပ်ကွတ်သိပ္ပံဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဇဳဝဗေဒ (Biology):''' ပရေင်လ္ၚတ် သတ်မၞုံကဵုလမျီု၊ တၞံဆု၊ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ မၞိဟ်ဂမၠိုင်။
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပရေင်လ္ၚတ် ဒြဟတ်၊ ဒြပ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် သဘာဝ ပ္ဍဲစက္ကဝါ။
* '''ဓါတုဗေဒ (Chemistry):''' ပရေင်လ္ၚတ် ဓါတ်၊ လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတုဂမၠိုင်။
* '''သိပ္ပံ ဂၠးတိ ကေုာံ အာကာသ (Earth and Space Sciences):''' ပထဝဳဝင် (Geology)၊ နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy)၊ မဟာသမုဒ္ဒရာဗေဒ (Oceanography) ကေုာံ ပရေင်ဥတုရာသဳ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကွတ်သိပ္ပံ သဘာဝ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ကွတ်သိပ္ပံ]]
[[Category:သဘာဝ]]</text>
      <sha1>tju3v27u3ne58qkim0st199ty5qd9b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကွတ်သိပ္ပံ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12195</id>
    <revision>
      <id>57999</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကွတ်သိပ္ပံ''' (Science)၊ သၞောတ်ဝ် လ္ၚတ်သဘာဝ၊ နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific method)၊ ကေုာံ ကဏ္ဍကွတ်...&quot;</comment>
      <origin>57999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="r967k98wepq7u1plvmpb9201pjnbvc9" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကွတ်သိပ္ပံ''' (Science)၊ သၞောတ်ဝ် လ္ၚတ်သဘာဝ၊ နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific method)၊ ကေုာံ ကဏ္ဍကွတ်ပညာ မဆက်စပ် ကုသိပ္ပံ နာနာသာ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ကွတ်သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural sciences):''' ဇဳဝဗေဒ (Biology)၊ ရူပဗေဒ (Physics)၊ ဓါတုဗေဒ (Chemistry)၊ သၞံင်နက္ခတ် ကေုာံ သိပ္ပံ ဂၠးတိ။
* '''ကွတ်သိပ္ပံ သဇိုင် (Formal sciences):''' သင်္ချာ (Mathematics)၊ ယုတ္တိဗေဒ (Logic) ကေုာံ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computer science)။
* '''ကွတ်သိပ္ပံ လွပ် (Applied sciences):''' ပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering)၊ ပညာ ဂဥုဲ (Medicine) ကေုာံ ကွတ်စက် နည်းပညာ (Technology)။
* '''ဝင် ကေုာံ ဒဿန သိပ္ပံ (History and Philosophy of Science):''' တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်၊ ဝင် ပရေင်ဂၠာဲဆဵု သိပ္ပံ ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ မဆေင်ကဵု သိပ္ပံ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကွတ်သိပ္ပံ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ပညာ]]
[[Category:ဗဟုသုတ]]</text>
      <sha1>r967k98wepq7u1plvmpb9201pjnbvc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပါ်ဂကူဇဳဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12196</id>
    <revision>
      <id>58000</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပါ်ဂကူဇဳဝ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူ''' (Biological classification / Taxonomy)၊ သၞောတ်ပါ်ကဆံင်...&quot;</comment>
      <origin>58000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2639" sha1="kvrswnzgt7z65dgd7rnh76bof8onaog" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပါ်ဂကူဇဳဝ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပွမပါ်ကဆံင်ဂကူ''' (Biological classification / Taxonomy)၊ သၞောတ်ပါ်ကဆံင်ဂကူ သတ်မၞုံကဵုလမျီု၊ လၟေင်ကဆံင် (Taxonomic ranks) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်စပ် ကု သၞောတ်စနစ်ဗေဒ (Systematics) ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''လၟေင်ကဆံင် အဓိက (Major Taxonomic Ranks):''' ဒိုမိန် (Domain)၊ ကၟိန်ဍုင် (Kingdom)၊ ဖာဲလာမ် (Phylum)၊ ကလာတ် (Class)၊ အဝ်ဒါ (Order)၊ ဖာမ်မလဳ (Family)၊ ဂျဳနပ် (Genus) ကေုာံ သပဳသဳ (Species)။
* '''သၞောတ် ကဵုယၟု (Nomenclature):''' သၞောတ် ကဵုယၟု ၜါကဆံင် (Binomial nomenclature)၊ ယၟုသိပ္ပံ ကေုာံ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟုဂမၠိုင်။
* '''ဂကောံသတ္တဝါ ကေုာံ တၞံဆု:''' ပရေင်ပါ်ကဆံင် ဂကောံသတ္တဝါနာနာ၊ တၞံဆု၊ မှိုအ်၊ ဗက်တဳရဳယျာ ကေုာံ အာခဳယျာ တအ်ရ။
* '''တၠပညာ ကေုာံ ဝင် (History &amp; Taxonomists):''' တၠပညာ ပါ်ကဆံင်ဂကူ (ဥပမာ - ကာရဝ်လာတ် လိန်နဳယပ်သ်) ကေုာံ ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်ပါ်ကဆံင်ဂကူ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ပါ်ဂကူဇဳဝ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ကွတ်သိပ္ပံ သဘာဝ]]</text>
      <sha1>kvrswnzgt7z65dgd7rnh76bof8onaog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သၞောတ်ကဵုယၟု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12197</id>
    <revision>
      <id>58001</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သၞောတ်ကဵုယၟု''' (Nomenclature / Naming systems)၊ နဲကဲ ကဵုယၟု သိပ္ပံ၊ ကေုာံ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟု ပ္ဍဲကဏ္...&quot;</comment>
      <origin>58001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="js4kwdek3paireqc0kxezhsa8tmw82j" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သၞောတ်ကဵုယၟု''' (Nomenclature / Naming systems)၊ နဲကဲ ကဵုယၟု သိပ္ပံ၊ ကေုာံ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယၟု ပ္ဍဲကဏ္ဍကွတ်ပညာ နာနာသာ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''သၞောတ် ကဵုယၟု ဇဳဝဗေဒ:''' သၞောတ် ကဵုယၟု ၜါကဆံင် (Binomial nomenclature)၊ ယၟုသိပ္ပံ သွက် သတ္တဝါ၊ တၞံဆု ကေုာံ သတ်မၞုံကဵုလမျီုဂမၠိုင်။
* '''သၞောတ် ကဵုယၟု ဓါတုဗေဒ:''' သၞောတ် ကဵုယၟု IUPAC သွက် ဒြပ်စင် ကေုာံ ဓါတ်ဂမၠိုင်။
* '''သၞောတ် ကဵုယၟု နက္ခတ္တဗေဒ:''' ပရေင်ကဵုယၟု သၞံင်၊ ဂြိုဟ်၊ ဂလာတ်သဳ ကေုာံ အရာဝတ္ထု ပ္ဍဲအာကာသ။
* '''သၞောတ် ကဵုယၟု သာမည:''' သၞောတ်ကဵုယၟု ပ္ဍဲကွတ်ပညာ တၞဟ်တအ် မပ္တံကဵု ရူပဗေဒ၊ ပထဝဳဝင်၊ သိပ္ပံကောန်ပျူတာ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:သၞောတ်ကဵုယၟု]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ပါ်ဂကူဇဳဝ]]
[[Category:ကွတ်သိပ္ပံ]]
[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>js4kwdek3paireqc0kxezhsa8tmw82j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12198</id>
    <revision>
      <id>58002</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientific field | name = ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ&lt;br&gt;(Phylogenetics) | image = File:Tree of life.svg | caption = တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇဳဝပြံင်လှာဲ အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ | field = [[ဇဳဝဗေဒ]]...&quot;</comment>
      <origin>58002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19328" sha1="bnn1tvg06eq9cw7nbkm0wrqn2ywj48a" xml:space="preserve">{{Infobox scientific field
| name = ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ&lt;br&gt;(Phylogenetics)
| image = File:Tree of life.svg
| caption = တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇဳဝပြံင်လှာဲ အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ
| field = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
| specific_field = [[ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]] (Evolutionary Biology), [[ဗဳဇဗေဒ]] (Genetics), [[ပရေင်ပါ်ခြာဂကူ]] (Taxonomy)
| key_figures = [[ချာလ် ဒါဝေန်]] (Charles Darwin)&lt;br&gt;[[အာန်သ် ဟေက်ကေလ်]] (Ernst Haeckel)&lt;br&gt;[[ဝဳလဳ ဟေန်နေတ်]] (Willi Hennig)
| related = [[မဝ်လဳကျူလာ ဇဳဝဗေဒ]], [[ဇဳဝအေန်ဖဝ်မေတ္တေတ်]] (Bioinformatics)
}}

'''ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' ({{lang-en|Phylogenetics}}, {{IPA-en|ˌfaɪloʊdʒəˈnɛtɪks}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သိပ္ပံပညာ မလ္ၚတ်စမ်ၜတ် ပရူဝင် ပရေင်ပြံင်လှာဲဇဳဝ (Evolutionary history) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီု (Organisms) နာနာသာ် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။ ပ္ဍဲဘာသာ ဇဳဝဗေဒမ္ဂး ပရေင်ဆက်စပ်ဏအ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် နူကဵု ဗဳဇ (Genetics)၊ အင်္ဂလက္ချဏ် မ္ၚး (Morphology)၊ ကေုာံ အာဲကၟာဲ မဆေင်ကဵု ဒဳအေန်အေ (DNA sequences) တအ်ရ။ သွဟ်မကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် မလေပ်စၞောန်ထ္ၜး နကဵု ဗီုပြင် '''တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' (Phylogenetic tree) မဒှ်ရ။ 

== နိဒါန် ==
ပရေင်လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လက္ချဏ် မပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် အဆက်ဆက် နူကဵု ဇုဇဗဴလ တမၠာ (Common ancestor) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ကု သၞောတ်ပါ်ခြာ လေန်နေယာန် (Linnaean taxonomy) မဒှ်သၞောတ် ပါ်ခြာ နကဵု ရုပ်သာ်သၟးရ။ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် စကာ ကိရိယာ စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သၞောတ်သင်္ချာ သွက်ဂွံ တော်ကေတ် အခိင် ကေုာံ ပရေင်ကြပ်ညောန် အကြာ ဂကူသတ်တအ်ရ။ ကဏ္ဍဏအ် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်က္တဵုဒှ် ယဲကပ် (ဥပမာ- ကဝ်ဗေတ်-၁၉) ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝဂမၠိုင်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝေါဟာရ &quot;Phylogenetics&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် &quot;Phyle&quot; (φυλή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တမ်ရိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူ&quot; ကေုာံ &quot;Genetikos&quot; (γενετικός) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တမ်မူလ က္တဵုဒှ်&quot; ရ။
လညာတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇဳဝဏအ်ဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲလိက် [[ချာလ် ဒါဝေန်]] မၞုံယၟု ''On the Origin of Species'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ ရ။ ဒါဝေန် ဓဇက်ထ္ၜးလဝ် ဗီုပြင် တၞံဇဳဝ (Tree of Life) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Darwin, C. (1859). ''On the Origin of Species''. John Murray, London.&lt;/ref&gt; ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ ဂျာမာန် အာန်သ် ဟေက်ကေလ် (Ernst Haeckel) စကာ ဝေါဟာရ &quot;Phylogeny&quot; တုဲ ခၞံဗဒှ် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် မလှဲလးရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် တၠပညာ [[ဝဳလဳ ဟေန်နေတ်]] (Willi Hennig) ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics) မဒှ် သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဇာတ်ဆက်စပ် နကဵု သၞောတ်ဗဗွဲ သိပ္ပံရ။&lt;ref&gt;Hennig, W. (1966). ''Phylogenetic Systematics''. University of Illinois Press.&lt;/ref&gt;

== တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ (Phylogenetic Tree) ==
[[File:Phylogenetic_Tree_of_Life.svg|thumb|right|300px|တၞံဇဳဝ (Tree of Life) မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗက်တဳရဳယျာ၊ အာခဳယျာ ကေုာံ ယူကာရဳယောတ်]]
တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် ဒှ် ဗီုပြကိုဟ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဗဳဇရ။ လဒက်ပ္တန် အဓိက ပ္ဍဲတၞံဏအ်ဂှ်-
* '''ရိုဟ် (Root):''' စၞောန်ထ္ၜး ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ မဒှ်တမ် သွက်သတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲတၞံဂှ်။
* '''ကၞာင် (Branches):''' စၞောန်ထ္ၜး အဆက်အဆေန် ဝင်ပြံင်လှာဲ။ ဇမၠိင် ကၞာင် လ္ၚဵုဂှ် မလေပ်စၞောန်ထ္ၜး အခိင် (Time) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗဳဇ (Genetic change) ရ။
* '''ကၞင် (Nodes):''' ဒၞာဲ ကၞာင် မပါ်တိတ်အာဂှ် စၞောန်ထ္ၜး ဒၞာဲ ဇုဇဗဴလ မွဲဂှ် ပြးဇး ပါ်အာ ၜါဂကူရ။
* '''တၞး (Leaves / Taxa):''' လပါ်ကၞောတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဂကူသတ် မဂျိုင်ဒၟံင် လၟုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး မကၠေအ်ကၠက်အာယျတအ်ရ။

တၞံဂမၠိုင်ဂှ် ပါ်လဝ် ၜါသာ်- တၞံမၞုံကဵုရိုဟ် (Rooted trees) ကေုာံ တၞံဟွံမွဲကဵုရိုဟ် (Unrooted trees) ရ။

== ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မဂၠာဲဇာတ် (Phylogenetic Methods) ==
တၞဟ်နဂွံ ဒက်ပ္တန် တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မွဲဂှ် တၠပညာတအ် စကာ သၞောတ် တော်သင်္ချာ (Algorithms) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ သၞောတ် ဂၠာဲ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ အဓိကဂမၠိုင် (Main Phylogenetic Methods)
|-
! သၞောတ် (Method) !! ဒုင်သဇိုင်လတူ (Based on) !! တင်ခိုဟ် (Advantages) !! တင်ဝါတ်ဂါတ် (Disadvantages)
|-
| '''သၞောတ် စမၠောအ်ဇမ္ၚောဲ'''&lt;br&gt;([[Distance-matrix methods]]) || ပွမတော် ဇမ္ၚောဲ အကြာ ဒဳအေန်အေ ၜါ || တော်ပြဟ်၊ စကာလောဲ || သၠေဟ်ပၟာ ဂၠိုင်၊ ဟွံကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲဒေတာ မဇၞော်
|-
| '''ပါသဳမဝ်နဳ အနန္တ'''&lt;br&gt;([[Maximum parsimony]]) || ပွမရုဲကေတ် တၞံ မနွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ အောန်အိုတ် || သဘဴဓဝ် ကၠးဖ္ဍး၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လောဲ || မလေပ်ဗၠေတ်ယောင် ဒၟာနူ လက္ချဏ် ကၞာင်ဂၠိင် (Long-branch attraction)
|-
| '''ပရေင်ဒှ်မာန် အနန္တ'''&lt;br&gt;([[Maximum likelihood]]) || သၞောတ် ပရေင်ဒှ်မာန် သဒ္ဒဗေဒ (Statistical probability) || ဍိုက်ပေင်ကဵု သိပ္ပံ၊ တော်စိုပ် အလုံဒေတာ || စကာ အခိင် ကေုာံ ဒြဟတ် ကောန်ပျူတာ ဇၞော်
|-
| '''ဘေရှေန် အေန်ဖရိန်'''&lt;br&gt;([[Bayesian inference]]) || သၞောတ် ဘေရှေန် သင်္ချာ (Bayesian statistics) || စၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ဖျေဟ်စိုတ် (Posterior probability) ခိုဟ် || စကာ အခိင် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲစက်
|}

== မဝ်လဳကျူလာ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ (Molecular Phylogenetics) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ အာရ်အေန်အေ (RNA) ကေုာံ ပရဝ်တေန် (Protein) ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ မဝ်လဳကျူလာ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဗီုပြင် (Sequences) ဒဳအေန်အေ သတ်တအ်တုဲ ပတုပ်ရံင်ရေင်သကအ်ရ။ သၞောတ် '''နာဍဳ မဝ်လဳကျူလာ''' (Molecular clock) ဂှ်လေဝ် စကာ သွက်ဂွံ တော်ကေတ် အခိင် မလောန်ကၠုင်လဝ် သၞာံ မူစိပြကောဋိကိုဋ် မပါ်တိတ်ကၠုင် နူဇုဇဗဴလ မွဲရ။&lt;ref&gt;Zuckerkandl, E., &amp; Pauling, L. (1965). &quot;Evolutionary divergence and structural chemistry of proteins&quot;. ''Evolving Genes and Proteins'', 97–166.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံဂမၠိုင် (Applications) ==
ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ နွံလွပ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ နာနာသာ်ရ-
# '''ဇဳဝဗေဒ မင်မဲ (Conservation biology):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲစၟတ်သမ္တီ ဂကူသတ် မကြပ်ကၠေအ်ကၠက် ကေုာံ ဖန်ဇန် မင်မဲ ဂကူ ဗဳဇ တအ်ရ။
# '''ကပ်ယဲ ကေုာံ ဆေင်စပ်ကဵု ဂဥုဲ (Epidemiology):''' လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ် ဗိုတ်ရပ်သ် (Viruses) ဥပမာ - အေတျ်အာဲဝဳ (HIV), ကဝ်ဗေတ်-၁၉ (SARS-CoV-2) တအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ဗီုလဵု ယဲပြးဇး ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲစဵုဒၞာ ရ။&lt;ref&gt;Pybus, O. G., &amp; Rambaut, A. (2009). &quot;Evolutionary analysis of the dynamics of viral infectious disease&quot;. ''Nature Reviews Genetics'', 10(8), 540–550.&lt;/ref&gt;
# '''သိပ္ပံ ရာဇာဝတ် (Forensics):''' လ္ၚတ် သက်သဳ ဒဳအေန်အေ ပ္ဍဲဒၞာဲ ဒုဟ်ရာဇာဝတ် ကေုာံ တော်ဂၠာဲ တမ်မူလ သက်သဳ။
# '''ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ သဘာဝ:''' ဂၠာဲ ဇာတ်ဆက်စပ် တၞံဆု ကေုာံ သတ်မတဵုလွဳဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သတ်မၞုံကဵု အာဟာရ ကေုာံ ဒုင်မာန် ယဲစၟဂမၠိုင်။

== ဇာတ်ဆက်စပ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ (Phylogenetics and Taxonomy) ==
ပရေင်ပါ်ခြာ ဂကူသတ် (Taxonomy) ဂှ် ပ္ဍဲခေတ်တၟိဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ အလုံအိုတ်ရ။ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ ဂကောံ (Clades) အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ-
* '''မဝ်နဝ်ဖဳလဳ (Monophyly):''' ဂကောံ မပါလုပ် သီု ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ ကေုာံ အဆက်အဆေန် ညးဖအိုတ်။ (ဣဏအ်ဟေင် ဒှ် ဂကောံ ဇေတ်တ် မစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲ သိပ္ပံ)။
* '''ပါရာဖဳလဳ (Paraphyly):''' ဂကောံ မပါလုပ် ဇုဇဗဴလ အဓိက ကီုလေဝ် ဟွံပါလုပ် အဆက်အဆေန် ညးလ္ၚဵု။ (ဥပမာ- ဂကောံ ၚာဲ (Reptiles) မဟွံစုတ်လဝ် ဂစေမ်)။
* '''ပဝ်လဳဖဳလဳ (Polyphyly):''' ဂကောံ မပံင်လဝ် သတ် မဟွံမွဲကဵု ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ။ (ဥပမာ- ဂကောံ သတ်မနွံကဵု သၞေင် ဗီုကဵု ကဝ ကဵု ဂစေမ်)။

== ဒေတာ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ (Data Sources and Traits) ==
ဒေတာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေတာ ရုပ်သာ်မ္ၚး (Morphological data) ကေုာံ ဒေတာ မဝ်လဳကျူလာ (Molecular data) ရ။ တၠပညာတအ် ဒးပါ်ခြာ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ၜါသာ်ရ-
# '''လက္ချဏ်တမ်တုပ် (Homology):''' ပရေင်တုပ်သၟဟ် မကၠုင်နူ ဇုဇဗဴလ မွဲ။ (ဥပမာ- ဇုတ်တဲ ကောန်မၞိဟ် ကဵု ဇုတ်သၞေင် ကဝ)။
# '''လက္ချဏ်ကၠောန်တုပ် (Homoplasy / Convergent evolution):''' ပရေင်တုပ်သၟဟ် မက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ တၞဟ်ခြာ ဆဂး ရုပ်သာ်တုပ်။ (ဥပမာ- သၞေင် စၟ ကဵု သၞေင် ဂစေမ်)။&lt;ref&gt;Felsenstein, J. (2004). ''Inferring Phylogenies''. Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဒးဝေင်ပါဲ လက္ချဏ်ကၠောန်တုပ် ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ အခက်အခုဲ (Challenges and Limitations) ==
ၜိုန်ရ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဒှ် ကွတ်သိပ္ပံ မခိုင်ကၠိုက်ကီုလေဝ် နွံကဵု တင်ဝါတ်ဂါတ် နာနာရ-
* '''ပရေင်ကၠောအ်ကူး ဗဳဇ လပါ်ကရေင် (Horizontal Gene Transfer - HGT):''' ပ္ဍဲ ဗက်တဳရဳယျာ ဂမၠိုင် ဒဳအေန်အေ ဂှ် ကၠောအ်ကူး အကြာ ဂကူတၞဟ်ခြာ သီုဟွံသေင် နူ မိမ ကု ကောန်ဇာတ်ရ။ ဣဏအ် ပကဵု ညံင် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် ဂွံထုဲထံင်အာမာန်ရ။
* '''ပရေင်ပြးဇး ပြဟ် (Rapid Radiation):''' ကာလ ဂကူသတ်တအ် ပါ်ပြးတိတ်အာ ဗွဲမပြဟ် ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်အိုတ် (ဥပမာ- ကြဴနူ ဒုင်ဘဲ ကပ်ဇၞော်) မ္ဂး ဒဳအေန်အေ ဟွံဂွံ ပြံင်လှာဲ အခိင်ရုံဂပ်တုဲ ပါ်ခြာ ဇာတ်ဆက်စပ် ဝါတ်ရ။
* '''ပရေင်ဗွဲစိုတ် ကၞာင်ဂၠိင် (Long-branch attraction):''' ဂကူသတ် မပြံင်လှာဲ ဗွဲမပြဟ် ၜါဂကူဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံဆက်စပ်ကီုလေဝ် စက်ကောန်ပျူတာ လေပ်ထေင်ကေတ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်အနာဂတ် (Conclusion and Future) ==
ပ္ဍဲခေတ် လ္ၚတ် ဗဳဇအလုံ (Genomics era) လၟုဟ်မ္ဂး၊ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ ကလိဂွံ ဒေတာ ဗွဲမဂၠိုင် မကော်စ &quot;ဒေတာဇၞော်&quot; (Big Data) ရ。 လွပ် ကွတ် [[ဉာဏ်ပညာ ကောန်မၞိဟ်ပတုပ်]] (Artificial Intelligence) ကေုာံ စက်ကတ်လ္ၚတ် (Machine Learning) တအ်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တၞဟ်နဂွံ တော်ကေတ် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် မထုဲထံင်တအ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပရေင်ပံင်နှဴ ဒေတာ ဖဝ်သဳ (Fossils) ကဵု ဒေတာ ဒဳအေန်အေ ခေတ်တၟိဂှ် ပကဵု ညံင် ဝင်ပြံင်လှာဲ ဇဳဝ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ ဂွံကၠးဖ္ဍးတုဲ ဍိုက်ပေင်ကၠုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]]
[[Category:ဗဳဇဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်]]
[[Category:ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ (Evolutionary Biology) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ (Taxonomy)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]] (Phylogenetics) • [[ပရေင်ပါ်ခြာဂကူ]] (Taxonomy) • [[သၞောတ် လေန်နေယာန်]] (Linnaean taxonomy) • [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics) • [[ဒဳအေန်အေ]] (DNA) • [[မဝ်လဳကျူလာ နာဍဳ]] (Molecular clock)
|}</text>
      <sha1>bnn1tvg06eq9cw7nbkm0wrqn2ywj48a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58006</id>
      <parentid>58002</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T01:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19328" sha1="rt6blcbii99m6kp3xq18fvxr2o8d0tb" xml:space="preserve">{{Infobox scientific field
| name = ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ&lt;br&gt;(Phylogenetics)
| image = File:Tree of life.svg
| caption = တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇဳဝပြံင်လှာဲ အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ
| field = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
| specific_field = [[ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]] (Evolutionary Biology), [[ဗဳဇဗေဒ]] (Genetics), [[ပရေင်ပါ်ခြာဂကူ]] (Taxonomy)
| key_figures = [[ချာလ် ဒါဝေန်]] (Charles Darwin)&lt;br&gt;[[အာန်သ် ဟေက်ကေလ်]] (Ernst Haeckel)&lt;br&gt;[[ဝဳလဳ ဟေန်နေတ်]] (Willi Hennig)
| related = [[မဝ်လဳကျူလာ ဇဳဝဗေဒ]], [[ဇဳဝအေန်ဖဝ်မေတ္တေတ်]] (Bioinformatics)
}}

'''ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' ({{lang-en|Phylogenetics}}, {{IPA-en|ˌfaɪloʊdʒəˈnɛtɪks}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သိပ္ပံပညာ မလ္ၚတ်စမ်ၜတ် ပရူဝင် ပရေင်ပြံင်လှာဲဇဳဝ (Evolutionary history) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီု (Organisms) နာနာသာ် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။ ပ္ဍဲဘာသာ ဇဳဝဗေဒမ္ဂး ပရေင်ဆက်စပ်ဏအ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် နူကဵု ဗဳဇ (Genetics)၊ အင်္ဂလက္ချဏ် မ္ၚး (Morphology)၊ ကေုာံ အာဲကၟာဲ မဆေင်ကဵု ဒဳအေန်အေ (DNA sequences) တအ်ရ။ သွဟ်မကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် မလေပ်စၞောန်ထ္ၜး နကဵု ဗီုပြင် '''တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' (Phylogenetic tree) မဒှ်ရ။ 

== နိဒါန် ==
ပရေင်လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လက္ချဏ် မပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် အဆက်ဆက် နူကဵု ဇုဇဗဴလ တမၠာ (Common ancestor) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ကု သၞောတ်ပါ်ခြာ လေန်နေယာန် (Linnaean taxonomy) မဒှ်သၞောတ် ပါ်ခြာ နကဵု ရုပ်သာ်သၟးရ။ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် စကာ ကိရိယာ စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သၞောတ်သင်္ချာ သွက်ဂွံ တော်ကေတ် အခိင် ကေုာံ ပရေင်ကြပ်ညောန် အကြာ ဂကူသတ်တအ်ရ။ ကဏ္ဍဏအ် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်က္တဵုဒှ် ယဲကပ် (ဥပမာ- ကဝ်ဗေတ်-၁၉) ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝဂမၠိုင်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝေါဟာရ &quot;Phylogenetics&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် &quot;Phyle&quot; (φυλή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တမ်ရိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူ&quot; ကေုာံ &quot;Genetikos&quot; (γενετικός) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တမ်မူလ က္တဵုဒှ်&quot; ရ။
လညာတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇဳဝဏအ်ဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲလိက် [[ချာလ် ဒါဝေန်]] မၞုံယၟု ''On the Origin of Species'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ ရ။ ဒါဝေန် ဓဇက်ထ္ၜးလဝ် ဗီုပြင် တၞံဇဳဝ (Tree of Life) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Darwin, C. (1859). ''On the Origin of Species''. John Murray, London.&lt;/ref&gt; ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ ဂျာမာန် အာန်သ် ဟေက်ကေလ် (Ernst Haeckel) စကာ ဝေါဟာရ &quot;Phylogeny&quot; တုဲ ခၞံဗဒှ် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် မလှဲလးရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် တၠပညာ [[ဝဳလဳ ဟေန်နေတ်]] (Willi Hennig) ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics) မဒှ် သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဇာတ်ဆက်စပ် နကဵု သၞောတ်ဗဗွဲ သိပ္ပံရ။&lt;ref&gt;Hennig, W. (1966). ''Phylogenetic Systematics''. University of Illinois Press.&lt;/ref&gt;

== တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ (Phylogenetic Tree) ==
[[File:Phylogenetic_Tree_of_Life.svg|thumb|right|300px|တၞံဇဳဝ (Tree of Life) မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗက်တဳရဳယျာ၊ အာခဳယျာ ကေုာံ ယူကာရဳယောတ်]]
တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် ဒှ် ဗီုပြကိုဟ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဗဳဇရ။ လဒက်ပ္တန် အဓိက ပ္ဍဲတၞံဏအ်ဂှ်-
* '''ရိုဟ် (Root):''' စၞောန်ထ္ၜး ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ မဒှ်တမ် သွက်သတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲတၞံဂှ်။
* '''ကၞာင် (Branches):''' စၞောန်ထ္ၜး အဆက်အဆေန် ဝင်ပြံင်လှာဲ။ ဇမၠိင် ကၞာင် လ္ၚဵုဂှ် မလေပ်စၞောန်ထ္ၜး အခိင် (Time) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗဳဇ (Genetic change) ရ။
* '''ကၞင် (Nodes):''' ဒၞာဲ ကၞာင် မပါ်တိတ်အာဂှ် စၞောန်ထ္ၜး ဒၞာဲ ဇုဇဗဴလ မွဲဂှ် ပြးဇး ပါ်အာ ၜါဂကူရ။
* '''တၞး (Leaves / Taxa):''' လပါ်ကၞောတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဂကူသတ် မဂျိုင်ဒၟံင် လၟုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး မကၠေအ်ကၠက်အာယျတအ်ရ။

တၞံဂမၠိုင်ဂှ် ပါ်လဝ် ၜါသာ်- တၞံမၞုံကဵုရိုဟ် (Rooted trees) ကေုာံ တၞံဟွံမွဲကဵုရိုဟ် (Unrooted trees) ရ။

== ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မဂၠာဲဇာတ် (Phylogenetic Methods) ==
တၞဟ်နဂွံ ဒက်ပ္တန် တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မွဲဂှ် တၠပညာတအ် စကာ သၞောတ် တော်သင်္ချာ (Algorithms) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ သၞောတ် ဂၠာဲ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ အဓိကဂမၠိုင် (Main Phylogenetic Methods)
|-
! သၞောတ် (Method) !! ဒုင်သဇိုင်လတူ (Based on) !! တင်ခိုဟ် (Advantages) !! တင်ဝါတ်ဂါတ် (Disadvantages)
|-
| '''သၞောတ် စမၠောအ်ဇမ္ၚောဲ'''&lt;br&gt;([[Distance-matrix methods]]) || ပွမတော် ဇမ္ၚောဲ အကြာ ဒဳအေန်အေ ၜါ || တော်ပြဟ်၊ စကာလောဲ || သၠေဟ်ပၟာ ဂၠိုင်၊ ဟွံကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲဒေတာ မဇၞော်
|-
| '''ပါသဳမဝ်နဳ အနန္တ'''&lt;br&gt;([[Maximum parsimony]]) || ပွမရုဲကေတ် တၞံ မနွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ အောန်အိုတ် || သဘဴဓဝ် ကၠးဖ္ဍး၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လောဲ || မလေပ်ဗၠေတ်ယောင် ဒၟာနူ လက္ချဏ် ကၞာင်ဂၠိင် (Long-branch attraction)
|-
| '''ပရေင်ဒှ်မာန် အနန္တ'''&lt;br&gt;([[Maximum likelihood]]) || သၞောတ် ပရေင်ဒှ်မာန် သဒ္ဒဗေဒ (Statistical probability) || ဍိုက်ပေင်ကဵု သိပ္ပံ၊ တော်စိုပ် အလုံဒေတာ || စကာ အခိင် ကေုာံ ဒြဟတ် ကောန်ပျူတာ ဇၞော်
|-
| '''ဘေရှေန် အေန်ဖရိန်'''&lt;br&gt;([[Bayesian inference]]) || သၞောတ် ဘေရှေန် သင်္ချာ (Bayesian statistics) || စၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ဖျေဟ်စိုတ် (Posterior probability) ခိုဟ် || စကာ အခိင် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲစက်
|}

== မဝ်လဳကျူလာ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ (Molecular Phylogenetics) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ အာရ်အေန်အေ (RNA) ကေုာံ ပရဝ်တေန် (Protein) ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ မဝ်လဳကျူလာ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဗီုပြင် (Sequences) ဒဳအေန်အေ သတ်တအ်တုဲ ပတုပ်ရံင်ရေင်သကအ်ရ။ သၞောတ် '''နာဍဳ မဝ်လဳကျူလာ''' (Molecular clock) ဂှ်လေဝ် စကာ သွက်ဂွံ တော်ကေတ် အခိင် မလောန်ကၠုင်လဝ် သၞာံ မူစိပြကောဋိကိုဋ် မပါ်တိတ်ကၠုင် နူဇုဇဗဴလ မွဲရ။&lt;ref&gt;Zuckerkandl, E., &amp; Pauling, L. (1965). &quot;Evolutionary divergence and structural chemistry of proteins&quot;. ''Evolving Genes and Proteins'', 97–166.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံဂမၠိုင် (Applications) ==
ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ နွံလွပ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ နာနာသာ်ရ-
# '''ဇဳဝဗေဒ မင်မဲ (Conservation biology):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲစၟတ်သမ္တီ ဂကူသတ် မကြပ်ကၠေအ်ကၠက် ကေုာံ ဖန်ဇန် မင်မဲ ဂကူ ဗဳဇ တအ်ရ။
# '''ကပ်ယဲ ကေုာံ ဆေင်စပ်ကဵု ဂဥုဲ (Epidemiology):''' လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ် ဗိုတ်ရပ်သ် (Viruses) ဥပမာ - အေတျ်အာဲဝဳ (HIV), ကဝ်ဗေတ်-၁၉ (SARS-CoV-2) တအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ဗီုလဵု ယဲပြးဇး ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲစဵုဒၞာ ရ။&lt;ref&gt;Pybus, O. G., &amp; Rambaut, A. (2009). &quot;Evolutionary analysis of the dynamics of viral infectious disease&quot;. ''Nature Reviews Genetics'', 10(8), 540–550.&lt;/ref&gt;
# '''သိပ္ပံ ရာဇာဝတ် (Forensics):''' လ္ၚတ် သက်သဳ ဒဳအေန်အေ ပ္ဍဲဒၞာဲ ဒုဟ်ရာဇာဝတ် ကေုာံ တော်ဂၠာဲ တမ်မူလ သက်သဳ။
# '''ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ သဘာဝ:''' ဂၠာဲ ဇာတ်ဆက်စပ် တၞံဆု ကေုာံ သတ်မတဵုလွဳဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သတ်မၞုံကဵု အာဟာရ ကေုာံ ဒုင်မာန် ယဲစၟဂမၠိုင်။

== ဇာတ်ဆက်စပ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ (Phylogenetics and Taxonomy) ==
ပရေင်ပါ်ခြာ ဂကူသတ် (Taxonomy) ဂှ် ပ္ဍဲခေတ်တၟိဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ အလုံအိုတ်ရ။ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ ဂကောံ (Clades) အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ-
* '''မဝ်နဝ်ဖဳလဳ (Monophyly):''' ဂကောံ မပါလုပ် သီု ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ ကေုာံ အဆက်အဆေန် ညးဖအိုတ်။ (ဣဏအ်ဟေင် ဒှ် ဂကောံ ဇေတ်တ် မစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲ သိပ္ပံ)။
* '''ပါရာဖဳလဳ (Paraphyly):''' ဂကောံ မပါလုပ် ဇုဇဗဴလ အဓိက ကီုလေဝ် ဟွံပါလုပ် အဆက်အဆေန် ညးလ္ၚဵု။ (ဥပမာ- ဂကောံ ၚာဲ (Reptiles) မဟွံစုတ်လဝ် ဂစေမ်)။
* '''ပဝ်လဳဖဳလဳ (Polyphyly):''' ဂကောံ မပံင်လဝ် သတ် မဟွံမွဲကဵု ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ။ (ဥပမာ- ဂကောံ သတ်မနွံကဵု သၞေင် ဗီုကဵု ကဝ ကဵု ဂစေမ်)။

== ဒေတာ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ (Data Sources and Traits) ==
ဒေတာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေတာ ရုပ်သာ်မ္ၚး (Morphological data) ကေုာံ ဒေတာ မဝ်လဳကျူလာ (Molecular data) ရ။ တၠပညာတအ် ဒးပါ်ခြာ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ၜါသာ်ရ-
# '''လက္ချဏ်တမ်တုပ် (Homology):''' ပရေင်တုပ်သၟဟ် မကၠုင်နူ ဇုဇဗဴလ မွဲ။ (ဥပမာ- ဇုတ်တဲ ကောန်မၞိဟ် ကဵု ဇုတ်သၞေင် ကဝ)။
# '''လက္ချဏ်ကၠောန်တုပ် (Homoplasy / Convergent evolution):''' ပရေင်တုပ်သၟဟ် မက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ တၞဟ်ခြာ ဆဂး ရုပ်သာ်တုပ်။ (ဥပမာ- သၞေင် စၟ ကဵု သၞေင် ဂစေမ်)။&lt;ref&gt;Felsenstein, J. (2004). ''Inferring Phylogenies''. Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဒးဝေင်ပါဲ လက္ချဏ်ကၠောန်တုပ် ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ အခက်အခုဲ (Challenges and Limitations) ==
ၜိုန်ရ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဒှ် ကွတ်သိပ္ပံ မခိုင်ကၠိုက်ကီုလေဝ် နွံကဵု တင်ဝါတ်ဂါတ် နာနာရ-
* '''ပရေင်ကၠောအ်ကူး ဗဳဇ လပါ်ကရေင် (Horizontal Gene Transfer - HGT):''' ပ္ဍဲ ဗက်တဳရဳယျာ ဂမၠိုင် ဒဳအေန်အေ ဂှ် ကၠောအ်ကူး အကြာ ဂကူတၞဟ်ခြာ သီုဟွံသေင် နူ မိမ ကု ကောန်ဇာတ်ရ။ ဣဏအ် ပကဵု ညံင် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် ဂွံထုဲထံင်အာမာန်ရ။
* '''ပရေင်ပြးဇး ပြဟ် (Rapid Radiation):''' ကာလ ဂကူသတ်တအ် ပါ်ပြးတိတ်အာ ဗွဲမပြဟ် ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်အိုတ် (ဥပမာ- ကြဴနူ ဒုင်ဘဲ ကပ်ဇၞော်) မ္ဂး ဒဳအေန်အေ ဟွံဂွံ ပြံင်လှာဲ အခိင်ရုံဂပ်တုဲ ပါ်ခြာ ဇာတ်ဆက်စပ် ဝါတ်ရ။
* '''ပရေင်ဗွဲစိုတ် ကၞာင်ဂၠိင် (Long-branch attraction):''' ဂကူသတ် မပြံင်လှာဲ ဗွဲမပြဟ် ၜါဂကူဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံဆက်စပ်ကီုလေဝ် စက်ကောန်ပျူတာ လေပ်ထေင်ကေတ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်အနာဂတ် (Conclusion and Future) ==
ပ္ဍဲခေတ် လ္ၚတ် ဗဳဇအလုံ (Genomics era) လၟုဟ်မ္ဂး၊ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ ကလိဂွံ ဒေတာ ဗွဲမဂၠိုင် မကော်စ &quot;ဒေတာဇၞော်&quot; (Big Data) ရ。 လွပ် ကွတ် [[ဉာဏ်ပညာ ကောန်မၞိဟ်ပတုပ်]] (Artificial Intelligence) ကေုာံ စက်ကတ်လ္ၚတ် (Machine Learning) တအ်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တၞဟ်နဂွံ တော်ကေတ် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် မထုဲထံင်တအ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပရေင်ပံင်နှဴ ဒေတာ ဖဝ်သဳ (Fossils) ကဵု ဒေတာ ဒဳအေန်အေ ခေတ်တၟိဂှ် ပကဵု ညံင် ဝင်ပြံင်လှာဲ ဇဳဝ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ ဂွံကၠးဖ္ဍးတုဲ ဍိုက်ပေင်ကၠုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]]
[[Category:ဗဳဇဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်]]
[[Category:ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ (Evolutionary Biology) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ (Taxonomy)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]] (Phylogenetics) • [[ပရေင်ပါ်ခြာဂကူ]] (Taxonomy) • [[သၞောတ် လေန်နေယာန်]] (Linnaean taxonomy) • [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics) • [[ဒဳအေန်အေ]] (DNA) • [[နာဍဳ မဝ်လဳကျူလာ]] (Molecular clock)
|}</text>
      <sha1>rt6blcbii99m6kp3xq18fvxr2o8d0tb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58007</id>
      <parentid>58006</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T01:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19328" sha1="ts7agkcj4qmhfmp48b4hcapa3t5bfme" xml:space="preserve">{{Infobox scientific field
| name = ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ&lt;br&gt;(Phylogenetics)
| image = File:Tree of life.svg
| caption = တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇဳဝပြံင်လှာဲ အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ
| field = [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
| specific_field = [[ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]] (Evolutionary Biology), [[ဗဳဇဗေဒ]] (Genetics), [[ပရေင်ပါ်ခြာဂကူ]] (Taxonomy)
| key_figures = [[ချာလ် ဒါဝေန်]] (Charles Darwin)&lt;br&gt;[[အာန်သ် ဟေက်ကေလ်]] (Ernst Haeckel)&lt;br&gt;[[ဝဳလဳ ဟေန်နေတ်]] (Willi Hennig)
| related = [[မဝ်လဳကျူလာ ဇဳဝဗေဒ]], [[ဇဳဝအေန်ဖဝ်မေတ္တေတ်]] (Bioinformatics)
}}

'''ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' ({{lang-en|Phylogenetics}}, {{IPA-en|ˌfaɪloʊdʒəˈnɛtɪks}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သိပ္ပံပညာ မလ္ၚတ်စမ်ၜတ် ပရူဝင် ပရေင်ပြံင်လှာဲဇဳဝ (Evolutionary history) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီု (Organisms) နာနာသာ် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။ ပ္ဍဲဘာသာ ဇဳဝဗေဒမ္ဂး ပရေင်ဆက်စပ်ဏအ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် နူကဵု ဗဳဇ (Genetics)၊ အင်္ဂလက္ချဏ် မ္ၚး (Morphology)၊ ကေုာံ အာဲကၟာဲ မဆေင်ကဵု ဒဳအေန်အေ (DNA sequences) တအ်ရ။ သွဟ်မကလိဂွံ နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် မလေပ်စၞောန်ထ္ၜး နကဵု ဗီုပြင် '''တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' (Phylogenetic tree) မဒှ်ရ။ 

== နိဒါန် ==
ပရေင်လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လက္ချဏ် မပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် အဆက်ဆက် နူကဵု ဇုဇဗဴလ တမၠာ (Common ancestor) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ကု သၞောတ်ပါ်ခြာ လေန်နေယာန် (Linnaean taxonomy) မဒှ်သၞောတ် ပါ်ခြာ နကဵု ရုပ်သာ်သၟးရ။ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် စကာ ကိရိယာ စက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သၞောတ်သင်္ချာ သွက်ဂွံ တော်ကေတ် အခိင် ကေုာံ ပရေင်ကြပ်ညောန် အကြာ ဂကူသတ်တအ်ရ။ ကဏ္ဍဏအ် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်က္တဵုဒှ် ယဲကပ် (ဥပမာ- ကဝ်ဗေတ်-၁၉) ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝဂမၠိုင်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝေါဟာရ &quot;Phylogenetics&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် &quot;Phyle&quot; (φυλή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တမ်ရိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူ&quot; ကေုာံ &quot;Genetikos&quot; (γενετικός) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တမ်မူလ က္တဵုဒှ်&quot; ရ။
လညာတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဇဳဝဏအ်ဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲလိက် [[ချာလ် ဒါဝေန်]] မၞုံယၟု ''On the Origin of Species'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ ရ။ ဒါဝေန် ဓဇက်ထ္ၜးလဝ် ဗီုပြင် တၞံဇဳဝ (Tree of Life) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Darwin, C. (1859). ''On the Origin of Species''. John Murray, London.&lt;/ref&gt; ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာ ဂျာမာန် အာန်သ် ဟေက်ကေလ် (Ernst Haeckel) စကာ ဝေါဟာရ &quot;Phylogeny&quot; တုဲ ခၞံဗဒှ် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် မလှဲလးရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် တၠပညာ [[ဝဳလဳ ဟေန်နေတ်]] (Willi Hennig) ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics) မဒှ် သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဇာတ်ဆက်စပ် နကဵု သၞောတ်ဗဗွဲ သိပ္ပံရ။&lt;ref&gt;Hennig, W. (1966). ''Phylogenetic Systematics''. University of Illinois Press.&lt;/ref&gt;

== တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ (Phylogenetic Tree) ==
[[File:Phylogenetic_Tree_of_Life.svg|thumb|right|300px|တၞံဇဳဝ (Tree of Life) မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗက်တဳရဳယျာ၊ အာခဳယျာ ကေုာံ ယူကာရဳယောတ်]]
တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် ဒှ် ဗီုပြကိုဟ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဗဳဇရ။ လဒက်ပ္တန် အဓိက ပ္ဍဲတၞံဏအ်ဂှ်-
* '''ရိုဟ် (Root):''' စၞောန်ထ္ၜး ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ မဒှ်တမ် သွက်သတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲတၞံဂှ်။
* '''ကၞာင် (Branches):''' စၞောန်ထ္ၜး အဆက်အဆေန် ဝင်ပြံင်လှာဲ။ ဇမၠိင် ကၞာင် လ္ၚဵုဂှ် မလေပ်စၞောန်ထ္ၜး အခိင် (Time) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗဳဇ (Genetic change) ရ။
* '''ကၞင် (Nodes):''' ဒၞာဲ ကၞာင် မပါ်တိတ်အာဂှ် စၞောန်ထ္ၜး ဒၞာဲ ဇုဇဗဴလ မွဲဂှ် ပြးဇး ပါ်အာ ၜါဂကူရ။
* '''တၞး (Leaves / Taxa):''' လပါ်ကၞောတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဂကူသတ် မဂျိုင်ဒၟံင် လၟုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး မကၠေအ်ကၠက်အာယျတအ်ရ။

တၞံဂမၠိုင်ဂှ် ပါ်လဝ် ၜါသာ်- တၞံမၞုံကဵုရိုဟ် (Rooted trees) ကေုာံ တၞံဟွံမွဲကဵုရိုဟ် (Unrooted trees) ရ။

== ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မဂၠာဲဇာတ် (Phylogenetic Methods) ==
တၞဟ်နဂွံ ဒက်ပ္တန် တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မွဲဂှ် တၠပညာတအ် စကာ သၞောတ် တော်သင်္ချာ (Algorithms) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ သၞောတ် ဂၠာဲ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ အဓိကဂမၠိုင် (Main Phylogenetic Methods)
|-
! သၞောတ် (Method) !! ဒုင်သဇိုင်လတူ (Based on) !! တင်ခိုဟ် (Advantages) !! တင်ဝါတ်ဂါတ် (Disadvantages)
|-
| '''သၞောတ် စမၠောအ်ဇမ္ၚောဲ'''&lt;br&gt;([[Distance-matrix methods]]) || ပွမတော် ဇမ္ၚောဲ အကြာ ဒဳအေန်အေ ၜါ || တော်ပြဟ်၊ စကာလောဲ || သၠေဟ်ပၟာ ဂၠိုင်၊ ဟွံကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲဒေတာ မဇၞော်
|-
| '''ပါသဳမဝ်နဳ အနန္တ'''&lt;br&gt;([[Maximum parsimony]]) || ပွမရုဲကေတ် တၞံ မနွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ အောန်အိုတ် || သဘဴဓဝ် ကၠးဖ္ဍး၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လောဲ || မလေပ်ဗၠေတ်ယောင် ဒၟာနူ လက္ချဏ် ကၞာင်ဂၠိင် (Long-branch attraction)
|-
| '''ပရေင်ဒှ်မာန် အနန္တ'''&lt;br&gt;([[Maximum likelihood]]) || သၞောတ် ပရေင်ဒှ်မာန် သဒ္ဒဗေဒ (Statistical probability) || ဍိုက်ပေင်ကဵု သိပ္ပံ၊ တော်စိုပ် အလုံဒေတာ || စကာ အခိင် ကေုာံ ဒြဟတ် ကောန်ပျူတာ ဇၞော်
|-
| '''ဘေရှေန် အေန်ဖရိန်'''&lt;br&gt;([[Bayesian inference]]) || သၞောတ် ဘေရှေန် သင်္ချာ (Bayesian statistics) || စၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ဖျေဟ်စိုတ် (Posterior probability) ခိုဟ် || စကာ အခိင် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲစက်
|}

== မဝ်လဳကျူလာ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ (Molecular Phylogenetics) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ အာရ်အေန်အေ (RNA) ကေုာံ ပရဝ်တေန် (Protein) ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ မဝ်လဳကျူလာ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဗီုပြင် (Sequences) ဒဳအေန်အေ သတ်တအ်တုဲ ပတုပ်ရံင်ရေင်သကအ်ရ။ သၞောတ် '''နာဍဳ မဝ်လဳကျူလာ''' (Molecular clock) ဂှ်လေဝ် စကာ သွက်ဂွံ တော်ကေတ် အခိင် မလောန်ကၠုင်လဝ် သၞာံ မူစိပြကောဋိကိုဋ် မပါ်တိတ်ကၠုင် နူဇုဇဗဴလ မွဲရ။&lt;ref&gt;Zuckerkandl, E., &amp; Pauling, L. (1965). &quot;Evolutionary divergence and structural chemistry of proteins&quot;. ''Evolving Genes and Proteins'', 97–166.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံဂမၠိုင် (Applications) ==
ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ နွံလွပ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ နာနာသာ်ရ-
# '''ဇဳဝဗေဒ မင်မဲ (Conservation biology):''' သွက်ဂွံ ဂၠာဲစၟတ်သမ္တီ ဂကူသတ် မကြပ်ကၠေအ်ကၠက် ကေုာံ ဖန်ဇန် မင်မဲ ဂကူ ဗဳဇ တအ်ရ။
# '''ကပ်ယဲ ကေုာံ ဆေင်စပ်ကဵု ဂဥုဲ (Epidemiology):''' လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ် ဗိုတ်ရပ်သ် (Viruses) ဥပမာ - အေတျ်အာဲဝဳ (HIV), ကဝ်ဗေတ်-၁၉ (SARS-CoV-2) တအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ဗီုလဵု ယဲပြးဇး ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲစဵုဒၞာ ရ။&lt;ref&gt;Pybus, O. G., &amp; Rambaut, A. (2009). &quot;Evolutionary analysis of the dynamics of viral infectious disease&quot;. ''Nature Reviews Genetics'', 10(8), 540–550.&lt;/ref&gt;
# '''သိပ္ပံ ရာဇာဝတ် (Forensics):''' လ္ၚတ် သက်သဳ ဒဳအေန်အေ ပ္ဍဲဒၞာဲ ဒုဟ်ရာဇာဝတ် ကေုာံ တော်ဂၠာဲ တမ်မူလ သက်သဳ။
# '''ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ သဘာဝ:''' ဂၠာဲ ဇာတ်ဆက်စပ် တၞံဆု ကေုာံ သတ်မတဵုလွဳဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သတ်မၞုံကဵု အာဟာရ ကေုာံ ဒုင်မာန် ယဲစၟဂမၠိုင်။

== ဇာတ်ဆက်စပ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ (Phylogenetics and Taxonomy) ==
ပရေင်ပါ်ခြာ ဂကူသတ် (Taxonomy) ဂှ် ပ္ဍဲခေတ်တၟိဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ အလုံအိုတ်ရ။ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ ဂကောံ (Clades) အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ-
* '''မဝ်နဝ်ဖဳလဳ (Monophyly):''' ဂကောံ မပါလုပ် သီု ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ ကေုာံ အဆက်အဆေန် ညးဖအိုတ်။ (ဣဏအ်ဟေင် ဒှ် ဂကောံ ဇေတ်တ် မစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲ သိပ္ပံ)။
* '''ပါရာဖဳလဳ (Paraphyly):''' ဂကောံ မပါလုပ် ဇုဇဗဴလ အဓိက ကီုလေဝ် ဟွံပါလုပ် အဆက်အဆေန် ညးလ္ၚဵု။ (ဥပမာ- ဂကောံ ၚာဲ (Reptiles) မဟွံစုတ်လဝ် ဂစေမ်)။
* '''ပဝ်လဳဖဳလဳ (Polyphyly):''' ဂကောံ မပံင်လဝ် သတ် မဟွံမွဲကဵု ဇုဇဗဴလ အဓိက မွဲ။ (ဥပမာ- ဂကောံ သတ်မနွံကဵု သၞေင် ဗီုကဵု ကဝ ကဵု ဂစေမ်)။

== ဒေတာ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ (Data Sources and Traits) ==
ဒေတာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဇာတ်ဆက်စပ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေတာ ရုပ်သာ်မ္ၚး (Morphological data) ကေုာံ ဒေတာ မဝ်လဳကျူလာ (Molecular data) ရ။ တၠပညာတအ် ဒးပါ်ခြာ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ၜါသာ်ရ-
# '''လက္ချဏ်တမ်တုပ် (Homology):''' ပရေင်တုပ်သၟဟ် မကၠုင်နူ ဇုဇဗဴလ မွဲ။ (ဥပမာ- ဇုတ်တဲ ကောန်မၞိဟ် ကဵု ဇုတ်သၞေင် ကဝ)။
# '''လက္ချဏ်ကၠောန်တုပ် (Homoplasy / Convergent evolution):''' ပရေင်တုပ်သၟဟ် မက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ တၞဟ်ခြာ ဆဂး ရုပ်သာ်တုပ်။ (ဥပမာ- သၞေင် စၟ ကဵု သၞေင် ဂစေမ်)။&lt;ref&gt;Felsenstein, J. (2004). ''Inferring Phylogenies''. Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဒးဝေင်ပါဲ လက္ချဏ်ကၠောန်တုပ် ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ အခက်အခုဲ (Challenges and Limitations) ==
ၜိုန်ရ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဒှ် ကွတ်သိပ္ပံ မခိုင်ကၠိုက်ကီုလေဝ် နွံကဵု တင်ဝါတ်ဂါတ် နာနာရ-
* '''ပရေင်ကၠောအ်ကူး ဗဳဇ လပါ်ကရေင် (Horizontal Gene Transfer - HGT):''' ပ္ဍဲ ဗက်တဳရဳယျာ ဂမၠိုင် ဒဳအေန်အေ ဂှ် ကၠောအ်ကူး အကြာ ဂကူတၞဟ်ခြာ သီုဟွံသေင် နူ မိမ ကု ကောန်ဇာတ်ရ။ ဣဏအ် ပကဵု ညံင် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် ဂွံထုဲထံင်အာမာန်ရ။
* '''ပရေင်ပြးဇး ပြဟ် (Rapid Radiation):''' ကာလ ဂကူသတ်တအ် ပါ်ပြးတိတ်အာ ဗွဲမပြဟ် ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်အိုတ် (ဥပမာ- ကြဴနူ ဒုင်ဘဲ ကပ်ဇၞော်) မ္ဂး ဒဳအေန်အေ ဟွံဂွံ ပြံင်လှာဲ အခိင်ရုံဂပ်တုဲ ပါ်ခြာ ဇာတ်ဆက်စပ် ဝါတ်ရ။
* '''ပရေင်ဗွဲစိုတ် ကၞာင်ဂၠိင် (Long-branch attraction):''' ဂကူသတ် မပြံင်လှာဲ ဗွဲမပြဟ် ၜါဂကူဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံဆက်စပ်ကီုလေဝ် စက်ကောန်ပျူတာ လေပ်ထေင်ကေတ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်အနာဂတ် (Conclusion and Future) ==
ပ္ဍဲခေတ် လ္ၚတ် ဗဳဇအလုံ (Genomics era) လၟုဟ်မ္ဂး၊ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ ဝွံ ကလိဂွံ ဒေတာ ဗွဲမဂၠိုင် မကော်စ &quot;ဒေတာဇၞော်&quot; (Big Data) ရ。 လွပ် ကွတ် [[ဉာဏ်ပညာ ကောန်မၞိဟ်ပတုပ်]] (Artificial Intelligence) ကေုာံ စက်ကတ်လ္ၚတ် (Machine Learning) တအ်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တၞဟ်နဂွံ တော်ကေတ် တၞံဇာတ်ဆက်စပ် မထုဲထံင်တအ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပရေင်ပံင်နှဴ ဒေတာ ဖဝ်သဳ (Fossils) ကဵု ဒေတာ ဒဳအေန်အေ ခေတ်တၟိဂှ် ပကဵု ညံင် ဝင်ပြံင်လှာဲ ဇဳဝ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ ဂွံကၠးဖ္ဍးတုဲ ဍိုက်ပေင်ကၠုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]]
[[Category:ဗဳဇဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်]]
[[Category:ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ (Evolutionary Biology) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ (Taxonomy)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]] (Phylogenetics) • [[ပရေင်ပါ်ခြာဂကူ]] (Taxonomy) • [[သၞောတ် လေန်နေယာန်]] (Linnaean taxonomy) • [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics) • [[ဒဳအေန်အေ]] (DNA) • [[နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ]] (Molecular clock)
|}</text>
      <sha1>ts7agkcj4qmhfmp48b4hcapa3t5bfme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12199</id>
    <revision>
      <id>58003</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ''' (Evolutionary biology)၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင် (E...&quot;</comment>
      <origin>58003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2533" sha1="l6mxtzy80o9n62wq7ywh4krlt2xw2gy" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ''' (Evolutionary biology)၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင် (Evolution)၊ ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ (Natural selection)၊ ကေုာံ ဝင်ဇာတ်ဆက်စပ် ဇဳဝဗေဒ နာနာသာ် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင်:''' ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ (Natural selection)၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗဳဇ (Genetic drift)၊ ကေုာံ ပွမဖန်ဗဒှ် ဂကူတၟိ (Speciation)။
* '''ပရေင်ဆက်စပ် ဇဳဝ:''' [[ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]] (Phylogenetics)၊ [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ ဂကူသတ်နာနာ (Taxonomy)။
* '''ဝင် ကေုာံ ပူဂိုလ်:''' ဝင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇဳဝ (History of life)၊ ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin)၊ ဂျောတ် မေန်ဒေလ် (Gregor Mendel) ကေုာံ တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲဂမၠိုင်။
* '''မဝ်လဳကျူလာ ကေုာံ ဗဳဇ:''' [[ဗဳဇဗေဒ]] (Genetics)၊ မဝ်လဳကျူလာ ဇဳဝဗေဒ (Molecular biology) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ဒဳအေန်အေ (DNA)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ သဘာဝ]]</text>
      <sha1>l6mxtzy80o9n62wq7ywh4krlt2xw2gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12200</id>
    <revision>
      <id>58004</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်''' (Applied Sciences / Scientific Research)၊ ပရေင်သုတေသန သိပ္ပံ၊ နဲကဲ လ္ၚတ်သိပ္ပ...&quot;</comment>
      <origin>58004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="pqdbgeuepusulbg8j51kn58padyv7wu" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်''' (Applied Sciences / Scientific Research)၊ ပရေင်သုတေသန သိပ္ပံ၊ နဲကဲ လ္ၚတ်သိပ္ပံ (Scientific methods) ကေုာံ လွပ် သိပ္ပံ ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''နဲကဲ သိပ္ပံ ကေုာံ သုတေသန:''' သၞောတ်သိပ္ပံ (Scientific method)၊ ပရေင်စမ်ၜတ်၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒေတာ ကေုာံ လိက်စံင် တင်ဂွံဆဵုကေတ်ဂမၠိုင်။
* '''သိပ္ပံ လွပ် (Applied Sciences):''' အေန်ဂျေန်နဳယျာ (Engineering)၊ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Medicine &amp; Health)၊ ကွတ်တဵုလွဳ ကေုာံ သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ပရေင်ကမၠောန်နာနာ။
* '''သိပ္ပံ ပံင်နှဴ (Interdisciplinary Sciences):''' ဇဳဝအေန်ဖဝ်မေတ္တေတ် (Bioinformatics)၊ [[ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]] (Phylogenetics)၊ သိပ္ပံပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ။
* '''ကိရိယာ ကေုာံ တင်စၟတ်သမ္တီ:''' မာ်ခရဝ်သကုပ် (Microscopes)၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ဂျဳအေန်အေ (Genomics) ကေုာံ ကိရိယာ စမ်ၜတ် ပ္ဍဲရုင်စမ်ၜတ် နာနာသာ်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:သုတေသန]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>pqdbgeuepusulbg8j51kn58padyv7wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12201</id>
    <revision>
      <id>58005</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' (Phylogenetics)၊ ပရေင်လ္ၚတ် ဝင်ပြံင်လှာဲဇဳဝ (Evolutionary history) ကေုာံ ပရေင်ဆ...&quot;</comment>
      <origin>58005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2733" sha1="8m2ndu2i7av3eau3z6n21l5x5cxv00y" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' (Phylogenetics)၊ ပရေင်လ္ၚတ် ဝင်ပြံင်လှာဲဇဳဝ (Evolutionary history) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီု (Organisms) နာနာသာ် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ (Phylogenetic trees):''' လဒက်ပ္တန်၊ ကၞာင်၊ ကၞင် ကေုာံ ဗီုပြင် တၞံဇဳဝ မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဇုဇဗဴလ။
* '''သၞောတ် ကေုာံ နဲကဲဂမၠိုင်:''' သၞောတ် ဂၠာဲ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မပ္တံကဵု [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics)၊ ပါသဳမဝ်နဳ (Parsimony) ကေုာံ ပရေင်ဒှ်မာန် အနန္တ (Maximum likelihood)။
* '''မဝ်လဳကျူလာ ဇဳဝဗေဒ:''' ပရေင်လ္ၚတ် ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ အာရ်အေန်အေ (RNA)၊ ပရဝ်တေန်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗဳဇ ကေုာံ နာဍဳ မဝ်လဳကျူလာ (Molecular clock)။
* '''ပရေင်ပါ်ခြာ ကေုာံ ဆက်စပ်:''' ပရေင်ပါ်ခြာ ဂကူသတ် (Taxonomy) မဒုင်သဇိုင် လတူ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မပ္တံကဵု ဂကောံ မဝ်နဝ်ဖဳလဳ (Monophyly) ကေုာံ ပါရာဖဳလဳ (Paraphyly)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]]
[[Category:ဗဳဇဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]</text>
      <sha1>8m2ndu2i7av3eau3z6n21l5x5cxv00y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58014</id>
      <parentid>58005</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T02:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2748" sha1="qr3q7j3gjpg1ok3l6lxzch4d8sx78u3" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ''' (Phylogenetics)၊ ပရေင်လ္ၚတ် ဝင်ပြံင်လှာဲဇဳဝ (Evolutionary history) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ သတ်ဂျိုင်လမျီု (Organisms) နာနာသာ် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''တၞံဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ (Phylogenetic trees):''' လဒက်ပ္တန်၊ ကၞာင်၊ ကၞင် ကေုာံ ဗီုပြင် တၞံဇဳဝ မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဇုဇဗဴလ။
* '''သၞောတ် ကေုာံ နဲကဲဂမၠိုင်:''' သၞောတ် ဂၠာဲ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မပ္တံကဵု [[ကလာဒေတ်သတေတ်]] (Cladistics)၊ ပါသဳမဝ်နဳ (Parsimony) ကေုာံ ပရေင်ဒှ်မာန် အနန္တ (Maximum likelihood)။
* '''မဝ်လဳကြူမဆက်စပ် ဇဳဝဗေဒ:''' ပရေင်လ္ၚတ် ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ အာရ်အေန်အေ (RNA)၊ ပရဝ်တေန်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗဳဇ ကေုာံ နာဍဳ မဝ်လဳကျူလာ (Molecular clock)။
* '''ပရေင်ပါ်ခြာ ကေုာံ ဆက်စပ်:''' ပရေင်ပါ်ခြာ ဂကူသတ် (Taxonomy) မဒုင်သဇိုင် လတူ ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ မပ္တံကဵု ဂကောံ မဝ်နဝ်ဖဳလဳ (Monophyly) ကေုာံ ပါရာဖဳလဳ (Paraphyly)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဇာတ်ဆက်စပ်ဇဳဝ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပြံင်လှာဲ]]
[[Category:ဗဳဇဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်လ္ၚတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]</text>
      <sha1>qr3q7j3gjpg1ok3l6lxzch4d8sx78u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12202</id>
    <revision>
      <id>58008</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;font-size: 125%; font-weight: bold;&quot; | နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(Molecular Clock)&lt;/small&gt; |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | File:Molecular_clock.png|250px|alt=Molecular Clock Dia...&quot;</comment>
      <origin>58008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18753" sha1="6falbf2hrd15d17kh3vs76hab9e34li" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;font-size: 125%; font-weight: bold;&quot; | နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(Molecular Clock)&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:Molecular_clock.png|250px|alt=Molecular Clock Diagram]]&lt;br/&gt;ဗီုပြင် စၞောန်ထ္ၜး သဘဴဓဝ် နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ၊ မစကာ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဒဳအေန်အေ သွက်ဂွံ တၟော် အခိင် တၞောဝ်ဗဳဇ ပါ်ပြး။
|-
! ကဏ္ဍ
| [[ဇဳဝဗေဒ လၟေင်ပြံင်လှာဲ]] (Evolutionary biology), [[ဇဳဝဗေဒ မဝ်လဳကြူလာ]] (Molecular biology)
|-
! သဘဴဓဝ် အဓိက
| လၟေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲ ဒဳအေန်အေ (DNA) ကေုာံ ပရဝ်တေန် (Protein) မက္တဵုဒှ် နကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မတန်ကြန်
|-
! တၠပညာ မဖန်ဗဒှ်
| [[အဳမဳလ် ဇူကာကာန်ဒလ်]] (Emile Zuckerkandl) ကေုာံ [[လဳနပ်သ် ပေါလဳင်]] (Linus Pauling)
|-
! သၞာံ မစမံက်ဂတဝ်
| ၁၉၆၂
|-
! သၞောတ် ဂၞန်သင်္ချာ
| &lt;math&gt;t = \frac{D}{2r}&lt;/math&gt;
|}

'''နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ''' ({{lang-en|Molecular clock}}, နာဍဳ ဇဳဝဗေဒ) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ သုတေသန ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဇဳဝဗေဒ လၟေင်ပြံင်လှာဲ (Evolutionary biology) မစကာ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ (mutation rate) ပ္ဍဲကဵု မဝ်လဳကြူလာ ဇဳဝ (biomolecules) မပ္တံကဵု ဒဳအေန်အေ ([[DNA]]) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရဝ်တေန် ([[Protein]]) သွက်ဂွံ တၟော်ကေတ် အခိင်ကာလ သတ္တဝါ ဟွံသေင်မ္ဂး တၞံဆုတအ် ပါ်ပြးတိတ် နူကဵု ဇုဇဗဴလ တမ်မူလ မွဲရ။ နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳဏအ်မ္ဂး၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇဳနေတ် (genetic mutations) တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် နကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မတန်ကြန် (constant rate) ပ္ဍဲလတူ အခိင်ကာလ ဝင်လၟေင်ပြံင်လှာဲတုဲ၊ ဍေဟ်တုပ်သၟဟ်ဒၟံင် ကု တိုင်နာဍဳ မဗဂေတ်ဒၟံင် လၟိုန်ကာလရ။

== နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သဘာဝမ္ဂး၊ ဇဳနေတ် (genes) ကေုာံ ပရဝ်တေန် တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲဒၟံင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၞောဝ်ဗဳဇ (generation) ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် (mutations) ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ပရေင်ပြံင်လှာဲ မသက္ကုလပါ် (neutral) တုဲ ဟွံကဵု ဖဵုပရေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖဵုခိုဟ် ကုသတ္တဝါတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ (natural selection) ဂှ် ဟွံပလီုပလာ်ထောအ် ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ်တုဲ ဍေဟ်တအ် ကောံကလောအ်ကၠုင် ပ္ဍဲ ဒဳအေန်အေ ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံရ။ နကဵု ပွမရိုဟ်လၟိဟ် ပရေင်တၞဟ်ခြာ (differences) ပ္ဍဲ ဒဳအေန်အေ အကြာ သတ္တဝါ ၜါဂကူဂှ် တၠပညာ သိပ္ပံတအ် တၟော်ကေတ် အခိင် သတ္တဝါ ၜါဂကူဏအ် မပါ်ပြးလဝ် ကိုပ်ကၠာတေအ် မာန်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
သဘဴဓဝ် နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂ နကဵု တၠပညာ သုတေသန [[အဳမဳလ် ဇူကာကာန်ဒလ်]] (Emile Zuckerkandl) ကေုာံ [[လဳနပ်သ် ပေါလဳင်]] (Linus Pauling) တအ်ရ။&lt;ref&gt;Zuckerkandl, E. and Pauling, L. (1962). &quot;Molecular disease, evolution, and genic heterogeneity&quot;. In Kasha, M. and Pullman, B. (eds.). ''Horizons in Biochemistry''. Academic Press, New York. pp. 189–225.&lt;/ref&gt; ညးတအ် လ္ၚတ်ရံင် လၟေင် အာမဳနဝ် အက်သေတ် (amino acid sequences) ပ္ဍဲ ပရဝ်တေန် ဟဳမဝ်ဂလဝ်ဗေန် (hemoglobin) မနွံ ပ္ဍဲဆီ သတ္တဝါ နာနာသာ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲ ပရဝ်တေန်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အခိင်ကာလ သတ္တဝါတအ် မပါ်ပြးလဝ် အတိုင်မထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲ ဝင်ဇုတ်တၟအ် (fossil record) ရ။ ညးတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် ဒဒှ်ရ မဝ်လဳကြူလာ တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲဒၟံင် နကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မတန်ကြန်ရ။

== သဘဴဓဝ် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ==
သဘဴဓဝ် အဓိက သွက် နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ ဂှ် ဒှ် တၟော်လၟိဟ် ပရေင်တၞဟ်ခြာ ဇဳနေတ် (genetic distance) အကြာ ဂကူ သတ္တဝါဂမၠိုင်ရ။ 

သၞောတ် ဂၞန်သင်္ချာ သဇိုင်ဂှ် ဒှ်-
&lt;math&gt;t = \frac{D}{2r}&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; = အခိင် မပါ်ပြး (Time of divergence)
* &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; = ပရေင်တၞဟ်ခြာ ဇဳနေတ် အကြာ ဂကူ ၜါ (Genetic distance)
* &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; = ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Mutation rate)

ဂၞန် &lt;math&gt;2&lt;/math&gt; ပါလုပ် ပ္ဍဲဖဝ်မျူလာဂှ် ဟိုတ်နူ ဂကူ ၜါဏအ် ပါ်ပြးအာတုဲ ၜါလပါ်ဂှ် သီုကလိဂွံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ တၞဟ်ခြာ (ပြံင်လှာဲ ၜါကရေက်) ရ။ ယဝ်ရ ပိုယ်တီ &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; မ္ဂး၊ ပိုယ်တော်ကေတ် &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; မာန်ရ။

== သၞောတ် ဖန်ဗဒှ် အခိင် ==
သွက်ဂွံ တော်ကေတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ (&lt;math&gt;r&lt;/math&gt;) ဂှ် တၠပညာတအ် ဒးစကာ &quot;ပရေင်ဖန်ဗဒှ် အခိင်&quot; (Calibration) ရ။ ပွမဖန်ဗဒှ် အခိင်ဂှ် ဒးပ္တန်လဝ် လတူ သက်သဳ ဝင်မခိုင်ကၠိုက် မပ္တံကဵု-
# '''သက်သဳ ဇုတ်တၟအ် (Fossils):''' ယဝ်ရ တီ အာယုက် ဇုတ်တၟအ် ဇုဇဗဴလ မွဲမ္ဂး၊ စကာ အာယုက်ဂှ်တုဲ တော်ကေတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ မာန်ရ။
# '''သက်သဳ ပထဝဳ (Geological events):''' ဥပမာ- ပရေင်က္တဵုဒှ် တိဆက် ပါနာမာ (Isthmus of Panama) မက္တဵုဒှ်လဝ် ၜိုတ် ၃ မဳလဳယာန် သၞာံ မတုဲကၠုင်ဂှ် ပါ်ထောအ် သတ္တဝါ ၜဳ သမုဒ္ဒရာ ပစိဖိတ် ကဵု အာတလာန်တေတ် ရ။ သက်သဳဏအ် စကာ နဒဒှ် တိုင်စၟတ် သွက်ဂွံ တော် နာဍဳ မာန်ရ။

== ပြသၞာ ကေုာံ တင်ကဵုသတိဂမၠိုင် ==
ၜိုန်ရ သဘဴဓဝ် နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ ခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအရာမစကာ ဇေတ်ဇေတ်မ္ဂး နွံကဵု ပြသၞာ နာနာသာ်ရ-
* '''ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဟွံတန်ကြန် (Rate heterogeneity):''' ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲဂှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲ သတ္တဝါ နာနာရ။ ဥပမာ- ကောန်ကၞိ တအ်ဂှ် မလေပ် နွံကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မပြဟ်နူ ကောန်မၞိဟ် ဟိုတ်နူ အာယုက် တၞောဝ်ဗဳဇ (generation time) ဍေဟ်တအ် ဂၠေအ်ရ။
* '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ထပ်က္လေင် (Saturation):''' ကာလ အခိင် လအ်လလောန်အာမ္ဂး၊ ဒၞာဲ ဒဳအေန်အေ မွဲဒၞာဲဓဝ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဂၠိုင်ကဵုဝါမာန်တုဲ ပရေင်တၞဟ်ခြာ မညာတ်ကေတ်ဂှ် အောန်နူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မက္တဵုဒှ်လဝ် ဇေတ်ဇေတ်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကော်စ Saturation ဟွံသေင်မ္ဂး Homoplasy ရ။&lt;ref&gt;Bromham, L., and Penny, D. (2003). &quot;The modern molecular clock&quot;. ''Nature Reviews Genetics'', 4(3), 216-224.&lt;/ref&gt;

== သဳအိုရဳ လၟေင်ပြံင်လှာဲ မသက္ကုလပါ် ==
နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ ဂွံခိုင်ကၠိုက်ကၠုင်ဂှ် ဟိုတ်နူ တၠပညာ ဂျပါန် [[မဝ်တဝ်အဝ် ကဳမူရာ]] (Motoo Kimura) ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် သဳအိုရဳ လၟေင်ပြံင်လှာဲ မသက္ကုလပါ် (Neutral theory of molecular evolution) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈ ရ။&lt;ref&gt;Kimura, M. (1968). &quot;Evolutionary rate at the molecular level&quot;. ''Nature'', 217(5129), 624-626.&lt;/ref&gt; အတိုင် သဳအိုရဳဏအ်မ္ဂး၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇဳနေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဟွံဆေင်စပ် ကု ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ (Natural selection) တုဲ ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲဒၟံင် နကဵု ပရေင်အဆောတ် (Genetic drift) သၟးရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ပြံင်လှာဲတအ်ဂှ် တန်ကြန်ဒၟံင် အတိုင် အခိင်ကာလ ရ။

== နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ မပြံင်လှာဲမာန် ==
ဟိုတ်နူ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဟွံတန်ကြန် လၟိုန်ကာလဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် &quot;နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ မပြံင်လှာဲမာန်&quot; (Relaxed molecular clocks) ရ။&lt;ref&gt;Drummond, A. J., Ho, S. Y., Phillips, M. J., &amp; Rambaut, A. (2006). &quot;Relaxed phylogenetics and dating with confidence&quot;. ''PLoS Biology'', 4(3), e88.&lt;/ref&gt; သၞောတ်ဏအ် စကာ ဂၞန်သင်္ချာ သတက်တိသတေတ် (Statistics) ဗွဲတၟေင် သၞောတ် ဗေယေရှာန် (Bayesian methods) တၞဟ်နဂွံ ကဵုအခေါင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ညံင်ဂွံ တၞဟ်ခြာမာန် ပ္ဍဲကဵု ကၞာင် တၞောဝ်ဗဳဇ (branches of a phylogenetic tree) နာနာရ။ သၞောတ်ဏအ် ပဵုကဵု သွဟ် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ မဒးရးဂၠိုင်ရ။

== လွပ် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန ==
နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ ဂှ် လွပ် နွံဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်လ္ၚတ် ဇဳဝဗေဒ-
* '''ဝင် မၞိဟ် လၟေင်ပြံင်လှာဲ:''' စကာ သွက်ဂွံ တော်ကေတ် အခိင်ကာလ ကောန်မၞိဟ် (Homo sapiens) ပါ်ပြး နူကဵု ကၞုဲ (Chimpanzees) (ၜိုတ် ၆ - ၇ မဳလဳယာန် သၞာံ) ကေုာံ အခိင် မၞိဟ်တအ် တိတ်ကၠုင် နူ အာဖရိက (Out of Africa theory)။
* '''ဝင် ယဲ ကေုာံ ဗဳရုသ် (Virus):''' စကာ သွက်ဂွံ တော်ကေတ် တမ်မူလ ယဲ ဗီုကဵု ယဲ အေတ်အိုင်ဗဳ (HIV) မံက်ဂတဝ်ကၠုင် (ၜိုတ် လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ) ကေုာံ ယဲ ကဝ်ဗေတ်-၁၉ (COVID-19) မစပြးဇးကၠုင်။&lt;ref&gt;Kumar, S. (2005). &quot;Molecular clocks: four decades of evolution&quot;. ''Nature Reviews Genetics'', 6(8), 654-662.&lt;/ref&gt;
* '''ဝင် တၞံဆု ကေုာံ တိရစ္ဆာန်:''' စကာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိင် တၞံဆု ကေုာံ သတ္တဝါ နာနာ မစက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကု သက်သဳ ဇုတ်တၟအ် ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ တာဗျူလာ ပွမပတုပ်ရံင် နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ ကေုာံ ဇုတ်တၟအ်
|-
! လက္ချဏ် !! နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ (Molecular Clock) !! သက်သဳ ဇုတ်တၟအ် (Fossil Record)
|-
| '''အရာမစကာ''' || ဒဳအေန်အေ၊ ပရဝ်တေန် || တၟအ်၊ ဇုတ်၊ ကလာပ်ရုပ် မက္တဵုဒှ်လဝ် တၟအ်
|-
| '''သွဟ် မကလိဂွံ''' || အခိင်ကာလ သတ္တဝါ ၜါဂကူ ပါ်ပြး || အာယုက် သတ္တဝါ မနွံလဝ် ဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲတိ
|-
| '''တင်ဍိုန်လျ''' || ဒးစကာ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် အခိင် (Calibration) || ဇုတ်တၟအ် ဟွံဍိုက်ပေင်၊ ဂၠာဲဟွံဆဵု ဖအိုတ်
|-
| '''ပရေင်ဆက်စပ်''' || ကဵု သွဟ် လအ်နူ ဇုတ်တၟအ် ဗွဲဓမ္မတာ || ကဵု သွဟ် အာယုက် အောန်အိုတ် (Minimum age)
|}

တၠပညာတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ လညာတ် ၜါဏအ်ဂှ် &quot;တၟအ် ကေုာံ နာဍဳ&quot; (Rocks vs Clocks) ရ။ ဇုတ်တၟအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု အာယုက် အောန်အိုတ် သတ္တဝါမွဲ မက္တဵုဒှ်လဝ်တုဲ၊ နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ ဂှ် ထ္ၜးကဵု အခိင်ကာလ ဍေဟ်တအ် မစပါ်ပြးရ။ လညာတ် ၜါဏအ် ပံင်ပ္ကောံတုဲဟေင် ဝင် လၟေင်ပြံင်လှာဲ သတ္တဝါတအ် ဍိုက်ပေင်မာန်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ ဂှ် ဒှ် ကိရိယာ မဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် မွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဇဳဝဗေဒ ခေတ်တၟိ ရ။ သၞောတ်ဏအ် ထံက်ပင်ကဵု တၠပညာတအ် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ ဗဒှ် ဝင်တၞောဝ်ဗဳဇ (Phylogenetic tree) အလုံ သတ္တဝါ ပ္ဍဲ ဂၠးတိဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် မာန်ရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ဏအ် နွံကဵု တင်ဍိုန်လျ လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မပြံင်လှာဲမာန် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ဂၞန်သင်္ချာတအ်ဂှ် ပဵုကဵု ဍာ်ဒကေဝ် နာဍဳဏအ် ညံင်ဂွံ ခိုင်ကၠိုက်ကၠုင် ဒၟံင် ရိုဟ်ရိုဟ်တ္ၚဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဇဳဝဗေဒ လၟေင်ပြံင်လှာဲ]]
[[Category:ဇဳနေတ်]]
[[Category:သုတေသန ဇဳဝဗေဒ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဇဳဝဗေဒ လၟေင်ပြံင်လှာဲ (Evolutionary Biology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[လၟေင်ပြံင်လှာဲ]] (Evolution) • [[ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ]] (Natural selection) • [[နာဍဳ မဝ်လဳကြူလာ]] (Molecular clock) • [[ဒဳအေန်အေ]] (DNA) • [[သက်သဳ ဇုတ်တၟအ်]] (Fossil) • [[ဝင်တၞောဝ်ဗဳဇ]] (Phylogeny)
|}</text>
      <sha1>6falbf2hrd15d17kh3vs76hab9e34li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဝ်လဳကြူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12203</id>
    <revision>
      <id>58009</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | abovestyle = background-color: #f0f0f0; | above      = မဝ်လဳကြူ&lt;br&gt;(Molecule) | image      = [[File:Water-3D-vdW.png|200px|alt=Water molecule]] | caption    = ဗီုပြင် ၃-ဒဳ မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) မထ္ၜးလဝ် အက်တမ် အံက်သဳဂျေန် (ဗကေတ်) ကေုာံ အက်တမ် ဟုက်ဒရ...&quot;</comment>
      <origin>58009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18378" sha1="e5g1ed1zshne1tpf5f6fo3cl079ply3" xml:space="preserve">{{Infobox
| abovestyle = background-color: #f0f0f0;
| above      = မဝ်လဳကြူ&lt;br&gt;(Molecule)
| image      = [[File:Water-3D-vdW.png|200px|alt=Water molecule]]
| caption    = ဗီုပြင် ၃-ဒဳ မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) မထ္ၜးလဝ် အက်တမ် အံက်သဳဂျေန် (ဗကေတ်) ကေုာံ အက်တမ် ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် ၜါ (ဗု)
| labelstyle = white-space: nowrap;

| label1     = ပွံက် သဇိုင်
| data1      = ဂကောံ [[အက်တမ်]] ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် မဆက်စပ်ဒၟံင် နကဵု ဒြဟတ် ဓါတု
| label2     = သၞောတ် ဆက်စပ်
| data2      = [[ကဝ်ဗေလေန် ဗောန်]] (Covalent bond)
| label3     = ဂကူ လစှ်ေ
| data3      = မဝ်လဳကြူ ဓါတ်မွဲ (Diatomic), မဝ်လဳကြူ ဓါတ်နာနာ (Polyatomic), မက်ခရဝ် မဝ်လဳကြူ (Macromolecule)
| label4     = ဇမၞော် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်
| data4      = ပ္ဍဲ အကြာ ၀.၁ - ၁၀ ဏာနဝ်မဳတာ (Nanometers)
| label5     = လျိုင် မဝ်လဳကြူ
| data5      = တော် နကဵု ယူနစ် လျိုင် အက်တမ် (amu) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒါလ်တောန် (Daltons)
| label6     = ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| data6      = [[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry), [[ရူပဗေဒ]] (Physics), [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
}}

'''မဝ်လဳကြူ''' ({{lang-en|Molecule}}, {{IPA-en|ˈmɒlɪkjuːl}}) ဝွံ ဒှ် ဂကောံ [[အက်တမ်]] (Atoms) ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူ ၜါ မဆက်စပ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဒြဟတ် [[ဓါတုဗေဒ]] မကော်စ ကဝ်ဗေလေန် ဗောန် (Covalent bonds) ရ။ မဝ်လဳကြူ မွဲဂှ် ဒှ် အဝဲလစှ်ေ မဍောတ်သွတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဓါတ်တၞဟ်တၞဟ် (Chemical compounds) မနွံကဵု လက္ချဏ် သတ္တိ ဓါတုဗေဒ ကေုာံ ရူပဗေဒ အတိုင်တမ်မူလ ဍေဟ်တအ်ရ။ တၞဟ်ခြာ နူ [[အဳယောန်]] (Ions) တုဲ၊ မဝ်လဳကြူ ဝွံ ဟွံမွဲကဵု ဓါတ်လလဳ (Electrical charge) ရ။

== ၁။ နိဒါန် ==
ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ဓါတုဗေဒ၊ မဝ်လဳကြူ ဂှ် ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတ်ဂမၠိုင်ရ။ အက်တမ်တအ်ဂှ် ဍိုက်ပေင်ကဵု ဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင် ဍေဟ်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဒှ်အာ မဝ်လဳကြူ ရ။ ဥပမာ - မဝ်လဳကြူ အံက်သဳဂျေန် (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အက်တမ် အံက်သဳဂျေန် ၜါမ၊ ကေုာံ မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အက်တမ် ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် ၜါမ ကဵု အံက်သဳဂျေန် မွဲမ ရ။ ဂကောံ အက်တမ် တအ်ဏအ် ပံင်ကောံရေင်သကအ် နကဵု ပွမပါ်ပရအ် [[အဳလေတ်ထရွန်]] (Electrons) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်တန်ကြန် (Stability) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝေါဟာရ &quot;မဝ်လဳကြူ&quot; (Molecule) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် လာတေန် ''moles'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လျိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပမာဏ ဇၞော်&quot; တုဲ၊ ထပ်စုတ် လစှ်ေ ''-cula'' တုဲ ဒှ်အာ &quot;အရာ မဍောတ်သွတ်&quot; ရ။&lt;ref&gt;Pauling, Linus (1970). ''General Chemistry''. Dover Publications. p. 45.&lt;/ref&gt; 

လညာတ် မဆေင်ကဵု မဝ်လဳကြူ ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၁ ဂှ် တၠပညာ သိပ္ပံ [[အာမေဒဳယဝ် အာဗဝ်ဂါဒရဝ်]] (Amedeo Avogadro) ခၞံဗဒှ် သၞောတ်ဝ် မကော်စ &quot;သၞောတ်ဝ် အာဗဝ်ဂါဒရဝ်&quot; (Avogadro's Law) တုဲ ညးပါ်ခြာ ကဵု အကြာ &quot;အက်တမ်&quot; ကေုာံ &quot;မဝ်လဳကြူ&quot; ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၁ ဂှ် [[ဂျေန် ပေဝ်ရိန်]] (Jean Perrin) ပ္တိတ် သက်သဳ သာဓက နကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် မဆေင်ကဵု ဒြဟတ် ပရေင်ချဳဒရိုင် ဍာ် (Brownian motion) တုဲ ပဒတန် ဒဒှ်ရ မဝ်လဳကြူ တအ် နွံဍာံ ဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲသဘာဝရ။

== ၃။ လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သၞောတ်ဓါတုဗေဒ ==
မဝ်လဳကြူ တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗောန် (Bonds) မဒှ် ဒြဟတ် မဆက်စပ် အက်တမ် တအ်ရ။ ဒြဟတ် အဓိက မဆက်စပ်လဝ် မဝ်လဳကြူ ဂှ် ဒှ် '''ကဝ်ဗေလေန် ဗောန်''' (Covalent bond) ရ။ 
* '''ကဝ်ဗေလေန် ဗောန်:''' အက်တမ် ၜါ ပါ်ပရအ် စကာ အဳလေတ်ထရွန် မွဲစုံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် ရေင်သကအ် တၞဟ်နဂွံ ဍိုက်ပေင် အံက်တေတ် (Octet rule) ရ။&lt;ref&gt;Brown, Theodore L. (2017). ''Chemistry: The Central Science''. Pearson. p. 320.&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်ဆက်စပ် လလဳ (Polarity):''' ယဝ်ရ အက်တမ် ၜါ နွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ဓါတ်လလဳ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် (Electronegativity difference) မ္ဂး အဳလေတ်ထရွန် တအ်ဂှ် ဇီုက္ဍဵု လပါ် အက်တမ် မွဲလပါ် ဂၠိုင်တုဲ က္တဵုဒှ်အာ မဝ်လဳကြူ ပဝ်လာ (Polar molecule) ရ။ (ဥပမာ - ဍာ် H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O)။

== ၄။ ဂကူ မဝ်လဳကြူ ဂမၠိုင် ==
မဝ်လဳကြူ တအ် ပါ်ခြာ လဝ် နကဵု လၟိဟ် ကေုာံ ဂကူ အက်တမ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ ဂကူ မဝ်လဳကြူ ကေုာံ ဥပမာ
|-
! ဂကူ မဝ်လဳကြူ !! ပွံက် !! ဥပမာ ဓါတ်
|-
| '''မဝ်လဳကြူ ဓါတ်မွဲ''' (Diatomic Elements) || ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အက်တမ် ၜါမ မတုပ်ရေင်သကအ် || O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (အံက်သဳဂျေန်), N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (နိုက်ထရဝ်ဂျေန်), H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန်)
|-
| '''မဝ်လဳကြူ ဓါတ်နှဴ''' (Heteronuclear Molecules) || ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အက်တမ် မဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် || CO (ကာဗောန် မဝ်နံက်သိုက်), HCl (ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် ကလဝ်ရိုက်)
|-
| '''မဝ်လဳကြူ ပဝ်လဳအက်တောမ်''' (Polyatomic Molecules) || ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အက်တမ် ပိမ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် || H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O (ဍာ်), CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (ကာဗောန် ဒါင်အံက်သိုက်), C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; (ဂလူးကိုစ်)
|-
| '''မက်ခရဝ် မဝ်လဳကြူ''' (Macromolecules) || မဝ်လဳကြူ ဗွဲမဇၞော် မနွံကဵု အက်တမ် လ္ၚီ ကဵု ကိုတ် || [[ပရဝ်တေန်]] (Proteins), [[ဒဳအေန်အေ]] (DNA), ပဝ်လဳမာ (Polymers)
|}

== ၅။ ဇမၞော် ကေုာံ လျိုင် ==
မဝ်လဳကြူ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဍောတ်သွတ် ဗွဲမလောန်တုဲ မတ်ဓမ္မတာ ဆဵုကေတ် ဟွံမာန်ရ။ ဇမၞော် မဝ်လဳကြူ ဓမ္မတာမ္ဂး နွံ ပ္ဍဲအကြာ ၀.၁၅ စဵုကဵု ၂-၃ ဏာနဝ်မဳတာ ရ။ 
လျိုင် မဝ်လဳကြူ (Molecular mass) ဂှ် တော်ကေတ် နကဵု လျိုင် အက်တမ် (Atomic weight) မပါလုပ် ပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ ဂှ် သီုဖအိုတ် ပံင်စုတ်လဝ် ရ။ ယူနစ် သွက်ဂွံ တော် လျိုင်ဂှ် ညးကော်စ '''ဒါလ်တောန်''' (Daltons - Da) ဟွံသေင်မ္ဂး '''ယူနစ် လျိုင် အက်တမ်''' (amu) ရ။&lt;ref&gt;Chang, Raymond (2010). ''Chemistry''. McGraw-Hill. p. 112.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ဗီုပြင် ဂျဳအဝ်မေတ်တရဳ ဓါတု (Molecular Geometry) ==
[[File:VSEPR_geometries.PNG|thumb|right|300px|ဗီုပြင် ဂျဳအဝ်မေတ်တရဳ VSEPR သွက် မဝ်လဳကြူ နာနာသာ်]]
ဗီုပြင် ဂျဳအဝ်မေတ်တရဳ ဓါတု ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ၃-ဒဳ (3D arrangement) သွက် အက်တမ် တအ် ပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ မွဲရ။ ဗီုပြင် တအ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သတ္တိ ဓါတု ကေုာံ ရူပဗေဒ မပ္တံကဵု ပရေင်ကြောတ် (Reactivity), ပရေင်လေင် (Melting point) ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ပရေင်နှဴ (Solubility) ရ။

သၞောတ်ဝ် VSEPR (Valence Shell Electron Pair Repulsion Theory) ဂှ် ဒှ် သၞောတ်ဝ် အဓိက သွက်ဂွံ တော်ကေတ် ဗီုပြင် မဝ်လဳကြူ ရ။ ဥပမာ -
* '''တပ်တပ် (Linear):''' CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (ကာဗောန် ဒါင်အံက်သိုက်)
* '''ကဝိုင် (Bent):''' H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O (ဍာ်)
* '''တြဳဂဝ်နယ် (Trigonal planar):''' BF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (ဘဝ်ရွန် တရိုင်ဖလဝ်ရိုက်)
* '''တေတ်တရာဟဳဒရယ် (Tetrahedral):''' CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; (မဳတိန်း)

== ၇။ သတ္တိ ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ ==
မဝ်လဳကြူ တအ် နွံကဵု သတ္တိ ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ နာနာသာ် မတန်တဴဒၟံင် လတူ လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ဒြဟတ် ပရေင်ဆက်စပ် ဍေဟ်တအ်ရ။
* '''ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermolecular Forces):''' ဒြဟတ် ဗီုကဵု ဒြဟတ် ဗာန်ဒါဝေါလ် (Van der Waals forces) ကေုာံ ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် ဗောန် (Hydrogen bonding) ဂှ် ဆက်စပ်လဝ် မဝ်လဳကြူ မွဲ ကဵု မွဲရ။
* '''အကာဲအရာ (States of Matter):''' အခိင် ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဍိုန်လျမ္ဂး ဍေဟ်ဒှ် ဓါတ်ကျာ (Gas)။ ယဝ် ဒြဟတ် ထတ်မ္ဂး ဍေဟ်ဒှ် ဓါတ်ဍာ် (Liquid) ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်မ္ၚိုဟ် (Solid) ရ။
* '''ပရေင်လလဳ ကေုာံ စက်အလုံ (Electrical &amp; Optical Properties):''' မဝ်လဳကြူ ပဝ်လာ တအ်ဂှ် နွံကဵု ဒိုင်ပဝ် မဝ်မေန် (Dipole moment) တုဲ ဆက်စပ်ကဵု ဓါတ်လလဳ ဗွဲမခိုဟ်ရ။

== ၈။ မဝ်လဳကြူ ပ္ဍဲ ဇဳဝဗေဒ ==
ပ္ဍဲကဵု ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ မဝ်လဳကြူ ဂှ် ဒှ် သဇိုင် လမျီု ရ။ မဝ်လဳကြူ ဇဳဝဗေဒ (Biomolecules) မစကာ ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ မၞိဟ် ကေုာံ သတ်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပန် ဂကူ အဓိက -
# '''ကာဗဝ်ဟုက်ဒရိတ်''' (Carbohydrates): ဗီုကဵု သဂြာ၊ ဂလူးကိုစ် - ကဵု ဒြဟတ် သွက် ခန္ဓ။
# '''လဳပိဒ်''' (Lipids): ကၠေင် ကေုာံ ဖေတ် (Fats) - ဂိုင်သိပ် ဒြဟတ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ကလာပ်ရုပ် သေလ်။
# '''ပရဝ်တေန်''' (Proteins): ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု [[အမဳနဝ် အက်သေတ်]] (Amino acids) - ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ သေလ် ဗွဲမဂၠိုင်။
# '''နျူကလိယေတ် အက်သေတ်''' (Nucleic acids): [[ဒဳအေန်အေ]] (DNA) ကေုာံ [[အာအေန်အေ]] (RNA) - ဒှ် ဒၞာဲ ဂိုင်သိပ် ပရူပရာ ဗဳဇ (Genetic information)။&lt;ref&gt;Alberts, Bruce (2014). ''Molecular Biology of the Cell''. Garland Science. p. 120.&lt;/ref&gt;

== ၉။ နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် ==
တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ တီကေတ် လဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကြူ မွဲမွဲ၊ တၠပညာ သိပ္ပံ တအ် စကာ နဲကဲ နာနာသာ်-
* '''Mass Spectrometry (MS):''' သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လျိုင် မဝ်လဳကြူ ကေုာံ ကရေက် လစှ်ေ ဍေဟ်တအ်။
* '''X-ray Crystallography:''' စကာ လျး X-ray သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဗီုပြင် ၃-ဒဳ နူကဵု ခရစ်သတယ် မဝ်လဳကြူ။
* '''Nuclear Magnetic Resonance (NMR) Spectroscopy:''' ဒှ် နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ် သွက်ဂွံ တော်ကေတ် လဒက်ပ္တန် ဂျဳအဝ်မေတ်တရဳ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အက်တမ် ပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ အဝ်ဂဲနစ် (Organic molecules) ရ။&lt;ref&gt;Skoog, Douglas A. (2017). ''Principles of Instrumental Analysis''. Cengage Learning. p. 450.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ လွပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ ==
လ္ၚတ် ပရူ မဝ်လဳကြူ ဝွံ ပံက်ကဵု တြင် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲပညာ နာနာသာ် ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ်-
* '''ပရေင်ဂဥုဲ ကေုာံ ဝေဇ္ဇဗေဒ (Pharmacology):''' ဂဥုဲ ဗွဲမဂၠိုင် (ဥပမာ - ပါရာသဳတမောလ်၊ ပေန်နဳသဳလိန်) ဂှ် ဒှ် မဝ်လဳကြူ မဖန်ဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံ ဗတိုက် ကဵု ယဲနာနာသာ်။
* '''သိပ္ပံ ကပေါတ် (Materials Science):''' ပဝ်လဳမာ (Polymers) မပ္တံကဵု ပလာသတေတ်၊ ကៅသဳ ကေုာံ ကေဗလာ (Kevlar) တအ်ဂှ် ဒှ် မက်ခရဝ် မဝ်လဳကြူ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကြံင်မ္ၚိုဟ် ကေုာံ လွပ်ဂၠိုင်ရ။
* '''နဲကဲ ဏာနဝ် (Nanotechnology):''' ပွမဖန်ဇန် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် မဝ်လဳကြူ မွဲမကဵုမွဲ သွက်ဂွံ ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် ဏာနဝ်၊ စက် ဏာနဝ် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ကွမ်တမ် (Quantum computing) မဒှ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:မဝ်လဳကြူ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သိပ္ပံ ဓါတုဗေဒ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Chemistry and Structure)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[အက်တမ်]] (Atom) • [[မဝ်လဳကြူ]] (Molecule) • [[အဳယောန်]] (Ion) • [[ကဝ်ဗေလေန် ဗောန်]] (Covalent bond) • [[အဳလေတ်ထရွန်]] (Electron)
|}</text>
      <sha1>e5g1ed1zshne1tpf5f6fo3cl079ply3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မဝ်လဳကြူ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12204</id>
    <revision>
      <id>58010</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''မဝ်လဳကြူ''' ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကြူလာ (Molecules)၊ လဒက်ပ္တန် အက်တမ်၊ ဓါတုဗေဒ မဝ်လဳက...&quot;</comment>
      <origin>58010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="03fyb57j79azsz38tp43djw5ghf14z0" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''မဝ်လဳကြူ''' ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကြူလာ (Molecules)၊ လဒက်ပ္တန် အက်တမ်၊ ဓါတုဗေဒ မဝ်လဳကြူ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတ်နာနာသာ် ပ္ဍဲကဏ္ဍသိပ္ပံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်:''' မဝ်လဳကြူ ဓါတ်မွဲ (Diatomic molecules)၊ မဝ်လဳကြူ ဓါတ်နာနာ (Polyatomic molecules) ကေုာံ မက်ခရဝ် မဝ်လဳကြူ (Macromolecules) ဗီုကဵု ပဝ်လဳမာ တအ်ရ။
* '''ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds):''' ကဝ်ဗေလေန် ဗောန် (Covalent bonds)၊ ပရေင်ဆက်စပ် ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen bonds) ကေုာံ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermolecular forces) ဂမၠိုင်။
* '''ဇဳဝ မဝ်လဳကြူ (Biomolecules):''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ အာအေန်အေ (RNA)၊ ပရဝ်တေန် (Proteins)၊ ကာဗဝ်ဟုက်ဒရိတ် (Carbohydrates) ကေုာံ လဳပိဒ် (Lipids) မဒှ် သဇိုင် လမျီုတအ်ရ။
* '''သတ္တိ ရူပ ကေုာံ ဓါတု:''' ဗီုပြင် ဂျဳအဝ်မေတ်တရဳ မဝ်လဳကြူ (Molecular geometry)၊ လျိုင် (Molecular mass) ကေုာံ ပရေင်လလဳ ပဝ်လာ (Polarity)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:မဝ်လဳကြူ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>03fyb57j79azsz38tp43djw5ghf14z0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58011</id>
      <parentid>58010</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T01:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="cxrzfh9h0lif07hlp0xayxno401r1x9" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''မဝ်လဳကြူ''' ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကြူလာ (Molecules)၊ လဒက်ပ္တန် အက်တမ်၊ ဓါတုဗေဒ မဝ်လဳကြူ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတ်နာနာသာ် ပ္ဍဲကဏ္ဍသိပ္ပံရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''[[ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်]]:''' မဝ်လဳကြူ ဓါတ်မွဲ (Diatomic molecules)၊ မဝ်လဳကြူ ဓါတ်နာနာ (Polyatomic molecules) ကေုာံ မက်ခရဝ် မဝ်လဳကြူ (Macromolecules) ဗီုကဵု ပဝ်လဳမာ တအ်ရ။
* '''ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds):''' ကဝ်ဗေလေန် ဗောန် (Covalent bonds)၊ ပရေင်ဆက်စပ် ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen bonds) ကေုာံ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermolecular forces) ဂမၠိုင်။
* '''ဇဳဝ မဝ်လဳကြူ (Biomolecules):''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ဒဳအေန်အေ (DNA)၊ အာအေန်အေ (RNA)၊ ပရဝ်တေန် (Proteins)၊ ကာဗဝ်ဟုက်ဒရိတ် (Carbohydrates) ကေုာံ လဳပိဒ် (Lipids) မဒှ် သဇိုင် လမျီုတအ်ရ။
* '''သတ္တိ ရူပ ကေုာံ ဓါတု:''' ဗီုပြင် ဂျဳအဝ်မေတ်တရဳ မဝ်လဳကြူ (Molecular geometry)၊ လျိုင် (Molecular mass) ကေုာံ ပရေင်လလဳ ပဝ်လာ (Polarity)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:မဝ်လဳကြူ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>cxrzfh9h0lif07hlp0xayxno401r1x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12205</id>
    <revision>
      <id>58012</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox  | title = ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်&lt;br&gt;(Types of Molecules) | image = [[File:Water-3D-vdW.png|200px|alt=Water Molecule 3D]] | caption = ရုပ်စၞောန် 3D မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H₂O) မဒှ် မဝ်လဳကြူ ပဝ်လဳအာတဝ်မေတ် | label1 = ကဏ္ဍ သိပ္ပံ | data1 = [[ဓါတုဗေဒ]] (Chemis...&quot;</comment>
      <origin>58012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15402" sha1="7u7vhqobtts7ezyy82wrwunyy3rfkzb" xml:space="preserve">{{Infobox 
| title = ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်&lt;br&gt;(Types of Molecules)
| image = [[File:Water-3D-vdW.png|200px|alt=Water Molecule 3D]]
| caption = ရုပ်စၞောန် 3D မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H₂O) မဒှ် မဝ်လဳကြူ ပဝ်လဳအာတဝ်မေတ်
| label1 = ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| data1 = [[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry)
| label2 = သဇိုင် လဒက်ပ္တန်
| data2 = [[အာတောမ်]] (Atoms) ဂမၠိုင်
| label3 = ဗွိုက် ဆက်စပ်
| data3 = [[ဗွိုက် ကဝ်ဗေလေန်]] (Covalent bonds)
| label4 = ဂကူ အဓိက
| data4 = ဒိုင်အာတဝ်မေတ်, ပဝ်လဳအာတဝ်မေတ်, ဇၞော် (Macromolecules)
}}

'''ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်''' ({{lang-en|Types of Molecules}}) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ပါ်ခြာ သၞောတ်လဒက်ပ္တန် အာတောမ်ဂမၠိုင် မဆက်စပ်လဝ် နကဵု ဗွိုက် ဓါတု (Chemical bonds) ဗွဲတၟေင် နကဵု ဗွိုက် ကဝ်ဗေလေန် (Covalent bonds) ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဓါတုဗေဒမ္ဂး မဝ်လဳကြူဂှ် ဒှ်အရာသဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူပရာ ဒြပ်စင် (Matter) တအ်ရ။ မဝ်လဳကြူတအ်ဂှ် နွံကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ လက္ချဏ် သဘာဝ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ညးတအ် ပါ်လဝ် ဂကူမဝ်လဳကြူ နကဵု ဂကူနာနာသာ် အတိုင်လၟိဟ် အာတောမ်၊ အခိုက်အလိုက် ဒြဟတ်လလဳ (Polarity) ကေုာံ ဓါတ်ကာဗောန် (Carbon) မပါလုပ်ရ။

== နိဒါန် ==
မဝ်လဳကြူ မွဲမဂှ် သီပကောံလဝ် အာတောမ် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် နကဵု ဒြဟတ်ဓါတုရ။ လဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကြူဂှ် ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ် (Chemical reactions) ပ္ဍဲသဘာဝရ။ ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဗီုပြင် မံင်စံင် ဒြပ်စင်တအ် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။ အာတောမ် တုပ်ပ် ၜါမ ဆက်စပ်ရေင်သကအ် (ဥပမာ - O₂) လေဝ် ဒှ်မဝ်လဳကြူ မွဲဂကူကီု၊ အာတောမ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် မဆက်စပ်လဝ် (ဥပမာ - H₂O) လေဝ် ဒှ်မဝ်လဳကြူ မွဲဂကူကီုရ။&lt;ref&gt;Pauling, Linus (1970). ''General Chemistry''. Dover Publications. p. 45.&lt;/ref&gt;

== ပွံက် ကေုာံ လက္ချဏ် ==
ပ္ဍဲသင်္ကေတ ဓါတုဗေဒမ္ဂး မဝ်လဳကြူ (Molecule) ဝွံ နွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် မဟွံမွဲကဵု ဓါတ်လလဳ (Electrically neutral) ရ။ ယဝ်ရ ဒြပ်စင်မွဲမွဲ နွံကဵု ဓါတ်လလဳ ပေါင်း (+) ဟွံသေင်မ္ဂး အနှုတ် (-) မ္ဂး ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဟွံကော်စ မဝ်လဳကြူ တုဲ ကော်စ အာင်ယောန် (Ion) ရ။ လက္ချဏ် တၟေင် မဝ်လဳကြူတအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဂကူအာတောမ် မပါလုပ် ကေုာံ ဗီုပြင် မဆက်စပ်လဝ်တအ်ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;Zumdahl, Steven S. (2013). ''Chemistry''. Cengage Learning. p. 55.&lt;/ref&gt;

== မဝ်လဳကြူ ဒိုင်အာတဝ်မေတ် ==
မဝ်လဳကြူ ဒိုင်အာတဝ်မေတ် (Diatomic Molecules) ဂှ် ဒှ်မဝ်လဳကြူ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အာတောမ် ၜါမ သၟးရ။ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ပါ်အာ ၜါဂကူ-
* '''အာတောမ်တုပ် (Homonuclear):''' အာတောမ် ၜါမဂှ် ဒှ်ဒြပ်စင် မွဲဂကူဓဝ်ရ။ ဥပမာ - အံက်သဳဂျေန် (O₂), ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် (H₂), နိုက်ထရဝ်ဂျေန် (N₂)။
* '''အာတောမ်ဟွံတုပ် (Heteronuclear):''' အာတောမ် ၜါမဂှ် ဒှ်ဒြပ်စင် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ဥပမာ - ကာဗောန်မဝ်နံက်သိုက် (CO), နိုက်ထရစ်အံက်သိုက် (NO)။

== မဝ်လဳကြူ ပဝ်လဳအာတဝ်မေတ် ==
မဝ်လဳကြူ ပဝ်လဳအာတဝ်မေတ် (Polyatomic Molecules) ဝွံ ဒှ်မဝ်လဳကြူ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အာတောမ် ၃ မ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်ရ။ ဒြပ်စင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲသဘာဝဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကူဏအ် ဖအိုတ်ရ။
* '''ဥပမာ:''' ဍာ် (H₂O) နွံကဵု အာတောမ် ၃ မ။ 
* ကာဗောန်ဒိုင်အံက်သိုက် (CO₂) နွံကဵု အာတောမ် ၃ မ။ 
* ဂလူကောတ် (Glucose - C₆H₁₂O₆) နွံကဵု အာတောမ် ၂၄ မ။&lt;ref&gt;Brown, Theodore L. (2017). ''Chemistry: The Central Science''. Pearson. p. 112.&lt;/ref&gt;

== မဝ်လဳကြူ အဝ်ဂေန်နေတ် ကေုာံ အေန်အဝ်ဂေန်နေတ် ==
နကဵု သၞောတ် ဓါတ်ကာဗောန်မ္ဂး မဝ်လဳကြူတအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ၜါဂကူရ-
# '''မဝ်လဳကြူ အဝ်ဂေန်နေတ် (Organic Molecules):''' မဒှ် မဝ်လဳကြူ မနွံကဵု ဗွိုက် ကာဗောန် ကေုာံ ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် (C-H bonds) ရ။ ဥပမာ - မဳတိန် (Methane - CH₄)၊ ဓါတ်ကၠေင်၊ ကေုာံ ပရဝ်တိန် (Protein) တအ်ရ။
# '''မဝ်လဳကြူ အေန်အဝ်ဂေန်နေတ် (Inorganic Molecules):''' မဒှ် မဝ်လဳကြူ မဟွံမွဲကဵု ဗွိုက် C-H ရ။ ဥပမာ - ဍာ် (H₂O)၊ ၜဵု (NaCl)၊ ကေုာံ သတ္တုဂမၠိုင်။

== မဝ်လဳကြူ ပဝ်လာ ကေုာံ ဟွံသေင်-ပဝ်လာ ==
လက္ချဏ် ပဝ်လာ (Polarity) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရေင်ပါ်ပရအ် အဳလက်ထရဝ် ပ္ဍဲဗွိုက်ဓါတုရ။
* '''မဝ်လဳကြူ ပဝ်လာ (Polar Molecules):''' အာတောမ်တအ် ဓရောတ်တံင်ကေတ် အဳလက်ထရဝ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ်လလဳ လပါ်မွဲမွဲရ။ ဥပမာ - ဍာ် (H₂O) မဒှ် ဓါတ်မၞုံကဵု ဒြဟတ်ပဝ်လာ မဇၞော်ရ။
* '''မဝ်လဳကြူ ဟွံသေင်-ပဝ်လာ (Non-polar Molecules):''' အာတောမ်တအ် ပါ်ပရအ် အဳလက်ထရဝ် တုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်ရ။ ဥပမာ - ဓါတ်ကၠေင်၊ မဳတိန် (CH₄) ကေုာံ အံက်သဳဂျေန် (O₂) တအ်ရ။&lt;ref&gt;Chang, Raymond (2007). ''Chemistry''. McGraw-Hill. p. 385.&lt;/ref&gt;

== မဝ်လဳကြူ ဇၞော် (Macromolecules) ==
မဝ်လဳကြူ ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး မက်ခရဝ်မဝ်လဳကြူ (Macromolecules) ဂှ် ဒှ် မဝ်လဳကြူ မၞုံကဵု အာတောမ် လ္ၚီ ကဵု လက်မ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗွိုက်ကဝ်ဗေလေန် ရ။ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဇဳဝဗေဒ (Biology) ရ။
* '''DNA ကေုာံ RNA:''' မဒှ် မဝ်လဳကြူ ဇၞော် မဂိုင်သိပ်လဝ် အာဲကၟာဲ ဇဳဝ။
* '''ပရဝ်တိန် (Proteins):''' မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု [[အမဳနဝ် အက်သေတ်]] (Amino acids)။
* '''ပဝ်လဳမာ (Polymers):''' ဗီုကဵု ပလာသတေတ် (Plastics) တအ်လေဝ် ဒှ် မဝ်လဳကြူ ဇၞော် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

== ဒြဟတ် မဆက်စပ် မဝ်လဳကြူဂမၠိုင် ==
မဝ်လဳကြူ ၜါမ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် ညံင်ဂွံဆက်စပ် တန်တဴဒၟံင်မာန်ဂှ် ဒးစကာ ဒြဟတ် မဆက်စပ် မဝ်လဳကြူ (Intermolecular Forces) ရ။ 
* '''[[ဒြဟတ် ဗာန်ဒါဝေါလ်]] (Van der Waals forces):''' ဒြဟတ် ဍိုန်လျ မက္တဵုဒှ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဖအိုတ်။
* '''ဗွိုက် ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen bonding):''' ဒြဟတ် မခိုင်ကၠိုက် မက္တဵုဒှ် အကြာ အာတောမ် ဟုက်ဒရဝ်ဂျေန် ကဵု အာတောမ် မၞုံကဵု ဒြဟတ်လလဳ ဇၞော် (ဗီုကဵု N, O, F)။
* '''ဒြဟတ် ဒိုင်ပဝ်-ဒိုင်ပဝ် (Dipole-dipole interactions):''' မက္တဵုဒှ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ပဝ်လာ ၜါမ။&lt;ref&gt;Atkins, Peter (2010). ''Chemical Principles''. W.H. Freeman. p. 410.&lt;/ref&gt;

== ဇယား လက္ချဏ် မဝ်လဳကြူဂမၠိုင် ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ လက္ချဏ် ကေုာံ ဥပမာ ဂကူ မဝ်လဳကြူ အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ဂကူ မဝ်လဳကြူ !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လက္ချဏ် !! ဥပမာ !! ဖဝ်မျူလာ ဓါတု
|-
| ဒိုင်အာတဝ်မေတ် (Homonuclear) || အာတောမ် တုပ် ၜါမ ပံင်သီလဝ် || အံက်သဳဂျေန် || O₂
|-
| ဒိုင်အာတဝ်မေတ် (Heteronuclear) || အာတောမ် ဟွံတုပ် ၜါမ ပံင်သီလဝ် || ကာဗောန်မဝ်နံက်သိုက် || CO
|-
| ပဝ်လဳအာတဝ်မေတ် || အာတောမ် ၃ မ ကဵု လတူဂှ် || ဍာ်၊ ကာဗောန်ဒိုင်အံက်သိုက် || H₂O, CO₂
|-
| အဝ်ဂေန်နေတ် || နွံကဵု ဗွိုက် C-H || မဳတိန်၊ ဂလူကောတ် || CH₄, C₆H₁₂O₆
|-
| ဇၞော် (Macromolecules) || အာတောမ် လ္ၚီ ကဵု လက်မ ပံင်သီလဝ် || ဒဳအေန်အေ (DNA) || (C₁₅H₃₁N₃O₁₃P₂)ₙ
|}

== လွပ် ကေုာံ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပရေင်လ္ၚတ် ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ နာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဂဥုဲ (Medicine) မ္ဂး လ္ၚတ်လဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကြူ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲတၟိတၟိရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကွတ်စက် (Materials Science) မ္ဂး ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် လက္ချဏ် မဝ်လဳကြူဂှ် ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ ကၠောန်ပတိတ် ပလာသတေတ်၊ ဒြပ်သတ္တု ကေုာံ ကပေါတ် မၞုံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သၠုင်တအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဇဳဝဗေဒ မ္ဂး ပရေင်မံင်စံင် လမျီု သတ်တအ် ဖအိုတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ လဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကြူ အဝ်ဂေန်နေတ် တအ်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
သရောပ်အာမ္ဂး ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် လဒက်ပ္တန် ဒြပ်စင် ဖအိုတ် ပ္ဍဲလတူ ဂၠးတိဝွံရ။ စနူကဵု မဝ်လဳကြူ သာမည ဗီုကဵု အံက်သဳဂျေန် မနွံပ္ဍဲ ကျာ စဵုကဵုစိုပ် မဝ်လဳကြူ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု DNA မၞုံ ပ္ဍဲခန္ဓကာယ ပိုဲမၞိဟ်တအ်ဂှ် မဝ်လဳကြူတအ် ထ္ၜးကဵု သဘာဝ ဓါတုဗေဒ မလှဲလး ကေုာံ မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ပွမလ္ၚတ် ပါ်ခြာ ဂကူ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကသပ် လညာတ် အဓိက သွက် ကွတ်သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ တ္ၚဲဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:လဒက်ပ္တန် ဓါတုဗေဒ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂကောံ သဇိုင် ဓါတုဗေဒ ကေုာံ မဝ်လဳကြူ
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[အာတောမ်]] • [[မဝ်လဳကြူ]] • [[အာင်ယောန်]] • [[ဗွိုက် ဓါတု]] • [[ဗွိုက် ကဝ်ဗေလေန်]] • [[ဒြပ်စင်]]
|}</text>
      <sha1>7u7vhqobtts7ezyy82wrwunyy3rfkzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12206</id>
    <revision>
      <id>58013</id>
      <timestamp>2026-10-11T01:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''မဝ်လဳကြူ''' (Molecules)၊ ဒြပ်စင်ဂမၠိုင်၊ လဒက်ပ္တန် ဓါတုဗေဒ၊ ဂကူ မဝ်လဳကြူနာနာ ကေု...&quot;</comment>
      <origin>58013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2220" sha1="0v4z1t7ctgxt8nyjpydiv42q3gk8o9a" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''မဝ်လဳကြူ''' (Molecules)၊ ဒြပ်စင်ဂမၠိုင်၊ လဒက်ပ္တန် ဓါတုဗေဒ၊ ဂကူ မဝ်လဳကြူနာနာ ကေုာံ ပရူပရာ မဆက်စပ် ကုသိပ္ပံ ဓါတုဗေဒ ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဂကူ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်:''' မဝ်လဳကြူ ဒိုင်အာတဝ်မေတ် (Diatomic)၊ ပဝ်လဳအာတဝ်မေတ် (Polyatomic)။
* '''အဝ်ဂေန်နေတ် ကေုာံ အေန်အဝ်ဂေန်နေတ်:''' မဝ်လဳကြူ မနွံကဵု ဓါတ်ကာဗောန် (Organic) ကေုာံ ဟွံမွဲကဵု ဓါတ်ကာဗောန် (Inorganic)။
* '''မဝ်လဳကြူ ဇၞော် (Macromolecules):''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု DNA, RNA, ပရဝ်တိန် (Proteins) ကေုာံ ပဝ်လဳမာ (Polymers)။
* '''ဗွိုက် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်:''' ဗွိုက် ကဝ်ဗေလေန် (Covalent bonds)၊ ဒြဟတ် မဆက်စပ် မဝ်လဳကြူ (Intermolecular forces) ကေုာံ အာတောမ်ဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>0v4z1t7ctgxt8nyjpydiv42q3gk8o9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12207</id>
    <revision>
      <id>58015</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | abovestyle = background-color: #e0f0ff; color: #000; font-size: 120%; | above      = ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ&lt;br/&gt;(Intermolecular Force) | image      = [[File:Intermolecular vs intramolecular forces.svg|250px|alt=Intermolecular vs intramolecular forces]] | caption    = ဗီုရုပ် မထ္ၜးလဝ် ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermol...&quot;</comment>
      <origin>58015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21641" sha1="0si5zhlmxzjd0pgawrmldd197oiele4" xml:space="preserve">{{Infobox
| abovestyle = background-color: #e0f0ff; color: #000; font-size: 120%;
| above      = ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ&lt;br/&gt;(Intermolecular Force)
| image      = [[File:Intermolecular vs intramolecular forces.svg|250px|alt=Intermolecular vs intramolecular forces]]
| caption    = ဗီုရုပ် မထ္ၜးလဝ် ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermolecular force) - ပၞောတ်ဒကုတ် ကေုာံ ဒြဟတ် အပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ (Intramolecular force) - ပၞောတ်စာတ် ပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H2O)
| labelstyle = white-space: nowrap;
| label1     = ကဏ္ဍ အဓိက
| data1      = [[ဓါတုဗေဒ]] ရုပ်, [[ရူပဗေဒ]]
| label2     = သဘဴဓဝ်
| data2      = ဒြဟတ် ဓရောတ် ကေုာံ ဒြဟတ် ပ္ဍဵု မက္တဵုဒှ် အကြာ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်
| label3     = ဂကူ ဒြဟတ်ဂမၠိုင်
| data3      = ဒါင်ပဝ်-ဒါင်ပဝ်, ပြးဇး လာန်ဒါန်, ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်
| label4     = ဍာ်ဒကေဝ် ဒြဟတ်
| data4      = ဍိုန်လျ နူ ဒြဟတ် အပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ ဗွဲမလောန်
}}

'''ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ''' ({{lang-en|Intermolecular force - IMF}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ဓါတုဗေဒ]] ကေုာံ [[ရူပဗေဒ]] မ္ဂး ဒှ်ဒြဟတ် မဆက်စပ်၊ ဓရောတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဵုပတိတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Molecules) မွဲ ကဵု မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အကြာ အာက်တမ် (Atoms) ကေုာံ အာက်အောန် (Ions) မနွံဗဒဲါရေင်သကအ်တအ်ရ။ ဒြဟတ်ဏအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဒြဟတ် အပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ (Intramolecular forces) မပ္တံကဵု ဓါတ်စာတ် ကဝ်ဗေလေန် (Covalent bonds) ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်စာတ် အာက်အောန်နေတ် (Ionic bonds) မဒှ်ဒြဟတ် မဆက်ဗာန်လဝ် အာက်တမ်တအ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကြူ မွဲရ။ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူတအ်ဝွံ အောန် ကေုာံ ဍိုန်လျ နူကဵု ဒြဟတ် အပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် ဍေဟ်တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လက္ချဏ် ရုပ် (Physical properties) မပ္တံကဵု ဒြပ်ရည် (Liquids)၊ ဒြပ်မ္ၚိုဟ် (Solids)၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဍာ်က္ဍိုတ် (Boiling point) ကေုာံ ဓါတ်ဂမ္တဴ ယာင်ရိုဟ် (Melting point) တအ်ရ။

== နိဒါန် ကေုာံ ပွံက် ==
[[File:Dipole-dipole-interaction-in-HCl-2D.png|thumb|right|250px|ဥပမာ ဒြဟတ် ဒါင်ပဝ်-ဒါင်ပဝ် အကြာ မဝ်လဳကြူ HCl ၜါ]]
ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermolecular force) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မက္တဵုဒှ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသဘာဝမ္ဂး မဝ်လဳကြူတအ်ဂှ် ဟွံမံင် ကေတ်ကေတ် သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ရ။ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု ဒြဟတ် လျပ်စစ် သံလိုက် (Electromagnetic forces) တုဲ ဓရောတ်ကေတ် (Attraction) ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဵုပတိတ် (Repulsion) ရေင်သကအ်ရ။ ဒြဟတ်ဏအ် ဟွံမွဲမ္ဂး ဒြပ်ဝတ္ထု သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မပ္တံကဵု ဍာ်၊ ဆု၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇကုခန္ဓ ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အာ ဓါတ်ကျာ (Gas) ဖအိုတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူ နွံ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဏအ်ဟေင် မဝ်လဳကြူတအ် ဗာန်ခြပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒြပ်ရည် ကဵု ဒြပ်မ္ၚိုဟ် မာန်ရ။

== ဝင် ကေုာံ သုတေသန ==
ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဝွံ စမံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် တၠပညာရူပဗေဒ ဂကူဒါတ် [[ဂျဝ်ဟာန် ဒဳဒါရိတ် ဗာန် ဒါ ဝေါလ်]] (Johannes Diderik van der Waals) ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် သဳအိုရဳ ဒြဟတ် မဆက်စပ် အကြာ မဝ်လဳကြူ အခိင်ညးလ္ၚတ် သၞောတ် ဓါတ်ကျာ ဇေတ်တ် (Real gases) ရ။ ညး ဂွံဆဵုကေတ်ဒဒှ်ရ ဓါတ်ကျာတအ်ဂှ် ဟွံဗက် သၞောဝ် ဓါတ်ကျာ ဍိုက်ပေင် (Ideal gas law) အလုံအိုတ်တုဲ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူတအ် ဟိုတ်နူ မနွံဒၟံင်ဂှ်ရ။ 

ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ ဂှ် တၠပညာရူပဗေဒ ဂျာမနဳ [[ဖရိတ် လာန်ဒါန်]] (Fritz London) သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တော်ကေတ် ဒြဟတ် ပြးဇး (Dispersion forces) နကဵု သဳအိုရဳ ကွမ်တမ် (Quantum mechanics) တုဲ ပသောင်ကလးမာန်ကၠုင် ဗီုလဵု မဝ်လဳကြူ မဟွံမွဲကဵု ဒါင်ပဝ် (Non-polar molecules) တအ် ဓရောတ်ရေင်သကအ် မာန်ရ။&lt;ref&gt;London, Fritz (1930). &quot;The general theory of molecular forces&quot;. ''Transactions of the Faraday Society''. 33: 8–26.&lt;/ref&gt;

== ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ==
[[File:Hydrogen bonding in water.svg|thumb|left|250px|ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H2O) ဂမၠိုင်]]
'''ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်''' (Hydrogen bonding) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ မထတ်အိုတ် (ပၞောဝ်ကဵု ဂကူဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူဓမ္မတာ) ရ။ ဒြဟတ်ဝွံ က္တဵုဒှ် ကာလ အာက်တမ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (H) ဂှ် ဆက်စာတ်လဝ် ကု အာက်တမ် မနွံကဵု ဓါတ်လဵုလျပ်စစ် (Electronegativity) သၠုင် ဗီုကဵု နာက်ထရဝ်ဂျေန် (N)၊ အံက်သဳဂျေန် (O) ဟွံသေင်မ္ဂး ဖလူရိန် (F) တအ်ရ။ 

ဟိုတ်နူ အာက်တမ် (N, O, F) တအ်ဂှ် ဓမံက်ကေတ် အဳလာတ်ထရဝ် (Electrons) ဂၠိုင်တုဲ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ဂှ် ဒှ်အာ ဓါတ်အပေါင်း သၟတ် (Partial positive charge, δ+) ရ။ ဓါတ်အပေါင်းဏအ်ဂှ် အာဓရောတ်ကေတ် ဓါတ်အနှုတ် သၟတ် (Partial negative charge, δ-) နူကဵု မဝ်လဳကြူ မနွံဗဒဲါဂှ်တုဲ ဒက်ပ္တန် ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ရ။ ဥပမာ - ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H₂O) ကေုာံ ပ္ဍဲ လဒက်ပ္တန် DNA သတ်တအ်ရ။

== ဒြဟတ် အာက်အောန်-ဒါင်ပဝ် ==
'''ဒြဟတ် အာက်အောန်-ဒါင်ပဝ်''' (Ion-dipole interaction) ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဓရောတ် အကြာ အာက်အောန် (Ion - အာက်တမ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကြူ မနွံကဵု ဓါတ်) ကေုာံ မဝ်လဳကြူ ဒါင်ပဝ် (Polar molecule) ရ။ အာက်အောန် ဓါတ်အပေါင်း (Cation) ဂှ် ဓရောတ်ကေတ် လပါ် ဓါတ်အနှုတ် သၟတ် (δ-) ရ။ အာက်အောန် ဓါတ်အနှုတ် (Anion) ဂှ် ဓရောတ်ကေတ် လပါ် ဓါတ်အပေါင်း သၟတ် (δ+) ရ။ 

ဥပမာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ကာလ စုတ် ၜဵု (NaCl) ပ္ဍဲ ဍာ် မ္ဂး၊ အာက်အောန် ဆိုဒဳယမ် (Na⁺) တအ်ဂှ် ဓရောတ်ကေတ် လပါ် အံက်သဳဂျေန် (δ-) ပ္ဍဲဍာ်တုဲ၊ အာက်အောန် ကလဝ်ရိန် (Cl⁻) တအ်ဂှ် ဓရောတ်ကေတ် လပါ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (δ+) ပ္ဍဲဍာ်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် ၜဵု မလေပ် ဍိုတ် ပ္ဍဲဍာ်ရ။&lt;ref&gt;Brown, Theodore L.; LeMay, H. Eugene; Bursten, Bruce E. (2009). ''Chemistry: The Central Science'' (11th ed.). Prentice Hall. pp. 444–446.&lt;/ref&gt;

== ဒြဟတ် ဒါင်ပဝ်-ဒါင်ပဝ် ==
'''ဒြဟတ် ဒါင်ပဝ်-ဒါင်ပဝ်''' (Dipole-dipole interaction) ဂှ် က္တဵုဒှ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဒါင်ပဝ် (Polar molecules) ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်ရ။ မဝ်လဳကြူ ဒါင်ပဝ် တအ်ဂှ် နွံကဵု လပါ် ဓါတ်အပေါင်း သၟတ် (δ+) ကဵု ဓါတ်အနှုတ် သၟတ် (δ-) လၟိုန် (Permanent dipole) ရ။ 

လပါ် ဓါတ်အပေါင်း သၟတ် နူကဵု မဝ်လဳကြူ မွဲဂှ် ဓရောတ်ကေတ် လပါ် ဓါတ်အနှုတ် သၟတ် နူကဵု မဝ်လဳကြူ မွဲပၠန်ရ။ (ဗီုပြင် သံလိုက် ဓရောတ်ရေင်သကအ်)။ ဒြဟတ်ဝွံ ဒြဟတ်ဍိုန် နူ ဒြဟတ် အာက်အောန်-ဒါင်ပဝ် ကေုာံ ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ရ။ ဥပမာ - ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ကလဝ်ရိုဒ် (HCl) ဂမၠိုင်ရ။ ဒြဟတ်ဏအ် ညးကော်စ [[ဒြဟတ် ကဳသောမ်]] (Keesom force) လေဝ် နွံရ။

== ဒြဟတ် ပြးဇး လာန်ဒါန် ==
'''ဒြဟတ် ပြးဇး လာန်ဒါန်''' (London dispersion force) ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် မဍိုန်လျအိုတ် ပ္ဍဲဂကောံ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဖအိုတ်ရ။ ဒြဟတ်ဝွံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မဝ်လဳကြူ ဖအိုတ် (သီုကဵု မဝ်လဳကြူ မဟွံမွဲကဵု ဒါင်ပဝ် / Non-polar) ရ။ 

ဍေဟ် က္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် အဳလာတ်ထရဝ် (Electrons) ပ္ဍဲ အာက်တမ် တအ်ရ။ အခိင်ကာလ မွဲချိုန်ခဏဂှ် အဳလာတ်ထရဝ် တအ် စောဲအာ လပါ်မွဲဒိုဟ်မ္ဂး၊ မဝ်လဳကြူဂှ် ဒှ်အာ ဒါင်ပဝ် ခဏ (Instantaneous dipole) ရ။ ဒါင်ပဝ် ခဏ ဏအ်ဂှ် အာဖန်ဗဒှ်ကဵု မဝ်လဳကြူ မနွံဗဒဲါဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် ဒါင်ပဝ် သၟတ် (Induced dipole) ကီုတုဲ ဍေဟ်တအ် ဓရောတ်ရေင်သကအ်ရ။ ယဝ်ရ မဝ်လဳကြူ ဇၞော်မ္ဂး (အဳလာတ်ထရဝ် ဂၠိုင်မ္ဂး) ဒြဟတ် ပြးဇး လာန်ဒါန် ဏအ် ထတ်ကၠုင်မာန်ရ။

== ဒြဟတ် ဗာန်ဒါဝေါလ် ==
'''ဒြဟတ် ဗာန်ဒါဝေါလ်''' (Van der Waals forces) ဂှ် ဒှ် ဝေါဟာရ သမၠီု မကော်စ ဂကောံ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ မပ္တံကဵု-
# ဒြဟတ် ကဳသောမ် (Keesom force) - ဒါင်ပဝ် ကဵု ဒါင်ပဝ်
# ဒြဟတ် ဒဳဗာင် (Debye force) - ဒါင်ပဝ် ကဵု ဒါင်ပဝ် ဖန်ဗဒှ် (Induced dipole)
# ဒြဟတ် ပြးဇး လာန်ဒါန် (London dispersion force)

ဒြဟတ် တအ်ဝွံ အောန် ကေုာံ ဍိုန်လျရတုဲ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဟွံပၠုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဓါတ်စာတ် ကဝ်ဗေလေန် ဟွံသေင်မ္ဂး အာက်အောန်နေတ် ရ။&lt;ref&gt;Atkins, Peter; de Paula, Julio (2006). ''Atkins' Physical Chemistry'' (8th ed.). W. H. Freeman. pp. 642–645.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ဆက်စပ် ကု လက္ချဏ် ရုပ် ==
ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ တအ်ဂှ် နွံ အစောံသတ္တိ ဖန်ဗဒှ် လက္ချဏ် ရုပ် (Physical properties) အဓိကဂမၠိုင်ရ။ ဒြဟတ် ထတ်မ္ဂး ဓါတ်ဂမ္တဴ ဍာ်က္ဍိုတ် သၠုင်၊ ဒြဟတ် ဍိုန်မ္ဂး ဓါတ်ဂမ္တဴ ဍာ်က္ဍိုတ် သဝ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; margin: 1em auto;&quot;
|+ တာဗျူလာ ထ္ၜး လက္ချဏ် ဓါတ်ဂမ္တဴ ဍာ်က္ဍိုတ် (Boiling Point) ကေုာံ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ
|-
! ဒြပ်ဝတ္ထု (Substance) !! မဝ်လာ လျိုင် (Molar Mass) !! ဂကူ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ !! ဓါတ်ဂမ္တဴ ဍာ်က္ဍိုတ် (°C)
|-
| မဳတိင် (CH₄) || 16 g/mol || ပြးဇး လာန်ဒါန် || -161.5
|-
| ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ကလဝ်ရိုဒ် (HCl) || 36.5 g/mol || ပြးဇး လာန်ဒါန် + ဒါင်ပဝ်-ဒါင်ပဝ် || -85.0
|-
| ဍာ် (H₂O) || 18 g/mol || ပြးဇး လာန်ဒါန် + ဒါင်ပဝ်-ဒါင်ပဝ် + ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် || 100.0
|}

ပါဲနူ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဍာ်က္ဍိုတ် တုဲ၊ ဒြဟတ်ဏအ် သီု ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဓါတ်ခလပ် (Viscosity)၊ တтя္ဇောတ် လတူ ဍာ် (Surface tension) ကေုာံ အစောံ လိင်စ (Solubility) ပ္ဍဲ ဒြပ်ရည် ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - ဍာ် နွံကဵု ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ဂၠိုင်တုဲ တтя္ဇောတ် လတူ ဍာ် (Surface tension) ဍေဟ် သၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။&lt;ref&gt;Zumdahl, Steven S.; Zumdahl, Susan A. (2007). ''Chemistry'' (7th ed.). Houghton Mifflin. pp. 450–454.&lt;/ref&gt;

== တၞဟ်ခြာ ကု ဒြဟတ် အပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ ==
ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermolecular force) ကဵု ဒြဟတ် အပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ (Intramolecular force) ဂှ် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ 

* '''ဒြဟတ် အပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ (Intra-)''': ဒှ် ဓါတ်စာတ် မဆက်ဗာန်လဝ် အာက်တမ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကြူ မွဲ။ ဥပမာ - ဓါတ်စာတ် ကဝ်ဗေလေန် ပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ ဍာ် (O-H bond)။ ဒြဟတ်ဏအ် ထတ် ဗွဲမလောန် (ဥပမာ - နွံ ဒြဟတ် 400 kJ/mol)။
* '''ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Inter-)''': ဒှ် ဒြဟတ် မဓရောတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဍာ် ၜါ။ ဒြဟတ်ဏအ် ဍိုန်လျ ဗွဲမလောန် (ဥပမာ - နွံ ဒြဟတ် 5 - 50 kJ/mol)။ 

ကာလ ဍာ် ယာင်က္ဍိုတ် (Boils) မ္ဂး၊ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဍာ် ဟေင် မကဝ်အာတုဲ ဒြဟတ် အပ္ဍဲ မဝ်လဳကြူ ဍာ် (O ကဵု H) ဂှ် ဟွံကဝ်အာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍာ် ယာင်က္ဍိုတ် ဒှ် ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဒှ် မဝ်လဳကြူ ဍာ် (H₂O) ဖိုဟ်ရ။&lt;ref&gt;Pauling, Linus (1960). ''The Nature of the Chemical Bond'' (3rd ed.). Cornell University Press. p. 449.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်စကာ ကေုာံ လွပ် ပ္ဍဲ ဓါတုဗေဒ ==
ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပ္ဍဲ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ သုတေသန ကေုာံ ပရေင်စကာ ကွတ်စက် ခေတ်တၟိဂမၠိုင်ရ။ 
* '''ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲ (Drug Design):''' သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲ မမာန်ယဲတအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဒးလ္ၚတ် ဗီုလဵု မဝ်လဳကြူ ဂဥုဲ ဓရောတ် ဆက်စပ် ကု မဝ်လဳကြူ ပရဝ်တိန် (Proteins) ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ နကဵု ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ကေုာံ ဒြဟတ် ဗာန်ဒါဝေါလ် ရ။
* '''သိပ္ပံ ပဝ်လဳမာ (Polymer Science):''' လက္ချဏ် ပလသတိတ် ကေုာံ ပဝ်လဳမာ တအ် မပ္တံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် မ္ၚိုဟ်၊ ဍာ်ဒကေဝ် ဓရောတ် တအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒြဟတ် အကြာ ဇုက်ပဝ်လဳမာ တအ်ရ။
* '''ဇဳဝဗေဒ (Biology):''' လဒက်ပ္တန် အဓိက သတ်တအ် ဗီုကဵု DNA ဒေပ်ဘေလ် ဟဳလိတ် (Double helix) ဂှ် တန်တဴ တန်ကြန် ဒၟံင်မာန် ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် မဆက်စပ်လဝ် အကြာ သဇိုင် (Base pairs) တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:မဝ်လဳကြူ]]
[[Category:ဒြဟတ်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ ရုပ်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဓါတ်စာတ် ကေုာံ ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဓါတ်စာတ် ကဝ်ဗေလေန်]] (Covalent bond) • [[ဓါတ်စာတ် အာက်အောန်နေတ်]] (Ionic bond) • [[ဓါတ်စာတ် ပသဲ]] (Metallic bond) &lt;br/&gt; [[ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်]] (Hydrogen bond) • [[ဒြဟတ် ပြးဇး လာန်ဒါန်]] (London dispersion) • [[ဒြဟတ် ဗာန်ဒါဝေါလ်]] (Van der Waals force)
|}</text>
      <sha1>0si5zhlmxzjd0pgawrmldd197oiele4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒြဟတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12208</id>
    <revision>
      <id>58016</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဒြဟတ်''' (Force) ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ၊ ပရေင်ချဳဒရိုင် ကေုာံ ဒြဟတ်သဘာဝ နာနာသာ် မက္တဵု...&quot;</comment>
      <origin>58016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="rcwp3zh76ktu10bgngonqmjowjgirk6" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဒြဟတ်''' (Force) ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ၊ ပရေင်ချဳဒရိုင် ကေုာံ ဒြဟတ်သဘာဝ နာနာသာ် မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစက္ကဝါဏအ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဒြဟတ် သဇိုင် စက္ကဝါ (Fundamental forces):''' ဒြဟတ် ဓရောတ်တၟိုဟ် (Gravity)၊ ဒြဟတ် လျပ်စစ်သံလိုက် (Electromagnetism)၊ ဒြဟတ် နယူကလဳယျာ ထတ် (Strong Nuclear Force) ကေုာံ ဒြဟတ် နယူကလဳယျာ ဍိုန် (Weak Nuclear Force)။
* '''ဒြဟတ် ရူပဗေဒ ကေုာံ စက်မှု:''' ဒြဟတ် ပွတ်တိုက် (Friction)၊ ဒြဟတ် ဓရောတ် (Tension)၊ ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust)၊ ကေုာံ နိယာမ ပရေင်ချဳဒရိုင် နယူတန် (Newton's laws of motion) ဂမၠိုင်။
* '''ဒြဟတ် ပ္ဍဲ ဓါတုဗေဒ:''' ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermolecular forces) ဗီုကဵု ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen bond) ကေုာံ ဒြဟတ် ဗာန်ဒါဝေါလ် (Van der Waals forces)။
* '''ဒြဟတ်အစောံ ကေုာံ ကမၠောန်:''' ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဒြဟတ်၊ ဒြဟတ်အစောံ (Energy) ကေုာံ ကမၠောန် (Work) ပ္ဍဲ ပရေင်ရူပဗေဒ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဒြဟတ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:စက်မှုဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>rcwp3zh76ktu10bgngonqmjowjgirk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58019</id>
      <parentid>58016</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="fsga4tahhwnzr1orldi2oyrj694gcrd" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဒြဟတ်''' (Force) ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ၊ ပရေင်ချဳဒရိုင် ကေုာံ ဒြဟတ်သဘာဝ နာနာသာ် မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစက္ကဝါဏအ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဒြဟတ် သဇိုင် စက္ကဝါ (Fundamental forces):''' ဒြဟတ် ဓရောတ်တၟိုဟ် (Gravity)၊ ဒြဟတ် လျပ်စစ်သံလိုက် (Electromagnetism)၊ ဒြဟတ် နယူကလဳယျာ ထတ် (Strong Nuclear Force) ကေုာံ ဒြဟတ် နယူကလဳယျာ ဍိုန် (Weak Nuclear Force)။
* '''ဒြဟတ် ရူပဗေဒ ကေုာံ စက်မှု:''' ဒြဟတ် ပွတ်တိုက် (Friction)၊ ဒြဟတ် ဓရောတ် (Tension)၊ ဒြဟတ် ဓရိုဟ် (Thrust)၊ ကေုာံ နိယာမ ပရေင်ချဳဒရိုင် နယူတန် (Newton's laws of motion) ဂမၠိုင်။
* '''ဒြဟတ် ပ္ဍဲ ဓါတုဗေဒ:''' ဒြဟတ် အကြာ မဝ်လဳကြူ (Intermolecular forces) ဗီုကဵု ဒြဟတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen bond) ကေုာံ ဒြဟတ် ဗာန်ဒါဝေါလ် (Van der Waals forces)။
* '''ဒြဟတ်အစောံ ကေုာံ ကမၠောန်:''' ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဒြဟတ်၊ ဒြဟတ်အစောံ (Energy) ကေုာံ ကမၠောန် (Work) ပ္ဍဲ ပရေင်ရူပဗေဒ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဒြဟတ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:ဗေဒ ကွတ်စက်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>fsga4tahhwnzr1orldi2oyrj694gcrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ ရုပ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12209</id>
    <revision>
      <id>58017</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဓါတုဗေဒ ရုပ်''' (Physical Chemistry)၊ မဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် သၞောတ် ဓါတုဗေဒ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်တအ...&quot;</comment>
      <origin>58017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="42zhaovdu38kkhjmqh7mumuf202cmpu" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဓါတုဗေဒ ရုပ်''' (Physical Chemistry)၊ မဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် သၞောတ် ဓါတုဗေဒ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်တအ် နကဵု သဘဴဓဝ်၊ နိယာမ ကေုာံ လညာတ် ရူပဗေဒ (မပ္တံကဵု ဒြဟတ်၊ အစောံ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင်) ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''သာမဝ်ဒုင်နာမေတ် ဓါတု (Chemical thermodynamics):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဓါတ်ဂမ္တဴ၊ အစောံဒြဟတ် ကေုာံ ကမၠောန် ပ္ဍဲအရာ ဓါတ်မပြံင်လှာဲ။
* '''ကွမ်တမ် ဓါတုဗေဒ (Quantum chemistry):''' ပရေင်လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကြူ ကေုာံ အာက်တမ် နကဵု သဳအိုရဳ ကွမ်တမ် မက်ကာနေတ် (Quantum mechanics)။
* '''ဓါတု ကဳနတေတ် (Chemical kinetics):''' ပရေင်လ္ၚတ် ဗၞတ်လဇုဲလပြဟ် (Reaction rate) သွက် ပရေင်ပြံင်လှာဲဓါတ် မက္တဵုဒှ်။
* '''လျပ်စစ် ဓါတုဗေဒ (Electrochemistry):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဒြဟတ်လျပ်စစ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတုဗေဒ။
* '''သပက်ထရဝ်သကုပ်ပဳ (Spectroscopy):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဒြဟတ် လျပ်စစ်သံလိုက် (Electromagnetic radiation / လျး) ကေုာံ ဒြပ်ဝတ္ထုဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဓါတုဗေဒ ရုပ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:ရူပဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံ ရုပ်]]</text>
      <sha1>42zhaovdu38kkhjmqh7mumuf202cmpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ရုပ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12210</id>
    <revision>
      <id>58018</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သိပ္ပံ ရုပ်''' (Physical science)၊ မဒှ် ကဏ္ဍသိပ္ပံ သဘာဝ (Natural science) မလ္ၚတ်ပရူ ဒြပ်ဝတ္ထု သက္...&quot;</comment>
      <origin>58018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="bdghkccmc6iou0de1pw2hsdsr2mwqr6" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သိပ္ပံ ရုပ်''' (Physical science)၊ မဒှ် ကဏ္ဍသိပ္ပံ သဘာဝ (Natural science) မလ္ၚတ်ပရူ ဒြပ်ဝတ္ထု သက္ကုလမျီု (Non-living systems) မပ္တံကဵု စက္ကဝါ၊ ဂၠးတိ၊ ဒြဟတ်၊ အစောံ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဓါတ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ သိပ္ပံ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ရူပဗေဒ (Physics):''' ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု ဒြပ်ဝတ္ထု (Matter)၊ ဒြဟတ်အစောံ (Energy)၊ အခိင်၊ ဗလး၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင် သဘာဝဂမၠိုင်။
* '''ဓါတုဗေဒ (Chemistry):''' ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု လဒက်ပ္တန် ဓါတ်၊ ဂကောံဓါတ်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတုဗေဒ ကေုာံ လက္ချဏ် အာက်တမ် ကေုာံ မဝ်လဳကြူဂမၠိုင်။
* '''နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy):''' ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု သၞံင်၊ ဂြိုဟ်၊ စက္ကဝါ ကေုာံ အရာဝတ္ထု မ္ၚးလတူကျာ ဂၠးတိဂမၠိုင်။
* '''သိပ္ပံ ဂၠးတိ (Earth Science):''' ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု ပထဝဳဝင်တိ (Geology)၊ သမုဒ္ဒရာဗေဒ (Oceanography)၊ ကေုာံ ဥတုရာသဳဗေဒ (Meteorology) ဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:သိပ္ပံ ရုပ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ သဘာဝ]]</text>
      <sha1>bdghkccmc6iou0de1pw2hsdsr2mwqr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗေဒ ကွတ်စက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12211</id>
    <revision>
      <id>58020</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဗေဒ ကွတ်စက်''' (Engineering) ကေုာံ ပရေင်စကာ ကွတ်သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ်၊ သြိုင်ခၞံ ကေုာံ ပလေ...&quot;</comment>
      <origin>58020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="d4ef58z3f9d3fxflzo2ytr6z9d193ys" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ဗေဒ ကွတ်စက်''' (Engineering) ကေုာံ ပရေင်စကာ ကွတ်သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ်၊ သြိုင်ခၞံ ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် စက်ယန္တရား၊ အဆောက်အအုံ ကေုာံ သၞောတ်စနစ် နာနာသာ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''စက်မှုဗေဒ (Mechanical Engineering):''' ပရေင်လ္ၚတ်၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ပတိတ် စက်ယန္တရား၊ ဒြဟတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင်ဂမၠိုင်။
* '''ဗေဒ သြိုင်ခၞံ (Civil Engineering):''' ပရေင်ဖန်ဇန်၊ ပရေင်စဳမံင် ကေုာံ ပရေင်သြိုင်ခၞံ အဆောက်အအုံ၊ ဒဒန်၊ ဂၠံင် ကေုာံ တိုင်ခိုင် အခြေခံဂမၠိုင်။
* '''ဗေဒ လျပ်စစ် (Electrical Engineering):''' ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ လွပ် မဆေင်ကဵု ဒြဟတ်လျပ်စစ်၊ အဳလက်ထရဝ်နေတ် ကေုာံ သံလိုက်လျပ်စစ်ဂမၠိုင်။
* '''ဗေဒ ကောန်ပျူတာ (Computer Engineering):''' ပရေင်ဖန်ဇန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဟာတ်ဝေ (Hardware) ကေုာံ သော့ဝေ (Software) စက်ကောန်ပျူတာဂမၠိုင်။
* '''ဗေဒ ဓါတု (Chemical Engineering):''' ပရေင်စကာ ဓါတုဗေဒ ကေုာံ ရူပဗေဒ သွက်ဂွံ ကၠောန်ပတိတ် ဒြပ်ဝတ္ထု ကေုာံ စၞစနာနာ နကဵုစက်ရုံ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ဗေဒ ကွတ်စက်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ကွတ်စက်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ မစကာ]]</text>
      <sha1>d4ef58z3f9d3fxflzo2ytr6z9d193ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကွတ်စက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12212</id>
    <revision>
      <id>58021</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကွတ်စက်''' (Technology) ကေုာံ လွပ် ကွတ်သိပ္ပံ သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ၊ ဖန်ဗဒှ်၊ ကၠောန်ပ...&quot;</comment>
      <origin>58021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2901" sha1="tmh532hpi1v2829wu8x547d7erpx0p3" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကွတ်စက်''' (Technology) ကေုာံ လွပ် ကွတ်သိပ္ပံ သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ၊ ဖန်ဗဒှ်၊ ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် ကေုာံ သောင်ကလး ပြသၞာ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ကွတ်စက် ဇမၠောအ်မဆေင်စပ် (Information Technology - IT):''' စက်ကောန်ပျူတာ၊ အေန်တာနဲ၊ သော့ဝေ (Software)၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်။
* '''ဗေဒ ကွတ်စက် (Engineering):''' စက်မှုဗေဒ (Mechanical)، ဗေဒ လျပ်စစ် (Electrical)، ဗေဒ သြိုင်ခၞံ (Civil) ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဇန် ကွတ်စက်နာနာ။
* '''ကွတ်စက် ဆက်သွယ်ရေင်တၠုင် (Communications Technology):''' ဖုန်၊ သမာတ်ဖုန်၊ ကွန်ရက် ဆက်သွယ်ရေင်တၠုင်၊ ကေုာံ ဂြိုဟ်တု (Satellite) ဂမၠိုင်။
* '''ကွတ်စက် ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဇဳဝ (Medical &amp; Bio-technology):''' ကွတ်စက် မစကာ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ၊ စက်ဗ္ၜတ်ယဲ၊ ကေုာံ ကွတ်စက် မဆေင်ကဵု ဇဳဝဗေဒဂမၠိုင်။
* '''ကွတ်စက် စက်ယန္တရား (Machinery &amp; Automation):''' စက်ကွဳစက်၊ စက်ရုံ၊ ရဝ်ဗတ် (Robotics) ကေုာံ ယန္တရား မကၠောန်ကမၠောန် အလဵုအလဵုဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကွတ်စက်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:သိပ္ပံ မစကာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ကဏ္ဍတမ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>tmh532hpi1v2829wu8x547d7erpx0p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ မစကာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12213</id>
    <revision>
      <id>58022</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သိပ္ပံ မစကာ''' (Applied science)၊ မဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ ပရေင်စကာ လညာတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် သိ...&quot;</comment>
      <origin>58022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="4j21x0658ixqtbdmx29hsbh0qld128k" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''သိပ္ပံ မစကာ''' (Applied science)၊ မဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ ပရေင်စကာ လညာတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural science) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ၊ ဖန်ဗဒှ် ကွတ်စက် တၟိတၟိ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် လၟေင်ဘဝ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ကွတ်စက် (Technology):''' လွပ် ကွတ်သိပ္ပံ သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ၊ ဖန်ဗဒှ်၊ ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ်၊ ကိရိယာ ကေုာံ သၞောတ်စနစ် နာနာသာ်။
* '''ဗေဒ ကွတ်စက် (Engineering):''' စက်မှုဗေဒ (Mechanical)، ဗေဒ လျပ်စစ် (Electrical)، ဗေဒ သြိုင်ခၞံ (Civil) ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဇန် အဆောက်အအုံ ကေုာံ ယန္တရားဂမၠိုင်။
* '''သိပ္ပံ ဆေင်ကဵု ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Medical &amp; Health Sciences):''' ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု ရုင်ဂဥုဲ၊ ပရေင်လွဳယဲ၊ ဇဳဝဗေဒ မစကာ၊ ဓါတုဗေဒ မစကာ ကေုာံ ကွတ်စက် ပရေင်ထတ်ယုက်ဂမၠိုင်။
* '''သိပ္ပံ ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုလွဳ (Agricultural Sciences):''' ပရေင်စကာ လညာတ်သိပ္ပံ ပ္ဍဲကမၠောန်တဵုလွဳ၊ ပရေင်လွဳလွတ် တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ တိဍာ်ဂမၠိုင်။
* '''သင်္ချာ မစကာ (Applied Mathematics):''' ပရေင်စကာ လညာတ် ကေုာံ သၞောတ်သင်္ချာ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ ဗေဒ ကွတ်စက်၊ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:သိပ္ပံ မစကာ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ကဏ္ဍတမ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>4j21x0658ixqtbdmx29hsbh0qld128k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍတမ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12214</id>
    <revision>
      <id>58023</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ်အိုတ် (Root Category / Main Categories) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် ကဏ္ဍဇၞော် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။  == ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ == ပ္ဍဲ...&quot;</comment>
      <origin>58023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="naedtuq7sqnkdrg16f0rqm5u0wzqi41" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ်အိုတ် (Root Category / Main Categories) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် ကဏ္ဍဇၞော် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ကဏ္ဍလစှ်ေ (Subcategories) မဆေင်စပ် ကုဘာသာရပ် အဓိကဂမၠိုင် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ-
* '''သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ (Science &amp; Nature):''' သိပ္ပံ၊ ဓါတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ၊ ပထဝဳဝင်၊ သတ္တဗေဒ ကေုာံ ရုက္ခဗေဒဂမၠိုင်။
* '''မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (People &amp; Society):''' ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ဘာသာသာသနာ၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဒဿန ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင်။
* '''အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် (Arts &amp; Literature):''' လိက်ပတ်၊ ကဗျ၊ အနုသုခုမ၊ လှ်ေဒယှ်ေ၊ ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ ဝတ္ထုဂမၠိုင်။
* '''ကွတ်စက် ကေုာံ ပရေင်စကာ (Technology &amp; Applied Sciences):''' ကွတ်စက်၊ ဗေဒ ကွတ်စက်၊ သိပ္ပံ မစကာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ကဏ္ဍဇၞော်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကဏ္ဍတမ်ဂမၠိုင်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် ညိ။ (တင်စၟတ် - ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိကတုဲ လိက်ပရေင် ဓမ္မတာတအ်ဂှ် ဟွံကြိုက်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တိုက်ရိုက်ရ။)

[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:မာတိကာ]]</text>
      <sha1>naedtuq7sqnkdrg16f0rqm5u0wzqi41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58026</id>
      <parentid>58023</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2469" sha1="0pxswg8la2bzerkuj6cia0tyw163uli" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ်အိုတ် (Root Category / Main Categories) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် ကဏ္ဍဇၞော် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ကဏ္ဍလစှ်ေ (Subcategories) မဆေင်စပ် ကုဘာသာရပ် အဓိကဂမၠိုင် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ-
* '''[[သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ]] (Science &amp; Nature):''' သိပ္ပံ၊ ဓါတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ၊ ပထဝဳဝင်၊ သတ္တဗေဒ ကေုာံ ရုက္ခဗေဒဂမၠိုင်။
* '''[[မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်]] (People &amp; Society):''' ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ဘာသာသာသနာ၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဒဿန ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင်။
* '''[[အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ်]] (Arts &amp; Literature):''' လိက်ပတ်၊ ကဗျ၊ အနုသုခုမ၊ လှ်ေဒယှ်ေ၊ ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ ဝတ္ထုဂမၠိုင်။
* '''[[ကွတ်စက် ကေုာံ ပရေင်စကာ]] (Technology &amp; Applied Sciences):''' ကွတ်စက်၊ ဗေဒ ကွတ်စက်၊ သိပ္ပံ မစကာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳဂမၠိုင်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ကဏ္ဍဇၞော်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကဏ္ဍတမ်ဂမၠိုင်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် ညိ။ (တင်စၟတ် - ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိကတုဲ လိက်ပရေင် ဓမ္မတာတအ်ဂှ် ဟွံကြိုက်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တိုက်ရိုက်ရ။)

[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:မာတိကာ]]</text>
      <sha1>0pxswg8la2bzerkuj6cia0tyw163uli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12215</id>
    <revision>
      <id>58024</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox academic field | name = သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ | native_name = Science and Nature | image = The Earth seen from Apollo 17.jpg | caption = ဂၠးတိပိုယ် နူကဵု အာကာသ မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ | core_disciplines = ရူပ...&quot;</comment>
      <origin>58024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15784" sha1="52tyvclunsjncktqcj18vou0z9w4bdo" xml:space="preserve">{{Infobox academic field
| name = သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ
| native_name = Science and Nature
| image = The Earth seen from Apollo 17.jpg
| caption = ဂၠးတိပိုယ် နူကဵု အာကာသ မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ
| core_disciplines = [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓါတုဗေဒ]]၊ [[ဇဳဝဗေဒ]]၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ [[ပထဝဳဗေဒ]]
| parent_field = [[ဒဿနိကဗေဒ]]၊ [[ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ]]
| methods = [[နဲကဲ သိပ္ပံ]] (Scientific method)
| applications = [[အေန်ဂျေန်နဳယာ]]၊ [[ဂဥုဲ]]၊ [[ကွတ်စက်]]၊ [[ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ]]
}}

'''သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ''' ({{lang-en|Science and Nature}}) ဂှ် ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်စပ် ကုအရာမနွံဒၟံင် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိ ကေုာံ အလုံမွဲ စက္ကဝါပိုယ် နကဵု လညာတ် ကေုာံ နဲကဲသုတေသန မဍိုက်ပေင်ကဵု သက်သဳသာဓကရ။ '''သိပ္ပံ''' ဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် ပညာ မဂၠာဲသွဟ်၊ မစမ်ၜတ်၊ ကေုာံ မသောင်ကလး ပရူပရာဂမၠိုင်တုဲ၊ '''သဘာဝ''' ဂှ် ဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ကေတ်ကေတ် သီုဟွံမွဲကဵု ပရေင်ဖန်ဇန် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံသဘာဝ (Natural Science) ဂှ် ဒှ်ဒဒပ် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် သဘဴဓဝ် ဂၠးတိပိုယ်ရ။

== နိဒါန် ==
ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ ဝွံ ဒှ်အရာမဇြိုဟ်နက် ဗွဲမလောန်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် လ္ၚတ်ကၠုင် သဘာဝ နူကဵု ခေတ်တမၠာတေအ်တုဲ၊ နူကဵု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဓမ္မတာဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နဒဒှ် နဲကဲသိပ္ပံ မနွံကဵု သၞောတ်စနစ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်ရ။ သိပ္ပံ ဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပွမလ္ၚတ် သဘာဝသၟး၊ ဍေဟ်ဒှ် ကိရိယာ သွက်ဂွံ မင်မဲ ကေုာံ ဖန်ဇန် ညံင်သဘာဝ ဂွံတန်တဴအာ အခိင်ဗွဲမလအ်ရ။

== ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
* '''သိပ္ပံ (Science):''' ကၠုင်နူ အရေဝ်လာတေန် ''scientia'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပညာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပွမတီ&quot; ရ။ ဍေဟ်ဒှ် သၞောတ် ပွမကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ ပွမစမ်ၜတ် သက်သဳသာဓက နကဵု နဲကဲ မစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။
* '''သဘာဝ (Nature):''' ကၠုင်နူ အရေဝ်လာတေန် ''natura'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမက္တဵုဒှ်&quot; ရ။ ဍေဟ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု အရာမနွံ ပ္ဍဲစက္ကဝါ မပ္တံကဵု တိ၊ ဍာ်၊ ကျာ၊ တၞံဆု၊ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ဒြဟတ်သဘာဝ နာနာသာ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:Galileo Galilei (1564-1642) by Justus Sustermans.jpg|thumb|right|250px|[[ဂါလဳလဳယဝ်]] (Galileo Galilei) မဒှ် တၠပညာ မဖန်ဗဒှ် နဲကဲ သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ]]
ဝင် ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ ဂှ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူခေတ် အဳဂျေပ် (Egypt) ကေုာံ မေသဝ်ပဝ်တေမဳယျာ (Mesopotamia) တေအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်လ္ၚတ် မနွံကဵု သၞောတ်စနစ်ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greek) နူကဵု တၠပညာ ဗီုကဵု အရေတ်သတဝ်တေဝ် (Aristotle) တအ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု သိပ္ပံ (Scientific Revolution) က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ တၠပညာ ဗီုကဵု ညဝ်တန် (Isaac Newton) ကေုာံ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo) တအ် ဖန်ဗဒှ်ကၠုင် နဲကဲစမ်ၜတ် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Newton, I. (1687). ''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica''. Royal Society.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ឆာလ်သ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) ပတိတ်ကၠုင် သဳအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Theory of Evolution) မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဝင်ဇာတ် သဘာဝ ဇဳဝတအ်ရ။&lt;ref&gt;Darwin, C. (1859). ''On the Origin of Species''. John Murray.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍလစှ်ေ သိပ္ပံ သဘာဝ ==
သိပ္ပံသဘာဝ (Natural Science) ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ၜါကဏ္ဍ အဓိကရ - သိပ္ပံ ရုပ်ဝတ္ထု (Physical Science) ကေုာံ သိပ္ပံ လမျီု (Life Science)။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; margin: 1em auto;&quot;
|+ လဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍလစှ်ေ သိပ္ပံ သဘာဝ ဂမၠိုင်
|-
! သိပ္ပံ ရုပ်ဝတ္ထု (Physical Science) !! သိပ္ပံ လမျီု (Life Science / Biology)
|-
| '''[[ရူပဗေဒ]] (Physics):''' ပရေင်လ္ၚတ် ဒြဟတ်၊ ဒြပ် ကေုာံ ဓါတ်လလဳ။ || '''[[ရုက္ခဗေဒ]] (Botany):''' ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု တၞံဆု ကေုာံ ဂြိုပ်။
|-
| '''[[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry):''' ပရေင်လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ဓါတ်ဝတ္ထုဂမၠိုင်။ || '''[[သတ္တဗေဒ]] (Zoology):''' ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု တိရစ္ဆာန်နာနာ။
|-
| '''[[နက္ခတ္တဗေဒ]] (Astronomy):''' ပရေင်လ္ၚတ် ဂိတု၊ တ္ၚဲ ကေုာံ စက္ကဝါ။ || '''[[ဂေဟဗေဒ]] (Ecology):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် သတ္တဝါ ကဵု ပွဳပွူသဘာဝ။
|-
| '''[[ပထဝဳဗေဒ]] (Earth Science):''' ပရေင်လ္ၚတ် တိ၊ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပ္ၚံက်ဍာ်။ || '''[[ဇဳဝဗေဒ ဂြီု]] (Genetics):''' ပရေင်လ္ၚတ် မျိုးဗဳဇ ကေုာံ အာဲကၟာဲလမျီု။
|}

== သၞောတ်ဝ် သိပ္ပံ (Scientific Method) ==
[[File:The Scientific Method.svg|thumb|left|250px|လၟေင်ကမၠောန် သၞောတ်ဝ် သိပ္ပံ (Scientific Method)]]
တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ ဗွဲမဍိုက်ပေင်ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ သၞောတ်ဝ် သိပ္ပံ ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ် နွံ ၅ တင် အဓိက-
# '''ပွမစၟတ်သမ္တီ (Observation):''' ရံင် ကေုာံ လ္ၚတ် အရာမက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသဘာဝ။
# '''ပွမဖန်ဗဒှ် ခယျကေတ် (Hypothesis):''' ချပ်ဖန်ဗဒှ် သွဟ်ယာယဳ မွဲ။
# '''ပွမစမ်ၜတ် (Experiment):''' ကၠောန် ပရေင်စမ်ၜတ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ခယျကေတ်ဂှ်။
# '''ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analysis):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် မကလိဂွံ နူပရေင်စမ်ၜတ်။
# '''ပွမပတိတ် သွဟ် (Conclusion):''' ပတိတ် သွဟ်လက္ကရဴအိုတ် ယဝ်ရ ဍေဟ် ဍာံ ဟွံဍာံ။&lt;ref&gt;Popper, K. (1959). ''The Logic of Scientific Discovery''. Hutchinson.&lt;/ref&gt;

== သဘာဝ ကေုာံ ဂၠးစက္ကဝါ ==
သဘာဝ ဝွံ ဟွံဆလတူ ဂၠးတိပိုယ်သၟး ဍေဟ်လှဲလးတိတ်အာ စဵုကဵု အလုံစက္ကဝါ (Universe) ရ။ စနူကဵု အရာမဍောတ်သွတ်အိုတ် ဗီုကဵု အာတ်တောမ် (Atoms) ကေုာံ ကွာတ် (Quarks) စဵုကဵုစိုပ် အရာမဇၞော်အိုတ် ဗီုကဵု ဂလက်သဳ (Galaxies) ကေုာံ ကတိုင်လမ္စံက် (Black holes) တအ်ဂှ် ဒှ်သဘာဝ ဖအိုတ်ရ။ သိပ္ပံ ရူပဗေဒ မပ္တံကဵု ကွမ်တမ် မက္ကင်းနစ် (Quantum mechanics) တအ်ဂှ် လ္ၚတ်ဒၟံင် သဘာဝ အရာမဍောတ်သွတ်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Feynman, R. (1965). ''The Character of Physical Law''. MIT Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ မၞိဟ် ကဵု သဘာဝ ==
ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အဝဲလစှ်ေ သဘာဝ မွဲကီုရ။ ဆဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်စက် ကေုာံ သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ၜါဗွဝ်ကၠံ မလောန်ကၠုင်ဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ပရေင်ဆက်စပ် မၞိဟ် ကဵု သဘာဝ ပြံင်လှာဲအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် တၠပညာတအ် ကော်စ ခေတ် [[အာန်ထရဝ်ပဝ်သိန်]] (Anthropocene) မဒှ်ခေတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် လွဳဗ္စ ကေုာံ ပြံင်လှာဲထောအ် ရုပ်သာ် သဘာဝ ဂၠးတိ ရ။ 

== ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ==
[[File:Global Temperature Anomaly.svg|thumb|right|250px|ပရေင်က္တဵုဒှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ ဂၠးတိ မက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ကမၠောန် ကောန်မၞိဟ်တအ်]]
ဟိုတ်နူ ပရေင်ကမၠောန် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗီုကဵု ပွမစံင် ကၠေင် (Fossil fuels) ကေုာံ ပွမဂစိုတ် ဂြိုပ်ဆုတအ်တုဲ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change) က္တဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။&lt;ref&gt;IPCC (2021). ''Climate Change 2021: The Physical Science Basis''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; တၞဟ်နဂွံ မင်မဲ သဘာဝ ကေုာံ လမျီုသတ္တဝါတအ်ဂှ် သိပ္ပံ ဂေဟဗေဒ (Ecology) ကေုာံ သိပ္ပံ ပရေင်မင်မဲ (Conservation science) တအ် လိင်စကာဒၟံင် နဲကဲနာနာသာ်ရ။ သဘာဝ ပွဳပွူပိုယ်ဂှ် ယဝ်ရ ဟွံမင်မဲမ္ဂး အနာဂတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် လေဝ် က္တဵုဒှ် ဘဲအန္တရာယ်မာန်ရ။

== အနာဂတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ ဂှ် ဒးပံင်ကောံတုဲ အာတရဴ မွဲစွံရ။ ကွတ်စက်တၟိတၟိ ဗီုကဵု ဓါတ်ဒြဟတ် မသ္အးဇ္ၚး (Renewable energy)၊ ပရေင်လ္ၚတ် အာကာသ ကေုာံ ကွတ်ဇဳဝ (Biotechnology) တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဖန်ဇန်ကဵု ညံင်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံတန်တဴအာ ပ္ဍဲသဘာဝ နကဵု ဗီုပြင် မညဳသၟဟ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ဉာဏ်ပညာဖန်ဗဒှ် ([[Artificial Intelligence]]) ဂှ်လေဝ် ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ဗွဲမပြဟ်မာန်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ ဂှ် ဒှ်အရာ မဟွံသေင် ၜါမပါ်ခြာလဝ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒှ်အရာ မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ သိပ္ပံ ဂှ် ဒှ်မတ် သွက်ဂွံ ဆဵု ကေုာံ ကၠိုဟ် သဘာဝ တုဲ၊ သဘာဝ ဂှ် ဒှ်ရုင်စမ်ၜတ် မဇၞော်အိုတ် သွက် သိပ္ပံ ရ။ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ ဂှ် ဒှ်တာလျိုင် အဓိက သွက် ကောန်မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် တၞဟ်နဂွံ မင်မဲအာ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ သွက် တွဟ်တရဴ အနာဂတ်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:သိပ္ပံ သဘာဝ]]
[[Category:ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ]]
[[Category:သုတေသန]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလစှ်ေ သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ ဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ရူပဗေဒ]] • [[ဓါတုဗေဒ]] • [[ဇဳဝဗေဒ]] • [[နက္ခတ္တဗေဒ]] • [[ပထဝဳဗေဒ]] • [[ဂေဟဗေဒ]] • [[သတ္တဗေဒ]] • [[ရုက္ခဗေဒ]]
|}</text>
      <sha1>52tyvclunsjncktqcj18vou0z9w4bdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12216</id>
    <revision>
      <id>58025</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox sociology | title = မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်&lt;br&gt;(Humans and Society) | image = [[File:Social_network_diagram.svg|250px|alt=Social network diagram]] | caption = ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာပူဂိုလ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်...&quot;</comment>
      <origin>58025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19839" sha1="0yebgbnqt4tnodv3ntyo6njuohh2ymr" xml:space="preserve">{{Infobox sociology
| title = မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်&lt;br&gt;(Humans and Society)
| image = [[File:Social_network_diagram.svg|250px|alt=Social network diagram]]
| caption = ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာပူဂိုလ်ဂမၠိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် ပရေင်မၞိဟ်
| society_type = သၞောတ်ပရေင်မၞိဟ် (Social system)
| scope = အလုံဂၠးတိ
| key_components = ယေန်သၞာင်, လဒက်ပ္တန်မၞိဟ်, ပရေင်ဍုင်ကွာန်, ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| study_fields = [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology), [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)
| major_theorists = [[Karl Marx]], [[Max Weber]], [[Émile Durkheim]], [[Gerhard Lenski]]
}}

'''မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Humans and Society}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ် (Society) ဂှ် ဒှ်ဂကောံ ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် မပံင်သၟဟ် မံင်စံင် ဒတန်မွဲစွံ၊ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ညးသကအ်၊ မပါ်ပရအ်လဝ် ဒေသ၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ သၞောတ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် မွဲစွံရ။ ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် မပ္တံကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်၊ ဘာသာသာသနာ၊ သၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) ဗီုကဵု [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology) ကေုာံ [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology) ရ။

== နိဒါန် ==
ပရေင်မၞိဟ် (Society) ဂှ် ဒှ်သၞောတ်စနစ် မဇၞော်မောဝ် ကၠုင်လဝ် သၞာံမဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်မၞိဟ်မွဲမ္ဂး၊ ပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် (Social relations)၊ ပရေင်ရီုဗင် (Cooperation) ကေုာံ ပရေင်ပၠံင်ဗတိုက် (Conflict) ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်သတ်မံင် နကဵုဂကောံ (Social animals) တုဲ တၞဟ်နဂွံဂျိုင်တန်တဴမာန်ဂှ် ဒးပံင်ဖက် ကုညးတၞဟ် လၟိုန်ကာလရ။ ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ (Laws)၊ ဓဝ်ပတှ်ေ (Beliefs) ကေုာံ အခိုက်ကၞာ (Norms) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ညံင်ဂကောံမၞိဟ် ဂွံတန်တဴအာ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။&lt;ref&gt;Macionis, John J. (2012). ''Sociology'' (14th ed.). Boston: Pearson. p. 45.&lt;/ref&gt;

== ဝေါဟာရဗီုပြင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Society&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ လိက်လာတေန် ''societas'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပရေင်မသကအ်ရဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပရေင်ပံင်ဖက်&quot; ရ။ ဝေါဟာရလာတေန်ဏအ် ဆက်ဆေင်စပ် ဒၟံင် ကု ''socius'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;မသကအ်ရဲ&quot; (Companion) ရ။ ပ္ဍဲဘာသာမန်မ္ဂး ညးကော်စ &quot;ပရေင်မၞိဟ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဂကောံမၞိဟ်&quot; ရ။ &quot;မၞိဟ်&quot; ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး ပူဂိုလ်၊ တုဲ &quot;ဂကောံမၞိဟ်&quot; ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ပံင်သၟဟ် မၞိဟ်တအ်ရ။ တၠပညာ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒတအ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ပရေင်မၞိဟ် နာနာသာ် နွံကီုလေဝ်၊ အဓိကဂှ် ဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် (Network of relationships) မနွံအကြာ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:Hunter-gatherer.jpg|thumb|right|250px|ကောန်မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲခေတ် လိင်ဂြိုပ် ကေုာံ ဂၠာဲစၞ (Hunter-gatherers)]]
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂကောံမၞိဟ် (Sociocultural evolution) ဂှ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ခေတ်တမၠာတေအ်ရ။ အတိုင် လညာတ် တၠပညာ [[ဂါဟာဒ် လေန်သကဳ]] (Gerhard Lenski) မ္ဂး၊ ဂကောံမၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အတိုင် အဆံင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
# '''ဂကောံမၞိဟ် ဂၠာဲစၞ ကေုာံ လိင်ဂြိုပ် (Hunter-gatherer society):''' ဒှ်ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တမၠာအိုတ်၊ မၞိဟ်တအ် မံင်စံင် နကဵုဂကောံဍောတ်တ်တုဲ ဂၠာဲစၞ နကဵုပွမဗက်ဂြိုပ်ရ။ ပရေင်တုပ်သၟဟ် (Egalitarianism) နွံဂၠိုင်ရ။
# '''ဂကောံမၞိဟ် တဵုလွဳ ကေုာံ လွဳလွတ် (Pastoral and Horticultural society):''' မၞိဟ်တအ် စကေတ်ဒၟံင် တိဍာ်တုဲ လွဳလွတ် တိရစ္ဆာန် ကေုာံ တဵုလွဳ စၞစ သဇိုင်ရ။ စပတိတ် ကပေါတ်ဂၠိုင်နူ ပွမစသုင်တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။
# '''ဂကောံမၞိဟ် တဵုလွဳဇၞော် (Agrarian society):''' စကာ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ကိရိယာ သွက်ဂွံ တဵုလွဳ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်။ ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာ ဇၞော်ဇၞော်တအ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။
# '''ဂကောံမၞိဟ် စက်ယန္တရ (Industrial society):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ (Industrial Revolution)။ စကာ စက်ယန္တရ သွက်ဂွံ ပတိတ် ကပေါတ်။ မၞိဟ်တအ် ပြံင်အာမံင် ဍုင်ဇၞော် (Urbanization) ရ။
# '''ဂကောံမၞိဟ် ကြဴခေတ်စက် (Post-industrial society):''' ဒှ်ခေတ် လၟုဟ် မစွံအာရီု လတူ တင်ဂၞင် (Information) ကေုာံ ပရေင်သေဝါ (Services) ရ။&lt;ref&gt;Lenski, Gerhard (1974). ''Human Societies: An Introduction to Macrosociology''. McGraw-Hill. p. 82.&lt;/ref&gt;

== ဂကူ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင် ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center;&quot;
|+ တာဗျူလာ: ပရေင်ပါ်ခြာ ဂကူ ပရေင်မၞိဟ် အဓိက
|-
! ဂကူ ပရေင်မၞိဟ် !! သဇိုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် !! လဒက်ပ္တန် မၞိဟ် !! ခေတ်ကာလ အဓိက
|-
| '''ဂၠာဲစၞ (Hunter-Gatherer)''' || ဗက်ဂြိုပ်၊ ဂၠာဲစၞသဘာဝ || ဂကောံဍောတ်၊ တုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ် || ကိုပ်ကၠာ ၁၀,၀၀၀ ဘဳသဳ
|-
| '''တဵုလွဳ (Agrarian)''' || တဵုလွဳသြောအ်မ၊ တိဍာ် || ပါ်ကဆံင်မၞိဟ် (Classes) ဗွဲမကၠးဖ္ဍး || ၁၀,၀၀၀ ဘဳသဳ - ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ
|-
| '''စက်ယန္တရ (Industrial)''' || စက်ရုံ၊ ကပေါတ်ပတိတ် || သၟာကမၠောန် ကေုာံ တၠရိုဟ်ကၞက် || ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ - ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ
|-
| '''ကြဴခေတ်စက် (Post-Industrial)''' || တင်ဂၞင်၊ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital) || တၠပညာ၊ ပရေင်သေဝါ၊ ကွန်ပျူတာ || ကၞောတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ - စဵုကဵုလၟုဟ်
|}

== သၞောတ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် ==
လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure) ဂှ် ဒှ်လၟေင် လဒက်ပ္တန် မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံတအ် မပံင်သၟဟ် ရေင်သကအ်ရ။ ပ္ဍဲလဒက်ပ္တန်ဝွံ ပါလုပ်ကဵု-
* '''ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် (Social class):''' ပွမပါ်ခြာ မၞိဟ်တအ် နကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ အဝဵု (ဥပမာ- ကဆံင်သၠုင်၊ ကဆံင်လဒေါဝ်၊ ကဆံင်သၟဝ်)။
* '''ဂကောံသ္ၚိကၟိန် (Family):''' ဒှ်သဇိုင် အဓိကအိုတ် သွက်ဂွံ ဆက်မိတ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ယေန်သၞာင်တအ်ရ။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' သၞောတ် မဗ္တောန်ကဵု ကွတ်ပညာ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ကုကောန်ၚာ် ကေုာံ မၞိဟ်တၟိတအ်။
* '''ဘာသာသာသနာ (Religion):''' ဂကောံမဖန်ဗဒှ်ကဵု ဓဝ်ပတှ်ေ၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကေုာံ ပရေင်သၟဟ်သၟန် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။&lt;ref&gt;Durkheim, Émile (1912). ''The Elementary Forms of the Religious Life''. London: George Allen &amp; Unwin. p. 65.&lt;/ref&gt;

== ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ==
ယေန်သၞာင် (Culture) ဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်မၞိဟ်ရ။ ယေန်သၞာင်ဝွံ ပံင်ပ္ကောံလဝ် အခိုက်ကၞာ (Customs)၊ ဓဝ်ပတှ်ေ (Beliefs)၊ စၞစ (Food)၊ အရေဝ်ဘာသာ (Language) ကေုာံ အနုသုခုမ (Arts) တအ်ရ။ ဇၟာပ်ဂကောံမၞိဟ် နွံကဵု သၞောတ်ယေန်သၞာင် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ရ။ ပရေင်မၞိဟ်မွဲ တန်တဴမာန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ မၞိဟ်တအ် မဒ္ဂေတ်ဗက် အခိုက်ကၞာ ကေုာံ သၞောဝ်လၟေတ် (Social norms) ညးတအ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် မွဲစွံရ။ ပရေင်ပလီုပလာ် အခိုက်ကၞာတအ်ဂှ် မလေပ်က္တဵုဗဒှ်ကဵု ပြသၞာ ပရေင်မၞိဟ် (Social deviance) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အတိုင် လညာတ် [[ကားလ် မာက်]] (Karl Marx) မ္ဂး၊ သၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Base) ဂှ် ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Superstructure) ရ။ ပရေင်မၞိဟ် ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ် [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သၠးပွး]] (Capitalism) ကေုာံ သၞောတ် [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သဵုရှေဝ်လေတ်]] (Socialism) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မခိုင်ကၠိုက်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်တုဲ၊ ပရေင်အဝဲဟွံတုပ်သၟဟ် (Economic inequality) ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပၠံင်ဗတိုက် အကြာ ကဆံင်မၞိဟ်တအ် (Class struggle) ရ။&lt;ref&gt;Marx, Karl; Engels, Friedrich (1848). ''The Communist Manifesto''. London: Workers' Educational Association. p. 14.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် ==
တၞဟ်နဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်မၞိဟ် မဇၞော်ကၠုင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သၞောတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political systems) ကေုာံ အလဵုအသဳ (Governments) ရ။ [[မက်သ် ဝေဗာ]] (Max Weber) ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဍုင် (State) ဂှ် ဒှ်ဂကောံ မနွံကဵု အဝဵု သွက်ဂွံ စကာ ဒြဟတ်လက်နက် နကဵုသၞောဝ် ပ္ဍဲဒေသမွဲရ။ ပရေင်မၞိဟ်တအ် စကာ သၞောတ်အုပ်ဓုပ် နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''သၞောတ်ဨကရာဇ် (Monarchy):''' သၟိင်တၠ မွဲတၠ ဒက်ပ္တန်လဝ် အဝဵု။
* '''သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ (Democracy):''' ညးဍုင်ကွာန်တအ် ရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ်။
* '''သၞောတ်တၠအဝဵု (Authoritarianism):''' ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ်မွဲ ထိင်ဒဝ်လဝ် အဝဵု ဖအိုတ် သီုဟွံကဵု အခေါင်ကၠတ်ဇၟောဝ် ကုညးဍုင်ကွာန်။&lt;ref&gt;Weber, Max (1919). ''Politics as a Vocation''. Munich: Duncker &amp; Humblot. p. 77.&lt;/ref&gt;

== ပြသၞာ ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် (၂၁ ဗွဝ်ကၠံ) ဝွံ ပရေင်မၞိဟ် ဂၠးတိ (Global society) ဆဵုဂဗဒၟံင် ပြသၞာ တၟိတၟိ ဗွဲမဂၠိုင်-
* '''ပရေင်ဂၠးတိမွဲ (Globalization):''' ပရေင်ဆက်စပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် အလုံဂၠးတိ မဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒက်ပ္တန် တၟိ ဆဂး က္တဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပလီုပလာ် ယေန်သၞာင် ဒေသကီုရ။
* '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change):''' ပွမဖန်ဗဒှ် ပလီုပလာ် သဘာဝ မက္တဵုဗဒှ်ကဵု အန္တရာယ် လတူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ စၞစသဇိုင်။
* '''ပရေင်အဝဲဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality):''' ဒြပ်ရတ် ကေုာံ သြန်တအ် စိုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲတဲ မၞိဟ်ညိညသၟးတုဲ မၞိဟ်ဒိုက်ဂတ် တအ် ဒးဒုင်ဒဝ်ဒၟံင် ပြသၞာနာနာရ။
* '''ပရေင်အန္တရာယ် နဝ်လာဂျဳ (Technological Impact):''' ဒြဟတ် [[အာတဳဖဳရှေဝ် အေန်တဲလဳဂျေန်]] (AI) ကေုာံ သဝ်ရှေဝ်မဳဒဳယာ (Social Media) တအ် ပြံင်လှာဲဒၟံင် ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် မဆက်စပ် ညးသကအ်၊ မက္တဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပါ်ခြာ ကေုာံ ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ်။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် ဟွံပါ်ခြာဂွံ ရေင်သကအ်ရ။ ပူဂိုလ်မွဲ တန်တဴမာန်ဂှ် ဒးပံင်ဖက် ကုပရေင်မၞိဟ်တုဲ၊ ပရေင်မၞိဟ်မွဲ ခိုင်ကၠိုက်မာန်ဂှ်လေဝ် ဒးတန်တဴ လတူ ပူဂိုလ်တအ် မဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောဝ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မခိုဟ်ဆာဲတအ်ရ။ နူကဵု ခေတ်ဂၠာဲစၞ ပ္ဍဲဂြိုပ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ်ဝွံ၊ သၞောတ်ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ကီုလေဝ်၊ သဘဴဓဝ် အဓိက မဒှ် ပရေင်ပံင်သၟဟ်၊ ပရေင်ရီုဗင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင်တအ်ဂှ် ဆက်တုဲ ကိစ္စဇၞော်ဒၟံင် သွက် ဝင်ကောန်မၞိဟ်တအ် မွဲခေတ်တုဲ မွဲခေတ် အဆက်ဆက်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:မနုဿဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]]
[[Category:ကောန်မၞိဟ်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology) • [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology) • [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဗေဒ]] (Economics) • [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗေဒ]] (Political Science) • [[ပရေင်စိုတ်ဗေဒ]] (Psychology)
|}</text>
      <sha1>0yebgbnqt4tnodv3ntyo6njuohh2ymr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12217</id>
    <revision>
      <id>58027</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | abovestyle = background-color: #dcb37b; color: black; font-size: 125%; | above      = အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ်&lt;br&gt;(Arts and Literature) | image      = [[File:The_School_of_Athens_by_Raffaello_Sanzio_da_Urbino.jpg|300px|alt=The School of Athens]] | caption    = ပါန်ခဳ &quot;The School of Athens&quot; (၁၅၀၉–၁၅၁၁) မထ္ၜးလဝ် ပရေင...&quot;</comment>
      <origin>58027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19551" sha1="008rovcdy41lj3uess2cau2shvy9p04" xml:space="preserve">{{Infobox
| abovestyle = background-color: #dcb37b; color: black; font-size: 125%;
| above      = အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ်&lt;br&gt;(Arts and Literature)
| image      = [[File:The_School_of_Athens_by_Raffaello_Sanzio_da_Urbino.jpg|300px|alt=The School of Athens]]
| caption    = ပါန်ခဳ &quot;The School of Athens&quot; (၁၅၀၉–၁၅၁၁) မထ္ၜးလဝ် ပရေင်ကွတ် အနုသုခုမ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ဒဿန ပ္ဍဲခေတ် ရေနေဿန်။
| labelstyle = white-space: nowrap; font-weight: bold;
| label1     = လက္ချဏ် အဓိက
| data1      = ပရေင်ဖန်ဗဒှ်၊ လညာတ်စိုတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ်
| label2     = တမ်မူလ
| data2      = ခေတ်တမၠာ (Prehistoric) နူကဵု ပါန်ခဳထီု ကေုာံ လိက်လဟီု
| label3     = ဂကူ အနုသုခုမ
| data3      = ပါန်ခဳ၊ ပါန်ပုမ်၊ ကွိင်ကွိုက်၊ လှ်ေဒယှ်ေ၊ ဓဇဲ
| label4     = ဂကူ လိက်ပတ်
| data4      = ကဗျ၊ လင်္ကာ၊ ပေါဲဇာတ်၊ လိက်ပရေင်၊ လိက်ဝတ္ထု
| label5     = ပရေင်ဇီုက္ဍဵု
| data5      = ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ ဝါဒ
}}

'''အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ်''' ({{lang-en|Arts and Literature}}) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက သွက်ဂွံထ္ၜးဏာ စိုတ်ဓါတ်၊ ညာဏ်ပညာ၊ လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် နူကဵု ခေတ်တမၠာ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။ အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ၜါဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ ဒှ်ဒ္ၚေါဝ် မထ္ၜးကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဂကောံမၞိဟ်တအ်ရ။

== ၁။ နိဒါန် ==
အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ဆာဲၜတ် ဟွံသေင်ဆ အရာသွက်ဂွံဗဵုလ္ၚောဝ်သၟးရ၊ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ သၠာဲဂတး လညာတ်၊ သွက်ဂွံ မင်မဲ ဝင်အတိက် ကေုာံ သွက်ဂွံ ပတိုန်ထ္ၜး ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝင်ကောန်မၞိဟ်တအ်မ္ဂး အနုသုခုမ (Arts) ကေုာံ လိက်ပတ် (Literature) ဂှ် ဒှ်အရာ မမံက်ဂတဝ်ကၠုင် မွဲစွံ၊ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် မွဲစွံရ။ လိက်ပတ်ဂှ် မလေပ်စကာ လိက်အက္ခရ် (Words) တုဲ ထ္ၜးဏာ လညာတ်ရ၊ တုဲမ္ဂး အနုသုခုမ ဂှ် မလေပ်စကာ အသာ်၊ ရမ္သာင်၊ ဗီုပြင် ကေုာံ ဓါတ်ရုပ် (Visuals and Sounds) တုဲ ထ္ၜးဏာရ။ အရာၜါဝွံ ပံင်ကောံတုဲ ခၞံဗဒှ်ပတိတ် [[ယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ်]] (Human Culture) မပြဲပြဲရ။

== ၂။ အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပွံက် ==
'''အနုသုခုမ (Arts):''' အနုသုခုမ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် အရာမွဲမွဲ နကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ လညာတ်စိုတ် (Imagination) မၞိဟ်တအ်ရ။ အတိုင် လညာတ် တၠပညာ လဳယဝ် တဝ်သတောဲ (Leo Tolstoy) မ္ဂး အနုသုခုမ ဂှ် ဒှ်ပွမကၠောန်ပတိတ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဇကု ညံင်ညးတၞဟ် ဂွံဒုင်စသိုင်ကေတ် မာန်ကီုရ။&lt;ref&gt;Tolstoy, Leo (1897). ''What is Art?''. Translated by Richard Pevear and Larissa Volokhonsky.&lt;/ref&gt; ဍေဟ်ပါလုပ် သီုကဵု ပါန်ခဳ၊ ပါန်ပုမ်၊ လှ်ေဒယှ်ေ၊ ဒွက် ကေုာံ ဓဇဲ တအ်ရ။

'''လိက်ပတ် (Literature):''' လိက်ပတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သၞောတ်မဂိုင်သိပ်လဝ် ပရေင်ချူခၞံဂမၠိုင် နကဵု လိက်အက္ခရ်ရ။ ပွံက် လိက်ပတ် မလှဲလးဂှ် ဍေဟ်ပံင်စုတ်လဝ် လိက်မဆေင်ကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ်စိုတ် (Creative writing) ဗီုကဵု ကဗျ၊ လင်္ကာ၊ လိက်ဝတ္ထု တအ် ကေုာံ လိက်ပရေင် သုတေသနဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Eagleton, Terry (2008). ''Literary Theory: An Introduction''. University of Minnesota Press. p. 1-14.&lt;/ref&gt; လိက်ပတ်ဂှ် ဒှ်အာဲကၟာဲ မဆက်ကဵု ညာဏ်ပညာ ကေုာံ ဝင် နူမွဲအဆက် စဵုကဵု မွဲအဆက်ရ။

== ၃။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝင် အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ဝွံ စကၠုင် နူကဵု ခေတ်တမၠာတေအ်ရ။ 
* '''ခေတ်တမၠာ (Prehistoric):''' အနုသုခုမ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် [[ပါန်ခဳ ထီု]] (Cave paintings) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲထီု Lascaux ကေုာံ Altamira တအ်ရ။ လိက်ပတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဟွံမွဲကဵု အက္ခရ်ဏီတုဲ ဒှ်ဆ [[လိက်လဟီု]] (Oral literature) ဥပမာ - ပုံအာဂီု ကေုာံ ဒွက်တမၠာတအ်ရ။
* '''ခေတ် သမိုင်းကိုပ်ကၠာ (Ancient Civilizations):''' ပ္ဍဲခေတ် အဳဂျေပ်၊ မေသဝ်ပဝ်တေးမဳယျာ၊ ကေုာံ အိန္ဒိယ တအ်ဂှ် စခၞံဗဒှ် လိက်အက္ခရ် (Cuneiform, Hieroglyphs) တုဲ လိက်ပတ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ ပြကိုဟ် ဂေလ်ဂါမေတ် (Epic of Gilgamesh) ဂှ် ဒှ်လိက်လင်္ကာ ဝင် မတြေံအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။
* '''ခေတ် ဂရိတ် ကေုာံ ရဝ်မ (Classical Antiquity):''' ဂရိတ် ကဵု ရဝ်မ တအ်ဂှ် ပတိုန်ကဵု ကဆံင် အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ဗွဲမသၠုင်ရ။ ပေါဲဇာတ် (Drama)၊ ကဗျ အဳပိတ် (Epic poetry) ဥပမာ အဳလဳယေတ် (Iliad) တအ် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။

== ၄။ အဝဲလစှ်ေ အနုသုခုမ ဂမၠိုင် ==
အနုသုခုမ ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူနာနာသာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
# '''အနုသုခုမ ဗဵုလ္ၚောဝ် (Visual Arts):''' ပါန်ခဳ (Painting)၊ ပါန်ပုမ် (Sculpture)၊ တက်ရုပ် (Photography)၊ ကေုာံ ပွမဓဇဲ (Architecture)။
# '''အနုသုခုမ လှ်ေဒယှ်ေ (Performing Arts):''' လှ်ေ (Dance)၊ ပေါဲဇာတ် (Theater)၊ ကေုာံ ကွိင်ကွိုက် (Music)။
# '''အနုသုခုမ လွပ် (Applied Arts):''' ပွမဖန်ဇန် ဗီုပြင် (Design)၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ကယျိုင်ကယဝ် (Fashion design)၊ ကေုာံ ကွတ်စက်မှုလက်မှုနာနာ။

== ၅။ အဝဲလစှ်ေ လိက်ပတ် ဂမၠိုင် ==
လိက်ပတ် ဂှ်လေဝ် နွံကဵု ဂကူဗီုပြင်နာနာ-
* '''ကဗျ ကေုာံ လင်္ကာ (Poetry):''' လိက်မချူလဝ် နကဵု ဇိုင်ဒစး (Rhyme scheme)၊ ရမ္သာင် ကေုာံ အလံက်။ ဥပမာ - လိက်လင်္ကာမန် သၟိင်အသး။
* '''လိက်လဟီု / လိက်ပရေင် (Prose):''' လိက်မချူလဝ် နကဵု သၞောတ်ဝါကျ ဓမ္မတာ သီုဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ဒစး။ မပ္တံကဵု လိက်ဝတ္ထုဇမၠိင် (Novel)၊ လိက်ဝတ္ထုဇမၠေအ် (Short story)၊ ကေုာံ လိက်ပရေင် (Essay)။
* '''ပေါဲဇာတ် (Drama):''' လိက်မချူလဝ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးဇာတ် ပ္ဍဲစင်။ (ဥပမာ - ပြကိုဟ် ရှိတ်သပီးယား [[William Shakespeare]])။
* '''လိက်ပတ် ဟွံသေင်ကဵု ဖန်ဗဒှ် (Non-fiction):''' ဝင်၊ ဇဳဝဝင် (Biography)၊ ကေုာံ လိက်သုတေသန နာနာ။

== ၆။ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အနုသုခုမ ကဵု လိက်ပတ် ==
အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ၜါဝွံ နွံပရေင်ဆက်စပ် ရေင်သကအ် ဗွဲမကြိုက်ညောန်ရ။ လိက်ပတ် မလေပ်ကဵု အာရီု စိုတ်ဓါတ် သွက်ဂွံ ဓဇဲကၠောန် ပါန်ခဳ ကေုာံ ပါန်ပုမ်ရ။ ဥပမာ - ပါန်ခဳ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲခေတ် လဒေါဝ် ဂှ် ဓဇဲလဝ် အတိုင် ပရူပရာ နူကဵု သၠပတ်သမ္မာ (Bible) ကေုာံ လိက်ဇာတ် ၅၅၀ ရ။ ဆက်တုဲ ကဗျတအ်ဂှ် က္လေင်ဖန်ဗဒှ်ပတိတ် ဒွက် ကေုာံ ကွိင်ကွိုက် သွက်ဂွံ ဒယှ်ေတိင်တိုက်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး လိက်ဝတ္ထုတအ်ဂှ် က္လေင်ကၠောန်ပတိတ် ရုပ်ဒမျိုင် (Film) မဒှ် အနုသုခုမ မွဲဂကူပၠန်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ တာဗျူလာ ပရေင်ဆက်စပ် အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ်
|-
! ပရေင်ဆက်စပ် !! အနုသုခုမ (Arts) !! လိက်ပတ် (Literature) !! ဥပမာ ပံင်ကောံ (Combined Example)
|-
| '''လပါ် ရုပ် ကဵု လိက်''' || ပါန်ခဳ / ရုပ်ဓဇဲ || လိက်ဝတ္ထု / ပုံ || [[လိက်ရုပ်]] (Graphic Novels / Comic books), လိက်ပုံကောန်ၚာ်
|-
| '''လပါ် ရမ္သာင် ကဵု လိက်''' || ကွိင်ကွိုက် (Music) || ကဗျ (Poetry) || ဒွက်ဒယှ်ေ (Songs), ဒွက်အဝ်ပရာ (Opera)
|-
| '''လပါ် ပေါဲ ကဵု လိက်''' || လှ်ေ / ပေါဲဇာတ် || လိက်ဇာတ် (Script) || ပေါဲဇာတ် (Theater), ရုပ်ဒမျိုင် (Cinema)
|}

== ၇။ အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ပ္ဍဲခေတ်နာနာ ==
ဝင် အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အတိုင်ခေတ်အခိင် ဍေဟ်ကဵုဍေဟ်ရ-
# '''ခေတ် ရေနေဿန် (Renaissance - ၁၄ စဵု ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ):''' ခေတ်မက္လေင်ဂျိုင်တိုန် ပညာတမၠာ။ ပါန်ခဳ လဳယဝ်နာဒဝ် ဒါ ဗိန်ချဳ (Leonardo da Vinci) ကေုာံ လိက်ပတ် ရှိတ်သပီးယား (Shakespeare) တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။&lt;ref&gt;Gombrich, E. H. (1995). ''The Story of Art''. Phaidon Press. p. 295-300.&lt;/ref&gt;
# '''ခေတ် ရဝ်မေန်တိတ် (Romanticism - ၁၈ စဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ):''' အခိင်မကဵု အဓိက ကုပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ သဘာဝ ကေုာံ အခေါင်အရာပူဂိုလ်။
# '''ခေတ် ရဳယေလ်လဳဇေမ် (Realism - ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ):''' အခိင်မချူဓဇဲ ပရူဘဝဇေတ်တ် မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်၊ သီုဟွံပလေဝ်ပလေတ်။
# '''ခေတ် မဝ်ဒါန်နဳဇေမ် (Modernism - ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ):''' အခိင်မဖန်ဗဒှ် သၞောတ်တၟိ၊ ပလီုထောအ် သၞောတ်တြေံတြေံ။ ပါန်ခဳ ပဳကာသဝ် (Picasso) ကေုာံ လိက်ဝတ္ထု ဂျိမ်းဂျွိုက် (James Joyce) တအ် ဒှ်ဥပမာရ။

== ၈။ ပရေင်ဇီုက္ဍဵု လတူ ဂကောံမၞိဟ် ==
အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ဂှ် ဒှ်အရာ မဇီုက္ဍဵုကဵု ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဍေဟ်တအ် လုပ်ပေါဲဗတိုက် ကုပရေင်ဟွံမွဲကဵု ဓဝ်သၟဟ်သၟန် ကေုာံ ကဵုပညာ ကုညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ဥပမာ - လိက်ဝတ္ထု &quot;Uncle Tom's Cabin&quot; ဂှ် လှိုင်ပက္တဵုကဵု စိုတ်ဓါတ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကုသၞောတ်ဍိက် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ရ။ အနုသုခုမ လေဝ် တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု၊ ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်မ္ဂး ပိုသတာ ကေုာံ ပါန်ခဳတအ်ဂှ် ဒှ်ကိရိယာ သွက်ဂွံ ကဵုဒြဟတ်စိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒစးဒုင် ပၞာန်ရ။

== ၉။ ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Aesthetics and Criticism) ==
ပရေင်လ္ၚတ် ဍာ်ဒကေဝ် (Aesthetics) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ ဒဿနိကဗေဒ မလ္ၚတ် ပရူ အရာမဆာဲ ကေုာံ ဓဝ်ရသ ပ္ဍဲ အနုသုခုမ ရ။ ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် (Literary Criticism) ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အနုသုခုမ (Art Criticism) တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မပါ်ပါဲ၊ ကဵုၚုဟ်မး ကေုာံ ကံက်အဓိပ္ပါယ် လတူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Culler, Jonathan (1997). ''Literary Theory: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. p. 120-135.&lt;/ref&gt; တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု လညာတ် မာတ်ဇေတ် (Marxist)، လညာတ် မဆေင်ကဵု သာ်ဗြဴ (Feminist)၊ ကေုာံ လညာတ် ကြဴ-ကဝ်လဝ်နဳ (Post-colonial) တအ်ရ။

== ၁၀။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် ==
ပ္ဍဲခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Age) လၟုဟ်မ္ဂး အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။
* '''ဒဳဂျဳတေဝ် အတ် (Digital Art):''' ပွမကၠောန် ပါန်ခဳ၊ ပါန်ပုမ် နကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်။
* '''အဳ-ဗုက် (E-books) ကေုာံ အဝ်ဒဳယဝ်ဗုက်:''' လိက်ပတ်တအ်ဂှ် ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ဗှ်လ္ၚတ် နကဵု ကိရိယာ အေလက်ထရဝ်နေတ် (Electronic devices) တုဲ ပြးဇးလောဲသွာအာရ။&lt;ref&gt;Benjamin, Walter (1935). ''The Work of Art in the Age of Mechanical Reproduction''.&lt;/ref&gt;
* '''အေအာဲ (AI) ကဵု အနုသုခုမ:''' တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး [[ဉာဏ်ပညာ ကောန်ပျူတာ ဖန်ဗဒှ်]] (Artificial Intelligence) တအ် လုပ်စကၠောန်ပတိတ် ပါန်ခဳ၊ ဒွက် ကေုာံ ချူလိက်မာန်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂလာန်သမာန် သွက် အခေါင်ဖန်ဗဒှ် (Copyright) ကေုာံ ၚုဟ်မး ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:အနုသုခုမ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဒဿနိကဗေဒ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #e6c280; padding: 5px;&quot; | အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် (Arts and Literature)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပါန်ခဳ]] (Painting) • [[ပါန်ပုမ်]] (Sculpture) • [[ဓဇဲ]] (Architecture) • [[ကွိင်ကွိုက်]] (Music) • [[လှ်ေဒယှ်ေ]] (Dance) • [[ပေါဲဇာတ်]] (Theater) &lt;br&gt; [[ကဗျ]] (Poetry) • [[လိက်ဝတ္ထု]] (Novel) • [[လိက်ပရေင်]] (Essay) • [[ဍာ်ဒကေဝ်]] (Aesthetics)
|}</text>
      <sha1>008rovcdy41lj3uess2cau2shvy9p04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွတ်စက် ကေုာံ ပရေင်စကာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12218</id>
    <revision>
      <id>58028</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox technology | name = ကွတ်စက် ကေုာံ ပရေင်စကာ&lt;br&gt;(Technology and its Application) | image = [[File:KUKA_Industrial_Robots_IRB.jpg|250px|alt=Industrial robots in a factory]] | caption = ကွတ်စက် ရုပ်စက် (Robotics) မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲကမၠောန် ဌာန်စက် ကွဳစက်ဂမၠိုင် | discipli...&quot;</comment>
      <origin>58028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20154" sha1="5g1r39h96hf2izpyuumgzgqkvk3a9fr" xml:space="preserve">{{Infobox technology
| name = ကွတ်စက် ကေုာံ ပရေင်စကာ&lt;br&gt;(Technology and its Application)
| image = [[File:KUKA_Industrial_Robots_IRB.jpg|250px|alt=Industrial robots in a factory]]
| caption = ကွတ်စက် ရုပ်စက် (Robotics) မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲကမၠောန် ဌာန်စက် ကွဳစက်ဂမၠိုင်
| discipline = [[သိပ္ပံ]] ကေုာံ [[အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
| origin = ခေတ်တၟအ် (Stone Age)
| key_areas = ကွတ်စက် ဇမၠိင်မွဲတဲ, ကွတ်စက် ဂဥုဲ, ရုပ်စက်, ထရေတ်
| impact = ပရေင်ပိုန်ဒြပ်, ပရေင်မၞိဟ်, သဘာဝပွဳပွူ
}}

'''ကွတ်စက် ကေုာံ ပရေင်စကာ''' ({{lang-en|Technology and its Application}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ကွတ်စက် (Technology) ဝွံ ဒှ်ပွမလွဳစကာ ကွတ်ပညာသိပ္ပံ (Scientific knowledge) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် တင်ရန်တၟအ် ကမၠောန်၊ ကိရိယာ၊ ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင် မဆေင်စပ် ကုပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ကွတ်စက်ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ်ကောန်မၞိဟ်တအ် စကၠောန်ဗဒှ် ကိရိယာတၟအ်တုဲ၊ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ် မဒှ်ခေတ် ကွတ်စက် ဇမၠိင်မွဲတဲ (Information Technology) ကေုာံ ဉာဏ်ပညာတုဲ (Artificial Intelligence) ဂှ် ကွတ်စက်ဝွံ ဆက်တုဲ ပြံင်လှာဲကဵုဒၟံင် ဗီုပြင်ဘဝ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== နိဒါန် ==
ကွတ်စက် (Technology) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဟွံဆ ကိရိယာ ဟာဒ်ဝေယျာ (Hardware) ဗီုကဵု ကောန်ပျူတာ၊ စက်ယန္တရား သၟးဟွံသေင်၊ ဍေဟ်ပံင်သီလဝ် သီုကဵု သၞောတ်စနစ် (Systems)၊ နဲကဲ (Methods)၊ ကေုာံ ဆော့ဝေယျာ (Software) တအ်ကီုရ။ ပရေင်စကာ ကွတ်စက် (Applied Technology) ဂှ် ဒှ်ပွမကေတ် ကွတ်စက်တအ်ဂှ်တုဲ လွဳစကာ ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်စိုပ်တရဴ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဗ္ၚတအ် သွက်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝမၞိဟ်တအ်ရ။ တၠပညာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ကွတ်စက်ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;Arthur, W. B. (2009). ''The Nature of Technology: What It Is and How It Evolves''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Biface.jpg|thumb|right|250px|ကိရိယာတၟအ် ခေတ်တြေံ (Hand axe) မဒှ် ကွတ်စက် ကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်]]
ဝင် ကွတ်စက် ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဝင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ-
* '''ခေတ်တၟအ် (Stone Age):''' ကောန်မၞိဟ်တအ် စကၠောန်ဗဒှ် ကိရိယာ နူတၟအ် သွက်ဂွံ ပန်ဟိုတ်၊ လာ်ဖျုန် ကေုာံ စကာ ပၟတ် (Fire)။ ပၟတ်ဂှ် ဒှ်ကွတ်စက် အဓိက သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စၞစ ကေုာံ စဵုဒၞာ သတ်ဂြိုပ်ရ။
* '''ခေတ်ဗရိုတ် ကေုာံ ပသဲ (Bronze and Iron Ages):''' ပွမတီလွဳစကာ ပသဲ ကေုာံ သတ္တုတအ်ဂှ် ပကဵုညံင် ဂွံကၠောန်ဗဒှ် ကိရိယာ ဗ္ၚ၊ လွဟ် ကေုာံ က္ၜင် သွက်ဂွံ အာတရဴ။
* '''ခေတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဌာန်စက် (Industrial Revolution):''' ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ၊ သၞောတ်စက် မစကာ ဍာ် (Steam engine) မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် နကဵုစက် (Mass production) စက္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
* '''ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Age):''' နူလဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနေတ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ ဘဝကောန်မၞိဟ် ပြံင်လှာဲအာ စိုပ်ခေတ် ကွတ်စက် ဇမၠိင်မွဲတဲ (Information Age) ရ။&lt;ref&gt;Kranzberg, M. (1986). ''Technology and History: &quot;Kranzberg's Laws&quot;''. Technology and Culture, 27(3), 544-560.&lt;/ref&gt;

== ဂကူ ကွတ်စက် ဂမၠိုင် ==
ကွတ်စက်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူနာနာ အတိုင်ပရေင်စကာဍေဟ်တအ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; margin: 1em auto;&quot;
|+ ဂကူ ကွတ်စက် ကေုာံ လွပ် (Types of Technology and Applications)
|-
! ဂကူ ကွတ်စက် (Type) !! ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Description) !! ဥပမာ (Examples)
|-
| '''ကွတ်စက် ဇမၠိင်မွဲတဲ (ICT)''' || ကွတ်စက် မဆေင်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ်၊ ပကောံတင်ဂၞင် ကေုာံ ပရေင်စကာ အေန်တာနေတ်။ || ကောန်ပျူတာ၊ စမတ်ဖုန်၊ အေန်တာနေတ်၊ ကလာတ် (Cloud computing)။
|-
| '''ကွတ်စက် ရုပ်စက် (Robotics)''' || ပွမကၠောန်ဗဒှ် ရုပ်စက် သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် မဇြိုင်သ္ဇုင် ကေုာံ မက္လေင်ကၠောန်ဒၟံင် ထပ်ကဵုထပ်။ || ရုပ်စက် ဌာန်စက်၊ ဒရုန်း (Drones)၊ ရုပ်စက် ပ္ဍဲသ္ၚိ။
|-
| '''ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ (Biotechnology)''' || ပွမစကာ သတ်မဂျိုင်လမျီု ကေုာံ သၞောတ်ဇဳဝ သွက်ဂွံ ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် ကေုာံ ဂဥုဲ။ || ဂဥုဲစဵုဒၞာ (Vaccines)၊ မဗဳဇ မပြံင်လှာဲလဝ် (GMOs)။
|-
| '''ကွတ်စက် ဆက်စၠောအ် (Transportation)''' || ကွတ်စက် မဆေင်ကဵု ပရေင်ပြံင်ဒၞာဲ မၞိဟ် ကေုာံ ကပေါတ် နူမွဲဒၞာဲ စိုပ်မွဲဒၞာဲ။ || က္ၜင်ကျာ၊ ကွဳစက် ပၟတ်ထရေတ် (EVs)၊ ကွဳပၟတ် ကွာ်ပြဟ်။
|-
| '''ကွတ်စက် ဒြဟတ် (Energy Tech)''' || ကွတ်စက် သွက်ဂွံ ပတိတ် ကေုာံ စကာ ဒြဟတ် ဗွဲမသက္ကုအန္တရာယ်။ || သဝ်လာ (Solar panels)၊ ဒြဟတ်ကျာ (Wind turbines)။
|}

== ကွတ်စက် ကေုာံ ပရေင်သိပ္ပံ ==
ကွတ်စက် ကဵု [[သိပ္ပံ]] (Science) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ သိပ္ပံဂှ် ဒှ်ပွမလ္ၚတ် သဘာဝ ကေုာံ သၞောဝ်ဂမၠိုင်တုဲ၊ ကွတ်စက်ဂှ် ဒှ်ပွမကေတ် သွဟ်သိပ္ပံတအ်ဂှ်တုဲ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ဥပမာ - သိပ္ပံ ရူပဗေဒ လ္ၚတ် ဆေင်ကဵု လှိုင်ပၟတ်ထရေတ် (Electromagnetic waves) တုဲ၊ ကွတ်စက် စကာ လညာတ်ဂှ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ရေဒဳယဝ် ကေုာံ မဝ်ဗာင်ဖုန် ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကွတ်စက်တၟိတအ် (ဗီုကဵု မိုက်ခရဝ်သကုပ် ဒြဟတ်သၠုင်) ပြာကတ်ကၠုင်တုဲ သိပ္ပံပညာ လေဝ် ဆက်တုဲ ဇၞော်မောဝ်အာ မာန်ရ။&lt;ref&gt;Bunge, M. (1966). ''Technology as Applied Science''. Technology and Culture, 7(3), 329-347.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်စကာ ကွတ်စက် ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ကွတ်စက်ဂှ် ပြံင်လှာဲကဵု သၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ 
# '''ပရေင်ကၠောန်စက် အလဵုအလဵု (Automation):''' စက်ယန္တရား ကေုာံ သၞောတ် AI တအ် လုပ်ကၠောန်ဒၞာဲ မၞိဟ် ပ္ဍဲဌာန်စက်တုဲ ပရေင်ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် ပြဟ်စှ်ေ ကေုာံ ကုန်ကျစရိတ် အောန်စှ်ေရ။
# '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Economy):''' ပွမရာန်သွံ လတူအေန်တာနေတ် (E-commerce) ဗီုကဵု Amazon, Alibaba တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ဗၞိက် ဟွံမွဲကဵု ပယျဵု က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
# '''သၞောတ် သြန် ဒဳဂျဳတေဝ် (FinTech):''' ပွမစကာ ဘလံက်ချေန် (Blockchain) ကေုာံ သြန် ခရိပ်တဝ် (Cryptocurrency) တအ် ပြံင်လှာဲကဵု သၞောတ်ဘဏ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်သြန် အလုံဂၠးတိရ။

== ကွတ်စက် လပါ် ပရေင်ထတ်ယုက် ==
[[File:MRI_scanner.jpg|thumb|right|250px|စက် MRI မဒှ် ကွတ်စက် ဂဥုဲ မသၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ပရေင်ထတ်ယုက်]]
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthcare) မ္ဂး ကွတ်စက်ဝွံ ကယ်ၜတ်လမျီု မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်မာန်ရ။
* '''စက်ဗၜတ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် (Diagnostic Tools):''' စက် MRI, CT Scan ကေုာံ X-ray တအ် ပကဵုညံင် အစာဂဥုဲတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ယဲ ပ္ဍဲခန္ဓာကိုယ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးမာန်ရ။
* '''ပရေင်လွဳလွတ် ဇမ္ၚောဲ (Telemedicine):''' နကဵု အေန်တာနေတ်မ္ဂး ယဲ သၟာယဲတအ် ဆက်စၠောအ် ကုအစာဂဥုဲ နူဇမ္ၚောဲတုဲ ကေတ်ကသပ် လွဳလွတ်မာန်ရ။
* '''ကွတ်စက် သာသေန် (Surgical Robotics):''' ရုပ်စက် ဗီုကဵု Da Vinci Surgical System တအ်ဂှ် ပကဵုညံင် အစာသာသေန်တအ် ဂွံကၠောန် ကမၠောန် သာသေန် မဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် နကဵု ဒဏ်အောန်အိုတ်မာန်ရ။&lt;ref&gt;Topol, E. (2012). ''The Creative Destruction of Medicine: How the Digital Revolution Will Create Better Health Care''. Basic Books.&lt;/ref&gt;

== ကွတ်စက် ဇမၠိင်မွဲတဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် (ICT) ==
ကွတ်စက် ဇမၠိင်မွဲတဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် (ICT) ဂှ် ဒှ်ကောန်ကြောတ် အဓိက သွက်ခေတ်လၟုဟ်ရ။
အေန်တာနေတ်ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် မၞိဟ် ဒေတ္တာ ကေုာံ ကိရိယာ တအ် အလုံဂၠးတိရ။ ပ္ဍဲခေတ် 5G ကေုာံ သၞောတ် ဂြိုဟ်တုဲ (Satellite internet) ဗီုကဵု Starlink တအ်ဂှ် ပကဵုညံင် ဒေသရးဇမ္ၚောဲတအ်လေဝ် ဂွံစကာ အေန်တာနေတ် ပြဟ်ပြဟ်မာန်ရ။ မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social Media) တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဆက်စၠောအ်၊ တက်ကျာ ကေုာံ ပရးပရိုင်တအ်ရ။

== ဖဵု ကေုာံ အန္တရာယ် ကွတ်စက် ==
ကွတ်စက်ဝွံ နွံကဵု ဖဵုခိုဟ် ကေုာံ အန္တရာယ် ၜါလပါ်ရ။

'''ဖဵုခိုဟ်ဂမၠိုင်:'''
* ပရေင်စိုပ်တရဴ ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ပြဟ်ဇဗျာပ်။
* သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ပရေင်ပညာ (Online Learning) ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်။
* ပရေင်ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ဘဝမၞိဟ် သာဍာတိုန်။

'''အန္တရာယ် ကေုာံ ပြသၞာဂမၠိုင်:'''
* '''ပရေင်ပလီုပလာ် သဘာဝ:''' ပွမစကာ စက်ယန္တရား ကေုာံ ဌာန်စက်ဂၠိုင်ဂှ် ပကဵုညံင် ဥတုရာသဳ ဂမ္တဴတိုန် (Climate Change) ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ လီုလာ်ရ။
* '''ပြသၞာ ပရေင်မၞိဟ်:''' ပွမစောဲ အေန်တာနေတ် ကေုာံ ဂိမ်း (Digital addiction) ဂှ် ပကဵုညံင် မၞိဟ်တအ် ဂွံခြာအာ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဘဝဇေတ်ဇေတ် (Social isolation)။
* '''ပရေင်လုံခြုံ (Cybersecurity):''' ဒေတ္တာ ပူဂိုလ်တအ် ဒးဒုင်ကၠတ် ကေုာံ ကမၠတ် အေန်တာနေတ် (Cybercrime) ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။

== ကွတ်စက် အနာဂတ် ==
[[File:Mars_rover_Curiosity_portrait.jpg|thumb|right|250px|ကွတ်စက် အာကာသ ကေုာံ ရုပ်စက် မလ္ၚတ်ဒၟံင် ဂြိုဟ်အင်္ကာ]]
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ကွတ်စက် တၟိတအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ ပြံင်လှာဲကဵု ဂၠးတိဏအ် မွဲအလန်ပၠန်မာန်ရ-
* '''ဉာဏ်ပညာတုဲ (AI) ကေုာံ AGI:''' AI သၞောတ်မနွံကဵု ဉာဏ် တုပ်ကဵု မၞိဟ် (Artificial General Intelligence) မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ဍေဟ်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် မၞိဟ်တအ် သီုဖအိုတ် မာန်ကၠုင်ရ။
* '''ကွမ်တမ် ကောန်ပျူတာ (Quantum Computing):''' ကောန်ပျူတာ မစကာ သၞောတ် ကွမ်တမ်ဂှ် တော်လၟိဟ် ပြဟ်နူ ကောန်ပျူတာ လၟုဟ် ဆလ္ၚီလက်ဆတုဲ၊ သှ်ပလး ပြသၞာ ဂဥုဲ ကေုာံ ဒေတ္တာ ဇၞော်ဇၞော်မာန်ရ။
* '''ကွတ်စက် အာကာသ (Space Technology):''' ပရေင်တရဴ အာကာသ ကေုာံ ပွမပတန် ဍုင် လတူ ဂိတု ကေုာံ ဂြိုဟ်အင်္ကာ (Mars) တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဍာံဍာံ မာန်ရ။&lt;ref&gt;Kelly, K. (2016). ''The Inevitable: Understanding the 12 Technological Forces That Will Shape Our Future''. Viking.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ကွတ်စက် ကေုာံ ပရေင်စကာ ဝွံ ဒှ်အရာမဟွံပါ ဟွံတုဲ သွက် ဘဝကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ နူကဵု ကိရိယာတၟအ် စဵုကဵုစိုပ် ရုပ်စက် ကေုာံ ဉာဏ်ပညာတုဲ (AI) ဂှ် ကွတ်စက်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဟွံမွဲကဵု ဇၞိက်ရ။ ၜိုန်ရ ကွတ်စက်တအ် ကဵုဖဵုခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကုပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်အန္တရာယ် မပ္တံကဵု သဘာဝပွဳပွူ လီုလာ် ကေုာံ ပြသၞာ ဒေတ္တာ လုံခြုံ တအ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဒးဆဵုဂဗ ကေုာံ ဒးသှ်ပလးအာ နကဵု သတိရ။ ကွတ်စက်ဂှ် ကိရိယာမွဲရ၊ ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ဖန်ဇန် စကာဍေဟ်ဂှ်ဟေင် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အနာဂတ် ဂၠးတိဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ကွတ်စက်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍ ကွတ်စက် ကေုာံ သိပ္ပံ (Technology and Science)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ကွတ်စက် ဇမၠိင်မွဲတဲ]] (ICT) • [[ဉာဏ်ပညာတုဲ]] (AI) • [[ရုပ်စက်]] (Robotics) • [[ကွတ်စက် ဇဳဝဗေဒ]] (Biotechnology) • [[ကွတ်စက် အာကာသ]] (Space Technology)
|}</text>
      <sha1>5g1r39h96hf2izpyuumgzgqkvk3a9fr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12219</id>
    <revision>
      <id>58029</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ''' (Environmental Conservation)၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် သဘာဝ၊ ပရေင...&quot;</comment>
      <origin>58029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3040" sha1="3f0lpamuq0h6r5bge6lffg2fkag5fha" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ''' (Environmental Conservation)၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် သဘာဝ၊ ပရေင်မင်မဲ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ သတ်ဂြိုပ်၊ တုဲတှ်ေ လွပ်နဲကဲ မသက္ကုအန္တရာယ် ကုသဘာဝပွဳပွူ ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတုရာသဳ (Climate Change):''' ပြသၞာ ဥတုဂၠးတိ ဂမ္တဴတိုန် (Global warming)၊ ဖဵုကတင် ဓါတ်ကာဗောန် (Carbon footprint)၊ ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကုပြသၞာ ဥတုရာသဳ။
* '''ပရေင်မင်မဲ သတ်ဂြိုပ် ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု (Wildlife &amp; Forest Conservation):''' ပရေင်ထိင်ဒဝ် တိရစ္ဆာန် မအောန်စှ်ေအာ ဟွံသေင်မ္ဂး မကြပ်ကၠေအ်အာတအ်၊ ဥယျာန်ကောန်ဂကူ၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုသွံဆု။
* '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် အရာကၠိခတောန် (Pollution Control):''' ပြသၞာ ဍာ်ကၠိခတောန်၊ ကျာကၠိခတောန်၊ ပြသၞာ ခမောန် ပလာသတေတ် ကေုာံ ပရေင်စွံပတိတ် ဓါတ်ဂျိ နူဌာန်စက်ဂမၠိုင်။
* '''ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable Development):''' ဒြဟတ် မက္လေင်ဖန်ဗဒှ်မာန် (Renewable energy) မပ္တံကဵု ဒြဟတ်တ္ၚဲ၊ ဒြဟတ်ကျာ ကေုာံ သၞောတ်ကမၠောန်ဗ္ၚ မဟွံပလီုသဘာဝ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]
[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:သိပ္ပံ သဘာဝ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>3f0lpamuq0h6r5bge6lffg2fkag5fha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွဳပွူသဘာဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12220</id>
    <revision>
      <id>58030</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပွဳပွူသဘာဝ''' (Environment)၊ သဘာဝ ပွဳပွူ မနွံပ္ဍဲ ဂၠးတိ၊ ဂေဟစနစ် (Ecosystems) ကေုာံ အရာမဆက်စပ် ကုသဘ...&quot;</comment>
      <origin>58030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2286" sha1="r2s3jh4sm6nubk7f7pzyqdol0au59s5" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပွဳပွူသဘာဝ''' (Environment)၊ သဘာဝ ပွဳပွူ မနွံပ္ဍဲ ဂၠးတိ၊ ဂေဟစနစ် (Ecosystems) ကေုာံ အရာမဆက်စပ် ကုသဘာဝဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ဂေဟစနစ် ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ:''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု သတ်မဂျိုင်လမျီု၊ တၞံဆု ကေုာံ ပွဳပွူ မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် (Ecology)။
* '''ဥတုရာသဳ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ:''' ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတုရာသဳ၊ ရာသဳဥတု၊ ဓါတ်ကျာ ကေုာံ အကာဲအရာ သဘာဝ အလုံဂၠးတိ။
* '''တိ၊ ဍာ် ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု:''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မဲ သယံဇာတ သဘာဝ၊ ကြုင်၊ သမုဒ္ဒရာ ကေုာံ တိဍာ်ဂမၠိုင်။
* '''ပြသၞာ သဘာဝ:''' ပရေင်ကၠိခတောန် (Pollution)၊ အခက်အခုဲ သဘာဝပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:သိပ္ပံ သဘာဝ]]
[[Category:ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ]]</text>
      <sha1>r2s3jh4sm6nubk7f7pzyqdol0au59s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58031</id>
      <parentid>58030</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="n9si0kxa66z7ofmwajq6j0x7fkpqx92" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ပွဳပွူသဘာဝ''' (Environment)၊ သဘာဝ ပွဳပွူ မနွံပ္ဍဲ ဂၠးတိ၊ ဂေဟစနစ် (Ecosystems) ကေုာံ အရာမဆက်စပ် ကုသဘာဝဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''သၞောတ်ဂေဟ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ:''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု သတ်မဂျိုင်လမျီု၊ တၞံဆု ကေုာံ ပွဳပွူ မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် (Ecology)။
* '''ဥတုရာသဳ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ:''' ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတုရာသဳ၊ ရာသဳဥတု၊ ဓါတ်ကျာ ကေုာံ အကာဲအရာ သဘာဝ အလုံဂၠးတိ။
* '''တိ၊ ဍာ် ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု:''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မဲ သယံဇာတ သဘာဝ၊ ကြုင်၊ သမုဒ္ဒရာ ကေုာံ တိဍာ်ဂမၠိုင်။
* '''ပြသၞာ သဘာဝ:''' ပရေင်ကၠိခတောန် (Pollution)၊ အခက်အခုဲ သဘာဝပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:သိပ္ပံ သဘာဝ]]
[[Category:ပရေင်မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ]]</text>
      <sha1>n9si0kxa66z7ofmwajq6j0x7fkpqx92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကောန်မၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12221</id>
    <revision>
      <id>58032</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကောန်မၞိဟ်''' (Human)၊ သဘာဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ခန္ဓာဗေဒ၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ၊...&quot;</comment>
      <origin>58032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="1u03zlt2uuvve4kv9m1r493v7qo0yn5" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကောန်မၞိဟ်''' (Human)၊ သဘာဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ခန္ဓာဗေဒ၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ၊ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ခန္ဓာဗေဒ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ:''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ရုပ်ခန္ဓာ ကောန်မၞိဟ်၊ ဥဏှံက်၊ ကသပ်လညာတ်၊ ကေုာံ သၞောတ်ဇဳဝဗေဒ ကောန်မၞိဟ်။
* '''ဝင် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ:''' ဝင် ကောန်မၞိဟ် နူခေတ်တမၠာ၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကောန်မၞိဟ် (Human evolution) ကေုာံ ဂကူမၞိဟ်ဂမၠိုင် (Homo sapiens)။
* '''ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်:''' ပရေင်မံင်စံင် ကောန်မၞိဟ်၊ အခိုက်ကၞာ၊ ဘာသာစကား၊ သၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်။
* '''စိုတ်ပညာ ကေုာံ စရိုတ်:''' လညာတ်မဆေင်ကဵု စိုတ်၊ စရိုတ်လက္ချဏ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စိုတ်ပညာ ကောန်မၞိဟ်တအ် (Psychology)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကောန်မၞိဟ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:တိရစ္ဆာန်]]</text>
      <sha1>1u03zlt2uuvve4kv9m1r493v7qo0yn5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58033</id>
      <parentid>58032</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="p47s2h91iu75r7sm7ys8tw30v5la3ac" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကောန်မၞိဟ်''' (Human)၊ သဘာဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ခန္ဓာဗေဒ၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ၊ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ခန္ဓာဗေဒ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ:''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ရုပ်ခန္ဓာ ကောန်မၞိဟ်၊ ဥဏှံက်၊ ကသပ်လညာတ်၊ ကေုာံ သၞောတ်ဇဳဝဗေဒ ကောန်မၞိဟ်။
* '''ဝင် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ:''' ဝင် ကောန်မၞိဟ် နူခေတ်တမၠာ၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကောန်မၞိဟ် (Human evolution) ကေုာံ ဂကူမၞိဟ်ဂမၠိုင် (Homo sapiens)။
* '''ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်:''' ပရေင်မံင်စံင် ကောန်မၞိဟ်၊ အခိုက်ကၞာ၊ ဘာသာစကား၊ သၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်။
* '''ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်:''' လညာတ်မဆေင်ကဵု စိုတ်၊ စရိုတ်လက္ချဏ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စိုတ်ပညာ ကောန်မၞိဟ်တအ် (Psychology)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကောန်မၞိဟ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:တိရစ္ဆာန်]]</text>
      <sha1>p47s2h91iu75r7sm7ys8tw30v5la3ac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58034</id>
      <parentid>58033</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2658" sha1="tqu4hl4laqq0jwdj9a991gkxw3dhco4" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် (Main Category) သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကောန်မၞိဟ်''' (Human)၊ သဘာဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ခန္ဓာဗေဒ၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ၊ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ခန္ဓာဗေဒ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ:''' ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ရုပ်ခန္ဓာ ကောန်မၞိဟ်၊ ဥဏှံက်၊ ကသပ်လညာတ်၊ ကေုာံ သၞောတ်ဇဳဝဗေဒ ကောန်မၞိဟ်။
* '''ဝင် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ:''' ဝင် ကောန်မၞိဟ် နူခေတ်တမၠာ၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ ကောန်မၞိဟ် (Human evolution) ကေုာံ ဂကူမၞိဟ်ဂမၠိုင် (Homo sapiens)။
* '''ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်:''' ပရေင်မံင်စံင် ကောန်မၞိဟ်၊ အခိုက်ကၞာ၊ ဘာသာစကား၊ သၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်။
* '''[[ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်]]:''' လညာတ်မဆေင်ကဵု စိုတ်၊ စရိုတ်လက္ချဏ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စိုတ်ပညာ ကောန်မၞိဟ်တအ် (Psychology)။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကောန်မၞိဟ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:တိရစ္ဆာန်]]</text>
      <sha1>tqu4hl4laqq0jwdj9a991gkxw3dhco4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12222</id>
    <revision>
      <id>58035</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | abovestyle = background-color: #add8e6; color: black; font-size: 120%; | above      = ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Personality Psychology)&lt;/small&gt; | image      = [[File:Phrenology.jpg|250px|alt=Phrenology head]] | caption    = လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ...&quot;</comment>
      <origin>58035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17655" sha1="8o4bhyxz95kr6zkbd97w65xzkb31iau" xml:space="preserve">{{Infobox
| abovestyle = background-color: #add8e6; color: black; font-size: 120%;
| above      = ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Personality Psychology)&lt;/small&gt;
| image      = [[File:Phrenology.jpg|250px|alt=Phrenology head]]
| caption    = လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ 
| labelstyle = white-space: nowrap;
| label1     = ကဏ္ဍ အဓိက
| data1      = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| label2     = တမ်မူလ
| data2      = ဂရိတ်တြေံ, ခေတ်လၟုဟ်
| label3     = တၠပညာ မပြာကတ်
| data3      = [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Freud)&lt;br&gt;[[ကာလ် ယံင်]] (Jung)&lt;br&gt;[[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Rogers)
| label4     = သဳအိုရဳ အဓိက
| data4      = သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်, သဳအိုရဳ လက္ချဏ်, ဝါဒစရိုတ်ပွ
}}

'''ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်''' ({{lang-en|Personality psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲဘာသာ [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ်ပရူ စရိုတ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု စိုတ်၊ စရိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲ မက္တဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဇီုက္ဍဵု လတူဘဝလၟေင်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ်ရ။ တိုင်အဓိက ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူသဘာဝ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ လက္ချဏ် မၞိဟ်တအ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ရ။

== နိဒါန် ==
စရိုတ် (Personality) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် အခိုက်အလိုက်၊ လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် မတန်တဴ ခိုင်ကၠိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ လ္ၚတ်ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာမပံက်ကဵု ပူဂိုလ်မွဲ ညံင်ဂွံတၞဟ်ခြာ နူညးတၞဟ်ရ။ လ္ၚတ်ဏအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သီုလပါ် သဘာဝဇဳဝဗေဒ (Nature) ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် (Nurture) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;Engler, Barbara (2008). ''Personality Theories: An Introduction''. Cengage Learning. p. 2-5.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Hippocrates_rubens.jpg|thumb|right|200px|[[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တၠပညာ ဂရိတ်တြေံ]]
ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် စက္တဵုဒှ်လဝ် နူခေတ် ဂရိတ်တြေံ တေအ်ရ။ တၠပညာ ဂမၠိုင် ဗီုကဵု [[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သဳအိုရဳ ဓါတ်ပန်သာ် (Four Temperaments) မဆေင်ကဵု ဍာ်ဓါတ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ (ဆီ၊ သလိပ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်မိတ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်လမ္စံက်) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ် ၄ သာ်ရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် သိဂ်မောန် ဖရိုက် ရ။ 

== သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalytic Theories) ==
သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် ဝွံ ဒှ်သဳအိုရဳ မပြာကတ်အိုတ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) ရ။ ဖရိုက် ပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု စိုတ်သက္ကုသမ္တီ (Unconscious mind) တုဲ ဍေဟ်ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင်ရ-
* '''အိဒ် (Id):''' တမ်မူလ တဏှာ ကေုာံ ပွမနွံပၟိက် သဘာဝ (Animalistic instincts) မဟွံမွဲကဵု သၞောဝ်ဓဝ်။
* '''အဳဂဝ် (Ego):''' ဒှ်လဒေါဝ် အကြာ အိဒ် ကဵု သူပါအဳဂဝ်၊ မထိင်ဒဝ် ကဵု ပရေင်မံင်စံင် လောကဇေတ်ဇေတ် (Reality principle)။
* '''သူပါအဳဂဝ် (Superego):''' ဒှ်စိုတ်ဓါတ် မဆေင်ကဵု ဓဝ်သဳလ ကေုာံ သၞောတ်ဝိနဲ ဂကောံမၞိဟ် (Moral compass)။&lt;ref&gt;Friedman, Howard S.; Schustack, Miriam W. (2016). ''Personality: Classic Theories and Modern Research''. Pearson. p. 65-70.&lt;/ref&gt;

== သဳအိုရဳ စရိုတ်ပွ (Behavioral Theories) ==
ဝါဒစရိုတ်ပွ (Behaviorism) ဝွံ ဟွံပတှ်ေကေတ် ပရူစိုတ်ဓလုက်တုဲ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်သွဟ် မကၠုင်နူ ပရေင်ဗ္တောန် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ရ။ တၠပညာ ဗီုကဵု [[ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ]] (B.F. Skinner) တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် သၞောတ် Operant Conditioning မဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် အခိုက်အလိုက် နကဵု ပွမကဵုလာပ် (Reward) ကေုာံ ပွမကဵုဒုဟ် (Punishment) ရ။ အတိုင်သဳအိုရဳဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲစရိုတ်မာန် အတိုင် ပွဳပွူမပြံင်လှာဲရ။

== သဳအိုရဳ မၞိဟ် (Humanistic Theories) ==
သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ဒှ်ဝါဒ မပတှ်ေကေတ် ဒြဟတ် ကေုာံ အခေါင်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် (Free will) ရ။ တၠပညာ အဓိက [[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Carl Rogers) ကေုာံ [[အာဗရာဟာမ် မာတ်သလဝ်]] (Abraham Maslow) တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဇၟာပ်ဇၟာပ်မဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ တိုင်ပ္ကဴဘဝ အဓိကဂှ် ဒှ် ပွမဍိုက်ပေင် ဘဝဇကုကဵုဇကု (Self-actualization) ရ။ စရိုတ်မၞိဟ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု ပွမဂစာန် ညံင်ဂွံစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဣဏအ်ရ။

== သဳအိုရဳ လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait Theories) ==
[[File:Gordon Allport.jpg|thumb|right|150px|[[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) မဒှ် တၠပညာ လက္ချဏ်စရိုတ်]]
သဳအိုရဳ လက္ချဏ် (Trait theory) ဝွံ လ္ၚတ်ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် နကဵု လက္ချဏ် ဍောတ်ဍောတ် (Traits) မတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲပူဂိုလ်ရ။ [[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) ပါ်လဝ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ [[ရေမောန် ခါတ်တေဝ်]] (Raymond Cattell) ဂှ် စကာ ကွတ်သင်္ချာ (Factor Analysis) တုဲ ဖ္ဍန်ဖျေဟ် လက္ချဏ်စရိုတ် ၁၆ သာ် (16PF) ရ။ သဳအိုရဳဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref&gt;Ryckman, Richard M. (2012). ''Theories of Personality''. Cengage Learning. p. 250-255.&lt;/ref&gt;

== လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five Personality Traits) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် သဳအိုရဳ မဒုင်တဲဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် '''လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန်''' မကော်စ က္ဍိုပ်အက္ခရ် အင်္ဂလိက် (OCEAN) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five) 
|-
! အက္ခရ် !! လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait) !! ပွံက် (Description) !! ကဆံင်သၠုင် (High Score) !! ကဆံင်သဝ် (Low Score)
|-
| '''O''' || [[ပွမပံက်လဝ်စိုတ်]] (Openness) || ပွမဒုင်တဲ အရာတၟိ ကေုာံ ညာဏ်ပါန်ကွတ် || ခၞံဗဒှ်တၟိမာန်, နွံညာဏ် || ဟွံဒုင်တဲအရာတၟိ, ဒ္ဂေတ်တြေံ
|-
| '''C''' || [[ပွမစွံသတိ]] (Conscientiousness) || ပွမထိင်ဒဝ်ဇကု ကေုာံ ပွမကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ် || ကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်, ပိုင်ပြဳအခိင်မာန် || ဟွံမွဲကဵု စည်းကမ်း, ဟွံစွံသတိ
|-
| '''E''' || [[စရိုတ်မ္ၚး]] (Extraversion) || ပွမဒးဂၞပ် ပံင်ဖက် ကုမၞိဟ် ကေုာံ မံင်ပ္ဍဲဂကောံ || ဟီုဂးဂံင်, ဒးဂၞပ်မၞိဟ်ဂၠိုင် || ဟွံဟီုဂၠိုင်, ဒးဂၞပ်မံင်မွဲဓဝ် (စရိုတ်အပ္ဍဲ)
|-
| '''A''' || [[ပွမညဳသၟဟ်]] (Agreeableness) || ပွမဆာန်ဍူ, ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ညးတၞဟ် || ကရုဏာနွံ, ရီုဗင်ညးတၞဟ် || စိုတ်မ္ၚိုဟ်, ဟွံဂွံညဳသၟဟ် ကုညးတၞဟ်
|-
| '''N''' || [[စိုတ်ဟွံခိုင်ကၠိုက်]] (Neuroticism) || ပွမဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် စံင်တူ ဟွံသေင်မ္ဂး ထေဲပြဟ် || စံင်တူဂၠိုင်, စိုတ်ဟွံခိုင် || စိုတ်ခိုင်ကၠိုက်, ညိင်ဝတ်
|}
&lt;small&gt;တင်စၟတ်: သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ပရေင်သုတေသန ဂၠးတိ ကေုာံ လွပ် Costa &amp; McCrae ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ ရ။&lt;ref&gt;Costa, P. T., &amp; McCrae, R. R. (1992). ''Revised NEO Personality Inventory''. Psychological Assessment Resources.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== သဳအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ အာရီုစိုတ် (Biological and Cognitive Theories) ==
* '''ဇဳဝဗေဒ (Biological):''' သဳအိုရဳဏအ် လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗဳဇ (Genetics), က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ဥပမာ - [[ဟာန် အာင်သေတ်]] (Hans Eysenck) ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်အပ္ဍဲ ကဵု စရိုတ်မ္ၚး (Introversion/Extraversion) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ် အာရီုစိုတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Reticular activating system) ရ။
* '''အာရီုစိုတ် (Cognitive):''' တၠပညာ ဗီုကဵု [[အာလ်ဗာတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura) လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ချပ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပတှ်ေကေတ် လတူအစောမ်စရာဲဇကု (Self-efficacy) မဖန်ဗဒှ် စရိုတ်ရ။

== ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ် (Personality Assessment) ==
တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် စၟတ်သမ္တီစမ်ၜတ် (Tests) နာနာသာ်ရ-
# '''စၟတ်သမ္တီ MBTI (Myers-Briggs Type Indicator):''' ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် ၁၆ သာ် မဒုင်သဇိုင် ကုသဳအိုရဳ ကာလ် ယံင် (Carl Jung)။
# '''စၟတ်သမ္တီ MMPI:''' ဒှ်စၟတ်သမ္တီ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ယဲစိုတ် ကေုာံ လက္ချဏ်စရိုတ် မစကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကလဳနိက် (Clinical)။
# '''စၟတ်သမ္တီ Rorschach (Rorschach Inkblot Test):''' မဒှ် စၟတ်သမ္တီ စိုတ်ဓလုက် (Projective test) နကဵု ပွမထ္ၜး ရုပ်မှင်စၠောတ်။&lt;ref&gt;John, O. P., Robins, R. W., &amp; Pervin, L. A. (2008). ''Handbook of Personality: Theory and Research''. The Guilford Press. p. 120-130.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ကုပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ နွံကဵု တင်ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကုဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန်မ္ဂး ညးတအ် စကာ ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုကမၠောန် (ဥပမာ - မၞိဟ်စရိုတ်မ္ၚး ခိုဟ်သွက် ကမၠောန်သွံရာန်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်မ္ဂး ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်ဇကု ကေုာံ စရိုတ်ညးတၞဟ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဟွံကၠိုဟ်ရေင်သကအ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်မိတ်သဟာယ မခိုင်ကၠိုက်မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:စရိုတ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ပရေင်သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလစှ်ေ ပညာစိုတ် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် သဇိုင်]] • [[ပညာစိုတ် စရိုတ်]] • [[ပညာစိုတ် အာရီု]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် ကလဳနိက်]] (Clinical)
|}</text>
      <sha1>8o4bhyxz95kr6zkbd97w65xzkb31iau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58042</id>
      <parentid>58035</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17658" sha1="tkm6sp2fkse5uzrgckv7zclolw26wyq" xml:space="preserve">{{Infobox
| abovestyle = background-color: #add8e6; color: black; font-size: 120%;
| above      = ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Personality Psychology)&lt;/small&gt;
| image      = [[File:Phrenology.jpg|250px|alt=Phrenology head]]
| caption    = လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ 
| labelstyle = white-space: nowrap;
| label1     = ကဏ္ဍ အဓိက
| data1      = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| label2     = တမ်မူလ
| data2      = ဂရိတ်တြေံ, ခေတ်လၟုဟ်
| label3     = တၠပညာ မပြာကတ်
| data3      = [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Freud)&lt;br&gt;[[ကာလ် ယံင်]] (Jung)&lt;br&gt;[[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Rogers)
| label4     = သဳအိုရဳ အဓိက
| data4      = သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်, သဳအိုရဳ လက္ချဏ်, ဝါဒစရိုတ်ပွ
}}

'''ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်''' ({{lang-en|Personality psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲဘာသာ [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ်ပရူ စရိုတ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု စိုတ်၊ စရိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲ မက္တဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဇီုက္ဍဵု လတူဘဝလၟေင်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ်ရ။ တိုင်အဓိက ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူသဘာဝ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ လက္ချဏ် မၞိဟ်တအ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ရ။

== နိဒါန် ==
စရိုတ် (Personality) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် အခိုက်အလိုက်၊ လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် မတန်တဴ ခိုင်ကၠိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ လ္ၚတ်ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာမပံက်ကဵု ပူဂိုလ်မွဲ ညံင်ဂွံတၞဟ်ခြာ နူညးတၞဟ်ရ။ လ္ၚတ်ဏအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သီုလပါ် သဘာဝဇဳဝဗေဒ (Nature) ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် (Nurture) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;Engler, Barbara (2008). ''Personality Theories: An Introduction''. Cengage Learning. p. 2-5.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Hippocrates_rubens.jpg|thumb|right|200px|[[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တၠပညာ ဂရိတ်တြေံ]]
ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် စက္တဵုဒှ်လဝ် နူခေတ် ဂရိတ်တြေံ တေအ်ရ။ တၠပညာ ဂမၠိုင် ဗီုကဵု [[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သဳအိုရဳ ဓါတ်ပန်သာ် (Four Temperaments) မဆေင်ကဵု ဍာ်ဓါတ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ (ဆီ၊ သလိပ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်မိတ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်လမ္စံက်) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ် ၄ သာ်ရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် သိဂ်မောန် ဖရိုက် ရ။ 

== သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalytic Theories) ==
သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် ဝွံ ဒှ်သဳအိုရဳ မပြာကတ်အိုတ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) ရ။ ဖရိုက် ပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု စိုတ်သက္ကုသမ္တီ (Unconscious mind) တုဲ ဍေဟ်ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင်ရ-
* '''အိဒ် (Id):''' တမ်မူလ တဏှာ ကေုာံ ပွမနွံပၟိက် သဘာဝ (Animalistic instincts) မဟွံမွဲကဵု သၞောဝ်ဓဝ်။
* '''အဳဂဝ် (Ego):''' ဒှ်လဒေါဝ် အကြာ အိဒ် ကဵု သူပါအဳဂဝ်၊ မထိင်ဒဝ် ကဵု ပရေင်မံင်စံင် လောကဇေတ်ဇေတ် (Reality principle)။
* '''သူပါအဳဂဝ် (Superego):''' ဒှ်စိုတ်ဓါတ် မဆေင်ကဵု ဓဝ်သဳလ ကေုာံ သၞောတ်ဝိနဲ ဂကောံမၞိဟ် (Moral compass)။&lt;ref&gt;Friedman, Howard S.; Schustack, Miriam W. (2016). ''Personality: Classic Theories and Modern Research''. Pearson. p. 65-70.&lt;/ref&gt;

== သဳအိုရဳ စရိုတ်ပွ (Behavioral Theories) ==
ဝါဒစရိုတ်ပွ (Behaviorism) ဝွံ ဟွံပတှ်ေကေတ် ပရူစိုတ်ဓလုက်တုဲ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်သွဟ် မကၠုင်နူ ပရေင်ဗ္တောန် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ရ။ တၠပညာ ဗီုကဵု [[ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ]] (B.F. Skinner) တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် သၞောတ် Operant Conditioning မဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် အခိုက်အလိုက် နကဵု ပွမကဵုလာပ် (Reward) ကေုာံ ပွမကဵုဒုဟ် (Punishment) ရ။ အတိုင်သဳအိုရဳဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲစရိုတ်မာန် အတိုင် ပွဳပွူမပြံင်လှာဲရ။

== သဳအိုရဳ မၞိဟ် (Humanistic Theories) ==
သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ဒှ်ဝါဒ မပတှ်ေကေတ် ဒြဟတ် ကေုာံ အခေါင်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် (Free will) ရ။ တၠပညာ အဓိက [[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Carl Rogers) ကေုာံ [[အာဗရာဟာမ် မာတ်သလဝ်]] (Abraham Maslow) တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဇၟာပ်ဇၟာပ်မဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ တိုင်ပ္ကဴဘဝ အဓိကဂှ် ဒှ် ပွမဍိုက်ပေင် ဘဝဇကုကဵုဇကု (Self-actualization) ရ။ စရိုတ်မၞိဟ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု ပွမဂစာန် ညံင်ဂွံစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဣဏအ်ရ။

== သဳအိုရဳ လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait Theories) ==
[[File:Gordon Allport.jpg|thumb|right|150px|[[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) မဒှ် တၠပညာ လက္ချဏ်စရိုတ်]]
သဳအိုရဳ လက္ချဏ် (Trait theory) ဝွံ လ္ၚတ်ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် နကဵု လက္ချဏ် ဍောတ်ဍောတ် (Traits) မတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲပူဂိုလ်ရ။ [[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) ပါ်လဝ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ [[ရေမောန် ခါတ်တေဝ်]] (Raymond Cattell) ဂှ် စကာ ကွတ်သင်္ချာ (Factor Analysis) တုဲ ဖ္ဍန်ဖျေဟ် လက္ချဏ်စရိုတ် ၁၆ သာ် (16PF) ရ။ သဳအိုရဳဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref&gt;Ryckman, Richard M. (2012). ''Theories of Personality''. Cengage Learning. p. 250-255.&lt;/ref&gt;

== လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five Personality Traits) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် သဳအိုရဳ မဒုင်တဲဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် '''လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန်''' မကော်စ က္ဍိုပ်အက္ခရ် အင်္ဂလိက် (OCEAN) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five) 
|-
! အက္ခရ် !! လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait) !! ပွံက် (Description) !! ကဆံင်သၠုင် (High Score) !! ကဆံင်သဝ် (Low Score)
|-
| '''O''' || [[ပွမပံက်လဝ်စိုတ်]] (Openness) || ပွမဒုင်တဲ အရာတၟိ ကေုာံ ညာဏ်ပါန်ကွတ် || ခၞံဗဒှ်တၟိမာန်, နွံညာဏ် || ဟွံဒုင်တဲအရာတၟိ, ဒ္ဂေတ်တြေံ
|-
| '''C''' || [[ပွမစွံသတိ]] (Conscientiousness) || ပွမထိင်ဒဝ်ဇကု ကေုာံ ပွမကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ် || ကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်, ပိုင်ပြဳအခိင်မာန် || ဟွံမွဲကဵု စည်းကမ်း, ဟွံစွံသတိ
|-
| '''E''' || [[စရိုတ်မ္ၚး]] (Extraversion) || ပွမဒးဂၞပ် ပံင်ဖက် ကုမၞိဟ် ကေုာံ မံင်ပ္ဍဲဂကောံ || ဟီုဂးဂံင်, ဒးဂၞပ်မၞိဟ်ဂၠိုင် || ဟွံဟီုဂၠိုင်, ဒးဂၞပ်မံင်မွဲဓဝ် (စရိုတ်အပ္ဍဲ)
|-
| '''A''' || [[ပွမညဳသၟဟ်]] (Agreeableness) || ပွမဆာန်ဍူ, ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ညးတၞဟ် || ကရုဏာနွံ, ရီုဗင်ညးတၞဟ် || စိုတ်မ္ၚိုဟ်, ဟွံဂွံညဳသၟဟ် ကုညးတၞဟ်
|-
| '''N''' || [[စိုတ်ဟွံခိုင်ကၠိုက်]] (Neuroticism) || ပွမဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် စံင်တူ ဟွံသေင်မ္ဂး ထေဲပြဟ် || စံင်တူဂၠိုင်, စိုတ်ဟွံခိုင် || စိုတ်ခိုင်ကၠိုက်, ညိင်ဝတ်
|}
&lt;small&gt;တင်စၟတ်: သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ပရေင်သုတေသန ဂၠးတိ ကေုာံ လွပ် Costa &amp; McCrae ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ ရ။&lt;ref&gt;Costa, P. T., &amp; McCrae, R. R. (1992). ''Revised NEO Personality Inventory''. Psychological Assessment Resources.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== သဳအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ အာရီုစိုတ် (Biological and Cognitive Theories) ==
* '''ဇဳဝဗေဒ (Biological):''' သဳအိုရဳဏအ် လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗဳဇ (Genetics), က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ဥပမာ - [[ဟာန် အာင်သေတ်]] (Hans Eysenck) ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်အပ္ဍဲ ကဵု စရိုတ်မ္ၚး (Introversion/Extraversion) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ် အာရီုစိုတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Reticular activating system) ရ။
* '''အာရီုစိုတ် (Cognitive):''' တၠပညာ ဗီုကဵု [[အာလ်ဗာတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura) လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ချပ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပတှ်ေကေတ် လတူအစောမ်စရာဲဇကု (Self-efficacy) မဖန်ဗဒှ် စရိုတ်ရ။

== ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ် (Personality Assessment) ==
တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် စၟတ်သမ္တီစမ်ၜတ် (Tests) နာနာသာ်ရ-
# '''စၟတ်သမ္တီ MBTI (Myers-Briggs Type Indicator):''' ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် ၁၆ သာ် မဒုင်သဇိုင် ကုသဳအိုရဳ ကာလ် ယံင် (Carl Jung)။
# '''စၟတ်သမ္တီ MMPI:''' ဒှ်စၟတ်သမ္တီ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ယဲစိုတ် ကေုာံ လက္ချဏ်စရိုတ် မစကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကလဳနိက် (Clinical)။
# '''စၟတ်သမ္တီ Rorschach (Rorschach Inkblot Test):''' မဒှ် စၟတ်သမ္တီ စိုတ်ဓလုက် (Projective test) နကဵု ပွမထ္ၜး ရုပ်မှင်စၠောတ်။&lt;ref&gt;John, O. P., Robins, R. W., &amp; Pervin, L. A. (2008). ''Handbook of Personality: Theory and Research''. The Guilford Press. p. 120-130.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ကုပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ နွံကဵု တင်ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကုဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန်မ္ဂး ညးတအ် စကာ ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုကမၠောန် (ဥပမာ - မၞိဟ်စရိုတ်မ္ၚး ခိုဟ်သွက် ကမၠောန်သွံရာန်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်မ္ဂး ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်ဇကု ကေုာံ စရိုတ်ညးတၞဟ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဟွံကၠိုဟ်ရေင်သကအ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်မိတ်သဟာယ မခိုင်ကၠိုက်မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:စရိုတ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ပရေင်သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလစှ်ေ ပညာစိုတ် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် သဇိုင်]] • [[ပညာစိုတ် စရိုတ်]] • [[ပညာစိုတ် အာရီု]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် ခဒံလွဳယဲ]] (Clinical)
|}</text>
      <sha1>tkm6sp2fkse5uzrgckv7zclolw26wyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58043</id>
      <parentid>58042</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17658" sha1="egk7i8xzr9frvqcxitspgrj67l0ax7v" xml:space="preserve">{{Infobox
| abovestyle = background-color: #add8e6; color: black; font-size: 120%;
| above      = ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Personality Psychology)&lt;/small&gt;
| image      = [[File:Phrenology.jpg|250px|alt=Phrenology head]]
| caption    = လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ 
| labelstyle = white-space: nowrap;
| label1     = ကဏ္ဍ အဓိက
| data1      = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| label2     = တမ်မူလ
| data2      = ဂရိတ်တြေံ, ခေတ်လၟုဟ်
| label3     = တၠပညာ မပြာကတ်
| data3      = [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Freud)&lt;br&gt;[[ကာလ် ယံင်]] (Jung)&lt;br&gt;[[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Rogers)
| label4     = သဳအိုရဳ အဓိက
| data4      = သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်, သဳအိုရဳ လက္ချဏ်, ဝါဒစရိုတ်ပွ
}}

'''ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်''' ({{lang-en|Personality psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲဘာသာ [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ်ပရူ စရိုတ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု စိုတ်၊ စရိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲ မက္တဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဇီုက္ဍဵု လတူဘဝလၟေင်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ်ရ။ တိုင်အဓိက ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူသဘာဝ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ လက္ချဏ် မၞိဟ်တအ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ရ။

== နိဒါန် ==
စရိုတ် (Personality) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် အခိုက်အလိုက်၊ လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် မတန်တဴ ခိုင်ကၠိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ လ္ၚတ်ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာမပံက်ကဵု ပူဂိုလ်မွဲ ညံင်ဂွံတၞဟ်ခြာ နူညးတၞဟ်ရ။ လ္ၚတ်ဏအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သီုလပါ် သဘာဝဇဳဝဗေဒ (Nature) ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် (Nurture) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;Engler, Barbara (2008). ''Personality Theories: An Introduction''. Cengage Learning. p. 2-5.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Hippocrates_rubens.jpg|thumb|right|200px|[[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တၠပညာ ဂရိတ်တြေံ]]
ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် စက္တဵုဒှ်လဝ် နူခေတ် ဂရိတ်တြေံ တေအ်ရ။ တၠပညာ ဂမၠိုင် ဗီုကဵု [[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သဳအိုရဳ ဓါတ်ပန်သာ် (Four Temperaments) မဆေင်ကဵု ဍာ်ဓါတ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ (ဆီ၊ သလိပ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်မိတ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်လမ္စံက်) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ် ၄ သာ်ရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် သိဂ်မောန် ဖရိုက် ရ။ 

== သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalytic Theories) ==
သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် ဝွံ ဒှ်သဳအိုရဳ မပြာကတ်အိုတ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) ရ။ ဖရိုက် ပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု စိုတ်သက္ကုသမ္တီ (Unconscious mind) တုဲ ဍေဟ်ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင်ရ-
* '''အိဒ် (Id):''' တမ်မူလ တဏှာ ကေုာံ ပွမနွံပၟိက် သဘာဝ (Animalistic instincts) မဟွံမွဲကဵု သၞောဝ်ဓဝ်။
* '''အဳဂဝ် (Ego):''' ဒှ်လဒေါဝ် အကြာ အိဒ် ကဵု သူပါအဳဂဝ်၊ မထိင်ဒဝ် ကဵု ပရေင်မံင်စံင် လောကဇေတ်ဇေတ် (Reality principle)။
* '''သူပါအဳဂဝ် (Superego):''' ဒှ်စိုတ်ဓါတ် မဆေင်ကဵု ဓဝ်သဳလ ကေုာံ သၞောတ်ဝိနဲ ဂကောံမၞိဟ် (Moral compass)။&lt;ref&gt;Friedman, Howard S.; Schustack, Miriam W. (2016). ''Personality: Classic Theories and Modern Research''. Pearson. p. 65-70.&lt;/ref&gt;

== သဳအိုရဳ စရိုတ်ပွ (Behavioral Theories) ==
ဝါဒစရိုတ်ပွ (Behaviorism) ဝွံ ဟွံပတှ်ေကေတ် ပရူစိုတ်ဓလုက်တုဲ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်သွဟ် မကၠုင်နူ ပရေင်ဗ္တောန် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ရ။ တၠပညာ ဗီုကဵု [[ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ]] (B.F. Skinner) တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် သၞောတ် Operant Conditioning မဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် အခိုက်အလိုက် နကဵု ပွမကဵုလာပ် (Reward) ကေုာံ ပွမကဵုဒုဟ် (Punishment) ရ။ အတိုင်သဳအိုရဳဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲစရိုတ်မာန် အတိုင် ပွဳပွူမပြံင်လှာဲရ။

== သဳအိုရဳ မၞိဟ် (Humanistic Theories) ==
သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ဒှ်ဝါဒ မပတှ်ေကေတ် ဒြဟတ် ကေုာံ အခေါင်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် (Free will) ရ။ တၠပညာ အဓိက [[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Carl Rogers) ကေုာံ [[အာဗရာဟာမ် မာတ်သလဝ်]] (Abraham Maslow) တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဇၟာပ်ဇၟာပ်မဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ တိုင်ပ္ကဴဘဝ အဓိကဂှ် ဒှ် ပွမဍိုက်ပေင် ဘဝဇကုကဵုဇကု (Self-actualization) ရ။ စရိုတ်မၞိဟ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု ပွမဂစာန် ညံင်ဂွံစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဣဏအ်ရ။

== သဳအိုရဳ လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait Theories) ==
[[File:Gordon Allport.jpg|thumb|right|150px|[[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) မဒှ် တၠပညာ လက္ချဏ်စရိုတ်]]
သဳအိုရဳ လက္ချဏ် (Trait theory) ဝွံ လ္ၚတ်ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် နကဵု လက္ချဏ် ဍောတ်ဍောတ် (Traits) မတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲပူဂိုလ်ရ။ [[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) ပါ်လဝ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ [[ရေမောန် ခါတ်တေဝ်]] (Raymond Cattell) ဂှ် စကာ ကွတ်သင်္ချာ (Factor Analysis) တုဲ ဖ္ဍန်ဖျေဟ် လက္ချဏ်စရိုတ် ၁၆ သာ် (16PF) ရ။ သဳအိုရဳဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref&gt;Ryckman, Richard M. (2012). ''Theories of Personality''. Cengage Learning. p. 250-255.&lt;/ref&gt;

== လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five Personality Traits) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် သဳအိုရဳ မဒုင်တဲဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် '''လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန်''' မကော်စ က္ဍိုပ်အက္ခရ် အင်္ဂလိက် (OCEAN) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five) 
|-
! အက္ခရ် !! လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait) !! ပွံက် (Description) !! ကဆံင်သၠုင် (High Score) !! ကဆံင်သဝ် (Low Score)
|-
| '''O''' || [[ပွမပံက်လဝ်စိုတ်]] (Openness) || ပွမဒုင်တဲ အရာတၟိ ကေုာံ ညာဏ်ပါန်ကွတ် || ခၞံဗဒှ်တၟိမာန်, နွံညာဏ် || ဟွံဒုင်တဲအရာတၟိ, ဒ္ဂေတ်တြေံ
|-
| '''C''' || [[ပွမစွံသတိ]] (Conscientiousness) || ပွမထိင်ဒဝ်ဇကု ကေုာံ ပွမကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ် || ကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်, ပိုင်ပြဳအခိင်မာန် || ဟွံမွဲကဵု စည်းကမ်း, ဟွံစွံသတိ
|-
| '''E''' || [[စရိုတ်မ္ၚး]] (Extraversion) || ပွမဒးဂၞပ် ပံင်ဖက် ကုမၞိဟ် ကေုာံ မံင်ပ္ဍဲဂကောံ || ဟီုဂးဂံင်, ဒးဂၞပ်မၞိဟ်ဂၠိုင် || ဟွံဟီုဂၠိုင်, ဒးဂၞပ်မံင်မွဲဓဝ် (စရိုတ်အပ္ဍဲ)
|-
| '''A''' || [[ပွမညဳသၟဟ်]] (Agreeableness) || ပွမဆာန်ဍူ, ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ညးတၞဟ် || ကရုဏာနွံ, ရီုဗင်ညးတၞဟ် || စိုတ်မ္ၚိုဟ်, ဟွံဂွံညဳသၟဟ် ကုညးတၞဟ်
|-
| '''N''' || [[စိုတ်ဟွံခိုင်ကၠိုက်]] (Neuroticism) || ပွမဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် စံင်တူ ဟွံသေင်မ္ဂး ထေဲပြဟ် || စံင်တူဂၠိုင်, စိုတ်ဟွံခိုင် || စိုတ်ခိုင်ကၠိုက်, ညိင်ဝတ်
|}
&lt;small&gt;တင်စၟတ်: သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ပရေင်သုတေသန ဂၠးတိ ကေုာံ လွပ် Costa &amp; McCrae ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ ရ။&lt;ref&gt;Costa, P. T., &amp; McCrae, R. R. (1992). ''Revised NEO Personality Inventory''. Psychological Assessment Resources.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== သဳအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ အာရီုစိုတ် (Biological and Cognitive Theories) ==
* '''ဇဳဝဗေဒ (Biological):''' သဳအိုရဳဏအ် လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗဳဇ (Genetics), က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ဥပမာ - [[ဟာန် အာင်သေတ်]] (Hans Eysenck) ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်အပ္ဍဲ ကဵု စရိုတ်မ္ၚး (Introversion/Extraversion) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ် အာရီုစိုတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Reticular activating system) ရ။
* '''အာရီုစိုတ် (Cognitive):''' တၠပညာ ဗီုကဵု [[အာလ်ဗာတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura) လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ချပ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပတှ်ေကေတ် လတူအစောမ်စရာဲဇကု (Self-efficacy) မဖန်ဗဒှ် စရိုတ်ရ။

== ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ် (Personality Assessment) ==
တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် စၟတ်သမ္တီစမ်ၜတ် (Tests) နာနာသာ်ရ-
# '''စၟတ်သမ္တီ MBTI (Myers-Briggs Type Indicator):''' ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် ၁၆ သာ် မဒုင်သဇိုင် ကုသဳအိုရဳ ကာလ် ယံင် (Carl Jung)။
# '''စၟတ်သမ္တီ MMPI:''' ဒှ်စၟတ်သမ္တီ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ယဲစိုတ် ကေုာံ လက္ချဏ်စရိုတ် မစကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကလဳနိက် (Clinical)။
# '''စၟတ်သမ္တီ Rorschach (Rorschach Inkblot Test):''' မဒှ် စၟတ်သမ္တီ စိုတ်ဓလုက် (Projective test) နကဵု ပွမထ္ၜး ရုပ်မှင်စၠောတ်။&lt;ref&gt;John, O. P., Robins, R. W., &amp; Pervin, L. A. (2008). ''Handbook of Personality: Theory and Research''. The Guilford Press. p. 120-130.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ကုပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ နွံကဵု တင်ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကုဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန်မ္ဂး ညးတအ် စကာ ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုကမၠောန် (ဥပမာ - မၞိဟ်စရိုတ်မ္ၚး ခိုဟ်သွက် ကမၠောန်သွံရာန်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်မ္ဂး ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်ဇကု ကေုာံ စရိုတ်ညးတၞဟ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဟွံကၠိုဟ်ရေင်သကအ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်မိတ်သဟာယ မခိုင်ကၠိုက်မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:စရိုတ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ပရေင်သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလစှ်ေ ပညာစိုတ် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် သဇိုင်]] • [[ပညာစိုတ် စရိုတ်]] • [[ပညာစိုတ် အာရီု]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် ခဒမလွဳယဲ]] (Clinical)
|}</text>
      <sha1>egk7i8xzr9frvqcxitspgrj67l0ax7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58044</id>
      <parentid>58043</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17662" sha1="nylajby39o4on2v12lrlwq9qwd1el9t" xml:space="preserve">{{Infobox
| abovestyle = background-color: #add8e6; color: black; font-size: 120%;
| above      = ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Personality Psychology)&lt;/small&gt;
| image      = [[File:Phrenology.jpg|250px|alt=Phrenology head]]
| caption    = လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ 
| labelstyle = white-space: nowrap;
| label1     = ကဏ္ဍ အဓိက
| data1      = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| label2     = တမ်မူလ
| data2      = ဂရိတ်တြေံ, ခေတ်လၟုဟ်
| label3     = တၠပညာ မပြာကတ်
| data3      = [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Freud)&lt;br&gt;[[ကာလ် ယံင်]] (Jung)&lt;br&gt;[[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Rogers)
| label4     = သဳအိုရဳ အဓိက
| data4      = သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်, သဳအိုရဳ လက္ချဏ်, ဝါဒစရိုတ်ပွ
}}

'''ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်''' ({{lang-en|Personality psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲဘာသာ [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ်ပရူ စရိုတ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု စိုတ်၊ စရိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲ မက္တဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဇီုက္ဍဵု လတူဘဝလၟေင်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ်ရ။ တိုင်အဓိက ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူသဘာဝ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ လက္ချဏ် မၞိဟ်တအ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ရ။

== နိဒါန် ==
စရိုတ် (Personality) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် အခိုက်အလိုက်၊ လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် မတန်တဴ ခိုင်ကၠိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ လ္ၚတ်ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာမပံက်ကဵု ပူဂိုလ်မွဲ ညံင်ဂွံတၞဟ်ခြာ နူညးတၞဟ်ရ။ လ္ၚတ်ဏအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သီုလပါ် သဘာဝဇဳဝဗေဒ (Nature) ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် (Nurture) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;Engler, Barbara (2008). ''Personality Theories: An Introduction''. Cengage Learning. p. 2-5.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Hippocrates_rubens.jpg|thumb|right|200px|[[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တၠပညာ ဂရိတ်တြေံ]]
ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် စက္တဵုဒှ်လဝ် နူခေတ် ဂရိတ်တြေံ တေအ်ရ။ တၠပညာ ဂမၠိုင် ဗီုကဵု [[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သဳအိုရဳ ဓါတ်ပန်သာ် (Four Temperaments) မဆေင်ကဵု ဍာ်ဓါတ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ (ဆီ၊ သလိပ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်မိတ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်လမ္စံက်) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ် ၄ သာ်ရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် သိဂ်မောန် ဖရိုက် ရ။ 

== သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalytic Theories) ==
သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် ဝွံ ဒှ်သဳအိုရဳ မပြာကတ်အိုတ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) ရ။ ဖရိုက် ပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု စိုတ်သက္ကုသမ္တီ (Unconscious mind) တုဲ ဍေဟ်ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင်ရ-
* '''အိဒ် (Id):''' တမ်မူလ တဏှာ ကေုာံ ပွမနွံပၟိက် သဘာဝ (Animalistic instincts) မဟွံမွဲကဵု သၞောဝ်ဓဝ်။
* '''အဳဂဝ် (Ego):''' ဒှ်လဒေါဝ် အကြာ အိဒ် ကဵု သူပါအဳဂဝ်၊ မထိင်ဒဝ် ကဵု ပရေင်မံင်စံင် လောကဇေတ်ဇေတ် (Reality principle)။
* '''သူပါအဳဂဝ် (Superego):''' ဒှ်စိုတ်ဓါတ် မဆေင်ကဵု ဓဝ်သဳလ ကေုာံ သၞောတ်ဝိနဲ ဂကောံမၞိဟ် (Moral compass)။&lt;ref&gt;Friedman, Howard S.; Schustack, Miriam W. (2016). ''Personality: Classic Theories and Modern Research''. Pearson. p. 65-70.&lt;/ref&gt;

== သဳအိုရဳ စရိုတ်ပွ (Behavioral Theories) ==
ဝါဒစရိုတ်ပွ (Behaviorism) ဝွံ ဟွံပတှ်ေကေတ် ပရူစိုတ်ဓလုက်တုဲ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်သွဟ် မကၠုင်နူ ပရေင်ဗ္တောန် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ရ။ တၠပညာ ဗီုကဵု [[ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ]] (B.F. Skinner) တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် သၞောတ် Operant Conditioning မဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် အခိုက်အလိုက် နကဵု ပွမကဵုလာပ် (Reward) ကေုာံ ပွမကဵုဒုဟ် (Punishment) ရ။ အတိုင်သဳအိုရဳဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲစရိုတ်မာန် အတိုင် ပွဳပွူမပြံင်လှာဲရ။

== သဳအိုရဳ မၞိဟ် (Humanistic Theories) ==
သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ဒှ်ဝါဒ မပတှ်ေကေတ် ဒြဟတ် ကေုာံ အခေါင်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် (Free will) ရ။ တၠပညာ အဓိက [[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Carl Rogers) ကေုာံ [[အာဗရာဟာမ် မာတ်သလဝ်]] (Abraham Maslow) တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဇၟာပ်ဇၟာပ်မဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ တိုင်ပ္ကဴဘဝ အဓိကဂှ် ဒှ် ပွမဍိုက်ပေင် ဘဝဇကုကဵုဇကု (Self-actualization) ရ။ စရိုတ်မၞိဟ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု ပွမဂစာန် ညံင်ဂွံစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဣဏအ်ရ။

== သဳအိုရဳ လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait Theories) ==
[[File:Gordon Allport.jpg|thumb|right|150px|[[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) မဒှ် တၠပညာ လက္ချဏ်စရိုတ်]]
သဳအိုရဳ လက္ချဏ် (Trait theory) ဝွံ လ္ၚတ်ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် နကဵု လက္ချဏ် ဍောတ်ဍောတ် (Traits) မတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲပူဂိုလ်ရ။ [[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) ပါ်လဝ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ [[ရေမောန် ခါတ်တေဝ်]] (Raymond Cattell) ဂှ် စကာ ကွတ်သင်္ချာ (Factor Analysis) တုဲ ဖ္ဍန်ဖျေဟ် လက္ချဏ်စရိုတ် ၁၆ သာ် (16PF) ရ။ သဳအိုရဳဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref&gt;Ryckman, Richard M. (2012). ''Theories of Personality''. Cengage Learning. p. 250-255.&lt;/ref&gt;

== လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five Personality Traits) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် သဳအိုရဳ မဒုင်တဲဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် '''လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန်''' မကော်စ က္ဍိုပ်အက္ခရ် အင်္ဂလိက် (OCEAN) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five) 
|-
! အက္ခရ် !! လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait) !! ပွံက် (Description) !! ကဆံင်သၠုင် (High Score) !! ကဆံင်သဝ် (Low Score)
|-
| '''O''' || [[ပွမပံက်လဝ်စိုတ်]] (Openness) || ပွမဒုင်တဲ အရာတၟိ ကေုာံ ညာဏ်ပါန်ကွတ် || ခၞံဗဒှ်တၟိမာန်, နွံညာဏ် || ဟွံဒုင်တဲအရာတၟိ, ဒ္ဂေတ်တြေံ
|-
| '''C''' || [[ပွမစွံသတိ]] (Conscientiousness) || ပွမထိင်ဒဝ်ဇကု ကေုာံ ပွမကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ် || ကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်, ပိုင်ပြဳအခိင်မာန် || ဟွံမွဲကဵု စည်းကမ်း, ဟွံစွံသတိ
|-
| '''E''' || [[စရိုတ်မ္ၚး]] (Extraversion) || ပွမဒးဂၞပ် ပံင်ဖက် ကုမၞိဟ် ကေုာံ မံင်ပ္ဍဲဂကောံ || ဟီုဂးဂံင်, ဒးဂၞပ်မၞိဟ်ဂၠိုင် || ဟွံဟီုဂၠိုင်, ဒးဂၞပ်မံင်မွဲဓဝ် (စရိုတ်အပ္ဍဲ)
|-
| '''A''' || [[ပွမညဳသၟဟ်]] (Agreeableness) || ပွမဆာန်ဍူ, ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ညးတၞဟ် || ကရုဏာနွံ, ရီုဗင်ညးတၞဟ် || စိုတ်မ္ၚိုဟ်, ဟွံဂွံညဳသၟဟ် ကုညးတၞဟ်
|-
| '''N''' || [[စိုတ်ဟွံခိုင်ကၠိုက်]] (Neuroticism) || ပွမဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် စံင်တူ ဟွံသေင်မ္ဂး ထေဲပြဟ် || စံင်တူဂၠိုင်, စိုတ်ဟွံခိုင် || စိုတ်ခိုင်ကၠိုက်, ညိင်ဝတ်
|}
&lt;small&gt;တင်စၟတ်: သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ပရေင်သုတေသန ဂၠးတိ ကေုာံ လွပ် Costa &amp; McCrae ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ ရ။&lt;ref&gt;Costa, P. T., &amp; McCrae, R. R. (1992). ''Revised NEO Personality Inventory''. Psychological Assessment Resources.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== သဳအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ အာရီုစိုတ် (Biological and Cognitive Theories) ==
* '''ဇဳဝဗေဒ (Biological):''' သဳအိုရဳဏအ် လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗဳဇ (Genetics), က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ဥပမာ - [[ဟာန် အာင်သေတ်]] (Hans Eysenck) ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်အပ္ဍဲ ကဵု စရိုတ်မ္ၚး (Introversion/Extraversion) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ် အာရီုစိုတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Reticular activating system) ရ။
* '''အာရီုစိုတ် (Cognitive):''' တၠပညာ ဗီုကဵု [[အာလ်ဗာတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura) လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ချပ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပတှ်ေကေတ် လတူအစောမ်စရာဲဇကု (Self-efficacy) မဖန်ဗဒှ် စရိုတ်ရ။

== ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ် (Personality Assessment) ==
တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် စၟတ်သမ္တီစမ်ၜတ် (Tests) နာနာသာ်ရ-
# '''စၟတ်သမ္တီ MBTI (Myers-Briggs Type Indicator):''' ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် ၁၆ သာ် မဒုင်သဇိုင် ကုသဳအိုရဳ ကာလ် ယံင် (Carl Jung)။
# '''စၟတ်သမ္တီ MMPI:''' ဒှ်စၟတ်သမ္တီ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ယဲစိုတ် ကေုာံ လက္ချဏ်စရိုတ် မစကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကလဳနိက် (Clinical)။
# '''စၟတ်သမ္တီ Rorschach (Rorschach Inkblot Test):''' မဒှ် စၟတ်သမ္တီ စိုတ်ဓလုက် (Projective test) နကဵု ပွမထ္ၜး ရုပ်မှင်စၠောတ်။&lt;ref&gt;John, O. P., Robins, R. W., &amp; Pervin, L. A. (2008). ''Handbook of Personality: Theory and Research''. The Guilford Press. p. 120-130.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ကုပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ နွံကဵု တင်ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကုဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန်မ္ဂး ညးတအ် စကာ ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုကမၠောန် (ဥပမာ - မၞိဟ်စရိုတ်မ္ၚး ခိုဟ်သွက် ကမၠောန်သွံရာန်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်မ္ဂး ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်ဇကု ကေုာံ စရိုတ်ညးတၞဟ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဟွံကၠိုဟ်ရေင်သကအ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်မိတ်သဟာယ မခိုင်ကၠိုက်မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:စရိုတ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ပရေင်သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလစှ်ေ ပညာစိုတ် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် သဇိုင်]] • [[ပညာစိုတ် စရိုတ်]] • [[ပညာစိုတ် အာရီု]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် ခဒမ်
လွဳယဲ]] (Clinical)
|}</text>
      <sha1>nylajby39o4on2v12lrlwq9qwd1el9t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58045</id>
      <parentid>58044</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T06:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17661" sha1="toy2x7tplbq436n96jccswfrj3zwi2m" xml:space="preserve">{{Infobox
| abovestyle = background-color: #add8e6; color: black; font-size: 120%;
| above      = ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Personality Psychology)&lt;/small&gt;
| image      = [[File:Phrenology.jpg|250px|alt=Phrenology head]]
| caption    = လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ 
| labelstyle = white-space: nowrap;
| label1     = ကဏ္ဍ အဓိက
| data1      = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| label2     = တမ်မူလ
| data2      = ဂရိတ်တြေံ, ခေတ်လၟုဟ်
| label3     = တၠပညာ မပြာကတ်
| data3      = [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Freud)&lt;br&gt;[[ကာလ် ယံင်]] (Jung)&lt;br&gt;[[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Rogers)
| label4     = သဳအိုရဳ အဓိက
| data4      = သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်, သဳအိုရဳ လက္ချဏ်, ဝါဒစရိုတ်ပွ
}}

'''ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်''' ({{lang-en|Personality psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲဘာသာ [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ်ပရူ စရိုတ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု စိုတ်၊ စရိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲ မက္တဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဇီုက္ဍဵု လတူဘဝလၟေင်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ်ရ။ တိုင်အဓိက ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူသဘာဝ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ လက္ချဏ် မၞိဟ်တအ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ရ။

== နိဒါန် ==
စရိုတ် (Personality) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် အခိုက်အလိုက်၊ လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် မတန်တဴ ခိုင်ကၠိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ လ္ၚတ်ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာမပံက်ကဵု ပူဂိုလ်မွဲ ညံင်ဂွံတၞဟ်ခြာ နူညးတၞဟ်ရ။ လ္ၚတ်ဏအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သီုလပါ် သဘာဝဇဳဝဗေဒ (Nature) ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် (Nurture) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;Engler, Barbara (2008). ''Personality Theories: An Introduction''. Cengage Learning. p. 2-5.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Hippocrates_rubens.jpg|thumb|right|200px|[[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တၠပညာ ဂရိတ်တြေံ]]
ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် စက္တဵုဒှ်လဝ် နူခေတ် ဂရိတ်တြေံ တေအ်ရ။ တၠပညာ ဂမၠိုင် ဗီုကဵု [[ဟဳပိုဝ်ကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သဳအိုရဳ ဓါတ်ပန်သာ် (Four Temperaments) မဆေင်ကဵု ဍာ်ဓါတ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ (ဆီ၊ သလိပ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်မိတ်၊ ဍာ်ကမၠတ်သာ်လမ္စံက်) မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ် ၄ သာ်ရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် သိဂ်မောန် ဖရိုက် ရ။ 

== သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalytic Theories) ==
သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် ဝွံ ဒှ်သဳအိုရဳ မပြာကတ်အိုတ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု [[သိဂ်မောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) ရ။ ဖရိုက် ပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု စိုတ်သက္ကုသမ္တီ (Unconscious mind) တုဲ ဍေဟ်ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင်ရ-
* '''အိဒ် (Id):''' တမ်မူလ တဏှာ ကေုာံ ပွမနွံပၟိက် သဘာဝ (Animalistic instincts) မဟွံမွဲကဵု သၞောဝ်ဓဝ်။
* '''အဳဂဝ် (Ego):''' ဒှ်လဒေါဝ် အကြာ အိဒ် ကဵု သူပါအဳဂဝ်၊ မထိင်ဒဝ် ကဵု ပရေင်မံင်စံင် လောကဇေတ်ဇေတ် (Reality principle)။
* '''သူပါအဳဂဝ် (Superego):''' ဒှ်စိုတ်ဓါတ် မဆေင်ကဵု ဓဝ်သဳလ ကေုာံ သၞောတ်ဝိနဲ ဂကောံမၞိဟ် (Moral compass)။&lt;ref&gt;Friedman, Howard S.; Schustack, Miriam W. (2016). ''Personality: Classic Theories and Modern Research''. Pearson. p. 65-70.&lt;/ref&gt;

== သဳအိုရဳ စရိုတ်ပွ (Behavioral Theories) ==
ဝါဒစရိုတ်ပွ (Behaviorism) ဝွံ ဟွံပတှ်ေကေတ် ပရူစိုတ်ဓလုက်တုဲ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်သွဟ် မကၠုင်နူ ပရေင်ဗ္တောန် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ရ။ တၠပညာ ဗီုကဵု [[ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ]] (B.F. Skinner) တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် သၞောတ် Operant Conditioning မဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် အခိုက်အလိုက် နကဵု ပွမကဵုလာပ် (Reward) ကေုာံ ပွမကဵုဒုဟ် (Punishment) ရ။ အတိုင်သဳအိုရဳဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲစရိုတ်မာန် အတိုင် ပွဳပွူမပြံင်လှာဲရ။

== သဳအိုရဳ မၞိဟ် (Humanistic Theories) ==
သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ဒှ်ဝါဒ မပတှ်ေကေတ် ဒြဟတ် ကေုာံ အခေါင်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် (Free will) ရ။ တၠပညာ အဓိက [[ခါရ်လာ ရဝ်ဂျာ]] (Carl Rogers) ကေုာံ [[အာဗရာဟာမ် မာတ်သလဝ်]] (Abraham Maslow) တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဇၟာပ်ဇၟာပ်မဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ တိုင်ပ္ကဴဘဝ အဓိကဂှ် ဒှ် ပွမဍိုက်ပေင် ဘဝဇကုကဵုဇကု (Self-actualization) ရ။ စရိုတ်မၞိဟ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု ပွမဂစာန် ညံင်ဂွံစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဣဏအ်ရ။

== သဳအိုရဳ လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait Theories) ==
[[File:Gordon Allport.jpg|thumb|right|150px|[[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) မဒှ် တၠပညာ လက္ချဏ်စရိုတ်]]
သဳအိုရဳ လက္ချဏ် (Trait theory) ဝွံ လ္ၚတ်ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် နကဵု လက္ချဏ် ဍောတ်ဍောတ် (Traits) မတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲပူဂိုလ်ရ။ [[ဂေါ်ဒန် အာလ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) ပါ်လဝ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ [[ရေမောန် ခါတ်တေဝ်]] (Raymond Cattell) ဂှ် စကာ ကွတ်သင်္ချာ (Factor Analysis) တုဲ ဖ္ဍန်ဖျေဟ် လက္ချဏ်စရိုတ် ၁၆ သာ် (16PF) ရ။ သဳအိုရဳဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref&gt;Ryckman, Richard M. (2012). ''Theories of Personality''. Cengage Learning. p. 250-255.&lt;/ref&gt;

== လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five Personality Traits) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် သဳအိုရဳ မဒုင်တဲဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် '''လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန်''' မကော်စ က္ဍိုပ်အက္ခရ် အင်္ဂလိက် (OCEAN) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် (The Big Five) 
|-
! အက္ခရ် !! လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait) !! ပွံက် (Description) !! ကဆံင်သၠုင် (High Score) !! ကဆံင်သဝ် (Low Score)
|-
| '''O''' || [[ပွမပံက်လဝ်စိုတ်]] (Openness) || ပွမဒုင်တဲ အရာတၟိ ကေုာံ ညာဏ်ပါန်ကွတ် || ခၞံဗဒှ်တၟိမာန်, နွံညာဏ် || ဟွံဒုင်တဲအရာတၟိ, ဒ္ဂေတ်တြေံ
|-
| '''C''' || [[ပွမစွံသတိ]] (Conscientiousness) || ပွမထိင်ဒဝ်ဇကု ကေုာံ ပွမကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ် || ကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်, ပိုင်ပြဳအခိင်မာန် || ဟွံမွဲကဵု စည်းကမ်း, ဟွံစွံသတိ
|-
| '''E''' || [[စရိုတ်မ္ၚး]] (Extraversion) || ပွမဒးဂၞပ် ပံင်ဖက် ကုမၞိဟ် ကေုာံ မံင်ပ္ဍဲဂကောံ || ဟီုဂးဂံင်, ဒးဂၞပ်မၞိဟ်ဂၠိုင် || ဟွံဟီုဂၠိုင်, ဒးဂၞပ်မံင်မွဲဓဝ် (စရိုတ်အပ္ဍဲ)
|-
| '''A''' || [[ပွမညဳသၟဟ်]] (Agreeableness) || ပွမဆာန်ဍူ, ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ညးတၞဟ် || ကရုဏာနွံ, ရီုဗင်ညးတၞဟ် || စိုတ်မ္ၚိုဟ်, ဟွံဂွံညဳသၟဟ် ကုညးတၞဟ်
|-
| '''N''' || [[စိုတ်ဟွံခိုင်ကၠိုက်]] (Neuroticism) || ပွမဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် စံင်တူ ဟွံသေင်မ္ဂး ထေဲပြဟ် || စံင်တူဂၠိုင်, စိုတ်ဟွံခိုင် || စိုတ်ခိုင်ကၠိုက်, ညိင်ဝတ်
|}
&lt;small&gt;တင်စၟတ်: သဳအိုရဳဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ပရေင်သုတေသန ဂၠးတိ ကေုာံ လွပ် Costa &amp; McCrae ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ ရ။&lt;ref&gt;Costa, P. T., &amp; McCrae, R. R. (1992). ''Revised NEO Personality Inventory''. Psychological Assessment Resources.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== သဳအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ အာရီုစိုတ် (Biological and Cognitive Theories) ==
* '''ဇဳဝဗေဒ (Biological):''' သဳအိုရဳဏအ် လ္ၚတ်ရံင် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗဳဇ (Genetics), က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ဥပမာ - [[ဟာန် အာင်သေတ်]] (Hans Eysenck) ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်အပ္ဍဲ ကဵု စရိုတ်မ္ၚး (Introversion/Extraversion) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ် အာရီုစိုတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Reticular activating system) ရ။
* '''အာရီုစိုတ် (Cognitive):''' တၠပညာ ဗီုကဵု [[အာလ်ဗာတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura) လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ချပ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပတှ်ေကေတ် လတူအစောမ်စရာဲဇကု (Self-efficacy) မဖန်ဗဒှ် စရိုတ်ရ။

== ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ် (Personality Assessment) ==
တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် စၟတ်သမ္တီစမ်ၜတ် (Tests) နာနာသာ်ရ-
# '''စၟတ်သမ္တီ MBTI (Myers-Briggs Type Indicator):''' ပါ်ခြာ စရိုတ်မၞိဟ် ၁၆ သာ် မဒုင်သဇိုင် ကုသဳအိုရဳ ကာလ် ယံင် (Carl Jung)။
# '''စၟတ်သမ္တီ MMPI:''' ဒှ်စၟတ်သမ္တီ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ယဲစိုတ် ကေုာံ လက္ချဏ်စရိုတ် မစကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကလဳနိက် (Clinical)။
# '''စၟတ်သမ္တီ Rorschach (Rorschach Inkblot Test):''' မဒှ် စၟတ်သမ္တီ စိုတ်ဓလုက် (Projective test) နကဵု ပွမထ္ၜး ရုပ်မှင်စၠောတ်။&lt;ref&gt;John, O. P., Robins, R. W., &amp; Pervin, L. A. (2008). ''Handbook of Personality: Theory and Research''. The Guilford Press. p. 120-130.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ကုပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ဝွံ နွံကဵု တင်ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကုဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန်မ္ဂး ညးတအ် စကာ ပွမၜတ်ကၞာတ် စရိုတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုကမၠောန် (ဥပမာ - မၞိဟ်စရိုတ်မ္ၚး ခိုဟ်သွက် ကမၠောန်သွံရာန်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်မ္ဂး ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်ဇကု ကေုာံ စရိုတ်ညးတၞဟ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဟွံကၠိုဟ်ရေင်သကအ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်မိတ်သဟာယ မခိုင်ကၠိုက်မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:စရိုတ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ပရေင်သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလစှ်ေ ပညာစိုတ် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် သဇိုင်]] • [[ပညာစိုတ် စရိုတ်]] • [[ပညာစိုတ် အာရီု]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical)
|}</text>
      <sha1>toy2x7tplbq436n96jccswfrj3zwi2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် သဇိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12223</id>
    <revision>
      <id>58036</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox academic field | name = ပညာစိုတ် သဇိုင်&lt;br&gt;(Basic Psychology) | image = Psi2.svg | image_size = 150px | caption = သင်္ကေတ ပညာစိုတ် ဒှ်မအက္ခရ် ဂရိတ် Psi (Ψ) | creator = [[ဝဳလ်ဟေလ်မ် ဝုတ်]] (Wilhelm Wundt), [[ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း]] (William James) | field = သိပ္ပ...&quot;</comment>
      <origin>58036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14057" sha1="gusdya93lrlkd33vr0ozld26ax51dym" xml:space="preserve">{{Infobox academic field
| name = ပညာစိုတ် သဇိုင်&lt;br&gt;(Basic Psychology)
| image = Psi2.svg
| image_size = 150px
| caption = သင်္ကေတ ပညာစိုတ် ဒှ်မအက္ခရ် ဂရိတ် Psi (Ψ)
| creator = [[ဝဳလ်ဟေလ်မ် ဝုတ်]] (Wilhelm Wundt), [[ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း]] (William James)
| field = သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်, သိပ္ပံ သဘာဝ
| subdisciplines = ပညာစိုတ် လပါ်က္ဍဟ် (Cognitive), ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် (Social), ပညာစိုတ် လပါ်ကောန်ၚာ် (Developmental)
| related_fields = [[သိပ္ပံ ဇဳဝ]] (Biology), [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy), [[ပညာလူမှုဗေဒ]] (Sociology)
}}

'''ပညာစိုတ် သဇိုင်''' ({{lang-en|Basic Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang|en|Fundamental Psychology}}) ဂှ် ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်စပ် ကုစိုတ် (Mind) ကေုာံ ပွမံင်စံင် စရိုတ် (Behavior) သတ်တအ်ရ။ ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမလ္ၚတ် ဗီုပြင်စိုတ်မကၠောန်ကမၠောန်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ချပ်ဒပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာမၞိဟ်မွဲကဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ &quot;ပညာစိုတ် သဇိုင်&quot; ဝွံ ညးတအ် အဓိက လ္ၚတ်အာ သဘဴဓဝ်သဇိုင်၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် စိုတ်မၞိဟ်တအ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific methods) ရ။ 

== နိဒါန် ==
ပညာစိုတ် (Psychology) ဂှ် ကၠုင်နူ မအက္ခရ် ဂရိတ် &quot;Psyche&quot; မနွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဝိညာဏ် ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ &quot;Logia&quot; မနွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပရေင်လ္ၚတ်&quot; ရ။ ပညာစိုတ် သဇိုင်ဂှ် ဒှ်တိုင်ခိုင် အဓိက သွက်ဂွံဆက်လ္ၚတ်အာ ပညာစိုတ် လပါ်တၞဟ်တအ်ရ။ ဍေဟ်လ္ၚတ် ဗီုလဵု က္ဍဟ် ကေုာံ ခန္ဓကာယ ဆက်စပ်ရေင်သကအ်၊ ဗီုလဵု သဘာဝ (Nature) ကဵု ပွဳပွူ (Nurture) ပံင်ကောံတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်မွဲရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Wilhelm_Wundt.jpg|thumb|right|200px|[[ဝဳလ်ဟေလ်မ် ဝုတ်]] (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ပညာစိုတ်ဂှ် စတမ်ကၠုင် နူကဵု ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy) ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ်တမၠာ မပ္တံကဵု သဝ်ခရေတဳ (Socrates)၊ ပလေတဝ် (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတဝ်တေဝ် (Aristotle) တအ်ရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နကဵု သိပ္ပံ မတၞဟ်ခြာဂှ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ [[ဝဳလ်ဟေလ်မ် ဝုတ်]] (Wilhelm Wundt) ပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် (Psychological laboratory) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။&lt;ref&gt;Schultz, D. P., &amp; Schultz, S. E. (2015). ''A History of Modern Psychology'' (11th ed.). Cengage Learning.&lt;/ref&gt; 

== ကဏ္ဍလ္ၚတ် အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာစိုတ် သဇိုင်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက နာနာသာ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ လစှ်ေ ပညာစိုတ် သဇိုင် ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ !! လေပ်လ္ၚတ် (Focus of Study) !! ဥပမာ လွပ် (Applications)
|-
| '''ပညာစိုတ် က္ဍဟ် (Cognitive Psychology)''' || ပရေင်ချပ်ဒပ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ လွပ်အရေဝ်ဘာသာ || ပရေင်ဗ္တောန်၊ ပွမထိင်ဒဝ် စိုတ်သမ္တီ
|-
| '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology)''' || ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ စရိုတ် နူကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော် || ပရေင်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ဗျုထဴ
|-
| '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology)''' || ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ဓလုက်မၞိဟ်တၞဟ် || ကွတ်လွဳ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ်
|-
| '''ပညာစိုတ် ယဲစိုတ် (Clinical Psychology)''' || ဝေဒနာစိုတ်၊ ယဲစိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ် || လွဳယဲစိုတ်၊ ကဵုကသပ် စိုတ်ဓါတ်
|}

== သဳအိုရဳ သဇိုင်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ်မ္ဂး နွံကဵု ဂကောံသဳအိုရဳ (Schools of Thought) အဓိက မဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ-
# '''ဝါဒ လဒက်ပ္တန် (Structuralism):''' စွံအာရီု ပ္ဍဲလဒက်ပ္တန် ဝိညာဏ် ကေုာံ စိုတ်။
# '''ဝါဒ လွပ် (Functionalism):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု စိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ကၠောန်ကမၠောန် တၞဟ်နဂွံ ဂျိုင်တဴ ပ္ဍဲသဘာဝ။
# '''ဝါဒ စိုတ်လ္ၚတ် (Psychoanalysis):''' ဖန်ဗဒှ် နကဵု [[သဳဂမာန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud) မစွံအာရီု ပ္ဍဲစိုတ်သက္ကုသမ္တီ (Unconscious mind)။&lt;ref&gt;Freud, S. (1923). ''The Ego and the Id''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;
# '''ဝါဒ စရိုတ် (Behaviorism):''' ဖန်ဗဒှ် နကဵု [[ဂျောန် ဝါတ်သေန်]] (John B. Watson) ကေုာံ ဗဳအေဖ် သကိန်နာ (B. F. Skinner) မလ္ၚတ် ဆစရိုတ် မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific methods) ရ-
* '''နဲစမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ဒှ်နဲကဲ မထိင်ဒဝ်လဝ် (Controlled environment) တုဲ စမ်ၜတ် အရာမပြံင်လှာဲ (Variables) ရ။
* '''နဲဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အရာၜါသာ် (ဥပမာ- ထာဝရဇၞော်မောဝ် ကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး)။
* '''နဲလ္ၚတ် ပရူပူဂိုလ် (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။&lt;ref&gt;Cozby, P. C., &amp; Bates, S. C. (2012). ''Methods in Behavioral Research'' (11th ed.). McGraw-Hill.&lt;/ref&gt;

== က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ် ==
[[File:Neuron.svg|thumb|right|250px|လဒက်ပ္တန် သေဝ် က္ဍဟ် (Neuron) မဒှ် သဇိုင် သွက်ပရေင်ဆက်စပ် စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယ]]
ပညာစိုတ် ဇဳဝ (Biological Psychology) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ မလ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ က္ဍဟ် ကေုာံ ပွမံင်စံင်ရ။ က္ဍဟ်မၞိဟ်ဂှ် နွံကဵု သေဝ်နဗ် (Neurons) ဒဒိုက်ဗဳလဳယာန်တုဲ ဍေဟ်တအ် ဆက်စပ်ရေင်သကအ် နကဵု ဓါတုက္ဍဟ် (Neurotransmitters) ဗီုကဵု ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine) ကေုာံ သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin) တအ်ရ။ ပရေင်ဟွံညဳသၟဟ် ဓါတုက္ဍဟ်တအ်ဝွံ ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ယဲစိုတ် ဗီုကဵု ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဂၠံက် (Schizophrenia) တအ်မာန်ရ。

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ်၊ ဇကု၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် စနူ အခိင် ပဋိသန္ဓိ စဵုကဵု စိုပ်အခိင်စုတိရ။ တၠပညာ [[ဂျိန်း ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget) လ္ၚတ်လဝ် သဳအိုရဳ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် က္ဍဟ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ဨရိက် ဨရိက်သေန် (Erik Erikson) လ္ၚတ်လဝ် သဳအိုရဳ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ် (Psychosocial development) ၈ ကဆံင်ရ။&lt;ref&gt;Erikson, E. H. (1950). ''Childhood and Society''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) ဂှ် လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်၊ အခိုက်ကၞာ၊ ကေုာံ ပွဳပွူ ဓလုက် ဇီုက္ဍဵု လတူစရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဒပ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ ပရေင်စမ်ၜတ် မပြာကတ်တအ်ဂှ် ပရေင်စမ်ၜတ် ဒုင်သဇိုင် (Asch conformity experiments) ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် ဒ္ဂေတ်ဗက် မဳလ်ဂရာမ် (Milgram obedience experiment) တအ်ရ။

== ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳ ==
ပညာစိုတ် ယဲစိုတ် (Abnormal Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ယဲမဆေင်ကဵု စိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ်တအ်ရ။ လိက်စၞောန် DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) ဂှ် ဒှ်လိက် အဓိက သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ်တအ်ရ။ နဲကဲလွဳလွတ် အဓိကဂှ် နွံကဵု လွဳနကဵု ဂဥုဲ (Pharmacotherapy) ကေုာံ လွဳနကဵု ပရေင်ကဵုကသပ်စိုတ် (Psychotherapy) ဗီုကဵု CBT (Cognitive Behavioral Therapy) တအ်ရ။&lt;ref&gt;American Psychiatric Association (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (5th ed.). Arlington, VA.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ==
ပညာစိုတ် သဇိုင်ဂှ် ဒှ်တိုင်ခိုင် အဓိက သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူသဘာဝ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ လွပ် ပညာစိုတ်ဂှ် ဟွံဆ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲသၟး၊ ဍေဟ် ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်စီရေင် ကမၠောန် (I/O Psychology) ကေုာံ ကွတ်စက်တၟိ (AI) တအ်ကီုရ။ ပွမလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ကဵုဖဵု သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ပရေင်ဆက်ဆောံ မခိုဟ် ကေုာံ ဘဝမနွံကဵု ပရေင်တသိုက်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿနိကဗေဒ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလ္ၚတ် ပညာစိုတ် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် သဇိုင်]] (Basic) • [[ပညာစိုတ် က္ဍဟ်]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ယဲစိုတ်]] (Clinical)
|}</text>
      <sha1>gusdya93lrlkd33vr0ozld26ax51dym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် စရိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12224</id>
    <revision>
      <id>58037</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientific field | name = ပညာစိုတ် စရိုတ်&lt;br&gt;(Personality Psychology) | image = [[File:Phrenology_head_with_parts.jpg|200px|alt=Phrenology head]] | caption = က္ဍိုပ် ဖရဳနဝ်လဝ်ဂျဳ (Phrenology) မဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ က္ဍဟ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ (ၜိုန်ရ...&quot;</comment>
      <origin>58037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17081" sha1="cfli7oypoxyg87vno0b71b95bl079ry" xml:space="preserve">{{Infobox scientific field
| name = ပညာစိုတ် စရိုတ်&lt;br&gt;(Personality Psychology)
| image = [[File:Phrenology_head_with_parts.jpg|200px|alt=Phrenology head]]
| caption = က္ဍိုပ် ဖရဳနဝ်လဝ်ဂျဳ (Phrenology) မဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ က္ဍဟ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ (ၜိုန်ရ တ္ၚဲဏအ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် သိပ္ပံကီုလေဝ်)
| field_of = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| major_figures = [[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud), [[ကာလ် ဂျုံ]] (Carl Jung), [[ဂဝ်ဒေါန် အဝ်ပေါတ်]] (Gordon Allport), [[ကာလ် ရဝ်ဂျာ]] (Carl Rogers)
| focused_topics = လက္ချဏ်စရိုတ်, သဳအိုရဳ စရိုတ်, ပရေင်စမ်ၜတ် စရိုတ်, ယဲစရိုတ်
| applications = ပရေင်ကလိန်နေတ် (Clinical), ပရေင်ကမၠောန် (Organizational), ပရေင်ပညာ
}}

'''ပညာစိုတ် စရိုတ်''' ({{lang-en|Personality Psychology}}) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍလစှ်ေ ပ္ဍဲ [[ပညာစိုတ်]] မလ္ၚတ် ပရူစရိုတ် (Personality) ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲရ။ ပရေင်လ္ၚတ်ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် လက္ချဏ် မံင်စံင်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပြဝ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲ မပြံင်လှာဲစဝါတ်ဂှ်ရ။ &quot;စရိုတ်&quot; (Personality) ဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ဗီုပြင် ပူဂိုလ်မွဲ မချပ်၊ မဒုင်စသိုင်၊ ကေုာံ မကၠောန်ပတိတ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။

== နိဒါန် ==
ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု ကာယ၊ စိုတ်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ပံင်ကောံတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်ပူဂိုလ်မွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် နွံကဵု တင်ရန်တၟအ် အဓိက ပိသာ်-
# တၞဟ်နဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ဗီုပြင် မၞိဟ်မွဲမွဲ မတၞဟ်ခြာ နူညးတၞဟ်။
# တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ် ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် မတုပ်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကဵု လက္ချဏ် သဘာဝ။
# တၞဟ်နဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဒက်ပ္တန် စရိုတ် ဇၟာပ်ပူဂိုလ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပရေင်လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်လဝ် နူခေတ် [[ဂရိတ် တမၠာ]] (Ancient Greece) တေအ်ရ။ တၠပညာ ဂရိတ် [[ဟိပ်ပဝ်ကရေတ်]] (Hippocrates) ကေုာံ [[ဂေလေန်]] (Galen) တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သဳအိုရဳ ဓါတ်ပန်သာ် (Four Humors) မလ္ၚတ်ရံင် ဓါတ်ဆီ၊ ဓါတ်ဍာ်မၠိက်၊ ဓါတ်ကၠင်ကၟဟ် ဍာ်မိတ်၊ ကေုာံ ဓါတ်ကၠင်ကၟဟ် လမ္စံက် တအ် မဖန်ဗဒှ် စရိုတ်မၞိဟ်ရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် စရိုတ် ခေတ်တၟိဂှ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် တၠပညာ ဗီုကဵု [[ဂဝ်ဒေါန် အဝ်ပေါတ်]] (Gordon Allport) မချူလဝ် ပြကိုဟ် &quot;Personality: A Psychological Interpretation&quot; ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၇ ရ။&lt;ref&gt;Allport, G. W. (1937). ''Personality: A psychological interpretation''. New York: Holt, Rinehart &amp; Winston.&lt;/ref&gt;

== သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theories) ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် စရိုတ်မ္ဂး နွံကဵု သဳအိုရဳ အဓိက နာနာသာ် မလ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်-
* '''သဳအိုရဳ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalytic Theory):''' [[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) ခၞံဗဒှ်လဝ်တုဲ ပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု Id, Ego, ကေုာံ Superego ရ။ စိုတ်သက္ကုသမ္တီ (Unconscious mind) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဘဝကောန်ၚာ် တအ်ဂှ် ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲ ဗွဲမဇၞော်ရ။
* '''သဳအိုရဳ မၞိဟ်ဝါဒ (Humanistic Theory):''' [[ကာလ် ရဝ်ဂျာ]] (Carl Rogers) ကဵု [[အာဗရာဟာမ် မာသလဝ်]] (Abraham Maslow) တအ် စွံအာရီု လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် ကေုာံ ပွမစိုပ်ကဆံင် သွက်ဂွံဍိုက်ပေင် ဘဝ (Self-actualization) ရ။
* '''သဳအိုရဳ ပြဝမံင်စံင် (Behaviorist Theory):''' ညးတအ် ပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ စရိုတ်ဂှ် ဒှ်သွဟ် မကၠုင်နူ ပရေင်ဗ္တောန် (Learning) ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Environment) သၟးရ။

== သဳအိုရဳ စရိုတ် မသုန်သာ် (Big Five Personality Traits) ==
တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး၊ မော်ဒယ် စရိုတ် မသုန်သာ် (Big Five Personality Traits) ဟွံသေင်မ္ဂး မော်ဒယ် OCEAN ဂှ် ဒှ်မော်ဒယ် မဒုင်တဲမာန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိသိပ္ပံရ။&lt;ref&gt;McCrae, R. R., &amp; Costa, P. T. (1987). &quot;Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers&quot;. ''Journal of Personality and Social Psychology'', 52(1), 81-90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ သဳအိုရဳ စရိုတ် မသုန်သာ် (OCEAN)
|-
! လက္ချဏ် (Trait) !! အဓိပ္ပါယ် (Meaning) !! ဥပမာ မၞိဟ်စရိုတ်သၠုင် !! ဥပမာ မၞိဟ်စရိုတ်သဝ်
|-
| '''O'''penness (ပွမပံက်စိုတ်) || ပွမနွံစိုတ်မိက်ဂွံတီ ကေုာံ ပွမဒုင်တဲ အရာတၟိ || ဖန်ဗဒှ်တၟိ, လ္ၚတ်စိုတ်ထတ်, သၠးပွး || ထိင်ဒဝ်အခိုက်တြေံ, ဟွံဒုင်တဲအရာတၟိ
|-
| '''C'''onscientiousness (ပွမနွံကဵု သတိ) || ပွမကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠတ် ကေုာံ နွံကဵု စည်းကမ်း || စဳဇန်ခိုဟ်, ရေင်တၠုင်ဒး, မင်အခိင် || ဟွံမွဲကဵု လၟေင်, ဖျုတ်စုတ်, ဟွံဂွံစၟတ်
|-
| '''E'''xtraversion (ပွမဆက်ဆောံမ္ၚး) || ပွမနွံဒြဟတ် ကာလမံင် ကရောမ်ညးတၞဟ် || ဟီုဂၠိုင်, ဓဝိင်အောန်, မိတ်သဟာယဂၠိုင် || ဟွံဟီုဂၠိုင်, မံင်မွဲဓဝ်, ညိင်ညိင်
|-
| '''A'''greeableness (ပွမကိတ်ညဳ) || ပွမဆာန်ဍူ ကေုာံ ပွမနွံမေတ္တာ လတူညးတၞဟ် || ရီုဗင်ညးတၞဟ်, လဒုင်စသိုင်ခိုဟ် || သ္ဇိုင်စိုတ်, ပၠန်ဂတး, ဟွံရီုဗင်
|-
| '''N'''euroticism (ပွမဟွံညိင်သက်) || ပွမဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဟွံခိုင်ကၠိုက် || စိုတ်ယှုက်, ဒေါသပြဟ်, စိုတ်ဟွံခိုင် || စိုတ်ညိင်သ္ဇိုဟ်, ထိင်စိုတ်မာန်, ဇြိုဟ်နက်
|}

== ပရေင်လ္ၚတ် ဗဳဇ ကေုာံ ပြဝေဏဳ (Nature vs. Nurture) ==
ပရေင်လ္ၚတ် ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် ကဵုအာရီု လတူ &quot;ဗဳဇ&quot; (Genetics) ကေုာံ &quot;ပွဳပွူ&quot; (Environment) ၜါသာ်ရ။ သုတေသန ကောန်ကွာဲ (Twin studies) ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လက္ချဏ်စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ၜိုတ် ၄၀-၅၀ တၟာဲကၠံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဗဳဇ မိမရ။&lt;ref&gt;Bouchard, T. J., &amp; McGue, M. (2003). &quot;Genetic and environmental influences on human psychological differences&quot;. ''Journal of Neurobiology'', 54(1), 4-45.&lt;/ref&gt; ဆဂး ပရေင်ဆဵုဂဗ ဘဝ၊ အခိုက်ကၞာ යေန်သၞာင် (Culture)၊ ကေုာံ လၟေင်ဘဝ တအ်ဂှ်လေဝ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ် မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကီုရ။

== ပရေင်စမ်ၜတ် စရိုတ် (Personality Assessment) ==
တၞဟ်နဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ ပရေင်စမ်ၜတ် စရိုတ် (Personality Tests) နာနာသာ်ရ။ 
* '''MBTI (Myers-Briggs Type Indicator):''' မဒှ် ပရေင်စမ်ၜတ် မပါ်လဝ် စရိုတ် ၁၆ သာ်။ (ၜိုန်ရ ခေတ်လၟုဟ် သိပ္ပံ ဟွံဒုင်တဲကွေဟ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန် စကာဂၠိုင်ရ)။
* '''MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory):''' မဒှ် ပရေင်စမ်ၜတ် မစကာ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကလိန်နေတ် (Clinical psychology) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ယဲစရိုတ်။
* '''Rorschach Inkblot Test:''' ပရေင်စမ်ၜတ် မထ္ၜး ရုပ်မှင် (Inkblot) တုဲ ကဵုမၞိဟ်ယဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ်ရ။&lt;ref&gt;Exner, J. E. (2003). ''The Rorschach: A Comprehensive System''. John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်တန်တဴ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Stability and Change) ==
စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် (Stable) ဟာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြံင်လှာဲမာန် (Change) ဟာ ဂှ် ဒှ်သမာန် အဓိကရ။ တၠပညာတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ အခိင်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်တိုန်ဂှ် စရိုတ် &quot;ပွမဟွံညိင်သက်&quot; (Neuroticism) ဂှ် အောန်စှ်ေအာတုဲ စရိုတ် &quot;ပွမကိတ်ညဳ&quot; (Agreeableness) ကဵု &quot;ပွမနွံကဵု သတိ&quot; (Conscientiousness) တအ် သၠုင်တိုန်ရ။ ပရေင်ဏအ်ဂှ် ကော်စ ပရေင်ရင့်သန် စရိုတ် (Personality maturation) ရ။

== ယဲစရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Personality Disorders) ==
ယဝ်ရ စရိုတ်ပူဂိုလ်မွဲမွဲ မ္ၚိုဟ်မ္ၚက် (Rigid) တုဲ ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ဒဒိုက် ကုဘဝဇကု ကေုာံ ညးတၞဟ်မ္ဂး၊ ဍေဟ်ဒှ်အာ [[ယဲစရိုတ်]] (Personality Disorder) ရ။ အတိုင် သၞောတ် DSM-5 မ္ဂး ယဲစရိုတ်ဂှ် ပါ်လဝ် ၃ ဂကောံ (Clusters)-
* '''Cluster A:''' စရိုတ်တၟေင် ကေုာံ ဟွံဓမ္မတာ (ဥပမာ- ယဲစရိုတ် ပါရာနောိုက် - Paranoid)။
* '''Cluster B:''' စရိုတ်စိုတ်ဓါတ် ပြဟ် ကေုာံ ဂိက္ဍင် (ဥပမာ- ယဲစရိုတ် မၞိဟ်ဒစဵုဒစး ဂကောံမၞိဟ် - Antisocial, Borderline)။
* '''Cluster C:''' စရိုတ် ဖေက် ကေုာံ ဓဝိင်ဂၠိုင် (ဥပမာ- ယဲစရိုတ် ပါဲဒဴ - Avoidant)။&lt;ref&gt;American Psychiatric Association (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)''. Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.&lt;/ref&gt;

== လွပ် ပ္ဍဲပရေင်ဘဝ (Applications in Daily Life) ==
ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် နွံကဵု လွပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဘဝနာနာသာ်ရ-
* '''ပ္ဍဲကဏ္ဍ ကမၠောန် (Organizational Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုကမၠောန် (ဥပမာ- ရုဲမၞိဟ် Extraversion သွက်ကမၠောန် ဆက်ဆောံ ညးဍုင်ကွာန်)။
* '''ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Clinical Psychology):''' သွက်ဂွံ လွဳလွတ် မၞိဟ်ယဲ ဗွဲမဗဗွဲ ကုစရိုတ်ညးတအ်။
* '''ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် နဲကဲဗ္တောန်ပညာ မကိတ်ညဳ ကုကွးဘာ မနွံစရိုတ် တၞဟ်ခြာရေင်သကအ်။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future) ==
ပညာစိုတ် စရိုတ် ဂှ် ကဵုပိုယ် ကၠိုဟ်ခိုဟ် ညးလဵုပိုယ်ဒှ်ရော ကေုာံ ဗီုလဵုပိုယ် မဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ်ရောရ။ အနာဂတ် ပ္ဍဲပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ဆက်လ္ၚတ်အာ ကု ပရေင်ကောန်ပျူတာ (AI) ကေုာံ Big Data သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ်မၞိဟ် နူကဵု ပရေင်စကာ ဝေပ်သာ် (Social Media) တအ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပရေင်လ္ၚတ် ဗဳဇခေတ်တၟိ လေဝ် ထ္ၜးကဵု သက်သဳသာဓက တၟိတၟိ ပရူလဒက်ပ္တန် စရိုတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် မၞိဟ်တအ် ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:စရိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ပြဝမံင်စံင်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလစှ်ေ ပညာစိုတ် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် စရိုတ်]] (Personality) • [[ပညာစိုတ် ကလိန်နေတ်]] (Clinical) • [[ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် စိုတ်ညာဏ်]] (Cognitive)
|}</text>
      <sha1>cfli7oypoxyg87vno0b71b95bl079ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် အာရီု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12225</id>
    <revision>
      <id>58038</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox academic field | name = ပညာစိုတ် အာရီု&lt;br&gt;(Cognitive Psychology) | image = [[File:Human_brain_NIH.jpg|250px|alt=Human Brain]] | caption = က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် (Human brain) မဒှ် ဒၞာဲသဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကေုာံ အာရီုစၟတ်သမ္တီ | discipl...&quot;</comment>
      <origin>58038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20752" sha1="5pbg7obvj7328eow3fcqwmibboiovuh" xml:space="preserve">{{Infobox academic field
| name = ပညာစိုတ် အာရီု&lt;br&gt;(Cognitive Psychology)
| image = [[File:Human_brain_NIH.jpg|250px|alt=Human Brain]]
| caption = က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် (Human brain) မဒှ် ဒၞာဲသဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကေုာံ အာရီုစၟတ်သမ္တီ
| discipline = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology), [[သိပ္ပံ အာရီု]] (Cognitive Science)
| subfields = [[အာရီုစၟတ်သမ္တီ]] (Memory), [[ပွမစွံအာရီု]] (Attention), [[ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်]] (Perception), [[အရေဝ်ဘာသာ]] (Language), [[ပွမသှ်ပုစ္ဆာ]] (Problem solving)
| prominent_figures = [[ဂျောတ် မဳလာ]] (George Miller)&lt;br&gt;[[အာလ်ရစ် နေတ်သာ]] (Ulric Neisser)&lt;br&gt;[[နောမ် ချောမ်သကဳ]] (Noam Chomsky)&lt;br&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
| origin = သၞာံ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင် (Cognitive Revolution)
}}

'''ပညာစိုတ် အာရီု''' ({{lang-en|Cognitive psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်စပ် ကု ပညာစိုတ် (Psychology) မွဲတုဲ မစွံအာရီု လ္ၚတ်လပါ် သၞောတ်လဒက်ပ္တန် စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒုင်ကေတ် အာရီု (Perceive)၊ ဗီုလဵု ချပ် (Think)၊ ဗီုလဵု စၟတ်သမ္တီ (Remember)၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ကတ်လ္ၚတ် (Learn) တအ်ရ။ ပညာဝွံ တၞဟ်ခြာနူ [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism) တုဲ ဍေဟ်ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ပ္ဍဲစိုတ် (Mental processes) တအ်ဂှ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ မာန်ရ။

== ၁. ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
ပညာစိုတ် အာရီု ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲလဒေါဝ် သၞာံ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင် မဒှ်အခိင် မကော်စ &quot;ပရေင်ကလိုက်ကမဵု အာရီု&quot; (Cognitive Revolution) ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပညာစိုတ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဂှ် ဒးဒုင်လဒိုက်လဝ် နကဵု [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဝွံ ဒှ်အရာ မဟွံမာန်ညာတ် (Black box) တုဲ လ္ၚတ်ဆ စရိုတ်မ္ၚး (Observable behavior) သၟးရ။ ဆဂး တၠပညာ ဗီုကဵု ဂျောတ် မဳလာ (George A. Miller)၊ ဥပမာ - လိက်ပရေင်ညး &quot;The Magical Number Seven, Plus or Minus Two&quot; (၁၉၅၆) ဂှ် ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ အာရီုစၟတ်သမ္တီ ကောန်မၞိဟ် နွံကဵု ပယျဵုအပိုအ်ရ။&lt;ref&gt;Miller, G. A. (1956). &quot;The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information&quot;. ''Psychological Review'', 63(2), 81–97.&lt;/ref&gt; 

ပါဲနူဂှ် နောမ် ချောမ်သကဳ (Noam Chomsky) လေဝ် ပါ်ပါဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပရေင် B.F. Skinner မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာတုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အရေဝ်ဘာသာ ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ သၞောတ်လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Innate mental structure) ဟွံသေင် ကုပရေင်လ္ၚတ် ဗီုစရိုတ်သၟးရ။ သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် အာလ်ရစ် နေတ်သာ (Ulric Neisser) ချူပတိတ် လိက်အုပ် ''Cognitive Psychology'' တုဲ ဝေါဟာရဏအ် စပြာကတ်ကၠုင် အလုံဂၠးတိရ။

== ၂. လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုစိုတ် (Cognitive Processes) ==
သဇိုင်အဓိက ပညာစိုတ် အာရီု ဂှ် ဒှ် ပွမပတုပ်လဝ် က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် ကု [[ကောန်ပျူတာ]] (Information Processing Model) ရ။ ပ္ဍဲမဝ်ဒေဝ်ဏအ်မ္ဂး၊ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင် အဓိက-
# '''ပွမဒုင်ကေတ် (Input):''' အာရီုမသုန်သာ် (ညာတ်၊ မိင်၊ ဒုင်စသိုင်၊ ကျာ၊ ရသာ) တအ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲက္ဍဟ်။
# '''ပွမဖန်ဇန် (Processing):''' က္ဍဟ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်၊ စၟတ်သမ္တီ၊ တုဲ ချပ်စင်ခြင် လတူ တင်ဂၞင် (Data) တအ်ဂှ်။
# '''ပွမပတိတ် (Output):''' ဟီုဂး၊ ကၠောန်ပ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲမွဲ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဗီုပြင် ပွမဖန်ဇန် တင်ဂၞင် (Information Processing) 
|-
! ကဆံင် (Stage) !! ဥပမာ (Example) !! ကမၠောန် အဓိက (Key Function)
|-
| Sensory Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ ခဏ) || ညာတ်ရုပ် က္လာ်ယေန်အာ လျးပၟတ် ပ္ဍဲမတ် || ရပ်ကေတ် တင်ဂၞင် အာရီု (စက္ကဍောတ်တ်) 
|-
| Short-Term Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ အခိင်ဂၠေအ်) || စၟတ်လဝ် လၟိဟ်ဖုင် သွက်ဂွံ ဆက် || ထိန်သိမ်း တင်ဂၞင် သွက်ဂွံ သုံစောဲ ခဏ (၁၅-၃၀ စက္က)
|-
| Long-Term Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ အခိင်ဂၠိင်) || မိင် ယၟုညးမွဲတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် အလုံအယုက် || သိပ်ဂိုင် တင်ဂၞင် သွက် အခိင်အနန္တ
|}

== ၃. အာရီုစၟတ်သမ္တီ (Memory) ==
အာရီုစၟတ်သမ္တီ (Memory) ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် အာရီုရ။ မဝ်ဒေဝ် Atkinson-Shiffrin (၁၉၆၈) ဂှ် ပါ်လဝ် အာရီုစၟတ်သမ္တီ ၃ ပြကာရ။&lt;ref&gt;Atkinson, R. C., &amp; Shiffrin, R. M. (1968). &quot;Human memory: A proposed system and its control processes&quot;. ''The Psychology of Learning and Motivation'', 2, 89-195.&lt;/ref&gt; 
လၟုဟ် တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂၠိုင်တိုန် လပါ် '''Working Memory''' (အာရီုစၟတ်သမ္တီ လၟေင်ကမၠောန်) မဒှ် ဒၞာဲမရပ်စပ် တင်ဂၞင် ဗွဲမချဳဒရာင် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် (ဥပမာ - တော် ဂၞန်သင်္ချာ ပ္ဍဲစိုတ်) ရ။ Alan Baddeley ဖန်ဗဒှ်လဝ် မဝ်ဒေဝ် Working Memory မၞုံကဵု Central Executive မထိင်ဒဝ် စက်ယန္တရားလစှ်ေတအ်ရ။ ပွမဝိုတ် (Forgetting) ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ထုဲထံင် (Interference) ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင်တအ် ဇြဟ်အိုတ်အာ (Decay) ရ။

== ၄. ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပွမစွံအာရီု (Perception and Attention) ==
'''ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်''' (Perception) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မကံက်အဓိပ္ပါယ် တင်ဂၞင် အာရီု (Sensory information) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပရေင်ပွဳပွူရ။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် ၜါနဲ- 
* '''Bottom-up processing:''' လ္ၚတ်နူ အရာမဍောတ်သွတ် တုဲ ပံင်သၟဟ် ဒှ်အာ အရာမဇၞော် (ဥပမာ ညာတ် အက္ခရ်မွဲမ တုဲ ဒှ်အာ ဝေါဟာရ)။
* '''Top-down processing:''' စကာ ပရေင်ဆဵုဂဗ သဇိုင်တြေံ တုဲ ခယျကေတ် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ ဗှ်လိက် ယဝ်ရ မအက္ခရ် ဗၠေတ်ဒၟံင် ညိညလေဝ် ဗှ်ဒးဒၟံင်ဖိုဟ်)။

'''ပွမစွံအာရီု''' (Attention) ဂှ် ဒှ်အရာ မရုဲစှ်ကေတ် တင်ဂၞင် မကိစ္စဇၞော်တုဲ ထောအ်ကၠေအ် တင်ဂၞင် မဟွံကိစ္စတအ်ရ။ သဳအိုရဳ Broadbent's Filter Model ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် နွံကဵု ဇိုင်ခံက် (Filter) မွဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင်တင်ဂၞင် ဟွံဂွံလုပ်ကၠုင် ဂၠိုင်လောန်အာရ။

== ၅. အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပွမဟီုဂး (Language and Speech) ==
အရေဝ်ဘာသာ ဂှ် ဒှ်အရာ မတၟေင်အိုတ် သွက်ဂကူ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပညာစိုတ် အာရီု လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပတိတ် အရေဝ်ဘာသာရ (Psycholinguistics)။ တၠပညာ နောမ် ချောမ်သကဳ ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ကောန်ၚာ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု သၞောတ် ''Language Acquisition Device (LAD)'' ကေုာံ သဒ္ဒါ သဇိုင် (Universal Grammar) နူဂဝ်ဂၠးရ။&lt;ref&gt;Chomsky, N. (1959). &quot;A Review of B. F. Skinner's Verbal Behavior&quot;. ''Language'', 35(1), 26-58.&lt;/ref&gt; 
ပ္ဍဲက္ဍဟ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဒၞာဲ မကော်စ Broca's area ဂှ် ဆေင်စပ် ကုပွမပတိတ် အရေဝ်တုဲ၊ Wernicke's area ဂှ် ဆေင်စပ် ကုပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် အဓိပ္ပါယ် အရေဝ်ရ။ ယဝ်ဒၞာဲတအ်ဏအ် လီုအာမ္ဂး မလေပ်က္တဵုဒှ် ယဲ Aphasia (ယဲဟီုအရေဝ် ဟွံဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠိုဟ်ဟွံမာန်) ရ။

== ၆. ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ ပွမသှ်ပုစ္ဆာ (Decision Making and Problem Solving) ==
ကောန်မၞိဟ်တအ် ဇၟာပ်တ္ၚဲ ဒးဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် (Decisions) ရ။ တၠပညာ Daniel Kahneman (ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဘဴ) ကဵု Amos Tversky တအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဟွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (Logic) လၟိုန်ကာလရ။ ညးတအ် စကာ '''Heuristics''' (နဲကဲ ပရေင်ချပ် ပြဟ်ပြဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠံင်ဍောတ် စိုတ်) မလေပ်ကဵု ဒှ်အာ '''Cognitive Biases''' (ပွမချပ် ဗၠေတ်/လယိုင်လပါ်) ရ။&lt;ref&gt;Tversky, A., &amp; Kahneman, D. (1974). &quot;Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases&quot;. ''Science'', 185(4157), 1124-1131.&lt;/ref&gt;

ဥပမာ- Availability Heuristic (ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု အရာမဂွံဆဵု ပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲစၟတ်သမ္တီ) ဂှ် ပကဵုညံင် မၞိဟ်တအ် ဖေက် က္ၜင်ကျာဒတုံ ဂၠိုင်နူ ကွဳစက်တိုက် (ၜိုန်ရ လၟိဟ်ဒတုံ ကွဳစက် ဂၠိုင်နူ ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ်)။ ပွမသှ်ပုစ္ဆာ (Problem Solving) ဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မစကာ လညာတ်ယုတ္တိ (Algorithms) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ (Heuristics) တၞဟ်နဂွံ သှ်ပလး တင်ဝါတ်ဂါတ်တအ်ရ။

== ၇. ကွတ်စက် ကေုာံ ပညာစိုတ် အာရီု (AI and Cognitive Psychology) ==
[[ကွတ်စက် ပညာ]] (Artificial Intelligence - AI) ကဵု ပညာစိုတ် အာရီု ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ တၠပညာ AI တအ် စကာ မဝ်ဒေဝ် က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် တၞဟ်နဂွံ ဖန်ဗဒှ် စက်ကောန်ပျူတာ မနွံကဵု ဉာဏ်ပညာရ (ဥပမာ - Neural Networks ကေုာံ Machine Learning)။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု တၠပညာစိုတ်တအ်လေဝ် စကာ AI မဝ်ဒေဝ် တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ်စမ်ၜတ် သဳအိုရဳ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်ရ။ သၞောတ် ''Computational Theory of Mind'' ဂှ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဝွံ ဒှ် ဆော့ဖ်ဝဲ (Software) တုဲ က္ဍဟ်ဂှ် ဒှ် ဟာဒ်ဝဲ (Hardware) ရ။

== ၈. လွပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍတၞဟ်ဂမၠိုင် (Applications in Other Fields) ==
ပညာစိုတ် အာရီု ဝွံ စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဏ္ဍ နာနာ-
* '''ပရေင်လွဳယဲစိုတ် (Clinical Psychology):''' Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ လွဳယဲစိုတ် (ယဲစိုတ်ကျ၊ ယဲဖေက်ဂၟံက်) မစကာ လညာတ် ဒဒှ်ရ &quot;ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ဗၠေတ်ဗၠေတ် ဂှ် ပကဵုညံင် ဒှ်ယဲစိုတ်ရ&quot;။ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ချပ်မ္ဂး စရိုတ်လေဝ် ပြံင်လှာဲရ။
* '''ပညာပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' စကာ သဳအိုရဳ အာရီုစၟတ်သမ္တီ တၞဟ်နဂွံ ဖန်ဇန် နဲကဲဗ္တောန်လိက် မခိုဟ်အိုတ် (ဥပမာ - Spaced repetition)။
* '''ပရေင်ဥပဒေ (Legal Psychology):''' လ္ၚတ် သက်သဳမတ်ညာတ် (Eyewitness testimony) တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ အာရီုစၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်တအ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲ လောဲသွာ ဗွဲမလောန်တုဲ၊ ဟွံထေက်ကဵု ပတှ်ေဖအိုတ်ရ (အတိုင် သုတေသန Elizabeth Loftus)။&lt;ref&gt;Loftus, E. F., &amp; Palmer, J. C. (1974). &quot;Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory&quot;. ''Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior'', 13(5), 585-589.&lt;/ref&gt;

== ၉. ပရေင်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပရေင်တေင်ဂြတ် (Criticisms and Limitations) ==
ၜိုန်ရ ပညာစိုတ် အာရီု ဝွံ ကလိဂွံ အံင်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ်၊ နွံကဵု ပရေင်ပါ်ပါဲ နာနာသာ်ရ။ 
* '''အရာမကိတ်ညဳ ကုပွဳပွူ (Ecological Validity):''' စမ်ၜတ် သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲ ဓာတ်ခန် (Laboratory) တုဲ ဟွံကိတ်ညဳ ကု ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲဘဝဇေတ်တ်။
* '''ဝါဒ စက်ယန္တရား (Computer Metaphor Limitation):''' က္ဍဟ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူ ကောန်ပျူတာ ဗွဲမလောန်။ ကောန်ပျူတာတအ် ဟွံမွဲကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotions) ကေုာံ စိုတ်သတိ (Consciousness) မဒှ်အရာ အဓိက ပ္ဍဲပရေင်ချပ် ကောန်မၞိဟ်ရ။
* လ္ၚဵုပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ပညာဝွံ ဟွံစွံအာရီု လတူ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် မဇီုက္ဍဵု လတူ ပရေင်ချပ်စင်ခြင်တအ်ရ (Vygotsky's sociocultural theory)။

== ၁၀. သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Conclusion and Future Directions) ==
ပညာစိုတ် အာရီု ဂှ် ပြံင်လှာဲလဝ် ဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် မကၠိုဟ်ခိုဟ် လတူ စိုတ် ကေုာံ က္ဍဟ် ဇကုရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပညာဝွံ ပံင်သၟဟ် ကု [[နူရဝ်သိပ္ပံ]] (Neuroscience) တုဲ ဒှ်အာ ကဏ္ဍတၟိ မကော်စ '''သိပ္ပံ နူရဝ် အာရီု''' (Cognitive Neuroscience) မစကာ စက်ဗီု fMRI သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဗီုက္ဍဟ် ကၠောန်ကမၠောန် အခိင်ချပ်စင်ခြင်ရ။ တရဴဂတမ္ဂး၊ ကဏ္ဍဝွံ ဆက်တုဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ပရေင်ဖန်ဇန် ကွတ်စက်တၟိတၟိ ကေုာံ ပရေင်လွဳယဲစိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမလှဲလးရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ အာရီု]]
[[Category:ကဏ္ဍလ္ၚတ် သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ ကဏ္ဍလစှ်ေဂမၠိုင် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် အာရီု]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် လွဳယဲ]] (Clinical) • [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism)
|}</text>
      <sha1>5pbg7obvj7328eow3fcqwmibboiovuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12226</id>
    <revision>
      <id>58039</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientific discipline | name = ပညာစိုတ် (Psychology) | image = [[File:Psi2.svg|150px|alt=Psi symbol]] | caption = လက်သန် မအက္ခရ် ဂရိတ် ''Psi'' (&lt;math&gt;\Psi&lt;/math&gt;) မဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ပညာစိုတ် | era = ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (နဒဒှ် သိပ္ပံ) | field_of_study...&quot;</comment>
      <origin>58039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16193" sha1="hwtrqg5h7ebpn2asdmuyptl7e78s3as" xml:space="preserve">{{Infobox scientific discipline
| name = ပညာစိုတ် (Psychology)
| image = [[File:Psi2.svg|150px|alt=Psi symbol]]
| caption = လက်သန် မအက္ခရ် ဂရိတ် ''Psi'' (&lt;math&gt;\Psi&lt;/math&gt;) မဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ပညာစိုတ်
| era = ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (နဒဒှ် သိပ္ပံ)
| field_of_study = [[စိုတ်]] ကေုာံ [[စရိုတ်]] (Mind and Behavior)
| major_figures = [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br&gt;[[ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း]] (William James)&lt;br&gt;[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br&gt;[[ဘဳ.အက်ဖ်. သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂျေ]] (Jean Piaget)
| subdisciplines = ပညာစိုတ် ကဏ္ဍလွဳ (Clinical), ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social), ပညာစိုတ် စၟတ်သမ္တီ (Cognitive), ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental)
}}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}, {{IPA-en|saɪˈkɒlədʒi}}) ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာစိုတ် မၞိဟ်''' ဂှ် ဒှ် ဘာသာသိပ္ပံ မလ္ၚတ် ပရူစိုတ် (Mind) ကေုာံ ပရေင်ပြုမူ စရိုတ် (Behavior) ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။ ပညာစိုတ်ဝွံ လ္ၚတ်စမ်ၜတ် ဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ချပ်၊ ဟီု၊ ကၠောန်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ညးတအ် ဆက်ဆောံ ကုပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ မၞိဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ 

== ၁။ နိဒါန် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာ မလှဲလးတုဲ ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာရပ် သိပ္ပံသဘာဝ (Natural sciences)၊ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social sciences) ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy) တအ်ရ။ တၠပညာစိုတ် (Psychologist) တအ်ဂှ် ဂစာန်လ္ၚတ် တၞဟ်နဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်ကၠောန်ကမၠောန် က္ဍဟ် (Brain function)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Cognition)၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion) ကေုာံ ပရေင်စရိုတ် (Behavior) တအ်ရ။ တမ်မူလ ဝေါဟာရဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် &quot;Psyche&quot; (စိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိညာဏ်) ကေုာံ &quot;Logia&quot; (ပွမလ္ၚတ်) ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Wilhelm_Wundt_und_Mitarbeiter.jpg|thumb|right|250px|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt) ကေုာံ ကွးညးတအ် ပ္ဍဲ ဌာနစမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်]]
ပ္ဍဲခေတ်တမၠာတေအ် ပရူစိုတ်ဂှ် လ္ၚတ်ကၠုင် နဒဒှ် ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ဂှ် တၠပညာ ဂကူဂျာမနဳ [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt) ပံက်လဝ် ဌာနစမ်ၜတ် ပညာစိုတ် (Psychological Laboratory) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) တုဲ ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာသိပ္ပံ မတန်တဴကေတ်မွဲရ။&lt;ref&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt;

ကြဴနူဂှ် တၠပညာ အမေရိကာန် [[ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း]] (William James) ခၞံဗဒှ် ဝါဒကမၠောန်စိုတ် (Functionalism) တုဲ ပ္ဍဲ ဥရောပပၠန်ဂှ် [[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) ခၞံဗဒှ် သၞောတ်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis) သွက်ဂွံ လွဳယဲစိုတ်ရ。&lt;ref&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာစိုတ်ဂှ် လှဲလးဗွဲမလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍလစှ်ေ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%; margin: 1em auto;&quot;
|+ ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ကဏ္ဍ (Branch) !! ပွမလ္ၚတ် (Focus of Study) !! လွပ် (Application)
|-
| '''ပညာစိုတ် လွဳယဲ''' (Clinical Psychology) || ယဲစိုတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဟွံဓမ္မတာ || လွဳယဲစိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ကေုာံ ကလဳနေတ်
|-
| '''ပညာစိုတ် စၟတ်သမ္တီ''' (Cognitive Psychology) || ပွမချပ်၊ စၟတ်သမ္တီ၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် || ပရေင်ပညာ၊ ပွမဖန်ဇန် ဉာဏ်စက် (AI)
|-
| '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်''' (Social Psychology) || ပရေင်ဆက်ဆောံ၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဂကောံ || ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
|-
| '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်''' (Developmental Psych) || ပရေင်ပြံင်လှာဲ နူကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဗယု || ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကောန်ၚာ်၊ ဘာဗတောန်လိက်
|-
| '''ပညာစိုတ် ကမၠောန်''' (I/O Psychology) || စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် || ပွမရုဲစှ်မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကမၠောန်
|}

== ၄။ သဳအိုရဳ ပညာစိုတ် အဓိကဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်မ္ဂး နွံကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိက ပန်သာ်-
# '''ဝါဒပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis):''' ဖရိုက် (Freud) ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ &quot;စိုတ်သက္ကုသမ္တီ&quot; (Unconscious mind) ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပ္ဍဲခေတ်ကောန်ၚာ်ရ။
# '''ဝါဒစရိုတ် (Behaviorism):''' [[ဘဳ.အက်ဖ်. သကေန်နာ]] (B.F. Skinner) ကဵု ဝါတ်သာန် (John B. Watson) တအ် လညာတ်မ္ဂး စရိုတ်မၞိဟ် ဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဗ္တောန်ကေတ် နူကဵု ပွဳပွူသဘာဝ (Conditioning) ရ။ ညးတအ် ဟွံပတှ်ေ စိုတ်အပ္ဍဲရ။&lt;ref&gt;Skinner, B. F. (1938). ''The Behavior of Organisms: An Experimental Analysis''. Appleton-Century.&lt;/ref&gt;
# '''ဝါဒကောန်မၞိဟ် (Humanism):''' ကာလ် ရဝ်ဂျာ (Carl Rogers) ကေုာံ မာသလော (Abraham Maslow) တအ် ပတှ်ေကေတ် မၞိဟ်တအ် နွံကဵု သဘာဝခိုဟ် ကေုာံ ဆန္ဒ မိက်ဂွံဇၞော်မောဝ် ဘဝဇကု (Self-actualization) ရ။
# '''ဝါဒစၟတ်သမ္တီ (Cognitivism):''' ဏအ်ဂှ် ဒှ်တၠပညာ ခေတ်တၟိတအ် လညာတ် မပတုပ်လဝ် က္ဍဟ်မၞိဟ် ကဵု ကောန်ပျူတာ (Computer processor) မပၠုပ်၊ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပ္တိတ် တင်ဂၞင်ရ။&lt;ref&gt;Piaget, J. (1952). ''The Origins of Intelligence in Children''. International Universities Press.&lt;/ref&gt;

== ၅။ လ္ၚတ် က္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ် ==
[[File:Human_brain_NIH.jpg|thumb|right|250px|ဗီုပြင် က္ဍဟ် ကောန်မၞိဟ် (Human brain) မဒှ် ဗဟဵု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ စိုတ်]]
ပညာစိုတ် ဇဳဝဗေဒ (Biopsychology) ဂှ် လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ က္ဍဟ် (Brain) ကေုာံ စရိုတ်ရ။ က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကလာပ်ရုပ် နာဗ် (Neurons) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ပရေင်ချပ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဓါတု ညွှန်အာရီု (Neurotransmitters) ဗီုကဵု ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine) ကေုာံ သဳရဝ်တဝ်နေန် (Serotonin) တအ်ရ။ ယဝ်ရ ဓါတု ဣဏအ် ဟွံညဳသၟဟ်မ္ဂး မလေပ်က္တဵုဒှ် ယဲစိုတ် ဗီုကဵု ယဲစိုတ်ကျ (Depression) မာန်ရ。

== ၆။ စိုတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက် လတူ စိုတ်ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ ဥပမာ - ပရေင်ဗက်စ အခိုက်ဂကောံ (Conformity)၊ ပွမဒုင်အမိင် (Obedience)၊ ကေုာံ ပရေင်အစောဲ (Prejudice) တအ်ရ။ သုတေသန မပြာကတ်တအ် ဗီုကဵု [[စမ်ၜတ် မေလ်ဂရာမ်]] (Milgram experiment) ဂှ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ်လေဝ် ယဝ်ရ နွံသၟဝ် အမိင် အဝဵုအာဏာမ္ဂး မလေပ်ကၠောန် အရာမပရေအ် ဗွဲမလောန် မာန်ရ။

== ၇။ ယဲစိုတ် ကေုာံ နဲကဲ လွဳ ==
ပညာစိုတ် လွဳယဲ (Clinical Psychology) ဂှ် အဓိက လ္ၚတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကေုာံ လွဳပရာရ။ ယဲစိုတ် မဂွံဆဵုဂၠိုင်တအ်ဂှ်-
* ယဲစိုတ်ကျ (Depression)
* ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders)
* ယဲစိုတ်ၜါလပါ် (Bipolar disorder)
* ယဲက္ဍဟ်လီု (Schizophrenia)

နဲကဲလွဳ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲလွဳ စၟတ်သမ္တီ-စရိုတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) မဒှ် နဲကဲ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ချပ် မဟွံဒးရး တၞဟ်နဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် စရိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Beck, A. T. (1979). ''Cognitive Therapy of Depression''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

== ၈။ နဲကဲ သုတေသန ပညာစိုတ် ==
တၞဟ်နဂွံ ပဒတန် သဳအိုရဳတအ်ဂှ် တၠပညာစိုတ်တအ် စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) နာနာသာ်ရ-
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒဝ် ပွဳပွူတုဲ စမ်ၜတ် ရံင် အကျိုးအကြောင်း (Cause and Effect)။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' ပွမလ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အရာၜါ (ဥပမာ - ပရေင်တိက် ကဵု အမှတ်ဘာ)။
* '''နဲကဲ ကျာ်သြဳ (Observational Method):''' ပွမမင်ရံင် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ စရိုတ် မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိရစ္ဆာန် ပ္ဍဲသဘာဝဍေဟ်။

== ၉။ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲလွပ် ခေတ်လၟုဟ် ==
တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး ပညာစိုတ်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ အလုံအိုတ် ပ္ဍဲဘဝကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။
* '''ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပညာ:''' ကူညီ ဖန်ဇန် နဲကဲဗ္တောန် ညံင်ကွးဘာတအ် ဂွံကၠိုဟ်လောဲ။
* '''ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' စကာ ပ္ဍဲအရာ ပရိုတ် (Marketing) ညံင်ဂွံ ဇြောတ်ကေတ် စိုတ် ညးရာန်ကပေါတ်တအ်။
* '''ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဥပဒေ:''' ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ် (Forensic Psychology) မလ္ၚတ် စိုတ် သၟာရာဇာဝတ် ကေုာံ ဗီုပြင် သက်သဳတအ် မစၟတ်သမ္တီ။

== ၁၀။ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ပညာစိုတ် မၞိဟ် ဂှ် ဒှ်ဘာသာရပ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကၠိုဟ်ခိုဟ် အလုံမွဲ ပရေင်မံင်စံင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ နူကဵု ပွမစမ်ၜတ် ပ္ဍဲဌာနသုတေသန စဵုကဵုစိုပ် ပွမလွဳယဲ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ် ပညာစိုတ်ဝွံ ကဵုဒၟံင် အကျိုးအဖဵု သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် (Quality of Life) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ဏအ်လေဝ် ဆက်တုဲ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် တွဵု သီုကဵု ပရေင်ပါလုပ် နူကဵု ကွတ် နာဗ်သိပ္ပံ (Neuroscience) ကေုာံ ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence) တအ် ပ္ဍဲခေတ် အနာဂတ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:သိပ္ပံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ စရိုတ် (Social and Behavioral Sciences)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) • [[ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ]] (Sociology) • [[မၞိဟ်ဗေဒ]] (Anthropology) • [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗေဒ]] (Political Science) • [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဗေဒ]] (Economics)
|}</text>
      <sha1>hwtrqg5h7ebpn2asdmuyptl7e78s3as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox scientific discipline</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12227</id>
    <revision>
      <id>58040</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | abovestyle = background-color: #d8e4e9; color: black; text-align: center; font-size: 110%; | above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}} | image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }} | caption    = {{{caption|{{{...&quot;</comment>
      <origin>58040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="j7sw5nowea995g7o8y3vyk326uj7i7x" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| abovestyle = background-color: #d8e4e9; color: black; text-align: center; font-size: 110%;
| above      = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}}
| image      = {{#if:{{{image|{{{ရုပ်|}}}}}} | [[File:{{{image|{{{ရုပ်}}}}}}|{{#if:{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်|}}}}}}|{{{image_size|{{{ဇမၞော်ရုပ်}}}}}}|250px}}]] }}
| caption    = {{{caption|{{{ပရေင်ရုပ်|}}}}}}

| labelstyle = white-space: nowrap; font-weight: bold;

| label1     = ခေတ်ကာလ
| data1      = {{{era|{{{ခေတ်ကာလ|}}}}}}

| label2     = ပွမလ္ၚတ်
| data2      = {{{field_of_study|{{{ပွမလ္ၚတ်|}}}}}}

| label3     = ကဏ္ဍလစှ်ေဂမၠိုင်
| data3      = {{{subdisciplines|{{{ကဏ္ဍလစှ်ေ|}}}}}}

| label4     = တၠပညာ အဓိက
| data4      = {{{major_figures|{{{တၠပညာ_အဓိက|}}}}}}

| label5     = ဂကောံ မဆေင်စပ်
| data5      = {{{institutions|{{{ဂကောံ|}}}}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ် စကာ သွက်ဂွံ ထောအ်စုတ် ပရူပရာ အဓိက မဆေင်ကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍပညာ နာနာ (Scientific discipline) ရ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific discipline
| name           = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု --&gt;
| image          = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ် --&gt;
| image_size     = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၞော်ရုပ် (ဥပမာ - 250px) --&gt;
| caption        = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ရုပ် --&gt;
| era            = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ခေတ်ကာလ --&gt;
| field_of_study = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမလ္ၚတ် --&gt;
| subdisciplines = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍလစှ်ေ --&gt;
| major_figures  = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး တၠပညာ_အဓိက --&gt;
| institutions   = &lt;!-- ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ --&gt;
}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Infobox scientific discipline
| name = ပညာစိုတ် (Psychology)
| image = Psi2.svg
| image_size = 150px
| caption = လက်သန် မအက္ခရ် ဂရိတ် ''Psi'' (Ψ) မဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ပညာစိုတ်
| era = ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (နဒဒှ် သိပ္ပံ)
| field_of_study = [[စိုတ်]] ကေုာံ [[စရိုတ်]] (Mind and Behavior)
| subdisciplines = ပညာစိုတ် လွဳယဲ၊ ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပညာစိုတ် စၟတ်သမ္တီ
| major_figures = [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br&gt;[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)
| institutions = ဂကောံ ပညာစိုတ် အမေရိကာန် (APA)
}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သိပ္ပံ]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j7sw5nowea995g7o8y3vyk326uj7i7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12228</id>
    <revision>
      <id>58041</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox discipline | name = ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်&lt;br&gt;(Developmental Psychology) | image = [[File:Newborn_infant_and_mother.jpg|250px|alt=Mother and newborn infant]] | caption = ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကောန်မၞိဟ် အလုံမွဲအယုက်ဘဝ | field =...&quot;</comment>
      <origin>58041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19421" sha1="asznt18od0o4omnumnz7qs73b5qt8jw" xml:space="preserve">{{Infobox discipline
| name = ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်&lt;br&gt;(Developmental Psychology)
| image = [[File:Newborn_infant_and_mother.jpg|250px|alt=Mother and newborn infant]]
| caption = ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကောန်မၞိဟ် အလုံမွဲအယုက်ဘဝ
| field = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| subfields = ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်, ပညာစိုတ် အယုက်ဇၞော်
| key_figures = [[ဂျဳန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)&lt;br&gt;[[လဳယောဗ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky)&lt;br&gt;[[အဳရစ် အဳရစ်သောန်]] (Erik Erikson)
| major_topics = ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်, ပရေင်မၞိဟ်, စိုတ်ဓါတ်, ဇၞော်မောဝ် ရုပ်ခန္ဓာ
}}

'''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်''' ({{lang-en|Developmental Psychology}}) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက ပ္ဍဲဘာသာရပ် [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ်၊ ပြံင်လှာဲ၊ ကေုာံ တန်တဴအာ ပ္ဍဲလပါ် ရုပ်ခန္ဓာ၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် အလုံမွဲလၟေင် အယုက်ဘဝ (Lifespan) ရ။ 

ပရေင်လ္ၚတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ပြံင်လှာဲ မက္တဵုဒှ် နူအခိင် မတန်ပဋိသန္ဓိ စဵုကဵုစိုပ် အခိင်စုတိရ။ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်ဝွံ ဒှ်တိုင်ခိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် လက္ချဏ် ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ်ရ။

== ၁။ နိဒါန် ==
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဘဝကောန်မၞိဟ် နကဵု လဒေါဝ်ဗဟဵု ၃ သာ်ရ- ဇၞော်မောဝ် လပါ်ရုပ်ခန္ဓာ (Physical development)၊ ဇၞော်မောဝ် လပါ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ဉာဏ်ပညာ (Cognitive development)၊ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ် ကဵု ပရေင်မၞိဟ် (Socioemotional development)။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ပရေင်လ္ၚတ်ဝွံ စွံအာရီု ဆပ္ဍဲဘဝကောန်ၚာ် သၟးကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ကၠုင် အလုံမွဲအယုက်ဘဝ (Lifespan approach) စဵုကဵု ဘဝအယုက်ဇၞော် ကေုာံ ပရေင်ဗျုထဴရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝင် ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ စလဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ 
* '''ဒဿနိက ခေတ်တြေံ:''' တၠပညာ [[ဂျောန် လံက်]] (John Locke) ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နကဵု စိုတ်သလး (Tabula rasa) တုဲ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲဘဝရ ဖန်ဗဒှ် ဍေဟ်တအ်ရ။ တၠပညာ [[ဂျောန် ဂျာက် ရူသဵု]] (Jean-Jacques Rousseau) ပၠန်ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ် နွံကဵု သဘာဝ ဇၞော်မောဝ် အတိုင်အလဵုအလဵုဍေဟ် (Innate goodness) ရ။
* '''ခေတ် သိပ္ပံ:''' ပ္ဍဲခေတ်သိပ္ပံဂှ် [[ချာလ် ဒါဝေန်]] (Charles Darwin) ပတိတ် သဳအိုရဳ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သဘာဝ (Evolutionary theory) တုဲ၊ ဂျဳ သတာန်လဳ ဟဝ် (G. Stanley Hall) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မပံက်လဝ် လိက်ကၞပ် သုတေသန ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Berk, L. E. (2013). ''Child Development'' (9th ed.). Pearson. p. 12-14.&lt;/ref&gt;

== ၃။ သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် မ္ဂး နွံကဵု သဳအိုရဳ အဓိက ဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သဳအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်
|-
! ယၟု သဳအိုရဳ !! တၠပညာ !! တင်အဓိက (Key Focus)
|-
| '''သဳအိုရဳ ဇၞော်မောဝ် ကၠိုဟ်ခိုဟ်'''&lt;br&gt;(Cognitive Development)
| [[ဂျဳန် ပဳယာဂေတ်]]&lt;br&gt;(Jean Piaget)
| ကောန်ၚာ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် လောက နကဵု ကဆံင် ၄ ကဆံင် (Sensorimotor, Preoperational, Concrete operational, Formal operational)။
|-
| '''သဳအိုရဳ ယေန်သၞာင်-ပရေင်မၞိဟ်'''&lt;br&gt;(Sociocultural Theory)
| [[လဳယောဗ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]]&lt;br&gt;(Lev Vygotsky)
| ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကၠိုဟ်ခိုဟ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်။ (ZPD - Zone of Proximal Development)။
|-
| '''သဳအိုရဳ စိုတ်ဓါတ်-ပရေင်မၞိဟ်'''&lt;br&gt;(Psychosocial Theory)
| [[အဳရစ် အဳရစ်သောန်]]&lt;br&gt;(Erik Erikson)
| ဘဝကောန်မၞိဟ် နွံ ၈ ကဆံင်။ ဇၟာပ်ကဆံင် နွံကဵု ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် စိုတ်ဓါတ် မဒးကေတ်မာန်ဇၞး။
|-
| '''သဳအိုရဳ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ ဇမက်'''&lt;br&gt;(Attachment Theory)
| [[ဂျောန် ဗောလ်ဗဳ]]&lt;br&gt;(John Bowlby)
| ပရေင်ဆက်စပ် ဇြိုဟ်နက် အကြာ ကောန်ၚာ် ကဵု မိမ (ဟွံ) ညးမင်မဲဂှ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ် အနာဂတ်။
|}

== ၄။ ကဆံင် ဇၞော်မောဝ်ဂမၠိုင် ==
[[File:Erikson's_Stages_of_Psychosocial_Development.png|thumb|right|250px|ကဆံင် ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ် အတိုင် သဳအိုရဳ အဳရစ်သောန်]]
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဆံင် (Stages) ဗွဲမဂၠိုင်ရ-
# '''ခေတ် ပဋိသန္ဓိ (Prenatal):''' နူစတန်ဂၠံဂဝ် စဵုကဵု သၠးဂၠံဂဝ်။ ဇၞော်မောဝ် လပါ်ခန္ဓာ ကေုာံ က္ဍဟ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။
# '''ခေတ် ကောန်ၚာ်သောတ် (Infancy):''' (သၠးဂၠံဂဝ် - ၂ သၞာံ)။ စကွာ်၊ စဟီုအရေဝ်၊ ကေုာံ တန်တဴ လပါ်ဇမက်စိုတ် ကုမိမ။
# '''ခေတ် ကောန်ၚာ်ဍောတ် (Early Childhood):''' (၂ - ၆ သၞာံ)။ စကၠိုဟ်ခိုဟ် လပါ်အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ ပရေင်မၞိဟ် (ဝိုင်ဝေင်)။
# '''ခေတ် ကောန်ၚာ်ဒေါဝ် (Middle Childhood):''' (၆ - ၁၁ သၞာံ)။ ပရေင်လ္ၚတ် ပ္ဍဲဘာ၊ စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ မသကအ်ရဲ။
# '''ခေတ် ဝုတ်ဗၠာဲ (Adolescence):''' (၁၁ - ၁၈ သၞာံ)။ ပြံင်လှာဲ လပါ်ဟဝ်မောန် (Puberty)၊ ဂၠာဲသ္ၚေဝ် ဇကုအဲ (Identity formation)။
# '''ခေတ် မၞိဟ်ဇၞော် (Adulthood):''' ပါ်လဝ် မၞိဟ်ဇၞော်စ၊ မၞိဟ်ဇၞော်လဒေါဝ်၊ ကေုာံ ခေတ်ဗျုထဴ။ စွံအာရီု လပါ် ကမၠောန်၊ သ္ၚိကၟိန်၊ ကေုာံ အာဲကၟာဲဘဝ (Legacy)။&lt;ref&gt;Papalia, D. E., &amp; Martorell, G. (2014). ''Experience Human Development'' (13th ed.). McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

== ၅။ ဗီုပြင် လ္ၚတ်သုတေသန ==
တၠပညာ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် တအ် စကာ နဲကဲသုတေသန (Research methods) နာနာသာ် တၞဟ်နဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်ပြံင်လှာဲတအ်ရ-
* '''နဲကဲ အခိင်ဂၠိင် (Longitudinal Study):''' လ္ၚတ် ကောန်ၚာ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ်) မွဲဂကောံဓဝ် အလုံမွဲအခိင် မဂၠိင်သ္ၚောဲ (ဥပမာ နူအယုက် ၅ သၞာံ စဵုစိုပ် ၂၀ သၞာံ)။
* '''နဲကဲ အခိင်ကရေက် (Cross-sectional Study):''' လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် မၞုံအယုက် တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲမွဲအခိင်ဓဝ် (ဥပမာ လ္ၚတ် ကောန်ၚာ် အယုက် ၅ သၞာံ၊ ၁၀ သၞာံ၊ ၁၅ သၞာံ မွဲစွံ)။
* '''နဲကဲ ပံင်နှဴ (Sequential Design):''' ပံင်နှဴ နဲကဲ ၜါလပါ် လတူဏအ် သွက်ဂွံပါဲ အရာမဟွံတပ် က္ဍိုက်တအ်ရ။

== ၆။ သဘာဝ ကဵု ပွမလွဳလွတ် (Nature vs. Nurture) ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် မ္ဂး ဂလာန်သၟာန် မပြိုင်ပ္ကာန်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ပရူ &quot;သဘာဝ (Nature)&quot; ကဵု &quot;ပွမလွဳလွတ် (Nurture)&quot; ရ။ 
* '''သဘာဝ (Nature):''' ဒှ် ဗဳဇ (Genetics) ကေုာံ အာဲကၟာဲ ခန္ဓာ မဆက်ကၠုင် နူမိမ။
* '''ပွမလွဳလွတ် (Nurture):''' ဒှ် ပွဳပွူ (Environment)၊ ပရေင်လွဳလွတ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင်။
တ္ၚဲဏအ် တၠပညာတအ် ဒုင်တဲလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဟွံဆေင်ကဵု သဘာဝ သၟး ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမလွဳလွတ် သၟးရ။ ဍေဟ်တအ် ၜါသာ် ဆက်စပ် ဇီုက္ဍဵု (Interaction) ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ရ (Epigenetics)။&lt;ref&gt;Gottlieb, G. (2007). &quot;Probabilistic epigenesis&quot;. ''Developmental Science'', 10(1), 1-11.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် (Cognitive Development) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ဂှ် လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ကၠိုဟ်ခိုဟ် လောက၊ သမ္တီ (Memory)၊ စကာအရေဝ်ဘာသာ (Language)၊ ကေုာံ သောင်ကလး ပြသၞာ (Problem-solving) ရ။ အတိုင် သဳအိုရဳ ပဳယာဂေတ် (Piaget) မ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒှ် &quot;တၠပညာသိပ္ပံ ဍောတ်တ်&quot; မဂစာန် ကၠိုဟ်ခိုဟ် လောက နကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ အလဵုဇကု ဍေဟ်တအ်ရ။ သဳအိုရဳ ဗဳဂေါတ်သကဳ (Vygotsky) မ္ဂး ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကောန်ၚာ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ထံက်ပင် နူမၞိဟ်ဇၞော်တအ် (Scaffolding) ရ။

== ၈။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်မၞိဟ် ကဵု စိုတ်ဓါတ် (Social and Emotional Development) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်ဂှ် လ္ၚတ် ပရူ ဗီုပြင် ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ဇကု၊ ထိင်ဒဝ် စိုတ် (Emotion regulation)၊ ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ညးတၞဟ် (Empathy) ရ။ 
* '''ဇမက် (Attachment):''' သဳအိုရဳ ဂျောန် ဗောလ်ဗဳ (John Bowlby) ကေုာံ မေရဳ အိန်းသဝေါတ် (Mary Ainsworth) တအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဇမက် မခိုင်ကၠိုက် (Secure attachment) အကြာ ကောန်ၚာ် ကဵု မိမ ပ္ဍဲအခိင် ပထမ မွဲသၞာံဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲအခိင်အနာဂတ်ရ။&lt;ref&gt;Bowlby, J. (1969). ''Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment''. Basic Books.&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်မသကအ်ရဲ (Peer Relations):''' ကာလစိုပ် အယုက် ဝုတ်ဗၠာဲ (Adolescence) မ္ဂး ပရေင်ဆက်ဆောံ ကုမသကအ်ရဲဂှ် လေပ်ဇီုက္ဍဵု လတူ ပရေင်ဂၠာဲသ္ၚေဝ် ဇကုအဲ (Identity) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== ၉။ လွပ် ပ္ဍဲလောကဇေတ်တ် (Practical Applications) ==
ပရေင်လ္ၚတ် ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ဝွံ နွံကဵု လွပ် (Applications) ပ္ဍဲလောကဇေတ်တ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ-
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ဗ္တောန်ပညာ မကိတ်ညဳ ကုကဆံင် ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကောန်ၚာ် (Developmentally appropriate practice)။
* '''ပွမလွဳလွတ် ကောန်ၚာ် (Parenting):''' ပရေင်ပညာ သွက်မိမတအ် ညံင်ဂွံလွဳလွတ် ကောန်ၚာ် နကဵု နဲကဲ မဒှ်ဖိုလ်။
* '''ပရေင်ကုသ ယဲစိုတ် (Clinical Psychology):''' သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကေုာံ စဵုဒၞာ ယဲစိုတ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ဗီုကဵု ယဲ အဝ်တဳဇြာမ် (Autism) ကေုာံ ယဲ ADHD တအ်ရ။
* '''မူဝါဒ အလဵုအသဳ (Public Policy):''' သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဍုင်ကွာန် မထံက်ပင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

== ၁၀။ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ အနာဂတ် ==
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် မတဴတက်ဒၟံင် လၟိုန်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ်မ္ဂး၊ တၠပညာတအ် ပံင်နှဴ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဒၟံင် ကုကွတ်ပညာ တၞဟ်တအ် ဗီုကဵု ပညာသိပ္ပံ က္ဍဟ် (Developmental Cognitive Neuroscience) ကေုာံ ဗဳဇဗေဒ (Genetics) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ဗီုပြင် က္ဍဟ် ကေုာံ ပွဳပွူ ဇီုက္ဍဵု ရေင်သကအ် ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပရေင်လ္ၚတ် လပါ် ဇၞော်မောဝ် အယုက်ဇၞော် ကေုာံ ခေတ်ဗျုထဴ (Gerontology) လေဝ် ဒှ်ကဏ္ဍ မကိစ္စဇၞော် ကၠုင် ပ္ဍဲအနာဂတ် ဟိုတ်နူ လၟိဟ်မၞိဟ်ဗျု ပ္ဍဲဂၠးတိ ဂၠိုင်ကၠုင်ဒၟံင်ရ။&lt;ref&gt;Lerner, R. M. (2015). ''Concepts and Theories of Human Development'' (4th ed.). Routledge.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ဇၞော်မောဝ်]]
[[Category:ပညာသိပ္ပံ မၞိဟ်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ကဏ္ဍလစှ်ေ ပညာစိုတ် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ကၠိုဟ်ခိုဟ်]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် ကုသယဲ]] (Clinical) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ]] (Educational)
|}</text>
      <sha1>asznt18od0o4omnumnz7qs73b5qt8jw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12229</id>
    <revision>
      <id>58046</id>
      <timestamp>2026-10-11T06:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientific field | name = ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ | native_name = Clinical Psychology | image = [[File:Psi2.svg|120px|alt=သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]] | caption = လက်သန် သာဲ (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ပညာစိုတ် | field = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) | sub_fields = ပညာ...&quot;</comment>
      <origin>58046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19371" sha1="6vatrhx28abnzw0lzas6rqiseskqiyk" xml:space="preserve">{{Infobox scientific field
| name = ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ
| native_name = Clinical Psychology
| image = [[File:Psi2.svg|120px|alt=သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]
| caption = လက်သန် သာဲ (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ပညာစိုတ်
| field = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| sub_fields = [[ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်]]၊ [[ပညာစိုတ် နာ်ရဝ်]] (Neuropsychology)၊ [[ပညာစိုတ် ထတ်ယုက်]]
| origins = ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (သာ် ဇဳမန် ဖရိုက်, လာက်နာ ဝိတ်မာ)
| focus = ပွမစမ်ၜတ်၊ လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ်နာနာ
| practice = [[ပွမလွဳလွတ်စိုတ်]] (Psychotherapy)၊ [[ပွမစမ်ၜတ် စိုတ်ဓါတ်]] (Psychological Assessment)
}}

'''ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ''' ({{lang-en|Clinical psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလစှ်ေ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မဒှ်ရ။ ပညာဝွံ ပံင်သၟဟ်လဝ် ကွတ်သိပ္ပံ၊ သဳအိုရဳ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ခဒမ်လွဳယဲ တၞဟ်နဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ စဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ်၊ ပရေင်စိုတ် ဟွံတန်ကြန် ကေုာံ ပရေင်ဝါတ်ဂါတ် စိုတ်ဓါတ် နာနာသာ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပညာဏအ်ဝွံ ကဵုဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် ဘဝမၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ခိုဟ်မိုဟ်တိုန်ရ။&lt;ref&gt;Compas, B. E., &amp; Gotlib, I. H. (2002). ''Introduction to Clinical Psychology''. New York, NY: McGraw-Hill Higher Education.&lt;/ref&gt; 

အဓိက တာလျိုင် တၠပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ (Clinical Psychologists) တအ်ဂှ် ဒှ် ပွမစမ်ၜတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Assessment) ကေုာံ ပွမလွဳလွတ်စိုတ် (Psychotherapy) ရ။ ညးတအ် လုပ်ကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ရုင်ဂဥုဲ၊ ခဒမ်လွဳယဲ၊ တက္ကသိုလ် ကေုာံ ရုင်ကမၠောန် ပရေင်ထတ်ယုက် ဂမၠိုင်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
[[File:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|thumb|right|200px|[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) ညးမခၞံဗဒှ် နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်]]
ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲ ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ဂှ် တၠပညာ အမေရိကာန် [[လာက်နာ ဝိတ်မာ]] (Lightner Witmer) ပံက်လဝ် ခဒမ်လွဳယဲ ပညာစိုတ် (Psychological clinic) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ပေန်သဳဗေနဳယျာ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် မနွံကဵု ပြသၞာ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မစကာ ဝေါဟာရ &quot;Clinical Psychology&quot; ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Plante, T. G. (2005). ''Contemporary Clinical Psychology''. John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ပ္ဍဲ ရးဥရောပ၊ [[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) လေဝ် ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် နဲကဲ [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်]] (Psychoanalysis) သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် နကဵု ပရေင်ဟီုတွဟ်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ တုဲ၊ ဟိုတ်နူ ကောန်ပၞာန် ဒးဒုင်ဘဲစိုတ် (PTSD) ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ကဏ္ဍ ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ ဝွံ ဇၞော်မောဝ်တဴတက်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ လွပ် (Structure and Practice) ==
ပရေင်လွပ် ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သဇိုင်ပိသာ်- 
# '''သုတေသန (Research):''' ပွမလ္ၚတ် ကေုာံ ပကောံ တင်ဂၞင် သိပ္ပံ။
# '''စမ်ၜတ် (Assessment):''' ပွမစၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကေုာံ တင်ဝါတ်ဂါတ်ဂမၠိုင်။
# '''လွဳလွတ် (Intervention/Treatment):''' ပွမစကာ နဲကဲ လွဳလွတ်စိုတ် နာနာသာ်။

တၠပညာတအ် ဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ စိုတ်၊ က္ဍဟ်၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မၞိဟ် (Behavior) တုဲ ဒးစကာ နဲကဲ မနွံကဵု သက်သဳသာဓက သိပ္ပံ (Evidence-based practice) ရ။

== ပွမစမ်ၜတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Assessment and Diagnosis) ==
ပွမစမ်ၜတ် (Assessment) ဂှ် ဒှ်လဂါံကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲပရေင်လွဳလွတ်ရ။ တၠပညာစိုတ်တအ် စကာ ကိရိယာနာနာသာ် သွက်ဂွံ တော်ဆ ကဆံင်စိုတ်ဓါတ် ညးယဲ-
* '''ပွမသၟာန်သွဟ် (Clinical Interviews):''' သၟာန်ဇာန် ပရူပရာ ဘဝ၊ ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်။
* '''စမ်ၜတ် ဉာဏ် (Intelligence Testing):''' ဥပမာ - စမ်ၜတ် WAIS (Wechsler Adult Intelligence Scale)။
* '''စမ်ၜတ် အခိုက်စရိုတ် (Personality Tests):''' ဥပမာ - MMPI ဟွံသေင်မ္ဂး Rorschach inkblot test။

သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် (Diagnosis) ဂှ် ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ လိက်သၠပတ် စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် [[DSM-5]] (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) မပ္တိတ်လဝ် နကဵု ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် ရ။&lt;ref&gt;American Psychological Association. (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)''. Washington, DC: Author.&lt;/ref&gt;

== နဲကဲ လွဳလွတ် (Interventions and Psychotherapy) ==
[[File:Group_therapy.svg|thumb|right|200px|ပွမလွဳလွတ်စိုတ် နကဵု ဂကောံ (Group therapy)]]
ပွမလွဳလွတ်စိုတ် (Psychotherapy) ဂှ် နွံနာနာသာ်တုဲ ရုဲစှ် စကာ ဗွဲမဗဗွဲ ကု အကာဲအရာ ညးယဲရ။ နဲကဲ အဓိကဂမၠိုင်ဂှ်-
* '''ပွမလွဳလွတ် မွဲကုမွဲ (Individual Therapy):''' အစာ ကဵု ညးယဲ ၜါတၠ ညးသကအ် ဟီုတွဟ် ပသောင်ပြသၞာ။
* '''ပွမလွဳလွတ် ဂကောံ (Group Therapy):''' ညးယဲ မနွံပြသၞာ တုပ်ပ်တအ် ကောံဓရီု ဟီုတွဟ်။
* '''ပွမလွဳလွတ် သ္ၚိကၟိန် (Family Therapy):''' လွဳလွတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ကောန်သ္ၚိကၟိန်တအ်။

== သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theoretical Perspectives) ==
နဲကဲ လွဳလွတ်စိုတ်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ သဳအိုရဳ အဓိက ပန်သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ သဳအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ
|-
! ယၟု သဳအိုရဳ
! တမ်မူလ တၠပညာ
! သဘဴဓဝ် အဓိက
! ဗီုပြင် လွဳလွတ်
|-
| '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်''' (Psychodynamic) || [[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) || စိုတ်မဟွံတီတၟအ် (Unconscious mind) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဍောတ်တ်တအ် ဓလီုလဝ် ဘဝ။ || ဖ္ဍိုက်ဗပေင်ကဵု သတိ ပ္ဍဲအရာမသၠုင်လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်၊ ကဵု သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သွပ်လ္ပအ်။
|-
| '''စိုတ်ကေတ်စၟတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်''' (Cognitive Behavioral - CBT) || အာရောန် ဗေတ် (Aaron Beck) || လညာတ် (Thoughts) မဗၠေတ်ယောင်ယာတအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ပြသၞာ စိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်။ || ပလေဝ် လညာတ်မဟွံဒး၊ စကာ နဲကဲ ပြံင်လှာဲ အခိုက်အလိုက် (Behavior modification)။
|-
| '''လညာတ် ပူဂိုလ်''' (Humanistic) || [[ကာလ် ရဝ်ဂျာ]] (Carl Rogers) || မၞိဟ်တအ် နွံကဵု အစောံသတ္တိ မဇၞော်မောဝ်မာန် နကဵုသဘာဝ။ || ထံက်ပင် ကဵုဇြဟတ်၊ ကလင် ဗွဲမကၠိုဟ်ခိုဟ် (Empathy) သီုဟွံစုတ်စောဲ။
|-
| '''သၞောတ်ဆက်စပ်''' (Systems/Family) || ဝါဂျဳနဳယျာ သတဳယာ (Virginia Satir) || ပြသၞာ ပူဂိုလ်မွဲမွဲဂှ် က္တဵုဒှ် ကၠုင်နူ ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲ ဂကောံ (ဝါ) သ္ၚိကၟိန်။ || ပလေဝ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ကေုာံ ပွမဟီုတွဟ် အကြာ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်။
|}

== ကဏ္ဍခွဲ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် (Sub-specialties) ==
ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ ဝွံ နွံကဵု ကဏ္ဍခွဲ (Specialties) နာနာသာ် မကိတ်ညဳ ကု ဂကောံအာယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲ တၟေင်ဂမၠိုင်-
* '''ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ် (Child and Adolescent Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် လွဳလွတ် ပြသၞာစိုတ် ကောန်ၚာ် မပ္တံကဵု ADHD, အော်တဳဇြာမ် (Autism)။
* '''ပညာစိုတ် ညးဇၞော်အာယုက် (Geropsychology):''' လွဳလွတ် ပြသၞာစိုတ်ဓါတ် မဆက်စပ် ကု ပရေင်ဗျုထဴ၊ ယဲဝိဝိင် (Dementia)။
* '''ပညာစိုတ် ထတ်ယုက် (Health Psychology):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ယဲကာယ (ဥပမာ- ကေန်သာ) ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
* '''ပညာစိုတ် နာ်ရဝ် (Clinical Neuropsychology):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ က္ဍဟ် မလီုလာ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် စိုတ်။

== ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် (Education and Training) ==
တၞဟ်နဂွံ ဒှ် တၠပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ မွဲဂှ် ဒးကတ်လ္ၚတ် ကဆံင် တက္ကသိုလ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ပ္ဍဲ ရးအမေရိကာန် ကေုာံ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဒးကလိဂွံ ဘွဲ့ပါရဂူ (Doctorate degree) ရ။ မဝ်ဒေဝ် ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် အဓိက နွံၜါသာ်-
# '''မဝ်ဒေဝ် သိပ္ပံ-လွပ် (Scientist-practitioner model / Ph.D.):''' ကဵု အာရီု လပါ် သုတေသန (Research) ကေုာံ လွဳလွတ် ၜါလပါ် သၟဟ်ဟ်ရ။
# '''မဝ်ဒေဝ် လွပ်-တၠပညာ (Practitioner-scholar model / Psy.D.):''' ကဵု အာရီု လပါ် ပရေင်ဆဵုဂဗ လွဳလွတ် (Clinical practice) ဂၠိုင်နူ သုတေသနရ။&lt;ref&gt;Trull, T. J., &amp; Prinstein, M. J. (2012). ''Clinical Psychology'' (8th ed.). Wadsworth, Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

== စၟတ်သမ္တီ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ သၞောဝ် (Professional Ethics) ==
အစာပညာစိုတ်တအ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် စၟတ်သမ္တီ စိုတ်ဓါတ် (Code of Ethics) ဗွဲမတေင်ကြတ်ရ။ တင်အဓိကဂမၠိုင်ဂှ်-
* '''ပွမမင်မဲ ဓလုက် (Confidentiality):''' ပရူပရာ ညးယဲ ဖအိုတ်ဂှ် ဒးမင်မဲလဝ် နဒဒှ် ဓလုက်။ သက္ကုအခေါင် ညးယဲမ္ဂး ဟီုဂး ဟွံဂွံ (ပါဲနူ အကာဲအရာ မအန္တရာဲ ကုလမျီု)။
* '''ပယျဵု အဆက်အစပ် (Multiple Relationships):''' အစာ ကဵု ညးယဲ ဒးနွံ ဆပရေင်ဆက်ဆောံ လပါ်ဂဥုဲသၟးရ။ ပရေင်ဆက်ဆောံ မဆေင်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဆာန် တအ် ကၠောန် ဟွံဂွံ။
* '''ပရေင်ဍာ်ဒကေဝ် (Competence):''' အစာတအ် ဒးလွဳလွတ် ဆပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဇကုမနွံ ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ကေတ်လဝ် ဘာသၟးရ။

== ပရေင်သုတေသန (Research Methods) ==
သုတေသနဂှ် ဒှ် ဇုတ်ရိုက် အဓိက သွက် ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ ရ။ တၠပညာတအ် စကာ သၞောတ်သုတေသန နာနာသာ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် သိပ္ပံ-
* '''သုတေသန စမ်ၜတ် (Experimental Research):''' စမ်ၜတ် လွပ် နဲကဲလွဳလွတ် တၟိ ညံင်ဂွံ တီ ဒြဟတ်ဍေဟ် (Efficacy)။
* '''သုတေသန ပရူပူဂိုလ် (Case Studies):''' လ္ၚတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပရူညးယဲ မွဲတၠ ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲဂကောံ။
* '''သုတေသန သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂလိုင် (Quantitative Research):''' စကာ စရင်အင် (Statistics) သွက်ဂွံ တော်ဆ ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ်ဓါတ် အလုံမွဲဂကောံမၞိဟ်။&lt;ref&gt;Pomerantz, A. M. (2010). ''Clinical Psychology: Science, Practice, and Culture'' (2nd ed.). SAGE Publications.&lt;/ref&gt;

== အခိင်အနာဂတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Future and Multiculturalism) ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ ဝွံ ပြံင်လှာဲ ကွာ်ဗက်ဒၟံင် အခိင်ကာလ ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု အေန်တာနေတ် (Telepsychology) ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင် ကြဴနူ ယဲကပ် ကဝ်ဗေတ်-၁၉ ရ။ 

တုဲပၠန်၊ ပရေင်စွံသတိ လတူ ယေန်သၞာင် မနာနာ (Multicultural competence) ဂှ်လေဝ် ဒှ်ကၠုင် အရာကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ တၠပညာတအ် ဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် ဝင်၊ အခိုက်ကၞာ၊ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ ဂကူနာနာ (ဗီုကဵု ဂကူမန်، သေံ၊ ရးနိဂီု အာရှဂမၠိုင်) တၞဟ်နဂွံ ကဵု ပရေင်လွဳလွတ် မကိတ်ညဳ ကု ပရေင်မံင်စံင် ဘဝ ညးယဲတအ် ရ။ လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မဆေင်ကဵု Multicultural Studies ဝွံ လုပ်ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲ သၞောတ်လွဳလွတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ်ဓါတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ မဆေင်ကဵုစိုတ်]]
[[Category:ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ ကဏ္ဍလစှ်ေဂမၠိုင်
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical Psychology) • [[ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်]] (Developmental Psychology) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Psychology) • [[ပညာစိုတ် နာ်ရဝ်]] (Neuropsychology) • [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ်]] (Psychoanalysis)
|}</text>
      <sha1>6vatrhx28abnzw0lzas6rqiseskqiyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Merge</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12230</id>
    <revision>
      <id>58047</id>
      <timestamp>2026-10-11T07:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;&lt;!-- --&gt;{| class=&quot;box-Merge plainlinks metadata ambox ambox-move&quot; style=&quot;border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; width: 80%; margin: 0 auto 1em; padding: 5px;&quot; |- | style=&quot;width: 50px; text-align: center; padding-right: 10px;&quot; | [[File:Merge-arrows.svg|40px|alt=Merge arrows]] | style=&quot;font-size: 95%; line-height: 1.5em;&quot; | ညးလ္ၚဵုတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ...&quot;</comment>
      <origin>58047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2041" sha1="er9v7z78donmaf0x8rb7pbvz6akhk4x" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{| class=&quot;box-Merge plainlinks metadata ambox ambox-move&quot; style=&quot;border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; width: 80%; margin: 0 auto 1em; padding: 5px;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50px; text-align: center; padding-right: 10px;&quot; | [[File:Merge-arrows.svg|40px|alt=Merge arrows]]
| style=&quot;font-size: 95%; line-height: 1.5em;&quot; | ညးလ္ၚဵုတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် သွက်ဂွံ '''ပံင်ပ္ကောံ''' လိက်ပရေင်ဝွံ ကု လိက်ပရေင် '''[[{{{1|{{{target|}}}}}}]]''' ရ။&lt;br&gt;
&lt;small&gt;သွက်ဂွံ သဳကၠဳ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဆက်ဗှ် ပ္ဍဲ [[{{{discuss|{{TALKPAGENAME}}}}}}|မုက်လိက် သဳကၠဳ]] ညိ။ {{#if:{{{date|}}}|(''{{{date}}}'')}}&lt;/small&gt;
|}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ် စကာ သွက်ဂွံ ပတိုန်ထ္ၜး ယဝ်ရ လိက်ပရေင်မွဲမွဲ နွံပၟိက် မိက်ဂွံ ပံင်ပ္ကောံ (Merge) ကု လိက်ပရေင်တၞဟ်မွဲမ္ဂးရ။ ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲ လတူအိုတ် (က္ဍိုပ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

&lt;pre&gt;
{{Merge|ယၟု လိက်ပရေင် သွက်ဂွံပံင်|date=ဂိတု သၞာံ|discuss=ယၟု မုက်လိက် သဳကၠဳ}}
&lt;/pre&gt;

== ဥပမာ ==
&lt;pre&gt;
{{Merge|ဝင်ဂကူမန်|date=အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆|discuss=Talk:ဝင်ဂကူမန်#ပရေင်ပံင်ပ္ကောံ}}
&lt;/pre&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် ညိညဇမောဝ်]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သွက်ဂွံပံင်ပ္ကောံ လိက်ပရေင်]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>er9v7z78donmaf0x8rb7pbvz6akhk4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် သွက်ဂွံပံင်ပ္ကောံ လိက်ပရေင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12231</id>
    <revision>
      <id>58048</id>
      <timestamp>2026-10-11T07:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကု ပရေင်ပံင်ပ္ကောံ (Merge) လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။   ထာမ်ပလိက်တအ်ဝွံ မလေပ...&quot;</comment>
      <origin>58048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="889" sha1="2gb13aa75l17up3fbote1grpicxwela" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကု ပရေင်ပံင်ပ္ကောံ (Merge) လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။ 

ထာမ်ပလိက်တအ်ဝွံ မလေပ်စကာ သွက်ဂွံ ပတိုန်ထ္ၜး၊ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳကၠဳ ပ္ဍဲအရာမပံင်ပ္ကောံ လိက်ပရေင် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲမုက်လိက်ရ။

[[Category:ထာမ်ပလိက် ညိညဇမောဝ်]]
[[Category:ထာမ်ပလိက်]]</text>
      <sha1>2gb13aa75l17up3fbote1grpicxwela</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ညိညဇမောဝ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12232</id>
    <revision>
      <id>58049</id>
      <timestamp>2026-10-11T07:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;```wikitext ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကု လိက်ပရေင် '''ညိညဇမောဝ်''' (Stubs) ကေုာံ ထာမ်ပလိက် မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မဲ ပလေဝ်ဒါ...&quot;</comment>
      <origin>58049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1272" sha1="n9f9sem334de6vylb71ib4q1ssv09fk" xml:space="preserve">```wikitext
ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကု လိက်ပရေင် '''ညိညဇမောဝ်''' (Stubs) ကေုာံ ထာမ်ပလိက် မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မဲ ပလေဝ်ဒါန် (Maintenance templates) ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။

ထာမ်ပလိက် မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံဂှ် မလေပ်စကာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ စၞောန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ လိက်ပရေင်မွဲမွဲဂှ် က္ဍန်ဂၠေအ်လောန်အာတုဲ နွံပၟိက် ဒးထပ်ချူဗပေင်၊ ဒးပလေဝ်ဒါန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးပံင်ပ္ကောံ ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကုဍာ်ဒကေဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။

[[Category:ထာမ်ပလိက်]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]

```</text>
      <sha1>n9f9sem334de6vylb71ib4q1ssv09fk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58050</id>
      <parentid>58049</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T07:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1255" sha1="t4ep1fpi1sn12xv4w8bh7hh8cf1lpma" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတမ် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကု လိက်ပရေင် '''ညိညဇမောဝ်''' (Stubs) ကေုာံ ထာမ်ပလိက် မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မဲ ပလေဝ်ဒါန် (Maintenance templates) ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။

ထာမ်ပလိက် မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံဂှ် မလေပ်စကာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ စၞောန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ လိက်ပရေင်မွဲမွဲဂှ် က္ဍန်ဂၠေအ်လောန်အာတုဲ နွံပၟိက် ဒးထပ်ချူဗပေင်၊ ဒးပလေဝ်ဒါန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးပံင်ပ္ကောံ ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကုဍာ်ဒကေဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။

[[Category:ထာမ်ပလိက်]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]</text>
      <sha1>t4ep1fpi1sn12xv4w8bh7hh8cf1lpma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကလော်မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12234</id>
    <revision>
      <id>58071</id>
      <timestamp>2026-10-11T10:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကလော်မန်''' (Mon Spirits)၊ ပရေင်ပတှ်ေ အခိုက်တြေံ၊ ပွမရှ်ေသှ်ေ ကလော်သ္ၚိ၊ ကလော်ကွာန်၊ သဘင်...&quot;</comment>
      <origin>58071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2719" sha1="rbblju3t4u9jp3jnx2i9cz303e410bn" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပကောံလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကု '''ကလော်မန်''' (Mon Spirits)၊ ပရေင်ပတှ်ေ အခိုက်တြေံ၊ ပွမရှ်ေသှ်ေ ကလော်သ္ၚိ၊ ကလော်ကွာန်၊ သဘင်လှ်ေကလော် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳ မဆက်စပ် ကုကလော် ပ္ဍဲဂကူမန်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကုပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်မာန်ရ-
* '''ကလော်သ္ၚိ (House Spirits):''' အခိုက်ကၞာ ရှ်ေသှ်ေ ကလော်သ္ၚိ၊ ကလော်ဗြဴ၊ ကလော်ၝောအ် ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ သ္ၚိကၟိန် (Ancestral spirits)။
* '''ကလော်ကွာန် ကေုာံ ကလော်ဒေသ (Village Spirits):''' ကလော် မမင်မဲ ကွာန်၊ ဍုင်၊ ဌာန်ဒေသ ကေုာံ ကလော်နာနာ မပ္တံကဵု ဗညာအိန် တအ်ရ။
* '''သဘင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ (Rituals and Festivals):''' သဘင်လှ်ေကလော်၊ သဘင်စလံင်ဍာ်၊ ပွမဗ္စကလော်၊ ပွမဒုင်ဒြပ် ကေုာံ ကိရိယာ တိင်တိုက် သွက်လှ်ေကလော်။
* '''ပရူပရာ ဒဏ္ဍာရဳ (Mythology):''' ဝင်ဒဏ္ဍာရဳ မဆေင်ကဵု ကလော်မန်၊ ပရေင်ပတှ်ေ လတူ ကလော်၊ ကေုာံ ပရူပူဂိုလ် မဆက်စပ် ကုပရေင်ပူဇဴကလော်။

ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ထောအ်စုတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:ကလော်မန်ဂမၠိုင်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် (ကၞောတ်) လိက်ပရေင်ဂှ် ညိ။

[[Category:ယေန်သၞာင် မန်]]
[[Category:အခိုက်ကၞာ မန်]]
[[Category:ပရေင်ပတှ်ေ]]
[[Category:ဝင်ဒဏ္ဍာရဳ မန်]]</text>
      <sha1>rbblju3t4u9jp3jnx2i9cz303e410bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂဥုဲချေံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12235</id>
    <revision>
      <id>58091</id>
      <timestamp>2026-10-11T11:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox drug | drug_name = ဂဥုဲချေံ (Ya ba) | image = [[File:Yaba.jpg|250px|alt=Ya ba tablets]] | caption = မဂဥုဲချေံ (Ya ba tablets) မနွံကဵု လက်သန် WY  | type = မဂဥုဲ (Tablet) | active_ingredients = [[မေတ်သဖေတမေန်]] (Methamphetamine), [[ကာဖေန်]] (Caffeine) | uses = ဂဥုဲတမြံင်, သွက်...&quot;</comment>
      <origin>58091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17361" sha1="4hwg37fe7u7xvxbft5kg7zd8qzugzr7" xml:space="preserve">{{Infobox drug
| drug_name = ဂဥုဲချေံ (Ya ba)
| image = [[File:Yaba.jpg|250px|alt=Ya ba tablets]]
| caption = မဂဥုဲချေံ (Ya ba tablets) မနွံကဵု လက်သန် WY 
| type = မဂဥုဲ (Tablet)
| active_ingredients = [[မေတ်သဖေတမေန်]] (Methamphetamine), [[ကာဖေန်]] (Caffeine)
| uses = ဂဥုဲတမြံင်, သွက်ဂွံ လလံက်ပတိုန် ဒြဟတ်စိုတ် ကေုာံ ဇကု
| legal_status = ကတ္တရာသၞောဝ် (Illegal) ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ
| routes_of_administration = သုင် (Smoking), ဖျေန်စုတ်ပ္ဍဲဆီ (Injection), ကိတ်စ (Oral)
| side_effects = ယဲစိုတ်ယောင်ယာ၊ တေင်က္ဍင်၊ က္ဍဟ်လီုလာ်၊ ဂြိုဟ်ယဲ
}}

'''ဂဥုဲချေံ''' ({{lang-en|Ya ba}}, {{lang-th|ยาบ้า}}, မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဂဥုဲရူး&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်တြေံ ကော်စ ''ယာမာ'' &quot;ဂဥုဲချေံ&quot;) ဝွံ ဒှ်ဂဥုဲတမြံင် မပါလုပ်ကဵု ဓါတ် [[မေတ်သဖေတမေန်]] (Methamphetamine) ကေုာံ ဓါတ် [[ကာဖေန်]] (Caffeine) မရိုဟ်နှဴလဝ် ရေင်သကအ်ရ။ ဂဥုဲဝွံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ၜိုန်ရ ဒှ်ဂဥုဲ မမ္ၚးသၞောဝ်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ရးနိဂီု [[သေံ]]၊ [[ဗၟာ]]၊ [[လာအို]] ကေုာံ ဍုင်နာနာ ပ္ဍဲ [[အာရှအဂၞဲ]] တအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးရ။ ယၟုမ္ဂး ဂဥုဲချေံ ဝွံ ကၠုင်နူ လညာတ်မ္ဂး သုင်စောဲတုဲမ္ဂး ဍိုက်ပေင်ကဵု ဒြဟတ် ညံင်ရဴ ချေံ မွဲကီုရ။

== နိဒါန် ==
ဂဥုဲချေံ ဝွံ နွံဗီုပြင် နဒဒှ် မဂဥုဲဍောတ်တ် (Tablets) တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု အသာ် ဗကေတ်၊ ပ္ၚံက်၊ ကေုာံ သၚေက်ရ။ လတူမဂဥုဲဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် တက်စုတ်လဝ် လက်သန် &quot;WY&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;R&quot; ရ။ ဂဥုဲဝွံ မၞိဟ်တအ် စကာ နကဵု လွပ် ဓမ္မတာ ဟွံသေင်၊ ဍေဟ်ပကဵု ညံင်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံနွံကဵု ဒြဟတ် ဗွဲမလောန်ၜက် တုဲ ဟွံဒးသၠိင် ဟွံဒးတိက် ပွိုင် မဂၠိုင်ကဵု နာဍဳ (စဵုကဵု ၂၄ နာဍဳ) မာန်ရ။&lt;ref&gt;United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (2013). *Amphetamine-Type Stimulants in Asia*.&lt;/ref&gt; ဂဥုဲဝွံ ပ္ဍဲတမ်မူလဂှ် သွက်ညးဒြေပ်ကွဳစက် ဇမ္ၚောဲတအ် သ္ဂောအ်ဒြေပ်ကွဳစက် ဗွဲမလအ်လ မာန်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝင် ဂဥုဲချေံ ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဝင် ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဓါတ် မေတ်သဖေတမေန် (Methamphetamine) ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဂျပေန် ပ္ဍဲခေတ် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂျပေန်တအ် စကာ ဂဥုဲဝွံ သွက် ကောန်ပၞာန်တအ် ဂွံနွံဒြဟတ် ပ္ဍဲပၞာန်ရ။ သီုကဵု ပ္ဍဲ ဍုင်ဂျာမနဳ လေဝ် စကာလဝ် နကဵုယၟု &quot;Pervitin&quot; ရ။ 

ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ ဂှ် ဂဥုဲဝွံ လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၀ ဂမၠိုင်တုဲ တီလဝ် နကဵုယၟု &quot;ယာမာ&quot; (ဂဥုဲချေံ) မသွံရာန်ဒၟံင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲဖျာကၠေင် (Fuel stations) သွက် ညးဒြေပ်ကာ ဇမ္ၚောဲတအ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ပလီုကၠေအ် သၞောဝ်တုဲ ကၟာတ်လဒဵုလဝ်ရ။ နူဂှ် ယၟုဍေဟ် ပြံင်လှာဲအာ &quot;ယာဗါ&quot; (ยาบ้า) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဂဥုဲရူး&quot; (Crazy drug) ရ။&lt;ref&gt;Chouvy, P. A. (2013). *An Atlas of Trafficking in Southeast Asia*.&lt;/ref&gt;

== ဓါတ်ပါလုပ် ကေုာံ ဗီုပြင် ==
ဂဥုဲချေံ မွဲမ္ဂး ဗွဲဓမ္မတာ ပါလုပ်ကဵု-
* '''မေတ်သဖေတမေန် (Methamphetamine):''' ၂၅ - ၃၅ % (မဒှ် ဓါတ်အဓိက ပကဵုညံင် စိုတ်ဂွံတမြံင်)
* '''ကာဖေန် (Caffeine):''' ၄၅ - ၆၅ % (မဒှ် ဓါတ် ပကဵုညံင် ဟွံဂွံတိက်သၠိင်)
* '''ဓါတ်အသာ် ကေုာံ ဓါတ်ရှ်ဍာတ်:''' သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အသာ် ကေုာံ ရှ် (ဥပမာ - ဗနဳလာ၊ ရှ်သတ်ဆု)

ဗီုပြင်မ္ဂး ဒှ် မခဍမ်ဍောတ်တ် (Tablets) တုဲ ပါ်လဝ် လက်သန် နကဵု တဆိပ် &quot;WY&quot; မဒှ် တဆိပ် နူကဵု ဂကောံ [[United Wa State Army|ဒပ်ပၞာန် ဝ (UWSA)]] ရ။ ဍေဟ်တအ်ဂှ် တောမ်သုင် နကဵု ပွမစံင်လတူ သၠဖလာဲ (Foil) တုဲ သုင်ကေတ် ယံက်ဍေဟ် (Chasing the dragon) ရ။

== ပရေင်သုင်စောဲ ပ္ဍဲဂၠးတိ ==
ဂဥုဲချေံ ဝွံ သုင်စောဲဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲဒေသ အာရှ ကေုာံ ဂၠးတိ နကဵု ယၟုနာနာသာ်-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center;&quot;
|+ ယၟု ကေုာံ လွပ် ဂဥုဲချေံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုနာနာ
|-
! ရးနိဂီု !! ယၟု မကော်စ !! ဂကူမၞိဟ် မသုင်စောဲဂၠိုင်
|-
| [[သေံ|ရးနိဂီုသေံ]] || ယာဗါ (Ya ba) || ကောန်ရဲ၊ ညးဒြေပ်ကွဳစက်၊ သၟတ်
|-
| [[ဗၟာ|ရးနိဂီုဗၟာ]] || ဂဥုဲချေံ (ကျပ်သီး၊ အသီး) || သၟတ်၊ ကောန်ရဲ၊ သၟာကမၠောန်
|-
| [[ဗင်္ဂလာဒေသ်|ရးနိဂီု ဗင်္ဂလာဒေသ်]] || ဗာဗာ (Baba), တသိုက် (Guti) || သၟတ် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ညးဒိုက်ဂတ်
|-
| [[မလေယှာ|ရးနိဂီု မလေယှာ]] || ပဳလ ကူဒါ (Pil Kuda - ဂဥုဲချေံ) || သၟတ် ပ္ဍဲဒေသ ပယျဵု သေံ
|-
| [[ဖဳလေပ်ပေန်|ရးနိဂီု ဖဳလေပ်ပေန်]] || ရျာဗူ (Shabu) || ညးဒိုက်ဂတ် ကေုာံ ညးတၠဒြပ်
|}

== အကာဲအရာ သၞောဝ်ဥပဒေ ==
ပ္ဍဲရးနိဂီု ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ၊ ဂဥုဲချေံ ဂှ် ဒှ်အရာ မမ္ၚးသၞောဝ် (Illegal) ကဆံင်လတူအိုတ်ရ။ 
* '''ရးနိဂီုသေံ:''' သၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် သမ္မတ သေံ ဖန်ဇန် လၟေင်ကမၠောန် ဖြိုတ်ပလီု ဂဥုဲ (War on Drugs) တုဲ မၞိဟ် မဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီ ဒးဒုင်ဂစိုတ် နကဵု သၞောဝ်ကဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ မိက်ဂွံဖအောန် ဖဵုဒုဟ် သၞောဝ် (Decriminalise) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် က္လေင်တေင်တဴ သၞောဝ် ပၠန်ရ။&lt;ref&gt;US National Drug Intelligence Center. (2003). *Information Bulletin: Yaba*.&lt;/ref&gt;
* '''ဗင်္ဂလာဒေသ်:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် အလဵုအသဳ ဖန်ဗဒှ် သၞောဝ် ညးလဵုမွဲ ဟွံဟီု ယဝ်ရပ်ဂွံ ဂဥုဲချေံ လတူ ၂၀၀ ဂရာမ် (7.1 oz) မ္ဂး ဒးဒုင် ဂစိုတ် နကဵု သၞောဝ်မာန်ရ။

== ဖဵုလက္ကရဴ ပရေင်ထတ်ယုက် ==
ပရေင်သုင်စောဲ ဂဥုဲချေံ ပကဵု ဖဵုလက္ကရဴ ဗွဲမဇၞော် ကုခန္ဓကာယ ကေုာံ စိုတ်-
# '''ဖဵုလက္ကရဴ ခန္ဓကာယ:''' ဂြိုဟ်တက်ပြဟ်၊ ဆီတိုန်၊ ဂမ္တဴကာယသၠုင်၊ ဟွံမိက်စစၞ၊ တေင်က္ဍင်၊ ကေုာံ ယဲဂြိုဟ်မာန်။ ပွမသုင်စောဲ ဗွဲမလအ်မ္ဂး ၚေက်လီုလာ် မကော်စ &quot;[[Meth mouth]]&quot; က္တဵုဒှ်မာန်ရ။
# '''ဖဵုလက္ကရဴ စိုတ်:''' ဍေဟ်ပကဵု ညံင်စိုတ် ဂွံထၞေန်စပ် (Addiction) ဗွဲမဇၞော်ရ။ သုင်လောန်ၜက်မ္ဂး စိုတ်ယောင်ယာ (Psychosis)၊ လညာတ်မှာ (Hallucinations)၊ ကေုာံ ပရေင်ထေဲပၞောတ် (Aggression) မာန်ရ။

== ဂဥုဲချေံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဗၟာ ==
ဒေသ မပ္တံကဵု ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ ဂှ် ဒှ် ဒေသ အဓိက သွက်ဂွံ ပတိတ် ဂဥုဲချေံ ([[Golden Triangle (Southeast Asia)|ထြိုင်ဂလမ် ထဝ်]]) ရ။ 
* '''ရးနိဂီုဗၟာ:''' ဒပ်ပၞာန် ကောန်ဍုင်အရင် မပ္တံကဵု UWSA တအ် ဒှ်ညးမပတိတ် ဂဥုဲချေံ အဓိက ပ္ဍဲဒေသ သေံဇၞော် ရ။ နူဂှ် ဍေဟ်တအ် သွံပြးအာ ဇရေင် ဍုင်သေံ၊ ကြုက် ကေုာံ ဗင်္ဂလာဒေသ် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ မ္ဂး ဂဥုဲချေံ မွဲဗဳလဳယာန် မ ပြးဇးလုပ်အာ ဍုင်သေံ နူ ဗၟာရ။&lt;ref&gt;Lintner, Bertil. (2015). *The Golden Triangle: The Drug Trade in Southeast Asia*.&lt;/ref&gt;
* '''ရးနိဂီုသေံ:''' ဂဥုဲချေံ ဂှ် ဒှ် ဂဥုဲ မၞိဟ်သုင်စောဲ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲသေံရ။ ရဲကမၠောန်၊ ညးဒြေပ်ကွဳစက်၊ ကေုာံ သၟတ်တအ် စကာ နဒဒှ် ဂဥုဲသွက်ဂွံနွံဒြဟတ် ကေုာံ သွက်ဂွံ အာကၠုင်ပ္ဍဲဗတံရ။

== ဂဥုဲချေံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုတၞဟ်ဂမၠိုင် ==
ပါဲနူ အာရှအဂၞဲတုဲ၊ ဂဥုဲချေံ စိုပ်အာ ဒေသတၞဟ်တအ်ကီုရ-
* '''ဗင်္ဂလာဒေသ်:''' နူသၞာံ ၂၀၀၆ ပ္ဍဲ ဍုင်ဏအ် မၞိဟ်ဒိုက်ဂတ်တအ် စကာကၠုင် ဂဥုဲဝွံရ။ ကောန်ဍုင် [[ရိုဟိန်ဂျာ]] မဒြေပ်ဒဴ ပၞာန် နူဗၟာ တအ်ဂှ် လဆောဝ် ဒးဒုင်သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ယာတ်ပလံင် ဂဥုဲ ပ္ဍဲပယျဵုရ။
* '''အမေရိကာန် (USA):''' ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် အမေရိကာန် လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဂဥုဲချေံ လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် အာရှ မနွံ ပ္ဍဲ ကာလဳဖဝ်နဳယျာ တုဲ ကော်စ &quot;Nazi speed&quot; ရ။
* '''အေဿရေ (Israel):''' ကောန်ကမၠောန်သေံ မအာကၠောန် ပ္ဍဲ အေဿရေ တအ်ဂှ် ယာတ်ပလံင်ဏာ ဂဥုဲချေံ တုဲ ပကဵု ညံင်ဂွံပြးဇး ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဍုင်ဂှ်ရ။

== လွပ် ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
ဂဥုဲချေံ ဝွံ ၜိုန်ရ ဒှ်အရာမပလီုပလာ်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု အခိုက်ကၞာ လ္ၚဵုတအ်မ္ဂး ဍေဟ်ဒှ်အာ လွပ် ပရေင်မၞိဟ် (Social drug) မွဲရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲဒေသ ကမၠောန်ဇြိုင်င် (ညးခါဲတၟအ်၊ ညးဒြေပ်ကွဳစက်၊ ညးတမၠာတ်ကဗျာံ) တအ်မ္ဂး သုင်စောဲ ဂဥုဲဝွံ တၞဟ်နဂွံကၠောန်ကမၠောန် ဂွံလအ်လ ကေုာံ ဂွံသြန်ဂၠိုင်င်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂဥုဲဝွံ လဆောဝ် ကော်စ &quot;ဂဥုဲသၟာကမၠောန်&quot; ရ။ လပါ်သၟတ်တအ်မ္ဂး သုင်စောဲ ပ္ဍဲသဘင် ကေုာံ ကၠတ်ဇၟောဝ် (Clubs) တအ်ရ။

== ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ် ==
တၞဟ်နဂွံ ပဒေါအ် လွပ် ဂဥုဲချေံ ဝွံ၊ ဂၠးတိ ဒးကၠောန် ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ် ဗွဲမဇၞော်-
* '''ပရေင်လွဳလွတ် (Rehabilitation):''' မၞိဟ်မထၞေန်စပ် ဂဥုဲချေံ တအ်ဂှ် ဒးဒုင်လွဳလွတ် နကဵု လညာတ်စိုတ်ပညာ (Cognitive Behavioral Therapy) ကေုာံ ထံက်ပင် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Counseling) ရ။
* '''ပရေင်စဵုဒၞာ သၞောဝ်ဥပဒေ (Law Enforcement):''' ဖအောန်ဖျေဟ် ဇွောဝ်မလုပ် ဂဥုဲ နူကဵု ပယျဵု သေံ၊ ဗၟာ ကေုာံ လာအို။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' ပတိုန်ထ္ၜး ဖဵုဒုဟ် ဂဥုဲချေံ ပ္ဍဲဘာဗတောန်လိက် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်တအ် ညံင်သၟတ်တအ် ဂွံတီကၠိုဟ် သ္ၚောဲခြာ နူဂဥုဲရ။&lt;ref&gt;Amnesty International. (2018). *Human Rights in the War on Drugs*.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== လေန်မ္ၚး ==
* [[Methamphetamine|Methamphetamine on Wikipedia]]
* [https://www.unodc.org/ UNODC Report on Amphetamine-Type Stimulants]

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ဂဥုဲ]]
[[Category:ဂဥုဲမမ္ၚးသၞောဝ်]]
[[Category:မေတ်သဖေတမေန်]]
[[Category:ရးနိဂီုသေံ]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | ဂဥုဲတမြံင် ကေုာံ ဂဥုဲမမ္ၚးသၞောဝ် (Recreational and Illegal Drugs)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ဂဥုဲချေံ]] (Ya ba) • [[ဘိင်]] (Opium) • [[မေတ်သဖေတမေန်]] (Methamphetamine) • [[ဟေရဝ်အေန်]] (Heroin) • [[ကဝ်ကိန်]] (Cocaine)
|}</text>
      <sha1>4hwg37fe7u7xvxbft5kg7zd8qzugzr7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>